વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 9031 902087 902018 2026-07-05T03:53:30Z Aniket 65 902087 wikitext text/x-wiki {{સંદર્ભ આપો|તારીખ=૩૦ જૂન ૨૦૨૬}} {{Delete|કારણ=સંદર્ભ અને નોંધપાત્રતાનો સદંતર અભાવ|તારીખ=૫ જુલાઈ ૨૦૨૬}} {{Infobox settlement | name = કણધા | settlement_type = ગામ | image_skyline = Kandha village.jpg | image_caption = કણધા ગામનું દ્રશ્ય | pushpin_map = India Gujarat#India3 | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = કણધા ગામનું નકશામાં સ્થાન | coordinates = {{coord|20.632801|N|73.327527|E|display=inline,title}} | subdivision_type = દેશ | subdivision_name = {{flag|ભારત}} | subdivision_type1 = રાજ્ય | subdivision_name1 = [[ગુજરાત]] | subdivision_type2 = જિલ્લો | subdivision_name2 = [[નવસારી જિલ્લો|નવસારી]] | subdivision_type3 = [[તાલુકો]] | subdivision_name3 = [[વાંસદા તાલુકો|વાંસદા]] | unit_pref = Metric | elevation_m = ૧૩૦ | population_total = | population_as_of = ૨૦૧૧ | timezone1 = ભારતીય માનક સમય | utc_offset1 = +૫:૩૦ | postal_code_type = [[પોસ્ટલ ઇન્ડેક્સ નંબર|પિનકોડ]] | postal_code = 3૯૬૫૮૦ | registration_plate = GJ-21 }} '''કણધા''' [[ભારત]]ના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના દક્ષિણ ગુજરાત વિસ્તારમાં [[નવસારી જિલ્લો|નવસારી જિલ્લા]]ના [[વાંસદા તાલુકો|વાંસદા તાલુકા]]માં વસેલું એક સરહદી ગામ છે. આ ગામ [[ખાટાઆંબા]] નજીક આવેલું છે. અહીં મુખ્યત્વે [[આદિવાસી]] સમુદાયના લોકો વસવાટ કરે છે. કણધા ગામની ફરતે નાના-મોટા ડુંગરો આવેલા છે. ભૌગોલિક દૃષ્ટિએ આ ગામ સીધી લીટીમાં અરબી સમુદ્રથી આશરે ૪૫ કિલોમીટર દૂર આવેલું છે. સમુદ્ર સપાટીથી કણધા ગામની ઊંચાઈ આશરે ૧૩૦ મીટર છે. ==ભૌગોલિક== કણધા ગામ સડક માર્ગે તાલુકામથક વાંસદા સાથે અને અને બીજી તરફ વલસાડ તથા નવસારી તરફ જતા રાજ્યધોરીમાર્ગો સાથે જોડાયેલું છે. અન્ય એક રસ્તો નજીકના મોળાઆંબા ગામ થઈ ને મહારાષ્ટ્ર સરહદ તરફ જતા પર્વતીય વિસ્તારો સુધી પહોંચવામાં મદદ કરે છે. કણધાથી વાંસદા ૧૭ કિમી, વલસાડ ૪૮ કિમી અને નવસારી ૬૬ કિમીના અંતરે આવેલાં છે. કણધાને વાંસદા, ચોંઢા અને ધરમપુર જેવા સ્થળો સાથે જોડતી નિયમિત બસસેવા ઉપલબ્ધ છે. વહીવટી અને સ્થાનિક ઓળખના આધારે કણધા ગામ નીચેના વિસ્તારો અથવા ફળિયાઓમાં વહેંચાયેલું છે: * વડપાડા * નિશાળ ફળિયું * ચીચપાડા * બારી ફળિયું * લીબારપાડા * માળ ફળિયું * લીબુનપાડા * બોરીપાડા * ખોરા ફળિયું * કેળીપાણી ==સુવિધાઓ== ગામમાં [[પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર]], [[આંગણવાડી]], [[પ્રાથમિક શાળા|પ્રાથમિક]] અને [[માધ્યમિક શાળા]], પુસ્તકાલય, વગેરે સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ છે. પ્રાથમિક વિદ્યામંદિર શાળા આ ગામની સૌથી જૂની અને મુખ્ય પ્રાથમિક શાળા છે જેની સ્થાપના ૧૪ જૂન ૧૯૫૫ના રોજ થઈ હતી. આ ઉપરાંત ગામમાં કેળીપાણી ફળિયું વર્ગ શાળા, ખોરા ફળિયું વર્ગ શાળા, સામરપાડા ફળિયું વર્ગ શાળા અને બારી ફળિયું ગિરિજન માધ્યમિક શાળાઓ આવેલી છે. અહીં ધોરણ ૯થી ૧૨ સામાન્ય પ્રવાહ સુધીના અભ્યાસની સગવડ ઉપલબ્ધ છે. ગામમાં શ્રી જ્યોતિ કન્યા છાત્રાલય અને એકલવ્ય કુમાર છાત્રાલય એમ બે છાત્રાલયો આવેલાં છે. ગામમાં ટેલિફોન, મોબાઇલ અને ફાઇબર ઓપ્ટિક કેબલ વાટે ઇન્ટરનેટ જેવી ટેલિકોમ સેવાઓ પણ ઉપલબ્ધ છે. ૧૭૭ – વાંસદા વિધાનસભા મતવિસ્તાર (અનુસૂચિત જનજાતિ) અને ૨૬ – વલસાડ લોકસભા મતવિસ્તાર (અનુસૂચિત જનજાતિ) અંતર્ગત આવે છે. ==આજીવિકા== ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી, પશુપાલન અને ખેતમજૂરી છે. આ ઉપરાંત, અહીંના લોકો સરકારી કે ખાનગી નોકરીઓ, પરંપરાગત હસ્તકલા અને મરઘા-પાલન જેવા વ્યવસાયો સાથે જોડાઈને પોતાની આજીવિકા મેળવે છે. અહીં મુખ્યત્વે ચોમાસામાં ડાંગર, શેરડી, તુવેર, કેરી અને વિવિધ કઠોળની ખેતી થાય છે. ઘીલોડા (ટિંડોળા), મરચાં, રીંગણ અને કારેલાં જેવા શાકભાજીના પાકો પણ ઉગાડવામાં આવે છે. કણધા ગામની દૂધ ઉત્પાદક સહકારી મંડળી પશુપાલકો પાસેથી દૂધ એકત્રિત કરવા માટે દૂધની ડેરીનું સંચાલન કરે છે. == ધાર્મિક સ્થળો == ગામમાં હનુમાનજીનું અને શિવજી મંદિર આવેલાં છે. ગામની સીમમાં આવેલા [[ભદ્રા ડુંગર]] પર સપ્તશૃંગી માતાનું મંદિર આવેલું છે. == વસ્તી ગણતરી == ૨૦૧૧ની ભારત સરકારની સત્તાવાર વસ્તી ગણતરી મુજબ કણધા ગામની વસ્તી અને સામાજિક માળખાની વિગતો નીચે મુજબ છે:{{સંદર્ભ}} * કુલ વસ્તી: ગામમાં કુલ ૭૧૫ પરિવારો વસવાટ કરે છે, જેની કુલ વસ્તી ૩,૫૪૨ છે. જેમાં ૧,૭૯૨ પુરુષો અને ૧,૭૫૦ સ્ત્રીઓનો સમાવેશ થાય છે. ૨૦૨૬માં ગામની અંદાજિત વસ્તી આશરે ૪,૩૨૧ જેટલી છે. * બાળકો: ૦ થી ૬ વર્ષની ઉંમરના બાળકોની કુલ સંખ્યા ૪૮૪ છે, જે કુલ વસ્તીના ૧૩.૬૬% થાય છે. જેમાં ૨૫૯ બાળકો અને ૨૨૫ બાળકીઓ છે. * સાક્ષરતા દર: ગામનો સરેરાશ સાક્ષરતા દર ૫૩.૪૪% છે. કુલ ૧,૮૯૩ સાક્ષર લોકોમાંથી ૧,૧૫૯ પુરુષો અને ૭૩૪ સ્ત્રીઓ સાક્ષર છે. * સામાજિક માળખું: ગામમાં અનુસૂચિત જાતિ (SC) ની વસ્તી શૂન્ય (૦.૦%) છે, જ્યારે અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) એટલે કે આદિવાસી સમુદાયની વસ્તી ૩,૫૨૯ (૯૯.૬૩%) છે. * રોજગારી (કાર્યરત વસ્તી): ગામમાં કુલ ૨,૦૬૨ લોકો કાર્યરત (વર્કિંગ પોપ્યુલેશન) છે, જે કુલ વસ્તીના ૫૮.૨૨% થાય છે. જેમાં ૧,૦૧૨ પુરુષો અને ૧,૦૫૦ સ્ત્રીઓ રોજગારી સાથે જોડાયેલા છે. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- style="background:#efefef;" ! શ્રેણી (Category) !! કુલ (Total) !! પુરુષ (Male) !! સ્ત્રી (Female) |- | કુલ વસ્તી || ૩,૫૪૨ || ૧,૭૯૨ || ૧,૭૫૦ |- | બાળકો (૦-૬ વર્ષ) || ૪૮૪ || ૨૫૯ || ૨૨૫ |- | સાક્ષરતા (Literacy) || ૧,૮૯૩ (૫૩.૪૪%) || ૧,૧૫૯ || ૭૩૪ |- | અનુસૂચિત જાતિ (SC) || ૦ (૦.૦%) || ૦ || ૦ |- | અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) || ૩,૫૨૯ (૯૯.૬૩%) || ૧,૭૮૫ || ૧,૭૪૪ |- | કાર્યરત વસ્તી || ૨,૦૬૨ (૫૮.૨૨%) || ૧,૦૧૨ || ૧,૦૫૦ |} ૦૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ની લાયકાત તારીખને આધારે તૈયાર કરાયેલી વર્ષ ૨૦૨૬ની સુધારેલી અધિકૃત મતદાર યાદી અનુસાર કણધા ગામમાં કુલ ૧,૯૫૯ મતદારો નોંધાયેલા છે.{{સંદર્ભ}} * '''પુરુષ મતદારો:''' ૯૪૮ * '''સ્ત્રી મતદારો:''' ૧,૦૧૧ * '''કુલ મતદારો:''' ૧,૯૫૯ == આ પણ જૂઓ == કણધા ગામની નજીકમાં દક્ષિણ ગુજરાતના પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળો આવેલા છે: * [[અજમલગઢ]] (ઐતિહાસિક સ્થળ) * [[પીલવા ડુંગર]] * વાંગણ (આંકડા ધોધ) * ગીરા ધોધ (પ્રખ્યાત કુદરતી ધોધ) * [[વાંસદા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન]] (Vansda National Park) * [[જાનકી વન]] (સાંસ્કૃતિક વન) * પૂર્ણા વન્યજીવ અભયારણ્ય નજીકના વન્ય વિસ્તારો * કેલિયા ડેમ * ઝૂઝ ડેમ * તોરણીયા ડુંગર * વિલ્સન હિલ (પ્રખ્યાત હિલ સ્ટેશન) == ચિત્રઝાંખી == <gallery> File:Primary Vidyamandir School.jpg|thumb|પ્રાથમિક વિદ્યામંદિર શાળા File:Girijan Secondary School.jpg|thumb|ગિરિજન માધ્યમિક શાળા File:Celebrating the day at Kandha Primary School.jpg|thumb|કણધા પ્રાથમિક શાળામાં સ્વતંત્રતા દિવસ ઉજવણી File:Traditional farming with bullocks in Kanadha village, Vansda.jpg|thumb|300px|કણધા ગામમાં પરંપરાગત ખેતી: ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન લાકડાના હળ અને બળદની જોડી વડે ખેતર ખેડતા સ્થાનિક આદિવાસી ખેડૂત. File:Eklavya Kumar Hostel.jpg|thumb|એકલવ્ય કુમાર છાત્રાલય File:Samarpada Paliyan School.jpg|thumb|સામરપાડા ફળિયું વર્ગ શાળા File:Holika Dahan kandha.jpg|thumb|હોલિકા દહન, કણધા File:Bhadra Hills.jpg|thumb|ભદ્રા ડુંગર File:Saptashrungi Mata Temple Bhadra Dungar.jpg|thumb|સપ્તશ્રૃંગી માતા મંદિર ભદ્રા ડુંગર File:Evening view of Bhadra Hills.jpg|thumb|ભદ્રા ડુંગર પર સાજનુ દૃશ્ય File:Hanumanji Temple , Kandha.jpg|thumb|હનુમાનજી મંદિર, કણધા File:Hanumanji Temple, Kandha.jpg|હનુમાનજીનું મંદિર, કણધા File:Hanumanji Temple.jpg|હનુમાનજીનું મંદિર, કણધ File:Three roads in Kandha.jpg|thumb|કણધા ત્રણ રસ્તા File:Kandha village.jpg|કણધા ગામનું દૃશ્ય File:Nagli and rice rotis and urad dal and Shaka.jpg|નાગલી અને ચોખાના રોટલા, અડદની દાળ અને શાક File:Milk Producers Cooperative Society Bari Phalia Kandha.jpg|દૂધ ઉત્પાદક સહકારી મંડળી (બારી ફળિયા, કણધા) File:Bhagwan Birsamunda Public Library.jpg|ભગવાન બિરસામુંડા સાર્વજનિક લાઈબ્રેરી, કણધા File:Kandaha, Bhagwan Birsamunda Public Library.jpg|ભગવાન બિરસામુંડા સાર્વજનિક લાઈબ્રેરી, કણધા File:Kandha Gram Panchayat.jpg|કણધા ગ્રામ પંચાયત File:Dagar Ni ropani.jpg|ડાંગરની રોપણી File:A view of Kandha village at sunrise during the monsoon.jpg|ચોમાસા દરમિયાન સૂર્યોદય સમયે કણધા ગામનું દૃશ્ય File:Summer scene of the village.jpg|ગામનું ઉનાળાનું દ્રશ્ય File:Samsan.jpg|કણધા ગામનું સ્મશાન </gallery> == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં ગામો]] rfdwgdwgijip37j05j2fl4kvq628dek 0 13876 902077 899415 2026-07-04T17:26:30Z ~2026-38346-63 88041 /* */ ગુજરાતી ભાષા 902077 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} '''[[ગુજરાતી]]''' {{Infobox language | name = ગુજરાતી | altname = | nativename = ગુજરાતી | pronunciation = | states = [[ગુજરાત]] અને [[પાકિસ્તાન]] | image = Gujarati Script Sample.svg | imagecaption = {{longitem|ગુજરાતી લિપિમાં "ગુજરાતી"}} | region = [[ગુજરાત]], [[ભારત]] | ethnicity = [[ગુજરાતી]] | speakers = ૫.૦૩ કરોડ<ref name="2001census">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Indiaspeak-English-is-our-2nd-language/articleshow/5680962.cms|title=Indiaspeak: English is our 2nd language - Times of India|publisher=}}</ref> | date = ૨૦૦૧ | speakers2 = L1: ૪.૬૧ કરોડ<ref name="1971-2001">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement5.aspx|title=Census of India: Comparative speaker's strength of Scheduled Languages-1971, 1981, 1991 and 2001|first=|last=ORGI|publisher=}}</ref><br>L2, L3: ૪૨ લાખ<ref>As per the 2001 Census. 46.1 million native speakers subtracted from 50.3 million total speakers.</ref><ref name="2001census"/><ref name="1971-2001"/> | familycolor = ઇન્ડો-યુરોપિયન | fam2 = ઇન્ડો-ઇરાનિયન | fam3 = ઇન્ડો-આર્યન | fam4 = પશ્ચિમ ઇન્ડો-આર્યન<ref>[http://homepages.fh-giessen.de/kausen/klassifikationen/Indogermanisch.doc Ernst Kausen, 2006. ''Die Klassifikation der indogermanischen Sprachen''] (Microsoft Word, 133 KB)</ref> | fam5 = ગુજરાતી ભાષાઓ | ancestor = [[જૂની ગુજરાતી]] | ancestor2 = મધ્યકાળની ગુજરાતી | script = [[ગુજરાતી લિપિ]] (બ્રાહ્મિક લિપિઓ)<br />[[ગુજરાતી બ્રેઇલ]]<br />અરેબિક લિપિ<br />[[દેવનાગરી]] (ઐતિહાસિક) | nation = [[ગુજરાત]] ([[ભારત]])<ref>{{Harvnb|Dwyer|૧૯૯૫|p=૫}}</ref><br />[[દમણ અને દીવ]] ([[ભારત]])<br /> [[દાદરા અને નગરહવેલી]] ([[ભારત]]) | iso1 = gu | iso2 = guj | iso3 = guj | lingua = 59-AAF-h | glotto = guja1252 | glottorefname = Gujarati | map = Idioma guyaratí.png | mapcaption = ભારતમાં ગુજરાતી ભાષીઓનું વિતરણ | notice = Indicj | notice2 = IPA }} '''ગુજરાતી''' ‍({{IPAc-en|ɡ|ʊ|dʒ|ə|ˈ|r|ɑː|t|i}}<ref>Laurie Bauer, 2007, ''The Linguistics Student’s Handbook'', Edinburgh</ref>, રોમન લિપિમાં: ''Gujarātī'', ઉચ્ચાર: [ɡudʒəˈɾɑːtiː]) [[ભારત]] દેશના [[ગુજરાત]] રાજ્યની ઇન્ડો-આર્યન ભાષા છે અને મુખ્યત્વે ગુજરાતી લોકો દ્વારા બોલાય છે. તે બૃહદ ઇન્ડો-યુરોપિયન ભાષા કુટુંબનો ભાગ છે. ગુજરાતીનો ઉદ્ભવ જૂની ગુજરાતી ભાષા (આશરે ઇ.સ. ૧૧૦૦-૧૫૦૦)માંથી થયો છે. તે ગુજરાત રાજ્ય અને દીવ, દમણ અને દાદરા-નગર હવેલી કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની અધિકૃત ભાષા છે. ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ભારતમાં વક્તાઓની સંખ્યા પ્રમાણે ગુજરાતી છઠ્ઠા ક્રમે સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ૫.૫૬ કરોડ લોકો ગુજરાતી ભાષા બોલે છે, જે ભારતની વસ્તીના લગભગ ૪.૫% જેટલા થાય છે.<ref>{{cite web|url=http://www.wwt-services.co.uk/translations/languages/gujarati-translation-216|title=Translation from Gujarati to English and from English to Gujarati – Translation Services|author=Sandra Küng|date=૬ જૂન ૨૦૧૩|work=wwt-services.co.uk|access-date=૨૯ માર્ચ ૨૦૧૫|archive-date=2014-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017024018/http://www.wwt-services.co.uk/translations/languages/gujarati-translation-216|url-status=dead}}</ref> સમગ્ર વિશ્વમાં ગુજરાતી ભાષા બોલતા લોકોની સંખ્યા ૬.૫૫ કરોડ છે, જેથી ગુજરાતી ભાષા વિશ્વમાં ૨૦૦૭ મુજબ ૨૬મા ક્રમની સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ગુજરાતી ૭૦૦ વર્ષ કરતા વધુ જૂની છે. ગુજરાત બહાર, ગુજરાતી લોકો દ્વારા [[દક્ષિણ એશિયા]]<nowiki/>ના ઘણા ભાગોમાં, ભારતનાં અન્ય રાજ્યો, ખાસ કરીને [[મુંબઈ]] તથા [[પાકિસ્તાન]] (મુખ્યત્વે કરાચી)માં ગુજરાતી બોલાય છે. ગુજરાતી વંશના લોકો દ્વારા દક્ષિણ એશિયાની બહાર પણ વિશ્વનાં અનેક દેશોમાં ગુજરાતી બોલાય છે. [[ઉત્તર અમેરિકા]] ખંડમાં ગુજરાતી ભાષા સૌથી ઝડપથી વિકસતી અને [[યુ.એસ.|અમેરિકા]] અને [[કેનેડા]]<nowiki/>માં સૌથી વધુ બોલાતી ભારતીય ભાષાઓમાંની એક છે. [[યુરોપ]]<nowiki/>માં ગુજરાતીઓ બ્રિટિશ દક્ષિણ એશિયન ભાષાઓ બોલનારા લોકોમાં બીજા ક્રમે છે, અને [[યુ.કે.]]<nowiki/>ના [[લંડન]]<nowiki/>માં ગુજરાતી ચોથા ક્રમે સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે. ગુજરાતી ઉત્તર-પૂર્વીય આફ્રિકા, ખાસ કરીને [[કેન્યા]], [[યુગાન્ડા|યુગાન્ડા,]] તાન્ઝાનિયા, ઝામ્બિયા તથા [[દક્ષિણ આફ્રિકા]] સહિત [[આફ્રિકા]]નાં અન્ય દેશોમાં પણ બોલાય છે. બીજે બધે, જેમ કે [[ચીન]] (ખાસ કરીને [[હોંગકોંગ]]), [[ઈંડોનેશિયા|ઇન્ડોનેશિયા]], [[સિંગાપુર]], [[ઓસ્ટ્રેલિયા]] અને મધ્ય પૂર્વના દેશો જેમ કે બહેરીન વગેરેમાં ગુજરાતી ઓછા પ્રમાણમાં બોલાય છે. ભારતના "રાષ્ટ્રપિતા" [[મહાત્મા ગાંધી]] અને "લોખંડી પુરૂષ" [[સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ]]ની પ્રથમ ભાષા ગુજરાતી હતી. બીજા મહાનુભાવો કે જેમની પ્રથમ ભાષા ગુજરાતી છે અથવા હતી તેમાં [[નરસિંહ મહેતા]], [[દયાનંદ સરસ્વતી|સ્વામી દયાનંદ સરસ્વતી]], [[મોરારજી દેસાઈ]], [[ધીરુભાઈ અંબાણી]], જે.આર.ડી. ટાટા, [[નરેન્દ્ર મોદી]] અને [[મહમદ અલી ઝીણા]]નો સમાવેશ થાય છે. == ઇતિહાસ == ગુજરાતી [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]] ભાષામાંથી વિકસિત થયેલી આધુનિક ઈન્ડો-આર્યન ભાષા છે. પરંપરાગત રીતે ૩ ઐતિહાસિક તબક્કાઓ પ્રમાણે ઈન્ડો-આર્યન ભાષાઓ વચ્ચે ભેદ કરાય છે. # જૂની ઈન્ડો-આર્યન ભાષા (વેદિક અને શાસ્ત્રિય સંસ્કૃત) # મધ્યકાલીન ઈન્ડો-આર્યન ભાષા (વિવિધપ્રાકૃત અને [[અપભ્રંશ]]) # નવી ઈન્ડો-આર્યન ભાષા (આધુનિક ભાષાઓ જેમ કે [[હિંદી ભાષા|હિન્દી]], [[પંજાબી ભાષા|પંજાબી]], [[બંગાળી ભાષા|બંગાળી]] વગેરે) ગુજરાતી ભાષાને પ્રચલિત રીતે નીચેના ત્રણ ઐતિહાસિક તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: === જૂની ગુજરાતી (ઈ.સ. ૧૧૦૦-૧૫૦૦) === {{main article|જૂની ગુજરાતી}} તેને "ગુજરાતી ભાખા" <!--અહીં શબ્દ "ભાખા" જ રહેવા દેવાનો છે, ’ભાષા’ નહિ.-->અથવા "ગુર્જર અપભ્રંશ" પણ કહેવામાં આવે છે. આધુનિક ગુજરાતી અને રાજસ્થાની ભાષાની પૂર્વજ એવી આ ભાષા ગુર્જર લોકો (જેઓ એ સમયે પંજાબ, રાજપુતાના, મધ્ય ભારત અને ગુજરાતના વિવિધ ભાગોમાં રહેતા હતા અને રાજ કરતા હતા) બોલતા હતા. ૧૨મી સદીમાં જ આ ભાષા સાહિત્યિક ભાષા તરીકે વપરાવા લાગી. આજની જેમ એ સમયે પણ ગુજરાતીમાં ૩ જાતિઓ હતી અને ૧૩મી સદીની આસપાસ તેનું પ્રમાણિત સ્વરૂપ વિકસિત થવા લાગ્યું. [[નરસિંહ મહેતા]] (ઈ.સ.૧૪૧૪-૧૪૮૦) ને પરંપરાગત રીતે આધુનિક ગુજરાતી કવિતાના આદ્યકવિ માનવામાં આવે છે. === મધ્યકાળની ગુજરાતી (ઈ.સ.૧૫૦૦-૧૮૦૦) === {{main article|મધ્યકાળની ગુજરાતી}} મધ્યકાળની ગુજરાતી (ઈસ.૧૫૦૦-૧૮૦૦) [[રાજસ્થાની ભાષા]] થી અલગ પડી. === આધુનિક ગુજરાતી (ઈ.સ.૧૮૦૦-અત્યારે) === શબ્દનો અંતિમ ''ə (અ)'' દૂર થવો એ મોટો ધ્વનિશાસ્ત્રીય ફેરફાર હતો, જેથી આધુનિક ગુજરાતીમાં વ્યંજનાન્ત શબ્દો છે. વ્યાકરણની દૃષ્ટિએ, નવો બહુવચન-સૂચક -''o (ઓ) પ્રત્યય/ઉચ્ચાર'' વિકસ્યો. ગુજરાતી સાહિત્ય, જે પહેલા કાવ્યને મુખ્ય સાહિત્ય રચનાનો પ્રકાર ગણતું, તેમાં ૧૯મી સદીના ત્રીજા ૨૫ વર્ષના ગાળામાં ગુજરાતી માટે શ્રેણીબદ્ધ સીમાચિહ્નો આવ્યા. == વસ્તીવિષયક અને વિતરણ == ૧૯૯૭માં લગભગ ૪.૬ કરોડ ગુજરાતી બોલનારા લોકો પૈકી ભારતમાં લગભગ ૪.૫૫ કરોડ લોકો, [[યુગાન્ડા]]માં ૧,૫૦,૦૦૦, તાંઝાનિયામાં ૫૦,૦૦૦, [[કેન્યા]]>માં ૫૦,૦૦૦ અને કરાચી, પાકિસ્તાનમાં આશરે ૧,૦૦,૦૦૦ વસતા હતા, જેમાં લાખો મેમણ જે સ્વયંની ગુજરાતી તરીકે ઓળખાણ આપતા નથી, પરંતુ ગુજરાત રાજ્યના એક પ્રદેશમાંથી આવેલા છે, તેમનો સમાવેશ થતો નથી. જો કે, પાકિસ્તાનના ગુજરાતી સમાજના નેતાઓ એવો દાવો કરે છે કે કરાચીમાં ૩૦ લાખ ગુજરાતી વક્તાઓ છે. પાકિસ્તાનમાં એ સિવાય લોઅર પંજાબમાં પણ ગુજરાતી બોલાય છે. પાકિસ્તાની ગુજરાતી કદાચિત ગામડિયાની એક ઉપબોલી છે. કેટલાક મૌરિશ્યન લોકો અને ઘણા રિયુનિયન ટાપુના લોકો ગુજરાતી વંશના છે, જેમાંના કેટલાક હજુ પણ ગુજરાતી બોલતા હોય છે. ઉત્તર અમેરિકામાં એક નોંધપાત્ર ગુજરાતી બોલનાર વસ્તી, ખાસ કરીને [[ન્યુ યોર્ક]] શહેર મહાનગર વિસ્તાર અને ગ્રેટર ટોરોન્ટો વિસ્તારમાં, અસ્તિત્વ ધરાવે છે, જે અનુક્રમે ૧,૦૦,૦૦૦થી વધુ અને ૭૫,૦૦૦થી વધુ વક્તાઓ ધરાવે છે. એ સિવાય એ અમેરિકા અને કેનેડાના મોટાભાગના મહાનગર વિસ્તારોમાં પણ અસ્તિત્વમાં છે. ૨૦૧૧ની વસતિ ગણતરી મુજબ, ગ્રેટર ટૉરન્ટો વિસ્તારના ગુજરાતી સત્તરમી સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે, અને હિન્દુસ્તાની (હિન્દી-ઉર્દૂ), પંજાબી અને તમિલ પછીની ચોથી સૌથી વધુ બોલાતી દક્ષિણ એશિયન ભાષા છે. યુકેમાં ૨,૦૦,૦૦૦ જેટલા ગુજરાતી બોલનારા લોકો છે, તેમાંના ઘણા લંડન વિસ્તારમાં, ખાસ કરીને ઉત્તર પશ્ચિમ લંડનમાં સ્થિત છે, અને એ ઉપરાંત બર્મિંગહામ, માન્ચેસ્ટર અને લિસેસ્ટર, કોવેન્ટ્રી, બ્રેડફોર્ડ અને લેન્કેશાયરમાં આવેલા ભૂતપૂર્વ મિલનાં શહેરોમાં પણ છે. આ સંખ્યામાં થોડા પૂર્વ આફ્રિકન ગુજરાતીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેઓ નવા સ્વતંત્ર થયેલા નિવાસી દેશોમાં (ખાસ કરીને યુગાન્ડા, જ્યાં ઇદી અમીને ૫૦,૦૦૦ એશિયનોને હાંકી કાઢ્યા હતા) ભેદભાવ અને આફ્રિકનકરણની નીતિઓ વધતા, ભવિષ્ય અને નાગરિકતાની અનિશ્ચિતતા હેઠળ હતા. તેમાંના, બ્રિટિશ પાસપોર્ટ ધરાવનારા, મોટા ભાગના યુકેમાં સ્થાયી થયા હતા. યુકેમાં વિદ્યાર્થીઓ માટે જી.સી.એસ.ઈ. વિષય તરીકે ગુજરાતી પણ ભણાવવામાં આવે છે. ગુજરાતી વંશના માતા-પિતાઓ તેમના પછી તેમની ભાષા જીવંત ન રહેવાના વિચારથી ચિંતિત છે. એક સંશોધન અભ્યાસમાં ૮૦% મલયાલી માતા-પિતાઓ એ કહ્યું કે, "બાળકો અંગ્રેજીમાં જ સુખી થશે", તેની સરખામણીમાં ૩૬% કન્નડ અને માત્ર ૧૯% ગુજરાતી માતા-પિતાઓ એ આ કહ્યું. [[ગુજરાતી લોકો]] સિવાય, ગુજરાત રાજ્યમાં રહેતા બિન-ગુજરાતી નિવાસી અને પ્રવાસીઓ પણ ગુજરાતી વક્તામાં ગણાય છે, જેમાં કચ્છીઓ (બોલી કે સાહિત્યિક ભાષા તરીકે), પારસીઓ (સ્વીકારેલી માતૃભાષા તરીકે), અને પાકિસ્તાનમાંથી આવેલા [[હિંદુ]] [[સિંધી લોકો|સિંધી]] શરણાર્થીઓનો સમાવેશ થાય છે. જ્યોર્જ એ. ગ્રિઅર્સનના 'ભારતના ભાષાશાસ્ત્રીય સર્વે'માં ભૌગોલિક વિસ્તારનું વિતરણ કરેલું છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://gu.wiktionary.org/ ગુજરાતી વિક્શનરી] {{wikisource|Category:ગુજરાતી|ગુજરાતી સાહિત્ય}} {{wikiquote|શ્રેણી:ગુજરાતી કહેવતો|ગુજરાતી કહેવતો}} * [http://www.bhagavadgomandal.com/ ભગવદ્ગોમંડલ] - ગુજરાતી ભાષાનો મહાન શબ્દકોશ/વિશ્વકોશ * [https://bhagavadgomandalonline.com/ ઓનલાઇન ભગવદ્ગોમંડલ] - ગુજરાતી ભાષાનો મહાન શબ્દકોશ/વિશ્વકોશ * [https://www.gujaratilexicon.com/ ગુજરાતીલેક્સિકોન] - ઓનલાઇન શબ્દકોશ * [https://gujarativishwakosh.org/ ગુજરાતી વિશ્વકોશ] * [https://www.google.com/transliterate/ ગુગલ્ ટ્રાન્સ્લીટરેશન] - ગુગલ લિપ્યાંતરણ સેવા * [https://translate.google.com/#en|gu| ગુગલ ટ્રાન્સલેશન] - ગુગલ ભાષાંતર સેવા * [https://www.pramukhime.com/type/gujarati પ્રમુખ ટાઇપપેડ] - ઓનલાઇન ગુજરાતી સંપાદક અને અન્ય સુવિધાઓ {{ગુજરાતી ભાષા}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ]] [[શ્રેણી:ભારતની ભાષાઓ]] 9cljkis3m71hex8lcqx0p3d20grrvll 0 26801 902091 900663 2026-07-05T06:11:29Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902091 wikitext text/x-wiki {{Infobox U.S. state | Name = Missouri | Fullname = State of Missouri | Former = Missouri Territory | Flag = Flag of Missouri.svg | Seal = Seal of Missouri.svg | Map = Map of USA MO.svg | Nickname = The Show-Me State (unofficial) | Motto = [[Salus populi suprema lex esto]] ([[Latin]]) | MottoEnglish = Let the welfare of the people be the supreme law | Capital = [[Jefferson City, Missouri|Jefferson City]] | LargestCity = [[Kansas City, Missouri|Kansas City]] | LargestMetro =[[Greater St. Louis|Greater St Louis Area]]<ref>[http://www.census.gov/population/cen2000/phc-t29/tab03b.xls U.S. Census 2000 Metropolitan Area Rankings; ranked by population]</ref> | Demonym = Missourian | Governor = [[Eric Greitens]] (R) | Lieutenant Governor = [[Mike Parson]] (R) | Senators = [[Roy Blunt]] (R)<br />[[Claire McCaskill]] (D) |Representative=5 Republicans, 4 Democrats | PostalAbbreviation = MO | OfficialLang = [[English language|English]] | AreaRank = 21^st | TotalAreaUS = 69,704 | TotalArea = 180,533 | LandAreaUS =68,886 | LandArea = 178,415 | WaterAreaUS =818 | WaterArea = 2,119 | PCWater = 1.17 | PopRank = 18^th | 2000Pop = 5,987,580 (2009 est.)<ref name=09CenEst /> <br /> 5,595,211 (2000) | DensityRank = 28^th | 2000DensityUS = 86.9 (2009) | 2000Density = 33.56 | MedianHouseholdIncome = $45,114 | IncomeRank = 37^th | AdmittanceOrder = 24^th | AdmittanceDate = August 10, 1821 | TimeZone = [[Central Standard Time Zone|Central]] : [[UTC]]-6/[[Daylight saving time|-5]] | Latitude = [[36th parallel north|36° N]] to 40° 37′ N | Longitude = 89° 6′ W to 95° 46′ W | WidthUS =240 | Width = 385 | LengthUS = 300 | Length = 480 | HighestPoint = [[Taum Sauk Mountain]]<ref name="usgs">{{cite web| date =April 29, 2005| url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| dateformat =mdy| access-date =November 6, 2006| archive-date =ઑક્ટોબર 6, 2008| archive-url =https://web.archive.org/web/20081006105354/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status =dead}}</ref> | HighestElevUS = 1,772 | HighestElev = 540 | MeanElevUS = 800 | MeanElev = 240 | LowestPoint = [[St. Francis River]]<ref name="usgs"/> | LowestElevUS = 230 | LowestElev = 70 | ISOCode = US-MO | Website = www.mo.gov }} {{Infobox U.S. state symbols |Name = Missouri |Bird = [[Eastern Bluebird|Bluebird]] |Amphibian = [[American Bullfrog]] |Fish = [[Channel Catfish]] | Grass = [[Big bluestem]] |Flower = [[Crataegus|Hawthorn]] |Insect = [[Western honey bee|Honey bee]] |Mammal = Missouri [[Mule]] |Tree = [[Flowering Dogwood]] | Dinosaur = ''[[Hypsibema]] missouriensis'' <ref>{{Cite web |url=http://www.moga.state.mo.us/statutes/C000-099/0100000095.HTM |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-13 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930153715/http://www.moga.state.mo.us/statutes/C000-099/0100000095.HTM |url-status=dead }}</ref> |Dance = [[Square Dance]] | Dessert = [[Ice Cream Cone]] |Fossil = [[Crinoid]] |Gemstone = [[Beryl#Aquamarine and maxixe|Aquamarine]] |Mineral = [[Galena]] | Musical Instrument= [[Fiddle]] |State Rock = [[Mozarkite]] |Slogan = ''Show Me (unofficial)'' |Song = "[[Missouri Waltz]]" |Route Marker = MO-blank.svg |Quarter = Missouri quarter, reverse side, 2003.jpg | QuarterReleaseDate = 2003 }} '''મિઝોરી''' અથવા {{IPAc-en|noicon|m|ɨ|ˈ|z|ʊər|ə}})<ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/missouri મિઝોરી]. (2009). ઇન [[મેરિયમ-વેબસ્ટર]] ઓનલાઇન ડિક્શનરી. સુધારો મે 13, 2009.</ref> [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]ના [[મિડવેસ્ટ ક્ષેત્ર]]માં આવેલું એક [[રાજ્ય]] છે. તેની સરહદો [[આયોવા]], [[ઈલિનોઇસ]], [[કેન્ટકી]], [[ટેનીસી]], [[આર્કેન્સસ]], [[ઓક્લાહોમા]], [[કેનસસ]] અને [[નેબ્રાસ્કા]] રાજ્યોને સ્પર્શે છે. મિઝોરી, 2009ના વસતીના અંદાજ મુજબ 5,987,580ની જનસંખ્યા સાથે સૌથી વધુ વસતી ધરાવતાં રાજ્યોમાં 18માં ક્રમે છે.<ref name="09CenEst">{{cite web |title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2009 |publisher = United States Census Bureau |access-date = 2010-01-04 |url = http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2009-01.csv}}</ref> તે [[114 કાઉન્ટી]] અને એક [[સ્વતંત્ર શહેર]] ધરાવે છે. [[જેફરસન સિટી]] એ મિઝોરીનું પાટનગર છે. તેના સૌથી મોટા ત્રણ [[શહેરી વિસ્તારો]]માં [[સેન્ટ લુઈસ]], [[કેનસસ સિટી]] અને સ્પ્રિંગફીલ્ડનો સમાવેશ થાય છે. [[લુસિઆના પરચેઝ]]ના ભાગરૂપે મિઝોરીને [[ફ્રાન્સ]] પાસેથી હસ્તગત કરવામાં આવ્યું હતું અને તેને [[મિઝોરી પ્રાંત]] ઘોષિત કરવામાં આવ્યો હતો. 10 ઓગસ્ટ 1821ના રોજ મિઝોરી પ્રાંતનો ભાગ સંઘપ્રદેશના 24મા રાજ્ય તરીકે સામેલ કરવામાં આવ્યો હતો. [[શહેરી]] અને [[ગ્રામ્ય સંસ્કૃતિ]]નું મિશ્રણ ધરાવતું મિઝોરી, રાષ્ટ્રના ભાતિગળ, આર્થિક અને રાજકીય ભાગનું પ્રતિબિંબ રજૂ કરે છે. તે લાંબા સમયથી એક [[રાજકીય ચિતાર આપતું રાજ્ય]] મનાય છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/chi-0411030358nov03,1,6377649.story?coll=chi-newsnationworld-utl&ctrack=1&cset=true |title=ટોપિક ગેલેરીઝ- chicagotribune.com |access-date=2021-08-26 |archive-date=2007-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071014111553/http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/chi-0411030358nov03,1,6377649.story?coll=chi-newsnationworld-utl&ctrack=1&cset=true |url-status=dead }}</ref> વર્ષ [[1956]] અને [[2008]]ના અપવાદોને બાદ કરતાં યુ.એસ.નાં પ્રમુખપદની ચૂંટણીઓમાં [[1904]]થી દરેક ચૂંટણીમાં મિઝોરીના પરિણામો પરથી [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના આગામી પ્રમુખ]]ની સચોટ આગાહી કરવામાં આવી છે. એક [[સરહદી રાજ્ય]] તરીકે તેનો ઇતિહાસ જોતાં મિઝોરી મધ્યપશ્ચિમ અને દક્ષિણ એમ બન્ને સાંસ્કૃતિઓનો પ્રભાવ ધરાવે છે. તે પૂર્વીય અને પશ્ચિમી યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ વચ્ચે જોવા મળતાં તફાવતને જોડતી કડીરૂપ છે. આથી ઘણી વખત [[સેન્ટ લુઈસ]]ને ‘‘વેસ્ટર્ન-મોસ્ટ ઈસ્ટર્ન સિટી’’ (પશ્ચિમને છેડે આવેલું પૂર્વીય શહેર) અને [[કેનસસ સિટી]]ને ‘‘ઈસ્ટર્ન-મોસ્ટ વેસ્ટર્ન સિટી’’ (પૂર્વને છેડે આવેલું પશ્ચિમી શહેર) કહેવામાં આવે છે. મિઝોરીની ભૂગોળ ખૂબ જ વૈવિધ્યપૂર્ણ છે. રાજ્યનો ઉત્તર ભાગ [[છેદાયેલા મેદાનો]] સુધી ફેલાયેલો છે, જ્યારે દક્ષિણ ભાગ [[ઓઝાર્ક પર્વતો]] (છેદાયેલો ઉચ્ચપ્રદેશ)સુધી વિસ્તરેલો છે. આ બન્ને ભાગને [[મિઝોરી નદી]] વિભાજિત કરે છે. [[મિસિસિપી]] અને [[મિઝોરી]] નદીઓનું [[સંગમસ્થળ]] સેન્ટ લૂઇસ નજીક આવેલું છે.<ref>[http://www.netstate.com/states/intro/mo_intro.htm મિઝોરીનો પરિચય - ધ શો મી સ્ટેટ કેપિટલ જેફરસન સિટી]</ref> == વ્યુત્પત્તિ અને ઉચ્ચારણ == આ રાજ્યનું નામ [[મિઝોરી નદી]]ને કારણે આપવામાં આવ્યું છે, આ નદીનું નામ [[સિઔઆન]] ભાષી જાતિ પરથી અપાયું છે. [[ઈલિનોઈસ]]માં આ નદી ''વિમેસૉરિટા'' ''(વિમિહ્સૂરિટા)'' નામે જાણિતી હતી,<ref>મેકકાફેર્ટી, માઇકલ. 2004. ''[http://muse.jhu.edu/journals/american_speech/v079/79.1mccafferty.html સુધારો: મિઝોરીનું વાયુત્પત્તિ શાસ્ત્ર] (મર્યાદિત પ્રાપ્યતા)'' . અમેરિકન સ્પીચ, 79.1:32</ref> જેનો અર્થ ‘‘જે ડગાઉટ કેનોઇઝ (ઝાડની મોટી ડાળીઓમાંથી બનાવેલી એક પ્રકારની સાંકડી [[નાની હોડી]]) ધરાવે છે’’ એમ થાય છે.<ref>અમેરિકન[http://www.bartleby.com/61/41/M0344100.html '' હેરિટેજ ડિક્શનરી'' : મિઝોરી]</ref> તેની વ્યુત્પત્તિ [http://missourifolkloresociety.truman.edu/Robert%20L.htm બોબ ડાયર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427040249/http://missourifolkloresociety.truman.edu/Robert%20L.htm |date=2011-04-27 }}ના શ્રદ્ધાંજલી ગીત [http://sniff.numachi.com/pages/tiBIGCANOE.html ‘‘રિવર ઓફ ધ બિગ કેનોઈઝ’’]{{Dead link|date=મે 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} પર આધારિત છે. ‘‘મિઝોરી’’ શબ્દનું ઉચ્ચારણ વિવિધરૂપે થાય છે અને તેને કારણે તે વિવાદનું કારણ પણ બનેલું છે.<ref>{{Cite web |url=http://industry.visitmo.com/planners-and-group-operators/escort-notes/how-is-missouri-pronounced.aspx |title=મિઝોરી પ્રવાસન ઉદ્યોગ: "'મિઝોરી'નું ઉચ્ચારણ કેવી રીતે થાય છે?" |access-date=2010-09-13 |archive-date=2009-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090427060849/http://industry.visitmo.com/planners-and-group-operators/escort-notes/how-is-missouri-pronounced.aspx |url-status=dead }}</ref> કોઈ સંબંધિત [[ભારે સ્વર]] (જેમ કે ‘‘મીટ’’) મુજબ ઉચ્ચારણનો આગ્રહ કરે છે, તો કેટલાંક હળવાશભર્યા સ્વર (‘‘મિટ્ટ’’ અથવા ‘‘મટ્ટ’’) પ્રમાણે ઉચ્ચાર કરે છે. સ્વરકારો તેમનાં પોતાનાં ઉચ્ચારણો જ ‘‘સાચા’’ હોવાનો મત વ્યક્ત કરે છે.<ref>[http://www.homestead.org/Almanac/ThereisOnlyOneWayDammittoPronounceMissouri!.htm નીલ શેલ્ટન. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101126060025/http://homestead.org/Almanac/ThereisOnlyOneWayDammittoPronounceMissouri!.htm |date=2010-11-26 }}[http://www.homestead.org/Almanac/ThereisOnlyOneWayDammittoPronounceMissouri!.htm "મિઝોરીનો ઉચ્ચાર કરવાનો માત્ર એક જ રસ્તો છે."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101126060025/http://homestead.org/Almanac/ThereisOnlyOneWayDammittoPronounceMissouri!.htm |date=2010-11-26 }}</ref> જો કે વ્યક્તિઓમાં તે બદલાતાં રહે છે, જેમ કે, ગવર્નર [[જેય નિક્સન]]ના કિસ્સામાં [[સેન્ટ લૂઇસ પોસ્ટ ડિસ્પેચ]] દ્વારા કરવામાં આવેલું દસ્તાવેજીકરણ.<ref>{{Cite web |url=http://videos.stltoday.com/p/video?id=3064875 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-13 |archive-date=2010-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100614101159/http://videos.stltoday.com/p/video?id=3064875 |url-status=dead }}</ref> આ [http://missourifolkloresociety.truman.edu/Missouri%20Folklore%20Studies/THE%20PRONONCIATION%20OF%20MISSOURI.htm પ્રશ્નનો સૌથી ગહન અભ્યાસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080409214810/http://missourifolkloresociety.truman.edu/Missouri%20Folklore%20Studies/THE%20PRONONCIATION%20OF%20MISSOURI.htm |date=2008-04-09 }} ભાષાશાસ્ત્રી [http://missourifolkloresociety.truman.edu/dml.html ડૉનાલ્ડ મેક્સ લૅન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701072256/http://missourifolkloresociety.truman.edu/dml.html |date=2010-07-01 }} દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો. ઐતિહાસિક રીતે બે સ્વરો વચ્ચેનો સ્વર [[વધુ સ્પષ્ટતા]] માગી લે છે. (જેમ ‘‘ટોબેકો’’ શબ્દમાં ‘શ્વ’ની ઉચ્ચારણ પ્રક્રિયા દરમિયાન ‘‘ટોબેકી’’ શબ્દ મળે છે.) સ્પષ્ટ સ્વરૂપ શબ્દ લખવા માટેની સહજ રીત બને છે, અને તેની [[જોડણી ઉચ્ચારણ]] વિકસે છે. ભાષાવિજ્ઞાનની દ્રષ્ટિએ કોઈપણ એક ઉચ્ચારણને સાચું માનવામાં નથી આવતું. તેને બદલે [[સમકાલીન]] તેમજ ભૂગોળ, ઉંમર, શિક્ષણ અને- અથવા ગ્રામ્ય અને શહેરી સ્થળો જેવા વર્ગોને પ્રમાણે ઉચ્ચારણની સરળ અને વૈવિધ્યપૂર્ણ રચનાઓ જોવા મળે છે. ઉચ્ચારણોનું વિસ્તરણ સમય સાથે બદલાયું છે. સામાન્ય રીતે અને હાલમાં ''[[‘શ્વ’]]'' સ્વરને [[કેનસસ સિટી]] સાથેના નજીકના અંતર, 1945 પૂર્વે જન્મેલાં ઘરડાં વક્તાઓ, ઔપચારિક શિક્ષણનું નીચું સ્તર અને ગ્રામ્ય વિસ્તાર સાથે સાંકળવામાં આવે છે. લૅન્સ ઉચ્ચારણમાં ઓછા વિવાદાસ્પદ પરંતુ વ્યવસ્થિત વિવિધતા નોંધે છેઃ બીજો વ્યંજન ઘણી વખત (‘‘માઇઝરી’’ અથવા ‘‘મિસરી’’) તરીકે [[બોલાય]] છે, પરંતુ કેટલાંક વક્તાઓ (‘‘મિસ્સિવ’’) દ્વારા તે [[નથી બોલાતો]]. મધ્યનો સ્વર વિવિધ રીતે [[ઉચ્ચારીને]] (‘‘લર્ક’’) અથવા [[ગોળ]] (‘‘લૉર’’)ની જેમ બોલવામાં આવે છે. પ્રથમ શબ્દ પણ વિલંબિત સ્વર અથવા ‘શ્વ’ સાથે વિવિધ રીતે ઉચ્ચારાય છે.<ref>"'મિઝોરી' શબ્દનું ઉચ્ચારણ. અલાન વોકર રીડ. અમેરિકન સ્પીચ, 8:4 (ડિસેમ્બર 1933), 22-36 [http://www.jstor.org/pss/3181901]</ref> == ભૂગોળ == [[ચિત્ર:National-atlas-missouri.png|thumb|250px|left|મિઝોરીના મહત્ત્વના શહેરો અને રસ્તા દર્શાવતો નકશો.]] મિઝોરીની સરહદ જેના પાડોશી રાજ્ય ટેનીસીની જેમ આઠ રાજ્યો સાથે જોડાયેલી છે. અમેરિકાનું કોઇપણ રાજ્ય આઠથી વધુ રાજ્યોને સ્પર્શતું નથી. મિઝોરી ઉત્તરમાં [[આયોવા]], પૂર્વમાં મિસિસિપી નદી સાથે [[ઈલિનોઇસ]], [[કેન્ટકી]] અને [[ટેનીસી]] સાથે, દક્ષિણમાં [[આર્કેન્સસ]] તથા પશ્ચિમે [[ઓક્લાહોમા]], [[કેનસસ]] અને [[નેબ્રાસ્કા]] (જે મિઝોરી નદી સાથે ફેલાયેલું છે)થી ઘેરાયેલું છે. મિઝોરીની બે સૌથી મોટી નદીઓ [[મિસિસિપી]] અને [[મિઝોરી]] છે. જેમાં મિસિસિપિ રાજ્યની પૂર્વીય સરહદ દર્શાવે છે અને મિઝોરી રાજ્યમાં પશ્ચિમથી પૂર્વ તરફ વહે છે અને રાજ્યના બે સૌથી મોટાં શહેરો કેનસસ સિટી અને સેન્ટ લૂઇસને જોડે છે. જો કે આજે આ રાજ્યને [[મિડવેસ્ટ]] ક્ષેત્રનો ભાગ માનવામાં આવે છે,<ref>{{Cite web |url=http://www.eduplace.com/ss/maps/pdf/midwestus_nl.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-13 |archive-date=2017-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708220831/http://www.eduplace.com/ss/maps/pdf/midwestus_nl.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.bls.gov/eag/eag.midwest.htm મધ્યપશ્ચિમ ક્ષેત્રના અર્થતંત્ર પર ઉડતી નજર]</ref> પરંતુ ઐતિહાસિક રીતે મિઝોરીને ઘણી વખત [[દક્ષિણ]]નું રાજ્ય ગણવામાં આવતું હતું.<ref>{{Cite web |url=http://www.unc.edu/news/archives/jun99/reed16.htm |title=યુએનસી-સીએચ સરવે જણાવે છે કે 'વાસ્તવિક' દક્ષિણ ક્યાં છે. |access-date=2010-09-13 |archive-date=2010-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100530083044/http://www.unc.edu/news/archives/jun99/reed16.htm |url-status=dead }}</ref> તેનું કારણ અહીં દક્ષિણથી સ્થળાંતર કરીને આવેલા લોકોની વસાહતો અને આ રાજ્યનો નાગરિક યુદ્ધ પહેલાં ગુલામ રાજ્ય તરીકેનો દરજ્જો છે. જે કાઉન્ટીઝને કારણે ‘‘[[લિટલ ડિક્સી]]’’ની રચના થઇ તે રાજ્યની મધ્યમાંથી વહેતી મિઝોરી નદી કિનારાના પ્રદેશોમાં આવેલી હતી. અહીં દક્ષિણથી સ્થળાંતર કરીને આવેલા લોકોની વસાહતો હતી. આ વિસ્તારમાં ખૂબ મોટી સંખ્યામાં ગુલામો હતાં. દૂર ઉત્તર તરફનાં શહેરો અને રાજ્યના મોટાં શહેરી વિસ્તારો કે જ્યાં રાજ્યની મોટાભાગની વસતી રહે છે એવા ([[કેનસસ સિટી]], [[સેન્ટ લૂઇસ]] અને [[કોલંબિયા]])નાં રહિશો પોતાને મોટેભાગે મિડવેસ્ટર્ન વિસ્તારનાં માને છે. ગ્રામ્ય વિસ્તારો અને દૂર દક્ષિણ તરફ આવેલાં શહેરો જેમ કે [[કેપ ગિરેડ્યુ]], [[પોપ્લર બ્લફ]], [[સ્પ્રિંગફીલ્ડ]] અને [[સિકસ્ટોન]]નાં રહેવાસીઓ પોતાની જાતને દક્ષિણી તરીકે ઓળખાવે છે.{{Citation needed|date=April 2010}} 2005માં મિઝોરીનાં રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો અને મોજમજાનાં અન્ય વિસ્તારોમાં કુલ મળીને 16,695,000 મુલાકાતીઓ આવ્યાં હતાં.{{convert|202000|acre|km2}} જેને કારણે રાજ્યને 7.41 મિલિયન ડૉલરની વાર્ષિક આવક થઈ હતી, જે તેનાં સંચાલન ખર્ચનાં 26.6 ટકા જેટલી હતી.<ref name="ReferenceA">{{cite book |title=''Almanac of the 50 States'' (Missouri) |publisher=Information Publications (Woodside, CA) |year=2008 |page=203}}</ref> === સ્થાનિક ભૂગોળ === [[ચિત્ર:US mo physiographic map.jpg|thumb|left|250px|મિઝોરીનો ભૌતિક નકશો]] મિઝોરી નદીની ઉત્તરમાં [[આયોવા]], [[નેબ્રાસ્કા]] અને [[કેનસસ]] સુધી ફેલાયેલાં ઉત્તરીય મેદાનો છે. અહીં એક સમયે કેનેડિયન શીલ્ડથી મિઝોરી નદી સુધી વિસ્તરેલાં [[ગ્લેસિએશન]]થી સામાન્ય ઢાળ ધરાવતી ટેકરીઓ પાછળના ભાગે રહી જાય છે. મિઝોરીમાં [[મિસિસિપી]], [[મિઝોરી]], અને [[મરામેક]] જેવી ઘણી મોટી નદીઓ વહે છે. દક્ષિણી મિઝોરી નદી [[ઓઝેર્ક પર્વતમાળા]], [[છેદાયેલા મેદાન]]થી [[પ્રિકેમ્બ્રિયન]] [[લાવાના પથ્થરો]] (ઇગ્નેયસ)થી બનેલી [[સેન્ટ ફ્રેન્કોઇસ પર્વતમાળા]]ની ફરતેના મેદાનો સુધી પહોંચે છે. આ વિસ્તારની [[સ્થાનિક ભૂગોળ]]માં ચૂનાનાં પથ્થરનું ઉંચુ પ્રમાણ અને ગુફાઓ અને નાળાઓનું નિર્માણ થયેલું જોવા મળે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.mostateparks.com/karst.htm |title=Missouri's Karst Wonderland - Missouri State Parks and Historic Sites, DNR |publisher=Mostateparks.com |date=2008-06-06 |access-date=2010-02-20 |archive-date=2010-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100228195535/http://www.mostateparks.com/karst.htm |url-status=dead }}</ref> [[ચિત્ર:ozarks.jpg|thumb|right|200px|દક્ષિણ મિઝોરીમાં ઓઝાર્કસનો વિસ્તાર]] [[બૂટહીલ]] ક્ષેત્ર રાજ્યનો દક્ષિણ ભાગ છે. તે મિસિસિપીના કાંપના મેદાનો અથવા [[મિસિસિપી અખાત]]નો એક ભાગ છે. આ વિસ્તાર રાજ્યનો સૌથી નીચો, સપાટ અને ભીનાશવાળો ભાગ છે. આ વિસ્તારનું અર્થતંત્ર મોટેભાગે ખેતીવાડી આધારિત છે અને તેને સૌથી ગરીબ રાજ્યો પૈકીનું એક ગણવામાં આવે છે.<ref>{{Cite web |url=http://ded.mo.gov/researchandplanning/community/misc/sa-1102-1.stm |title=મિઝોરીમાં આવકમાં અસમાનતા |access-date=2010-09-13 |archive-date=2010-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107144051/http://ded.mo.gov/researchandplanning/community/misc/sa-1102-1.stm |url-status=dead }}</ref> જો કે આ વિસ્તાર સૌથી ફળદ્રુપ પણ છે, જ્યાં મુખ્યત્વે ચોખા અને કપાસનાં પાક લેવામાં આવે છે. બૂટહીલ 1811-1812માં આવેલા ચાર [[ન્યુ મેડ્રિડ ભૂકંપો]]નું મુખ્ય કેન્દ્ર (એપિસેન્ટર) હતું. === આબોહવા === મિઝોરીનું હવામાન સામાન્ય રીતે ભેજવાળું રહે છે.([[કોપ્પન હવામાન વર્ગીકરણ]] ડીએફએ) અહીંનો શિયાળો ઠંડો તથા ઉનાળો ગરમ અને ભેજવાળો રહે છે. રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાં ખાસ કરીને બૂટહીલમાં હવામાન ઉપવૃત્તિય ભેજવાળું (કોપ્પન સીએફએ) રહે છે. યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના અંદરના ભાગમાં સ્થિત હોવાને કારણે મિઝોરીનાં તાપમાનમાં અત્યંત મોટાં ફેરફારો જોવા મળે છે. તાપમાનમાં નરમી જાળવી રાખવા માટે જરૂરી એવા પર્વતો અથવા મહાસાગર મિઝોરીની નજીકમાં ન હોવાથી અહીંના હવામાન પર આર્કટિક પરથી આવતાં ઠંડા પવનો અને મેક્સિકોના અખાત પરથી આવતાં ગરમ અને ભેજવાળાં પવનોની એકાંતરે અસર થતી રહે છે. {| class="wikitable" "text-align:center;font-size:90%;"| | colspan = "13" style="text-align:center;font-size:120%;background:#E8EAFA;"|મિઝોરીના વિવિધ શહેરોના માસિક મહત્તમ અને લઘુત્તમ તાપમાન |- ! style="background:#e5afaa; color:#000; height:17px;"| શહેર ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| જાન્યુઆરી ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| ફેબ્રુઆરી ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| માર્ચ ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| એપ્રિલ ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| મે ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| જૂન ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| જુલાઈ ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| ઓગસ્ટ ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| સપ્ટેમ્બર ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| ઓક્ટોબર ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| નવેમ્બર ! style="background:#e5afaa; color:#000;"| ડિસેમ્બર |- ! style="background:#f8f3ca; color:#000; height:16px;"| કોલંબિયા | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 37/18 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 44/23 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 55/33 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 66/43 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 75/53 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 84/62 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 89/66 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 87/64 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 79/55 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 68/44 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 53/33 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 42/22 |- ! style="background:#c5dfe1; color:#000; height:16px;"| કેનસસ સિટી | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 36/18 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 43/23 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 54/33 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 65/44 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 75/54 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 84/63 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 89/68 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 87/66 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 79/57 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 68/46 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 52/33 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 40/22 |- ! style="background:#f8f3ca; color:#000; height:16px;"| સ્પ્રીંગફીલ્ડ | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 42/22 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 48/26 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 58/35 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 68/44 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 76/53 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 85/62 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 90/67 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 90/66 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 81/57 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 71/46 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 56/35 | style="text-align:center; background:#f8f3ca; color:#000;"| 46/26 |- ! style="background:#c5dfe1; color:#000; height:16px;"| સેન્ટ લૂઇસ <ref name="weather.com">{{cite web |url=http://www.weather.com/weather/wxclimatology/monthly/graph/USMO0787?from=36hr_bottomnav_undeclared |title=Average Weather for St. Louis, MO - Temperature and Precipitation |publisher=Weather.com |dateformat=mdy |access-date=October 15, 2009}}</ref> | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 38/21 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 45/26 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 55/36 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 66/47 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 77/57 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 86/66 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 91/71 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 88/69 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 81/61 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 69/49 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 54/38 | style="text-align:center; background:#c5dfe1; color:#000;"| 42/27 |- | colspan = "13" style="text-align:center;font-size:90%;background:#E8EAFA;"| |} == ઇતિહાસ == [[ચિત્ર:StLouis Arch.jpg|thumb|right|200px|સેન્ટ લૂઇસમાં પ્રવેશદ્વાર કમાન]] યુરોપિયન શોધ અને રહેવાસ પહેલાંના હજારો વર્ષોથી મિઝોરીમાં [[સ્થાનિક લોકો]] વસતાં આવ્યાં છે. નદી પાસે થયેલાં [[પુરાતત્વીય]] ખોદકામોમાં જણાયું છે કે, અહીં 7000 કરતાં વધુ વર્ષોથી વસવાટ થતો આવ્યો છે. લગભગ 1000 વર્ષ [[પહેલા]]થી શરૂ કરીને અહીં જટિલ [[મિસિસિપિયન સંસ્કૃતિ]] વિકસી હતી, જેનાં લોકોએ હાલના [[સેન્ટ લૂઇસ]] અને [[મિસિસિપી નદી]] તરફ [[ઈલિનોઇસના કૉલિન્સવિલે]] નજીક આવેલા [[કહોકિયા]]માં ક્ષેત્રીય રાજકીય કેન્દ્રો રચ્યાં હતાં. તેમનાં મોટાં શહેરોમાં હજારોની સંખ્યામાં વ્યક્તિગત રહેણાંકોનો સમાવેશ થતો હતો. પરંતુ તેઓ ધાર્મિક, રાજકીય અને સામાજિક કારણોસર બનાવવામાં આવતી [[ઉંચી બેઠક]] સાથેની [[શંકુ આકાર]]ની રચનાવાળા વિશાળ (સચવાયેલા) [[માટીના ટેકરા]] માટે વધુ જાણિતા થયાં છે. કહોકિયા એ [[ગ્રેટ લેક્સ]]થી [[મેક્સિકોના અખાત]] સુધી પહોંચેલ ક્ષેત્રીય વેપારનું મુખ્ય મથક હતું. આ સંસ્કૃતિ 1400 સુધીમાં પડી ભાંગી અને તેનાં મોટાભાગનાં વંશજોએ યુરોપિયનોના આગમન પૂર્વે આ વિસ્તાર છોડી દીધો. એક સમયે સેન્ટ લુઈ ટેકરાનું શહેર (મૌન્ડ સિટી) તરીકે ઓળખાતું હતું, કારણ કે ત્યાં સચવાઈ રહેલા સંખ્યાબંધ ટેકરાં હતાં, જો કે શહેરી વિકાસમાં હવે તે ખોવાઈ ગયાં છે. મિસિસિપીયન સંસ્કૃતિ દ્વારા આ પ્રકારના ટેકરાં મધ્ય મિસિસિપી અને ઓહાયો નદીના ખીણ પ્રદેશથી લઈને તેની દક્ષિણપૂર્વ અને નદીનાં ઉપરના ભાગ સુધી વિસ્તરાયેલાં જોવા મળે છે. અહીં આવનારાં પહેલવહેલાં યુરોપિયન વસાહતીઓમાં મોટેભાગે [[ફ્રેન્ચ કેનેડિયન્સ]] હતાં. તેઓ 1750માં નદીનાં પૂર્વ ભાગેથી હાલના સ્ટે. જેનેવિઇવ વિસ્તારમાં સ્થળાંતર કરીને પહોંચ્યાં હતાં. મિઝોરીમાં આ પ્રથમ યુરોપિયન વસાહત હતી. તેઓ [[ઈલિનોઈસ]] દેશની મિસિસિપીનાં પૂર્વ ભાગે આવેલાં સંસ્થાનવાસી ગામડાંમાંથી અહીં આવ્યાં હતાં. કારણ કે, ત્યાં જમીન ખલાસ થઈ ચૂકી હતી અને વધતી વસતી માટે નદીનો તળપ્રદેશ અપૂરતો હતો. સેન્ટ લૂઇસ પણ ફ્રેન્ચ કેનેડિયન વસાહતીઓ દ્વારા જ સ્થાપવામાં આવ્યું હતું. સેન્ટ લૂઇસ ફરના વેપાર માટેનું ક્ષેત્રીય કેન્દ્ર બન્યું અને જેને કારણે દશકાઓ સુધી અર્થતંત્ર પર તેનું આધિપત્ય રહ્યું. સ્ટે. જેનેવિઇવ એક સમૃદ્ધ ખેતીવાડી કેન્દ્ર હતું, જ્યાં [[ઘઉં]], [[મકાઈ]] અને [[તમાકું]]નું જરૂર કરતાં ઘણું વધારે ઉત્પાદન થતું હતું અને સેંકડો ટન અનાજને લોઅર લુસિઆનામાં વેપાર માટે જળમાર્ગે મોકલવામાં આવતું. ઈલિનોઈસ દેશમાં થતું અનાજનું ઉત્પાદન લોઅર લુસિઆનાનું અસ્તિત્વ ટકાવવા માટે અત્યંત જરૂરી હતું. 1803માં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા થયેલાં [[લુસિઆના પરચેઝ]]ના ભાગને કારણે મિઝોરીને ‘‘ગેટવે ટુ ધ વેસ્ટ (પશ્ચિમનું પ્રવેશદ્વાર)’’નું હુલામણું નામ મળ્યું. કારણ કે, 19મી સદીમાં તે પશ્ચિમ તરફ આગળ વધતાં વસાહતીઓ અને ચોક્કસ હેતુસર મૂસાફરી કરતાં લોકો માટેનું એક મોટું પ્રસ્થાન કેન્દ્ર હતું. [[લેવિસ અને ક્લર્ક મૂસાફરી]]નું પ્રારંભિક અને અંતિમ કેન્દ્ર સેન્ટ લુઈ હતું, જેમણે પશ્ચિમ તરફ [[પેસિફિક મહાસાગર]] સુધીનો વિસ્તાર શોધ્યો હતો. આ વિસ્તારને 1821માં [[મિઝોરી કોમ્પ્રોમાઇઝ]] (મિઝોરી સમાધાન)ના એક ભાગ ગુલામ રાજ્ય તરીકે સમાવિષ્ટ કરવામાં આવ્યો હતો. મિસિસિપી નદીનાં માર્ગે થતું વહાણવટું અને વેપાર એ રાજ્યના અર્થતંત્રનો મહત્વનો ભાગ હતો. નીચાણવાળા ગામડાં અને ખેતરોમાં આવતાં વારંવારના પૂર પર અંકૂશ કરવાના પ્રયત્નરૂપે 1860 સુધીમાં રાજ્યે મિસિસિપી નદી પર પાળાનું બાંધકામ પૂરુ{{convert|140|mi|km}} કરી દીધું હતું.<ref>[http://query.nytimes.com/mem/archives-free/pdf, ન્યૂ યોર્ક''ટાઇમ્સ'' , "લુઇઝિયાના: ધ લેવી સિસ્ટમ ઓફ ધ સ્ટેટ", 10/8/1874; એક્સેસ્ડ 11/15/2007]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> આ રાજ્ય [[1812નાં ન્યુ મેડ્રિડ ભૂકંપ]]નું મુખ્ય કેન્દ્ર હતું. આ ભૂકંપ યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સની રચના થયા બાદનો સંભવતઃ સૌથી શક્તિશાળી ભૂકંપ હતો. જો કે ખૂબ જ ઓછી વસતીને કારણે જાનહાની ઓછી હતી. વાસ્તવમાં રાજ્યની પશ્ચિમી સરહદ એક સીધી રેખા હતી, જેને કોઝમાઉથમાંથી પસાર થતી અક્ષાંશ રેખા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવી હતી.<ref>હોફહૌઝ. (1984). ''ચે એલ્સ કેન્સિઝ: કોઝમાઉથની ત્રણ સદી'' , કેનસસ સિટી: લોવેલ પ્રેસ. ISBN 0-907061-05-0</ref> આ એ જ કેન્દ્ર છે, જ્યાં [[કેનસસ નદી]] મિઝોરી નદીમાં ભળે છે. નદી આ સ્થળેથી ખસી ગઈ હતી. માટે આ રેખા ઓસેઝ બાઉન્ડરી તરીકે જાણિતી છે.<ref>[http://supreme.justia.com/us/48/660/case.html ''મિઝોરી વી. આયોવા'' , 48 યુ. એસ. 660 (1849) - જસ્ટિયા અને ઓયેઝના યુએસ સુપ્રીમ કોર્ટમાં કેસો]</ref> 1835માં [[પ્લેટ પરચેઝ]] દ્વારા સ્થાનિક જનજાતિઓ પાસેથી જમીન ખરીદીને રાજ્યનાં ઉત્તર પશ્ચિમ ખૂણામાં ઉમેરવામાં આવી, આથી મિઝોરી નદી, કેનસસ નદીની ઉત્તરે આવેલી સરહદ બની. આ ઉમેરાને કારણે જમીનના વિસ્તારમાં એ સમયે જે સંઘનું સૌથી મોટું રાજ્ય હતું{{convert|66500|sqmi|km2}} તે વર્જિનિયાના 65,000 ચોરસ માઇલ્સ (જેમાં તે સમયે વેસ્ટ વર્જિનિયા સમાવિષ્ટ હતું) જેટલો વધારો થયો. <ref>[[મીનિગ, ડી. ડબલ્યુ]] (1993). ''અમેરિકાનું ઘડતર: 500 વર્ષના ઇતિહાસ પર ભૌગોલિક દ્રષ્ટિકોણ'' , ''ભાગ 2: કોન્ટિનેન્ટલ અમેરિકા, 1800–1867'' . ન્યૂ હેવનઃ યેલ યુનિવર્સિટી પ્રેસ. ISBN 0-300-05658-3; પાનું 437</ref> પશ્ચિમી મિઝોરીમાં ઘણા પ્રારંભિક અમેરિકન વસાહતીઓ ઉપરના દક્ષિણ વિસ્તારમાંથી આવ્યા હતા. તેઓ મજૂરી માટે તેમની સાથે ગુલામ બનાવેલા આફ્રિકન અમેરિકનને લઇને આવ્યા હતા. તેઓ ગુલામીની તેમની સંસ્કૃતિ અને પરંપરા ચાલુ રાખવાનો ઇરાદો ધરાવતા હતા. તેઓ મુખ્યત્વે મિઝોરી નદીની આસપાસ આવેલી 17 કાઉન્ટીમાંમાં સ્થાયી થયા હતા. તેઓ નદીના સપાટ મેદાનોમાં વસવાટ કરતા હોવાથી કૃષિ પ્રવૃત્તિ કરી શક્યા હતા અને તેઓ "[[લિટલ ડિક્સી]]" તરીકે જાણીતા બન્યા હતા. 1830ના દાયકાના પ્રારંભમાં, ઉત્તરી રાજ્યો અને કેનેડાના [[મોરમોન]] હિજરતીઓએ ઇનડિપેન્ડન્સ અને તેના ઉત્તરના વિસ્તારોમાં સ્થાયી થવાનું શરૂ કર્યું હતું. ગુલામી અને ધર્મ મુદ્દે દક્ષિણમાંથી આવેલા 'જૂના વસાહતી'ઓ અને [[ઉત્તર]] અને કેનેડામાંથી આવેલા મોરમોન વચ્ચે ઘર્ષણ પેદા થયું હતું. જેને પગલે '[[મોરમોન યુદ્ધ]]' છેડાયું હતું. 1839 સુધીમાં વસાહતીઓએ મોરમોનને મિઝોરીમાંથી હાંકી કાઢ્યા હતા. ગુલામી પ્રથા મુદ્દે ઘર્ષણે રાજ્યો અને પ્રાંતો વચ્ચેની સરહદો પર તંગદીલી વધારી હતી. 1838–1839માં આયોવા અને કથિત [[હની લેન્ડ્સ]] વચ્ચે સરહદ બાબતે વિવાદ થતાં બંને રાજ્યોને તેમની સરહદો પર લશ્કર બોલાવવું પડ્યું હતું. કેનસસે હુમલા કરવા માટે અનેક વખત પશ્ચિમી સરહદો પાર કરી હતી (જેમાં [[કેનસસ સિટી]]ના ઐતિહાસિક વેસ્ટપોર્ટ વિસ્તારમાં આગ લગાડવાની ઘટનાનો પણ સમાવેશ થાય છે).{{Citation needed|date=July 2009}} જેને પગલે મિઝોરી અને [[કેનસસ]]ની વચ્ચે સરહદી યુદ્ધ છેડાયું હતું. 1830થી 1860 સુધીના સમયગાળામાં મિઝોરીની વસતી દર દાયકાએ બમણી થતી હતી. મોટા ભાગના આંગુતકો અમેરિકન હતા પરંતુ ઘણા આઇરિશ અને જર્મન વસાહતીઓ 1840 અને 1850ના દાયકાના અંત ભાગમાં આવ્યા હતા ભયાનક દુષ્કાળ, જુલમ અને ક્રાંતિકારી ઉથલપાથલને કારણે તેઓ ગુલામ પ્રથા પ્રત્યે લાગણી ધરાવતા ન હતા. મિઝોરીના મોટા ભાગના ખેડૂતો નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં ખેતી કરે છે. જે ખેડૂતો ગુલામ ધરાવતા હતા તેમાંથી મોટા ભાગના ખેડૂતો પાસે પાંચથી ઓછા ગુલામ હતા. પ્લેન્ટર નામના ઇતિહાસકારે જણાવ્યું હતું કે 20 કે તેથી વધુ ગુલામ ધરાવતા ખેડૂતો મોટે ભાગે મિઝોરી નદી પર રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં "લિટલ ડિક્સી" તરીકે ઓળખાતી કાઉન્ટીમાં સ્થાયી થયેલા હતા. ગુલામ પ્રથા મુદ્દે તંગદિલીએ રાજ્ય અને દેશના ભાવિ પર ગંભીર અસર પાડી હતી. 1860માં ગુલામ બનાવેલા આફ્રિકન અમેરિકની વસતુ રાજ્યની કુલ વસતી 1,182,012ના 10 ટકા કરતા પણ ઓછી હતી.<ref>[http://fisher.lib.virginia.edu/collections/stats/histcensus/ હિસ્ટરીકલ સેન્સસ બ્રાઇઝર, 1860 ફેડરલ સેન્સસ, યુનિવર્સિટી ઓફ વર્જિનિયા લાઇબ્રેરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091206001455/http://fisher.lib.virginia.edu/collections/stats/histcensus/ |date=2009-12-06 }}. સુધારો, 21 માર્ચ 2008.</ref> 1861માં દક્ષિણના રાજ્યો વિભાજન પ્રક્રિયા શરૂ થયા બાદ મિઝોરી ધારાસભાએ વિભાજન મુદ્દે સ્પેશિયલ કન્વેન્શનની ચૂંટણીની માંગ કરી હતી. કન્વેન્શને સંઘમાં રહેવાનો નિર્ણાયક મત આપ્યો હતો. દક્ષિણી રાજ્યો તરફી ગવર્નર [[ક્લેઇબોર્ન એફ. જેકસન]] એ [[સેન્ટ લૂઇસ]]ની છાવણીમાં તાલીમ માટે ભેગા થયેલા રાજ્યના લશ્કરના સૈનિકોને કૂચ કરવા આદેશ આપ્યો હતો. આ હરકતથી સાવચેત બની ગયેલા યુનિયન જનરલ [[નેથેનિયલ લિઓન]]ને પહેલા તો આંચકો લાગ્યો હતો પરંતુ બાદમાં છાવણીને ઘેરો ઘાલ્યો હતો અને રાજ્યના લશ્કરને શરતાગતિ સ્વીકારવા ફરજ પાડી હતી. લિઓને બાદમાં તેના સૈનિકોને, જેઓ મોટે બાગે અંગ્રેજી સિવાયની ભાષા બોલતા જર્મન વસાહતીઓ હતા, કેદીઓને શેરીઓમાં ફેરવવા આદેશ આપ્યો હતો. તેના સૈનિકોએ કેદીઓની આસપાસ ભેગા થયેલા નાગરિકોના તોફાની ટોળાને વિખેરવા ગોળીબાર પણ કર્યો હતો. "[[સેન્ટ લૂઇસ હત્યાકાંડ]]" તરીકે જાણીતી બનેલી ઘટનામાં સૈનિકોએ સેન્ટ લૂઇસમાં નિઃશસ્ત્ર કેદીઓ તેમજ પુરૂષો, સ્ત્રીઓ અને બાળકોની હત્યા કરી હતી. આ ઘટનાઓને પગલે રાજ્યમાં [[સંઘ ભાવના]] પ્રબળ બની હતી. ગવર્નર જેકસને કન્વેન્શન ઓન સેક્સેશનના પ્રમુખ [[સ્ટર્લિંગ પ્રાઇસ]]ની [[મિઝોરી સ્ટેટ ગાર્ડ]]ના નવા વડા તરીકે નિમણૂક કરી હતી. રાજ્યમાં જનરલ લિઓનની ઝડપી આગેકૂચને કારણે જેકસન અને પ્રાઇસને 14 જૂન 1861ના રોજ [[જેફરસન સિટી]]ની રાજધાનીમાં ભાગી જવાની ફરજ પડી હતી. [[નિઓશો, મિઝોરી]]માં જેકસને રાજ્ય ધારાસભાનું એક સત્ર બોલાવ્યું હતું. તેમણે વિભાજનને લગતો એક વટહૂકમ ઘડ્યો. જો કે યુનિયન તરફી રાજ્ય કન્વેન્શનને આવી વસ્તુ માટે સંપૂર્ણ સત્તા અપાઇ હોવાથી રાજ્ય કન્ફેડરેટ કરતાં યુનિયન તરફી વધું હતું. આ વટહૂકમનો બહુ જ ઓછી સ્વીકૃતિ મળી હતી. જો કે વટહુકમને કન્ફેડરેસીએ 30 ઓક્ટોબર 1861માં માન્યતા આપી હતી. ચૂંટાયેલા ગવર્નરની તેની રાજધાનીમાં ગેરહાજરી અને ધારાસભ્યો વિખેરાયેલા હોવાથી યુનિયન દળોએ [[હેમિલ્ટન ગેમ્બલ]]ને કામચલાઉ ગવર્નર તરીકે નીમીને ચૂંટાયા વગરની યુનિયન તરફી કામચલાઉ સરકાર સ્થાપી હતી. રાષ્ટ્રપ્રમુખ લિંકનના વહીવટીતંત્રએ તાત્કાલિક ગેમ્બલની સરકારને કાયદેસર સરકાર તરીકે માન્યતા આપી હતી. આ નિર્ણયને પગલે રાજ્યની અંદર સેવા આપવા માટે યુનિયન તરફી લશ્કરી દળો અને કેન્દ્રીય દળો માટે સ્વૈચ્છિક રેજિમેન્ટ મળ્યાં હતા. જનરલ [[બેન મેકક્યુલોક]]ની આગેવાની હેઠળ [[આર્કેન્સસ]] અને [[ટેક્સાસ]] ખાતે કેન્દ્રીય દળો અને જનરલ પ્રાઇસની મિઝોરી સ્ટેટ ગાર્ડ અને કન્ફેડરેટના સંયુક્ત દળો વચ્ચે યુદ્ધ છેડાયું હતું. [[વિલ્સન્સ ક્રીક]] ખાતેની લડાઈમાં વિજય અને [[લેક્સિંગ્ટન, મિઝોરી]] પર કબજો તેમજ અન્ય સ્થળોએ નુકસાન ભોગવ્યા બાદ, કેન્દ્રીય દળોની વિશાળ તાકાત જોતા કન્ફેડરેટ દળો પાસે આર્કેન્સસ અને બાદમાં [[માર્શલ, ટેક્સાસ]] તરફ પીછેહટ કરવા સિવાય કોઇ વિકલ્પ બચ્યો ન હતો. નિયમિત કન્ફેડરેટ દળોએ મિઝોરીમાં કેટલાક મોટા હુમલા કર્યા હતા તેમ છતાં રાજ્યમાં આગામી ત્રણ વર્ષ સુધી ચાલેલી લડાઇ મુખ્યત્વે [[ગેરીલા પદ્ધતિ]]થી હતી. કર્નલ [[વિલિયમ ક્વાન્ટ્રિલ]], [[ફ્રાન્ક]] અને [[જીસ જેમ્સ]] જેવા "નાગરિક સૈનિકો" [[યંગર બ્રધર્સ]] , અને [[વિલિયમ ટી. એન્ડરસન]]એ ઝડપી અને નાના એકમોની વ્યૂહરચના અપનાવી હતી. ગૃહ યુદ્ધ દરમિયાન કન્ફેડરેસી હસ્તગત અન્ય વિસ્તારોમાં પણ મિઝોરી પાર્ટિસન રેન્જર્સની આગેવાની હેઠળ આવા બળવા થયા હતા. તાજેતરમાં ઇતિહાસકારોએ જણાવ્યું હતું કે સત્તાવાર યુદ્ધ પુરું થઇ ગયું હોવા છતાં જેમ્સ બ્રધર્સના સમયમાં ગેરીલા યુદ્ધ ચાલું રહ્યાં હતા. 1880ના દાયકામાં દક્ષિણ-મધ્ય મિઝોરીમાં બોલ્ડ નોબર્સની પ્રવૃત્તિઓને યુદ્ધના સત્તાવાર અંત બાદ પણ બિનસત્તાવાર વિદ્રોહ ચાલુ રહ્યો હોવા તરીકે જોવામાં આવે છે. 1930માં સ્પ્રિંગફીલ્ડની આસપાસના વિસ્તારમાં [[ડિપ્થેરિયા]]નો રોગચાળો ફેલાયો હતો જેમાં 100 લોકોના મોત થયા હતા. આ વિસ્તારમાં યુદ્ધના ધોરણે રસીઓ મોકલી આપવામાં આવી હતી અને રોગચાળાને અંકુશમાં લેવાયો હતો. 1950 અને 1960ના દાયકાની મધ્યમાં સેન્ટ લૂઇસને બિનઔદ્યોગિકરણની સમસ્યાનો સામનો કરવો પડ્યો હતો અને રેલરોડ અને ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં અન્ય મુખ્ય ઔદ્યોગિક શહેરની જેમ લાખો લોકો બેકાર બન્યા હતા. આ જ સમયે હાઇવેના નિર્માણે મધ્યમ વર્ગના લોકોને શહેર છોડીને ઉપનગરમાં નવા ઘરમાં જવા માટેનું સરળ બનાવ્યું હતું. અલગ અર્થતંત્ર વિકસાવતા સેન્ટ લૂઇસને અને દાયકાઓની પુનઃરચનાઓમાંથી પસાર થવું પડ્યું હતું. ઉપનગરીય વિસ્તારોએ જ્ઞાન ઉદ્યોગ અને રિટેલ મોલ જેવા સેવા ક્ષેત્રે અલગ રોજગાર બજાર ઉભું કર્યું હતું. 1956માં [[સેન્ટ ચાર્લ્સ]]એ [[ઇન્ટરસ્ટેટ]] હાઇવે પ્રોજેક્ટની કલ્પના કરી હતી.<ref>[http://www.fhwa.dot.gov/infrastructure/rw96h.cfm પ્રથમ આંતરરાજ્ય પ્રોજેક્ટ]</ref> == વસ્તી-વિષયક માહિતી == [[ચિત્ર:Missouri population map.png|thumb|left|250px|મિઝોરી વસતી ગીચતા નકશો]] {{USCensusPop | 1810 = 19783 | 1820 = 66586 | 1830 = 140455 | 1840 = 383702 | 1850 = 682044 | 1860 = 1182012 | 1870 = 1721295 | 1880 = 2168380 | 1890 = 2679185 | 1900 = 3106665 | 1910 = 3293335 | 1920 = 3404055 | 1930 = 3629367 | 1940 = 3784664 | 1950 = 3954653 | 1960 = 4319813 | 1970 = 4676501 | 1980 = 4916686 | 1990 = 5117073 | 2000 = 5595211 | estyear = 2009 | estimate = 5987580 | estref = <ref name="09CenEst" /> }} 2009માં મિઝોરીની અંદાજિત વસતી5,987,580 હતી જે વર્ષ 2000ની વસતીની તુલનાએ 392,369 (7.0 ટકા)નો વધારો દર્શાવે છે. 2000 થી 2007 વચ્ચેના આ વસતી વધારામાં છેલ્લી વસતીગણતરીની તુલનાએ 137,564નો વધારો કુદરતી હતો (જેમાં 343,199 મૃત્યુને બાદ કરતા 480,763 જન્મ થયાં હતા). અને 88,088 લોકોનો વધારો રાજ્યમાં [[સ્થળાંતર]]ને કારણે નોંધાયો હતો. અમેરિકા બહારના [[વસાહતીઓ]]ને કારણે 50,450 લોકોનો વધારો થયો હતો અને દેશની અંદર જ સ્થળાંતરને કારણે 37,638 લોકોનો વધારો નોંધાયો હતો. મિઝોરીની અડધી વસતી (3,294,936 લોકો અથવા 55.0%) રાજ્યના બે સૌથી મોટા મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર [[સેન્ટ લૂઇસ અને કેનસસ સિટી]]માં રહે છે. 2009માં રાજ્યની [[વસતી ગીચતા]] 86.9 હતી જે અન્ય કોઇ પણ રાજ્યની ગીચતાની તુલનાએ [[2009ની રાષ્ટ્રીય સરેરાશ (86.8)ને વધુ નજીક છે.]]. અમેરિકાની 2000ની વસતી ગણતરીમાં જાણવા મળ્યું હતું કે અમેરિકાનું [[વસતી કેન્દ્ર]] [[ફેલ્પ્સ કાઉન્ટી, મિઝોરી]]માં આવેલું છે. મિઝોરીનું [[વસતી કેન્દ્ર]] [[વેસ્ટફાલિયા]]માં [[ઓસેજ કાઉન્ટી]]માં આવેલું છે.<ref>{{cite web | title = Population and Population Centers by State - 2000 | publisher = United States Census Bureau | access-date = 2008-12-05 | url = http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt}}</ref> 2004ની વસતીમાં 194,000 (રાજ્યની વસતીના 3.4 ટકા) વિદેશી મૂળના લોકોનો સમાવેશ થતો હતો. મિઝોરીના પાંચ સૌથી મોટા વંશ સમુદાયમાં [[જર્મન]] (23.5 ટકા), [[આઇરિશ]] (12.7 ટકા), અમેરિકન (10.5 ટકા), [[ઇંગ્લિશ]] (9.5 ટકા) અને [[ફ્રેન્ચ]] (3.5 ટકા)નો સમાવેશ થાય છે. "અમેરિકન" વંશ સમુયદાયમાં [[નેટિવ અમેરિકન]] થવા [[આફ્રિકન અમેરિકન]] તરીકે નોંધાયેલા લોકો, તેમજ એવા યુરોપીયન અમેરિકન્સનો પણ સમાવેશ થાય છે કે જેમાના પૂર્વજો અમેરિકામાં નોંધપાત્ર સમય માટે રહ્યાં હોય. જર્મન અમેરિકન વંશ સમુદાય સમગ્ર મિઝોરીમાં હાજરી ધરાવે છે. આફ્રિકન અમેરિકન સમુદાય સેન્ટ લૂઇસ, કેનસસ સિટી, અને દક્ષિણપૂર્વ બૂટહીલ અને એક જમાનામાં જ્યાં ખેતી મહત્ત્વની ગણાતી હતી તે મિઝોરી નદીની ખીણના કેટલાક વિસ્તારોમાં કુલ વસતીનો નોંધપાત્ર હિસ્સો રચે છે. ફ્રેન્ચ વંશ સમુદાયનો મિઝોરી [[ક્રીઓલ્સ]] વંશની વસતી સેન્ટ લૂઇસના દક્ષિણમાં [[મિસિસિપી નદીની ખીણ]]માં કેન્દ્રિત થયેલી છે. તાજેતરના લગભગ 40,000-50,000 [[બોસ્નિયાક]] વસાહતીઓ મુખ્યત્વે સેન્ટ લૂઇસ વિસ્તારમાં રહે છે.{{Citation needed|date=July 2008}} 2004માં, રાજ્યની વસતીમાં 6.6 ટકા વસતી પાંચ વર્ષથી નાના બાળકો, 25.5 ટકા વસતી 8 વર્ષથી નાના બાળકો અને 13.5 ટકા વસતી 65 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના લોકોની નોંધાઇ હતી. કુલ વસતીમાં મહિલાઓ 51.4 ટકા હતી. મિઝોરીના 81.3 ટકા રહેવાસી હાઇસ્કૂલ ગ્રેજ્યુએટ હતા (જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા વધુ છે), અને 21.6 ટકા લોકો બેચલર્સ અથવા તેથી ઉંચી ડીગ્રી ધરાવતા હતા. મિઝોરીના 3.4 ટકા લોકો વિદેશમાં જન્મેલા હતા અને 5.1 ટકા લોકો ઘરે અંગ્રેજી સિવાયની ભાષા બોલતા હતા. 2000માં, મિઝોરીમાં 2,194,594 પરિવાર નોંધાયા હતા. જેમાં પરિવાર દીઠ 2.48 લોકોનું તારણ આવ્યું હતું. મકાન માલિકીનો દર 70.3 ટકા હતો અને માલિકના કબજાવાળા મકાનનું સરેરાશ મૂલ્ય $89,900 હતું 1999માં સરેરાશ પારિવારિક આવક $37,934, અથવા માથા દીઠ આવક $19,936 હતી. 1999માં 11.7 ટકા (637,891) મિઝોરીવાસીઓ ગરીબી રેખાની નીચે જીવતા હતા. કામના સ્થળે જવા માટેનો સરેરાશ સમય 23.8 મિનીટ હતો. === ધર્મ === ધર્મને આધારે ઓળખી શકાય તેવા મિઝોરીવાસીઓમાં પ્રત્યેક પાંચમાંથી ત્રણ વ્યક્તિ પ્રોટેસ્ટન્ટ હતા. રાજ્યના કેટલાક વિસ્તારોમાં રોમન કેથોલિક સમુદાય પણ ઠીક ઠીક પ્રમાણમાં છે. લગભગ પ્રત્યેક પાંચ મિઝોરીવાસીમાંથી એક વ્યક્તિ રોમન કેથોલિક છે. મોટો કેથોલિક સમુદાય ધરાવતા વિસ્તારોમાં [[સેન્ટ લૂઇસ]], [[જેફરસન સિટી]], [[વેસ્ટપ્લેક્સ]], અને [[મિઝોરી રહાઇનલેન્ડ]] (ખાસ કરીને મિઝોરી નદીનો દક્ષિણ વિસ્તાર)નો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.valpo.edu/geomet/pics/geo200/religion/catholic.gif |title=વાલ્પારાઇઝો યુનિવર્સિટી |access-date=2010-09-13 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529043304/http://www.valpo.edu/geomet/pics/geo200/religion/catholic.gif |url-status=dead }}</ref> સેન્ટ લૂઇસ અને કેનસસ સિટીનો મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર મહત્ત્વના યહૂદી સમુદાય પણ ધરાવે છે જેમમે શહેરોની સંસ્કૃતિ અને ચેરિટીમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક ઘણા સમયથી આ જ વિસ્તારમાં ભારતીય અને પાકિસ્તાની વસાહતીઓએ હિન્દુ અને મુસ્લિમ સમુદાયો પણ ઉભા કર્યા છે. અમેરિકન રિલિજીયસ આઇડેન્ટિફેકિશન સરવે મુજબ મિઝોરીમાં વિવિધ ધર્મ પાળતા લોકોની ટકાવારી:<ref>[http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm 2001 અમેરિકન ધાર્મિક ઓળખ સર્વેક્ષણ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051024031359/http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm |date=2005-10-24 }}, સિટી યુનિવર્સિટી ઓફ ન્યૂ યોર્ક</ref> * [[ખ્રિસ્તી]] – 77% ** [[પ્રોટેસ્ટન્ટ]] *** [[બાપ્ટિસ્ટ]] – 22% *** [[મેથોડિસ્ટ]] – 7% *** [[એપિસ્કોપલ]] – 4% *** [[લ્યુથેરન]] – 4% *** અન્ય પ્રોટેસ્ટન્ટ – 12% ** [[રોમન કેથોલિક]] – 19% ** [[લેટર ડે સેઇન્ટ]] – 1%* ** અન્ય અનિર્દિષ્ટ ખ્રિસ્તી– 8% * અન્ય ધર્મો – 2% * ધર્મમાં નહીં માનનારા લોકો – 15% * કોઇ જવાબ નહીં – 5% વર્ષ 2000માં સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ સૌથી મોટા સંપ્રદાયમાં [[રોમન કેથોલિક ચર્ચ]] 856,964 અનુયાયી સાથે; [[સધર્ન બાપ્ટિસ્ટ કન્વેન્શ]] 797,732 અનુયાયી સાથે; [[યુનાઇટેડ મેથોડિસ્ટ ચર્ચ]] 226,578 અનુયાયી સાથે,નો સમાવેશ થતો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/29_2000.asp |title=The Association of Religion Data Archives &#124; Maps & Reports |publisher=Thearda.com |date= |access-date=2010-02-20 |archive-date=2017-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170327180710/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/29_2000.asp |url-status=dead }}</ref> કેટલાક ધાર્મિક સંગઠનો મિઝોરીમાં મુખ્યમથક ધરાવે છે જેમાં [[લ્યુથેરન ચર્ચ—મિઝોરી સાયનોડ]], જે [[કિર્કવૂડ]]માં મુખ્યમથક ધરાવે છે, તેમજ [[યુનાઇટેડ પેન્ટીકોસ્ટલ ચર્ચ ઇન્ટરનેશનલ]], જે હેઝલવૂડમાં મુખ્યમથક ધરાવે છે,નો સમાવેશ થાય છે. આ બંને મથકો સેન્ટ લૂઇસની બહાર આવેલા છે. કેનસસ સિટી [[ચર્ચ ઓફ ધ નાઝરીન]]નું મુખ્યમથક છે. કેનસસ સિટીની નજીક આવેલું [[ઇનડિપેન્ડન્સ]] [[કમ્યુનિટી ઓફ ક્રાઇસ્ટ]] (જે અગાઉ [[રિઓર્ગેનાઇઝ્ડ ચર્ચ ઓફ જીસસ ક્રાઇસ્ટ ઓફ લેટર ડે સેઇન્ટ્સ]] તરીકે ઓળખાતું હતું), અને [[રેમનન્ટ ચર્ચ ઓફ ધ જીસસ ક્રાઇસ્ટ ઓફ લેડર ડે સેઇન્ટ્સ]]નું મુખ્ય મથક છે. મિઝોરીના અન્ય ભાગ પણ [[ધ ચર્ચ ઓફ જીસસ ક્રાઇસ્ટ ઓફ લેટર ડે સેઇન્ટ્સ]] (મોર્મોન્સ)નું નોંધપાત્ર ધાર્મિક અને ઐતિહાસિક મહત્ત્વ ધરાવે છે, તે કેટલાક સ્થળ/મુલાકાતી કેન્દ્રોની જાળવણી કરે છે અને તેના સભ્યો મિઝુરીની કુલ વસતીમાં 1 ટકા હિસ્સો અથવા 62,217 સભ્ય ધરાવે છે. [[સ્પ્રિંગફીલ્ડ]] [[એસેમ્બલીઝ ઓફ ગોડ]] અને [[બાપ્ટિસ્ટ બાઇબલ ફેલોશિપ ઇન્ટરનેશનલ]]નું મુખ્યમથક છે. [[જનરલ એસોસિએશન ઓફ જનરલ બાપ્ટિસ્ટ્સ]] [[પોપ્લર બ્લફ]]માં મુખ્યમથક ધરાવે છે. [[પેન્ટીકોસ્ટલ ચર્ચ ઓફ ગોડ]] [[જોપ્લિન]]માં મુખ્યમથક ધરાવે છે. [[યુનિટી ચર્ચ]] [[યુનિટી વિલેજ]]માં મુખ્યમથક ધરાવે છે. == અર્થતંત્ર == [[ચિત્ર:Missouri quarter, reverse side, 2003.jpg|50px|left]] [[બ્યૂરો ઓફ ઇકોનોમિક એનાલિસિસ]]ના અંદાજ મુજબ મિઝોરીનું કુલ રાજ્ય ઉત્પાદન 2006માં $225.9 અબજ હતું. 2006માં માથાદીઠ વ્યક્તિગત આવક $32,705 હતી,<ref name="ReferenceA"/> જે રાષ્ટ્રીય સ્તરે 26^મા ક્રમે હતી. મુખ્ય ઉદ્યોગોમાં [[એરોસ્પેસ]], [[ટ્રાન્સપોર્ટેશન ઇક્વિપમેન્ટ]], [[ફૂડ પ્રોસેસિંગ]], [[રસાયણો]], છાપકામ/[[પ્રકાશન]], [[ઇલેક્ટ્રિકલ ઇક્વિપમેન્ટ]], [[હળવું ઉત્પાદન]], અને [[બીયર]]નો સમાવેશ થાય છે. રાજ્યના કૃષિ ઉત્પાદનોમાં [[ગાયનું માસ]], [[સોયાબીન]], [[ડુક્કરનું માસ]], [[દૂધની બનાવટો]], [[પશુદાણ]], [[મકાઈ]], [[મરઘા ઉદ્યોગ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], ચોખા અને [[ઈંડા]]નો સમાવેશ થાય છે. મિઝોરી રાષ્ટ્રીય સ્તરે ડુક્કર ઉત્પાદનમાં 6ઠ્ઠા ક્રમે અને પશુ ઉત્પાદનમાં 7માં ક્રમે છે. સોયાબીન ઉત્પાદનમાં મિઝોરી રાષ્ટ્રીય સ્તરે ટોચના પાંચ રાજ્યોમાં સ્થાન ધરાવે છે. 2001ના અંતે મિઝોરીમાં 108,000 ખેતર હતા. મિઝોરી [[ટેક્સાસ]] બાદ બીજા ક્રમે સૌથી વધુ ખેતર ધરાવતું હતું. મિઝોરી તેના ઝડપથા ઉભરા રહેલા [[વાઇન ઉદ્યોગ]]ને સક્રિય રીતે પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે. મિઝોરી મોટા પ્રમાણમાં [[ચૂનાનાં પત્થરો]] ધરાવે છે. ખાણમાંથી મેળવવામાં આવતા અન્ય સંસાધનોમાં [[સીસું]], [[કોલસો]], અને ભૂકો કરેલા [[પત્થર]]નો સમાવેશ થાય છે. મિઝોરી સીસાનું તમામ રાજ્યોમાં સૌથી વધુ ઉત્પાદન કરે છે. સીસાની મોટા ભાગની ખાણો રાજ્યના [[મધ્ય પૂર્વ ભાગ]]માં આવેલી છે. [[પોર્ટલેન્ડ સિમેન્ટ]]ના મુખ્ય ઘટક એવા [[ચૂના]]ના ઉત્પાદનમાં પણ મિઝોરી પ્રથમ અથવા પ્રથમ ક્રમની નજીક છે. મહત્ત્વની દ્રષ્ટિએ પ્રવાસન, સેવા અને હોલસેલ/રિટેલ વેપારનો ક્રમ ઉત્પાદન ક્ષેત્રની બાદમાં આવે છે. વ્યક્તિગત [[આવક]] પર 10 વિવિધ આવક વિભાજનમાં 1.5 ટકા થી 6.0 ટકા સુધીનો વેરો વસૂલવામાં આવે છે. મિઝોરીનો મોટા ભાગની વસ્તુઓ પર [[વેચાણ વેરા]]નો દર 4.225 ટકા છે. વધારાના સ્થાનિક કર લાગુ પડી શકે છે. 2,500થી વધુ સ્થાનિક મિઝોરી સરકારો રિયલ પ્રોપર્ટી ([[રિયલ એસ્ટેટ]]) અને [[વ્યક્તિગત અસ્કામત]] પર વસુલવામાં આવતા [[પ્રોપર્ટી ટેક્સ]]પર આધાર રાખે છે. મોટર ધરાવતા વાહનો સિવાય તમામ અસ્કામતોને વ્યક્તિગત અસ્કામત ટેક્સમાંથી રાહત આપવામાં આવી છે. કરવેરામાંથી રાહત અપાયેલી રિયલ એસ્ટેટમાં સરકારી મિલકતો અને એવી મિલકતો જેનો સ્પષ્ટ ધર્માદાના હેતુસર ધાર્મિક પૂજાના સ્થળ, શાળા, કોલેજો તરીકે કામ કરે છે. મિઝોરીમાં [[વારસા વેરો]] અને [[ફેડરલ એસ્ટેટ ટેક્સ]]ની વસુલાતને લગતો મર્યાદિત મિઝોરી [[એસ્ટેટ ટેક્સ]] નથી. મિઝોરી સંઘપ્રદેશમાં એક માત્ર એવું રાજ્ય છે જે બે [[ફેડરલ રિઝર્વ બેન્ક]] ધરાવે છે: એક રિઝર્વ બેન્ક કેનસસ સિટીમાં આવેલી છે (જે પશ્ચિમી મિઝોરી, કેનસસ, નેબ્રાસ્કા, ઓક્લાહોમા, કોલોરાડો, ઉત્તરીય ન્યૂ મેક્સિકો, અને વ્યોમિંગને સેવા આપે છે) અને બીજી રિઝર્વ બેન્ક સેન્ટ લૂઇસમાં આવેલી છે જે ( પૂર્વીય મિઝોરી, દક્ષિણી ઇલિનોઇસ, દક્ષિણી ઇન્ડિયાના, પશ્ચિમી કેન્ટકી, પશ્ચિમી ટેનીસી, ઉત્તરીય મિસિસિપી અને આર્કેન્સસને સેવા આપે છે).<ref>{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/OTHERFRB.HTM |title=FRB: Federal Reserve Districts and Banks |publisher=Federalreserve.gov |date=2005-12-13 |access-date=2010-02-20}}</ref> જાન્યુઆરી 2010ના અંતે રાજ્યનો બેરોજગારીનો દર 9.5% હતો.<ref>[http://www.bls.gov/lau/ Bls.gov]; સ્થાનિક ક્ષેત્રના બેજરોગારીના આંકડા</ref> == પરિવહન == === હવાઇ માર્ગ === મિઝોરી બે મુખ્ય [[એરપોર્ટ]] કેન્દ્ર: [[લેમ્બર્ટ -સેન્ટ લૂઇસ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ]] અને [[કેનસસ સિટી ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ]] ધરાવે છે. [[ચિત્ર:Kirkwood Train Station.jpg|right|thumb|200px|કિર્કવૂડ, મિઝોરીના એમટ્રેક સ્ટેશનનું દ્રશ્ય]] === રેલ === દેશના સૌથી વ્યસ્ત ત્રણ રેલ કેન્દ્રોમાંથી બે કેન્દ્રો મિઝોરીમાં આવેલા છે. [[કેનસસ સિટી]] [[બીએનએસએફ રેલવે]], [[નોર્ફોક સધર્ન રેલવે]], [[કેનસસ સિટી સધર્ન રેલવે]], અને [[યુનિયન પેસિફિક રેલરોડ]] માટે મુખ્ય [[રેલરોડ]] કેન્દ્ર છે. કેનસસ સિટી અમેરિકાની બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું નૂર રેલ કેન્દ્ર છે. [[કેનસસ સિટી]], [[સેન્ટ લૂઇસ]] જેવા સ્થળો રેલવે નૂરના મહત્ત્વના સ્થળો છે. [[એમટ્રેક]] પેસેન્જર ટ્રેન [[કેનસસ સિટી]], [[લા પ્લાટા]], [[જેફરસન સિટી]], [[સેન્ટ લૂઇસ]], [[લીઝ સમિટ]], [[ઇનડિપેન્ડન્સ]], [[વોરેન્સબર્ગ]], [[હર્મેન]], [[વોશિંગ્ટન]], [[કિર્કવૂડ]], [[સેડાલિયા]], અને [[પોલર બ્લફ]]નો સેવા આપે છે. મિઝોરીની એક માત્ર શહેરી લાઇટ રેલ/સબવે સિસ્ટમ [[સેન્ટ લૂઇસ મેટ્રોલિન્ક]] છે જે સેન્ટ લૂઇસ શહેરને ઇલિનોઇસ અને સેન્ટ લૂઇસ કાઉન્ટીના ઉપનગરો સાથે જોડે છે. તે અમેરિકાની સૌથી લાંબી ટ્રેક માઇલેજ સિસ્ટમ પૈકીની એક છે. કેનસસ સિટી વિસ્તારમાં લાઇટ રેલ સિસ્ટમ શરૂ કરવા માટે 2007માં પ્રાથમિક આયોજન થયું હતું પરંતુ નવેમ્બર 2008માં મતદાતાઓએ તે દરખાસ્તને પરાસ્ત કરી હતી. સેન્ટ લૂઇસમાં આવેલું [[ગેટવે મલ્ટિમોડલ ટ્રાન્સપોર્ટેશન સેન્ટર]] રાજ્યનું સૌથી મોટું સક્રિય બહુહેતુક પરિવહન કેન્દ્ર છે. તે ડ્યૂટાઇન સેન્ટ લૂઇસમાં ઐતિહાસિક [[સેન્ટ લૂઇસ યુનિયન સ્ટેશન]] સંકુલની બાજુમાં આવેલું છે. તે શહેરની રેલ સિસ્ટમ [[સેન્ટ લૂઇસ મેટ્રોલિન્ક]] અને ક્ષેત્રીય બસ સેવા [[મેટ્રોબસ]], [[ગ્રેહાઉન્ડ]], [[એમટ્રેક]] અને શહેરી ટેક્સી સેવા માટે મુખ્ય કેન્દ્ર/સ્ટેશન તરીકે કામ કરે છે. [[સ્પ્રિંગફીલ્ડ]] બીએએસએફ રેલવેનું સંચાલન કેન્દ્ર છે. [[ચિત્ર:Mississippi from Cardiff Hill in Hannibal.jpg|right|thumb|200px|હેન્નિબલ, મિઝોરી ખાતે મિસિસિપી નદીનું નયનરમ્ય દ્રશ્ય]] === નદીઓ === મિસિસિપી નદી[[]] અને [[મિઝોરી નદી]] મિઝોરીમાં તેની સમગ્ર લંબાઇ દરમિયાન વેપારી હેતુસર ઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવી છે. મિઝોરીને ડ્રેજીંગ અને જેટ્ટી દ્વારા ચેનલાઇઝ કરાયું હતું અને મિસિસિપીમાં ખડકો દૂર કરવા તેમજ ઊંડી બનાવવા માટે અનેક [[લોક]] અને [[બંધ]] બનાવવામાં આવ્યા હતા. સેન્ટ લૂઇસ મિસિસિપી નદી પર બાર્જ ટ્રાફિક માટેનું મુખ્ય સ્થળ છે. === માર્ગો === [[ચિત્ર:Personalizedplate.gif|thumb|right|200px|2009 સુધીની મિઝોરી સ્ટેટ લાઇસન્સ પ્લેટ]] નીચે દર્શાવેલી માહિતી મુજબના કેટલાક [[હાઇવે]] રાજ્યમાંથી પસાર થાય છે. 2004ના અંતમાં સુધારા 3 માટેનો માર્ગ મોકળો થતાં મિઝોરી ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટ્રાન્સપોર્ટેશન (મોડોટ)એ ડિસેમ્બર 2007 સુધીમાં તેના હાઇવેની સ્થિતિમાં સુધારો કરવાના ઉદેશ{{convert|2200|mi|km}} સાથે સ્મૂથર, સેફર, સૂનર રોડ નિર્માણ કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો હતો. 2006–2008 દરમિયાન અકસ્માત મૃત્યુની વાર્ષિક સંખ્યા ઘટી હતી. 2005માં 1,257 અકસ્માત 2006માં 1,096, 2007માં 974 અકસ્માત અને 2008માં 941 અકસ્માત નોંધાયા હતા.<ref>[http://www.missourinet.com/gestalt/go.cfm?objectid=6E21CB5D-BFAD-2701-8B2D3DFAD9B9ED54]{{Dead link|date=February 2010}}</ref> ==== ઇન્ટરસ્ટેટ ફ્રીવેસ ==== * [[ચિત્ર:I-29.svg|20px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 29]], [[ચિત્ર:I-229.svg|25px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 229]] * [[ચિત્ર:I-35.svg|20px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 35]], [[ચિત્ર:I-435.svg|25px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 435]] ([[કેન્સસ શહેર]]ને ફરતે પરિમિતિ), [[ચિત્ર:I-635.svg|25px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 635]] * [[ચિત્ર:I-44.svg|20px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 44]] * [[ચિત્ર:I-55.svg|20px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 55]], [[ચિત્ર:I-155.svg|25px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 155]], [[ચિત્ર:I-255.svg|25px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 255]] ([[સેન્ટ લુઇલૂઇસ]]ઇલિનોઇસ બાજુની પરિમિતિ) * [[ચિત્ર:I-57.svg|20px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 57]] * [[ચિત્ર:I-64.svg|20px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 64]] * [[ચિત્ર:I-70.svg|20px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 70]], [[ચિત્ર:I-170.svg|25px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 170]], [[ચિત્ર:I-270.svg|25px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 270]] ([[સેન્ટ લુઇલૂઇસ]]મિઝમિઝોરીજુની પરિમિતિ), [[ચિત્ર:I-470.svg|25px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 470]], [[ચિત્ર:I-670.svg|25px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 670]] * [[ચિત્ર:I-72.svg|20px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 72]] * [[ચિત્ર:I-49.svg|20px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 49]] (સૂચિત) * [[ચિત્ર:I-66.svg|20px]] [[ઇન્ટરસ્ટેટ 66]] (સૂચિત) ==== યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ રૂટ ==== <table><td> <tr><td align="center">''ઉત્તર-દક્ષિણ રૂટ'' </td><td align="center">''પૂર્વ-પશ્ચિમ રૂટ'' </td><td> <tr><td valign="top"> * [[ચિત્ર:US 59.svg|20px]] [[યુએસ રૂટ 59]] * [[ચિત્ર:US 159.svg|25px]] [[યુએસ રૂટ 159]] * [[ચિત્ર:US 61.svg|20px]] [[યુએસ રૂટ 61]] * [[ચિત્ર:US 63.svg|20px]] [[યુએસ રૂટ 63]] * [[ચિત્ર:US 65.svg|20px]] [[યુએસ રૂટ 65]] * [[ચિત્ર:US 67.svg|20px]] [[યુએસ રૂટ 67]] * [[ચિત્ર:US 69.svg|20px]] [[યુએસ રૂટ 69]] * [[ચિત્ર:US 169.svg|25px]] [[યુએસ રૂટ 169]] * [[ચિત્ર:US 71.svg|20px]] [[યુએસ રૂટ 71]] * [[ચિત્ર:US 275.svg|25px]] [[યુએસ રૂટ 275]] </td><td valign="top"> * [[ચિત્ર:US 412.svg|25px]] [[યુએસ રૂટ 412]] * [[ચિત્ર:US 24.svg|20px]] [[યુએસ રૂટ 24]] * [[ચિત્ર:US 36.svg|20px]] [[યુએસ રૂટ 36]] * [[ચિત્ર:US 136.svg|20px]] [[યુએસ રૂટ 136]] * [[ચિત્ર:US 40.svg|20px]] [[યુએસ રૂટ 40]] * [[ચિત્ર:US 50.svg|20px]] [[યુએસ રૂટ 50]] * [[ચિત્ર:US 54.svg|20px]] [[યુએસ રૂટ 54]] * [[ચિત્ર:US 56.svg|20px]] [[યુએસ રૂટ 56]] * [[ચિત્ર:US 60.svg|20px]] [[યુએસ રૂટ 60]] * [[ચિત્ર:US 160.svg|25px]] [[યુએસ રૂટ 160]] * [[ચિત્ર:US 460.svg|25px]] [[યુએસ રૂટ 460]] (મમિઝોરીાં નિષ્ક્રિય) * [[ચિત્ર:US 62.svg|20px]] [[યુએસ રૂટ 62]] * [[ચિત્ર:US 66.svg|20px]] [[યુએસ રૂટ]] (નિષ્ક્રિય) * [[ચિત્ર:US 166.svg|25px]] [[યુએસ રૂટ 166]] * [[ચિત્ર:US 400.svg|25px]] [[યુએસ રૂટ 400]] </td></tr></td></tr></td></table> == કાયદો અને સરકાર == === માળખું === મિઝોરીનું વર્તમાન બંધારણ તેનું ચોથું બંધારણ છે અને 1945માં તેને સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું. તે સરકારની ત્રણ શાખા પુરી પાડે છેઃ ધારાકીય, ન્યાય અને વહીવટી શાખા. ધારાકીય શાખા બે સંસ્થાઓ ધરાવે છે.[[હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્ઝ]] અને [[સેનેટ]]. આ બે સંસ્થાઓ [[મિઝોરી જનરલ એસેમ્બલી]]ની રચના કરે છે. હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્ઝ 163 સભ્ય ધરાવે છે જેમને છેલ્લા [[દાયકાની વસતી ગણતરી]]ને આધારે વહેંચવામાં આવે છે. સેનેટ લગભગ સમાન વસતી ધરાવતા જિલ્લાઓમાંથી 34 સભ્ય ધરાવે છે. મિઝોરીના ન્યાય વિભાગમાં સુપ્રીમ કોર્ટ ઓફ મિઝોરી, મિઝોરી કોર્ટ ઓફ અપીલ્સ અને 45 સર્કિટ કોર્ટનો સમાવેશ થાય છે. [[સુપ્રીમ કોર્ટ ઓફ મિઝોરી]] સાત જજ ધરાવે છે, [[મિઝોરી કોર્ટ ઓફ અપીલ્સ]] ત્રણ જિલ્લામાં વહેંચાયેલી (વચગાળાની [[એપલેટ કોર્ટ]] છે જે [[કેનસસ સિટી]], [[સેન્ટ લૂઇસ]], અને [[સ્પ્રિંગફીલ્ડ]]માં આવેલી છે), અને સર્કિટ કોર્ટ સ્થાનિક ટ્રાયલ કોર્ટ તરીકે કામ કરે છે. વહીવટી શાખાનું નેતૃત્ત્વ [[ગવર્નર ઓફ મિઝોરી]] કરે છે અને અને તેમાં પાંચ ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધઓનો સમાવેશ થાય છે. 2008ની ચૂંટણી બાદ મિઝોરીની એક સ્ટેટવાઇડ ચૂંટાયેલી બેઠક [[ડેમોક્રેટ્સ]] પાસે છે. === રાજકીય નેતૃત્ત્વની સ્થિતિ === {| class="wikitable" style="float:right;font-size:80%" |+ <td>'''ભૂતકાળની રાષ્ટ્રપ્રમુખ ચૂંટણીના પરિણામ''' </td> |- style="background:lightgrey" ! વર્ષ ! [[રિપબ્લિકન]] ! [[ડેમોક્રેટિક]] ! [[થર્ડ પાર્ટી]] |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[2008]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''49.39%''' ''1,445,814'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|49.25% ''1,441,911'' | style="text-align:center"|1.36% ''39,889'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[2004]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''53.30%''' ''1,455,713'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|46.10% ''1,259,171'' | style="text-align:center"|0.60% ''16,480'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[2000]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''50.42%''' ''1,189,924'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|47.08% ''1,111,138'' | style="text-align:center"|2.50% ''58,830'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[(1996).]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|41.24% ''890,016'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''47.54%''' ''1,025,935'' | style="text-align:center"|11.22% ''242,114'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1992]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|33.92% ''811,159'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''44.07%''' ''1,053,873'' | style="text-align:center"|22.00% ''526,238'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1988]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''51.83%''' ''1,084,953'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|47.85% ''1,001,619'' | style="text-align:center"|0.32% ''6,656'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1984]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''60.02%''' ''1,274,188'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|39.98% ''848,583 '' | style="text-align:center"|0.00% ''None'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1980]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''51.16%''' ''1,074,181'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|44.35% ''931,182'' | style="text-align:center"|4.49% ''94,461'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1976]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|47.47% ''927,443'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''51.10%''' ''998,387'' | style="text-align:center"|1.42% ''27,770'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1972]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''62.29%''' ''1,154,058'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|37.71% ''698,531'' | style="text-align:center"|0.00% ''None'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1968]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''44.87%''' ''811,932'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|43.74% ''791,444'' | style="text-align:center"|11.39% ''206,126'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1964]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|35.95% ''653,535'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''50.92%''' ''1,164,344'' | style="text-align:center"|0.00% ''None'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1960]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|49.74% ''962,221'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''50.26%''' ''972,201'' | style="text-align:center"|0.00% ''None'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1956]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|49.89% ''914,289'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''50.11%''' ''918,273'' | style="text-align:center"|0.00% ''None'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1952]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''50.71%''' ''959,429'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|49.14% ''929,830'' | style="text-align:center"|0.15% ''2,803'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1948]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|41.49% ''655,039'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''58.11%''' ''917,315'' | style="text-align:center"|0.39% ''6,274'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1944]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|48.43% ''761,524'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''51.37%''' ''807,804'' | style="text-align:center"|0.20% ''3,146'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1940]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|47.50% ''871,009'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''52.27%''' ''958,476'' | style="text-align:center"|0.23% ''4,244'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1936]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|38.16% ''697,891'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''60.76%''' ''1,111,043'' | style="text-align:center"|1.08% ''19,701'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1932]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|35.08% ''564,713'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''63.69%''' ''1,025,406'' | style="text-align:center"|1.22% ''19,775'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1928]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''55.58%''' ''834,080'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|44.15% ''662,562'' | style="text-align:center"|0.27% ''4,079'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1924]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''49.58%''' ''648,486'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|43.79% ''572,753'' | style="text-align:center"|6.63% ''86,719'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1920]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''54.56%''' ''727,162'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|43.13% ''574,799'' | style="text-align:center"|2.32% ''30,839'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1916]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|46.94% ''369,339'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''50.59%''' ''398,032 '' | style="text-align:center"|2.46% ''19,398'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1912]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|29.75% ''207,821'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''47.35%''' ''330,746 '' | style="text-align:center"|22.89% ''159,999'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1908]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''48.50%''' ''347,203'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|48.41% ''346,574'' | style="text-align:center"|3.08% ''22,150'' |- | style="text-align:center;background:#fff3f3"|[[1904]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|'''49.93%''' ''321,449'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|46.02% ''296,312'' | style="text-align:center"|4.05% ''26,100'' |- | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|[[1900]] | style="text-align:center;background:#fff3f3"|45.94% ''314,092'' | style="text-align:center;background:#f0f0ff"|'''51.48%''' ''351,922'' | style="text-align:center"|2.58% ''17,642'' |} મિઝોરીની અમેરિકાના રાજકારણમાં નેતૃત્ત્વ કરતા રાજ્ય તરીકે ગણના થાય છે. આ રાજ્યએ અન્ય કોઇ પણ રાજ્ય કરતા વધુ વિજેતા રાષ્ટ્રપ્રમુખ ઉમેદવારો આપ્યા છે. બે અપવાદને બાદ કરતા 1904 બાદની પ્રત્યેક ચૂંટણીમાં મિઝોરીએ રાષ્ટ્રીય મતદાન વલણ મુજબ જ મતદાન કર્યું છે. [[1956]]ની ચૂંટણીમાં તેણે [[ઇલિનોઇસ]]ના [[ગવર્નર]] [[અડલાઇ સ્ટીવન્સન]]ની તરફેણ કરી હતી જો કે [[કેનસસ]]ના [[ડ્વાઇટ ઇઝનહોવર]] [[રાષ્ટ્રપ્રમુખ]] બન્યા હતા. [[2008]]ની ચૂંટણીમાં જ્યારે તેણે એરિઝોનાના [[સેનેટર]] [[જોહ્ન મેકકેઇન]] માટે મતદાન કર્યું હતું ત્યારે રાષ્ટ્રીય વિજેતા [[ઇલિનોઇસ]]ના સેનેટર [[બરાક ઓબામા]] પાતળી બહુમતીથી જીત્યા હતા. === સરકારની લઘુત્તમ દરમિયાનગીરીવાળા શરાબ અને તમાકુ કાયદા === મિઝોરી નિયમન તંત્ર પ્રત્યે તેની પ્રજાના "દ્રઢનિશ્ચયી, સંકુચિત, ચાલાક" અભિગમ માટે જાણીતું છે. માટે જ તે રાજ્યના બિનસત્તાવાર નિકનેમ "શો-મી સ્ટેટ"ના મૂળ પૈકીનું એક છે.<ref>[http://www.sos.mo.gov/archives/history/slogan.asp મિઝોરી સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ- સ્ટેટ આર્કાઇવ્ઝ - "શો મી" સૂત્રનું મૂળ]</ref> મિઝોરી અમેરિકાનું [[શરાબ]] અને [[તમાકુ]] ઉત્પાદન કરતું અગ્રણી રાજ્ય છે. માટે મિઝોરીમાં શરાબ અને તમાકુનું નિયમન અમેરિકાના સૌથી [[ઓછા દરમિયાનગીરીવાળા]] ક્ષેત્રો છે. મોટી સંખ્યામાં જર્મન વસાહતી અને શરાબ ગાળવાના ઉદ્યોગના વિકાસ સાથે મિઝુરી અમેરિકામાં સૌથી હળવા શરાબ કાયદા ધરાવે છે. તેણે ક્યારેય રાજ્યવ્યાપી [[દારૂબંધી]] માટે કાયદો ઘડ્યો નથી. મિઝોરીએ 1910,1912 અને 1918માં લેવાયેલા ત્રણ અલગ લોકમતમાં મતદાતાઓએ દારૂબંધીને ફગાવી હતી. 1934 સુધી મિઝોરીમાં શરાબ ક્ષેત્રનું નિયમન શરૂ થયું ન હતું. આજે શરાબને લગતા કાયદા પર રાજ્ય સરકારનો અંકુશ છે અને સ્થાનિક ન્યાયતંત્રને આ રાજ્ય કાયદાઓથી આગળ વધવા પર પ્રતિબંધ છે. મિઝોરીમાં રાજ્યવ્યાપી કોઇ [[ઓપન કન્ટેનર કાયદો]] નથી. ત્યાં જાહેરમાં શરાબ પીવા પર કોઇ પ્રતિબંધ નથી. ત્યાં શરાબને લગતા [[બ્લ્યુ લો]], [[સ્થાનિક વિકલ્પ]], શરાબ વેચવા માટેના ચોક્કસ સ્થળ (એટલે કે [[દવાની દુકાન]] કે [[ગેસ સ્ટેશન]] પર પણ કોઇ પણ પ્રકારનો શરાબ વેચાઇ શકે છે)અને શરાબની ટકાવારીને આધારે તફાવત કરતા કાયદાનો અભાવ છે. મિઝોરીમાં સગીર દ્વારા દારૂ પીવા (દારૂના કબજાથી વિપરિત) પર પ્રતિબંધ મુકતો કાયદો નથી. અને રાજ્યનો કાયદો [[જાહેરમાં નશો કરવા]] બદલ વ્યક્તિની ધરપકડ કે ફોજદારી દંડ સામે રક્ષણ આપે છે.<ref>{{Cite web |url=http://moga.mo.gov/statutes/C000-099/0670000305.HTM |title=મો. રિવ. સ્ટેટિ. § 67.305 |access-date=2010-09-13 |archive-date=2010-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100701093303/http://www.moga.mo.gov/statutes/C000-099/0670000305.HTM |url-status=dead }}</ref> મિઝોરી [[દારૂબંધી]]ને લગતી કોઇ પણ સત્તા પર પ્રતિબંધ મૂકે છે. મિઝોરીોન કાયદો માતાપિતા અને વાલીઓને તેમના બાળકોને શરાબ પીરસવાની છૂટ આપે છે.<ref>{{Cite web |url=http://moga.mo.gov/statutes/C300-399/3110000310.HTM |title=મો. રિવ. સ્ટેટિ. § 311.310 |access-date=2010-09-13 |archive-date=2010-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527124105/http://www.moga.mo.gov/statutes/C300-399/3110000310.HTM |url-status=dead }}</ref> કેનસસ સીટીનું [[પાવર એન્ડ લાઇટ ડિસ્ટ્રીક્ટ]] અમેરિકાના એવા કેટલાક સ્થળ પૈકીનું એક છે કે જ્યાં રાજ્યનો કાયદો 21 વર્ષથી વધુની ઉંમર ધરાવતી વ્યક્તિને શેરીમાં ખુલ્લા કન્ટેનરમાં દારૂ ધરાવવાની અને દારૂ પીવાની છૂટ આપે છે (જો કે પીણું પ્લાસ્ટિક કપમાં હોવું જોઇએ).<ref>{{Cite web |url=http://moga.mo.gov/statutes/C300-399/3110000086.HTM |title=મો. રિવ. સ્ટેટિ. § 311.086 |access-date=2010-09-13 |archive-date=2010-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100829203656/http://www.moga.mo.gov/statutes/C300-399/3110000086.HTM |url-status=dead }}</ref> :''આ પણ જૂઓ: [[મિઝોરીના ધૂમ્રપાન અંગેના કાયદા]]'' તમાકુની વાત કરીએ તો, મિઝોરીમાં જૂન 2009ના અંત સુધી સિગારેટ પર અમેરિકાનો ([[સાઉથ કેરોલિના]] બાદનો) બીજા ક્રમનો સૌથી ઓછો એક્સાઇઝ ટેક્સ હતો. સિગારેટના પ્રત્યેક પેક પર 17 સેન્ટનો એક્સાઇઝ ટેક્સ છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.tobaccofreekids.org/research/factsheets/pdf/0097.pdf |title=તમાકુ મુક્ત બાળકો માટે ઝુંબેશ, ''સ્ટેટ એક્સાઇઝ ટેક્સ રેટ્સ એન્ડ રેન્કિંગ્સ'' , મે 29, 2009 |access-date=2010-09-13 |archive-date=2016-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161004215627/http://www.tobaccofreekids.org/research/factsheets/pdf/0097.pdf |url-status=dead }}</ref> આ દર ચાલુ રાખવા મતદાતાઓએ 2002 અને 2006માં તેની તરફેણમાં મતદાન કર્યું હતું.<ref>"એ બર્નિંગ ઇશ્યુ," ''સેન્ટ લૂઇસ પોસ્ટ-ડિસ્પેચ'' , નવેમ્બર 12, 2006</ref> 2007માં, ''[[ફોર્બ્સ]]'' એ મિઝોરીના સૌથી મોટા મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર [[સેન્ટ લૂઇસ]]ને અમેરિકાનું "ધૂમ્રપાન કરનારાઓ માટેનું શ્રેષ્ઠ શહેર" ગણાવ્યું હતું. <ref>{{Cite web |url=http://www.forbes.com/2007/11/01/tobacco-smoking-north-carolina-biz-cx_tvr_1101smoking.html |title="ધૂમ્રપાન કરનારાઓ માટે શ્રેષ્ઠ શહેર," ''ફોર્બ્ઝ મેગેઝીન'' , નવેમ્બર 1, 2007 |access-date=2010-05-31 |archive-date=2010-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100531204142/http://www.forbes.com/2007/11/01/tobacco-smoking-north-carolina-biz-cx_tvr_1101smoking.html |url-status=live }}</ref> [[સેન્ટર્સ ફોર ડિસીઝ કન્ટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શન]] મુજબ, 2008માં મિઝોરી અમેરિકાના રાજ્યોમાં પુખ્ત ધૂમ્રપાન કરનારાઓની ટકાવારીની દ્રષ્ટિએ 24.5 ટકા સાથે ચોથા ક્રમે હતું.<ref>{{Cite web |url=http://apps.nccd.cdc.gov/brfss/list.asp?cat=TU&yr=2008&qkey=4396&state=All |title=સેન્ટર ફોર ડિસીઝ કન્ટ્રોલ એન્ડ પ્રિવેન્શન, "બિહેવિયોરલ રિસ્ક ફેક્ટર સર્વેલન્સ સિસ્ટમ- એડલ્ટ્સ હૂ આર કરન્ટ સ્મોકર્સ", સપ્ટેમ્બર 19, 2008 |access-date=2021-07-10 |archive-date=2010-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100310192932/http://apps.nccd.cdc.gov/brfss/list.asp?cat=TU&yr=2008&qkey=4396&state=All |url-status=dead }}</ref> મિઝોરીની તમાકુની બનાવટો ખરીદવાની અને વિતરણ માટેની લઘુત્તમ ઉંમર 18 વર્ષ છે તેમ છતાં ખાનગી મિલકતો પર પરિવારના સભ્યો દ્વારા 18 વર્ષથી નીચેના યુવાનોને તમાકુની બનાવટોનું વિતરણ કરી શકાય છે.<ref>{{Cite web |url=http://moga.mo.gov/statutes/C400-499/4070000931.HTM |title=મો. રિવ. સ્ટેટિ. § 407.931.3 |access-date=2010-09-13 |archive-date=2010-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100815012627/http://www.moga.mo.gov/statutes/C400-499/4070000931.HTM |url-status=dead }}</ref> મિઝોરી જનરલ એસેમ્બલી પહેલા ધૂમ્રપાન પર રાજ્યવ્યાપી પ્રતિબંધ મુકવાની વાતને ક્યારેય ગંભીરતાથી લેવાઇ નથી. ઓક્ટોબર 2008માં મિઝોરી ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ હેલ્થ એન્ડ સિનીયર સર્વિસિસ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા સરવેમાં જાણવા મળ્યું હતું કે માત્ર 27.5% મિઝોરીવાસીઓએ બાર અને રેસ્ટોરાંમાં ધૂમ્રપાન પર રાજ્યવ્યાપી પ્રતિબંધને સમર્થન આપ્યું હતું.<ref>{{Cite web |url=http://www.dhss.mo.gov/County_level_study/header.php?cnty=929&profile_type=2&chkBox=C |title=મિઝોરી ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ હેલ્થ એન્ડ સિનીયર સર્વિસિઝ, ''કન્ટ્રી લેવલ સરવે 2007: સેકન્ડહેન્ડ સ્મોક ફોર મિઝોરી એડલ્ટ્સ'' , ઓક્ટોબર 1, 2008 |access-date=2021-08-26 |archive-date=2008-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216141745/http://www.dhss.mo.gov/County_level_study/header.php?cnty=929&profile_type=2&chkBox=C |url-status=dead }}</ref> મિઝોરી રાજ્યનો કાયદો બાર, 50થી ઓછી બેઠક ધરાવતા રેસ્ટોરાં, બોલિંગ એલીઝ, બિલીયર્ડ પાર્લરોને કોઇ પણ મર્યાદા વગર તેમની પોતાની ધૂમ્રપાન નીતિ નક્કી કરવાની છૂટ આપે છે.<ref>મો. રિવ. સ્ટેટિ.[http://moga.mo.gov/statutes/C100-199/1910000769.HTM § 191.769] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111210110244/http://www.moga.mo.gov/statutes/C100-199/1910000769.HTM |date=2011-12-10 }}</ref> વધુમાં, મિઝોરીમાં કોઇ વ્યક્તિ કામ પર ના હોય ત્યારે શરાબ અને/અથવા તમાકુની બનાવટનો કાયદેસર રીતે ઉપયોગ કરે છે તે કારણસર કોઇ પણ નોકરીદાતા કોઇ પણ વ્યક્તિને નોકરીએ રાખવાથી ઇનકાર કરી શકતો નથી કે તેને હાંકી કાઢી શકતો નથી અથવા તેને નુકસાન કરી શકતો નથી. કારણકે આવા આચરણને નોકરીદાતા માટે "અયોગ્ય રોજગાર આચરણ" ગણવામાં આવે છે.<ref>{{Cite web |url=http://moga.mo.gov/statutes/C200-299/2900000145.HTM |title=મો. રિવ. સ્ટેટિ. § 290.145 |access-date=2010-09-13 |archive-date=2010-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808034636/http://www.moga.mo.gov/statutes/C200-299/2900000145.HTM |url-status=dead }}</ref> == કાઉન્ટીઝ == મિઝોરી 114 કાઉન્ટી અને એક [[સ્વતંત્ર શહેર]] ([[સેન્ટ લૂઇસ]]) ધરાવે છે. કદની દ્રષ્ટિએ સૌથી મોટી કાઉન્ટી [[ટેક્સાસ કાઉન્ટી]] (1,179 ચોરસ માઇલ) છે અને [[શેનોન કાઉન્ટી]] (1,004 ચોરસ માઇલ) સાથે બીજા ક્રમે છે. [[વર્થ કાઉન્ટી]] (266 ચોરસ માઇલ) સૌથી નાની છે. [[સેન્ટ લૂઇસ]]નું સ્વતંત્ર શહેર માત્ર {{convert|62|sqmi|km2}} વિસ્તાર ધરાવે છે. સેન્ટ લૂઇસ મિઝોરીનો સૌથી વધુ વસતી ધરાવતો (5,724.7 પ્રતિ ચોરસ માઇલ) વિસ્તાર છે. વસતીની દ્રષ્ટિએ સૌથી મોટી કાઉન્ટી (2008ના અંદાજ મુજબ) [[સેન્ટ લૂઇસ કાઉન્ટી]] (991,830 રહેવાસી) છે, [[જેકસન કાઉન્ટી]] (668,417 રહેવાસી) બીજા ક્રમે છે, [[સેન્ટ લૂઇસ]] (354,361) ત્રીજા ક્મે અને [[સેન્ટ ચાર્લ્સ]] (349,407) ચોથા ક્રમે છે. વર્થી કાઉન્ટી માત્ર 2,039 રહેવાસી સાથે સૌથી ઓછી વસતી ધરાવતી કાઉન્ટી છે. == મહત્ત્વના શહેરો અને નગરો == {| class="infobox" style="text-align:center;width:22em;margin-right:10px;font-size:88%;line-height:1.5em" ! colspan="8" style="padding:0.3em 0;line-height:1.2em;background:#f5f5f5"| નોંધપાત્ર વસતી ધરાવતા અગ્રણી શહેરો |- style="background:#f5f5f5" ! ક્રમ ! શહેર ! વસતી<small><ref name="PopEstMSA">{{cite web | url = http://hawaii.gov/dbedt/info/census/popestimate/2008_MSA_Hawaii/CBSA_EST2008_05.pdf |format=PDF| title = Table 5. Estimates of Population Change for Metropolitan Statistical Areas and Rankings: July 1, 2007 to July 1, 2008 | work = 2008 Population Estimates | publisher = U.S. Census Bureau| date =2009-03-19| access-date = 2009-10-11}}</ref></small> ! [[કાઉન્ટી]] ! rowspan="9"| <br />[[ચિત્ર:KCSkylineLibertyMemorial.png|border|135px|કેનસસ સિટી]]<br />[[કેનસસ સિટી]]<br /><br />[[ચિત્ર:St Louis night expblend.jpg|border|135px|સેન્ટ લૂઇસ]]<br />[[સેન્ટ લૂઇસ]]<br /> |- | style="background:#f0f0f0;text-align:center"| 1 | style="text-align:left;padding-left:10px"| '''[[કેનસસ સિટી]]''' | 451,572 | [[જેકસન]], [[ક્લે]], [[પ્લેટ]], [[કાસ]] |- | style="background:#f0f0f0;text-align:center"| 2 | style="text-align:left;padding-left:10px"| '''[[સેન્ટ લૂઇસ]]''' | 354,361 | |- | style="background:#f0f0f0;text-align:center"| 3 | style="text-align:left;padding-left:10px"| '''[[સ્પ્રીંગફીલ્ડ]]''' | 156,206 | [[ગ્રીન]] | |- | style="background:#f0f0f0;text-align:center"| 4 | style="text-align:left;padding-left:10px"| '''[[ઇનડિપેન્ડન્સ]]''' | 121,212 | [[જેકસન]] | |- | style="background:#f0f0f0;text-align:center"| 5 | style="text-align:left;padding-left:10px"| '''[[કોલમ્બિયા]]''' | 100,733 | [[બૂન]] | |- | style="background:#f0f0f0;text-align:center"| 6 | style="text-align:left;padding-left:10px"| '''[[લીઝ સમિટ]]''' | 117,352 | [[જેકસન]] | |- | style="background:#f0f0f0;text-align:center"| 7 | style="text-align:left;padding-left:10px"| '''[[ઓફોલોન]]''' | 74,976 | [[સેન્ટ ચાર્લ્સ]] | |- | style="background:#f0f0f0;text-align:center"| 8 | style="text-align:left;padding-left:10px"| '''[[સેન્ટ જોસફ]]''' | 73,912 | [[બ્યુકેનન]] | |- | colspan="8" style="background:#f5f5f5;text-align:center"| યુએસ સેન્સસ બ્યુરોના 2008ના અંદાજ મુજબ |} [[જેફરસન શહેર]] મિઝોરીનું રાજ્ય પાટનગર છે. મિઝોરીના સૌથી મોટા પાંચ શહેરોમાં [[કેનસસ સિટી]], [[સેન્ટ લૂઇસ]], [[સ્પ્રિંગફીલ્ડ]], [[ઇનડિપેન્ડન્સ]], અને [[કોલમ્બિયા]]નો સામવેશ થાય છે.<ref>{{cite web |title=Annual Estimates of the Population for Incorporated Places in Missouri|work=United States Census Bureau |url=http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2007-04-29.xls |access-date=2008-07-12}}</ref> [[સેન્ટ લૂઇસ]] મિઝોરીના સૌથી મોટા મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં મુખ્ય શહેર છે. તે સત્તર કાઉન્ટી અને એક સ્વતંત્ર શહેર સેન્ટ લૂઇસ ધરાવે છે. તેમાં આઠ કાઉન્ટી [[ઇલિનોઇસ]]માં પડે છે. 2008 સુધી, [[ગ્રેટર સેન્ટ લૂઇસ]] 28.1ની વસતી સાથે દેશનો [[18મો સૌથી મોટો મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર]] હતો. જો કે [[કમ્બાઇન્ડ સ્ટેટિસ્ટિકલ એરિયા]]નો ઉપયોગ કરીને ક્રમ આપવામાં આવે તો તે [[28.8 લાખની વસતી સાથે 16માં ક્રમે છે.]]. મિઝોરીના સેન્ટ લૂઇસ મેટ્રો વિસ્તારમાં આવેલા કેટલાક મુખ્ય શહેરોમાં [[ચેન્ટ ચાર્લ્સ]], [[સેન્ટ પીટર્સ]], [[ફ્લોરિસન્ટ]], [[ચેસ્ટરફીલ્ડ]], [[ક્રેવ કૌર]], [[મેરિલેન્ડ હાઇટ્સ]], [[ઓફેલોન]], [[ક્લેટન]], [[બોલવિન]], અને [[યુનિવર્સિટી સિટી]]નો સમાવેશ થાય છે. [[કેનસસ સિટી]] મિઝોરીનું સૌથી મોટું શહેર છે અને [[કેનસસ]] રાજ્યની છ કાઉન્ટી સહિતના [[કેનસસ સિટી મેટ્રોપોલિટન સ્ટેટિસ્ટિકલ એરિયા]]ની પંદર કાઉન્ટી પૈકીનું એક મુખ્ય શહેર છે. 2008 સુધી તે 20.02 લાખની વસતી સાથે દેશનો 29માં ક્રમનો સૌથી મોટો મેટ્રોપોલિટન એરિયા હતો. કેનસસ સિટીના મેટ્રો વિસ્તારમાં આવેલા અન્ય કેટલાક મુખ્ય શહેરોમાં [[ઇન્ડિપેન્ડન્સ]], [[લી સમિટ]], [[બ્લ્યુ સ્પ્રિંગ]], [[રેટાઉન]], [[લિબર્ટી]], અને [[ગ્લેડસ્ટોન]]નો સમાવેશ થાય છે. [[બ્રાસન]] દક્ષિણપશ્ચિમ મિઝૂરના [[ઓઝાર્ક્સ]]નું મહત્ત્વનું પર્યટન આકર્ષણ છે. == શિક્ષણ == {{Main|Education in Missouri}} === મિઝોરી સ્ટેટ બોર્ડ ઓફ એજ્યુકેશન === [[મિઝોરી સ્ટેટ બોર્ડ ઓફ એજ્યુકેશન]] સમગ્ર મિઝોરીના જાહેર શિક્ષણ માટેની સામાન્ય સત્તા ધરાવે છે. તે ગવર્નર દ્વારા નિમાયેલા અને મિઝોરી સેનેટ દ્વારા પુષ્ટિ અપાયેલા આઠ સભ્યોનું બનેલું હોય છે. [[ચિત્ર:Mizzou Jesse.jpg|thumb|right|200px|યુનિવર્સિટી ઓફ મિઝોરી કેમ્પસ પર જેસી હોલ અને ફ્રાન્સિસ ક્વોડ]] === પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળાઓ === 167.031 આરએસએમઓ અધિનિયમ હેઠળ સાતથી સત્તર વર્ષની ઉંમર ધરાવતા બાળકો માટે શિક્ષણ ફરજિયાત છે. આ નિયમ મુજબ કોઇ પણ માતાપિતા, વાલી અથવા પાલક કે જે સાત વર્ષ અને જિલ્લા માટેની ફરજિયાત હાજરી ઉંમર વચ્ચેની ઉંમર ધરાવતા બાળકનો કબજો ધરાવતા હોય તેમણે તે ખાતરી કરવી પડશે કે બાળક નિયમિત હાજરીવાળી જાહેર, ખાનગી, પેરોકિયલ સ્કૂલ, હોમ સ્કૂલ અથવા સંયુક્ત શાળામાં ભણવા જાય અને સમગ્ર શાળા વર્ષ દરમિયાન હાજરી આપે. "જિલ્લા માટેની ફરજિયાત હાજરી ઉંમર" એટલે સત્તર (17) વર્ષની ઉંમર અથવા અન્ય તમામ કેસોમાં હાઇસ્કૂલ ગ્રેજ્યુએશનમાં સોળ (16) ક્રેડિટ સફળતાપૂર્વક પાસ કરેલી હોય. પાંચ (5)થી સાત (7) વર્ષના બાળકને શાળાએ મોકલવો જરૂરી નથી. તેમ છતાં તેમના માતાપિતા અથવા વાલી, પાલક તેમને શાળામાં દાખલ કરે તો તેમણે તે સુનિશ્ચિત કરવું પડશે કે બાળક શાળામાં નિયમિત હાજરી આપે. મિઝરી શાળાઓ [[પ્રાથમિક]] અને [[માધ્યમિક શિક્ષણ]]ના ત્રણ સ્તરમાં વહેચાયેલી છે જેમાં [[એલિમેન્ટરી સ્કૂલ]], [[મિડલ સ્કૂલ]] અથવા [[જુનીયર હાઇસ્કૂલ]] અને [[હાઈસ્કૂલ]]નો સમાવેશ થાય છે. જાહેર શાળા વ્યવસ્થામાં કન્ડરગાર્ટનથી લઇને 12^મા ધોરણ સુધીનો સમાવેશ થાય છે. જિલ્લા પ્રદેશો ઘણી વખત માળખામાં જટિલ હોય છે. કેટલાક કિસ્સામાં એક જિલ્લાની એલિમેન્ટરી, મિડલ અને જુનીયર હાઇસ્કૂલના વિદ્યાર્થીઓને વધુ અભ્યાસ માટે બીજા જિલ્લાની હાઇસ્કૂલોમાં મોકલવામાં આવે છે. હાઇસ્કૂલ એથલેટિક્સ અને સ્પર્ધાઓનું સંચાલન [[મિઝોરી સ્ટેટ હાઇસ્કૂલ એક્ટિવિટીઝ એસોસિએશન]] અથવા એમએસએચએસએએ કે છે. [[હોમસ્કૂલિંગ]] મિઝોરીમાં કાયદેસર છે અને અને ફરજિયાત શિક્ષણની જરૂરિયાત સંતોષવા માટેનો તે એક વિકલ્પ છે. તેનું રાજ્યના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એલિમેન્ટરી એન્ડ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન દ્વારા નિયમન થતું નથી.<ref>{{cite web |author=Missouri Department Of Elementary And Secondary Education |url=http://www.dese.mo.gov/schoollaw/HomeSch/ |title=Home Schooling |publisher=Dese.mo.gov |date=2009-09-02 |access-date=2010-02-20 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514195922/http://dese.mo.gov/schoollaw/HomeSch/ |url-status=dead }}</ref> પૂરક શિક્ષણ કાર્યક્રમ [[મિઝોરી સ્કોલર્સ એકેડેમી]] , મિઝોરીમાં હાઇસ્કૂલના તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓને વધારાનું શિક્ષણ પુરું પાડે છે. એમએસએની સત્તાવાર વેબસાઇટ એકેડેમીના ઉદેશોને વર્ણવે છે કે, "એકેડેમી મિઝોરીની તમામ સ્તરે શિક્ષણમાં શ્રેષ્ઠતા હાંસલ કરવાની મહેચ્છાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ કાર્યક્રમ તે ખાતરીને આધારિત છે કે મિઝોરીના હોશિયાર યુવકોને તેમની ક્ષમતા ખિલવવા શિક્ષણ અને વિકાસ માટે વિશેષ તક પુરી પાડવામાં આવે." === કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓ === [[યુનિવર્સિટી ઓફ મિઝોરી સિસ્ટમ]] મિઝોરીની રાજ્યવ્યાપી જાહેર યુનિવર્સિટી સિસ્ટમ છે. રાજ્યની ફ્લેગશિપ અને સૌથી મોટી યુનિવર્સિટી [[યુનિવર્સિટી ઓફ મિઝોરી]] [[કોલંબિયા]]માં આવેલી છે. અન્ય સિસ્ટમમાં [[યુનિવર્સિટી ઓફ મિઝોરી–કેનસસ સિટી]], [[યુનિવર્સિટી ઓફ મિઝોરી–સેન્ટ લૂઇસ]], અને[[મિઝોરી યુનિવર્સિટી ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી]]નો સમાવેશ થાય છે. [[ટ્રુમેન સ્ટેટ યુનિવર્સિટી]], મિઝોરીની "અગ્રણી મુક્ત કળા અને વિજ્ઞાન યુનિવર્સિટી," છે<ref>{{cite web |url=http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/kirksville-mo/truman-state-2495 |title=Truman State University - Best Colleges - Education - US News and World Report |publisher=Colleges.usnews.rankingsandreviews.com |date=2009-08-19 |access-date=2010-02-20 |archive-date=2011-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105200716/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/kirksville-mo/truman-state-2495 |url-status=dead }}</ref><ref>http://governors.truman.edu/images/Chapter%20174%20મિઝોરી%20Revised%20Statutes.pdf</ref> તે પ્રવેશ માટે ઊંચા માપદંડ ધરાવતી રાજ્યની એકમાત્ર જાહેર સંસ્થા છે.<ref>{{cite web |url=http://www.dhe.mo.gov/mdhe/boardbook2content.jsp?id=296 |title=Welcome to the Missouri Department of Higher Education Website (MDHE) |publisher=Dhe.mo.gov |date= |access-date=2010-02-20 |archive-date=2006-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060929164222/http://www.dhe.mo.gov/mdhe/boardbook2content.jsp?id=296 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.princetonreview.com/TrumanStateUniversity.aspx |title=Truman State University |publisher=Princetonreview.com |date= |access-date=2010-02-20}}</ref> [[એ. ટી. સ્ટિલ યુનિવર્સિટી]] વિશ્વની સૌ પ્રથમ [[ઓસ્ટીઓપેથિક]] મેડિકલ સ્કૂલ હતી. [[કેનસસ સિટી યુનિવર્સિટી ઓફ મેડિસિન એન્ડ બાયોસાયન્સિસ]], મૂળ યુનિવર્સિટી ઓફ હેલ્થ સાયન્સિસ, કેનસસ સિટીની સૌ પ્રથમ મેડિકલ સ્કૂલ હતી. [[ચિત્ર:Brookings.jpg|200px|right|thumb|વોશિંગ્ટન યુનિવર્સિટીનો બ્રૂકિંગ્સ હોલ]] જાણીતી ઉચ્ચ દરજ્જો ધરાવતી <ref>“[http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/usnews/edu/college/rankings/brief/t1natudoc_brief.php અમેરિકાની શ્રેષ્ઠ કોલેજો 2008: નેશનલ યુનિવર્સિટીઝ: ટોચની શાળાઓ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080730131502/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/usnews/edu/college/rankings/brief/t1natudoc_brief.php |date=2008-07-30 }}” USNews.com: . જાન્યુઆરી 18,2008.</ref> ખાનગી સંસ્થાઓમાં [[સેન્ટ લૂઇસમાં આવેલી વોશિંગ્ટન યુનિવર્સિટી]] અને [[સેન્ટ લૂઇસ યુનિવર્સિટી]]નો સમાવેશ થાય છે.જેફરસન શહેરમાં આવેલી [[લિન્કન યુનિવર્સિટી]] [[ઐતિહાસિક શ્યામ કોલેજ અને યુનિવર્સિટીઓ]]માં સ્થાન પામે છે. ગુલામીમાંથી મુક્ત થયેલા લોકોને શિક્ષણ પુરું પાડવા માટે 62 અને 65 [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કલર્ડ ટ્રૂપ્ઝ]] દ્વારા 1866માં તેની "લિંકન ઇસ્ટિટ્યુટ" તરીકે સ્થાપના થઇ હતી. તેની રચના શિક્ષણ અને મજૂરીના સંયોજિત મોડલને આધારે કરવામાં આવી હતી. 1921માં રાજ્યએ લિંકન યુનિવર્સિટીના અન્ડરગ્રેજ્યુએટ અને ગ્રેજ્યુએટ પ્રોગ્રામ્સની વૃદ્ધિની નોંધ લઇને તેને યુનિવર્સિટીનો દરજ્જો આપ્યો હતો. સંસ્થાને તેનું નામ બદલીને "લિંકન યુનિવર્સિટી ઓફ મિઝોરી" કર્યું હતું. 1954માં યુનિવર્સિટીએ તમામ વંશના લોકોની અરજીઓ સ્વીકારવાનું શરૂ કર્યું હતું. જાહેર શાળાઓ માટે જરૂરી શિક્ષકો તૈયાર કરવા 1905માં રાજ્યના પ્રત્યેક ક્ષેત્રમાં કોલેજોમાં [[નોર્મલ સ્કૂલ]]ની શ્રેણી સ્થાપી હતી. તે વ્યાપકપણે વખણાયેલા જાહેર શિક્ષણ માટેના જર્મન મોડલને આધારિત હતી. પ્રાથમિક શાળાના વિદ્યાર્થીઓના શિક્ષકોને તાલમી આપવા માટે નોર્મલ સ્કૂલ્સની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. પ્રાથમિક નેટવર્કમાં [[કેપ જીરાર્ડીયુ]]માં [[સાઉથઇસ્ટ મિઝોરી સ્ટેટ યુનિવર્સિટી]], [[સ્પ્રિંફીલ્ડ]]માં [[મિઝોરી સ્ટેટ યુનિવર્સિટી]] (અગાઉની સાઉથવેસ્ટ મિઝોરી સ્ટેટ યુનિવર્સિટી) , [[કિર્સ્કવિલે]]માં [[ટ્રુમેન સ્ટેટ યુનિવર્સિટી]] (અગાઉની નોર્થઇસ્ટ મિઝોરી સ્ટેટ યુનિવર્સિટી) , [[મેરીવિલે]]માં [[નોર્થવેસ્ટ મિઝોરી સ્ટેટ યુનિવર્સિટી]], અને [[વોરેન્સબર્ગ]]માં [[યુનિવર્સિટી ઓફ સેન્ટ્રલ મિઝોરી]] (અગાઉની સેન્ટ્રલ મિઝોરી સ્ટેટ યુનિવર્સિટી)નો સમાવેશ થતો હતો. થોડાક વર્ષના સમયગાળામાં નોર્મલ સ્કૂલના અભ્યાસક્રમને ચાર વર્ષના પૂર્ણ સમયના શૈક્ષણિક વિષયોમાં વિસ્તૃત કરવામાં આવ્યો. રાજ્યમાં અને જુનીયર કોલેજો, ટ્રેડ સ્કૂલ, ચર્ચ યુનિવર્સિટીઓ અને ખાનગી યુનિવર્સિટીઓ છે.રાજ્ય $2000ની રિન્યૂએબલ મેરિટ આધારિત સ્કોલરશિપ, [[બ્રાઇટ ફ્લાઇટ]] પણ આપે છે. આ સ્કોલરશિપ રાજ્યની યુનિવર્સિટીમાં પ્રવેશ લેનારા સૌથી વધુ ટકાવારી લાવનારા ટોચના ત્રણ મિઝોરી હાઇ સ્કૂલ ગ્રેજ્યુએટ વિદ્યાર્થીઓને આપવામાં આવે છે.19મી સદીમાં કેનસસ અને મિઝોરી વચ્ચેની સરહદી લડાઇ [[યુનિવર્સિટી ઓફ મિઝોરી]] અને [[યુનિવર્સિટી ઓફ કેનસસ]] વચ્ચેની રમતગમત દુશ્મનાવટને કારણે ચાલુ રહી હતી. આ દુશ્મનાવટ મુખ્યત્વે બે યુનિવર્સિટીઓ વચ્ચે રમાતી ફૂટબોલ અને બાસ્કેટબોલની રમત મારફતે પ્રદર્શિત થતી હતી. તે [[મિસિસિપી નદી]]ના પશ્ચિમમાં અને દેશની બીજા ક્રમની સૌથી જૂની સંસ્થા વચ્ચેની સૌથી જૂની કોલેજ દુશ્મનાવટ છે. દર વર્ષે જ્યારે યુનિવર્સિટીઓ રમતના મેદાનમાં એકબીજા સામે અથડાય છે ત્યારે રમતને 'સરહદી યુદ્ધ" નામ અપાયું છે. રમત બાદ એક્સ્ચેન્જ થાય છે જેમાં વિજેતા ટીમ ઐતિહાસિક માર્ચિંગ બેન્ડ ડ્રમ મેળવે છે આ પ્રથા છેલ્લા ચાર દાયકાથી ચાલે છે. == રમત ગમત == * [[મેજર લીગ બેઝબોલ]]: '''[[સેન્ટ લૂઇસ કાર્ડિનલ્સ]]''' અને '''[[કેનસસ સિટી રોયલ્સ]]''' * [[નેશનલ ફૂટબોલ લીગ]]: '''[[સેન્ટ લૂઇસ રેમ્સ]]''' અને'''[[કેનસસ સિટી ચીફ્સ]]''' * [[નેશનલ હોકી લીગ]]: '''[[સેન્ટ લૂઇસ બ્લ્યુઝ]]''' * [[સેન્ટ્લ હોકી લીગ]]: '''[[મિઝોરી મેવરિક્સ]]''' * [[વિમેન્સ પ્રોફેશનલ સોકર]]: '''[[સેન્ટ લૂઇસ એથલેટિકા]]''' * [[મેજર ઇનડોર સોકર લીગ]]: '''[[સેન્ટ લૂઇસ સ્ટીમર્સ]]''' અને '''[[કેનસસ સિટી કોમેટ્સ]]''' * [[અરેના ફૂટબો]]: '''[[કેનસસ સિટી બ્રિગેડ]]''' અને '''[[રિવર સિટી રેજ]] ''' (યુઆઇએફએલ) * [[વર્લ્ડ ટીમ ટેનિસ]]: '''[[કેનસસ સિટી એક્સપ્લોરર્સ]]''' , '''[[સ્પ્રીંગફીલ્ડ લેસર્સ]]''' અને '''[[સેન્ટ લૂઇસ એસિસ]]''' * [[સાયકલિંગ]]: '''[[ટૂર ઓફ મિઝોરી]]''' === ગૌણ લીગ === * બેઝબોલઃ ** [[સ્પ્રીંગફીલ કાર્ડિનલ્સ]] (ક્લાસ AA, [[ટેક્સાસ લીગ]]) ** [[રિવર સિટી રાસ્કલસ્]] (સ્વતંત્ર, [[ફ્રન્ટીયર લીગ]]) ** [[ફાર્મિંગ્ટન ફાયરબર્ડ્સ]] (સ્વતંત્ર, [[કેઆઇટી લીગ]]) ** [[મેરિઝવિલે મેગપીઝ]] (સ્વતંત્ર, [[જેહોક લીગ]]) ** [[નેવાડા ગ્રિફીન્સ]] (સ્વતંત્ર, [[જેહોક લીગ]]) ** [[સાઇક્સ્ટોન બુલ્સ]] (સ્વતંત્ર, [[કેઆઇટી લીગ]]) ** [[હેનીબ્બલ કેવમેન]] (પ્રોસ્પેકટ લીગ) * આઇસ હોકીઃ ** [[સેન્ટ લૂઇસ ચિલ]] ([[મિડવે હોકી લીગ]]) ** [[મિઝોરી મેવરિક્સ]] ([[સેન્ટ્રલ હોકી લીગ]]) === ભૂતપૂર્વ પ્રોફેશનલ સ્પોર્ટ્સ ટીમો === * '''[[નેશનલ ફૂટબોલ લીગ]]''' : ** [[સેન્ટ લૂઇસ કાર્ડિનલ્સ]] (1960માં શિકાગોથી તબદીલ કરવામાં આવી; 1988માં [[ટેમ્પ, એરિઝોના]]માં તબદીલ કરવામાં આવી અને અત્યારે [[એરિઝોના કાર્ડિનલ્સ]] છે.) ** [[સેન્ટ લૂઇસ ઓલ સ્ટાર્સ]] (માત્ર 1923માં જ સક્રિય હતી) ** [[કેનસસ સિટી (એનએફએલ)]] (બ્લ્યુઝ/કાઉબોઇઝ) (સક્રિય 1924–1926, હાલ નિષ્ક્રિય) ** [[સેન્ટ લૂઇસ ગનર્સ]] (1934 સીઝનના છેલ્લા ત્રણ સપ્તાહ માટે સ્વતંત્ર ટીમ એનએફએલમાં જોડાઇ હતી અને ત્યાર બાદ તે બંધ કરી દેવાઇ હતી.) * '''[[મેજર લીગ બેઝબોલ]] ([[અમેરિકન લીગ]])''' : ** [[સેન્ટ લૂઇસ બ્રાઉન્સ]] (1902માં [[મિલ્વોકી]]થી તબદીલ કરાઇ હતી; 1953ની સીઝન બાદ [[બોલ્ટીમોર, મેરીલેન્ડ]]માં તબદીલ કરાઇ હતી અને અત્યારે [[બોલ્ટીમોર ઓરિઓલ્સ]] તરીકે છે) ** [[કેનસસ સિટી એથલેટિક્સ]] (1955માં [[ફિલાડેલ્ફીયા]]માંથી તબદીલ કરાઇ હતી, 1967ની સીઝન બાદ [[ઓકલેન્ડ, કેલિફોર્નિયા]]માં તબદીલ કરાઇ હતી અને અત્યારે [[ઓકલેન્ડ એથલેટિક્સ]] તરીકે છે. * '''[[નેશનલ બાસ્કેટબોલ એસોસિએશન]]''' : ** [[સેન્ટ લૂઇસ બોમ્બર્સ]] (1946માં [[બીએએ]] ફ્રેન્ચાઇઝી રચે છે, 1949માં તેની રચના થઇ ત્યારે તે એનબીએ સાથે જોડાય છે; 1950માં તેની કામગીરી બંધ કરાય છે.) ** [[સેન્ટ લૂઇસ હોક્સ]] (1955માં [[મિલવૌકી]]થી તબદીલ થઇ હતી; 1968માં [[એટલાન્ટા]]માં તબદીલ થઇ હતી અને અત્યારે [[એટલાન્ટા હોક્સ]] તરીકે છે.) ** [[કેનસસ સિટી કિંગ્સ]] (1985માં [[સેક્રામેન્ટો]]માં તબદીલ થઇ હતી અને અત્યારે તે [[સેક્રામેન્ટો કિંગ્સ]] તરીકે છે) * '''[[નેશનલ હોકી લીગ]]''' : ** [[કેનસસ સિટી સ્કાઉટ્સ]] (1974માં ટીમનું વિસ્તરણ, 1976માં [[ડેનવર કોલોરાડો]]માં તબદીલ કરાઇ અને [[કોલોરાડો રોકીઝ]] બની, અને ફરીથી [[ન્યૂઅર્ક, ન્યૂ જર્સી]]માં તબદીલ કરાઇ; અત્યારે તે [[ન્યૂ જર્સી ડેવિલ્સ]] તરીકે ઓળખાય છે) ** [[સેન્ટ લૂઇસ ઇગલ્સ]] ([[મૂળ ઓટાવા સેનેટર્સ]]નું 1934માં સ્થળાંતર, 1934-35ની સીઝન બાદ બંધ કરી દેવાઇ) * અગ્રણી સોકર લીગ ** [[કેનસસ સિટી વિઝાર્ડ્સ]] (કેનસસ સિટી, મિઝોરીમાં 1995માં સ્થપાઇ હતી; 2007માં [[કેનસસ સિટી, કેનસસ]]માં તબદીલ કરાઇ હતી) * '''[[કોન્ટિનેન્ટલ બાસ્કેટબોલ એસોસિએસન]]''' : કેન્સસ શહેર અને સેન્ટ લુઇનસી ટીમો == પરચૂરણ મુદ્દાઓ == * [[યુએસએસ ''મિઝોરી'']] , રાજ્યના સન્માનમાં બીજા વિશ્વ યુદ્ધના વખતના [[યુદ્ધ જહાજ]] [[''આયોવા'' વર્ગના]] સહિતના [[અમેરિકન નૌકાદળ]]ના કેટલાક જહાજોના નામ. તાજેતરમાં [[''વર્જિનિયન'' વર્ગ]]ની [[સબમરીન]]ને રાજ્ય પરથી નામ આપવામાં આવ્યું હતું. == રાજ્યના વર્ણનાત્મક નામ == શો-મી રાજ્યના બિનસત્તાવાર વર્ણનાત્મક નામનો ઉપયોગ કેટલાક સંભવિત મૂળ ધરાવે છે. શબ્દસમહૂ "આઇ એમ ફ્રોમ મિઝોરી"નો અર્થ છે મને ચોક્કસ બાબત પર શંકા છે અને હું તેની સાથે સરળતાથી સહમત થયો નથી. તે રાજ્યના બિનસત્તાવાર ઉદ્દેશ "શો મી" સાથે સંકળાયેલું છે જેના મૂળ કોંગ્રેસમેન [[વિલાર્ડ વેન્ડાઇવર]]ના 1899ના ભાષણ સાથે સંકળાયેલા હોવાનું કહેવાય છે. તેમણે જાહેરાત કરી હતી કે, "હું એવા દેશમાંથી આવું છું જે મકાઈ, કપાસ, કોકલેબર અને ડેમોક્રેટ્સ પેદા કરે છે અને શિક્તશાળી ભાષાએ મને ક્યારેય ખાતરી આપી નથી કે મને સંતોષ આપ્યો નથી. હું મિઝોરીનો વતની છું, અને શો મી માટે તમને મળ્યો છું." જો કે સંશોધકોના જણાવ્યા મુજબ, આ શબ્દસમૂહ 1890ના દાયકામાં પ્રચલિત હતો.<ref>"આઇ એમ ફ્રોમ મિઝોરી -- શો મી." http://www.barrypopik.com/index.php/new_york_city/entry/summary3</ref> અન્ય એક મહાન વ્યક્તિના મત મુજબ, આ શબ્દસમૂહ મિઝોરીના ખાણીયા મજૂરો સાથે સંદર્ભ ધરાવે છે. લીડવિલે, કોલોરાડોમાં હડતાળ પર ઉતરેલા ખાણીયાઓના સ્થાને મિઝોરીથી લાવેલા ખાણીયાઓને કામ લગાડવામાં આવ્યા હતા. મિઝોરીના ખાણીયા અહીંની માઇનિંગ પદ્ધતિઓથી સારી રીતે વાકેફ ન હતા અને તેમને અવારનવાર સૂચનાઓની જરૂર પડતી હતી.<ref>"શો મી" સૂત્રનું મૂળ સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ, મિઝોરી. http://www.sos.mo.gov/archives/history/slogan.asp</ref> તેણે પ્યુક રાજ્ય તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. કદાચ 1827માં ગેલેના લીડ માઇન્સ ખાતે મળેલી એક સભાને કારણે તેને આવી રીતે ઓળખવામાં આવતું હશે. જ્યોર્જ ઇયર્લી શેન્કલ <ref>રાજ્યના નામ, ધ્વજ, રાજચિહ્નો, ગીતો, પક્ષીઓ, ફૂલો અને અન્ય ચિહ્નો, 1938,</ref> "...અનેક મિઝોરીવાસીઓ ભેગા થયા હતા, તેમણે પહેલેથી જાહેરાત કરી હતી કે મિઝોરી એ પ્યુક લીધું છે."<ref>{{cite web|url=http://www.netstate.com/states/intro/mo_intro.htm |title=The State of Missouri - An Introduction to the Show Me State from |publisher=Netstate.Com |date= |access-date=2010-02-20}}</ref>રાજ્યની અંદર "પ્યુક" શબ્દ ગૃહ યુદ્ધ પહેલા સુધરેલા નાગરિકો માટે વપરાતો હતો જે અત્યાર સુધી જેમણે ગુલામીનો સમર્થન આપ્યું હતું, ગુલામી "ગરીબ શ્વેત નિરર્થક"ને સમકક્ષ હતી.<ref>વિલિયમ જી. કટલર, કેનસસનો ઇતિહાસ, પ્રકરણ 6. (1883).)</ref> [[વોલ્ટ વ્હિટમેન]]એ મિઝોરીવાસીઓના નિકનેમ તરીકે “પ્યુક્સ”નો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.<ref>વિલિયમ વ્હાઇટ દ્વારા પ્રથમ પ્રસિદ્ધ થયેલી નોંધ, ડબલ્યુ. એલ. મેકએટી અને એ. એલ. એચ. અમેરિકન સ્પીચ, ભાગ 36, નંબર 4 (ડિસેમ્બર, 1961), પાનાં 296–301.</ref> મિઝોરી "ગુફાઓના રાજ્ય" તરીકે પણ જાણીતું છે. મિઝોરીમાં 6000 ગુફાઓનું અસ્તિત્ત્વ નોંધાયું છે (જે ટેનીસી બાદના બીજા ક્રમે આવે છે). [[પેરી કાઉન્ટી]] રાજ્યની સૌથી વધુ સંખ્યામાં ગુફાઓ ધરાવે છે . તે રાજ્યની સૌથી લાંગી ગુફા પણ ધરાવે છે.<ref name="MSS">{{cite web | url = http://www.mospeleo.org/docs/pr6000.htm | title = Fact Sheet on 6000 Caves | author = Scott House | publisher = The Missouri Speleological Survey, Inc. | date = 2005-05-14 | access-date = 2008-03-16 | archive-date = 2008-05-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080509132048/http://www.mospeleo.org/docs/pr6000.htm | url-status = dead }}</ref> અન્ય નિકનેમમાં "ધ લેડ સ્ટેટ", "ધ બુલીયન સ્ટેટ", "ધ ઓઝાર્ક સ્ટેટ", "મધર ઓફ વેસ્ટ", "ધ આયર્ન માઉન્ટેન સ્ટેટ", અને "પેન્સિલ્વાનિયા ઓફ ધ વેસ્ટ"નો સમાવેશ થાય છે.<ref>"મિઝોરીનો પરિચય", Netstate http://www.netstate.com/states/intro/mo_intro.htm></ref> રાજ્યનું કોઇ સત્તાવાર નિકનેમ નછી પર્તુ સત્તાવાર રાજકીય ઉદેશ "સાલસ પોપ્યુલી સુપ્રીમા લેક્સ એસ્ટો," છે જેનો અર્થ "લોકોના કલ્યાણને સર્વોચ્ચ કાયદો બનવા દો." થાય છે.<ref>મિઝોરીનું મહાન રાજચિહ્ન, સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ, મિઝોરી. http://www.sos.mo.gov/symbols/symbols.asp?symbol=seal</ref> == સંદર્ભો == {{reflist|2}} == બાહ્ય લિંક્સ == {{sisterlinks|Missouri}} * [http://www.mo.gov/ મિઝોરી સરકાર] * [http://www.sos.mo.gov/mdh/ મિઝોરી ડિજીટલ હેરિટેજ] * [http://www.system.missouri.edu/shs/ સ્ટેટ હિસ્ટોરિકલ સોસાયટી ઓફ મિઝોરી, કોલમ્બિયા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040209021516/http://www.system.missouri.edu/shs/ |date=2004-02-09 }} * [http://www.sos.mo.gov/archives/resources/africanamerican/intro.asp મિઝોરીનો આફ્રિકરન અમેરિકન ઇતિહાસ] * [http://www.missouritourism.org મિઝોરી સ્ટેટ ટૂરિઝમ ઓફિસ] * [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=MO મિઝોરીની ઊર્જા અને પર્યાવરણ માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229184317/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=MO |date=2010-12-29 }} * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=MO યુએસજીએસ રીયલ-ટાઇમ, મિઝોરીના ભૌગોલિક અને અન્ય વૈજ્ઞાનિક સંસાધનો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219020111/http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=MO |date=2007-02-19 }} * [[યુએસ સેન્સસ બ્યૂરો]] ** [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/29000.html મિઝોરી ક્વિકફેક્ટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050814010923/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/29000.html |date=2005-08-14 }}. ભૌગૌલિક અને વસતી વિષયક માહિતી ** {{PDFlink|[http://www.census.gov/population/documentation/twps0056/tab40.pdf Missouri - Race and Hispanic Origin: 1810 to 1990]|71.1&nbsp;KB}} * [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/MO.htm મિઝોરી સ્ટેટ ફેક્ટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120622032053/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/MO.HTM |date=2012-06-22 }} * [http://wikis.ala.org/godort/index.php/Main_Page અમેરિકન લાઇબ્રેરી એસોસિએશન ગવર્નમેન્ટ ડોક્યુમેન્ટ્સ રાઉન્ડટેબલ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091013010530/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Main_Page |date=2009-10-13 }} દ્વારા હોસ્ટ કરાયેલી [http://wikis.ala.org/godort/index.php/Missouri મિઝોરી સ્ટેટ એજન્સીઝ દ્વારા તૈયાર કરાયેલા સર્ચ કરી શકાય તેવા ડેટાબેઝની યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121017205935/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Missouri |date=2012-10-17 }} * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Missouri}} [[શ્રેણી:મિઝોરી]] [[શ્રેણી:યુનાઇટેડ સ્ટેસ્ટના રાજ્યો]] [[શ્રેણી:1821માં રચાયેલા રાજ્યો અને પ્રાંતો]] 6z9jfh8nsyvc8ob1ol03pfxujy2j0ct 0 29289 902094 888260 2026-07-05T11:56:24Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902094 wikitext text/x-wiki '''વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર''' કે '''ડબલ્યુટીસી''' (WTC) [[ન્યૂ યૉર્ક (શહેર)|ન્યૂયોર્ક]] શહેરના લોઅર મેનહટનમાં આવેલું સાત ઇમારતોનું સંકુલ હતું, જેનો 11 સપ્ટેમ્બર 2001ના ત્રાસવાદી હુમલામાં નાશ થયો હતો. આ સ્થળ પર હાલમાં નવી છ ગગનચુંબી ઇમારતો અને હુમલામાં માર્યા ગયેલા લોકોનું એક સ્મારક બનાવવામાં આવી રહ્યું છે. મૂળ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની ડિઝાઇન 1960ના દાયકાની શરુઆતમાં મિનોરુ યામસાકીએ તૈયાર કરી હતી, જેમાં 110 માળના આ ટ્વીન ટાવર્સ માટે ટ્યુબ ફ્રેમના માળખા આધારિત ડિઝાઇનનો ઉપયોગ થયો હતો. આ પ્રોજેક્ટ માટેની મંજૂરી મેળવવા માટે ન્યૂ યોર્ક અને ન્યૂ જર્સીની પોર્ટ ઓથોરિટી હડસન એન્ડ મેનહટન રેલરોડને હસ્તગત કરવા સંમત થઈ હતી, જે બાદમાં પોર્ટ ઓથોરિટી ટ્રાન્સ-હડસન (પીએટીએચ (PATH)) બની હતી. વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરનો શિલાન્યાસ {{Nowrap|August 5}}, 1966ના રોજ કરવામાં આવ્યો હતો. નોર્થ ટાવર (1) {{Nowrap|December 1970}}માં પૂરો કરાયો હતો અને સાઉથ ટાવર (2)નું નિર્માણ {{Nowrap|July 1971}}માં પુરું થયું હતું. બાંધકામ પ્રોજેક્ટમાં મોટાપાયે ખોદકામ કરવામાં આવ્યું હતું અને આ માટીનો ઉપયોગ લોઅર મેનહટનની પશ્ચિમ દિશામાં બેટરી પાર્ક સિટી બનાવવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. આ સંકુલ ન્યૂ યોર્ક સિટીના મુખ્ય ફાઇનાન્શિયલ વિસ્તારના મધ્યમાં આવેલું હતું અને તેમાં 13.4 મિલિયન ચોરસફૂટ (1.24 મિલિયન મીટર²) ઓફિસ સ્પેસ હતી.<ref>{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F01E4D81030F935A35752C0A9649C8B63 |title=Commercial Property; In Office Market, a Time of Uncertainty |work=The New York Times |author=Holusha, John |date=January 6, 2002 |access-date=November 21, 2008}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m3601/is_30_48/ai_83762552 |title=Ford recounts details of Sept. 11 |work=Real Estate Weekly |date=February 27, 2002 |publisher=BNET |access-date=January 3, 2009 |archive-url=https://archive.today/20120526191512/http://findarticles.com/p/articles/mi_m3601/is_30_48/ai_83762552/ |archive-date=મે 26, 2012 |url-status=live }}</ref> વિન્ડોઝ ઓન ધ વર્લ્ડ રેસ્ટોરાં 1 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર (નોર્થ ટાવર)ના 106માં અને 107માં માળે આવેલી હતી, જયારે ટોપ ઓફ ધ વર્લ્ડ ઓબ્ઝર્વેશન ડેક 2 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર (સાઉથ ટાવર)ના 107માં માળે આવેલી હતી. વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની બીજી ઇમારતોમાં મેરિયોટ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર, 4 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર, 5 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર, 6 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર કે જેમાં અમેરિકાના કસ્ટમ વિભાગની ઓફિસો હતી, તેનો સમાવેશ થતો હતો. આ તમામ ઇમારતોનું 1975 અને 1981ની વચ્ચે નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. અંતિમ નિર્માણ પામેલી ઇમારતમાં 7 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરનો સમાવેશ થતો હતો, તેનું 1985માં નિર્માણ કરાયું હતું. વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરમાં {{Nowrap|February 13}}, 1975માં આગ લાગી હતી અને {{Nowrap|February 26}}, 1993માં બોંબમારો થયો હતો. 1998માં પોર્ટ ઓથોરિટીએ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરનું ખાનગીકરણ કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો અને આ ઇમારતોને સંચાલન માટે ખાનગી કંપનીઓને ભાડાપટ્ટે આપવામાં આવી હતી અને {{Nowrap|July 2001}}માં સિલ્વરસ્ટેન પ્રોપર્ટીઝને ભાડે આપવામાં આવી હતી. 11 સપ્ટેમ્બર 2001ની સવારે અલ-કાયદાના ત્રાસવાદીઓએ હુમલો કર્યો હતો. અપહરણકર્તાઓએ એક સંકલિત ત્રાસવાદી હુમલામાં 767 જેટ્સ પ્રકારના બે વિમાનોને આ સંકુલના બંને ટાવર સાથે અથડાવ્યા હતા. 56 મિનિટની આગ પછી સાઉથ ટાવર (2) તુટી પડ્યો હતો અને તેના અડધા કલાક પછી નોર્થ ટાવર (1) ધરાશાયી બન્યો હતો. વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પરના આ હુમલામાં 2,752 લોકોના મોત થયા હતા.<ref>{{Cite news|url=http://www.nydailynews.com/ny_local/2010/01/07/2010-01-07_eight_years_after_world_trade_center_attack_two_more_911_victims_identified_.html|title=Eight years after World Trade Center attack, two more 9/11 victims identified|date=January 17, 2010|newspaper=NY Daily News|access-date=August 29, 2010|location=New York|first=Stephanie|last=Gaskell|archive-date=જાન્યુઆરી 10, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100110054345/http://www.nydailynews.com/ny_local/2010/01/07/2010-01-07_eight_years_after_world_trade_center_attack_two_more_911_victims_identified_.html|url-status=dead}}</ref> 7 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની ઇમારત આ જ દિવસે પછી તુટી પડી હતી અને બીજા ઇમારતો તૂટી પડી ન હતી, પરંતુ તેમાં સમારકામ થઈ શકે તેટલું નુકસાન થયું હતું અને તેથી તેને તોડી પાડવામાં આવી હતી. વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના સ્થળ પર કાટમાળને દૂર કરવાની કામગીરીમાં આઠ મહિનાનો સમય લાગ્યો હતો. આ સ્થળ પરની પ્રથમ નવી ઇમારત 7 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર છે. જેને {{Nowrap|May 2006}}માં ખુલ્લી મૂકવામાં આવી હતી. પુનઃનિર્માણ પ્રક્રિયાની દેખરેખ રાખવા {{Nowrap|November 2001}}માં સ્થાપવામાં આવેલી લોઅર મેનહટન ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશને (એલએમડીસી (LMDC))સાઇટ પ્લાન અને સમારકની ડિઝાઇનની પસંદગી કરવા માટે વિવિધ સ્પર્ધાનું આયોજન કર્યું હતું. ડેનિયલ લાઇબ્સકિન્ડે તેયાર કરેલી મેમરી ફાઇન્ડેશનની ડિઝાઇનને માસ્ટર પ્લાન તરીકે પસંદ કરવામાં આવી હતી, જેમાં {{convert|1776|ft|m|0|adj=on}}[[ફ્રિડમ ટાવર|એક વર્લ્ડ ટ્રેન્ડર સેન્ટર]], ચર્ચ સ્ટ્રીટ પરના ત્રણ ઓફિસ ટાવર્સ અને માઇકલ એરાદે તૈયાર કરેલા સ્મારકનો સમાવેશ થાય છે. ==આયોજન અને બાંધકામ == ન્યૂ યોર્ક સિટીમાં વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની સ્થાપના કરવાની સૌ પ્રથમ દરખાસ્ત 1946માં કરવામાં આવી હતી. ન્યૂ યોર્ક સ્ટેટ લેજિસ્લેચરે એક ખરડાને મંજૂરી આપીને ન્યૂ યોર્કના ગવર્નર થોમસ ડી ડુઇને આ પ્રોજેક્ટનો પ્લાન તૈયાર કરવાની સત્તા આપવામાં આવી હતી,<ref name="nyt-07061946">{{Cite news|title=Dewey Picks Board for Trade Center |work=The New York Times |date=July 6, 1946}}</ref> પરંતુ આ યોજનાને 1949 સુધી મોકૂફ રાખવામાં આવી હતી.<ref>{{Cite news|title=Lets Port Group Disband, State Senate for Dissolution of World Trade Corporation |work=The New York Times |date=March 11, 1949}}</ref> 1940 અને 1950ના દાયકા દરમિયાન ન્યૂ યોર્ક સિટીનો આર્થિક વિકાસ મિડટાઉન મેનહટનમાં કેન્દ્રિત રહ્યો હતો, જ્યારે લોઅર મેનહટનને તેનો લાભ મળ્યો ન હતો. શહેરી વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા ડેવિડ રોકફેલરે સૂચન કર્યું હતું કે પોર્ટ ઓથોરિટીએ લોઅર મેનહટનમાં વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરનું નિર્માણ કરવું જોઇએ.<ref>ગિલેસ્પી (1999), પાંના 32–33</ref> પ્રારંભિક પ્લાનને 1961માં જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં ઇસ્ટ રિવરના કિનારે વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર બનાવવાની દરખાસ્ત હતી.<ref>ગિલેસ્પી (1999), પાંના 34–35</ref> બે રાજ્યની એજન્સી તરીકે પોર્ટ ઓથોરિટીએ નવા પ્રોજેક્ટ્સ માટે ન્યૂ યોર્ક અને ન્યૂ જર્સી એમ બંનેના ગવર્નરની મંજૂરી લેવી જરૂરી હતી. ન્યૂ જર્સીના ગવર્નર રોબર્ટ બી માયનેરે ન્યૂ યોર્કને 335 મિલિયન ડોલરના પ્રોજેક્ટ મળે તેની સામે વિરોધ દર્શાવ્યો હતો.<ref>ગિલેસ્પી (1999), પાનું 38</ref> 1961ના અંત સુધીમાં ન્યૂ જર્સીના ગવર્નર માયનેર સાથે મંત્રણામાં મડાગાંઠ પડી હતી.<ref name="nyt-1961dec29"></ref> આ સમયગાળામાં ન્યૂ જર્સીના હડનસ એન્ડ મેનહટન રેલરોડ (એચ એન્ડ એમ (H&amp;M))ની મુસાફરોની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો હતો. હડસન નદી પર નવા પૂલ અને ઓટોમોબાઇલ ટનલ ખુલ્લી મૂકવામાં આવ્યા પછી મુસાફરોની સંખ્યા 1927ની 113 મિલિયનથી ઘટીને 26 મિલિયન થઈ ગઈ હતી.<ref>ક્યુડાહી (2002), પાનું 56</ref> પોર્ટ ઓથોરિટીના ડિરેક્ટર ઓસ્ટિન જે ટોબિન અને ન્યૂયોર્કના નવા ચૂંટાયેલા ગવર્નર રિચાર્ડ જે હ્યુજની {{Nowrap|December 1961}} બેઠકમાં પોર્ટ ઓથોરિટીએ હડસન એન્ડ મેનહટન રેલરોડને હસ્તગત કરવાની ઓફર કરી હતી. આ રેલરોડ પછીથી પોર્ટ ઓથોરિટી ટ્રાન્સ-હડસન (પીએટીએચ (PATH)) બન્યો હતો. પોર્ટ ઓથોરિટીએ લોઅર મેનહટનના પશ્ચિમે આવેલી હડસન ટર્મિનલ બિલ્ડિંગ સાઇટ પર વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પ્રોજેક્ટને ખસેડવાનો પણ નિર્ણય કર્યો હતો, જે પીએટીએચ (PATH) મારફતે આવજાવ કરતા ન્યૂ જર્સીના લોકોને માટે વધુ સાનુકુળ સ્થળ હતું.<ref name="nyt-1961dec29">{{Cite news|title=Port Unit Backs Linking of H&M and Other Lines |author=Grutzner, Charles |work=The New York Times |date=December 29, 1961}}</ref> નવા સ્થળ અને એચ એન્ડ એમ (H&amp;M) રેલરોડને પોર્ટ ઓથોરિટીએ હસ્તગત કર્યા પછી ન્યૂ જર્સીએ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પ્રોજેક્ટને સમર્થન આપવાની સંમતી આપી હતી.<ref>{{Cite news|title=2 States Agree on Hudson Tubes and Trade Center |author=Wright, George Cable |date=January 23, 1962 |work=The New York Times}}</ref> ન્યૂ યોર્ક સિટીના મેયર જોહન લિન્ડસે અને ન્યૂ યોર્ક સિટીની કાઉન્સિલની મંજૂરી પણ જરૂરી હતી. ટેક્સના મુદ્દે મતભેદ ઊભા થયા હતા. {{Nowrap|August 3}}, 1966ના રોજ એવી સમજૂતી કરવામાં આવી હતી કે પોર્ટ ઓથોરિટી ખાનગી ભાડુઆતને વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરનો એક હિસ્સો ભાડે આપવા માટે લીધેલા કરના બદલામાં સિટી કાઉન્સિલને વાર્ષિક ચુકવણી કરશે.<ref>{{Cite news|title=City Ends Fight with Port Body on Trade Center |author=Smith, Terence |date=August 4, 1966 |work=The New York Times}}</ref> પછીના વર્ષોમાં આ રિયલ એસ્ટેટના કર દરમાં વધારો થતા આ ચુકવણીમાં વધારો થશે.<ref>{{Cite news|title=Mayor Signs Pact on Trade Center |author=Smith, Terence |work=The New York Times |date=January 26, 1967}}</ref> ===આર્કિટેક્ચરલ ડિઝાઈન === 20 સપ્ટેમ્બર 1962ના રોજ પોર્ટ ઓથોરિટીએ મુખ્ય આર્કિટેક્ટ તરીકે મિનોરુ યામાસાકી અને સહયોગી આર્કિટેક્ટ તરીકે ઇમરી રોથ એન્ડ સન્સની પસંદગીની જાહેરાત કરી હતી.<ref>{{Cite news|title=Architect Named for Trade Center |author=Esterow, Milton |date=September 21, 1962 |work=The New York Times}}</ref> યામાસાકી બે ટાવર્સ માટેનો પ્લાન તૈયાર કર્યો હતો. યામાસાકીના મૂળ પ્લાનમાં 80 માળની ઊંચાઇના ટાવર્સ બાંધવાની યોજના હતી.<ref name="nyt-1964jan19a">{{Cite news|title=A New Era Heralded |author=Huxtable, Ada Louise |work=The New York Times |date=January 19, 1964}}</ref> 10 મિલિયન ચોરસફુટ (930,000 મીટર²) ઓફિસ સ્પેસની પોર્ટ ઓથોરિટીની જરૂરિયાતને પહોંચી વળવા માટે દરેક ઇમારતને 110 માળની બનાવવાનો નિર્ણય કરવામાં આવ્યો હતો.<ref name="huxtable">{{Cite news|title=Biggest Buildings Herald New Era |author=Huxtable, Ada Louise |date=January 26, 1964 |work=The New York Times}}</ref> [[ચિત્ર:World Trade Center Building Design with Floor and Elevator Arrangement m.svg|thumb|ડબલ્યુટીસી (WTC) ટાવર્સની વિશેષ ફ્લોર લેઆઉટ અને એલિવેટર સિસ્ટમ]] ઊંચાઈ વધારવા સામેનું મુખ્ય પરિબળ એલિવેટર્સનો મુદ્દો હતો, ઇમારત જેટલી ઊંચી હોય તેટલી વધુ એલિવેટર્સની જરૂર પડે છે અને તેથી વધુ જગ્યા રોકતી એલિવેટર્સની જરૂર પડે છે.<ref name="huxtable"></ref> યામાસાકી અને એન્જિનિયર્સે સ્કાય લોબી ફ્લોર સાથે નવી સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવાનો નિર્ણય કર્યો હતો, જેમાં સ્કાય લોબી સુધી પહોંચાડતી મોટી ક્ષમતાની એક્સપ્રેસ એલિવેટર્સમાંથી લોકો સેક્શનના દરેક માળ પર જતી લોકલ એલિવેટર્સમાં જઈ શકે તેવી વ્યવસ્થા હતી. આ સિસ્ટમથી લોકલ એલિવેટરને તમામ એલિવેટરના શાફ્ટમાં જોડી શકાઈ હતી. દરેક ટાવર્સના 44માં અને 78માં માળે આવેલી સ્કાય લોબીને કારણે આ એલિવેટર્સનો અસરકારક ઉપયોગ થઈ શક્યો હતો અને તેનાથી જરૂરી એલિવેટર શાફ્ટની સંખ્યામાં 62થી 75 ટકાનો ઘટાડો કરીને દરેક માળ પર ઉપયોગપાત્ર જગ્યામાં વધારો થયો હતો.<ref>{{Cite web|url=http://wtc.nist.gov/pubs/NISTNCSTAR1-1.pdf |title=Design, Construction, and Maintenance of Structural and Life Safety Systems (NCSTAR 1-1) |publisher=National Institute of Standards and Technology |page=9 |author=Lew, H.S., Richard W. Bukowski, Nicholas J. Carino |date=September 2005}}</ref><ref>ગિલેસ્પી (1999), પાંના 75–78</ref> વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરમાં કુલ 95 એક્સપ્રેસ અને લોકલ એલિવેટર હતી.<ref name="ruchelman-p11">રશેલમેન (1977), પાનું 11</ref> આ સિસ્ટમની પ્રેરણા ન્યૂ યોર્ક સિટી સબવે સિસ્ટમમાંથી મળી હતી. સબવે સિસ્ટમમાં લોકલ ટ્રેન ઊભી રહેતી હોય ત્યાં લોકલ સ્ટેશનની અને તમામ ટ્રેન ઉભી રહેતી હોય ત્યાં એક્સપ્રેસ સ્ટેશનની લાઇનને સમાવેશ થાય છે.<ref name="gillespie-p76">ગિલેસ્પી (1999), પાનું 76</ref> {{Nowrap|January 18}}, 1964ના રોજ જાહેર જનતા માટે રજૂ કરાયેલી વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની યામાસાકીની ડિઝાઇનમાં દરેક બાજુ પર {{convert|207|ft}} દિશામાં આશરે ચોરસ પ્લાનની દરખાસ્ત હતી.<ref name="nyt-1964jan19a"></ref><ref>નિસ્ટ એનસીસ્ટાર (NIST NCSTAR)) 1-1 (2005), પાનું 7</ref> બિલ્ડિંગને {{convert|18|in|cm}}ની પહોળાઇવાળી સાંકડી ઓફિસ વિન્ડો સાથે ડિઝાઇન કરાઈ હતી, જેમાં યામાસાકીના ઊંચાઈ અંગેના ડર તેમજ બિલ્ડિંગમાં રહેતા લોકોને સલામતીની ખાતરી કરવાની તેમની ઇચ્છાનું પ્રતિબિંબ પાડે છે.<ref name="pekala">{{Cite news|title=Profile of a lost landmark; World Trade Center |publisher=Journal of Property Management |date=November 1, 2001 |author=Pekala, Nancy}}</ref> યામાસાકીના ડિઝાઇનમાં બિલ્ડિંગના મોખરાના ભાગમાં એલ્યુમિનિયમ એલોયનું આવરણ રાખવાની દરખાસ્ત હતી.<ref name="nyt-1966may29">{{Cite news|title=Who's Afraid of the Big Bad Buildings |author=Huxtable, Ada Louise |date=May 29, 1966 |work=The New York Times}}</ref> વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર લી કોરબુઝીયરની સ્થાપત્ય શૈલી અને યામાસાકીના ગોથિક આધુનિકરણ વલણના મૂળભૂત રજૂઆતનું અમેરિકાએ કરેલુ સૌથી વધુ ધ્યાનાખેંચક અમલીકરણ કરે છે.<ref>ડાર્ટન (1999), પાંના 32–34</ref> બે ટાવર ઉપરાંત વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર માટેના પ્લાનમાં બીજા ચાર લો રાઇઝ બિલ્ડિંગનો સમાવેશ થતો હતો. આ બિલ્ડિંગ્સ 1970ના દાયકાની શરૂઆતમાં બાંધવામાં આવ્યા હતા. 47 માળનું 7 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરનો મુખ્ય સંકુલની ઉત્તર બાજુએ 1980માં ઉમેરો કરવામાં આવ્યો હતો. મુખ્ય વર્લ્ડ ટ્રેન્ડ સેન્ટર સંકુલમાં {{convert|16|acre|m2}}નો સુપરબ્લોક છે.<ref>{{Cite book|author=Nobel, Philip |title=Sixteen Acres: Architecture and the Outrageous Struggle for the Future of Ground Zero |publisher=Macmillan |year=2005 |page=54 |isbn=0805080023}}</ref> ===માળખાકીય ડિઝાઇન === સ્ટ્રકચરલ એન્જિનિયરિંગ કંપની વર્થીંગ્ટન, સ્કીલિંગ, હેલી એન્ડ જેક્શનએ યામાસાકીની ડિઝાઇનનો અમલ કરવા કામ કર્યું હતું અને ટ્વીન ટાવરમાં ઉપયોગ કરવા માટે ટ્યુબ ફ્રેમની સ્ટ્રકચરલ સિસ્ટમ વિકસાવી હતી. પોર્ટ ઓથોરિટીના એન્જિનિયરિંગ વિભાગે ફાઉન્ડેશન એન્જિનિયર્સ તરીકે, જોસેફ આર. લોરિંગ એન્ડ એસોસિએટ્સે ઇલેક્ટ્રીકલ એન્જિનિયર્સ તરીકે અને જારોસ, બોમ એન્ડ બોલ્સે મિકેનિકલ એન્જિનિયર્સ તરીકે કામ કર્યું હતું. ટિશમેન રિયલ્ટી એન્ડ કન્સ્ટ્રક્શન કંપની વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પ્રોજેક્ટની જનરલ કોન્ટ્રાક્ટર હતી. પોર્ટ ઓથોરિટીના વર્લ્ડ ટ્રેડ ડિપાર્ટમેન્ટના ડિરેક્ટર ગાય એફ. ટાઝોલી અને પોર્ટ ઓથોરિટીના મુખ્ય ઇજનેર રિનો એમ. મોન્ટીએ આ પ્રોજેક્ટની દેખરેખ રાખી હતી.<ref>નિસ્ટ એનસીસ્ટાર (NIST NCSTAR) 1 (2005), પાનું 1</ref> આંતરરાજ્ય એજન્સી તરીકે પોર્ટ ઓથોરિટી ન્યૂ યોર્ક સિટીના બાંધકામના નિયમો સહિતના સ્થાનિક કાયદા અને નિયમનોને આધિન ન હતી. નહિતો વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના સ્ટ્રકલચરલ એન્જિનિયર્સ 1968ના બાંધકામ કોડના મુસદ્દાથી આ પ્રોજેક્ટનો અંત આણ્યો હોત.<ref name="ncstar1-1-p10">નિસ્ટ એનસીસ્ટાર (NIST NCSTAR) 1-1 (2005), પાંના 40–42</ref> અગાઉ ફઝલુર ખાને રજૂ કરેલી ટ્યુબ ફ્રેમ ડિઝાઇન એક નવો અભિગમ હતો, જેમાં બિલ્ડિંગના વજનને ટેકો આપવા આંતરિક રીતે સ્થંભ નાંખવાની પરંપરાગત પદ્ધતિને જગ્યાએ ઓપન ફ્લોર પ્લાન શક્ય બન્યો હતો. વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના ટાવર્સમાં વીયરેન્ડીલ ટ્રસીસ તરીકે ઓળખાતા ઊંચી મજબુતાઈ અને વજન વહન ક્ષમતા ધરાવતા પેરિમીટર સ્ટીલ સ્થંભનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ સ્થંભને દિવાલનું મજબૂત, નક્કર માળખું બનાવવા એકબીજા સાથે જોડવામાં આવ્યા હતા, જે પવનના વજન જેવા બાહ્ય વજન માટે સપોર્ટ આપે છે અને ગુરુત્વાકર્ષણ વજનને મુખ્ય સ્થંભોમાં વહેંચી નાંખે છે. આ પરિમિત માળખામાં દરેક બાજુએ 59 સ્થંભ હતા અને તેના બાંધકામ માટે પ્રિફેબ્રિકેટેડ મોડ્યુલરનો વ્યાપક ઉપયોગ થયો હતો. દરેક મોડ્યુલર ત્રણ સ્થંભના અને ત્રણ માળની ઊંચાઈના હતો અને તે [[wikt:spandrel|સ્પાન્ડ્રેલ]] પ્લેટથી જોડાયેલા હતા.<ref name="ncstar1-1-p10">નિસ્ટ એનસીસ્ટાર (NIST NCSTAR) 1-1 (2005), પાનું 10</ref> ફેબ્રિકેશન શોપની બહાર મોડ્યુલર બનાવવા માટે સ્પાન્ડ્રેલ પ્લેટનું સ્થંભ સાથે વેલ્ડિંગ કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>નિસ્ટ એનસીસ્ટાર (NIST NCSTAR) 1 (2005), પાનું 8</ref> આજુબાજુના મોડ્યુલ્સને સ્થંભ અને ચોકઠાના મધ્ય ભાગ સાથે વિવિધ જોડાણથી જોડવામાં આવ્યા હતા. ચોકઠાની પ્લેટ દરેક માળ પર આવેલી હતી અને અને તેનાથી વિવિધ સ્તંભ વચ્ચે શીયર દબાણમાં ઘટાડો થતો હતો અને તેનાથી બાહ્ય વજન સામે સ્થંભ પ્રતિકાર કરી શકતા હતા. મોડ્યુલ્સ વચ્ચેના સાંધા ઊભા રાખવામાં આવ્યા હતા, જેથી નજીકના મોડ્યુલ્સ વચ્ચેના સ્થંભના જોડાણો એક માળ પર આવે નહીં.<ref name="ncstar1-1-p10"></ref> ટાવર્સના મધ્ય ભાગમાં એલિવેટર અને યુટિલિટી શાફ્ટ, આરામખંડ, ત્રણ નિસરણી અને બીજી સપોર્ટ જગ્યા આવેલી છે. દરેક ટાવરનો સ્ટીલ અને કોન્ક્રીક્ટના સંયુક્ત માળખા<ref>{{Cite book|editor1-first=Monty |editor1-last=Finniston |editor2-first=Trevor |editor2-last=Williams |editor3-first=Christopher |editor3-last=Bissell |title=Oxford Illustrated Encyclopedia of Invention and Technology |year=1992 |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-869138-6 |page=322 |chapter=Skyscraper |quote=Modern skyscrapers such as the World Trade Center, New York, have steel and concrete hull-and-core structures. The central core–a reinforced concrete tower–contains lift shafts, staircases, and vertical ducts. From this core, the concrete and steel composite floors span on to a steel perimeter structure; a lightweight aluminium and glass curtain wall encloses the building. This type of construction is the most efficient so far designed against wind forces.}}</ref><ref>{{Cite web |first=Katherine |last=Stroup |title=‘Painful and Horrible’ |url=http://www.msnbc.msn.com/id/3069641/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20070306020115/http://www.msnbc.msn.com/id/3069641/ |work=MSNBC |publisher=Newsweek |location= |date=September 13, 2001 |archive-date=માર્ચ 6, 2007 |quote=Still, Robertson, whose firm is responsible for three of the six tallest buildings in the world, feels a sense of pride that the massive towers, supported by a steel-tube exoskeleton and a reinforced concrete core, held up as well as they did—managing to stand for over an hour despite direct hits from two massive commercial jetliners. |access-date=July 31, 2009 |url-status=live }}</ref>થી સજ્જ મધ્યભાગ 87 બાય 135 ફૂટ (27 બાય 41 મીટર)ના લંબચોરસ વિસ્તારમાં હતો અને તેમાં ટાવરના તળિયાના ભાગથી ટોચના ભાગ સુધીના સ્ટીલના 47 સ્તંભ હતા. પરિમિતિ અને મધ્યભાગ વચ્ચેની વિશાળ અને સ્થંભ મુક્ત જગ્યાને પ્રિફેબ્રિકેટેડ તળિયાથી જોડવામાં આવેલી હતી. ભોંયતળીયું તેના પોતાના વજનને તેમજ જીવંત વજનને ટેકો આપતું હતું, તેનાથી બાહ્ય દિવાલોને પાર્શ્વીય સ્થિરતા મળતી હતી અને બાહ્ય દિવાલો વચ્ચે વિન્ડ લોડની વહેંચણી થઈ જતી હતી.<ref>નિસ્ટ એનસીસ્ટાર (NIST NCSTAR) 1 (2005), પાંના 8–9</ref> {{convert|4|in|cm}}ના જાડા અને હળવા વજનના કોન્ક્રીટ સ્લેબ સાથે ફ્લોરને ફ્લુટેડ સ્ટીલ ડેક પર બનાવવામાં આવ્યું હતું. હળવા વજનના માળખા અને મુખ્ય માળખાની ગ્રીડથી ફ્લોરને સપોર્ટ મળતો હતો. પરિમિત સાથે જોડાયેલું સપોર્ટ માળખુ વૈકલ્પિક સ્થંભ પર હતું અને તે 6 ફૂટ આઠ ઇંચ (2.03 મીટર) સેન્ટરમાં હતું. સહાયક માળખાના ઉપરના તારને બાહ્ય બાજુએ ચોકડા સાથે જોડવામાં આવ્યા હતા અને તેની ચેનલને બાહ્ય બાજુ પરના મુખ્ય સ્થંભ સાથે જોડવામાં આવી હતી. તળીયાને વિસ્કોઇલાસ્ટિક ડેમ્પર્સ સાથે પરિમિત ચોકઠાની પ્લેટ સાથે જોડવામાં આવ્યું હતું, જેનાથી બિલ્ડિંગમાં રહેતા લોકોને અનુભવ થતી અસ્થિરતાની માત્રામાં ઘટાડો કરવામાં મદદ મળી હતી. સંમિશ્ર ગતિવિધીના જોડાણ સાથે સહાયક ચોકઠાથી {{convert|4|in|mm|sing=on}}ની જાડી અને હળવા વજનની કોન્ક્રીટ ફ્લોર સ્લેબને જોડવામાં આવી હતી.<ref name="NIST NCSTAR 1 2005, p. 10">નિસ્ટ એનસીસ્ટાર (NIST NCSTAR) 1 (2005), પાનું 10</ref> ઇમારતોના 107માં માળથી છેક ટોચના માળ સુધી આવેલી હેટ ટ્રસીસ (અથવા ‘આઉટટ્રીગર ટ્રસ’)ને દરેક ઇમારતના ઊંચા કમ્યુનિકેશન એન્ટેનાને સપોર્ટ આપવા માટે ડિઝાઇન કરાઈ હતી.<ref name="NIST NCSTAR 1 2005, p. 10"></ref> માત્ર 1 ડબલ્યુટીસી (WTC) (નોર્થ ટાવર)માં વાસ્તવમાં એન્ટેના બેસાડવામાં આવેલું છે અને તેને 1978માં ઉમેરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{Cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/amex/New York/sfeature/sf_building.html |title=New York: A Documentary Film - The Center of the World (Construction Footage) |publisher = Port Authority / PBS |access-date=May 16, 2007}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> ટ્રસ સિસ્ટમમાં છ ટ્રસ, લાંબી ધરી અને ટૂંકી ધરીનો સમાવેશ થાય છે. આ ટ્રસ સિસ્ટમ પરિમિતિ અને મુખ્ય સ્થંભો વચ્ચે વજનની વહેંચણી કરે છે અને ટ્રાન્સમિશન ટાવરને ટેકો આપે છે.<ref name="NIST NCSTAR 1 2005, p. 10"></ref> આગ પ્રતિરોધ પદાર્થ સાથે સ્ટીલ અને પેરિમીટર સ્થંભનો ઉપયોગ કરીને ડિઝાઇન કરાયેલી ટ્યુબ ફ્રેમને કારણે માળખાનું વજન તુલનાત્મક રીતે ઓછું રહ્યું હતું, જે સ્ટીલના માળખાના આગ પ્રતિરોધક સિસ્ટમ માટેના જાડા અને ભારે માળખું ધરાવતા એમ્પાયર સ્ટેટ બિલ્ડિંગ જેવા પરંપરાગત માળખાની સરખામણીમાં પવનની પ્રતિક્રિયામાં વધુ ઝુલે છે.<ref>ગ્લાન્ઝ અને લિપ્ટન (2003), પાનું 138</ref> ડિઝાઇન પ્રક્રિયા દરમિયાન વિન્ડ ટનલ ટેસ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા અને વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના ટાવર્સ હવાના દબાણનો પ્રતિરોધ કરી શકે છે કે નહીં અને આવા દબાણ સામે માળખુ કેવી પ્રતિક્રિયા આપે છે તેની ચકાસણી કરવામાં આવી હતી.<ref>નિસ્ટ એનસીસ્ટાર (NIST NCSTAR) 1-1A (2005), પાનું 65</ref> ઇમારતના રહેવાસીઓ કેટલી અસ્થિરતાને સહન કરી શકે તેની પણ ચકાસણી કરવા પ્રયોગો કરવામાં આવ્યો હતા, પરંતુ ઘણા લોકોને ચક્કર આવવાનો અને બીજી હાનિકારક અસરોનો અનુભવ થયો હતો.<ref>ગ્લાન્ઝ અને લિપ્ટન (2003), પાંના 139–144</ref> કેટલાક આંચકાઓને શોષવા માટે વિસ્કોઇલાસ્ટિક ડેમ્પર વિકસાવવા ચીફ એન્જિનિયો પૈકીના એક લેસ્લી રોબર્ટસનએ કેનેડીયન એન્જિનિયર એલાન જી. ડેવેનપોર્ટ સાથે કામ કર્યું હતું. ફ્લોરના માળખા અને પેરિમિટર કોલમના જોઇન્ટના માળખામાં ઉપયોગ કરવામાં આવેલા વિસ્કોઇલાસ્ટીક ડેમ્પર્સ અને બીજા માળખાગત સુધારાને કારણે આ ઇમારતના ઝોલાનું પ્રમાણ ઘટીને સ્વીકાર્ય સ્તરે આવ્યું હતું.<ref>ગ્લાન્ઝ અને લિપ્ટન (2003), પાંના 160–167</ref> ===બાંધકામ=== [[File:WTC-1970-under-construction.jpg|thumb|right|200px|1971માં બાંધકામ હેઠળ રહેલું વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર ]] માર્ચ 1965માં પોર્ટ ઓથોરિટીએ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના સ્થળ પરની મિલકતને ખરીદવાનું શરૂ કર્યું હતું.<ref>{{Cite news|title=Port Agency Buys Downtown Tract |author=Ingraham, Joseph C. |date=March 29, 1965 |work=The New York Times}}</ref> વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના નિર્માણ કાર્ય માટે રેડિયો રો પરની નીચી ઊંચાઈના મકાનોના બ્લોકને તોડવાની કામગીરી {{Nowrap|March 21}}, 1966ના રોજ શરૂ કરવામાં આવી હતી.<ref name="gillespie-p61">ગિલેસ્પી (1999), પાનું 61</ref> વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના બાંધકામ માટે જમીનમાં ખોદાણની કામગીરી {{Nowrap|August 5}}, 1966ના રોજ કરવામાં આવી હતી.<ref>{{Cite book |author=Federal Emergency Management Agency |month=May |year=2002 |title=World Trade Center Building Performance Study |chapter=Chapter 1 |url=http://www.fema.gov/rebuild/mat/mat_fema403.shtm |isbn=0160673895 |access-date=2011-01-05 |archive-date=2011-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728162901/http://www.fema.gov/rebuild/mat/mat_fema403.shtm |url-status=dead }}</ref> વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટની જગ્યા પુરાણ કરેલી નીચાણવાળી જમીન પર આવેલી હતી અને ત્યાં જમીનનું તળિયુ {{convert|65|ft|m}} નીચું હતું.<ref name="iglauer">{{Cite news |url=http://www.New Yorker.com/archive/1972/11/04/1972_11_04_130_TNY_CARDS_000308769 |title=The Biggest Foundation |author=Iglauer, Edith |date=November 4, 1972 |work=The New Yorker |access-date=જુલાઈ 10, 2021 |archive-date=ઑગસ્ટ 19, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160819095856/https://new/ |url-status=dead }}</ref> વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરનું બાંધકામ કરવા હડસન નદીના પાણીને દૂર રાખવા માટે સાથોસાથ વેસ્ટ સ્ટ્રીટની આજુબાજુ સ્લરી વોલ સાથે ‘બાથટબ’નું બાંધકામ કરવું જરૂરી હતું.<ref>{{Cite news|title=Tall Towers will Sit on Deep Foundations |last=Kapp |first=Martin S |publisher=Engineering News Record |date=July 9, 1964}}</ref> પોર્ટ ઓથોરિટીના મુખ્ય ઇજનર જોહન એમ કાઇલ જુનિયરે પસંદ કરેલી સ્લરી મેથલમાં ખાડો ખોદવાનો અને ખોદકામ આગળ વધે ત્યારે બેન્ટોનાઇટ અને પાણીના ‘સ્લરી’ મિક્સર સાથે આ જગ્યાનું પુરાણ કરવાનો સમાવેશ થતો હતો, જેનાથી જમીનના પોલાણને પૂરી શકાય છે અને ભૂગર્ભજળને દૂર રાખી શકાય છે. ખાડો ખોદવામાં આવ્યા બાદ સ્ટીલનું પાંજરું તેમાં મૂકવામાં આવ્યું હતું અને તેમાં કોન્ક્રીટ માલ નાંખવામાં આવ્યો હતો, જેથી ‘સ્લરી’ને દૂર રાખી શકાય છે. સ્લરી વોલનું બાંઘકામ કરતા 14 મહિના લાગ્યા હતા. આ સ્થળ પર જમીનમાં ખોદકામ કરવા માટે આ દિવાલ જરૂરી હતી.<ref name="gillespie-p68">ગિલેસ્પી (1999), પાનું 68</ref> ખોદકામમાંથી બહાર આવેલા 1.2 મિલિયન ક્યુબિક યાર્ડ (917,000 મીટર³) માટીનો ઉપયોગ (અન્ય પૂરાણ અને કાદવ સહિત) બેટરી પાર્ક સિટીનું નિર્માણ કરવા વેસ્ટ સ્ટ્રીટની મેનહટન શોરલાઇનને લંબાવવા માટે કરાયો હતો.<ref name="gillespie-p71">ગિલેસ્પી (1999), પાનું 71</ref><ref>{{Cite news|title=New York Gets $90&nbsp;Million Worth of Land for Nothing |publisher=Engineering News Record |date=April 18, 1968}}</ref> જાન્યુઆરી 1967માં પોર્ટ ઓથોરિટીએ વિવિધ સ્ટીલ સપ્લાયર્સને 7.4 કરોડ ડોલરના કોન્ટ્રાક્ટ આપ્યા હતા અને સ્ટીલ કામ માટે કાર્લ કોચની નિમણુક કરવામાં આવી હતી.<ref name="nyt-1967jan24">{{Cite news|title=Contracts Totaling $74,079,000 Awarded for the Trade Center |work=The New York Times |date=January 24, 1967}}</ref> આ પ્રોજેક્ટના બાંધકામ પર નજર રાખવા માટે {{Nowrap|February 1967}}માં ટિશમેન રિયલ્ટી એન્ડ કન્સ્ટ્રક્શનની નિમણુક કરવામાં આવી હતી.<ref>{{Cite news|title=Trade Center Job To Go To Tishman |author=Kihss, Peter |work=The New York Times |date=February 27, 1967}}</ref> નોર્થ ટાવર્સની બાંધકામ કામગીરી {{Nowrap|August 1968}}માં ચાલુ થઈ હતી, જ્યારે સાઉથ ટાવર્સની બાંધકામ કામગીરી {{Nowrap|January 1969}} સુધીમાં ચાલી રહી હતી.<ref name="pbstimeline">{{Cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/amex/New York/timeline/index.html |title=Timeline: World Trade Center chronology |publisher=PBS – American Experience |access-date=May 15, 2007}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> હડસન ટર્મિનલ સુધી પીએટીએચ (PATH) ટ્રેનને લઈ જતી મૂળ હડસન ટ્યુબ નવું પીએટીએચ (PATH) સ્ટેશન ખોલવામાં આવ્યું તે 1971 સુધી બાંધકામ પ્રક્રિયા દરમિયાન એલિવેટેડ ટનલ પર કાર્યરત રહી હતી.<ref>{{Cite news|author=Carroll, Maurice |title=A Section of the Hudson Tubes is Turned into Elevated Tunnel |date=December 30, 1968 |work=The New York Times}}</ref> 1 ડબલ્યુટીસી (WTC) (નોર્થ ટાવર)નો ટોપિંગ આઉટ સમારંભ {{Nowrap|December 23}}, 1970ના રોજ યોજાયો હતો જ્યારે 2 ડબલ્યુટીસી (WTC) (સાઉથ ટાવર)નો સમારંભ {{Nowrap|July 19}}, 1971ના રોજ યોજાયો હતો.<ref name="pbstimeline"></ref> નોર્થ ટાવરમાં પ્રથમ ભાડુઆતો {{Nowrap|December 1970}}માં આવ્યા હતા, જ્યારે સાઉથ ટાવર્સમાં ભાડુઆતો {{Nowrap|January 1972}}માં આવ્યા હતા.<ref>નિસ્ટ એનસીસ્ટાર (NIST NCSTAR) 1-1, પાનું xxxvi</ref> વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના બંને ટાવરનું નિર્માણ થઈ ગયા બાદ પોર્ટ ઓથોરિટીનો કુલ ખર્ચ 90 કરોડ ડોલરે પહોંચ્યો હતો.<ref name="Cudahy">ક્યુડાહી (2002), પાનું 58</ref> ઉદઘાટન સમારંભ {{Nowrap|April 4}}, 1973ના રોજ યોજવામાં આવ્યો હતો.<ref>ગિલેસ્પી (1999), પાનું 134</ref> ===ટીકા=== [[File:WTC-looking north.jpg|thumb|right|તાજેતરમાં બાંધકામ પૂરા થયેલા વેસ્ટ સાઇડ હાઇવે ઇનમાંથી વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર.]] વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરનું નિર્માણ કરવાની યોજના વિવાદાસ્પદ રહી હતી. વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરનો પ્રોજેક્ટ રેડીયો રો પર આવેલો હતો, જેમાં હજારો કમર્શિયલ અને ઔદ્યોગિક એકમો, મકાનમાલિકો, નાના બિઝનેસ અને આશરે 1000 નિવાસીઓ હતા, જેમાંથી ઘણા લોકોએ પુનવર્સવાટનો જોરદાર વિરોધ કર્યો હતો.<ref>ગિલેસ્પી (1999), પાંના 42–44</ref> નાના બિઝનેસમેનના એક જૂથે પોર્ટ ઓથોરિટીની ફરજિયાત ખરીદીની કાર્યસત્તાને કોર્ટમાં પડકારી હતી.<ref>{{Cite news|title=Injunction Asked on Trade Center |date=June 27, 1962 |work=The New York Times |author=Clark, Alfred E.}}</ref> આ કેસ અમેરિકાની સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી ગયો હતો અને સુપ્રીમ કોર્ટ આ કેસ સ્વીકારનો ઇનકાર કર્યો હતો.<ref name="nyt-1963nov13">{{Cite news|title=High Court Plea is Lost by Foes of Trade Center |author=Arnold, Martin |work=The New York Times |date=November 13, 1963}}</ref> એમ્પાયર સ્ટેટ બિલ્ડિંગના માલિક લોરેન્સ એ વીનની આગેવાની હેઠળ ખાનગી રિયલ એસ્ટેટ ડેવલપર્સ અને રિયલ એસ્ટેટ બોર્ડ ઓફ ન્યૂ યોર્કના સભ્યોએ ખુલ્લા બજારમાં મૂકવામાં આવી રહેલી ઘણી જ ‘સબસિડી’ ધરાવતી ઓફિસ સ્પેસ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી, કારણ કે તેનાથી ખાનગી ક્ષેત્રની ઓફિસ સ્પેસ સાથે એવા સમયે સ્પર્ધા ઊભી થતી હતી કે જ્યારે બજારમાં અતિશય પુરવઠો હતો.<ref>ગિલેસ્પી (1999), પાંના 49–50</ref><ref>{{Cite news|title=New Fight Begun on Trade Center |author=Knowles, Clayton |date=February 14, 1964 |work=The New York Times}}</ref> બીજા કેટલાંક લોકોઓ પોર્ટ ઓથોરિટીની વાસ્તવિક ક્ષમતા સામે પ્રશ્નો ઊભો કરીને આ પ્રોજેક્ટને ‘ભૂલ ભરેલી સામાજિક અગ્રતા’ તરીકે ગણાવ્યો હતો.<ref>{{Cite news|title=Kheel Urges Port Authority to Sell Trade Center |date=November 12, 1969 |work=The New York Times}}</ref> વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની ડિઝાઇનની અમેરિકન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ આર્કિટેક્ટ અને બીજા સંગઠનોએ ટિકા કરી હતી.<ref name="nyt-1966may29"></ref><ref>{{Cite news|title=Marring City's Skyline |author=Steese, Edward |date=March 10, 1964 |work=The New York Times}}</ref> ''ધ સિટી ઇન ધ હિસ્ટરી'' અને શહેરી આયોજન અંગેના બીજા પુસ્તકોના લેખક લેવિસ મુમફોર્ડે આ પ્રોજેક્ટની ટીકા કરી હતી તેમજ આ પ્રોજેક્ટ અને બીજી નવી ગગનચુંબી ઇમારતોને ‘જસ્ટ ગ્લોસ એન્ડ મેટલ ફિલિગ કેબિનેટ’ તરીકે ઓળખાવી હતી.<ref>{{Cite news|title=Mumford Finds City Strangled By Excess of Cars and People |author=Whitman, Alden |work=The New York Times |date=March 22, 1967}}</ref> ટ્વીન ટાવર્સની સાંકડી ઓફિસની બારી માત્ર {{convert|18|in|cm}} પહોંળી હતી, જે ઘણાને ગમતી ન હતી, કારણ કે તેનાથી ઇમારતથી બહારના દ્રશ્યો જોવામાં મુશ્કેલી પડતી હતી.<ref name="pekala"></ref> ટ્રેડ સેન્ટર્સના ‘સુપરબ્લોક’ને ઘણા લોકોએ સત્કાર વાતાવરણ વગરનું ગણાવ્યું હતું, જેનાથી મેનહટનમાં સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે તેવું જટિલ ટ્રાફિક નેટવર્ક ઊભું થતું હતું. ઉદાહરણ તરીકે ''પેન્ટોગોન ઓફ પાવર'' નામના પોતાના પુસ્તકમાં લેવિસ મુમફોર્ડે આ સેન્ટરની ટીકા કરતા તેને ‘દરેક મહાન શહેરની જીવંતતાનો વિચ્છેદ કરતા હેતુહીન વિશાળતાવાદ અને ટેકનોલોજી પ્રદર્શનવાદનું ઉદાહરણ ગણાવ્યું હતું.’<ref>{{Cite book|title=The Pentagon of Power |author=Mumford, Lewis |year=1970 |publisher=Harcourt Brace Jovanovich |page=342 |isbn=0151639744}}</ref> ઘણા વર્ષો સુધી વિશાળ ઓસ્ટિન જે ટોબિન પ્લાઝા ભૂમિ સ્તરના ઝંઝાવાતી પવનથી ઘેરાઈ જતું હતું.<ref>{{Cite news|title=At New Trade Center, Seeking Lively (but Secure) Streets |work=The New York Times |url = http://www.nytimes.com/2006/12/07/nyregion/07blocks.html?fta=y |date=December 7, 2006 |author=Dunlap, David W}}</ref> 1999માં આઉટડોર પ્લાઝાને 12 મિલિયન ડોલરના સમારકામ બાદ ફરી ખુલ્લુ મૂકાયું હતુ. સમારકામમાં માર્બલ પેવર્સની જગ્યાએ સિલેટીયા અને ગુલાબી ગ્રેનાઇટ પથ્થરો નાંખવામાં આવ્યા હતા અને તેમાં નવી બેન્ચ, પ્લાન્ટર્સ , નવી રેસ્ટોરા, ફૂડ કિઓસ્ક અને આઉટડોર ડાઇનિંગ વિસ્તારનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.panynj.gov/pr/71-99.html |title=World Trade Center Plaza Reopens with Summer-long Performing Arts Festival |publisher=PANYNJ |date=June 9, 1999 |access-date=જાન્યુઆરી 4, 2011 |archive-date=ડિસેમ્બર 28, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081228084900/http://www.panynj.gov/pr/71-99.html |url-status=dead }}</ref> ==સંકુલ == === નોર્થ અને સાઉથ ટાવર્સ === [[File:WTC Building Arrangement and Site Plan.svg|thumb|right|ડબલ્યુટીસી (WTC) સાઇટનું બિલ્ડિંગ ગોઠવણ ]] 7 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરનું 1980ના દાયકામાં બાંધકામ થવાની સાથે વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર કુલ સાત બિલ્ડિંગનું બન્યું હતું, પરંતુ સૌથી વધુ નોંધપાત્ર બે મુખ્ય ટાવર્સ હતા, જે 110 માળના હતા અને તેની ઊંચાઈ {{convert|1350|ft|m}} હતી, તથા તે આ સાઇટની {{convert|16|acre|m2}} કુલ જમીનમાંથી આશરે એક એકર જમીન (43,560 ચોરસફીટ)માં પથરાયેલા હતા. 1973માં પત્રકાર પરિષદમાં યામાસાકીને પૂછવામાં આવ્યું હતું કે ‘શા માટે 110 માળની બે બિલ્ડિંગ બનાવવામાં આવી છે? 220 માળની એક બિલ્ડિંગ શા માટે નહીં?’ તેમણે જવાબ આપ્યો હતોઃ ‘હું માનવીય ઊંચાઈને ગુમાવવા માગતો ન હતો.’<ref>{{Cite news |url=http://www.enr.com/new/A0816.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20020611065443/http://www.enr.com/new/A0816.asp |archive-date=જૂન 11, 2002 |title=1973: World Trade Center Is Dynamic Duo of Height |publisher=Engineering News-Record |date=August 16, 1999 |access-date=જાન્યુઆરી 4, 2011 |url-status=live }}</ref> 1972માં નિર્માણ કાર્ય પૂરું થવાની સાથે 1 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર (નોર્થ ટાવર) એમ્પાયર સ્ટેટ બિલ્ડિંગના 40 વર્ષના સુધીના વિશ્વની સૌથી ઊંચી ઇમારતના રેકોર્ડને તોડીને બે વર્ષ સુધી વિશ્વની સૌથી ઊંચી ઇમારત બની હતી. નોર્થ ટાવર {{convert|1368|ft|m|sing=off}} ઊંચાઈ ધરાવતો હતો અને તેના પર એન્ટેના કે માસ્ટ હતું, જેને છત પર 1978માં નાંખવામાં આવ્યું હતું અને {{convert|360|ft|m|sing=off}} ઊંચું હતું. {{convert|360|ft|m|adj=on}} ઊંચાઈ સાથેના એન્ટેના/માસ્ટ સાથે નોર્થ ટાવરની ઊંચાઈ {{convert|1728|ft|m|abbr=on}} થઈ હતી. 2 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર (સાઉથ ટાવર)નું બાંધકામ 1973માં પૂરું થયું હતું અને તે વિશ્વની બીજા ક્રમની સૌથી ઊંચી ઇમારત બની હતી. સાઉથ ટાવર્સની રુફટોપ ઓબ્ઝર્વેશન ડેક {{convert|1377|ft|m|abbr=on}} ઊંચાઇની હતી અને તેની ઇન્ડોર ઓબ્ઝર્વેશન ડેક {{convert|1310|ft|m|abbr=on}} ઊંચાઈ ધરાવતી હતી.<ref>{{Cite news|last=Mcdowell |first=Edwin |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9802EED7133CF932A25757C0A961958260&sec=&spon=&pagewanted=all |title=At Trade Center Deck, Views Are Lofty, as Are the Prices - The |work=The New York Times |date=April 11, 1997 |access-date=September 12, 2009}}</ref> વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના ટાવર્સની ઊંચાઇ અંગેનો વિક્રમ થોડા સમય માટે રહ્યો હતો, શિકાગોનો સીયર્સ ટાવર સૌથી વધુ ઊંચાઇ ધરાવતો બન્યો હતો, તેનું બાંધકામ {{Nowrap|May 1973}}માં પૂરું થયું હતું અને છાપરે {{convert|1450|ft}}ની ઊંચાઇએ પહોંચ્યો હતો.<ref>{{Cite web | title=Willis Tower Building Information | url=http://www.searstower.com/propertyprofile.html | access-date=December 1, 2008 | archive-date=ડિસેમ્બર 8, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081208051841/http://www.searstower.com/propertyprofile.html | url-status=dead }}</ref> 110 માળમાંથી આઠ માળને મેકેનિકલ ફ્લોર લેવલ બી5/બી6 (ફ્લોર7/8, 41/42, 75/76, અને 108/109)માં ટેકનિકલ સર્વિસ માટે અલગ રાખવામાં આવ્યા હતા, તે બે માળના ચાર વિસ્તાર હતા જેમને ઇમારતમાં સમાન રીતે ગોઠવવામાં આવ્યા હતા. બાકીના તમામ માળ ઓપન પ્લાન ઓફિસ માટે ખુલ્લા હતા. ટાવર્સના દરેક માળમાં {{convert|40000|sqft|m2}} ભોગવટાની જગ્યા હતી.<ref name="ruchelman-p11"></ref> દરેક ટાવરમાં 3.8 મિલિયન ચોરસફૂટ {{Nowrap|350,000 m²)}} ઓફિસ સ્પેસ હતી. સાત બિલ્ડિંગના સમગ્ર સંકુલમાં 11.2 મિલિયન ચોરસફીટ 1.04 કિલોમીટર²) જગ્યા હતી. [[File:World Trade Center lobby, 08-19-2000.png|thumb|right|વન વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની લોબી ]] ‘વૈશ્વિક વેપાર’માં સીધી રીતે ભાગ લેતી કંપનીઓ અને સંસ્થાઓ માટેના સંકુલ તરીકે શરૂઆતમાં નિર્માણ કરાયેલું આ બિલ્ડિંગ ધારણા મુજબ ગ્રાહકો આકર્ષવામાં નિષ્ફળ રહ્યું હતું. શરુઆતના વર્ષોમાં વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના મુખ્ય ભાડુઆતોમાં ન્યૂ યોર્ક રાજ્ય સહિતની વિવિધ સરકારી સંસ્થાઓનો સમાવેશ થતો હતો. 1980ના દાયકા પછીથી જોખમી નાણાકીય સ્થિતિ દૂર થઈ હતી અને તે પછી મોટાભાગે વોલ સ્ટ્રીટ સાથે સંકળાયેલી ખાનગી ફાઇનાન્શિયલ કંપનીઓ ભાડૂઆત તરીકે આવી હતી. 1990ના દાયકા દરમિયાન લગભગ 500 કંપનીઓ સંકુલમાં ઓફિસો ધરાવતી હતી જેમાં મોર્ગન સ્ટેનલી, એઓન કોર્પોરેશન, સેલોમોન બ્રધર્સ જેવી નાણાકીય કંપનીઓ અને પોર્ટ ઓથોરિટી પોતાનો સમાવેશ થતો હતો. વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના પાયાની જગ્યામાં ધ મોલ એટ ધ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર અને પીએટીએચ (PATH) સ્ટેશન આવેલું હતું.{{Citation needed|date=October 2009}} નોર્થ ટાવર કેન્ટોર ફિટ્ઝગેરાલ્ડનું કોર્પોરેટ હેડક્વાર્ટર્સ બન્યું હતું<ref>"[https://web.archive.org/web/20000304012316/http://www.cantor.com/locations.htm ઓફિસ લોકેશન]." કેન્ટર ફિત્ઝગેરાલ્ડ. {{Nowrap|March 4}}, 2000. સુધારો {{Nowrap|October 4}}, 2009.</ref> અને તે પોર્ટ ઓથોરિટી ઓફ ન્યૂ યોર્ક એન્ડ ન્યૂ જર્સીનું પણ હેડક્વાર્ટર્સ બન્યું હતું.<ref>"[https://web.archive.org/web/20000622214437/http://panynj.gov/abframe.HTM એબાઉટ ધ પોર્ટ ઓથોરિટી]." પોર્ટ ઓથોરિટી ઓફ ન્યૂ યોર્ક એન્ડ ન્યૂ જર્સી. {{Nowrap|June 22}}, 2000. સુધારો {{Nowrap|January 22}}, 2010.</ref> આ ટાવર્સને વીજળી સેવા કોન્સોડિડેટેડ એડિસન (કોનએડ (ConEd)) 13,800 વોલ્ટ સાથે પૂરી પાડતી હતી. આ વીજપુરવઠો વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પ્રાઇમરી ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સેન્ટર (પીડીસી (PDC))માંથી પસાર થતો હતો અને મેકેનિકલ ફ્લોર્સ પર આવેલા ઇલેક્ટ્રીકલ સબસ્ટેશન મારફતે સમગ્ર બિલ્ડિંગને પૂરો પાડવામાં આવતો હતો. આ સબસ્ટેશન 13,800 પ્રાયમરી વોલ્ટેજને 480/277 વોલ્ટ સેકન્ડરી પાવરમાં અને પછી 120/208 વોલ્ટ જનરલ પાવરમાં ‘રૂપાંતરિત’ કરતા હતા અને તેનો લાઇટિંગ સર્વિસ માટે ઉપયોગ થતો હતો. આ સંકુલમાં ટાવરના સબલેવલ અને 5 ડબ્યુટીસી (WTC)ના છત પર ઇમર્જન્સી જનરેટર્સ પણ મૂકવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Cite web|publisher=[[Federal Emergency Management Agency]]|url=http://www.fema.gov/pdf/library/fema403_ch2.pdf|access-date=March 8, 2007|title=World Trade Center Building Performance Study|quote=Six 1,200-kilowatt (kW) emergency power generators located in the sixth basement (B-6) level provided a secondary power supply.|format=PDF}}</ref><ref>{{Cite web |quote=E-J Electric set four generators on the roof of Tower 5, which was nine stories, as opposed to the 110-story Towers 1 and 2. E-J then ran high-voltage feeder cable to Towers 1, 2, 4 and 5, installed three substations and distributed power to the tenants. |publisher=CEE News |date=January 1, 2001 |access-date=March 8, 2007 |url=http://september11.ceenews.com/ar/electric_towering_security_2/index.htm |author=Fischbach, Amy Florence |title=Towering security |archive-url=https://web.archive.org/web/20061021042017/http://september11.ceenews.com/ar/electric_towering_security_2/index.htm |archive-date=ઑક્ટોબર 21, 2006 |url-status=dead }}</ref> 1 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર (નોર્થ ટાવર)ના 110માં માળે રેડિયો અને ટેલિવિઝન ટ્રાન્સમિશન ઉપકરણો આવેલા હતા. 1 ડબલ્યુટીસી (WTC)ની છત પર સંખ્યાબંધ ટ્રાન્સમિશન એન્ટેના આવેલા હતા, જેમાં ડીટીવી (DTV)ના પ્રસારણ માટે ડાઇલેક્ટ્રીક ઇન્ક દ્વારા 1999માં બાંધવામાં આવેલા 360 ફૂટ (આશરે 110 મીટર)ના સેન્ટર એન્ટેના માસ્ટનો પણ સમાવેશ થતો હતો. સેન્ટર માસ્ટમાં લગભગ તમામ એનવીસી ટીવી પ્રસારકોઃ ડબલ્યુસીબીએસ-ટીવી2 (WCBS-TV 2), ડબલ્યુએનબીસી-ટીવી4 (WNBC-TV 4), ડબલ્યુએનવાયડબલ્યુ 5 (WNYW 5), ડબલ્યુએબીસી-ટીવી 7 (WABC-TV 7), ડબલ્યુડબલ્યુઓઆર-ટીવી 9 (WWOR-TV 9) સેકૌકસ, ડબલ્યુપીઆઇએક્સ 11 (WPIX 11), ડબલ્યુએનઇટી 13 (WNET 13) નેવાર્ક, ડબલ્યુપીએક્સએન-ટીવી 31 (WPXN-TV 31) અને ડબલ્યુએનજેયુ 47 (WNJU 47) લિન્ડેનના ટીવી સિગ્નલનું વહન થતું હતું. તેમાં ચાર એનવાયસી એફએમ (NYC FM) બ્રોડકાસ્ટર્સ પણ હતા, જેમાં ડબલ્યુપીએટી-એફએમ 91.1 (WPAT-FM 93.1), ડબલ્યુએનવાયસી 93.7 (WNYC 93.9), ડબલ્યુકેસીઆર 89.9 (WKCR 89.9) અને ડબલ્યુકેટીયુ 103.5 (WKTU 103.5)નો સમાવેશ થતો હતો. છત પરનો પ્રવેશ 2 ડબલ્યુટીસી (WTC)ના B1 લેવલ પર આવેલા ડબલ્યુટીસી (WTC) ઓપરેશન્સ કંટ્રોલ સેન્ટર (ઓએસીસી (OCC))ના અંકુશ હેઠળનો હતો. ===ટોપ ઓફ ધ વર્લ્ડ ઓબ્ઝર્વેશન ડેક=== વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર સંકુલની મોટાભાગની જગ્યા જનતા માટે મર્યાદિત ઉપયોગની હતી, પરંતુ સાઉથ ટાવરના 107માં અને 110માં માળ પર ટોપ ઓફ ધ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર ઓબ્ઝર્વેટરીઝ તરીકે ઓળખાતો ઇન્ડોર અને આઉડોર જાહેર નિરીક્ષણ વિસ્તાર આવેલો હતો. 1993 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પર બોમ્બિંગ બાદ ઉમેરાયેલા સુરક્ષા પગલામાં ઓબ્ઝર્વેશન ડેકની મુલાકાત દરમિયાન મુસાકાતીઓએ સૌ પ્રથમ સુરક્ષા ચેકિંગમાંથી પસાર થવું પડતું હતું <ref>{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9804E1DE1E3EF937A15751C0A961958260 |title=Metal Detectors, Common at Other City Landmarks, Are Not Used |author=Onishi, Norimitsu |date=February 24, 1997 |work=The New York Times |access-date=November 21, 2008}}</ref> અને પછી તેમને {{convert|1310|ft|m}} ઊંચાઈએ આવેલા 107મા માળ પરના ઇન્ડોર ઓબ્ઝર્વેટરીમાં ઝડપી લઈ જવામાં આવતા હતા. પોર્ટ ઓથોરિટીએ 1995માં આ ઓબ્ઝર્વેટરીનું સમારકામ કામ કર્યું હતું અને પછી તેને સંચાલન માટે ઓગડેન એન્ટરટેઇનમેન્ટને ભાડાપટ્ટે આપવામાં આવી હતી. ઓબ્ઝર્વેશન ડેકમાં ઉમેરાયેલા આકર્ષણમાં શહેરની ફરતે હોલિકોપ્ટર સવારીનો સમાવેશ થતો હતો. 107માં માળે આવેલી ફૂડ કોર્ટ સબવે કારની થીમને આધારે ડિઝાઇન કરાઈ હતી અને તેમાં સ્બારો અને નાથન્સના પ્રખ્યાત હોટ ડોગ મળતા હતા.<ref name="mcdowell">{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9802EED7133CF932A25757C0A961958260 |title=At Trade Center Deck, Views Are Lofty, as Are the Prices |author=McDowell, Edwin |date=April 11, 1997 |work=The New York Times |access-date=November 21, 2008}}</ref><ref name="darton-p152">ડાર્ટન (1999), પાનું 152</ref> જો હવામાન સારુ હોય તો મુલાકાતીઓ 107માં માળ પરના નિરીક્ષણ એરિયાથી {{convert|1377|ft|m|abbr=on}} ઊંચાઇએ 110માં માળના આઉટડોર વ્યૂઇંગ પ્લેટફોર્મ સુધી બે ટૂંકી એસ્કેલેટર રાઇડ્સનો આનંદ માણી શકતા હતા.<ref>{{Cite book|title=The Hudson River Guidebook |author=Adams, Arthur G. |year=1996 |page=87 |publisher=Fordham University Press |isbn=0823216799}}</ref> હવામાન સ્વચ્છ હોય તો મુલાકાતીઓ કોઇ પણ દિશામાં {{convert|50|mi|km}} સુધી જોઇ શકતા હતા.<ref name="mcdowell"></ref> આત્મહત્યા રોકવા માટે છત પર વ્યવસ્થા કરાઈ હતી, તે માટે વ્યૂઈંગ પ્લેટફોર્મને થોડો પાછળ રાખવામાં આવ્યો હતો અને તેના પર ઊંચી આડશ ઊભી કરાઈ હતી, જેમાં માત્ર સામાન્ય રેલિંગ હતી અને જોવાના આનંદમાં વિક્ષેપ પડતો ન હતો, જે એમ્પાયર સ્ટેટ બિલ્ડિંગની ઓબ્ઝર્વેશન ડેક કરતા અલગ હતી.<ref name="darton-p152"></ref> ===વિન્ડોઝ ઓન ધ વર્લ્ડ રેસ્ટોરાં === {{Main|Windows on the World}} નોર્થ ટાવરના 106માં અને 107માં માળે રેસ્ટોરાં આવેલી હતી, જે વિન્ડોઝ ઓન ધ વર્લ્ડ તરીકે ઓળખાતી હતી, જેને {{Nowrap|April 1976}}માં ખોલવામાં આવી હતી. આ રેસ્ટોરાંનું 17 મિલિયન ડોલર કરતા વધુના ખર્ચે જો બૌમે નિર્માણ કર્યું હતું.<ref name="zraly">{{Cite book|title=Windows on the World Complete Wine Course |author=Zraly, Kevin |publisher=Sterling Publishing Company |year=2006 |page=260 |isbn=1402726392}}</ref> મુખ્ય રેસ્ટોરાં ઉપરાંત નોર્થ ટાવરની ટોચ પર બે શાખાઓ આવેલી હતી, જેમાં ‘હોર્સ ડી’ઓવરી’ (દિવસ દરમિયાન ડેનિશ સ્મોરગાસબોર્ડ અને સાંજે સુશી ઓફર કરતી હતી) અને ‘સેલર ઇન ધ સ્કાય’(નાનો વાઇન બાર)નો સમાવેશ થતો હતો.<ref name="grimes">{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C06E0D9153BF93AA2575AC0A9679C8B63&sec=travel&spon=&pagewanted=all |title=Windows That Rose So Close To the Sun |date=September 19, 2001 |work=The New York Times |author=Grimes, William}}</ref> વિન્ડોઝ ઓન ધ વર્લ્ડ કેવીન ઝ્રાલી સંચાલિત વાઇન સ્કૂલ પ્રોગ્રામ ચાલતો હતો. 1993ના વર્લ્ડ ટ્રેડ બોમ્બિંગ પછી વિન્ડોઝ ઓફ વર્લ્ડને બંધ કરવામાં આવી હતી.<ref name="zraly"></ref> 1996માં ફરી ખોલવામાં આવી ત્યારે હોર્સ ડી’ઓવરી અને સેલર ઇન સ્કાયની સ્થાન ‘ગ્રેટેસ્ટ બાર ઓન અર્થ’ અને ‘વાઇલ્ડ બ્લૂ’એ લીધું હતું.<ref name="grimes"></ref> 2000ના સંપૂર્ણ વર્ષના બિઝનેસ દરમિયાન વિન્ડોઝ ઓન ધ વર્લ્ડે 37 મિલિયન ડોલરની આવક નોંધાવી હતી અને તે અમેરિકાની સૌથી વધુ આવક નોંધાવતી રેસ્ટોરાં બની હતી.<ref>{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D07E2DA103AF937A35755C0A9649C8B63 |title=Windows on the World Workers Say Their Boss Didn't Do Enough |author=Greenhouse, Steven |date=June 4, 2002 |work=The New York Times}}</ref> ===અન્ય ઇમારતો === {{convert|16|acre|m2}} બ્લોકની આજુબાજુ પાંચ નાની ઇમારતો આવેલી હતી. એક 22 માળની હોટેલ હતી, જેને 1981માં વિસ્ટા હોટેલ તરીકે ખોલવામાં આવી હતી અને 1995માં આ સાઇટની દક્ષિણપશ્ચિમમાં મેરિયોટ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર (3 ડબલ્યુટીસી (WTC)) બની હતી. ટાવરની હોલો ટ્યુબ ડિઝાઇન જેવી જ ડિઝાઇન ધરાવતી ઓછી ઉંચાઇની ત્રણ ઇમારતો (4 ડબલ્યુટીસી (WTC), 5 ડબલ્યુટીસી (WTC) અને 6 ડબલ્યુટીસી (WTC))આ પ્લાઝાની આજુબાજુ આવેલી છે. ઉત્તરપશ્ચિમ ખૂણામાં આવેલા 6 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરમાં યુનાઇટેડ કસ્ટમ્સ સર્વિસ અને યુએસ કોમોડિટીઝ એક્સ્ચેન્જ આવેલા હતા. 5 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પીએટીએચ (PATH) સ્ટેશનની ઉપરના ઉત્તરપૂર્વ ખુણામાં અને 4 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર દક્ષિણપૂર્વ ખુણામાં આવેલું છે. 1987માં 7 ડબલ્યુટીસી (WTC) તરીકે ઓળખાતી 47 માળખાની ઓફિસ બિલ્ડિંગ આ બ્લોકના ઉત્તરમાં બાંધવામાં આવી હતી. વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર સંકુલની નીચાના તળિયામાં ભૂગર્ભ શોપિંગ મોલ હતો, જે મેનહટનને જર્સી સીટી, હોબોકેન અને નેવાર્ક સાથે જોડાતી ન્યૂ યોર્ક સિટી સબવે સિસ્ટમ અને પોર્ટ ઓથોરિટીની પીએટીએચ (PATH) ટ્રેન સિસ્ટમ સહિતની વિવિધ જાહેર પરિવહન સુવિધા સાથે જોડાયેલો હતો. વિશ્વના સૌથી વધુ સોનાના ભંડાર પૈકીનો એક ભંડાર વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના ભૂગર્ભમાં કોમર્શિયલ બેન્કોના જૂથોએ રાખ્યો હતો. 1993માં તિજોરીની નજીકથી બોમ્બ ડિટોનેટર મળ્યા હતા. {{Nowrap|September 11}} હુમલાના સાત સપ્તાહ પછી 4 ડબલ્યુટીસી (WTC)ના ભોંયરાની તિજોરીમાંથી 23 કરોડ ડોલરની કિંમતી ધાતુને દૂર કરવામાં આવી હતી, જેમાં 100-ટ્રોય ઓંશના 3,800 ગોલ્ડ બાર અને 1,000 ઔંશના 30,000 [[ચાંદી|સિલ્વર]] બારનો સમાવેશ થતો હતો.<ref>[http://www.rediff.com/money/2001/nov/17wtc.htm Rediff.com. ][http://www.rediff.com/money/2001/nov/17wtc.htm રોઇટર્સ, {{Nowrap|November 17}}, 2001: ''બરીડ ડબલ્યુટીસી (WTC) ગોલ્ડ રિટર્ન્સ ટુ ચ્યુચર ટ્રેડ'' ]. સુધારો {{Nowrap|December 1}}, 2008.</ref> ==જીવન અને ઘટનાઓ == રવિવાર સિવાયના સામાન્ય દિવસોમાં આ ટાવર્સમાં 50,000 લોકો કામ કરતા હતા<ref>ડાર્ટન (1999), પાનું 204</ref> અને બીજા 200,000 મુલાકાતીઓ આવતા હતા.<ref>ડાર્ટન (1999), પાનું 8</ref> સંકુલ એટલું વિશાળ હતું કે તેના પોતાના ઝીપ કોડઃ 10048 હતા.<ref>{{Cite news|title='Not Deliverable';Mail still says 'One World Trade Center' |publisher=Newsday (New York) |date=February 4, 2003 |author=Olshan, Jeremy}}</ref> આ ટાવર્સ સાઉથ ટાવરની છત પરની ઓબ્ઝર્વેશન ડેક અને નોર્થ ટાવરના ટોચ પર આવેલી ''વિન્ડોઝ ઓન ધ વર્લ્ડ'' રેસ્ટોરમાંથી બહારનું વ્યાપક ચિત્ર દર્શાવતો હતો. આ ટ્વીન ટાવર્સ વિશ્વવિખ્યાત બન્યા હતા અને તે સંખ્યાબંધ ફિલ્મો અને ટીવી પ્રોગ્રામમાં તેમજ પોસ્ટકાર્ડ અને અને પ્રોડક્ટ્સ પર પણ દેખાતા હતા તેમજ ન્યૂયોર્કનું પ્રખ્યાત સ્થળ બન્યા હતા, તેને એમ્પાયર સ્ટેટ બિલ્ડિંગ, ક્રાઇસલર બિલ્ડિંગ અને સ્ટેચ્યુ ઓફ લિબર્ટી જેટલું મહત્ત્વ મળ્યું હતું.<ref>ગિલેસ્પી (1999), પાનું 5</ref> ફ્રાન્સના ઊંચા દોરડા પર ચાલવાના કરતબ કરતા ફિલિપી પેટીટ 1974માં આ બંને ટાવર્સ વચ્ચે દોરડા પર પસાર થયા હતા અને તેનું ફિલ્માંકન ''મેન ઓન ધ વાયર'' નામની દસ્તાવેજી ફિલ્મમાં છે.<ref>ગ્લાન્ઝ અને લિપ્ટન (2003), પાનું 219</ref> બ્રુકલિન ટોય ઉત્પાદક જ્યોર્જ વિલિંગે 1977માં સાઉથ ટાવરને સર કર્યો હતો.<ref>ગિલેસ્પી (1999), પાનું 149</ref> 1983માં મેમોરિયલ ડેએ ઊંચી ઇમારતોમાં અગ્નિશમન અને બચાવ કામગીરીના પુરસ્કર્તા ડેન ગુડવીને ડબલ્યુટીસી (WTC)ના નોર્થ ટાવર પર સફળતાપૂર્વક ચડાણ કર્યું હતું. તેમના આ પરાક્રમનો હેતુ ગગનચુંબી ઇમારતોના ઉપરના માળ પર ફસાઈ જતા લોકોને બચાવવાની અક્ષમતા અંગે લોકોનું ધ્યાન દોરવાનો હતો.<ref>[http://www.nationalgeographic.com/ngnews/bibliography.html#newyorkcity "સ્કાયક્રેપર્સ." ][http://www.nationalgeographic.com/ngnews/bibliography.html#newyorkcity નેશલન જીયોગ્રાફિક મેગેઝીન ][http://www.nationalgeographic.com/ngnews/bibliography.html#newyorkcity {{Nowrap|February 1989}} – ગૂડવિન, ડાન "સ્પાઇડર ડાન" વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર ક્લાઇમ્બ (1983), પાનું 169]</ref><ref name="SKYSCRAPERMAN">{{cite web|url=http://skyscraperman.com/|title=Skyscraperman|publisher=|access-date=2010-10-15|archive-date=2012-01-27|archive-url=https://www.webcitation.org/64zv2K2Y1?url=http://www.skyscraperman.com/|url-status=dead}}</ref> સાઉથ ટાવરના 107માં માળે 1995 પીસીએ (PCA) વર્લ્ડ ચેસ ચેમ્પ્યિનશીપનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE3DA1230F93AA2575AC0A963958260 |author=Byrne, Robert |title=Kasparov Gets Pressure, but No Victory |work=The New York Times |access-date=November 21, 2008 | date=September 19, 1995}}</ref> જાન્યુઆરી 1998માં વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરનો મેન્ટેનન્સ પ્રવેશ મેળવનારા માફિયા સભ્ય રાલ્ફ ગુએરિનોએ ત્રણ સભ્યોની મદદથી વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના 11માં માળેથી 20 લાખ ડોલરની ચોરી કરી હતી.<ref>{{Cite book|title=Bringing Down the Mob: The War Against the American Mafia |author=Reppetto, Thomas |year=2007 |publisher=Macmillan |page=279 |isbn=0805086595 |url=http://books.google.com/?id=E-AFhs0RrKIC&pg=RA1-PA279 }}</ref> ===13 ફેબ્રુઆરી, 1975ની આગ === 13 ફેબ્રુઆરી, 1975માં નોર્થ ટાવરના 11માં માળે ત્રણની ચેતવણીવાળી આગ ફાટી નીકળી હતી. વિવિધ માળની વચ્ચે ગોઠવવામાં આવેલી યુટિલિટી શાફ્ટના ટેલિફોન કેબલ મારફતે આ આગ 9માં અને 14માં માળ સુધી ફેલાઈ હતી. સૌથી વધુ દૂરના વિસ્તારો પરની આગને લગભગ તાકીદે ઓલવી નાંખવામાં આવી હતી અને મૂળ આગને થોડા કલાકમાં કાબુમાં લેવામાં આવી હતી. મોટાભાગનું નુકસાન 11માં માળે થયું હતું, કારણ કે આગને પેપરથી ભરાયેલા કેબિનેટ, ઓફિસ મશીન માટેના આલ્કોહોલ આધારિત પદાર્થ અને બીજા ઓફિસ ઉપકરણનું ઇંધણ મળ્યું હતું. ફાયરપ્રુફિંગને કારણે સ્ટીલ ઓગળ્યું ન હતું અને ટાવરના માળખાને કોઈ નુકસાન થયું ન હતું. આગથી થયેલા નુકસાન ઉપરાંત નીચેના કેટલાંક માળને આગ ઓલવવા માટે નાંખવામાં આવેલા પાણીથી નુકસાન થયું હતું. તે સમયે વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરમાં પાણીના છંટકાવની સિસ્ટમ ન હતી.<ref>{{Cite news|url=http://www.nytimes.com/1975/02/14/nyregion/14WTC.html |title=Trade Center Hit by 6-Floor Fire |work=The New York Times |date=February 14, 1975 |access-date=September 11, 2008}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://wtc.nist.gov/pubs/NISTNCSTAR1-8.pdf |title=The Emergency Response Operations |work=Federal Building and Fire Safety Investigation of the World Trade Center Disaster |publisher=NIST |month=October | year=2005 |access-date=September 11, 2008|format=PDF}}</ref> ===26 ફેબ્રુઆરી 1993નો બોંબવિસ્ફોટ === 26 ફેબ્રુઆરી,1993ના રાત્રે 12.17 કલાકે રામઝી યુસેફે રાઇડરની ટ્રકમાં {{convert|1500|lb}} વિસ્ફોટકો મૂકીને નોર્થ ટાવરના અંડરગ્રાઉન્ડ ગેરેજમાં વિસ્ફોટ કર્યો હતો.<ref>રીવે (1999), પાનું 10</ref> આ વિસ્ફોટથી પાંચ સબલેવલમાં 100 ફૂટ (30 મીટર)નો ખાડો પડી ગયો હતો, જેમાં સૌથી વધુ નુકસાન લેવલ બી1 અને બી2ને થયું હતું તેમજ લેવલ બી3ના માળખાને નોંધપાત્ર નુકસાન થયું હતું.<ref>{{Cite book|title=Design, Construction, and Maintenance of Structural and Life Safety Systems (NCSTAR 1-1) |publisher=National Institute of Standards and Technology |pages=xlv |author=Lew, H.S., Richard W. Bukowski, Nicholas J. Carino |month=September | year=2005}}</ref> છ લોકોના મોત થયા હતા અને બીજા 50,000 કામદારો અને મુલાકાતીઓ 110 માળના ટાવર્સમાં શ્વાસ લેવા માટે ઝઝુમવું પડ્યું હતું. નોર્થ ટાવરમાં રહેલા ઘણા લોકોને અંધારી સીડીમાંથી નીચું ઉતરવું પડ્યું હતું કારણ કે ઇમર્જન્સી લાઇટની વ્યવસ્થા ન હતી. ઘણા લોકોને સલામત જગ્યાએ પહોંચતા બે કલાક કે તેનાથી વધુ સમય લાગ્યો હતો.<ref>{{Cite news|url=http://www.newsweek.com/id/111113 |title=A Shaken City's Towering Inferno |author=Mathews, Tom |date=March 8, 1993 |publisher=Newsweek |access-date=October 26, 2008}}</ref><ref name="barbanel">{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F0CE5DC103DF934A15751C0A965958260&sec=&spon=&pagewanted=all |title=Tougher Code May Not Have Helped |author=Barbanel, Josh |date=February 27, 1993 |work=The New York Times |access-date=November 20, 2008}}</ref> [[File:WTC 1993 ATF Commons.jpg|thumb|right|બોંબવિસ્ફોટને કારણે ભોંયરામાં થયેલું નુકસાન ]] બોંબવિસ્ફોટ પછી યુસેફ પાકિસ્તાન ભાગી ગયો હતો, પરંતુ {{Nowrap|February 1995}}માં ઇસ્લામાબાદમાં તેની ધરપકડ થઈ હતી અને કાર્યવાહી માટે તેને અમેરિકા લાવવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE0DE1E3DF93AA35751C0A963958260 |title=Fugitive in Trade Center Blast Is Caught and Returned to U.S. |author=Johnston, David |date=February 9, 1995 |work=The New York Times |access-date=November 20, 2008}}</ref> બોંબવિસ્ફોટ અને બીજા કાવતરામાં સંડોવણી માટે શેખ ઓમર અબ્દેલ રહેમાનને ગુનેગાર ઠેરવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0DE4DF1E39F93BA25752C0A960958260 |title=Sheik Sentenced to Life in Prison in Bombing Plot |date=January 18, 1996 |author=Fried, Joseph P. |work=The New York Times |access-date=November 20, 2008}}</ref> બોંબવિસ્ફોટ કરવા માટે યુસેફ અને ઇયાદ ઇસ્માઇલને {{Nowrap|November 1997}}માં ગુનેગાર ઠેરવવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/US/9711/12/world.trade.center/ |title=Jury convicts 2 in Trade Center blast |publisher=CNN |date=November 12, 1997 |access-date=November 20, 2008}}</ref> 1993ના બોંબવિસ્ફોટ કેસમાં સંડોવણી માટે {{Nowrap|May 1994}}માં બીજા ચારને ગુનેગાર ઠેરવવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Cite news |url=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19940525&slug=1912247 |title=In Sentencing Bombers, Judge Takes Hard Line |work=Seattle Times / AP |date=May 25, 1994 |author=Hays, Tom and Larry Neumeister |access-date=November 20, 2008 |archive-date=જૂન 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110626031815/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19940525&slug=1912247 |url-status=dead }}</ref> પ્રિસાઇડિંગ જજના જણાવ્યા અનુસાર હુમલા વખતે કાવતરાખોરનો મુખ્ય હેતુ નોર્થ ટાવરને અસ્થિર કરીને તેને સાઉથ ટાવર પર ધરાશયી કરવાનો અને આ રીતે બંને બંને ટાવર્સને ધરાશાયી કરવાનો હતો.<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/US/9708/05/wtc.trial/index.html |title=Prosecutor: Yousef aimed to topple Trade Center towers |date=August 5, 1997 |publisher=CnN |access-date=November 20, 2008}}</ref> બોંબવિસ્ફોટ પછી અસરગ્રસ્ત બનેલા માળને રિપેર કરવામાં આવ્યા હતા અને સ્થંભ માટેના માળખાગત સપોર્ટને ફરી તૈયાર કરાયો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.interfire.org/res_file/pdf/Tr-076.pdf |format=PDF |title=The World Trade Center Complex |author=Port Authority Risk Management Staff |publisher=United States Fire Administration |access-date=May 15, 2007 |archive-date=સપ્ટેમ્બર 28, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928113151/http://www.interfire.org/res_file/pdf/Tr-076.pdf |url-status=dead }}</ref> બોંબ વિસ્ફોટ પછી સ્લરી વોલ જોખમી બની હતી અને હડસન નદીના પાણીના દબાણ સામે લેટરલ સપોર્ટ પૂરો પાડતા ફ્લોર સ્લેબને નુકસાન થયું હતું. સમગ્ર વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર સંકુલને એર કન્ડિશનિંગ પૂરા પાડતા સબલેવલ બી5 પરના રિફ્રિજરેશન પ્લાન્ટને ભારે નુકસાન થયું હતું.<ref name="ennala">{{Cite journal|doi=10.1061/(ASCE)0887-3828(1994)8:4(229)|author=Ramabhushanam, Ennala and Marjorie Lynch |title=Structural Assessment of Bomb Damage for World Trade Center |journal=Journal of Performance of Constructed Facilities |volume=8 |pages=229–242 | issue=4|year=1994}}</ref> બોંબવિસ્ફોટ પછી પોર્ટ ઓથોરિટીએ સ્ટેરવેલમાં ફોટોલ્યુમિનિસેન્ટ માર્કિંગ સિસ્ટમ ઇન્સ્ટોલ કરી હતી.<ref>{{Cite journal |url=http://www.fpemag.com/archives/enewsletter.asp?i=16 |title=Escape from New York - The Use of Photoluminescent Pathway-marking Systems in High-Rise |author=Amy, Jr., James D. |publisher=Society of Fire Protection Engineer |journal=Emerging trends |date=December 2006 |volume=Issue 8 |access-date=November 20, 2008 |archive-date=મે 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070513040348/http://www.fpemag.com/archives/enewsletter.asp?i=16 |url-status=dead }}</ref> જોકે સમગ્ર સંકુલની ફાયર એલાર્મ સિસ્ટમને બદલવાની જરૂર હતી, કારણ કે મૂળ સિસ્ટમના મહત્ત્વના વાયરિંગ અને સિગ્નલિંગનો નાશ થયો હતો.<ref>{{Cite book|url=http://wtc.nist.gov/pubs/NISTNCSTAR1-4.pdf |format=PDF |title=Active Fire Protection Systems (NCSTAR 1-4) |publisher=National Institute of Standards and Technology |page=44 |author=Evans, David D., Richard D. Peacock, Erica D. Kuligowski, W. Stuart Dols, William L. Grosshandler |month=September | year=2005}}</ref> ટાવરના બોંબવિસ્ફોટના મૃતકોની યાદમાં તેમના નામ સાથે રિફ્લેક્ટિંગ પુલ બનાવવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9405E2D81631F935A15751C0A9649C8B63 |title=Their Monument Now Destroyed, 1993 Victims Are Remembered |author=Dwyer, Jim |work=The New York Times |date=February 26, 2002 |access-date=November 20, 2008}}</ref> જોકે {{Nowrap|September 11}} હુમલા પછી આ સ્મારકનો નાશ થયો હતો. નવા વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના સ્થળ પર 9/11ના ત્રાસવાદી હુમલાના મૃતકોની યાદમાં નવું સ્મારક બનાવવાની યોજના છે. ===લીઝ=== 1998માં પોર્ટ ઓથોરિટીએ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના ખાનગીકરણની યોજનાને મંજૂરી આપી હતી.<ref>{{Cite news |title=PA to ease WTC tax load, rent would be cut to offset hike by city |newspaper=New York Daily News |date=February 6, 2001 |author=Herman, Eric}}</ref> 2001માં પોર્ટ ઓથોરિટીએ ખાનગી કંપનીને વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર ભાડે આપવાની દરખાસ્ત કરી હતી. બ્રુકફિલ્ડ પ્રોપર્ટીઝ કોર્પોરેશન અને બોસ્ટન પ્રોપર્ટીઝની સંયુક્ત બિડ તરીકે વોર્નાડો રિયલ્ટી ટ્રસ્ટ મારફતે બિડ કરી હતી<ref>{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9900E4DF163EF932A05752C0A9679C8B63 |title=Bidding for Twin Towers |work=The New York Times |date=January 31, 2001 |author=Bagli, Charles V. |access-date=November 20, 2008}}</ref> તેમજ સિલ્વરસ્ટેઇન પ્રોપર્ટીઝ અને વેસ્ટફિલ્ડ ગ્રૂપને સંયુક્ત બીડ કરી હતી.<ref name="cuozzo">{{Cite news|title=Larry Lusts for Twin Towers; Silverstein has an Eye on WTC's; Untapped Retail Potential |newspaper=New York Post |date=January 30, 2001 |author=Cuozzo, Steve}}</ref> વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના ખાનગીકરણ મારફતે તેનો શહેરના ટેક્સ રોલમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો<ref name="cuozzo"></ref> અને પોર્ટ ઓથોરિટીના બીજા પ્રોજેક્ટ માટે ભંડોળ ઊભું કરાયું હતું.<ref>{{Cite news|title=Port Authority Gets Final Bids on WTC |newspaper=New York Daily News |date=January 31, 2001 |author=Herman, Eric}}</ref> {{Nowrap|February 15}}, 2001ના રોજ પોર્ટ ઓથોરિટીએ જાહેરાત કરી હતી વોર્નાડો રિયલ્ટી ટ્રસ્ટ 99 વર્ષના ભાડાપટ્ટા માટે 3.25 અબજ ડોલર ચુકવીને વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર માટેની બિડ જીતી ગયું છે.<ref>{{Cite news|title=Brookfield Loses Lease Bid |newspaper =Toronto Star |date=February 23, 2001}}</ref> સિલ્વરસ્ટેઇને તેની ઓફરને વધારીને 3.22 અબજ ડોલર કરી હોવા છતાં વોર્નાડોની બિડ 600 મિલિયન ડોલર જેટલી ઊંચી હતી. જોકે વોર્નાડોએ આ સોદામાં છેલ્લી ઘડીને ફેરફાર કરવા પર ભાર મૂક્યો હતો, તેમાં 39 વર્ષના ભાડાપટ્ટાનો સમાવેશ થતો હતો. આ માગણીને પોર્ટ ઓથોરિટીએ અસ્વીકાર કર્યો હતો.<ref>{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A03E5DB113DF933A15750C0A9679C8B63&sec=&pagewanted=1a |title=As Trade Center Talks Stumble, No. 2 Bidder Gets Another Chance |author=Bagli, Charles V. |work=The New York Times |date=March 20, 2001 |access-date=November 20, 2008}}</ref> વોર્નાડોએ પછીથી પીછેહટ કરી હતી અને વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરને ભાડે રાખવા માટેની સિલ્વરસ્ટેઇનની બીડને {{Nowrap|April 26}}, 2001માં સ્વીકારાઈ હતી<ref>{{Cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D01E3DA1339F934A15757C0A9679C8B63&sec=&pagewanted=1 |title=Deal Is Signed To Take Over Trade Center |author=Bagli, Charles V. |work=The New York Times |date=April 27, 2001 |access-date=November 20, 2008}}</ref> અને સોદો {{Nowrap|July 24}}, 2001માં થયો હતો.<ref>{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B06E0D91F3AF936A15754C0A9679C8B63&sec=&spon= |title=Leasing of Trade Center May Help Transit Projects, Pataki Says |work=The New York Times |date=July 25, 2001 |author=Smothers, Ronald |access-date=November 20, 2008}}</ref> ==ધ્વંસ== [[File:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|thumb|right|અગ્રભાગમાં સ્ટેચ્યુ ઓફ લિબર્ટી સાથે આગમાં લપેટાયેલું વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર]] 11 સપ્ટેમ્બર, 2001ના રોજ ત્રાસવાદીઓએ અમેરિકન એરલાઇન્સની ફ્લાઇટ 11નું અપરહણ કર્યું હતું અને વિમાનને 08:46 કલાકે નોર્થ ટાવરના ઉત્તરના મોખરાના ભાગ સાથે અથડાવ્યું હતું, જેનાથી 93માં અને 99માં માળની વચ્ચે અસર થઈ હતી. સત્તર મિનિટ પછી ત્રાસવાદીઓની બીજી ટુકડીએ યુનાઇટેડ એરલાઇન્સની ફ્લાઇટ 175ના અપહરણ કરેલા વિમાનને સાઉથ ટાવર સાથે અથડાવ્યું હતું અને તેનાથી 77થી 85માં માળની વચ્ચે અસર થઈ હતી.<ref name="911commission">{{Cite web|url=http://www.9-11commission.gov/report/index.htm |title=9/11 Commission Report |publisher=The National Commission on Terrorist Attacks Upon the United States}}</ref> ફ્લાઇટ 11થી નોર્થ ટાવરને એટલું નુકસાન થયું હતું તે લોકો માટે બહાર નીકળવાનો રસ્તો રહ્યો ન હતો, અને 1,344 લોકો ફસાઈ ગયા હતા.<ref name="102Mins">{{Cite news |archive-url=https://www.webcitation.org/5bTftBx4s?url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F00E6DC153BF935A15756C0A9649C8B63 |archive-date=ઑક્ટોબર 11, 2008 |last=Dwyer |first=Jim |coauthors=Lipton, Eric et al. |title=102 Minutes: Last Words at the Trade Center; Fighting to Live as the Towers Die |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9F00E6DC153BF935A15756C0A9649C8B63&sec=&spon=&pagewanted=4 |date=May 26, 2002 |work=The New York Times |access-date=May 23, 2008 |url-status=live }}</ref> ફ્લાઇટ 175ની ફ્લાઇટ11ની સરખામણીમાં કેન્દ્રિત અસર વધારે હતી અને એક સ્ટેરવેલને નુકસાન થયું ન હતું. જોકે ટાવર્સ ધરાશાયી થઈ શકે પહેલા ભાગ્યે જ કોઈ લોકો સફળતાપૂર્વક તેનો ઉપયોગ કરી શકયા હતા. સાઉથ ટાવર્સના અસરગ્રસ્ત માળની સંખ્યા ઓછી હતી અને 700 કરતા ઓછા લોકો તાકીદે મૃત્યુ પામ્યા હતા અથવા ફસાઈ ગયા હતા.<ref name="NYTFatal">{{Cite news |last=Lipton |first=Eric |url=http://www.nytimes.com/2004/07/22/nyregion/study-maps-the-location-of-deaths-in-the-twin-towers.html |title=Study Maps the Location of Deaths in the Twin Towers |date=July 22, 2004 |work=The New York Times |access-date=April 22, 2008 |archive-date=નવેમ્બર 7, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101107082115/http://www.nytimes.com/2004/07/22/nyregion/study-maps-the-location-of-deaths-in-the-twin-towers.html |url-status=dead }}</ref> સવારના 9:50 કલાકે આગને કારણે સાઉથ ટાવર તૂટી પડ્યો હતો. વિમાન અથડાવવાને કારણે અગાઉથી નબળુ પડી ગયેલું સ્ટીલનું માળખું આગને કારણે તુટી ગયું હતો અને સમગ્ર ટાવર ધારાશાયી થયો હતો. આશરે 102 મિનિટની આગ પછી સવારના 10:28 વાગ્યે નોર્થ ટાવર ધરાશાયી થયો હતો.<ref name="nist-ncstar1">નિસ્ટ એનસીસ્ટાર (NIST NCSTAR) 1-1 (2005), પાનું 34; પાંના 45–46</ref> {{Nowrap|September 11}} 2001ના રોજ 5:20 વાગ્યે<ref name="ch5"></ref> 7 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પડવાની શરૂઆત થઈ હતી, શરૂઆતમાં ઇસ્ટ પેન્ટહાઉસ તુટી પડ્યું હતું, તથા આ પછી બેકાબુ આગને કારણે માળખુ નિષ્ફળ જતા સમગ્ર સેન્ટર 5:21 કલાકે<ref name="ch5">[http://www.fema.gov/pdf/library/fema403_ch5.pdf ફેમા (FEMA): વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર બિલ્ડીંગ પર્ફોર્મન્સ સ્ટીડ, પ્રકરણ 5, વિભાગ 5.5.4]</ref> તુટી પડ્યું હતું.<ref>{{Cite web|url=http://wtc.nist.gov/media/NIST_NCSTAR_1A_for_public_comment.pdf |title=Final Report on the Collapse of World Trade Center Building 7 - Draft for Public Comment |publisher=NIST |pages=xxxii |month=August | year=2008 }}</ref> 3 ડબલ્યુટીસી (WTC), મેરિઓટ હોટેલ બે ટાવર્સના ધ્વંસ દરમિયાન નાશ પામી હતી. ડબલ્યુટીસી (WTC) સંકુલની બાકીની ત્રણ ઇમારતોને ભારે કાટમાળથી જંગી નુકસાન થયું હતું અને આખરે તેને તોડી પાડવામાં આવી હતી.<ref name="wtcstudy">{{Cite web |url=http://www.fema.gov/rebuild/mat/wtcstudy.shtm |title=World Trade Center Building Performance Study |month=May | year=2002 |publisher=FEMA |access-date=July 12, 2007}}</ref> વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરથી લિબર્ટી સ્ટ્રીટ સામે આવેલી ડોઇચે બેન્ક બિલ્ડિંગની પછીથી ભારે ટીકા થઈ હતી, કારણ કે તેમાં વસવાટને યોગ્ય ન હોય તેવું ઝેરી વાતાવરણ હતું અને હાલમાં તેનું પુનઃનિર્માણ થઈ રહ્યું છે.<ref>{{Cite web|url=http://www.fema.gov/pdf/library/fema403_ch6.pdf |title=World Trade Center Building Performance Study - Bankers Trust Building |month=May | year=2002 |publisher=FEMA |access-date=July 12, 2007}}</ref><ref>{{Cite web| title=The Deutsche Bank Building at 130&nbsp;Liberty Street | publisher=Lower Manhattan Construction Command Center |url=http://www.renewnyc.com/plan_des_dev/130Liberty/default.asp |access-date=July 12, 2007}}</ref> 30 વેસ્ટ બ્રોડવે પરની બરો ઓફ મેનહટન કમ્યુનિટી કોલેજનો ફિટમેનહોલ પણ દોષી બન્યો હતો અને કારણ કે હુમલામાં તેને નુકસાન થયું હતું તેનું પુનઃનિર્માણ કરાશે.<ref>{{Cite web |title=Fiterman Hall - Project Updates |publisher=Lower Manhattan Construction Command Center |url=http://www.lowermanhattan.info/construction/project_updates/fiterman_hall_39764.aspx |access-date=November 19, 2008 |archive-date=ડિસેમ્બર 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225172608/http://www.lowermanhattan.info/construction/project_updates/fiterman_hall_39764.aspx |url-status=dead }}</ref> [[File:World Trade Center site 2010.jpg|right|thumb|ડબલ્યુટીસી (WTC) સાઇટ, એપ્રિલ 2010]] આ ત્રાસવાદી હુમલા પછીના પ્રસાર માધ્યમોના અહેવાલો જણાવતા હતા કે સેંકડો લોકોના આ હુમલામાં મોત થયા હોત, કારણ કે ટાવર્સમાં સામાન્ય રીતે દિવસ દરમિયાન 50,000થી વધુ લોકો રહેતા હતા. 9/11 હુમલામાં મૃત્યુઆંક આખરે 2,752નો આવ્યો હતો, જેમાં ફેલિસિયા જોન્સનો સમાવેશ થાય છે, જેમનો {{Nowrap|May 2007}}માં સત્તાવાર મૃત્યુઆંકમાં સમાવેશ કરાયો હતો, કારણ કે વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના ધારાશાયી થવાથી ધુમાડો અને રજકણોથી થયેલી ફેફસાની બિમારીથી તેમનું પાંચ મહિના બાદ મોત થયું હતું.<ref>{{Cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/05/24/nyregion/24dust.html |title=For the First Time, New York Links a Death to 9/11 Dust |author=DePalma, Anthony |work=The New York Times |date=May 24, 2007}}</ref> સિટી મેડિકલ એક્ઝામિનર્સની ઓફિસે સત્તાવાર મૃત્યુઆંકમાં પછી બીજા બે વ્યક્તિનો ઉમેરો કર્યો હતો, જેમાં ડો. સ્નેહા એની ફિલિપ અને લીઓન હેવર્ડનો સમાવેશ થાય છે. લીયોન હેવર્ડને ટ્વીન ટાવર્સ પરના હુમલાને પગલે ડસ્ટ ઇન્સ્ટેશન થયું હતું અને લિમ્ફોમા નામની બિમારીને કારણે 2008માં તેમનું મોત થયું હતું.<ref>{{Cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2008/07/10/national/main4250100.shtml |title=Official 9/11 Death Toll Climbs By One |work=CBS News |agency=Associated Press |date=July 10, 2008 |access-date=August 29, 2010 |archive-date=ઑગસ્ટ 24, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100824172030/http://www.cbsnews.com/stories/2008/07/10/national/main4250100.shtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/09/12/nyregion/12groundzero.html |title=9/11's Litany of Loss, Joined by Another Name |newspaper=The New York Times |date=September 11, 2009 |access-date=August 29, 2010 | first=Lisa W. | last=Foderaro}}</ref> વન વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની 101થી 105માં માળે આવેલી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેન્ક કેન્ટોર ફિટ્ઝગેરાલ્ડ એલ.પીએ 658 કર્મચારી ગુમાવ્યા હતા, જે બીજી કોઇ કંપની કરતા ઘણા વધારે હતા,<ref>{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/Americas/5282060.stm?lsf |title=Cantor rebuilds after 9/11 losses |work=BBC News Online |location=London |date=September 4, 2006 |access-date=May 20, 2008 |archive-date=ડિસેમ્બર 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225172403/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/5282060.stm?lsf%20 |url-status=dead }}</ref> જ્યારે કેન્ટોર ફિટ્ઝગેરાલ્ડથી નીચે આવેલા 93-101 માળ (ફ્લાઇટ 11ના હુમલાનું સ્થળ) પર માર્શ એન્ડ મેકલેનન કંપનીઝે 295 કર્મચારી ગુમાવ્યા હતા, તથા એઓન કોર્પોરેશનના 175 કર્મચારીના મોત થયા હતા.<ref>{{Cite news |url=http://www.investmentnews.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070911/REG/70911011 |title=Industry honors fallen on 9/11 anniversary |work=InvestmentNews |author=Siegel, Aaron |date=September 11, 2007 |access-date=May 20, 2008 |archive-date=સપ્ટેમ્બર 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070915130042/http://www.investmentnews.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20070911%2FREG%2F70911011 |url-status=dead }}</ref> મૃત્યુ પામેલા 343 લોકો ન્યૂ યોર્ક સિટી ફાયરફાઇટર્સના હતા, 84 લોકો પોર્ટ ઓથોરિટીના કર્મચારી હતા, જેમાંથી 37 પોર્ટ ઓથોરિટીની પોલીસ વિભાગમાં હતા અને 23 લોકો ન્યૂ યોર્ક સિટી પોલીસ વિભાગના ઓફિસર હતા.<ref>{{Cite news |first1=Denise | last1 = Grady |first2 =Andrew C. | last2 = Revkin |title=Lung Ailments May Force 500 Firefighters Off Job |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C05E1DC1631F933A2575AC0A9649C8B63 |date=September 10, 2002 |work=The New York Times |access-date=May 23, 2008}}</ref><ref>{{Cite news|title=Post-9/11 report recommends police, fire response changes |url=http://www.usatoday.com/news/nation/2002-08-19-nypd-nyfd-report_x.htm |date=August 19, 2002 |agency=Associated Press |newspaper=USA Today | location = Washington DC |access-date=May 23, 2008}}</ref><ref>{{Cite news |title=Police back on day-to-day beat after 9/11 nightmare |url=http://archives.cnn.com/2002/US/07/20/wtc.police/index.html |date=July 21, 2002 |work=CNN |access-date=May 23, 2008 |archive-date=ડિસેમ્બર 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225172237/https://www.cnn.com/ |url-status=dead }}</ref> ટાવર્સ તુટ્યા પડ્યા ત્યાં સુધી તેમાં જ રહેલા તમામ લોકોમાંથી માત્ર 20 લોકોને જીવંત હાલતમાં બહાર કાઢી શકાય હતા.<ref>{{Cite news |url=http://www.rockymountainnews.com/drmn/movies/article/0,2792,DRMN_23_4893572,00.html |title=Terror in close-up |author=Denerstein, Robert |location=Denver, CO |date=August 4, 2006 |newspaper=Rocky Mountain News |access-date=November 19, 2008 |archive-date=સપ્ટેમ્બર 11, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090911195320/http://www.rockymountainnews.com/drmn/movies/article/0,2792,DRMN_23_4893572,00.html |url-status=dead }}</ref> ==પુનઃનિર્માણ== કાટમાળને સાફ કરવાની કામગીરી આઠ મહિના સુધી દિવસમાં 24 કલાક ચાલુ રહી હતી. કાટમાળને વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના સ્થળથી સ્ટેટેન ટાપુના ફ્રેશ કિલ્સ પર લઈ જવામાં આવ્યો હતો, જ્યાં કાટમાળને બીજી જગ્યાએ ખસેડવામાં આવ્યો હતો. {{Nowrap|May 30}}, 2002ના રોજ સાફસૂફીના પ્રયાસોનો અંત આવ્યો હોવા અંગેની સત્તાવાર જાહેરાત તરીકે એક કાર્યક્રમ યોજવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{Cite news |url=http://archives.cnn.com/2002/US/05/30/rec.wtc.cleanup/ |title=Ceremony closes 'Ground Zero' cleanup |date=May 30, 2002 |publisher=CNN |access-date=September 11, 2008 |archive-date=ડિસેમ્બર 1, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201081749/http://archives.cnn.com/2002/US/05/30/rec.wtc.cleanup/ |url-status=dead }}</ref> 2002માં વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના મુખ્ય સ્થળની ઉત્તરમાં આવેલા સ્થળ પર નવા 7 ડબલ્યુટીસી (WTC)ના બાંધકામ માટે જમીન ખોદવામાં આવી હતી. વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર આ સાઇટના માસ્ટર પ્લાનમાં સામેલ ન હોવાથી લેરી સિલ્વરસ્ટેઇન તેના પુનઃબાંધકામને વિલંબ વગર આગળ ધપાવી શક્યા હતા, તેનું બાંધકામ પૂરું થયું હતું અને તેને {{Nowrap|May 2006}}માં સત્તાવાર રીતે ખુલ્લી મૂકાઈ હતી, તેના બાંધકામને અગ્રતા પણ માનવામાં આવતું હતું, કારણ કે કોન્સોલિડેટેડ એડિસન કંપનીનું ઇલેક્ટ્રીકલ સબસ્ટેશન આ ઇમારતની નીચેના માળ પર આવેલું હતું, અને ત્યાંથી લોઅર મેનહટનની વીજળીની માગ પૂરી કરવામાં આવતી હતી.<ref>{{Cite news|title=Developer's Pace at 7&nbsp;World Trade Center Upsets Some |work=The New York Times |date=January 31, 2002 |author=Bagli, Charles V. |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C01E4DD1F3AF932A05752C0A9649C8B63 |access-date=February 17, 2008}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.lowermanhattan.info/news/7_world_trade_center_50451.aspx |title=7&nbsp;World Trade Center Opens with Musical Fanfare |publisher=Lower Manhattan Development Corporation (LMDC) |date=May 22, 2006 |access-date=July 27, 2007 |archive-date=ઑગસ્ટ 9, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809115805/http://www.lowermanhattan.info/news/7_world_trade_center_50451.aspx |url-status=dead }}</ref><ref name="ar-June2006">{{Cite news |title=Major Step at Ground Zero: 7&nbsp;World Trade Center Opening |publisher=Architectural Record |date=May 17, 2006 |url=http://www.archrecord.construction.com/news/wtc/archives/060517opening.asp |access-date=February 17, 2008 |archive-date=મે 5, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080505011017/http://archrecord.construction.com/news/wtc/archives/060517opening.asp |url-status=dead }}</ref> વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરમાં {{Nowrap|November 2003}}માં હંગામી પીએટીએચ (PATH) સ્ટેશન ખોલવામાં આવ્યું હતું, અને તેની જગ્યાએ પછી સાન્ટીયાગો કેલેટ્રાવા દ્વારા ડિઝાઇન કરાયું કાયમું સ્ટેશન બનાવવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{Cite web |url=http://www.panynj.gov/drp/pdfdocs/env/feis/VolumeI/07_Urban%20Design.pdf |work=Permanent WTC Path Terminal Final Environmental Impact Statement and Section 4(f) Evaluation |title=Urban Design and Visual Resources (Chapter 7) |format=PDF |publisher=Port Authority of New York and New Jersey |date=May 2005 |access-date=November 19, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306041907/http://www.panynj.gov/drp/pdfdocs/env/feis/VolumeI/07_Urban+Design.pdf |archive-date=માર્ચ 6, 2008 |url-status=live }}</ref> મુખ્ય વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની સાઇટ પર સિલ્વરસ્ટેઇન અને પોર્ટ ઓથોરિટી સહિત સંખ્યાબંધ પક્ષકારો જોડાયેલા હતા, જેમાં પોર્ટ ઓથોરિટીમાં ન્યૂ યોર્ક સ્ટેટના ગવર્નર જ્યોર્જ પટાકી પાસે કેટલીક સત્તા હતી. મૃતકોના કુટુંબો તેમજ આજુબાજુ વિસ્તારના લોકો અને મેયર માઇકલ બ્લૂમર્ગ અને બીજા લોકો પૂરતા અભિપ્રાય મેળવવા માગતા હતા. ગવર્નર પટાકીએ પુનઃબાંધકામ કામગીરીની દેખરેખ રાખવાના સત્તાવાર કમિશન તરીકે {{Nowrap|November 2001}}માં લોઅર મેનહટન ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન (એલએમડીસી (LMDC))ની રચના કરી હતી.<ref>{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DEFD81639F930A35752C1A9679C8B63 |author=Pérez-Peña, Richard |title=State Plans Rebuilding Agency, Perhaps Led by Giuliani |work=The New York Times |date=November 3, 2001 |access-date=November 19, 2008}}</ref> એલએમડીસી (LMDC)એ આ સાઇટ માટેની સંભવિત ડિઝાઇન મેળવવા માટે એક સ્પર્ધાનું આયોજન કર્યું હતું. ડેનિયન લાઇબ્સકિન્ડની મેમરી ફાઉન્ડેશનની ડિઝાઇનને વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર સાઇટ માટેના માસ્ટર પ્લાન તરીકે સ્વીકારાઈ હતી.<ref>{{Cite web |url=http://www.renewnyc.com/plan_des_dev/wtc_site/new_design_plans/selected_design.asp |author=Lower Manhattan Development Corporation |title=Selected Design for the WTC Site as of February&nbsp;2003 |access-date=November 19, 2008 |archive-date=ઑક્ટોબર 14, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014174527/http://www.renewnyc.com/plan_des_dev/wtc_site/new_design_plans/selected_design.asp |url-status=dead }}</ref> આ પ્લાનમાં {{convert|1776|ft}} ફ્રીડમ ટાવર (હાલમાં ''વન વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર'' તરીકે જાણીતો), એક સ્મારક અને સંખ્યાબંધ ઓફિસ ટાવર્સનો સમાવેશ થતો હતો. વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર સાઇટ મેમોરિયલ સ્પર્ધામાંથી ''રિફ્લેક્ટિંગ એબસન્સ'' ના નામ હેઠળની માઇકલ અરદ અને પીટર વોકરની {{Nowrap|January 2004}}માં ડિઝાઇન પસંદ કરાઈ હતી.<ref>{{Cite news |url=http://www.nytimes.com/2004/01/15/nyregion/nyregionspecial3/15memorial.htm&pagewanted=all |title=Unveiling of Memorial Reveals a Wealth of New Details |author=Collins, Glenn and David W. Dunlap |work=The New York Times |date=January 15, 2004 |access-date=November 19, 2008 |archive-date=મે 11, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511162627/http://www.nytimes.com/2004/01/15/nyregion/nyregionspecial3/15memorial.htm%26pagewanted%3Dall |url-status=dead }}</ref> 13 માર્ચ, 2006ના રોજ બાકીનો કાટમાળ દૂર કરવા માટે અને સરવેની કામગીરી કરવા માટે કામદારો વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની સાઇટ પર આવ્યા હતા. તેનાથી નેશનલ સપ્ટેમ્બર 11 મેમોરિયલ એન્ડ મ્યુઝિયમના બાંધકામનો સત્તાવાર પ્રારંભ થયો હતો, જોકે તે વિવાદ અને કેટલાંક કુટુંબોના વિરોધ વગરનો ન હતો.<ref>{{Cite news|url=http://abcnews.go.com/print?id=1719737 |title=Construction on Ground Zero Memorial Ignites Protests |author=Katersky, Aaron |date=March 13, 2006 |publisher=ABC News |access-date=November 19, 2008}}</ref> {{Nowrap|April 2006}}માં પોર્ટ ઓથોરિટી અને લેરી સિલ્વરસ્ટેઇને એક સમજૂતી કરી હતી, જે મુજબ ટાવર ટુ, થ્રી અને ફોર માટે લિબર્ટી બોન્ડ મારફતે ભંડોળ આપવાના બદલામાં સિલ્વરસ્ટેઇને ફ્રીડમ ટાવર અને ટાવર ફાઇવને વિકસિત કરવાના હકો છોડી દીધા હતા.<ref>{{Cite news|url=http://www.nytimes.com/2006/04/28/nyregion/28rebuild.html |title=Freedom Tower Construction Starts After the Beginning |author=Dunlap, David W. |date=April 28, 2006 |work=The New York Times |access-date=November 19, 2008}}</ref><ref>{{Cite journal |url=http://www.rpa.org/spotlight/issues/spotlightvol5_06.html |title=At the Heart of Ground Zero Renegotiations, a 1,776-Foot Stumbling Block |author=Todorovich, Petra |journal=Spotlight on the Region |publisher=Regional Plan Association |date=March 24, 2006 |volume=5 |access-date=November 19, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080605052142/http://www.rpa.org/spotlight/issues/spotlightvol5_06.html |archive-date=જૂન 5, 2008 |issue=6 |url-status=dead }}</ref> {{Nowrap|April 27}}, 2006ના રોજ ફ્રીડમ ટાવર માટેનું ખાતમુહૂર્ત કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{Cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/04/28/AR2006042800601.html |title=Construction Begins at Ground Zero |author=Westfeldt, Amy |work=Washington Post / AP |date=April 28, 2006 |access-date=November 19, 2008}}</ref> મે 2006માં આર્કિટેક્ટ રિચાર્ડ રોજર્સ અને ફુમિહિકો મેકીને અનુક્રમે ટાવર થ્રી અને ફોર માટેના આર્કિટેક્ટ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Cite news|url=http://www.nytimes.com/2006/05/03/arts/design/03towe.html |title=Richard Rogers to Design Tower at Ground Zero |author=Pogrebin, Robin |date=May 3, 2006 |work=The New York Times |access-date=November 19, 2008}}</ref> ટાવર ટુ, થ્રી અને ફોરની અંતિમ ડિઝાઇન {{Nowrap|September 7}}, 2006ના રોજ ખુલ્લી મૂકાઈ હતી. ટાવર ટુ અથવા 200 ગ્રીનવિચ સ્ટ્રીટની કુલ {{convert|1350|ft}} ઊંચાઇમાં છતની ઊંચાઈ {{convert|1254|ft}} અને ત્રિસ્તંભીય શિખરની ઊંચાઇ {{convert|96|ft}} હશે. ટાવર થ્રી અથવા 175 ગ્રીનવિચ સ્ટ્રીટની છતની ઊંચાઈ 1,155 ફીટ (352 મીટર) હશે અને એન્ટેનાની ઊંચાઈ સુધી પહોંચશે.{{convert|1255|ft}} ટાવર ફોર અથવા 150 ગ્રીનવિચ સ્ટ્રીટની એકંદર ઊંચાઈ {{convert|946|ft}} હશે.<ref>{{Cite news|url=http://www.nytimes.com/2006/09/07/nyregion/08towerscnd.html |title=Designs Unveiled for Freedom Tower’s Neighbors |work=The New York Times |author=Dunlap, David W. |date=September 7, 2006 |access-date=November 19, 2008}}</ref> {{Nowrap|June 22}}, 2007ના રોજ પોર્ટ ઓથોરિટી ઓફ ન્યૂ યોર્ક એન્ડ ન્યૂ જર્સીએ જાહેરાત કરી હતી કે જેપી માર્ગેન ચેઝ હાલમાં ડોઇચે બેન્કનું બિલ્ડિંગ છે તે સાઇટ 5 પર 42 માળની ઇમારત એટલે કે ટાવર 5નું નિર્માણ કરશે<ref>{{Cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/06/14/nyregion/14rebuild.html |title=Chase Bank Set to Build Tower by Ground Zero |author=Bagli, Charles V. |date=June 14, 2007 |work=The New York Times |access-date=November 19, 2008}}</ref> અને કોહન પીટર્સન ફોક્સની આ બિલ્ડિંગના આર્કિટેક્ટ માટે પસંદગી કરાઈ છે.<ref>{{Cite news|url=http://archrecord.construction.com/news/daily/archives/070730wtc.asp |title=Kohn Responds to WTC5 Criticisms |publisher=Architectural Record |date=July 30, 2007 |author=Appelbaum, Alec |access-date=November 19, 2008}}</ref> ===વિવાદ=== 1 વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરનાં બાંધકામ અંગે તેની ડિઝાઇનથી લઇને નામમાં ફેરફાર સુધીની ટિકા થઈ હતી.<ref>{{Cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,511278,00.html|title=Freedom Tower Name Change Slammed as Unpatriotic|date=March 28, 2009 |work=Fox News.com|publisher=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite news| url=http://www.cnn.com/2005/US/05/18/wtc.trump/ | work=CNN | title=Trump pushes own Ground Zero plan | date=May 19, 2005}}</ref> ન્યૂ યોર્ક સિટીના મેયર માઇકલ બ્લૂમબર્ગે 2003માં જણાવ્યું હતું કે ‘ફ્રીડમ ટાવર હવે વન વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર બનશે નહીં, જે ફ્રીડમ ટાવર તરીકે જ હશે.’<ref>{{cite news |url=http://www.theepochtimes.com/n2/content/view/14660/ |title=Freedom Tower Renaming Draws Criticism |date=last updated April 2, 2009 |first==Charlotte |last=Cuthbertson |publisher=The Epoch Times |access-date=October 31, 2010 |archive-date=ઑગસ્ટ 11, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811040721/http://www.theepochtimes.com/n2/content/view/14660/ |url-status=dead }}</ref> 2005માં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તત્કાલિન ફ્રીડમ ટાવરની ડિઝાઇનની આકરી ટીકા કરતા તેને ‘ભયાનક ડિઝાઇન’ તરીકે ઓળખાવી હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/7832944/ |title=Trump calls Freedom Tower disgusting and a pile of junk |publisher=msnbc.msn.com |access-date=October 31, 2010 |archive-date=જાન્યુઆરી 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105180044/http://www.msnbc.msn.com/id/7832944/ |url-status=dead }}</ref> ==ડબલ્યુટીસી (WTC) અમેરિકન ધ્વજ == {{Nowrap|September 12}}, 2001ના રોજ સવારે 5:30 વાગ્યે 9/11 હુમલા પછી ટાવર ધરાયાશી બન્યા પછી ન્યૂ યોર્ક સિટી પોલીસ સાર્જન્ટ ગેરાલ્ડ કેન અને ડિટેક્ટીવ પીટર ફ્રીશિયા ‘ગ્રાઉન્ડ ઝીરો’ પર રાહત ટીમને મદદ કરી રહ્યા હતા. તેમના ધ્યાનમાં આવ્યું હતું કે વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની સામે ચર્ચ સ્ટ્રીટમાં એક સમયે લહેરાતો વિશાળ અમેરિકન ધ્વજ આ ઇમારત ધરાશાયી બની ત્યારે તેની ધ્વજસ્તંભમાં તુટી ગયો હતો અને કેટલાંક ફુટ દૂર સ્ટ્રીટલાઇટ પર ઊંધો લટકતો હતો. આ બંને વ્યક્તિએ આ વિસ્તારમાં સૈનિકો અને ફાયરફાઇટર્સની મદદ લીધી હતી, તેમણે સ્ટ્રીટલાઇટની ટોચ સુધી નિસરણી મૂકી હતી. ડિટેક્ટીવ ફ્રિશિયા નિસરણીના પગથિયા ચડીને ટોચ સુધી ગયા હતા અને ધ્વજને છોડી નીચે જમીન પર લઈ આવ્યા હતા. કેરિકે પછીથી આ ધ્વજ [[નાસા|નાસા]] (NASA)ના અધિકારીઓનો સોંપ્યા હતો અને તેને ઇન્ટરનેશનલ સ્પેશ સ્ટેશન માટેની {{Nowrap|December 5}}-17, 2001 મિશનના ભાગ રૂપે અવકાશયાન ''એન્ડીવર'' (એસટીએસ-108 (STS-108))માં લઇ જવામાં આવ્યો હતો. ધ્વજદિને {{Nowrap|June 14}}, 2002માં નાસા (NASA)ના સીન ઓ’કીફી અને કમાન્ડર ડોમ ગોરી અને ''એન્ડીવર'' ના સભ્યોએ અમેરિકન મ્યુઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટરીના રોઝ સેન્ટર ખાતે યોજાયેલા સમારંભમાં ન્યૂ યોર્ક સિટીના લોકોને અમેરિકાના ધ્વજને પરત કર્યો હતો. આ ધ્વજ ન્યૂ યોર્ક સિટીના કમિશનર ઓફ રેકોર્ડ સ્વીકાર્યો હતો અને તેનું રક્ષણ કરે છે અને આ ધ્વજ ગ્રાઉન્ડ ઝીરો ખાતેની વાર્ષિક 9/11 કાર્યક્રમનો એક ભાગ છે.<ref>{{Cite web | date = February 18, 2009 | title = The Flag That Went to Heaven - An American Flag’s Journey | url = http://thepillarofstrength.com/?p=140 | access-date = જાન્યુઆરી 4, 2011 | archive-date = ફેબ્રુઆરી 22, 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140222015211/http://thepillarofstrength.com/?p=140 | url-status = dead }}</ref> ==લોકપ્રિય સંસ્કૃતિમાં== વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર એક સુવિખ્યાત ઇમારત હતી અને તે સંખ્યાબંધ ફિલ્મો, ઘણા ટીવી પ્રોગ્રામ, કાર્ટૂન, કોમિક બુક્સ, વિડિયો ગેમ અને મ્યુઝિક વિડિયોમાં જોવા મળી છે. ''ગોડસ્પેલ'' ના એક હિસ્સાનું ફિલ્માંકન વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરનું બાંધકામ પૂર્ણતાને આરે હતું ત્યારે આ ઇમારતની ટોચ પર કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{Cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/01/AR2006090100365.html |title=When 'Godspell' Was on Top of the World |work=The Washington Post |date=September 3, 2006 |author=Padget, Jonathan |access-date=November 22, 2008}}</ref> 1971ના ઉનાળામાં બનાવવામાં આવેલી રોબર્ટ રેડફોર્ડની ફિલ્મ ''ધ હોટ રોક'' માં હેલિકોપ્ટર આંશિક રીતે પૂરા થયેલા ટાવર્સની આજુબાજુ ઉડતું હોય તેવું દૃશ્ય લેવામાં આવ્યું હતું. (આ દૃશ્યમાં એક જગ્યાએ અંદર બાંધકામ કામગીરી ચાલતી હોવાનું જોઇ શકાય છે), 1976ની ફિલ્મ ''કિંગ કોંગ'' નું અંતિમ દૃશ્યનું શુટીંગ એમ્પાયર સ્ટેટ બિલ્ડિંગની જગ્યાએ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરની ટોચ પર કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{Cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,918259,00.html?internalid=ACA |title=The King Leaks |work=Time Magazine |date=August 30, 1976 |access-date=November 22, 2008 |archive-date=ઑગસ્ટ 12, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100812011029/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,918259,00.html?internalid=ACA |url-status=dead }}</ref> 1983ની ફિલ્મ ''ટ્રેડિંગ પ્લેસિસ'' નું ફિલ્માંકન ડબલ્યુટીસી (WTC)ની બહાર તેમજ 4 ડબલ્યુટીસી (WTC)ના ન્યૂ યોર્ક બોર્ડ ઓફ ટ્રેડ ફ્લોર પર કરવામાં આવ્યું હતું. કેવિન મેકકેલિસ્ટર લોઅર મેનહટનની મુલાકાત લે છે ત્યારે બંને ટાવર્સ ''[[Home Alone 2: Lost in New York]]'' માં દેખાય છે. 1981ની ફિલ્મ ''એસ્કેપ ફ્રોમ ન્યૂ યોર્ક'' માં 1 ડબલ્યુટીસી (WTC)ના છત પર ગ્લાઇડર ઉતારવામાં આવ્યું હતું. 1998ની ફિલ્મ ''એન્ટઝ'' ના અંતિમ દૃશ્યમાં આ ટાવર્સ દર્શાવવામાં આવ્યા છે. 2001ની ફિલ્મ ''એ.આઇ. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ'' માં પણ ટાવર્સ દર્શાવવામાં આવ્યા છે, તેમાં નજીકના સમયના અને 2000 વર્ષ પહેલાના બંને દ્રશ્યોમાં ટાવર્સ દેખાય છે, આ ફિલ્મને 9/11 હુમલાના ત્રણ મહિના પહેલા રિલીઝ કરવામાં આવી હતી અને ડિરેક્ટર સ્ટીવન સ્પીલબર્ગે આ દ્રશ્યોને પછીના ડીવીડી રિલીઝમાં પણ જાળવી રાખવાનું પસંદ કર્યું હતું. 11 સપ્ટેમ્બરના હુમલા સંબંધિત ઘટનાઓનું સંખ્યાબંધ દસ્તાવેજી ફિલ્મો અને સામાન્ય ફિલ્મોમાં નિરુપણ કરાયું છે, જેમાં 2006માં બનાવવામાં આવેલી બે મુખ્ય ફિલ્મો ઓલિવર સ્ટોન્સની ''વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર'' અને પોલ ગ્રીનગ્રાસની ''યુનાઇટેડ 93'' નો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{Cite news |url=http://www.New Yorker.com/archive/2006/05/01/060501crci_cinema |title=Last Impressions - "United 93" and "The Death of Mr. Lazarescu" |author=Denby, David |date=May 1, 2006 |work=The New Yorker |access-date=November 22, 2008 |archive-date=ઑગસ્ટ 19, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160819095856/https://new/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.New Yorker.com/archive/2006/08/21/060821crci_cinema |title=On Duty - World Trade Center |author=Denby, David |date=August 21, 2006 |work=The New Yorker |access-date=November 22, 2008 |archive-date=ઑગસ્ટ 19, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160819095856/https://new/ |url-status=dead }}</ref> 9/11 પછી તરત રિલીઝ થયેલી કેટલીક ફિલ્મોમાં આકાશ પરના શોટમાંથી ટ્વીન ટાવર્સને ડિજિટલી દૂર કરાયા હતા, આવી એક ફિલ્મ ''સ્પાઇડર-મેન'' છે.<ref>{{Cite news |url=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=20020602&slug=broder02 |title=Spider-Man swings too close to reality |author=Broder, David S. |work=Seattle Times |date=June 2, 2002 |access-date=November 22, 2008 |archive-date=ફેબ્રુઆરી 15, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215122002/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=20020602&slug=broder02 |url-status=dead }}</ref> 2008માં લોકપ્રિય ટીવી ધારાવાહિકનું પુનઃપ્રસારણ કરતા મોટાભાગના નેટવર્કે ટ્વીન ટાવર્સને જાળવી રાખવાનું પસંદ કર્યું હતું, આવો નિર્ણય ''ફ્રેન્ડ્ઝ'' ના શુટિંગ અને ''ધ સિમ્પ્સન'' ના એપિસોડમાં એસ્ટાબ્લિશિંગ શોટમાં જોવા મળી છે. એચબીઓ (HBO)ની ''સેક્સ એન્ડ સિટી'' ના પ્રારંભિક એપિસોડ તેમજ ''ધ સોપ્રાનોસ'' ના આ ઇમારતના નાશ પછીના એપિસોડમાંથી વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરના દ્રશ્યોને દૂર કરવામાં આવ્યા હતા, તેનો હેતુ 9/11ના મૃતકોનો આદર જાળવવાનો હતો.<ref>{{Cite news|url=http://www.usatoday.com/life/television/news/2002-07-18-sex-and-the-city_x.htm |title=Breaking down 'Sex and the City' |author=Oldenburg, Ann |work=[[USA Today]] |date=July 18, 2002 |access-date=November 22, 2008}}</ref> ફોક્સ સિરિઝ ''ફ્રીન્જ'' ની સિઝન વન ફાઇનલમાં વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટરને ન્યૂ યોર્ક સિટીની સમાંતર વિશ્વ સાથે અકબંધ દર્શાવવામાં આવ્યો છે.<ref>{{cite news |url=http://memles.wordpress.com/2009/05/12/season-finale-fringe-theres-more-than-one-of-everything/ |title=Season Finale: Fringe – There’s More Than One of Everything |date=May 12, 2009 |publisher=Cultural Learnings |access-date=October 31, 2010 }}</ref> ==સંદર્ભો== {{Reflist|2}} ==પૂરક વાચન== * {{Cite book|author=Cudahy, Brian J. |title=Rails Under the Mighty Hudson |publisher=Fordham University Press |year=2002 |isbn=0823221903}} * {{Cite book|author=Darton, Eric |title=Divided We Stand: A Biography of New York's World Trade Center |publisher=Basic Books |year=1999 |isbn=0465017274}} * {{Cite book|author=Fanella, David A., Arnaldo T. Derecho, S.K. Ghosh |url=http://wtc.nist.gov/pubs/NISTNCSTAR1-1A.pdf |title=Design and Construction of Structural Systems (NCSTAR 1-1A) |publisher=National Institute of Standards and Technology (NIST) |series=Final Report on the Collapse of the World Trade Center Towers |date = September 2005|format=PDF}} * {{Cite book|author=Gillespie, Angus K. |year=1999 |title=Twin Towers: The Life of New York City's World Trade Center |publisher=Rutgers University Press |isbn=0813527422}} * {{Cite book|author=Glanz, James and Eric Lipton |title=City in the Sky |publisher=Times Books |year=2003 |isbn=0805074287}} * {{Cite book|author=Lew, H.S., Richard W. Bukowski, Nicholas J. Carino |url=http://wtc.nist.gov/pubs/NISTNCSTAR1-1.pdf |title=Design, Construction, and Maintenance of Structural and Life Safety Systems (NCSTAR 1-1) |series=Final Reports of the Federal Building and Fire Investigation of the World Trade Center Disaster |publisher=National Institute of Standards and Technology (NIST) |format=PDF |date=September 2005}} * {{Cite book|author=Reeve, Simon |title=The New Jackals: Ramzi Yousef, Osama bin Laden and the Future of Terrorism |publisher=Northeastern University Press |year=1999 |isbn=1555535097}} * {{Cite book|author=Ruchelman, Leonard I. |title=The World Trade Center: Politics and Policies of Skyscraper Development |publisher=Syracuse University Press |year=1977 |isbn=0815621809}} * {{Cite book|author=National Construction Safety Team |url=http://wtc.nist.gov/NCSTAR1/PDF/NCSTAR%201-6.pdf |format=PDF | title=Federal Building and Fire Safety Investigation of the World Trade Center Disaster (NCSTAR 1-6) |series=Structural Fire Response and Probable Collapse Sequence of the World Trade Center Towers |publisher=National Institute of Standards and Technology (NIST) |date=September 2005}} * {{Cite web|publisher=Federal Emergency Management Agency |month=May | year=2002 |title=World Trade Center Building Performance Study |url=http://www.fema.gov/rebuild/mat/wtcstudy.shtm}} ==બાહ્ય કડીઓ== {{Commons category|World Trade Center (New York)}} *[http://www.wtc.com/ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર] – સિલ્વરસ્ટીન પ્રોપર્ટીઝ *[https://web.archive.org/web/19970419124808/http://www.panynj.gov/wtc/wtcfram.HTM વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર] – પોર્ટ ઓથોરિટી ઓફ ન્યૂ યોર્ક એન્ડ ન્યૂ જર્સી *[http://www.panynj.gov/wtcprogress/index.html વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પ્રોગ્રેસ] – પોર્ટ ઓથોરિટી ઓફ ન્યૂ યોર્ક એન્ડ ન્યૂ જર્સી *[http://www.national911memorial.org/ નેશલન સપ્ટેમ્બર 11 મેમોરીયલ એન્ડ મ્યુઝિયમ વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર ખાતે] *{{Dmoz|Regional/North_America/United_States/New_York/Localities/N/New_York_City/Manhattan/Arts_and_Entertainment/Architecture/World_Trade_Center/|World Trade Center}} *[http://www.life.com/image/first/in-gallery/33502/building-the-twin-towers-a-tribute બિલ્ડીંગ ટ્વીન ટાવર્સ: એ ટ્રાઇબ્યુટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619233331/http://www.life.com/image/first/in-gallery/33502/building-the-twin-towers-a-tribute |date=2010-06-19 }} – ''લાઇફ'' મેગેઝીનનો સ્લાઇડ શો [[શ્રેણી:અમેરિકા]] 3uby1d00jx7o9un1ly3s4d3hhhm1h1y 0 29350 902092 901675 2026-07-05T08:05:13Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902092 wikitext text/x-wiki [[File:Galen Clark in the Big Tree Grove.jpeg|thumb|alt=A man with beard and long hair is holding a long gun and is standing in front of a very large tree.|ગેલેન ક્લાર્ક, યોસેમિટી ખીણપ્રદેશ અને મારીપોસા ગ્રૂવના પ્રથમ સંરક્ષક, ગ્રીઝલી જાયન્ટ ટ્રી, મારીપોસા ગ્રૂવમાં આશરે 1858-9ના સમય દરમિયાન એક ચિત્રમાં]] લગભગ 3,000 વર્ષથી સીએરા મિવોક, મોનો, પૈયુટ અને અન્ય મૂળ અમેરિકન જૂથો કેલિફોર્નિયાના મધ્ય સીએરા નેવેડા પ્રદેશમાં વસ્યા છે. જ્યારે યુરોપિયન અમેરિકનોએ પ્રથમ વખત આ વિસ્તારની મુલાકાત લીધી, જે પછીથી યોસેમિટી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન બન્યો, ત્યારે આહવાહનેચી તરીકે ઓળખાતા મિવોક ભાષી મૂળ અમેરિકનો યોસેમિટી ખીણ પ્રદેશમાં રહેતા હતા. 19મી સદીના મધ્યમાં કેલિફોર્નિયાની સોના માટેની દોડ (સોનાના ઉત્ખનનમાં તેજી)એ આ પ્રદેશમાં પરદેશી લોકોના જૂથમાં ઘણો જ વધારો કર્યો. મૂળ અમેરિકનો અને ગોરા વસાહતીઓ વચ્ચેનો તણાવ વધીને મેરીપોસા યુદ્ધમાં પરિણમ્યો. આ સંઘર્ષના ભાગરૂપે, વસાહતી જેમ્સ સેવેજ ચીફ તેનેયાની નેતાગીરી હેઠળના આહવાહનેચીઓનો પીછો કરતાં મેરીપોસા બટાલિયનને 1851માં યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં દોરી ગયો. બટાલિયનના કારનામા, ખાસ કરીને ડો. લાફાયેત બન્નેલની બટાલિયન, યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં આશ્ચર્યજનક કથાઓ તરીકે લોકપ્રિય થયા હતા. 1864માં, યોસેમિટી ખીણપ્રદેશ અને જાયન્ટ સેક્વોઇયા વૃક્ષોના બનેલા મેરીપોસા ગ્રૂવને સંઘીય માલિકીમાંથી રાજ્યની માલિકીમાં તબદિલ કરવામાં આવ્યા. યોસેમિટીના સ્થાપક ગેલેન ક્લાર્ક ઉદ્યાનના પ્રથમ સંરક્ષક બન્યા. યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં સ્થિતિને લોકો માટે વધારે સાનુકૂળ બનાવવામાં આવી અને 19મી સદીના પાછલા વર્ષોમાં ઉદ્યાનની મુલાકાત લેવામાં સરળતામાં વધારો થયો. પ્રકૃતિવાદી જ્હોન મૂર અને અન્ય લોકો આ વિસ્તારની વધારે પડતા ઉપયોગ અંગે સચેત થયા. તેમના પ્રયાસોએ 1890માં યોસેમિટી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન સ્થાપવામાં મદદ કરી. યોસેમિટી ખીણપ્રદેશ અને મેરીપોસા ગ્રૂવને 1906માં રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનમાં ઉમેરવામાં આવ્યા. 1891થી 1914 સુધી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ આર્મીની અને ત્યારબાદ થોડા સમય માટે નાગરિક સંરક્ષકની ન્યાયિક હદ લાગુ પડતી હતી. નવી રચાયેલી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન સેવાએ 1916માં ઉદ્યાનનો વહીવટ સંભાળ્યો. આ સમય દરમિયાન ઉદ્યાનમાં થયેલા સુધારાઓએ મુલાકાતીઓમાં વધારો કર્યો. મૂર અને સીએરા ક્લબ જેવા સાચવણીકારો હેચ હેચી વેલીને 1923માં સરોવર બનતા બચાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યા. 1964માં, 89 ટકા ઉદ્યાનને ઉચ્ચ સંરક્ષિત જંગલી વિસ્તાર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો અને ઉદ્યાનને અડીને આવેલા અન્ય સંરક્ષિત વિસ્તારો તેમાં ઉમેરવામાં આવ્યા. એક સમયના પ્રખ્યાત ''યોસેમિટી ફાયરફોલ'' , લાલ ગરમ કોલસાઓને રાત્રે ગ્લેસિયર પોઇન્ટ પરથી ગબડાવીને બનાવવામાં આવેલા, ને સંરક્ષણની સાથે સુયોગ્ય નહીં ગણવામાં આવેલી અન્ય પ્રવૃત્તિઓની સાથે 20મી સદીના મધ્ય ભાગમાં અન્ય બંધ કરી દેવામાં આવ્યો. ==પ્રારંભિક ઇતિહાસ== ===મૂળ અમેરિકન=== મનુષ્યોએ લગભગ 8,000થી 10,000 વર્ષ પહેલાં યોસેમિટી વિસ્તારની મુલાકાત લીધી હોઈ શકે.{{sfn|NPS|1989|p=102}} લગભગ 3,000 વર્ષ અગાઉ લોકોએ યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં સ્થાયી થવાનો પ્રારંભ કર્યો ત્યાં સુધી આ પ્રદેશના વનસ્પતિ અને રમતો આજના જેવા જ હતા, સીએરા નેવાડાના પશ્ચિમી ઢોળાવમાં એકોર્ન, હરળ અને સેલમોન હતા, જ્યારે પૂર્વીય સીએરા પિનયોન નટ્સ અને ઓબ્સિડિનય ધરાવતું હતું.{{sfn|Wuerthner|1994|pp=12–13}} મૂળ અમેરિકન જૂથો વ્યાપાર અને આક્રમણ માટે આ બે પ્રદેશોની યાત્રા કરી હતી. [[File:Miwok-Paiute ceremony in 1872 at current site of Yosemite Lodge.jpeg|thumb|left|upright|alt=A group sits in front of a fire with a teepee made of large branches in the background.|યોસેમિટી પૈયુટ સમારંભ 1872, હાલની યોસેમિટી લોજ ખાતે, <ref>[3]</ref>]] યુરોપિયન અમેરિકનોના સંપર્ક પહેલાંના સમયગાળાને પુરાતત્વવિદો ત્રણ સાંસ્કૃતિક તબક્કામાં વહેંચે છે. ક્રેન ફ્લેટ તબક્કો ઇ.સ.પૂ. 1000થી ઇ.સ. 500 સુધી રહ્યો હતો અને તેમાં એટલાટલથી શિકાર અને દળવા માટે પત્થરોનો ઉપયોગ થતો હતો.{{sfn|Wuerthner|1994|p=13}} ટર્મેરક તબક્કો 500થી 1200 સુધી હતો, જે નાના અણીદાર પત્થરોના ઉપયોગ, જે ધનુષ્ય-બાણના ઉપયોગ તરફ સંકેત કરે છે,ને કારણે નોંધપાત્ર ગણવામાં આવ્યો છે.{{sfn|Wuerthner|1994|p=13}} મેરીપોસા તબક્કો 1200થી યુરોપિયન અમેરિકનોના સંપર્ક સુધી રહ્યો હતો.{{sfn|Wuerthner|1994|p=13}} જાતિઓ વચ્ચેનો વેપાર મેરીપોસા તબક્કામાં વિકાસ પામ્યો હતો અને ખોરાકમાં પણ સુધારો થવાનું ચાલુ રહ્યું હતું. મિવોક, મોનો અને શોશોનિયન ભાષી જાતિઓએ વેપાર માટે આ વિસ્તારની મુલાકાત લીધી હતી; એક મહત્વનો વેપારી માર્ગ મોનો પાસથી બ્લડી કેન્યોન થઈને મોનો લેકથી પૂર્વીય કેલિફોર્નિયામાં જતો હતો.{{sfn|Wuerthner|1994|pp=14–17}} સીએરા મિવોક્સ મેરીપોસા અને ઐતિહાસિક તબક્કાઓમાં યોસેમિટી વિસ્તાર અને પશ્ચિમી તળેટીઓના મૂળ રહેવાસીઓ હતા.{{sfn|Greene|1987|p=57}} સેન્ટ્રલ રીએરા મિવોક્સ ટ્યુલમ અને સ્ટેનિસ્લાઉસ નદીના પ્રવાહના કાંઠાના વિસ્તારઓમાં રહેતા હતા, જ્યારે સધર્ન સીએરા મિવોક્સ મર્સિડ અને ચાઉચિલા નદીઓના ઉપરવાસના પ્રવાહના કાંઠા પર વસ્યા હતા.{{sfn|Greene|1987|p=57}} મિવોક ભાષી લોકોના જૂથ – જે તેમને કાજુ, બોર અને અન્ય મનોરંજન પૂરા પાડતી હતી તેને ''આહવાહની'' , અર્થાત્ ખૂલ્લા મોઢાનું સ્થળ તરીકે ઓળખતા હતા – ઐતિહાસિક સમયગાળામાં ખીણ પ્રદેશમાં વસ્યા હતા.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 1}} તેઓ પોતાની જાતને આહ-વાહ-ની-ચી અર્થાત્ આહવાહનીના રહેવાસીઓ તરીકે ઓળખાવતા હતા.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 1}} 1800માં રોગચાળાને લીધે આહવાહનીચીઝની સંખ્યા રોગચાળાને કારણ ઘટી ગઈ અને તેઓ ખીણપ્રદેશ છોડી ગયા, જો કે લગભગ 200 લોકો આહવાહનીચી નેતાના પુત્ર તેનાયાની આગેવાની હેઠળ પાછા ફર્યા.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 1}} કેલિફોર્નિયાના દરિયાકિનારેથી સ્થળાંતર પામેલા મૂળ અમેરિકનો સીએરા નેવાડામાં 19મી સદીના મધ્યભાગમાં આવ્યા, તેમની સાથે સ્પેનિશ ખોરાક, તકનિકો અને પહેરવેશનું જ્ઞાન પણ લાવ્યા. આ વિસ્તારની અન્ય જાતિઓના લશ્કરની સાથે મળીને તેમણે દરિયાકિનારાની સ્પેનિશ વસાહત લેન્ડ ગ્રાન્ટ રેન્ચોસ પર આક્રમણ કર્યું અને ઘોડાઓના ટોળાંઓને સીએરામાં લઈ આવ્યા, જ્યાં ઘોડાનું માંસ ખોરાકનો નવો સ્ત્રોત બન્યો. શોશોહોનિયન ભાષી મોનેક લગભગ છેલ્લા 300-500 વર્ષો દરમિયાન પૂર્વીય રણવિસ્તારોમાંથી દક્ષિણીય સીએરામાં સ્થળાંતર કરી આવ્યા.{{sfn|Wuerthner|1994|p=12}} ===યુરોપિયન અમેરિકનો દ્વારા અનવેષણ=== કેલિફોર્નિયાના કિનારા પર સ્પેનિશ મિશન, ''પ્યુબ્લો'' (નગરો), ''પ્રેસિડિઓ'' (કિલ્લાઓ), અને ''રેન્ચો'' (તબેલા) હતા, પરંતુ કોઇ સ્પેનિશ સાહસિકે સીએરા નેવાડાના મુલાકાત લીધી ન હતી.{{sfn|Wuerthner|1994|p=13}} પર્વતોની મુલાકાત લેનારા પ્રથમ યુરોપિયન અમેરિકનોમાં ફર શિકારી જેડેડિયાહ સ્મિથની આગેવાની હેઠળના જૂથનો સમાવેશ થાય છે, જેમણે યોસેમિટીનો ઉત્તરનો વિસ્તાર એબ્બેટ્સ ઘાટથી મે 1827માં પસાર કર્યો હતો.{{sfn|Wuerthner|1994|p=13}} [[File:Joseph Walker circa 1860 by Mathew Brady.jpg|thumb|upright|alt=Elderly man with bear and hat holding a long barrel gun|જોસેફ વોકર, સીર્કા 1860તે યોસેમિટી ખીણપ્રદેશ જોનારો કદાચ પ્રથમ યુરોપિયન અમેરિકન હતો.]] જોસેફ રેડફોર્ડ વોકરની આગેવાની હેઠળના શિકારીઓના જૂથે યોસેમિટી ખીણપ્રદેશ 1833માં જોયો હોવાની શક્યતા છે.{{sfn|Schaffer|1999|p=45}} વોકસ તેના જૂથને લઇને સીએરા નેવાડામાંથી પસાર થતો હતો ત્યારે ખીણપ્રદેશની સરહદે પહોંચ્યો હતો, પરંતુ આ પ્રદેશમાં પ્રવેશ્યો ન હતો. આ જૂથના સભ્ય ઝીનાસ લિઓનાર્ડે તેની જર્નલમાં લખ્યું કે ખીણપ્રદેશના કાંઠા પર ઝરણાંઓ એક પછી એક ઊંચી ટેકરીઓ પર પડીને નીચે વરસાદ સ્વરૂપે વેરાઇ જતા હતા. કેટલીક ટેકરીઓ તો અમને એક માઇલ કરતાં પણ વધારે ઊંચી હોવાનું જણાયું."{{sfn|Wuerthner|1994|p=14}} વોકરના જૂથે કદાચ ટ્યુલમ અથવા મર્સિડ ગ્રૂવ ઓફ જાયન્ટ જાયન્ટ સેક્વોઇયાની મુલાકાત લઇને રાક્ષસી વૃક્ષોને નિહાળનારા પ્રથમ પરદેશી લોકો બન્યા,{{sfn|Wuerthner|1994|p=14}} પરંતુ વોકરના જૂથ સાથે સંકળાયેલી જર્નલ 1839માં ફિલાડેલ્ફિયામાં છાપકામ કરતી દુકાનમાં આગ લાગવાથી નાશ પામી.{{sfn|Kiver|1999|p=214}} ઉદ્યાન જ્યાં આવેલો છે તેવા સીએરા નેવાડાના ભાગને લાંબા સમય સુધી યુરોપિયન અમેરિકન વસાહતીઓ, વેપારીઓ, શિકારીઓ અને પ્રવાસીઓ માટે ભૌતિક અડચણ માનવામાં આવતો હતો. પશ્ચિમી પર્વતમાળાઓની ટેકરીઓમાં સોનાની શોધ થયા બાદ 1848થી આ પરિસ્થિતિમાં પરિવર્તન આવ્યું.{{sfn|Kiver|1999|p=214}} કેલિફોર્નિયા ગોલ્ડ રશ (સોના માટેની દોડ)ને કારણે આ વિસ્તારમાં પ્રવાસન અને વેપારી પ્રવૃત્તિઓમાં નાટકીય પરિવર્તન આવ્યું. સ્થાનિક મૂળ અમેરિકનો પર આધારિત સ્ત્રોત ખૂટી ગટા અથવા તેનો નાશ થયો અને આગંતુકો દ્વારા લાવવામાં આવેલા રોગ સ્વદેશી લોકોમાં ઝડપથી પ્રસરી ગયા. મૂળ સંસ્કૃતિનો નાશ અમેરિકન સરકારની નીતિ બની ગઈ, જેણે 1848માં મેક્સિકો પાસેથી કેલિફોર્નિયા ખરીદ્યું હતું.{{sfn|Wuerthner|1994|p=17}} પરદેશી વ્યક્તિ દ્વારા યોસેમિટી ખીણપ્રદેશને જોવાનો પ્રથમ ચોક્કસ પ્રસંગ ઓક્ટોબર 18, 1849માં વિલિયમ પી અબ્રામ્સ અને તેના સાથીદાર દ્વારા ઘટ્યો હતો.{{sfn|Schaffer|1999|pp=45, 46}} અબ્રામ્સે ચોક્કસ રીતે કેટલીક પ્રસિદ્ધ જગ્યાઓનું વર્ણન કર્યું, પરંતુ તે અથવા તેનો સાથીદાર આ ખીણપ્રદેશમાં પ્રવેશ્યા હતા કે નહીં તે અચોક્કસ છે. 1850માં, ત્રણમાંથી એક ભાઈ, જોસેફ, વિલિયમ અથવા નાથન સ્ક્રીચ, હેચ હેચી વેલીમાં પ્રવેશનારો પુષ્ટિ પામેલો પ્રથમ પરદેશી વ્યક્તિ બન્યો.{{sfn|Greene|1987|p=156}} જોસેફ સ્ક્રીચ બે વર્ષ પછી પાછો આવ્યો અને ત્યાં રહેતા મૂળ અમેરિકનો સાથે વાત કરી અને બીજના ખોરાકને ઢાંકતા ઘાસને શું કહેવાય તેવો પ્રશ્ન પૂછ્યો અને તેને કહેવામાં આવ્યું કે "હેચ હેચી".{{sfn|Greene|1987|p=156}} એલેક્સી ડબલ્યુ વોન સ્કમિડ્ટેની સરવે કરનારી ટીમે 1855માં યોસેમિટી વિસ્તારના કોઇ ભાગનું પ્રથમ ઇરાદાપૂર્વક અને વ્યવસ્થિત ખેડાણ હાથ ધર્યું.<ref>{{cite book|title=Yosemite Notes, Volumes 28–30|author=YNHA contributors|publisher=Yosemite Natural History Association|year=1949|page=27}}</ref> જ્યોર્જ એમ વ્હિલરના સરવે વેસ્ટ ઓફ ધ 100 મેરીડિયન હેઠળ લેફ્ટનન્ટ મોન્ટગોમરી મેકોમ્બ દ્વારા કરવામાં આવેલો ટોપોગ્રાફિક સરવે 1870ના દાયકાના પાછલા વર્ષોમાં અને 1880ના પ્રારંભિક વર્ષોમાં પૂરો થયો.{{sfn|Greene|1987|p=100}} ===મેરીપોસા યુદ્ધ અને વારસો=== [[File:Yosemite Valley from Inspiration Point in Yosemite NP.JPG|thumb|alt=A glacial-carved valley filled with evergreen trees has a hanging valley and waterfall on the right and high cliff face on the left.|મેરીપોસા બટાલીયને ઇન્સ્પિરેશન પોઇન્ટથી પ્રથમ વખત યોસેમિટી ખીણપ્રદેશ જોયો હતો.2003નો ફોટો.]] જેમ્સ સેવેજની યોસેમિટી ખીણપ્રદેશના પશ્ચિમે મર્સિડ નદી{{convert|10|mi|km}} પરના કાંઠા પરની વેપારી છાવણી{{sfn|Wuerthner|1994|p=17}} પર મૂળ અમેરિકનોએ ડિસેમ્બર 1850માં છાપો માર્યો હતો, પછીથી છાપામારો પર્વતોમાં પાછા ફર્યા હતા.{{sfn|Wuerthner|1994|p=17}} આ અને અન્ય આ પ્રકારના છાપાઓનો અંત લાવવા માટે કેલિફોર્નિયાના ગવર્નરને કરવામાં આવેલી અરજીને કારણે 1851માં મેરીપોસા બટાલિયનની સ્થાપના કરવામાં આવી અને મેરીપોસા યુદ્ધનો પ્રારંભ થયો.<ref>{{cite web|url=http://www.militarymuseum.org/Mariposa.html|title=California and the Indian Wars: Mariposa Indian War, 1850–1851|last=Beck|first=Warren|coauthors=Hasse, Ynez D.|publisher=The California State Military Museum|date=May 18, 2008}}</ref> તેનાયાની આગેવાની હેઠળના આહવાનીચીઝની શોધમાં સેવેજ બટાલિયનને 1851માં યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં દોરી ગયો.{{sfn|Harris|1997|p=326}} માર્ચ 27, 1851ના રોજ 50-60 માણસોની કંપની હાલમાં ઓલ્ડ ઇન્સ્પિરેશન પોઇન્ટ તરીકે ઓળખવામાં આવતા સ્થળે પહોંચી જ્યાંથી યોસેમિટી ખીણપ્રદેશના મુખ્ય પાસાઓ દેખાય છે.{{sfn|Schaffer|1999|p=45}} ચીફ તેનાયા અને તેના જૂથને અંતે પકડી લેવામાં આવ્યું અને તેમના ગામને સળગાવી દેવામાં આવ્યું, જેનાથી ઘણાં વર્ષો પહેલાં વૃદ્ધ અને મરણપથારીએ રહેલા વૈદે તેનાયાને જે ભવિષ્યવાણી કરી હતી તે સાચી પડી.{{sfn|Schaffer|1999|p=46}} આહવાહનેચીને તેમને પકડનારા કેપ્ટન જ્હોન બોવલિંગ દ્વારા ફ્રેસ્નો રીવર રીઝર્વેશન (આરક્ષિત પ્રદેશ)માં લઈ જવામાં આવ્યા અને બટાલિયનને જુલાઇ 1,1851ના રોજ વિખેરી નાંખવામાં આવી.{{sfn|Greene|1987|p=68}} આરક્ષિત પ્રદેશનું જીવન આનંદ આપનારું ન હતું અને આહવાહનીઝ લોકો તેમના ખીણપ્રદેશ માટે ઝૂરતા હતા. આરક્ષિત પ્રદેશના અધિકારીઓએ તેનાયા અને તેના જૂથના કેટલાક લોકોને તેમના મૂળ વતનમાં પાછા ફરવાની મંજૂરી આપી.{{sfn|Greene|1987|p=68}} [[File:Lafayette Bunnell 1880.jpg|thumb|left|alt=A middle-aged man with a graying beard is wearing a bow tie and suit jacket|ડો. લાફાયેત બન્નેલે ઉદ્યાન વિસ્તારમાં આવેલી ઘણી વિશેષતાઓનું નામકરણ કર્યું હતું, જેમાં યોસેમિટી ખીણપ્રદેશનો પણ સમાવેશ થાય છે. 1880ના પુસ્તક ડિસ્કવરી ઓફ ધ યોસેમિટીમાંથી ફોટો અને 1851નું ઇન્ડિયન યુદ્ધ, જે આ ઘટના તરફ દોરી ગયું]] આઠ ખાણીયાઓના જૂથે મે 1852માં યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં પ્રવેશ કર્યો અને તેમના પર તેનાયાના સૈનિકોએ કથિત હુમલો કર્યો, જેમાં બે ખાણીયાઓ માર્યા ગયા.{{sfn|Greene|1987|p=68}} નિયમિત લશ્કરી ટુકડીએ લેફ્ટનન્ટ ટ્રેડવેલ મૂરની આગેવાની હેઠળ વળતો હુમલો કરીને છ આહવાહનીચીઓને મારી નાંખ્યા, જે ગોરા લોકોના પહેરવેશમાં હતા.{{sfn|Greene|1987|p=68}} તેનાયાનું જૂથ ખીણપ્રદેશમાંથી ભાગી ગયું અને તેની માતૃ જાતિ મોનોમાં આશ્રય મેળવ્યો. 1853ના દાયકાના મધ્યભાગમાં આહવાહાનીચીઓ ખીણપ્રદેશમાં પાછા ફર્યા,{{sfn|Schaffer|1999|p=46}} પરંતુ તેમણે પછીથી તેમના ભૂતપૂર્વ યજમાનો સાથે દગો કરીને મોનો લોકો પરદેશી પશુપાલકો પાસેથી લઇ આવેલા ઘોડાઓને ચોરી લાવ્યા. સામે પક્ષે, મોનોએ આ ચોરી શોધી કાઢી અને તેનાયા સહિતના બાકી રહેલા અને આહવાહનીચીઓને મારી નાંખ્યા, તેનાયા લેકનું નામ મૃત્યુ પામેલા નેતાના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. વેર શમી ગયું અને 1850ના મધ્યભાગ સુધીમાં સ્થાનિક યુરોપિયન અમેરિકન રહેવાસીઓ યોસેમિટી વિસ્તારમાં હાલમાં પણ રહેતા મૂળ અમેરિકનો સાથે દોસ્તી વધારવા લાગ્યા. બટાલિયનના સભ્યઓએ બ્રિડાલ્વિલ મેડોવ ખાતે છાવણીમાં હતા ત્યારે આ ખીણપ્રદેશ માટેના નામના સૂચન કર્યા હતા. સેવેજની ટુકડી સાથે કંપની ફિઝિશિયન તરીકે જોડાયેલા ડો. લાફાયેત બન્નેલે યો-સેમ-ઇ-ટી નામ સૂચવ્યું, જે આસપાસના પ્રદેશોમાં વસેલા સીએરા મિવોક જાતિના લોકોને યોસેમિટી ખીણપ્રદેશના લોકો તેમને તે નામે બોલાવતા હોવાનો ભય હતો તેના પરથી સૂચવવામાં આવ્યું હતું.<ref name="Bunnell">{{cite book|last=Bunnell|first=Lafayette|title=The Discovery of the Yosemite, and the Indian war of 1851, which led to that event |page=69–70|year=1911|url=http://www.yosemite.ca.us/library/discovery_of_the_yosemite/|publisher=G. W. Gerlicher|isbn=0836956214}}</ref> કેટલાક સ્થાનિક ભાષાના શબ્દો બોલી શકતા સેવેજે આ શબ્દને "ફૂલ-ગ્રોઉન ગ્રીઝલી બેર" તરીકે ભાષાંતર કર્યો.<ref name="Bunnell"></ref> શક્યતઃ સમાન શબ્દ ''યુઝુમતી'' અથવા ''યુહુમતી'' જેનો અર્થ થાય ગ્રીઝલી બેર પરથી ઉતરી આવેલો અથવા તેની સાથે મળતો આવતો આ શબ્દ સધર્ન સીએરા મિવોક શબ્દ ''યોહેમેટી'' છે, જેનો અર્થ થાય છે "તેઓ હત્યારા છે".{{sfn|Greene|1987|p=22}}<ref>{{cite journal|last=Beeler|first=Madison Scott|title=Yosemite and Tamalpais|journal=Names|volume=55|issue=3|pages=185–186|month=September|year=1955|url=http://www.yosemite.ca.us/library/origin_of_word_yosemite.html#beeler|access-date=2011-01-07|archive-date=2007-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20070105223109/http://www.yosemite.ca.us/library/origin_of_word_yosemite.html#beeler|url-status=dead}}</ref> બન્નેલે આ પ્રવાસ દરમિયાન વિસ્તારની અનેક ભૌગોલિક વિશેષતાઓનું નામકરણ કર્યું. બન્નેલે આ પ્રવાસ અંગેના લેખનો મુસદ્દો તૈયાર કર્યો હતો, પરંતુ જ્યારે સાન ફ્રાન્સિસ્કોના વર્તમાનપત્રના પત્રકારે તેને ખીણપ્રદેશની દિવાલ 1,500 ફૂટ (460 મીટર) ઊંચી હોવાના તેના અંદાજને અડધો કરવાનું સૂચન કર્યું ત્યારે તેણે આ મુસદ્દાનો નાશ કર્યો, હકીકતમાં દિવાલની ઊંચાઈ બન્નેલાના અંદાજ કરતાં બમણી છે.{{sfn|Schaffer|1999|p=46}} યોસેમિટી ખીણપ્રદેશનું પ્રથમ પ્રકાશિત લખાણ લેફ્ટનેન્ટ ટ્રેડવેલ મૂરે જાન્યુઆરી 20, 1854માં ''મેરીપોસા ક્રોનિકલ'' માં પ્રકાશિત કર્યું હતું,{{sfn|Schaffer|1999|p=45}} જેણે ''યોસેમિટી'' ની આધુનિક જોડી સ્થાપિત કરી હતી. બન્નેલે તેને આશ્ચર્યચકિત કરી તેણી ખીણપ્રદેશની અસરને ''ધ ડિસ્કવરી ઓફ ધ યોસેમિટી'' માં શબ્દદેહ આપ્યો છે, જે 1892માં પ્રકાશિત થઈ હતી.<ref name="DisYos">{{cite book|first=Lafayette|last=Bunnell|title=The Discovery of the Yosemite|url=http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/consrv:@field(DOCID+@lit(amrvgvg20)):|publisher=F.H. Revell Company|year=1892|location=New York|edition=3rd|isbn=0836956214}}</ref> {{-}} ===કલાકારો, ફોટોગ્રાફર્સ અને પ્રથમ પ્રવાસીઓ=== 1855માં અડતાલીસ નોન-ઇન્ડિયન લોકોએ યોસેમિટી ખીણપ્રદેશની મુલાકાત લીધી, જેમાં સાન ફ્રાન્સિસ્કોના લેખક જેમ્સ મેસ હચિંગ્સ અને કલાકાર થોમસ એર્સનો સમાવેશ થતો હતો.{{sfn|Wuerthner|1994|pp=21–22}} [[File:Yosemite Falls by Thomas Ayres.jpg|upright|thumb|alt=High and thin waterfall sits above a shorter waterfall with trees in the foreground.|યોસેમિટી ધોધ, થોમ આયર દ્વારા કોલસા, સફેદ ચોક, કાગળ પર પેન્સિલ – 1855]] હચિંગ્સે તેમના અનુભવ અંગે એક લેખ લખ્યો જે જુલાઇ 12, 1855ના ''મેરીપોસા ગેઝેટ'' ના અંકમાં પ્રકાશિત થયો હતો અને એર્સના યોસેમિટી ધોધના સ્કેચ 1855ના પાછલા ગાળામાં પ્રકાશિત થયા; તેમાંથી ચાર ચિત્રોને જુલાઇ 1956ના અગ્રણી લેખ અને ''હચિંગ્સ ઇલસ્ટ્રેટેડ કેલિફોર્નિયા મેગેઝિન'' ના શરૂઆતના અંકમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યા હતા.{{sfn|Schaffer|1999|p=47}} એર્સ 1856માં પાછા ફર્યા અને વિસ્તારના ઊંચાણ ધરાવતા ગ્રામ્ય પ્રદેશ ટ્યુમલ <span class="goog-gtc-fnr-highlight">મીડોવ્ઝ</span>ની મુલાકાત લીધી.{{sfn|Harris|1997|p=326}} તેમના ખૂબ વિસ્તારપૂર્વકની અતિશયોક્તિસભર કલાકૃતિઓ અને તેમના દ્વારા લખવામાં આવેલા અનુભવોને રાષ્ટ્રીય સ્તરે વિતરણ કરવામાં આવ્યા અને તેમની કલાકૃતિઓનું પ્રદર્શન ન્યૂ યોર્ક સીટીમાં યોજવામાં આવ્યું. કાર્લટન વોટકિન્સે તેમના{{convert|17|by|22|in|cm|abbr=on}} યોસેમિટી અંગેના અભિપ્રાયોને 1867ના પેરિસ ઇન્ટરનેશનલ એક્સ્પોઝીશનમાં રજૂ કર્યા હતા.{{sfn|NPS|1989|p=21}} હચિંગ્સે 1859માં યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં ફોટોગ્રાફર ચાર્લ્સ લીયેન્ડર વીડને સાથે લીધા; વીડે ખીણપ્રદેશની વિવિધ પાસાઓના ફોટોગ્રાફ્સ લીધા, જેને સાન ફ્રાન્સિસ્કો ખાતેના સપ્ટેમ્બર પ્રદર્શનમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યા.{{sfn|Harris|1997|p=326}} હચિંગ્સે ઓક્ટોબર 1859થી માર્ચ 1860 સુધીમાં તેમના સામાયિકમાં "ધ ગ્રેટ યોસેમિટી વેલી"ના ચાર હપતા પ્રદર્શિત કર્યા અને આ લેખોનો સંગ્રહ તેમના ''સીન્સ ઓફ વન્ડર એન્ડ ક્યુરીયોસીટી ઇન કેલિફોર્નિયા'' માં પુનઃપ્રકાશિત કર્યા, જે 1870 સુધી પ્રિન્ટમાં રહ્યા.{{sfn|Schaffer|1999|p=47}}<ref>{{cite web|url=http://www.yosemite.ca.us/history/scenes_of_wonder_and_curiosity/|title=Scenes of Wonder and Curiosity in California|year=1862|first=James M.|last=Hutchings}}</ref> ફોટોગ્રાફર એન્સલ એડમ્સે 1916માં યોસેમિટીનો પ્રથમ પ્રવાસ ખેડ્યો; તેમના ખીણપ્રદેશના ફોટોગ્રાફ્સે તેમને 1920 અને 1930ના દાયકામાં પ્રસિદ્ધ બનાવી દીધા.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 1}} એડમ્સે યોસેમિટીના તેમના મૂળ ફોટોગ્રાફ્સને વસીયતનામું કરીને યોસેમિટી પાર્ક એસોસિયેશનને આપ્યા અને મુલાકાતીઓ હજુ પણ મૂળ નેગેટીવ પરથી સીધી જ પ્રિન્ટ ખરીદી શકે છે. જે સ્ટુડિયોમાં આ પ્રિન્ટ વેચવામાં આવતી હતી તેની સ્થાપના 1902માં હેરી કેસી બેસ્ટે કરી હતી.<ref>{{cite journal|title=Celebrating Yosemite|last=Roney|first=Rob|url=http://www.nps.gov/archive/yose/nature/articles/anniversary.htm|newspaper=Yosemite Guide|volume=XXXI|issue=2|publisher=National Park Service|date=Summer/Fall 2002}}</ref> [[File:Pillsbury photo of Yosemite Valley.jpg|thumb|left|alt=A river with cliffs and a waterfall in the background.|યોસેમિટી ખીણપ્રદેશનો ફોટો, એસી પિલ્સબરી દ્વારા, સીર્કા 1898]] મિલ્ટન અને હ્યુસ્ટન મેને 1856માં સાઉથ ફોર્કથી મર્સિડ નદી સુધીનો યોસેમિટી ખીણપ્રદેશનો ટોલ રોડ શરૂ કર્યો.{{sfn|Schaffer|1999|p=47}} જ્યાં સુધી આ રોડ મેરીપોસા કાઉન્ટી સુધી લઈ આવવામાં આવ્યો અને તેનો ઉપયોગ વિનામૂલ્યે કરી શકાયો ત્યાં સુધી તેઓ પ્રતિ વ્યક્તિ બે ડોલરનો વધારે કહી શકાય તેવો ચાર્જ વસૂલતા હતા. 1856માં વસાહતી ગેલેન ક્લાર્કે મેરીપોસા ગ્રૂવ ઓફ જાયન્ટ સેક્વોઇઆ, સ્વદેશી લશ્કરી છાવણી, જે હવે ઉદ્યાનનો દક્ષિણપશ્ચિમ (નૈઋત્ય) ભાગ છે તેવા, વાવોના ખાતે શોધી કાઢ્યા.{{sfn|Schaffer|1999|p=47}} ક્લાર્કે મર્સિડ નદીના સાઉથ ફોર્ક પર વેવોના ખાતે યોસેમિટી ખીણપ્રદેશ તરફના વાહનવ્યવહાર પૂરો પાડવા માટે 1857માં પુલ બાંધ્યો અને મેન બંધુઓએ ખીણપ્રદેશમાં બાંધેલા રોડ પર મુસાફરો માટે વે સ્ટેશન પૂરું પાડ્યું.{{sfn|Schaffer|1999|pp=47–48}} સાદું રહેઠાણ, જે પાછળથી લોવર હોટેલ તરીકે ઓળખાયું, તુરંત જ પૂરું કરવામાં આવ્યું હતું; અપર હોટેલ, પછીથી હચિંગ્સ હાઉસ અને અંતે સિડર કોટેજ તરીકે ઓળખાતી, 1859માં ખોલવામાં આવી.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 2}} મોટા વૃક્ષો ધરાવતા જંગલને નિહાળવા આવતા અને યોસેમિટી ખીણપ્રદેશ તરફ જતા પ્રવાસીઓને વધારે સારી સગવડ પૂરી પાડવા માટે 18798માં વધારે સારી વાવોના હોટેલ બાંધવામાં આવી.{{sfn|Greene|1987|p=54}} એરોન હરીસે યોસેમિટીમાં પ્રથમ કેમ્પગ્રાઉન્ડ વ્યવસાય 1876માં શરૂ કર્યો.{{sfn|Greene|1987|p=134}} ==સરકારી અનુદાન== ===સરકારી અનુદાનની રચના=== [[File:Frederick Law Olmstead.jpeg|thumb|alt=A man in oblique profile with a mustache is wearing a coat and hat looking toward the left.|આર્કિટેક્ટ ફ્રેડરિક લો ઓમસ્ટેડને યોસેમિટી કમિશનના ચેરમેન તરીકે નિમવામાં આવ્યા હતા.ફોટો સીર્કા 1860.]] અમેરિકન ગૃહ યુદ્ધ દરમિયાન યોસેમિટીની મુલાકાત અને રસ વધતો રહ્યો. યુનિટેરીયન મંત્રી થોમસ સ્ટાર કિંગે 1860માં ખીણપ્રદેશની મુલાકાત લીધી અને વસાહતી અને વ્યાવસાયિક પ્રવૃત્તિઓની કેટલીક નકારાત્મક અસરો તેમણે આ વિસ્તારમાં જોઇ.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 2}} કિંગે લખેલા છ પ્રવાસ વર્ણનો ''બોસ્ટન ઇવનિંગ ટ્રાન્સ્ક્રિપ્ટ'' માં 1860 અને 1861માં પ્રકાશિત થયા; કિંગ એવા પ્રથમ વ્યક્તિ બન્યા જેમણે યોસેમિટી ખાતે જાહેર ઉદ્યાન અંગેની માંગણીની રાષ્ટ્રીય સ્તરે નોંધ લીધી.{{sfn|NPS|1989|pp=21, 29, 115}} ઓલિવર વેન્ડેલ હોમ્સ અને જોહ્ન ગ્રીનલીફ વ્હિટીઅરે કિંગના પત્રો વાંચ્યા અને તેની પર ટીપ્પણી કરી અને લેન્ડસ્કેપ આર્કિટેક્ટ ફેડરિક લો ઓમ્સટેડ ચેતવણીના કારણે 1863માં યોસેમિટીની મુલાકાત લેવા માટે પ્રેરાયા.{{sfn|NPS|1989|pp=21, 29, 115}}{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 2}} કિંગ અને ઓમ્સટેડ દ્વારા ઊભા કરાયેલા દબાણ, કાર્લટન વોટકિન્સના ફોટોગ્રાફ અને 1863ના જીઓલોજીકલ સરવે ઓફ કેલિફોર્નિયાની જીઓલોજીકલ માહિતીએ કાયદા ઘડનારાઓને પગલાં લેવા પ્રેર્યા. કેલિફોર્નિયના સેનેટર જોહ્ન કોન્નેસે યોસેમિટી ખીણપ્રદેશ અને મેરીપોસા ગ્રૂવ ઓફ બીગ ટ્રીઝ કેલિફોર્નિયાને સોંપી દેવા માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ સેનેટમાં 1864માં ઉદ્યાન ખરડો રજૂ કર્યો.{{sfn|Wuerthner|1994|p=23}} આ ખરડો યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કોંગ્રેસના બંને ગૃહોમાં સરળતાથી પસાર કરવામાં આવ્યો અને પ્રમુખ અબ્રાહમ લિંકને જૂન 30, 1864ના રોજ તેના પર હસ્તાક્ષર કર્યા.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 2}} યોસેમિટી ગ્રાન્ટ, અત્યારે જે નામે ઓળખાય છે, કેલિફોર્નિયાને રાજ્ય ઉદ્યાન તરીકે "જાહેર ઉપયોગ, રીસોર્ટ અને મનોરંજન પ્રવૃત્તિઓ" માટે આપવામાં આવ્યો.<ref>{{cite web|url=http://www.yosemite.ca.us/john_muir_writings/the_yosemite/appendix_a.html|title=The Yosemite|last=Muir|first=John|chapter=Appendix A: Legislation About the Yosemite|year=1912|publisher=The Century Company|location=New York|id=LCCN 12011005}}</ref> ફેડરીક લો ઓમ્સટેડની અધ્યક્ષતા હેઠળના બોર્ડ ઓફ કમિશ્નર્સની રચના 1864માં અનુદાનના સંચાલન માટે કરવામાં આવી, પરંતુ તેની બેઠક 1866 સુધી મળી ન હતી.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 2}} ===સરકારી અનુદાનનો વહીવટ=== કમિશને ગેલેન ક્લાર્કને અનુદાનના પ્રથમ સંરક્ષક તરીકે નિમણૂક આપી, પરંતુ ક્લાર્ક કે કમિશ્નર્સને વસાહતીઓને જગ્યા ખાલી કરાવવાની સત્તા ન હતી. કેલિફોર્નિયા જીઓલોજીકલ સરવેના પ્રથમ ડિરેક્ટર જોસિયાહ વ્હિટનીએ દુઃખ વ્યક્ત કર્યું કે યોસેમિટી ખીણપ્રદેશના હાલ પણ નાયગ્રા ધોધ જેવા થશે, જે દરેક પુલ, રસ્તા, કેડીઓ અને દર્શનીય સ્થળો પર ટોલ ટેક્સ સાથેનું પ્રવાસીઓને ફસાવવાનું સ્થળ બની ગયું હતું.{{sfn|Schaffer|1999|p=48}} [[File:Josiah whitney.jpg|thumb|left|upright|alt=Portrait of a middle-aged man with full beard and thinning hair is wearing a formal jacket.|પ્રસિદ્ધ ભૂસ્તરશાસ્ત્રી જોસિયન વ્હિટની, 1863.તેમને ભય હતો કે યોસેમિટીના હાલ પણ નાયગ્રા ધોધ જેવા થશે.]] હચિંગ્સે અને વસાહતીઓના નાના જૂથે ખીણપ્રદેશના {{convert|160|acres|ha}} વિસ્તાર પર કાનૂની રીતે વસાહત હક માંગ્યા.{{sfn|Schaffer|1999|p=49}} 1874માં હચિંગ્સ અને અન્ય ત્રણ લોકોના જમીન પરના હકને ગેરકાયદેસર ઠરાવવામાં આવ્યા અને રાજ્યના કાયદાએ વસાહતીઓને 60,000 ડોલરનું વળતર આપ્યું, જેમાંથી હચિંગ્સને 20,000 ડોલર મળ્યા, ત્યાં સુધી આ પ્રશ્ન વણઉકલ્યો રહ્યો હતો.<ref name="Hutchings1886">{{cite book|title=In the Heart of the Sierras: The Yo Semite Valley, both Historical and Descriptive; and Scenes by the Way|url=http://books.google.com/?id=n1tKAAAAYAAJ&dq=%2424000%20Hutchings%20Yosemite&pg=PP13#v=onepage&q|pages=162–163|last=Hutchings|first=J. M.|publisher=Pacific Press|location=Oakland, California|year=1886}}</ref> યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં પરિસ્થિત અને ઉદ્યાન સુધીની પહોંચ ધીરે-ધીરે સુધરવા લાગી. 1878માં ક્લાર્કે ખીણપ્રદેશમાં હીમનદીના કાંઠે જમા થતા કચરાની પાછળના કાદવને દૂર કરવા હીમનદીના કાંઠાને તોડવા માટે ડાયનામાઇટનો ઉપયોગ કર્યો.{{sfn|Harris|1997|p=326}} ફર્સ્ટ ટ્રાન્સકોન્ટિનેન્ટલ રેલરોડનું સેક્રેમેન્ટોથી સ્ટોકટોન પ્રથમ એક્સટેન્શન 1869માં પૂરું થતાં અને સેન્ટ્રલ પેસેફિક રેલરોડ 1872માં મર્સિડ પહોંચતાં પ્રવાસનમાં નોંધપાત્ર વધરો થયો.{{sfn|NPS|1989|p=57}} મર્સિડથી લાંબા અંતર સુધી ઘોડેસવારી પ્રવાસીઓ માટે અડચણ બની રહી. વધારે સારી સગવડ પૂરી પાડવા માટે 1870ના દાયકામાં ત્રણ સ્ટેજકોચ રોડનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું, કૌલ્ટરવિલે રોડ (જૂન 1874), બીગ ઓક ફ્લેટ રોડ (જુલાઇ 1874) અને વાવોના રોડ (જુલાઇ 1875).{{sfn|Greene|1987|p=33}} ગ્લેસિયર પોઇન્ટ સુધીનો રોડ જ્હોન કાનવે દ્વારા 1882માં પૂરો કરવામાં આવ્યો હતો અને ધ ગ્રેટ સીએરા વેગન રોડ 1883માં ખોલવામાં આવ્યો હતો, જે મોનો ટ્રેઇલથી ટ્યુમલ મીડોવ્સને મોટાભાગે અનુસરતો હતો.{{sfn|NPS|1989|pp=57, 113}} 1880માં ક્લાર્ક અને પ્રવર્તમાન કમિશ્નરોને કેલિફોર્નિયા લેજિસ્લેચર દ્વારા દૂર કરવામાં આવ્યા અને હચિંગ્સ નવા સંરક્ષક બન્યા.{{sfn|Greene|1987|p=33}} હચિંગ્સનું સ્થાન 1884માં ડબલ્યુ ઇ ડેનિસને લીધું.{{sfn|Greene|1987|p=200}} ક્લાર્કને ફરીથી ગાર્ડિયન તરીકે 1889માં નિમવામાં આવ્યા અને તે 1896માં નિવૃત્ત થયા.{{sfn|Greene|1987|p=230}} 1990માં ઓલિવર લિપ્પિનકોટ યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં ઓટોમોબાઇલ ચલાવનારા પ્રથમ વ્યક્તિ બન્યા.{{sfn|NPS|1989|p=59}} યોસેમિટી વેલી રેલરોડ, હુલામણા નામ તરીકે ધ શોર્ટ લાઇન ટુ પેરેડાઇઝ (સ્વર્ગનો ટૂંકો રસ્તો), નજીકના એલ પોર્ટલ, કેલિફોર્નિયા ખાતે 1907માં આવી.{{sfn|NPS|1989|p=112}} અસંખ્ય ચઢાણો અને ઘોડેસવારીના રસ્તાઓ દૂર કરવામાં આવ્યા, જેમાં મેરીપોસા ગ્રૂવમાંથી પસાર થતી કેડીનો પણ સમાવેશ થતો હતો. ===સવલતો (કન્સેસરીઝ)=== [[File:Mother Curry in front of Camp Curry.jpeg|thumb|upright|alt=Woman in a dress in front of a sign above a road made of wood lettering. The sign reads "Camp Curry" and trees are in the background.|મધર કરી કેમ્પ કરી સામે, સીર્કા 1900.]] યોસેમિટીની પ્રથમ સવલત 1884માં શરૂ થઈ જ્યારે શ્રીમાન અને શ્રીમતિ જ્હોન ડેગ્નને બેકરી અને દુકાન શરૂ કરી.{{sfn|NPS|1989|p=58}} ડેસમંડ પાર્ક સર્વિસ કંપનીને 1916માં વીસ વર્ષની રાહત આપવામાં આવી; કંપનીએ હોટેલ, દુકાનો, કેમ્પ, ડેરી, ગેરેજ અને અન્ય પાર્ક સેવાઓ ખરીદી કે બાંધી.{{sfn|Greene|1987|p=360}} ડેસમંડે તેનું નામ બદલીને 1917માં યોસેમિટી નેશનલ પાર્ક કંપની રાખ્યું અને તેને 1920માં માન્યતા આપવામાં આવી.{{sfn|Greene|1987|pp=362, 364}} કરી કંપનીનો પ્રારંભ 1899માં ડેવિડ અને જેની કરીએ કર્યો; યુગલે કેમ્પ કરીની પણ સ્થાપના કરી જે હાલમાં કરી વિલેજ તરીકે ઓળખાય છે.{{sfn|Wuerthner|1994|p=40}} કરીએ આ વિસ્તારમાં સવલત આપવાની કામગીરી અને વિકાસ કરવા માટે અચકાતા ઉદ્યાન નિરીક્ષકોને રાજી કરવા દબાણ ઊભું કર્યું. રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન સેવાના વહિવટકારોને લાગ્યું કે દરેક રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનમાં સવલતોની સંખ્યાને મર્યાદિત રાખવાનો વિચાર નાણાકીય રીતે વધારે યોગ્ય છે. કરી કંપની અને તેના હરીફ યોસેમિટી નેશનલ પાર્ક કંપનીને 1925માં મર્જ થઈને યોસેમિટી પાર્ક એન્ડ કરી કંપની (વાયપીએન્ડસીસી (YP&amp;CC)) રચવાની ફરજ પડી.{{sfn|Greene|1987|p=387}} ==રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન== ===જ્હોન મૂરનો પ્રભાવ=== માર્ચ 1868માં કેલિફોર્નિયામાં તેમના આગમન પછી તુરંત જ જ્હાન મૂર યોસેમિટી વિસ્તારની મુલાકાતે નીકળી પડ્યા,{{sfn|Wuerthner|1994|p=27}} જ્યાં તેમને સ્થાનિક રેન્ચર પેટ ડેલનેયની માલિકીનાં ઘેટાંઓની સંભાળ રાખવાનું કામ મળ્યું. મૂરની નોકરીએ તેમને આ વિસ્તારના છોડ, પત્થરો અને પ્રાણીઓનો અભ્યાસ કરવાની તક પૂરી પાડી,{{sfn|Wuerthner|1994|p=27}} તેમના નિદર્શનોને આલેખતા લેખો અને વૈજ્ઞાનિક પેપરોએ તેમને આ વિસ્તાર લોકપ્રિય બનાવવામાં અને તેમાં રસ વધારવામાં ખૂબ મોટો ફાળો આપ્યો. યોસેમિટી ખીણપ્રદેશના મહત્વના ભૂમિસ્વરૂપો વિશાળ આલ્પાઇન હિમશિખરોના બનેલા છે તેવા મત વ્યક્ત કરનારા પ્રથમ લોકોમાં મૂર સ્થાન ધરાવતા હતા, જે મૂરને બિન-વ્યાવસાયિક ગણનારા જોસિયાહ વ્હિટની જેવા પ્રસિદ્ધ વૈજ્ઞાનિકોના મતથી બિલકુલ વિપરિત મત હતો.{{sfn|Schaffer|1999|p=49}} જંગલમાં વધારે પડતા ચરાણ, જાયન્ટ સેક્વોઇયાના કપાવવાથી અને અન્ય નુકશાનથી મૂરે તેમની ભૂમિકા વિસ્તારના પ્રમોટર અને વૈજ્ઞાનિકમાંથી વધારે રક્ષણની માંગણીના ભલામણકર્તા તરીકેની કરી.{{sfn|Wuerthner|1994|p=29}} તેમણે ઘણાં પ્રભાવશાળી લોકોને આ વિસ્તારમાં તેમની સાથે કેમ્પ કરવા મનાવ્યા, જેમાં 1871માં આવેલા રાલ્ફ વેલ્ડો ઇમર્સનનો પણ સમાવેશ થાય છે.{{sfn|Harris|1997|p=327}} મૂરે તેમના મહેમાનોને એ સમજાવવાના પ્રયાસ કર્યા કે સમગ્ર વિસ્તાર સંઘીય સંરક્ષણમાં સમાવી લેવો જોઇએ. 1880ના દાયકા સુધીના કોઇપણ મહેમાને મૂરની લડત અંગે કાંઇ ખાસ કર્યું નહીં, સિવાય કે ''સેન્ચ્યુરી મેગેઝિન'' ના તંત્રી રોબર્ટ અન્ડરવૂડ જ્હોનસન. જ્હોનસનના માધ્યમથી, મૂરે તેમના લખાણો માટે રાષ્ટ્રીય વાચકવર્ગ અને ખૂબ જ ઉત્સાહિત તથા વિચક્ષણ કોંગ્રેસેશનલ લોબિઇસ્ટ મેળવ્યા.{{sfn|Schaffer|1999|p=50}} ઓક્ટોબર 1,1890ના દિવસે ખીણપ્રદેશની બહારનો વિસ્તાર અને સેક્વોઇઆ ગ્રૂવને યોસેમિટી એક્ટ હેઠળ સર્વાનુમતે રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનમાં સમાવી લઇને મૂરની ઇચ્છાને આંશિક રીતે માન્ય રાખવામાં આવી.{{sfn|Greene|1987|p=590}} આ કાયદાએ "આ સંરક્ષિત વિસ્તારમાં તમામ લાકડા, ખનિજ અનામતો, કુદરતી વિચિત્રતાઓ અથવા આશ્ચર્યોને કોઇ પણ પ્રકારના નુકસાન સામે રક્ષણ પૂરું પાડ્યું અને તેમને કુદરતી સ્થિતિમાં જાળવી રાખવાની જોગવાઈ કરી અને માછલીઓ અને ગેમના હેતુવિહિન નાશ અને વેચાણ અથવા નફાના હેતુ માટે તેમને પકડવા કે નાશ કરવા સામે પ્રતિબંધ લગાવ્યો".{{sfn|Greene|1987|p=591}} યોસેમિટી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનમાં બે નદીઓના પ્રવાહના ઉપરવાસના સમગ્ર વહેણને સમાવી લેવામાં આવ્યું. પ્રવાહનું સંરક્ષણ મૂર માટે મહત્વનું હતું, જેમણે કહ્યું હતું કે, "તમે સીએરાન ફુવારાઓને બચાવ્યા વિના યોસેમિટી ખીણપ્રદેશને બચાવી શકો નહીં."{{sfn|NPS|1989|p=21}} કેલિફોર્નિયા રાજ્યએ યોસેમિટી ખીણપ્રદેશ અને મેરીપોસા ગ્રૂવ ઓફ બીગ ટ્રીઝ પરનું નિયંત્રણ જાળવી રાખ્યું. ખીણપ્રદેશ અને ગ્રૂને રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનમાં તબદિલ કરવા માટે દબાણ ઊભું કરવા મૂર અને બીજા 181 લોકોએ સાથે મળીને 1892માં સીએરા ક્લબની સ્થાપના કરી.{{sfn|NPS|1989|p=58}} ===લશ્કરી વહીવટ=== તેની પહેલાં યલોસ્ટોન રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનની જેમ યોસેમિટી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનનો વહીવટ પણ પહેલાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ આર્મીના વિવિધ એકમો દ્વારા કરવામાં આવતો હતો. કેપ્ટન અબ્રામ વૂડે ચોથી કેવેલરી રેજીમેન્ટને નવા ઉદ્યાનમાં મે 19, 1891ના રોજ દોરી જઈને વાવોના ખાતે કેમ્પ એઇ વૂડ (જે હાલમાં વાવોના કેમ્પગ્રાઉન્ડ તરીકે ઓળખાય છે) સ્થાપ્યો.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 5}} દરેક ઉનાળામાં, 150 ઘોડેસવારો ઉદ્યાનમાં પેટ્રોલિંગ કરવા માટે સાન ફ્રાન્સિસ્કોના પ્રેસિડિઓ સુધી જાય છે. લગભગ 100,000 ઘેટાઓને દર વર્ષે ઊંચાણવાળા જંગોલોમાં ગેરકાયદેસર રીતે ઘૂસાડવામાં આવે છે.{{sfn|Schaffer|1999|p=50}} આર્મી પાસે આ ગોવાળિયાઓની કાયદેસર રીતે ધરપકડ કરવાની સત્તાનો અભાવ હતો, પરંતુ તેના બદલે તેમને તેમના ટોળાંમાંથી અનેક દિવસો સુધી દૂર રાખવામાં આવતા, જેના કારણે ઘેટાંઓ વધારે જોખમમાં મૂકાતા. 1890ના દાયકાના પાછલા વર્ષોમાં ચરાણની સમસ્યા ખાસ રહી ન હતી, પરંતુ ઓછામાં ઓછા એક ગોવાળિયાએ 1920ના દાયકા સુધી ઉદ્યાનમાં તેનાં ઘેટાં ચરાવવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું.{{sfn|Schaffer|1999|p=51}} લશ્કરે શિકાર પર નિયંત્રણ રાખવાનો પ્રયાસ કર્યો. મોટા પ્રમાણમાં ગેમ અને માછલીઓને મારી નાંખવામાં આવતી હોવાનું ધ્યાનમાં આવ્યા બાદ 1896માં કાર્યકારી સુપરિટેન્ડેન્ટ કર્નલ એસબીએમ યંગે શસ્ત્રો માટેની પરવાનગી આપવાનું બંધ કર્યું.{{sfn|Greene|1987|p=242}} 21મી સદીમાં શિકારનો પ્રશ્ન ચાલુ રહ્યો.<ref>{{cite web|title=Yosemite National Park Cautions Poachers|url=http://www.nps.gov/yose/parknews/poachers.htm|date=October 14, 2008 | publisher=National Park Service| access-date=April 18, 2010}}</ref> ઉદ્યાનમાં લશ્કરના વહિવટનો 1914માં અંત આવ્યો.{{sfn|Runte|1990|loc=Chapter 7}} ગેલેન ક્લાર્ક રાજ્ય સરકારના અનુદાનના સંરક્ષક તરીકે 1896માં નિવૃત્ત થઈને યોસેમિટી ખીણપ્રદેશ અને મેરીપોસા ગ્રૂવ ઓફ બીગ ટ્રીઝ બિનકાર્યક્ષમ નેતાગીરી હેઠળ છોડી ગયા.{{sfn|Schaffer|1999|p=51}} રાજ્ય સરકારના અનુદાન અંગેના પહેલેથી અસ્તિત્વ ધરાવતા પ્રશ્નો વધારે વિકટ બન્યા અને નવી સમસ્યાઓ સામે આવી, પરંતુ અશ્વદળ આ પરિસ્થિત પર નજર રાખી શક્યું નહીં. મૂર અને સીએરા ક્લબે સરકાર અને પ્રભાવશાળી લોકો પર એકરૂપતા ધરાવતા યોસેમિટી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનના સર્જન માટેનું દબાણ ચાલુ રાખ્યું. દૂરના વિસ્તારોની પહોંચ વધારે સરળ બનાવવાના હેતુથી સીએરા ક્લબે 1901માં યોસેમિટીની વાર્ષિક યાત્રા શરૂ કરી.{{sfn|Greene|1987|p=160}} ===સંયુક્ત રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન=== [[File:Muir and Roosevelt restored.jpg|upright|thumb|alt=Two men stand at a precipice overlooking a valley that has a waterfall in the background.|થીઓડર રૂઝવેલ્ટ અને જ્હોન મૂર 1903માં ગ્લેશિયર પોઇન્ટ ખાતે]] અમેરિકન પ્રમુખ થીયોડર રૂઝવેલ્ટે મે 1903માં ગ્લેશિયર પોઇન્ટ પાસે જ્હોન મૂર સાથે ત્રણ દિવસ રોકાણ કર્યું.<ref>{{cite book|title=A Passion for Nature: The Life of John Muir| last=Worster|first=Donald|page=366|url=http://books.google.com/?id=AZjpgawN4iQC&dq|publisher=Oxford University Press|year=2008|isbn=0195166825}}</ref> આ યાત્રા દરમિયાન મૂરે રૂઝવેલ્ટને ખીણપ્રદેશ અને જંગલોને કેલિફોર્નિયા પાસેથી લઈને સંઘીય સરકારને તેનું નિયંત્રણ મેળવવા સંમત કર્યા. જૂન 11, 1906માં રૂઝવેલ્ટે આ બાબતને અમલમાં મૂકતા ખરડા પર હસ્તાક્ષર કર્યા અને સુપરિટેન્ડેન્ટના વડામથકને વાવોનાથી યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં ખસેડવામાં આવ્યું.{{sfn|Greene|1987|p=261}} આ આયોજન અંગે કોંગ્રેસ અને કેલિફોર્નિયા રાજ્યની મંજૂરી મેળવવા માટે ઉદ્યાનનું કદ {{convert|500|sqmi|sqkm}} કરતાં વધારે ઘટાડી દેવામાં આવ્યું,{{sfn|Kiver|1999|p=216}} જેમાંથી ડેવિલ્સ પોસ્ટપાઇલ અને મુખ્ય વન્યજીવ રહેઠાણોને બાદ રાખવામાં આવ્યા. વાવોનાના આસપાસના પ્રદેશોમાં લાકડા કાપવાનું શરૂ થતાં ઉદ્યાનનું કદ ફરીથી 1906માં ઘટાડવામાં આવ્યું.{{sfn|Wuerthner|1994|p=35}} કાર્યકારી સુપરિટેન્ડેન્ટ મેજર એચસી બેનસને 1908માં જણાવ્યું કે, "ગેમની સંખ્યામાં ઘટાડો થઈ રહ્યો છે. ઉદ્યાનના કદમાં થતો દરેક ઘટાડો ગેમના શિયાળુ રહેણાંકના હિસ્સામાં ઘટાડો કરે છે."{{sfn|Wuerthner|1994|p=35}} વિવિધ પ્રકારના ફેરફારોના કારણે ઉદ્યાનનું કદ તેના મૂળ કદ કરતાં માત્ર બે તૃતિયાંશ ભાગનું થઈ ગયું.{{sfn|Wuerthner|1994|p=35}} સંઘીય સરકારે 1930માં જમીન ખરીદીને અને ઉદ્યોગપતિ જ્હોન ડી રોકફેલર દ્વારા આપવામાં આવેલા ભંડોળનો ઉપયોગ કરીને ટ્યુમલ અને મર્સિડ વચ્ચે આશરે {{convert|12000|acres|ha}} જેટલાં રાક્ષસી કદના જંગલોનો ઉદ્યાનમાં ઉમેરો કર્યો.{{sfn|Wuerthner|1994|p=35}} વાવોના પાસે વધુ {{convert|8765|acres|ha}} જેટલા 1932માં ઉમેરવામાં આવ્યા. રોકફેલરે ખરીદેલી જગ્યાની નજીક આવેલી કાર્લ ઇન ટ્રેક્ટની જગ્યા 1937 અને 1939માં ખરીદવામાં આવી.{{sfn|Wuerthner|1994|p=35}} ===હેચ હેચી ખીણપ્રદેશ અંગેનો સંઘર્ષ=== સાન ફ્રાન્સિસ્કો મેયર જેમ્સ ડી ફેલને રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનમાં આવેલા યોસેમિટી ખીણપ્રદેશની ઉત્તરે રહેલી હેચ હેચી વેલીનો ઊંડાણપૂર્વકનો અભ્યાસ હાથ ધરવા માટે 1900માં યુએસજીએસ એન્જિનિયર જોસેફ બી લિપ્પિનકોટને કામગીરી સોંપી.<ref name="Starr">{{cite book|last=Starr| first=Kevin|title=Endangered Dreams: The Great Depression in California| year= 1996 | publisher= Oxford University Press | location = Oxford | page=277 |url=http://books.google.com/?id=7GvgN0y7yI4C&lpg=PA277&dq=Yosemite%20Phelan%20Lippincott&pg=PP1#v=onepage&q=Yosemite%20Phelan%20Lippincott|isbn=9780195118025}}</ref> તેમના અહેવાલે જણાવ્યું કે શહેર માટે પીવાના પાણીનું જળાશય બનાવવા માટે હેચ હેચી ખીણપ્રદેશમાં ટ્યુમલ નદી પરનો બંધ શ્રેષ્ઠ પસંદગી છે. ટ્યુમલ નદીના પાણીના હક અને હેચ હેચી ખાતે જળાશય બાંધવાના હક અને લેક એલનોરના હકની માંગણી ફેલન વતીથી લિપ્પિનકોટે 1901માં કરી.<ref name="Starr"></ref> ઇન્ટેરીઓરના સેક્રેટરી એથન એલ હિચકોકે આ વિનંતીઓ 1903 સુધીમાં ઠુકરાવી દીધી, જેમને એવું લાગ્યું હતું કે આ અરજી "જાહેર હિતમાં ન હતી."{{sfn|Wuerthner|1994|p=35}} [[File:Hetch Hetchy Valley.jpg|thumb|left|alt=High cliffs bound a valley with meandering stream in it. One of the cliffs has a waterfall and another cliff is much larger than the others.|હેચ હેચી વેલી બંધ બન્યા પહેલાં.ઇસાઇયાહ વેસ્ટ ટેબરનો આ ફોટોગ્રાફ સીએરા ક્લબ બુલેટીનમાં 1908માં પ્રકાશિત થયો હતો. ]] 1906ના સાન ફ્રાન્સિસ્કોના ભૂકંપે આ સંતુલન શહેરની તરફેણમાં નમાવતાં બંધ બાંધવાના હક આપવામાં આવ્યા. હેચ હેચીના હક સાન ફ્રાન્સિસ્કો શહેરને 1908માં ઇન્ટેરીઓરના સેક્રેટરી જેમ્સ રૂડોલ્ફ ગેરફિલ્ડે આપ્યા, જેમણે લખ્યું કે, "પાણી અને ઉપલબ્ઘ બેઝિનના સંગ્રહને ઉપયોગમાં લેવાનો સૌથી ઉત્તમ માર્ગ સ્થાનિક ઉપયોગ છે."{{sfn|Wuerthner|1994|p=35}} રાષ્ટ્રીય સ્તરે પબ્લિસીટી પામેલી બંધ અંગેની લડાઇનો પ્રારંભ થયો; મૂર જેવા સંરક્ષકવાદીઓ જંગલી વિસ્તારોને જંગલી રહેવા દેવા માંગતા હતા અને જીફોર્ડ પિન્ચોટ જેવા રૂઢીવાદીઓ જંગલી વિસ્તારોને માનવજાતની ભલાઇ માટે ઉપયોગમાં લેવા માંગતા હતા. રોબર્ટ અન્ડરવૂડ જ્હોનસન અને સીએસા ક્લબે ખીણપ્રદેશને પૂરથી બચાવવા માટે આ લડતમાં ભાગ લીધો. મૂરે લખ્યું કે, "ડેમ હેચ હેચી! ઉપરાંત પાણીની ટાંકી માટેના ડેમ કે લોકોના કેથેડ્રલ્સ અને ચર્ચ, માણસના હૃદય કરતાં વધારે પવિત્ર મંદિર એક પણ નથી."{{sfn|Wuerthner|1994|p=36}} યુ. એસ. ફોરેસ્ટ સર્વિસના ડિરેક્ટર પિન્ચોટે તેના નજીકના મિત્ર રૂઝવેલ્ટને લખ્યું કે, "આનો શક્ય તેટલો સૌથી વધુ ઉપયોગ વિશાળ વસતિ ધરાવતા વિસ્તારને પીવાનું ચોખ્ખું પાણી પૂરું પાડવું એ જ છે."{{sfn|Wuerthner|1994|p=36}} રૂઝવેલ્ટના અનુગામી, વૂડ્રોવ વિલ્સને રેકર એક્ટ પર હસ્તાક્ષર કરીને ડિસેમ્બર 13, 1913ના રોજ તેને કાયદો બનાવ્યો, જેણે બંધ બાંધવાની સત્તા આપી.{{sfn|Schaffer|1999|p=51}}{{sfn|Wuerthner|1994|p=37}} 1923માં ઓ'શૌગનેસી ડેમની પાછળ ખીણપ્રદેશમાં પૂર આવતાં હેચ હેચી જળાશય મોટું બન્યું.{{sfn|Harris|1997|p=327}} રેકર એક્ટે પણ શહેરને લેક એલનોર અને ચેરી લેક, બંને ઉદ્યાનમાં હેચ હેચીથી ઇશાનમાં આવેલા, સરોવરોમાં પાણીનો સંગ્રહ કરવાના હક આપ્યા.<ref>{{cite book|page=132|title=Transactions of the American Society of Civil Engineers|volume=80|year=1916|location=New York|publisher=American Society of Civil Engineers|url=http://books.google.com/?id=HODVAAAAMAAJ&dq=%22Lake%20Eleanor%22%201918%20%22Raker%20Act%3A&pg=PP7#v=onepage&q=%22Lake%20Eleanor%22%201918%20%22Raker%20Act:|author1=Engineers, American Society of Civil}}</ref> મૃત્યુના થોડા સમય પહેલાં મૂરે આશા વ્યક્ત કરી હતી કે, "રેકર એક્ટમાંથી કેટલાક વળતર સ્વરૂપની વસ્તુઓ પણ આવવી જોઈએ."{{sfn|Schaffer|1999|p=52}} બંધ અંગેની લડતે તેને રાષ્ટ્રીય સ્તરે લોકપ્રિય બનાવીને તેના બચાવની લડતને વધારે મજબૂત બનાવી. ===રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન સેવા=== યોસેમિટી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનનો વહિવટ 1916માં નવી રચાયેલી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન સેવાને તબદિલ કરવામાં આવ્યો, જ્યારે ડબલ્યુ બી લૂઇસને ઉદ્યાનના સુપરીટેન્ડેન્ટ તરીકે નિમવામાં આવ્યા. ટ્યુમલ મીડોવ્ઝ લોજ અને ટીઓગા પાસ રોડની સાથે સાથે તેનાયા અને મર્સેડ લેક્સ ખાતેના કેમ્પગ્રાઉન્ડ્સનું કામકાજ આ જ વર્ષે પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું, તે ઉનાળુ ઋતુમાં ટીઓગા રોડનો ઉપયોગ કરીને છસો જેટલા વાહનો ઉદ્યાનના પૂર્વ વિસ્તારમાં પ્રવેશ્યા.{{sfn|Schaffer|1999|p=52}} ઓલ વેધર હાઇવે (બારમાસી હાઇવે) (હાલનો સ્ટેટ રૂટ 140) 1926માં ખૂલ્યો, જેનાથી સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન પ્રવાસીઓની મુલાકાત ચાલુ રહે અને પૂરવઠાની સામાન્ય સ્થિતિ જળવાઈ રહેવા લાગી.{{sfn|NPS|1989|p=113}} {{convert|0.8|mi|km|adj=on}}-લાંબી વાવોના ટનલ 1933માં પૂરી થવાથી વાવોનાથી યોસેમિટી ખીણપ્રદેશ સુધીના પ્રવાસના સમયમાં ઘણો જ ઘટાડો થયો.{{sfn|Greene|1987|p=117}} પ્રસિદ્ધ ટનલ વ્યૂ ટનલથી ખીણપ્રદેશની બાજુએ છે અને ઓલ્ડ ઇન્સ્પિરેશન પોઇન્ટ તેની ઉપર આવેલો છે. પૂર, ચાલવાની અને ખનિજોની ઉત્ખનન પ્રવૃત્તિઓમાં ઘટાડા અને વાહનો તથા બસના ઉપયોગમાં થયેલા તીવ્ર વધારાએ 1945માં યોસેમિટી વેલી રેલવેને બિનઉપયોગી બનાવી દીધી.{{sfn|Greene|1987|p=527}} વર્તમાન ટીઓગા રોડ, હવે જે કેલિફોર્નિયા સ્ટેટ રૂટ 120નો ભાગ છે, તેનું લોકાર્પણ 1961માં કરવામાં આવ્યું હતું.{{sfn|Greene|1987|p=52}} [[File:Yosemite - Ahwahnee Hotel.jpg|thumb|alt=A multi-story building with a wood and stone exterior is in the midground, a tree is in the foreground and high cliffs in the background. Snow is on the ground.|આહવાહની હોટેલ, 2006]] યોસેમિટીમાં રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન માટેના અભ્યાસ કાર્યક્રમો અને સેવાઓનો પાયો હેરોલ્ડ સી બ્રિન્ટ અને લોય હોમ્સ મિલર દ્વારા 1920માં નાંખવામાં આવ્યો.{{sfn|Greene|1987|p=352}} અન્સલ એફહોલ 1921માં પ્રથમ ઉદ્યાન પ્રકૃતિવાદી બન્યા અને આ ભૂમિકા તેમણે બે વર્ષ સુધી નિભાવી.{{sfn|Greene|1987|p=353}} હોલનો વિચાર પાર્ક મ્યુઝિયમ એક્ટ અમલમાં લાવવાનો હતો કારણ કે ઇન્ટરપ્રિટીવ પ્રોગ્રામ્સ માટેનું જાહેર સંપર્ક કેન્દ્ર અમેરિકા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે બીજા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનોમાં અનુસરવામાં આવ્યું હતું. યોસેમિટી મ્યુઝિયમ, રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન તંત્રમાં પ્રથમ કાયમી સંગ્રહાલય, 1926માં પૂર્ણ થયું.{{sfn|NPS|1989|p=117}} યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં ધ આહવાહની હોટેલ રાષ્ટ્રીય ઐતિહાસિક સ્થાન છે. 1927માં નિર્માણ પામેલી{{sfn|NPS|1989|p=118}} આ વૈભવી હોટેલ આર્કિટેક્ટ ગિલબર્ટ સ્ટેનલી અન્ડરવૂડે ડિઝાઇન કરીને નેટીવ અમેરિકન (મૂળ અમેરિકન) પ્રણાલીઓનો ઉપયોગ કરીને શણગારવામાં આવી છે.{{sfn|NPS|1989|p=118}} ઘણાં વર્ષો સુધી આ હોટેલે અન્સલ એડમ્સેના સર્જનોના વાર્ષિક પ્રદર્શનની યજમાની કરી હતી. [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વ યુદ્ધ]] સમયે તેનો ઉપયોગ સૈનિકોના પુનર્વસન માટે કરવામાં આવ્યો હતો. ===પુનઃસ્થાપન અને જાળવણી=== યોસેમિટી ખીણપ્રદેશ 1937, 1950, 1955 અને 1997માં પૂરથી ઘેરાઈ ગયો.<ref name="NPSwater">[http://www.nps.gov/archive/yose/nature/water.htm યોસેમિટી નેશનલ પાર્ક: વોટર ઓવરવ્યૂ], રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન સેવા. સુધારો, 4 જાન્યુઆરી, 2007</ref> યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં પોહોનો બ્રિજ માપણી કેન્દ્ર પર કરવામાં આવેલી માપણી અનુસાર પૂરના પાણીના પ્રવાહનો દર 22,000થી 25,000 ક્યુબિક ફૂટ (620થી 700 મીટર³) પ્રતિ સકેન્ડ હતો.<ref name="NPSwater"></ref> જૂના યોસેમિટી ગામના લગભગ તમામ માળખાઓ, સિવાય કે મંદિરો, કાંતો વાવોનાના પાયોનિયર યોસેમિટી હિસ્ટરી કેન્દ્ર ખાતે ખસેડી લેવામાં આવ્યા હતા અથવા તો 1950 અને 1960ના દાયકામાં ધ્વસ્ત થઈ ગયા હતા.<ref name="PioneerHistory">{{cite web|url=http://www.yosemite.ca.us/pioneer-yosemite-history-center/introduction.html|title=Pioneer Yosemite History Center Online|access-date=May 9, 2010|year=2005|last=Anderson|first=Dan E.|publisher=Yosemite Online}}</ref> ઉદ્યાન ખાતેના અન્ય માળખાઓને પણ ઐતિહાસિક કેન્દ્ર ખાતે ખસેડવામાં આવ્યા હતા. યોસેમિટી ખીણપ્રદેશનું સૌથી જૂનું મકાન સિડર કોટેજ પૂરની અસર પામ્યું ન હતું છતાં પણ અન્ય મકાનો સાથે 1941માં ધ્વસ્ત થઈ ગયું હતું.{{sfn|Greene|1987|pp=479, 483, 595}} ઐતિહાસિક જાળવણી પર ઓછું ધ્યાન આપવામાં આવ્યું હતું, કુદરતી ચીજોની પુનઃસ્થાપન અને જાળવણીને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવ્યું હોય તેમ લાગતું હતું.{{sfn|Greene|1987|p=483}} વાઇલ્ડરનેસ પ્રીઝર્વેશન એક્ટ 1964ના માધ્યમથી કોંગ્રેસે ઉદ્યાનનો 89 ટકા હિસ્સો ઉચ્ચ સુરક્ષિત જંગલી વિસ્તાર તરીકે જાહેર કર્યો.{{sfn|Orsi|1993|p=8}} કોઇ રોડ, વાહનો (સિવાય કે બચાવ માટે હેલિકોપ્ટર્સ અને અન્ય આકસ્મિક મદદ માટેના વાહનો) અથવા અન્ય વિકાસને ટ્રેઇલ જાળવણીથી આગળ આ વિસ્તારમાં અનુમતિ આપવામાં આવતી ન હતી. આ કાયદાએ યોસેમિટી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનની બાજુમાં અન્સેલ એડમ્સ વાઇલ્ડરનેસ અને જ્હોન મૂર વાઇલ્ડરનેસનું પણ સર્જન કર્યું.<ref>{{cite web|url=http://www.fs.fed.us/r5/inyo/recreation/wild/index.shtml|title=Recreational Activities – Wilderness (Inyo National Forest)|publisher=USDA Forest Service|access-date=April 18, 2010}}</ref> આ સુરક્ષિત વિસ્તારોમાં 1906માં રાજ્ય સરકારના અનુદાન સાથે એકરૂપતા આપવામાં આવી તે પહેલાં પાર્કમાંથી દૂર કરવામાં આવેલા પ્રદેશોનો પણ સમાવેશ થતો હતો. ''યોસેમિટી ફાયરફોલ'', જેમાં ગ્લેશિયર પોઇન્ટથી સળગતા કોલસા ગબડાવીને અદભૂત નજારો તૈયાર કરવામાં આવતો હતો, 1968માં અંત પામ્યો કારણ કે તે ઉદ્યાનના મૂલ્યોને અનુરૂપ ન હોવાનું માનવામાં આવતું હતું.{{sfn|Greene|1987|p=435}} આ ફાયરફોલ 1870ના દાયકામાં ક્વચિત જ હાથ ધરાતો હતો અને કેમ્પ કરીની સ્થાપના સાથે તે રાત્રિ પરંપરા બન્યો હતો.{{sfn|Greene|1987|p=131}} ===1960ના દાયકાના પાછલા વર્ષોથી=== રેન્જરોએ સ્ટોનમેન મેડોવમાં ગેરકાયદેસર છાવણી નાંખેલા પ્રવાસીઓને જગ્યા ખાલી કરાવવાનો પ્રયાસ કરતાં 1970ના ઉનાળામાં મોટી સંખ્યામાં યુવાનો ઉદ્યાનમાં એકઠા થતાં ચોથી જુલાઇએ પ્રસરેલા રમખાણોને કારણે યોસેમિટીમાં અમેરિકન સમાજમાં બહોળા તણાવની સ્થિતિ પેદા થઈ.<ref>{{cite book|title=Our national parks and the search for sustainability|last=O'Brien|first=Bob R.|page=175|url=http://books.google.com/?id=ZmYB3CfQA70C&lpg=PA176&dq=Stoneman%201970%20riot&pg=PP1#v=onepage&q=Stoneman%201970%20riot|year=1999|publisher=University of Texas Press|isbn=9780292760509}}</ref> તોફાનીઓએ રક્ષકો પર પત્થરથી હુમલો કર્યો અને ઘોડેસ્વાર રક્ષકોને નીચે પાડ્યા. કાયદાની પરિસ્થિતિની સ્થાપના માટે નેશનલ ગાર્ડને બાલોવવામાં આવ્યા હતા. યોસેમિટી પાર્ક એન્ડ કરી કંપની 1973માં મ્યુઝિક કોર્પોરેશન ઓફ અમેરિકા (એમસીએ (MCA)) લઈ આવી.{{sfn|Orsi|1993|p=125}} 1988માં, કન્સેશનરીઓએ 500 મિલિયન ડોલર લઈ આવ્યા અને ફ્રેન્ચાઇઝી માટે સંઘીય સરકારને 12.5 મિલિયન ડોલર ચૂકવ્યા.<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,972114,00.html|title=Fighting For Yosemite's Future|last=McDowell|first=Jeanne|publisher=Time|date=January 14, 1991|access-date=જાન્યુઆરી 7, 2011|archive-date=ડિસેમ્બર 24, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091224183929/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,972114,00.html|url-status=dead}}</ref> ડેલવેર નોર્થ કંપનીઝ 1992માં યોસેમિટી માટેની પ્રાથમિક કન્સેશનરી બની ગઈ. તેણે રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન સેવા સાથે કરેલા કરારથી કન્શેશનરી તરફથી મળતી ઉદ્યાનની વાર્ષિક આવક વધીને 20 મિલિયન ડોલર થઈ ગઈ.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/1992/12/18/us/us-picks-concessionaire-for-yosemite-park.html|title=U.S. Picks Concessionaire for Yosemite Park|date=December 18, 1992|newspaper=New York Times}}</ref> 1999માં ઉદ્યાનની બહાર જ કેરી સ્ટેનેરે ચાર મહિલાઓની હત્યા કરી.<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/US/9907/27/yosemite.murder.01/index.html|title=Yosemite suspect confesses to 4 killings|date=July 27, 1999|newspaper=Cable News Network|access-date=જાન્યુઆરી 7, 2011|archive-date=માર્ચ 9, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110309070113/http://edition.cnn.com/US/9907/27/yosemite.murder.01/index.html|url-status=dead}}</ref> આ જ વર્ષે ગ્લેશિયર પોઇન્ટની પૂર્વ બાજુએથી શરૂ થયેલું ભેખનું ધસાણ મર્સિડ નદીના હેપ્પી આઇલ્સ નજીક ખતમ થયું, જેનાથી ફૂટબોલના અસંખ્ય મેદાનો કરતાં પણ વધારે વિસ્તારમાં નકામો કચરો ફેલાઇ ગયો.<ref>{{cite book|url=http://pubs.usgs.gov/of/1999/ofr-99-0385/|last=Wieczorek|first=Gerald F.|coauthors=Snyder, James B.|id=USGS Open-file Report 99-385|title=Rock falls from Glacier Point above Camp Curry, Yosemite National Park, California|publisher=United States Geological Survey|year=1999}}</ref> આ ઘટનાઓ બાદ પ્રવાસનમાં થોડો ઘટાડો થયો, પરંતુ ફરીથી તે તેના મૂળ સ્તરે પહોંચી ગયું. ==માનવીય અસર== ઉદ્યાન પરની માનવીય અસરને ઘટાડવા માટે ઉદ્યાન સેવા દ્વારા 1980માં આયોજન જારી કરવામાં આવ્યું. જનરલ મેનેજમેન્ટ પ્લાનથી રાત્રીરોકાણમાં 17 ટકાનો અને કર્મચારીઓ માટેના રહેણાંકમાં 68 ટકાનો ઘટાડો થયો, 1990 સુધી ગોલ્ફ કોર્સ અને ટેનિસ કોર્ટ દૂર કરવામાં આવ્યા,{{sfn|Wuerthner|1994|p=44}} છતાં પણ યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં 1,300 મકાનો હતો, 1990ના દાયકા સુધી {{convert|17|acres|ha}} ખીણપ્રદેશની જમીન પાર્કિંગથી માટે ફળવાયેલી હતી.{{sfn|Wuerthner|1994|p=41}} લક્ષ્યાંકો પૂરા થતાં ન હતા, પરંતુ જાન્યુઆરી 1997માં પૂરે યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં ઉદ્યાનની માળખાકીય સેવાઓ નાશ પામી.{{sfn|Schaffer|1999|p=54}} પછીથી જનરલ મેનેજમેન્ટ પ્લાન અને 250 જેટલા અન્ય પગલાંઓના અમલ માટે યોસેમિટી વેલી પ્લાન પછીથી રજૂ કરવામાં આવ્યો.<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/archive/yose/planning/yvp/about.html | title = Yosemite Valley Plan: The Story and the Process | publisher = National Park Service | access-date = March 27, 2010}}</ref> ===જંગલો અને ઘાસના મેદાનો (મીડોવ્ઝ)=== આવાહનીચી અને અન્ય મૂળ રહેવાસી જૂથોએ યોસેમિટી પ્રદેશના વાતાવરણમાં પરીવર્તન કરી દીધું. એકોર્નવાળા બ્લેક ઓક્સના વિકાસ માટે દર વર્ષે ખીણપ્રદેશમાં ઇરાદાપૂર્વક આગ લગાડવામાં આવતી હતી.{{sfn|Schaffer|1999|p=43}} આગથી જંગલ ખૂલ્લું રહેતું, હુમલાનું જોખમ ઘટતું અને ખૂલ્લા વિસ્તારો ઘાસના મેદાનોના વિસ્તરણ અને જાળવણીમાં મદદ કરતાં. ઉદ્યાનના પ્રારંભિક રક્ષકોએ કાદવ દૂર કર્યો, જેનાથી ઘાસના મેદાનોની સંખ્યા અને વિસ્તારમાં ઘટાડો થયો. ખીણપ્રદેશમાં 1860માં લગભગ {{convert|750|acres|ha}} કરતાં વધારે ઘાસના મેદાનો હતા, જેની સરખામણીએ 20મી સદીના અંતે {{convert|340|acres|ha}} જેટલાં મેદાનો રહ્યા હતા.{{sfn|Harris|1997|p=327}} બાકી રહેલા મેદાનોને હાથથી ઝાડ અને ઝાંખરા દૂર કરીને જાળવવામાં આવે છે. ઉદ્યાન સેવાએ 1910 અને 1930માં સામાન્ય માનવામાં આવતી મેદાનમાં ડ્રાઇવિંગ અને કેમ્પ કરવાની પ્રવૃત્તિઓ પર પ્રતિબંધ લગાવ્યો{{sfn|Wuerthner|1994|p=41}} અને ઉદ્યાનમાં ઢોરઢાંખર અને ઘોડાઓને મુક્ત રીતે ફરવા દેવામાં આવતા ન હતા. આગમાં ઘટાડો થવાને કારણે પોન્ડેરોસા પાઇન અને એન્સેન્સ સિડર જેવા નાના શંકુદ્રૂમ પ્રકારના ઝાડના વિકાસને પ્રોત્સાહન મળ્યું, મોટા શંકુદ્રુમ ઝાડ નાના ઓકના વિકાસ માટે પૂરતા પ્રમાણમાં છાંયડો પૂરો પાડતા હતા. 20મી સદી સુધી, આગના બનાવોના ઘટાડા અને કાદવ દૂરી કરીને પાણીનું સ્તર નીચું લઈ જવામં આવતાં જ્યાં મીશ્ર અને ખુલ્લા શંકુદ્રૂમ ઓક પહેલાં ઉગતાં હતાં ત્યાં ગાઢ શંકુદ્રૂમ જંગલો આકાર લેવા લાગ્યા.{{sfn|Schaffer|1999|p=44}} આગ ડામવાની નીતિનું સ્થાન આગ વ્યવસ્થાપન કાર્યક્રમે લીધું જેમાં નિશ્ચિત રીતે આગનો વાર્ષિક ઉપયોગ કરવામાં આવતો. જાયન્ટ સિક્વોઇયા ગ્રૂવ્સ માટે આગ ખાસ મહત્વ ધરાવતી હતી, કારણ કે તેના બીજ જ્યાં સુધી આગથી તપેલી માટીને ન સ્પર્શે ત્યાં સુધી તેને અંકુર ફૂટતા ન હતા. વિસ્તારમાં વૃક્ષો કાપવાની પ્રક્રિયા ચાલુ રહી. પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ અને 1930ની વચ્ચે જ્યારે જ્હોન ડી રોકફેલર, જૂનિયર અને સંઘીય સરકાર યોસેમિટી લંબર કંપની લઈ આવ્યા ત્યારે લગભગ દોઢ મિલિયન બોર્ડ ફૂટથી વધારે લાકડું કાપવામાં આવ્યું હતું.{{sfn|Schaffer|1999|p=52}} ===મુલાકાતીઓમાં વધારો=== [[File:Wawona tree1.jpg|thumb|upright|alt=An early automobile carrying a group of people drives through a tunnel cut through a very large tree.|વાવોના ટ્રી 1918માં1881માં ટનલને કાપવામાં આવી હતી, ઝાડ 1969માં તૂટી પડ્યું હતુંતેની ઉંમર 2,300 વર્ષ અંદાજવામાં આવે છે. ]] મૂર અને સીએરા ક્લબે પ્રારંભિક સમયમાં ઉદ્યાનમાં મુલાકાતીઓની સંખ્યા વધારવાના પ્રયાસોને પ્રોત્સાહન આપ્યું. મૂરે લખ્યું હતું કે, "રમતિયાળ અને પ્રશંસા કરવાની ક્ષમતા નહીં ધરાવતા મુલાકાતીઓ આ સમયની ખૂબ જ આશાસ્પદ નિશાની છે, જે પ્રકૃતિ તરફ પાછા ફરવાની આપણી પ્રક્રિયાને તો સૂચવે છે – કારણ કે પર્વતોમાં જવું એટલે ઘરે પાછા ફરવું."{{sfn|Wuerthner|1994|p=41}} પ્રથમ યાંત્રિક વાહન 1900માં યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં પ્રવેશ્યું, પરંતુ 1913 સુધી યોસેમિટીમાં કાર ટ્રાફિકમાં વધારો થયો નહીં, જ્યારે પ્રથમ તેમને પ્રથમ વખત સત્તાવાર રીતે પ્રવેશ આપવામાં આવ્યો,{{sfn|Schaffer|1999|p=52}} પછીના વર્ષે 127 કાર ઉદ્યાનમાં પ્રવેશી.{{sfn|Harris|1997|p=327}} ઉદ્યાનના મુલાકાતીઓની સંખ્યા 1914ના 15,154થી વધીને 1918માં 35,527 અને 1929માં 461,000 થઇ હતી.{{sfn|Wuerthner|1994|p=41}} 1946માં મિલિયનના બેતૃતિયાંશ, 1954માં એક મિલિયન, 1966માં બે મિલિયન અને 1980ના દાયકાતમાં ત્રણ મિલિયન અને 1990ના દાયકામાં ચાર મિલિયન થઈ.{{sfn|Schaffer|1999|pp=52, 54}} ===મનોરંજન પ્રવૃત્તિઓ=== હાફ ડોમ એ યોસેમિટી ખીણપ્રદેશની સપાટીથી {{convert|4737|ft|m}} ઊંચો મહત્વનો અને આઇકોનિક ગ્રેનાઇટ ડોમ છે. તેના પર પ્રથમ આરોહણ ઓક્ટોબર 12, 1875માં યોસેમિટી ખીણપ્રદેશના સ્કોટીશ લુહાર જ્યોર્જ સી એન્ડરસને કર્યું હતું.{{sfn|Greene|1987|p=104}} એન્ડરસને બિછાવેલું દોરડું 61 વર્ષીય ગેલન ક્લાર્ક, અને એક મહિલા સહિત છ વ્યક્તિઓ દ્વારા હાફ ડોમ પર છેલ્લા {{convert|975|ft|m}} આરોહણ કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવ્યું હતું. એન્ડરસનના દોરડાનું અનેક વખત સમારકામ કરવામાં આવ્યું હતું અને તેના બદલે 1919માં સીએરા ક્લબે સ્ટેરવે બનાવ્યો હતો.{{sfn|Greene|1987|p=332}} વધારે સારી રીતે કેમ્પ 4 તરીકે ઓળખાતા સનીસાઇડ વોક-ઇન કેમ્પગ્રાઉન્ડનું નિર્માણ 1929માં કરવામાં આવ્યું હતું.{{sfn|Greene|1987|p=348}} યોસેમિટીમાં 1950ના દાયકામાં ઊંચી ટેકરીઓ ચડવાનો પ્રારંભ કરનારા રોક ક્લાઇમ્બર્સ ત્યાં રોકાણ કરતાં હતા.<ref>{{cite book|title=Yosemite: The Complete Guide|last=Kaiser|first=James|page=138|url=http://books.google.com/?id=x-39DaTLGTIC&dq|publisher=Destination Press|year=2007|isbn=0967890470}}</ref> 1997માં યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં આવેલા પૂરે ખીણપ્રદેશમાં કર્મચારીઓ માટેના મકાનોને ધ્વસ્ત કરી દીધાં. ઉદ્યાન સેવા કેમ્પ 4ની બાજુમાં પરસાળ બાંધવા માંગતી હતી, પરંતુ અમેરિકન આલ્પાઇન ક્લબના ટોમ ફ્રોસ્ટ અને અન્ય લોકો આ આયોજનને નિષ્ફળ બનાવવામાં સફળ રહ્યા. <ref>{{cite web|url=https://rockandice.com/news/451-Coffees-Free-at-Camp-4|title=Rock and Ice Magazine: Coffee's Free at Camp 4|last=Muhlfeld|first=Teige|date=September 17, 2009|access-date=November 2, 2009|archive-date=જુલાઈ 15, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715193817/https://rockandice.com/news/451-Coffees-Free-at-Camp-4|url-status=dead}}</ref> રમત તરીકે રોક ક્લાઇમ્બિંગને વિકસાવવામાં તેની ભૂમિકા બદલ કેમ્પ 4ની નોંધણી નેશનલ રજીસ્ટર ઓફ હિસ્ટોરિક પ્લેસિસ (ઐતિહાસિક સ્થળોના રાષ્ટ્રીય નોંધણીપત્ર)માં ફેબ્રુઆરી 21,2003માં કરવામાં આવી.<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/yose/planyourvisit/camp4.htm|work=Yosemite National Park|title=Camp 4|access-date=May 8, 2010}}</ref> બેઝર પાસ સ્કી એરીયાને 1935માં સ્થાપવામાં આવ્યો.{{sfn|Wuerthner|1994|p=46}} 9-હોલ વાવોના ગોલ્ફ કોર્સને વાવોના હોટેલને અડીને આવેલા ઘાસના મેદાનમાં જૂન 1918માં ખૂલ્લો મૂકવામાં આવ્યો.<ref>{{cite book|title=Insiders' Guide to Yosemite|last=Misuraca|first=Karen|page=137|url=http://books.google.com/?id=JOndAksLV8oC&lpg=PA137&dq=golf%20course%20opened%20%20yosemite&pg=PP1#v=onepage&q=golf%20course%20opened%20%20yosemite|publisher=Morris Book Publishing|year=2006|location=Guilford, Connecticut|isbn=0-7627-4050-7}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> એક ગોલ્ફ કોર્સ પછીથી યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં આહવાહની હોટેલની નજીક બાંધવામાં આવ્યો પરંતુ પછીથી તેની દૂર કરીને 1981માં તેને ઘાસના મેદાનમાં ફેરવી દેવામાં આવ્યો.<ref>{{cite book|title=Yosemite National Park: A Complete Hikers Guide|last=Schaffer|first=Jeffrey P.|page=258|url=http://books.google.com/?id=Z4fSi0EjFHoC&lpg=PA258&dq=Ahwahnee%20golf%20course%20yosemite&pg=PP1#v=onepage&q=Ahwahnee%20golf%20course%20yosemite|publisher=Wilderness Press|year=2006|location=Berkeley, California|isbn=9780899973838}}</ref> ===દાખલ કરાયેલી અને આક્રમણકારી જાતો=== {{seealso|introduced species|invasive species}} બહારથી લાવવામાં આવેલા પ્રાણીઓ અને રોગોએ 19મી સદીના પાછલા વર્ષોથી ઉદ્યાનના વિસ્તાર પર અસર શરૂ કરી. ગેલેન ક્લાર્કે 1890ના દાયકાના મધ્યભાગમાં નોંધ્યું હતું કે યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં મૂળ ઘાસ અને ફૂલછોડમાં પોણાભાગનો ઘટાડો થયો હતો.{{sfn|Schaffer|1999|p=44}} શંકુદ્રૂમ ઝાડને ચેપ લગાડતા વ્હાઇટ પાઇન બ્લિસ્ટર રસ્ટ બ્રિટિશ કોલંબિયામાં 1910માં આકસ્મિક રીતે આવ્યા અને 1920ના દાયકામાં કેલિફોર્નિયા પહોંચ્યા.<ref>{{cite book|title=California Forests and Woodlands: A Natural History|last=Johnston|first=Verna R.|page=94|url=http://books.google.com/?id=CvquMqwetzkC&lpg=PA94&dq=White%20pine%20blister%20rust%20introduced%20yosemite&pg=PP1#v=onepage&q=White%20pine%20blister%20rust%20introduced%20yosemite|year=1994|publisher=University of California Press|location=Berkeley, California|isbn=9780520202481}}</ref> ત્યારથી તેણે યોસેમિટી ખીણપ્રદેશમાં ઘણાં સુગર પાઇન ઝાડને અસર કરી છે.<ref>{{cite web|title=Forest Pests|publisher=National Park Service|url=http://www.nps.gov/yose/naturescience/forest-pests.htm|access-date=April 18, 2010}}</ref> રીબ્સ જીનસ ધરાવતાં છોડને દૂર કરીને ફૂગનું વહન કરતાં કાટને રોકી શકાય છે.{{sfn|Greene|1987|p=303}} યોસેમિટી ઝરણાંઓ અને સરોવરોમાં માછીમારીને ઉત્તેજન આપવા માટે ટ્રાઉટ લઈ આવવામાં આવ્યા હતા. બહારથી લાવવામાં આવેલી માછલીઓએ દેડકાના બચ્ચાંનો શિકાર કરતાં દેડકાંઓની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો.{{sfn|Wuerthner|1994|p=38}} સરોવરો અને ઝરણાંઓ ઉદ્યાનમાં હવે દેડકાંઓથી ભરપૂર નથી. તત્કાલિન પાર્ક મેનેજરો નુકસાનકારક નિંદામણની નવ આક્રમણકારી છોડની જાતના નિયંત્રણ પર ધ્યાન આપી રહ્યા છેઃ જેમાં યલો સ્ટાર-થીસ્ટલ (''સેન્ટાઉરીયા સોલસ્ટીટીઆલીસ'' ) ; સ્પોટેડ નેપવીડ (''સેન્ટાઉરીયા મેક્યુલોસા'' ) ; હિમાલયન બ્લેકબેરી (''રુબુસ આર્મેનિઆકસ'' ) ; બુલ થીસ્ટલ (''સિર્સિયમ વલ્ગર'' ) ; વેલ્વેટ ગ્રાસ (''હોલ્કસ લેનાટસ'' ) ; ચીટ ગ્રાસ (''બ્રોમસ ટેક્ટોરમ'' ) ; ફ્રેંચ બ્રૂમ (''જીનિસ્ટા નોનસ્પેસ્યુલેના'' ) ; ઇટાલિયન થીસ્ટલ (''કાર્ડસ પાઇસ્નોફેલસ'' ) ; અને પેરેનિયર પીપરવિડ (''લેપિડિયમ લેટીફોલિયમ'' )નો સમાવેશ થાય છે.<ref name="NPS_InvasivePlants">{{cite web|url=http://www.nps.gov/yose/naturescience/invasive-plant-management.htm|title= Invasive Plant Management (Yosemite National Park)| publisher=National Park Service|access-date=April 24, 2010}}</ref> 2008માં, ઉદ્યાને હર્બિસીડ્સ ગ્લાયફોસેટ અને એમિનોપાયરાલિડનો ઉપયોગ ઘણાંખરાં નુકસાનકારક છોડના નિયંત્રણની મેન્યુએલ પદ્ધતિને વધારવા માટે કર્યો.<ref name="NPS_InvasivePlants"></ref> ===વન્યજીવન=== [[File:Original Todd bear flag.jpg|thumb|alt=A tattered flag with a five point star in the upper left, a four-legged animal in the upper middle and "California Republic" written in the middle.|કેલિફોર્નિયાના મૂળ ધ્વજમાં બ્રાઉન બેરની પેટાજાતિનો સમાવેશ કરાયો હતો, જે તે વખતે યોસેમિટી વિસ્તારમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળતા હતા પરંતુ હવે નાશ પામ્યા છે.1890નો આ ફોટો મૂળ બેર ધ્વજ દર્શાવે છે, જેને 1906માં નાશ કરવામાં આવ્યો હતો. ]] ગ્રીઝલીઝ તરીકે પણ ઓળખાતા બ્રાઉન બેર મિવોક પુરાણકથાઓમાં મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે અને 1920થી તે સ્થાનિક રીતે નાશ પામવા લાગ્યા ત્યાં સુધીનું આ વિસ્તારનું મુખ્ય શિકારી પ્રાણી હતું.<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/yose/naturescience/mammals.htm|title=Yosemite Mammals|publisher=National Park Service|access-date=May 9, 2010}}</ref> ચાર્લ્સ નાહલ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલો યોસેમિટી ગ્રીઝલીનો સ્કેચ કેલિફોર્નિયાના રાષ્ટ્રીય ધ્વજની શોભા વધારે છે. અમેરિકન બ્લેક બેર 1930ના દાયકા સુધી સામાન્ય આકર્ષણ હતા, પરંતુ 1929માં 81 લોકોને રીંછને લગતી ઇજાઓની સારવારની જરૂર પડી.{{sfn|Wuerthner|1994|p=39}} સમસ્યારૂપ રીંછોને ઉદ્યાનના અન્ય ભાગોમાં લઇ જવામાં આવ્યા તે પહેલાં તેમના પર સફેદ કલરથી નિશાન કરવામાં આવ્યા હતા અને વારંવાર કરડતાં રીંછને મારી નાંખવામાં આવ્યા હતા. 1940માં રીંછને ખોરાક આપતાં શો બંધ કરવામાં આવ્યા, પરંતુ ઉદ્યાન સેવાએ કેમ્પ પર વારંવાર હુમલો કરતાં રીંછને મારવાનું ચાલુ રાખ્યું, લગભગ 200 જેટલા રીંછ 1960 અને 1972ની વચ્ચે મારી નાંખવામાં આવ્યા.{{sfn|Wuerthner|1994|p=39}} ઉદ્યાનના મુલાકાતીઓને હવે ખોરાકના યોગ્ય સંગ્રહ માટે શિક્ષણ આપવામાં આવે છે. તેમની આવકમાં વધારો કરવા રક્ષકો કોયોટ, શિયાળ, લાયન્સ્ક, માઉન્ટેઇન લાયન અને વોલ્વેરાઇન જેવા શિકારી પ્રાણીઓને તેમની રૂંવાટી માટે ફસાવતા હતા,{{sfn|Wuerthner|1994|pp=37–38}} જે પ્રક્રિયા 1925 સુધી ચાલુ રહી. શિકાર પરનું નિયંત્રણ ચાલુ રહ્યું, જો કે 1927માં રાજ્યના સિંહના શિકારીઓએ યોસેમિટીમાં 43 પર્વતીય સિંહોને મારી નાંખ્યા.{{sfn|Wuerthner|1994|p=38}} કૂપર્સ હોક અને શાર્પ-શાઇન્ડ હોકનો શિકાર કરીને તેમને સ્થાનિક સ્તરે ખતમ કરી દેવામાં આવ્યા.{{sfn|Wuerthner|1994|p=38}} શિકાર અને રોગના કારણે સ્થાનિક સ્તરેથી નાશ કરી દેવામાં આવેલી બિઘોર્ન શીપને ઉદ્યાનના પૂર્વ વિસ્તારમાં ફરીથી લાવવામાં આવી.{{sfn|Wuerthner|1994|p=40}} ઉદ્યાન સેવા અને યોસેમિટી ફંડે પણ પેરેગ્રીન ફાલ્કન અને ગ્રેટ ગ્રે આઉલ્સને તેમની જાતને પુનઃસ્થાપિત કરવામાં મદદ કરી.{{sfn|Schaffer|1999|p=44}} ટુલ એલ્ક, જેનો શિકાર લગભગ તેને નાશની સમીપ લઈ ગયો હતો,ને પૂર્વ કેલિફોર્નિયામાં ઓવેન્સ ખીણપ્રદેશમાં લઈ જવામાં આવ્યા તે પહેલાં યોસેમિટીમાં પેનમાં રાખવામાં આવ્યા હતા.{{sfn|Wuerthner|1994|p=39}} ==નોંધ== {{reflist|colwidth=20em}} ==સંદર્ભો== *{{cite book | title=Yosemite: the Park and its Resources | first=Linda Wedel | last=Greene | url=http://www.yosemite.ca.us/library/yosemite_resources/yosemite_resources.pdf | publisher=U.S. Department of the Interior / National Park Service | year=1987 | ref=CITEREFGreene1987 | access-date=2011-01-07 | archive-date=2011-06-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110606144808/http://www.yosemite.ca.us/library/yosemite_resources/yosemite_resources.pdf | url-status=dead }} *{{cite book | title = Geology of National Parks | edition = 5th | editor = | last = Harris | first = Ann G. | coauthors = Tuttle, Esther; Tuttle, Sherwood D. | location = Iowa | publisher = Kendall/Hunt Publishing | year = 1997 | isbn = 0-7872-5353-7 | ref = CITEREFHarris1997 }} *{{cite book | title = Geology of U.S. Parklands | edition = 5th | first = Eugene P. | last = Kiver | coauthors = Harris, David V. | publisher = Jonh Wiley & Sons | location = New York | year = 1999 | isbn = 0-471-33218-6 | ref = CITEREFKiver1999}} *{{cite book|author=NPS contributors|title=Yosemite: Official National Park Service Handbook|year=1989|id=no. 138|publisher=Division of Publications, National Park Service|location=Washington, D.C.|ref=CITEREFNPS1989}} *{{cite book|title=Yosemite and Sequoia|last=Orsi|first=Richard J.|coauthors=Runte, Alfred; Smith-Baranzini, Marlene |year=1993|url=http://books.google.com/?id=pleXv7xbrAwC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage&q|publisher=University of California Press|location=Berkeley, California|ref=harv|isbn=9780520081604}} *{{cite book|title=Yosemite: The Embattled Wilderness|last=Runte|first=Alfred|publisher=University of Nebraska Press|year=1990|isbn=0803238940|url=http://www.nps.gov/history/history/online_books/rusticarch/|ref=harv|access-date=2011-01-07|archive-date=2010-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618041624/http://www.nps.gov/history/history/online_books/rusticarch/|url-status=dead}} *{{cite book|title=Yosemite National Park: A Natural History Guide to Yosemite and Its Trails|first=Jeffrey P.|last=Schaffer|publisher=Wilderness Press|location=Berkeley|year=1999|isbn=0899972446|ref=CITEREFSchaffer1999}} *{{cite book|title=Yosemite: A Visitors Companion|first=George|last=Wuerthner|publisher=Stackpole Books|year=1994|isbn=0811725987|ref=CITEREFWuerthner1994}} ==બાહ્ય લિંક્સ== *[http://www.yosemite.ca.us/library/yosemite_resources/ યોસેમિટી: ધ પાર્ક એન્ડ ઇન્ટસ રિસોર્સિસ (1987) લિન્ડા ડબલ્યુ ગ્રીની દ્વારા] *[https://web.archive.org/web/20121028140343/http://thehive.modbee.com/?q=node/153 હિસ્ટોરિક યોસેમિટી ઇન્ડિયન ચીફ્સ – ફોટો સાથે] *[http://www.yosemite.ca.us/library/guardians_of_the_yosemite/ ગાર્ડીયન્સ ઓફ ધ યોસેમિટી (1961) જોહન ડબલ્યુ. બિન્ગામેન દ્વારા] [[Category:યોસેમિટી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન]] [[Category:સીએરા નેવાડા (યુ.એસ.)નો ઇતિહાસ]] [[Category:કેલિફોર્નિયાનો ઇતિહાસ]] [[Category:કેલિફોર્નિયાનો પ્રાકૃતિક ઇતિહાસ]] kkifgcem8y26p3cbokkoae3xej7dh2k 0 57574 902075 806923 2026-07-04T14:00:45Z Aniket 65 [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902075 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = અબલખ | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22693613 |title=''Haematopus ostralegus'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |access-date=26 November 2013}}</ref> | image = Haematopus ostralegus Norway.jpg | image_width = 240px | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Bird|Aves]] | ordo = [[Charadriiformes]] | familia = [[Oystercatcher|Haematopodidae]] | genus = ''[[Oystercatcher|Haematopus]]'' | species = '''''H. ostralegus''''' | binomial = ''Haematopus ostralegus'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | range_map = Haematopus ostralegus distr.png | range_map_width = 240px | range_map_caption = વિસ્તાર {{leftlegend|yellow|પ્રજનન પ્રદેશ|outline=gray}}{{leftlegend|green|વાર્ષિક રહેઠાણ|outline=gray}}{{leftlegend|blue|શિયાળુ રહેઠાણ |outline=gray}} }} '''અબલખ''' ([[અંગ્રેજી]]: Eurasian Oystercatcher, Common Pied Oystercatcher, Oystercatcher (યુરોપમાં)), (''Haematopus ostralegus'') એ પશ્ચિમ [[યુરોપ]], મધ્ય [[યુરેશિયા]], [[ચીન]] અને કોરીયાના પશ્ચિમ કિનારાના વિસ્તારોમાં વિશાળપણે ફેલાયેલું [[પક્ષી]] છે. આ પક્ષી ફારાઓ ટાપુઓનું ([[:en:Faroe Islands|Faroe Islands]]) રાષ્ટ્રીય પક્ષી છે જ્યાં તે ''tjaldur'' તરીકે ઓળખાય છે. ==વર્ણન== આ પક્ષી {{convert|40|-|45|cm|in}} લાંબુ (ચાંચ ૮&ndash;૯&nbsp;સે.મી.) અને {{convert|80|-|85|cm|in}} પાંખોનો વ્યાપ ધરાવતું હોય છે.<ref name=BWP>{{cite book |title=The Birds of the Western Palearctic [Abridged] |year=1997 |publisher=[[OUP]] |isbn=0-19-854099-X}}</ref> તેના પીંછા કાળા-ધોળા, પગ લાલ અને મજબુત પહોળી લાલ ચાંચ હોય છે. ==બાહ્ય કડીઓ== {{commons|Haematopus ostralegus|અબલખ}} {{wikispecies|Haematopus ostralegus|અબલખ}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/eurasian-oystercatcher-haematopus-ostralegus Eurasian Oystercatcher videos, photos & sounds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140318061022/http://ibc.lynxeds.com/species/eurasian-oystercatcher-haematopus-ostralegus |date=2014-03-18 }} on the Internet Bird Collection * [http://tjeld.uib.no/ Oystercatcher WEBCAM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140505063342/http://tjeld.uib.no/ |date=2014-05-05 }} live from the roof of the [[University of Bergen]] ==સંદર્ભ== {{reflist}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:પક્ષી]] [[શ્રેણી:પ્રાણીશાસ્ત્ર]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ]] 694cpgh4bjxghhd2cihx3syak3amwlo 0 98947 902074 902008 2026-07-04T13:59:59Z Aniket 65 રેતાળ રણગોધલાની કડી જોડી 902074 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = પંખીજગત | image = | image_size = | border = | alt = | caption = | author = [[પ્રદ્યુમ્ન કંચનરાય દેસાઈ]] | audio_read_by = | title_orig = | orig_lang_code = | title_working = | translator = | illustrator = | cover_artist = ડી. દળવી | country = ભારત | language = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] | series = | release_number = | subject = ગુજરાતના પંખીઓ | genre = સંદર્ભગ્રંથ | set_in = | publisher = મધૂરીકાબેન પ્રદ્યુમ્ન દેસાઈ, પ્રકાશ સાહિત્ય ભંડાર. | publisher2 = | pub_date = માર્ચ ૧૯૮૨ | english_pub_date = | published = | media_type = | pages = ૨૮૪ | awards = | isbn = | isbn_note = | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = <!-- for books in a series --> | followed_by = <!-- for books in a series --> | wikisource = | notes = | exclude_cover = | website = }} '''''પંખીજગત''''' એ ગુજરાતમાં જોવા મળતા પક્ષીઓની ખાસીયતો વિષેની રેખાચિત્રો સહિતની માહિતિ આપતું [[પ્રદ્યુમ્ન કંચનરાય દેસાઈ]]નું ગુજરાતી ભાષાનું પુસ્તક છે, જે પક્ષીવિદો અને અભ્યાસુઓમાં સંદર્ભગ્રંથ તરીકે કામમાં લેવાય છે. પુસ્તકના મુખપૃષ્ઠ પર નર અને માદા [[દૂધરાજ]] ({{lang-en|Paradise Flycatcher}})ની જોડીનું રંગીન રેખાચિત્ર છે.<ref name="pkd1">{{cite book |last=દેસાઈ |first=પ્રદ્યુમ્ન કંચનરાઈ |year=1982 |title=પંખીજગત |location=અમદાવાદ |publisher=પ્રકાશ સાહિત્ય ભંડાર|page= |isbn= |author-link=પ્રદ્યુમ્ન કંચનરાય દેસાઈ}}</ref> == પ્રકાશન == આ પુસ્તકના પ્રકાશક મધૂરીકાબેન પ્રદ્યુમ્ન દેસાઈએ પુસ્તકની પ્રથમ આવૃત્તિ માર્ચ ૧૯૮૨માં ૱ ૬૦ની કિંમતે ૭૫૦ નકલો સાથે બહાર પાડી હતી.<ref name="pkd1"/> આ પુસ્તકના પ્રકાશન માટે ગુજરાત સરકારે ૱ ૨૫૦૦ની આર્થિક સહાય કરી હતી.<ref name="pkd1"/> પુસ્તકનું આવરણ ડી. દળવી એ તૈયાર કર્યું હતું અને આવરણનું પ્રીંટીંગ દળવી પ્રીંટરી, રાયપુર દરવાજા, અમદાવાદ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="pkd1"/> છાપકામ માટેના બ્લોક્સ જગદીશ પ્રોસેસ સ્ટુડીઓ, અમદાવાદ ખાતે તૈયાર કરાવવામાં આવ્યા હતા.<ref name="pkd1"/> પુસ્તકના મુદ્રક રાકેશ કે દેસાઇ, ચંદ્રીકા પ્રીંટરી, મીરઝાપુર રોડ અમદાવાદ હતા.<ref name="pkd1"/> પુસ્તકના મુખ્ય વિક્રેતા પ્રકાશ સાહિત્ય ભંડાર, મણીનગર, અમદાવાદ હતા.<ref name="pkd1"/> == યાદી == પુસ્તકમાં ગુજરાતમાં જોવા મળતા ૪૩૧ પક્ષીઓની માહિતી આપેલી છે. # કાગડા કુટુંબ ## ૧. [[દેશી કાગડો|કાગડો]] ## ૨. [[ગિરનારી કાગડો|ગિરનારી અથવા જંગલી કાગડો]] ## ૩. મહાકાગ ## ૪. [[ખેરખટ્ટો|ખખેડો (ખેરખટ્ટો)]] ## ૫. થડચડ રાખોડી ## ૬. થડચડ કથ્થાઈપેટ ## ૭. ઝાડચડ મખમલી ## ૮. [[રામચકલી|રામચકલી]] ## ૯. રામચકલી કાબરી ## ૧૦. [[રામચકલી-પીળી ચોટલી|રામચકલી પીળી ચોટલીવાળી]] # [[લલેડું|લલેડા કુટુંબ]] ## ૧૧. લલેડું વાપી ## ૧૨. લલેડું કરમદીનું ## ૧૩. લલેડું ભારતીય પીળી આંખવાળું ## ૧૪. લલેડું શેરડી ## ૧૫. લલેડું સામાન્ય રાખોડી ## ૧૬. [[વન લલેડુ|લલેડું વન]] ## ૧૭. લલેડું સીટીમાર # શૌબિન્ગા કુટુંબ ## ૧૮. [[શૌબિન્ગા]] ## ૧૯. શૌબિન્ગા મધ્ય ભારતીય ## ૨૦. શૌબિન્ગા માર્શલનો # હરેવા કુટુંબ ## ૨૧. હરેવો જોર્ડનનો ## ૨૨. હરેવો # બુલબુલ કુટુંબ ## ૨૩. બુલબુલ ## ૨૪. [[કનરા બુલબુલ | બુલબુલ કનરા]] ## ૨૫. બુલબુલ સિપાહી ## ૨૬. બુલબુલ સફેદ નેના # થ્રશ કુટુંબ ## ૨૭. [[નિલકંઠી]] ## ૨૮. રાખોડી પીઠ ## ૨૯. થરથરો કાશ્મીરી ## ૩૦. [[દૈયડ|દૈયડ]] ## ૩૧. [[દેવચકલી|દેવચકલી]] ## ૩૨. શામો ભારતીય ## ૩૩. કસ્તુરી ## ૩૪. મલાગીર કસ્તુરો ## ૩૫. પાન્ડુ શામા ## ૩૬. ભૂરા માથાના કસ્તુરો ## ૩૭. પીદ્દો પીળો ## ૩૮. પીદ્દો રણ ## ૩૯. પીદ્દો લાલપુચ્છ ## ૪૦. પીદ્દો કાબરો ## ૪૧. પીદ્દો સ્ટોલીકઝાનો ## ૪૨. પીદ્દો શામો ## ૪૩. પીદ્દો મેંદીયો ## ૪૪. પીદ્દો સ્ટ્રીકલેન્ડનો ## ૪૫. પીદ્દો પથરાળ કાળો ## ૪૬. [[ઇન્દ્રરાજ|ઈન્દ્રરાજ]] # માખીમાર કુટુંબ ## ૪૭. [[દૂધરાજ|દુધરાજ અથવા તરવારિયો]] ## ૪૮. માખીમાર ભૂરો ## ૪૯. [[ચટકી માખીમાર|માખીમાર ચટકી]] ## ૫૦. [[અધરંગ|અધરંગ]] ## ૫૧. માખીમાર ખાખી ## ૫૨. માખીમાર રાખોડી પીળો ## ૫૩. [[નાચણ|નાચણ]] ## ૫૪. માખીમાર ભારતીય રાતો ## ૫૫. માખીમાર લાલપુચ્છ ## ૫૬. [[પીરોજી માખીમાર|માખીમાર પીરોજી]] ## ૫૭. પહાડી પંખો # લટૂષક કુટુંબ ## ૫૮. લટોરો દુધીયો અથવા રૂપારેલ ## ૫૯. લટોરો પચનક ## ૬૦. લટોરો કાઠિયાવાડી ## ૬૧. લટોરો પરદેશી ## ૬૨. લટોરો રેતિયો ## ૬૩. લટોરો કાળી પીઠનો ## ૬૪. લટોરો રાખોડી અબાબીલ ## ૬૫. લટોરો કાંટનો # કસ્યા અને [[રાજાલાલ|રાજાલાલ]] કુટુંબ ## ૬૬. કસ્યો મોટો ## ૬૭. [[કાળા માથાનો કશ્યો|કસ્યો કાળા માથાનો]] ## ૬૮. રાજાલાલ ધર્મકુમારસિહજીનો ## ૬૯. રાજાલાલ કાબરો ## ૭૦. રાજાલાલ કેશરિયો ## ૭૧. રાજાલાલ નાની ચાંચવાળો # પીલક અને કોસીટ કુટુંબ ## ૭૨. [[પીલક]] ## ૭૩. [[કાળા માથાનો પીલક | પીલક કાળા માથાનો]] ## ૭૪. [[કાળો કોસીટ|કોસીટ કાળો]] ## ૭૫. કોસીટ રાખોડી ## ૭૬. કોસીટ સફેદ પેટનો ## ૭૭. ભીમરાજ # ફુત્કી કુટુંબ ## ૭૮. ફુત્કી રામ ## ૭૯. ફુત્કી સીતા ## ૮૦. શ્વેતકંઠ ભારતીય નાનો ## ૮૧. શ્વેતકંઠ મોટો ## ૮૨. શ્વેતકંઠ ભારતીય ## ૮૩. ટીકટીકી શ્વેતનયના પાન ## ૮૪. ટીકટીકી બ્લાઈધની પાન ## ૮૫. ટીકટીકી કમોદનો ## ૮૬. ટીકટીકી પાન ## ૮૭. કીટકીટ જળ ## ૮૮. કીટકીટ સાદો ## ૮૯. કીટકીટ લીલાશવાળો ## ૯૦. ફુત્કી રણ ## ૯૧. ફુત્કી કાંટાવાળી ખડ ## ૯૨. કીટકીટ લીલો ## ૯૩. [[દરજીડો|દરજીડો અથવા ટાશકો]] ## ૯૪. ફુત્કી કાઠિયાવાડી ## ૯૫. [[લાલ ભાલ ફુત્કી | ફુત્કી લાલ ભાલ]] ## ૯૬. ફુત્કી વીડ ## ૯૭. [[કાળી પાન ફુત્કી| ફુત્કી કાળી પાન]] ## ૯૮. ફુત્કી કાંટની ## ૯૯. ફુત્કી દેશી ## ૧૦૦. ફુત્કી ધાસ #મેના અને કાબર કુટુંબ ##૧૦૧. મેના પવાઈ ##૧૦૨. મેના બબ્બાઈ અથવા બ્રાહ્મણી ##૧૦૩. [[વૈયું]] ##૧૦૪. વૈયું તેલીયું ##૧૦૫. [[કાબર]] ##૧૦૬. [[શિરાજી કાબર|કાબર શિરાજી]] ##૧૦૭. [[વન કાબર|કાબર વન]] #દાણા ચણતા પંખીઓનું કુટુંબ ##૧૦૮. ગન્ડમ પથરાળ ##૧૦૯. ગન્ડમ કાળા માથાનો ##૧૧૦. ગન્ડમ લાલ માથાનો ##૧૧૧. ગન્ડમ લહેરીઓ ##૧૧૨. [[મોરચકલી|ચકલી મોર]] ##૧૧૩. ચકલી ગુલાબી ##૧૧૪. ચકલી પહેલવાન ##૧૧૫. [[ચકલી|ચકલી (માદા) અને ચકલો(નર) ]] #સુઘરી અને મુનિયા કુટુંબ ##૧૧૬. [[સુઘરી]] અથવા બૈયું ##૧૧૬. સુઘરી કાળા ગળાની ##૧૧૭. સુઘરી લીટી વાળી ##૧૧૮. મુનિયા અથવા પિદ્દી ##૧૧૯. [[શીંગબાજ]] ##૧૨૦. [[સુરખ | મુનિયા લાલ અથવા સુરખ]] ##૧૨૧. મુનિયા લીલી # દીવાળીઘોડા કુટુંબ ## ૧૨૨. પીલકીયો ભૂરા માથાનો ## ૧૨૩. પીલકીયો પીળા માથાનો ## ૧૨૪. પીલકીયો કાળા માથાનો ## ૧૨૫. પીલકીયો રાખોડી માથાનો ## ૧૨૬. પીલકીયો વન ## ૧૨૭. [[ખંજન]] ## ૧૨૮. [[દીવાળીઘોડો]] # ધાનચીડી કુટુંબ ## ૧૨૯. ધાનચીડી ## ૧૩૦. ધાનચીડી લીલાશવાળી ## ૧૩૧. ધાનચીડી પથરાળ ## ૧૩૨. ધાનચીડી હોગસન્સની ## ૧૩૩. ધાનચીડી દેશી ## ૧૩૪. ધાનચીડી પીળાશવાળી # ચંડુલ કુટુંબ ## ૧૩૫. ચંડુલ રણ ## ૧૩૬. પુલક ## ૧૩૭. ચંડુલ ભાવનગરનો રેતાળ ## ૧૩૮. ચંડુલ ધાધસ ## ૧૩૯. ચંડુલ ## ૧૪૦. અગન જળ ## ૧૪૧. [[અગન]] ## ૧૪૨. અગન કાઠીયાવાડી અગીયા ## ૧૪૩. [[ભોંચકલી]] ## ૧૪૪. ખેતરીયો #આપણા રંગદાર પંખીઓ ## ૧૪૫. [[થડરંગો]] ## ૧૪૬. નવરંગ #ફૂલનું મધુ-ચૂસતા પંખીઓ ## ૧૪૭. ફૂલસુંઘણી ## ૧૪૮. ફૂલસુંઘણી પીળી ચાંચવાળી ## ૧૪૯. શક્કરખોરો ## ૧૫૦. શક્કરખોરો પચરંગી ## ૧૫૧. શક્કરખોરો ફૂલરાજ ## ૧૫૨. [[શ્વેતનયના]] ## ૧૫૩. ચિલોત્રો ## ૧૫૮. ટુકટુક લીલો ## ૧૫૯. [[કંસારો_(પક્ષી)|ટુકટુક અથવા કંસારો]] ## ૧૬૦. લાજના # લક્કડખોદ કુટુંબ ## ૧૬૧. લક્કડખોદ કાબરો ## ૧૬૨. લક્કડખોદ સોનેરી ## ૧૬૩. લક્કડખોદ ભારતિય નાનો ## ૧૬૪. લક્કડખોદ કીડીઘર ## ૧૬૫. લક્કડખોદ લીલો ## ૧૬૬. લક્કડખોદ મોટો કાળો ## ૧૬૭. લક્કડખોદ શ્યામદિલ ## ૧૬૮. લક્કડખોદ કેશરી પીઠનો સોનેરી ## ૧૬૯. લક્કડખોદ કાળી પીઠનો # [[પોપટ]] કુટુંબ ## ૧૭૦. પોપટ અથવા સુડો ## ૧૭૧. પોપટ તુઈ ## ૧૭૨. પોપટ શુલપાણનો #કોયલ કુટુંબ ## ખરી કોયલ (જાતે માળા નથી બનાવતી) ### ૧૭૩. [[કોયલ]] ### ૧૭૪. કોયલ પટ્ટાવાળી રાતી ### ૧૭૫. કોયલ નાની રાખોડી ### ૧૭૬. [[ચાતક|ચાતક અથવા મોતિડો]] ### ૧૭૭. [[બપૈયો]] ### ૧૭૮. કુહુકંઠ પરદેશી ## ખોટી કોયલો (જાતે માળા બનાવે છે) ### ૧૭૯. [[કુંભારીયો કાગડો | હોકો અથવા કુંભારીયો કાગડો]] ### ૧૮૦. માલકોહા અથવા સીરકીર અથવા ખાખી ઘોયરો ### ૧૮૧. માલકોહા લીલો #અબાબીલ કુટુંબ ## ૧૫૪. અબાબીલ પહાડી ## ૧૫૫. અબાબીલ ## ૧૫૬. અબાબીલ તાડી ## ૧૫૭. અબાબીલ ચોટલીયો ## ૧૮૨. અબાબીલ પરદેશી રેતાળ ## ૧૮૩. અબાબીલ પરદેશી ભેખડ ## ૧૮૪. અબાબીલ ભેખડ ## ૧૮૫. અબાબીલ દેરાસરી ## ૧૮૬. અબાબીલ લેસરા ## ૧૮૭. અબાબીલ કરાડ ## ૧૮૮. અબાબીલ કૈચી # નીલકંઠ અને કલકલીયા કુટુંબ ## ૧૮૯. નીલકંઠ કાશ્મીરી ## ૧૯૦. [[નીલકંઠ (પક્ષી)|નીલકંઠ દેશી]] ## ૧૯૧. કલકલીયો કાબરો ## ૧૯૨. કલકલીયો લગોઠી ## ૧૯૩. કલકલીયો ## ૧૯૪. કલકલીયો ઢોંક ચાંચનો ## ૧૯૫. કલકલીયો વન ખાડીનો # અન્ય રંગદાર પક્ષીઓ ## ૧૯૬. પત્રીંગો વિલાયતી ## ૧૯૭. પત્રીંગો નાનો ## ૧૯૮. પત્રીંગો મોટો ## ૧૯૯. હુદહુદ # છાપા - સોનિડા કુટુંબ ## ૨૦૦. છાપું પરદેશી ## ૨૦૧. છાપું વન ## ૨૦૨. છાપું રેતાળ ## ૨૦૩. છાપું ફ્રાંકલીનનું ## ૨૦૪. છાપું દેશી # ઘુવડ કુટુંબ ## ૨૦૫. ઘુવડ માછીમાર ## ૨૦૬. ઘુવડ ગિરનારી ## ૨૦૭. ઘુવડ રેવીદેવી ## ૨૦૮. રવાયડું ## ૨૦૯. ઘુવડ ## ૨૧૦. ઘુવડ રાડીયો ## ૨૧૧. ચીબરી ## ૨૧૨. છીબરી વન ## ૨૧૩. ચુગડ લીટીવાળી ## ૨૧૪. ચુગડ ભારતીય ## ૨૧૫. ચુગડ પરદેશી ## ૨૧૬. ચુગડ દેશી # ગીધ કુટુંબ ## ૨૧૭. [[રાજગીધ|ગીધ રાજ]] ## ૨૧૮. ગીધ ડાકું ## ૨૧૯. ગીધ બદામી ## ૨૨૦. ગીધ ભૂખરો ## ૨૨૧. ગીધ ## ૨૨૨. ગીધ સફેદ નાનું ## ૨૨૨. ગીધ સફેદ મોટું # બાજ કુટુંબ ## શીયાચશ્મ બાજ ### પાળવામાં આવતા હોય એવા #### ૨૨૩. [[ભેરી]] (માદા - ભેરી અને નર ભેરીબચ્ચો ) #### ૨૨૪. શાહિન (માદા - શાહિન અને નર શાહિન્યો) #### ૨૨૫. શાહિન રાતા માથાની #### ૨૨૬. લગડ (માદા-લગડ અને નર - જગડ) #### ૨૨૭. ચરગ (માદા - ચરગ અને નર - ચરગેલો) #### ૨૨૮. તૃમ્તિ (માદા - તૃમ્તિ અને નર - ચટવો) ### ન પળાતા હોય એવા #### ૨૪૮. ધોતી ( માદા - ધોતી અને નર - ધુતાર) #### ૨૪૯. ધોતી ભારતીય #### ૨૫૦. લર્જી ## ગુલેલચશ્મ બાજ ### ૨૪૪. શકરો ### ૨૪૫. બાજ ### ૨૪૬. બાશા (માદા - બાશા અને નર - બશીન) ### ૨૪૭ બેસરો (માદા - બેસરો અને નર - ધોતી) # ગરજ અને ગરૂડ કુટુંબ ## ૨૨૯. ગરજ સાંસા ## ૨૩૦. ગરજ પરદેશી સાંસા ## ૨૩૧.ઝુમસ શાહી ## ૨૩૨. ઝુમસ પરદેશી ## ૨૩૩. ઝુમસ દેશી ## ૨૩૪. ઝુમસ ટપકીવાળો ## ૨૩૫. ઝુમસ નાનો ટપકીવાળો ## ૨૩૬. ગરૂડ દરીયાઈ ## ૨૩૭. ગરૂડ પલાસનો મચ્છીમાર ## ૨૩૮. ગરૂડ રાખોડી-શીર મચ્છીમાર # સમળી અને મધીયા કુટુંબ ## ૨૩૯. [[કપાસી]] ## ૨૪૦. સમળી અથવા ચીલ ## ૨૪૧. સમળી કાશ્મીરી અથવા શીયાળું ## ૨૪૨. સમળી શંકર અથવા શંકર ચીલ ## ૨૪૩. મધીયો # મચ્છીમાર અને અન્ય શીકારી પંખીઓ ## ૨૫૧. [[મચ્છીમાર]] ## ૨૫૨. ટીસો મોસમી ## ૨૫૩. ટીસો હીમાલયનો ## ૨૫૪. ટીસો રણ ## ૨૫૫. ટીસો ## ૨૫૬. [[મોર બાજ| મોરબાજ]] ## ૨૫૭. પટાઈ ## ૨૫૮. પટાઈ પટ્ટી ## ૨૫૯. પટાઈ વિલાયતી ## ૨૬૦. પટાઈ પાન ## ૨૬૧. સાપમાર ## ૨૬૨. સાપમાર ચોટલીયો # કબૂતર કુટુંબ ## ૨૬૩. [[હરીયાળ]] ## ૨૬૪. કબૂતર ## ૨૬૫. હોલી નિલમ ## ૨૬૬. હોલી વન ## ૨૬૭. હોલી ધોળ ## ૨૬૮. ખુમરી ## ૨૬૯. હોલી લોટણ ## ૨૭૦. હોલી શીયાળું # બટાવડાં કુટુંબ ## ૨૭૧. બટાવડાં શાહી ## ૨૭૨. બટાવડાં દેશી ## ૨૭૩. બટાવડાં પહાડી અથવા રંગીન ## ૨૭૪. વાકુવાકુ # તેતર કુટુંબ ## ૨૭૫. તેતર તલીયા ## ૨૭૬. તેતર કાળા ## ૨૭૭. તેતર ખડીયા # લવાં અને બટેર કુટુંબ ## ૨૭૮. લવાં ## ૨૭૯. લવાં જંગલ ## સ્ત્રીયા રાજ્ય ચલાવતા બટેર ### ૨૮૦. બટેર હોર્ન ### ૨૮૧. બટેર બીલ ### ૨૮૨. બટેર ભારતીય બીલ ## ધાધસ અને ચીંગણા બટેર ### ૨૮૭. ધાધસ બટેર ### ૨૮૮. ચીંગણા બટેર # મોર ## ૨૮૩. મોર # જંગલી મુરઘા ## ૨૮૪. જંગલી મુરઘા લાલ ## ૨૮૫. જંગલી મુરઘા રાખોડી ## ૨૮૬. ચોખારા # દસાડી અને તેના કુટુંબીઓ ## ૨૮૯. [[દસાડી|દસાડી]] ## ૨૯૦. ડવાંક ## ૨૯૧. જળકુકડી ## ૨૯૨. નીલકુકડી # હુબારા કુટુંબ ## ૨૯૩. [[ઘોરાડ]] ## ૨૯૪. હુબારા ## ૨૯૫. ખડમોર # જળમાંજાર અને બીજા જળચર ## ૨૯૬. જળમાંજાર ## ૨૯૭. જળમાંજાર કાળો ## ૨૯૮. કરચલા ખાંઊ ## ૨૯૯. ચકવા ચકવી ## ૩૦૦. [[ચક્રવાક|ચકવા ચકવી મોટો]] ## ૩૦૧. [[રેતાળ રણગોધલો|રણગોધલો રેતાળ]] ## ૩૦૨. [[રણગોધલો ]] ## ૩૦૩. [[દરીયાઈ અબલખ]] # પાન બગલી, કાંકણસારો અને ચમચા ## ૩૦૪. પાન બગલી પીળી ## ૩૦૫. પાન બગલી સુરંગી ## ૩૦૬. પાન બગલી પરદેશી ## ૩૦૭. પાન બગલી કાળી ## ૩૦૮. કાંકણસાર ઘોળી ## ૩૦૯. [[કાળી કાકણસાર | કાંકણસાર કાળી]] ## ૩૧૦. કાંકણસાર પાન ## ૩૧૧. ચમચો # ગીલામાં વસતા પંખીઓ ## ૩૧૨. ગારાખોદ સળીપૂચ્છ ## ૩૧૩. ગારાખોદ ## ૩૧૪. ગારાખોદ નાનો ## ૩૧૫. વનચોર ## ૩૧૬. પાન લવાં ## ૩૧૭. ગજપાઉ ## ૩૧૮. ઉલ્ટી ચાંચ ## ૩૭૩. પાન લવાં પીરોજી ## ૩૭૪. સંતાકુકડી બીલીયનની ## ૩૭૫. સંતાકુકડી ટપકીલી ## ૩૭૬. સંતાકુકડી તપખીરી ## ૩૭૭. જળમુરઘો અથવા કોરા # ટીટોડી કુટુંબ ## ૩૧૯. ટીટોડી મળતાવડી ## ૩૨૦. ટીટોડી સફેદ પૂચ્છ ## ૩૨૧. ટીટોડી ## ૩૨૨. ટીટોડી પારસન ## ૩૨૩. ટીટોડી ઢોંગીલી ## ૩૨૪. ટીટોડી નાની રેતાળ ## ૩૨૫. ટીટોડી રેતાળ ## ૩૨૬. ટીટોડી બાટણ ## ૩૨૭. ટીટોડી સોનેરી બાટણ ## ૩૨૮. ટીટોડી જોર્ડનની ઝીણી ## ૩૨૯. ટીટોડી વિલાયતી ઝીણી ## ૩૩૦. ખલેલી નાની ## ૩૩૧. ખલેલી વિલાયતી ## ૩૩૨. ખલેલી # જળાશયો પર ઉડતા પંખીઓ ## ૩૩૩. ધોંમડી સામાન્ય ## ૩૩૪. ધોંમડી પરદેશી ## ૩૩૫. ધોંમડી કાળા પેટની ## ૩૩૬. ધોંમડી નાની ## ૩૩૭. [[ભારતીય જળહળ | જળહળ]] ## ૩૩૮. તેજપર ## ૩૩૯. ધોંમડી થોભાળી ## ૩૪૦. ધોંમડી સફેદ પાંખવાળી કાળી ## ૩૪૧. ધોંમડા ધોંમડી ## ૩૪૨. ધોંમડી દરીયાઈ ## ૩૪૩. ધોંમડી ચોટીલી દરીયાઈ ## ૩૪૪. ધોંમડો કાળા માથાનો મોટો ## ૩૪૫. ધોંમડો કાળા માથાનો ## ૩૪૬. ધોંમડો ## ૩૪૭. ધોંમડો ગુલાબી ## ૩૪૮. ધોંમડો કાળી પીઠનો ## ૩૪૯. ધોંમડો પીળા પગ વાળો ## ૩૫૦. કીચડીયો રાખોડી ## ૩૫૧. દસાડી દરીયાઈ # પાણીકાંઠે વસતા પંખીઓ ## ૩૫૨. ગડેરા કાળપૂચ્છઅથવા લાંબીચાંચ ## ૩૫૩. ગડેરા પટ્ટાપૂચ્છ અથવા લાંબીચાંચ ## ૩૫૪. રાતાપગ રાખોડી ## ૩૫૫. રાતાપગ ## ૩૫૬. ટુટવારી ગંદાપગ ## ૩૫૭. ટુટવારી લીલાપગ અથવા ટીમટીમા ## ૩૫૮, લગોઠો દરીયાઈ ## ૩૫૯. કીચડીયો ## ૩૬૦. કીચડીયો ટેમીંકનો ## ૩૬૧. કીચડીયો કાળા પેટનો ## ૩૬૨. કીચડીયો વાંકી ચાંચનો ## ૩૬૩. કીચડીયો સફેદ નયન ## ૩૬૪. ટીલીયો ## ૩૬૫. ટુટવારી લીલી ## ૩૬૬. ટુટવારી વન ## ૩૬૭. ટુટવારી અથવા ચંચળ ## ૩૬૮. ટુટવારી સામાન્ય ## ૩૬૯. કાચબરંગી # સારસ કુટુંબ ## ૩૭૦. સારસ ## ૩૭૧. [[કરકરો|કરકરા]] ## ૩૭૨. [[કુંજ]] # ઢોંક કુટુંબ ## ૩૭૮. ઢોંક બગલું ## ૩૭૯. ઢોંક બનારસ ## ૩૮૦. [[ઉજળી ઢોંક|ઢોંક ઉજળી]] ## ૩૮૧. ઢોંક કાળી ટુલ ## ૩૮૩. ઢોંક કાળો ## ૩૮૪. ઢોંક જમાદાર ## ૩૮૪. ઢોંક નાનો જમાદાર # બગલા કુટુંબ ## ૩૮૫. બગલો દરીયાઈ ## ૩૮૬. [[અવાંક]] ## ૩૮૭. [[કબુત | બગલો કબૂત]] ## ૩૮૮. બગલો નડી ## ૩૮૯. બગલી લીલી ## ૩૯૦. બગલી કાણી ## ૩૯૧. બગલો ગાય ## ૩૯૨. બગલો મોટો સફેદ ## ૩૯૩. બગલો ## ૩૯૪. કીલીચીયો # જળકાગડા કુટુંબ ## ૩૯૫. જળકાગડો નાનો ## ૩૯૬. જળકાગડો ## ૩૯૭. જળકાગડો કાળો ## ૩૯૮. [[સર્પગ્રીવા | સર્પગ્રીવ]] # પેંણ કુટુંબ ## ૩૯૯. પેંણ ગુલાબી ## ૪૦૦. પેંણ ચોટીલી # બળાં કુટુંબ ## ૪૦૧. [[બળા (પક્ષી)|બળાં]] ## ૪૦૨. બળાં નાના # બતક કુટુંબ ## ૪૦૩. હંસ દેવ ## ૪૦૪. હંસ ગાજ ## ૪૦૫. હંસ રાજ ## ૪૦૬. હંસ શ્વેતભાલ ગાજ ## સ્થાનીક બતકો ### ૪૦૭. બતક મોટી સીસોટી ### ૪૦૮. બતક ચોટીલી લુહાર ### ૪૦૯. બતક બઈકલની મુરઘાબી ### ૪૧૦. બતક નુક્તા ### ૪૧૧. બતક ટીલીવાળી ### ૪૧૨. બતક નાની સીસોટી ### ૪૧૩. બતક ગીરજા ## પરદેશી બતકો ### ૪૧૪. બતક લાંલ ચાંચ ### ૪૧૫. બતક લાલશીર ### ૪૧૬. ધોળી-આંખ અથવા કારચીયા ### ૪૧૭. [[કલવેતીયો | બતક ચોટીલી કાબરી]] ### ૪૧૮. બતક દરીયાઈ ### ૪૧૯. બતક નાની ### ૪૨૦. [[સીંગપર (બતક)|બતક શીંગપર]] ### ૪૨૧. બતક ચૈત્વા ### ૪૨૨. બતક પખ્તામુખી ### ૪૨૩. બતક ધોળી ### ૪૨૪. બતક નીલશીર ### ૪૨૫. બતક લુહાર ### ૪૨૬. [[પીયાસણા (પંખી)|બતક પીયાસણા]] ### ૪૨૭. [[સુરખાબ (પંખી)| બતક સુરખાબ]] ### ૪૨૮. બતક સફેદ સુરખાબ # ડૂબકી કુટુંબ ## ૪૨૯. [[નાની ડુબકી|ડૂબકી]] ## ૪૩૦. [[શિયાળુ નાની ડુબકી|ડૂબકી શ્યામગ્રીવ]] ## ૪૩૧. [[ચોટીલી ડુબકી | ડૂબકી ચોટીલી]] ==સંદર્ભ== {{Reflist}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:પુસ્તક]] [[શ્રેણી:જીવવિજ્ઞાન]] 96bydyhgps17ut07iufxm2efsxsxszf 2 130614 902076 901150 2026-07-04T16:30:44Z Snehrashmi 41463 ૮૮ 902076 wikitext text/x-wiki <div style="align: center; padding: 1em; border-width: 4px; border-style: groove; border-color: lightblue; background-color: #eee"> <div style="border-style:solid; border-color:pink; background-color:AliceBlue; border-width:1px; text-align:left; padding:9px;" class="plainlinks"> {{Navboxes | title = વિકિપીડિયા પ્રતિયોગિતાઓ અને ઉજવણીઓમાં મારું યોગદાન | list = {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[m:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>૮૮[https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026/Results] <br><small>(વૈશ્વિક)</small>}} |list1 = [[ધ મ્યુઝિયમ ઓફ એબેન્ડન્ડ સિક્રેટ્સ]] {{*}} [[ધ લોસ્ટ લેટર (ચલચિત્ર)]] {{*}} [[નિયોફાઇટ્સ (કાવ્ય)]] }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[m:Feminism and Folklore 2026|વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૬]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>પ્રથમ}} |list1 = [[સુરસા]] {{*}} [[ઇલા]] {{*}} [[વેદવતી]] {{*}} [[માયા સીતા]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[ભાનુમતી (યાદવ રાજકુમારી)]] {{*}} [[માધવી (રાજકુમારી)]] {{*}} [[ઇરાવતી]] {{*}} [[‎કુબ્જા]] {{*}} [[હાડી રાણી]] {{*}} [[લલિતા સખી]] {{*}} [[મેના ગુર્જરી (નાટક)]] {{*}} [[ભારતમાં મહિલા મતાધિકાર]] <small>* શ્રેષ્ઠ લેખ</small> }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[વિકિપીડિયા:એશિયાઈ માસ ૨૦૨૫]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>પ્રથમ}} |list1 = [[હડપ્પા]] {{*}} [[સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[સિંધુ લિપિ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[‎મેહરગઢ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[ઢાકેશ્વરી મંદિર]] {{*}} [[‎બાંગ્લાદેશ રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય]] {{*}} [[ચૂરિયો જાબલ દુર્ગા માતા મંદિર]] {{*}} [[શારદાપીઠ]] {{*}} [[‎‎રાનીગટ્ટ]] {{*}} [[નર્તકી (પ્રાગૈતિહાસિક શિલ્પ)]] {{*}} [[ચન્હુ-દડો]] {{*}} [[ફાતિમા બેગમ]] {{*}} [[મકલી ટેકરી]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[તક્ષશિલા સંગ્રહાલય]] {{*}} [[સેરી બહલોલ]] {{*}} [[લખન-જો-દડો]] {{*}} [[આઝાદી મિનાર]] {{*}} [[હડપ્પા સંગ્રહાલય]] {{*}} [[પાકિસ્તાનનો હિન્દુ, બૌદ્ધ અને જૈન સ્થાપત્ય વારસો]] {{*}} }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[વિકિપીડિયા:ગાંધી જયંતિ ઍડિટાથોન ૨૦૨૫]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>—}} |list1 = [[મંગળપ્રભાત]] {{*}} [[હરિજન (સાપ્તાહિક)]] {{*}} [[ગાંધી શાંતિ પુરસ્કાર]] {{*}} [[‎નોઆખલી નરસંહાર]] {{*}} [[સોડપુર ખાદી આશ્રમ]] {{*}} [[‎ઔંધ પ્રયોગ]] {{*}} [[ગાંધી સ્મારક સંગ્રહાલય, મદુરાઈ]] {{*}} [[ગાંધી સંગ્રહાલય, પટના]] {{*}} [[‎‎મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય સ્મારક નિધિ]] {{*}} <nowiki>શ્રેણી:ગાંધી સંગ્રહાલય</nowiki> {{*}} }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[m:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>૯૧[https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2025/Results] <br><small>(વૈશ્વિક)</small>}} |list1 = [[ઓક્સાના શ્વેટ્સ]] {{*}} [[ટાઈમસ્ટેમ્પ (ફિલ્મ)]] }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[m:Feminism and Folklore 2025|વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૫]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>પ્રથમ}} |list1 = [[દમયંતી]] {{*}} [[સુદેશણા]] {{*}} [[હિડિમ્બા]] {{*}} [[સત્યવતી]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[ઉલૂપી]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[અંબા (પૌરાણિક પાત્ર)|અંબા]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[ગંગા (દેવી)|ગંગા]] {{*}} [[‎ઉત્તરા]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[રુક્મિણી]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[શર્મિષ્ઠા]] {{*}} [[યશોદા]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[સુભદ્રા]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[‎રતિ]] {{*}} [[‎દુર્ગા]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[‎પૂતના]] {{*}} [[‎સત્યભામા]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[‎ચિત્રાંગદા]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[‎માદ્રી]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[‎અંબાલિકા]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[કુંતી]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[‎મિત્રવિન્દા]] {{*}} [[‎સરસ્વતી દેવી]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[‎મેનકા]] }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[m:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>૧૧૭[https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2024/Results] <br><small>(વૈશ્વિક)</small>}} |list1 = [[સંત સોફિયા દેવળ, કીવ]] }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[m:Feminism and Folklore 2024|વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૪]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>પ્રથમ}} |list1 = [[અંજની]] {{*}} [[અપ્સરા]] {{*}} [[અવન્તીબાઈ]] {{*}} [[વેલુ નાચ્ચિયાર]] {{*}} [[ઝલકારીબાઈ]] {{*}} [[ચીમનાબાઈ પ્રથમ]] {{*}} [[વિજયા મહેતા]] {{*}} [[‎રાણી દુર્ગાવતી]] {{*}} [[ઉદા દેવી]] {{*}} [[બેગમ હઝરત મહલ]] {{*}} [[વસૂરીમાલા]] {{*}} [[મનસા દેવી]] {{*}} [[‎સુશીલા નાયર]] {{*}} [[‎સરલાદેવી ચૌધરાણી]] {{*}} [[‎રુક્મિણી લક્ષ્મીપતિ]] {{*}} [[‎ભારતમાતા (ચિત્ર)]] {{*}} [[‎ઘૃતાચી]] {{*}} [[‎રંભા (અપ્સરા)]] {{*}} [[‎ત્રિદેવી]] {{*}} [[‎ગાંધારી]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[‎ભારત માતા]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[‎તિલોત્તમા (અપ્સરા)]] <small>(વિ.)</small> }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[m:Feminism and Folklore 2023|વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૩]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>પ્રથમ}} |list1 = [[અહલ્યા]] {{*}} [[શકુંતલા]] {{*}} [[કૈકેયી]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[યક્ષિણી]] {{*}} [[સોનલ માનસિંહ]] {{*}} [[બાલાસરસ્વતી]] {{*}} [[બેગમ અખ્તર]] {{*}} [[‎અમૂલ ગર્લ]] {{*}} [[શિરીન વજીફદાર]] {{*}} [[દમયંતી જોશી]] {{*}} [[દેવિકા રાણી]] {{*}} [[‎ઈન્દુમતી ચીમનલાલ શેઠ]] {{*}} [[‎વાયોલેટ આલ્વા]] }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[m:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>૯૬[https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2023/Results] <br><small>(વૈશ્વિક)</small>}} |list1 = [[મારિયા (નવલકથા)]] {{*}} [[વેલેરિયન પોલિશચક]] }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|Indic Wiki Improve-a-thon 2022]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>—}} |list1 = [[‎ગંગા નારાયણ સિંહ]] {{*}} [[‎સાગરમલ ગોપા]] {{*}} [[‎આર. શ્રીનિવાસન]] {{*}} [[‎લક્ષ્મણ નાયક]] {{*}} [[જંગલ મહલ]] {{*}} [[‎બિપિનચંદ્ર પાલ]] {{*}} [[પુલિન બિહારી દાસ]] {{*}} [[સુરેન્દ્રનાથ ટાગોર]] {{*}} [[વંદે માતરમ્‌ (સાપ્તાહિક)]] {{*}} [[વંદે માતરમ્‌ (પેરિસ આવૃત્તિ)]] {{*}} [[અવિનાશચંદ્ર ભટ્ટાચાર્ય]] {{*}} [[બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાય]] {{*}} [[ભવાની મંદિર (પત્રિકા)]] {{*}} [[તલવાર (સામયિક)]] {{*}} [[‎અરવિંદ ઘોષ]] {{*}} [[‎ઢાકા અનુશીલન સમિતિ]] {{*}} [[ચારુચંદ્ર બોઝ]] {{*}} [[‎ઉલ્લાસકર દત્ત]] {{*}} [[‎બિપિન બિહારી ગાંગુલી]] {{*}} [[પ્રતુલચંદ્ર ગાંગુલી]] {{*}} [[‎શિવદાસ ઘોષ]] {{*}} [[‎માતાદીન વાલ્મીકિ]] {{*}} [[‎રામપ્રસાદ વૈરાગી]] {{*}} [[હરગોવિંદ પંત]] {{*}} [[સોહનલાલ પાઠક]]‎ {{*}} [[શ્રીશચંદ્ર મિત્ર]] {{*}} [[‎હરિદાસ દત્ત]] }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[m:June Month Celebration 2022 edit-a-thon|June Month Celebration 2022 edit-a-thon]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>—}} |list1 = [[આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસ]] {{*}} [[તેલંગાણા દિવસ]] {{*}} [[‎વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ]] {{*}} [[‎વિશ્વ સંગીત દિવસ]] {{*}} [[આંતરરાષ્ટ્રીય માદક પદાર્થ સેવન અને અવૈધ વ્યાપાર વિરોધ દિન]] {{*}} [[સંયુક્ત રાષ્ટ્ર જાહેર સેવા દિવસ]] {{*}} [[‎હેલેન કેલર દિવસ]] {{*}} [[આંતરરાષ્ટ્રીય વિધવા દિવસ]] {{*}} [[વિશ્વ રેફ્રિજરેશન દિવસ]] {{*}} [[આંતરરાષ્ટ્રીય અત્યાચાર પીડિત સમર્થન દિવસ]] {{*}} [[‎વિશ્વ શરણાર્થી દિવસ]] {{*}} [[‎‎હેલસિંકી દિવસ]] {{*}} [[‎‎આંતરરાષ્ટ્રીય આફ્રિકી બાળ દિવસ]] }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[m:International Women's Month 2022 edit-a-thon|International Women's Month 2022 edit-a-thon]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>પ્રથમ}} |list1 = [[પુનિતા અરોરા]] {{*}} [[માધુરી કાનિટકર]] {{*}} [[પદ્મા બંદોપાધ્યાય]] {{*}} [[‎વિજયાલક્ષ્મી પંડિત]] {{*}} [[કમલા નેહરુ]] {{*}} [[સ્વરૂપ રાણી નેહરુ ]]{{*}} [[મધુમિતા બિષ્ત]] {{*}} [[મૃણાલિની કુંટે]] }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[m:International Mother Language Day 2022 edit-a-thon|International Mother Language Day 2022 edit-a-thon]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>—}} |list1 = [[આંતરરાષ્ટ્રીય માતૃભાષા દિવસ]] }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[m:Feminism and Folklore 2022|વિકિપીડિયા:નારીવાદ અને લોકસંસ્કૃતિ ૨૦૨૨]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>પ્રથમ}} |list1 = [[લતા મંગેશકર]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[ઇસ્મત ચુગતાઈ]] {{*}} [[‎પુનિતા અરોરા]] {{*}} [[‎માધુરી કાનિટકર]] {{*}} [[પદ્મા બંદોપાધ્યાય]] {{*}} [[વિજયાલક્ષ્મી પંડિત]] {{*}} [[‎કમલા નેહરુ]] {{*}} [[સ્વરૂપ રાણી નેહરુ]] }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[m:Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon|Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>—}} |list1 = [[કનુ ગાંધી (વૈજ્ઞાનિક)]] {{*}} [[રામચંદ્ર ગાંધી]] {{*}} [[‎મગનલાલ ગાંધી]] {{*}} [[‎દેવદાસ ગાંધી]] {{*}} [[રામદાસ ગાંધી]] {{*}} [[‎શિવ પ્રસાદ ગુપ્ત]]{{*}} [[બ્રિજ કૃષ્ણ ચાંદીવાલા]] {{*}} [[નાતાલ ઇન્ડિયન કોંગ્રેસ]] {{*}} [[‎‎ગાંધી-ઇરવિન કરાર]] {{*}} {{*}} [[પૂના કરાર]] {{*}} [[‎‎જમનાલાલ બજાજ]] {{*}} [[શહીદ દિવસ]] {{*}} [[લીલા ગાંધી]] {{*}} }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[m:Festive Season 2021 edit-a-thon|Festive Season 2021 edit-a-thon]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>—}} |list1 = [[‎આંબેડકર જયંતિ]] {{*}} [[સશસ્ત્ર દળ ધ્વજ દિવસ]] {{*}} [[‎અમદાવાદ આંતરરાષ્ટ્રીય સાહિત્ય મહોત્સવ]] {{*}} [[‎આંતરરાષ્ટ્રીય હિમાલય મહોત્સવ]] {{*}} [[કુતુબ મહોત્સવ]] {{*}} [[‎રાજસ્થાન આંતરરાષ્ટ્રીય લોક મહોત્સવ]] {{*}} [[‎ગોવા મુક્તિ દિવસ]] {{*}} [[‎કાલા ઘોડા કલા મહોત્સવ]] {{*}} [[‎‎શિવાજી જયંતિ]] {{*}} [[‎‎નેતાજી જયંતિ]] {{*}} [[‎ભારતીય સેના દિવસ]] {{*}} [[‎‎ધમ્મચક્ર પ્રવર્તન દિવસ]] }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[વિકિપીડિયા:એશિયાઈ માસ ૨૦૨૧|એશિયાઈ માસ ૨૦૨૧]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>પ્રથમ}} |list1 = [[શેખ મુજીબુર રહેમાન]] {{*}} [[મીરપુર ખાસ]] {{*}} [[ચૌધરી રહમત અલી]] {{*}} [[‎કાહુ-જો-દડો]] {{*}} [[જાથિભંગા હત્યાકાંડ]] {{*}} [[લાહોર સંગ્રહાલય]] {{*}} [[ગંગારામ]] {{*}} [[રાષ્ટ્રીય પુસ્તકાલય (કમ્બોડિયા)]] {{*}} [[સંસ્કૃતિ દિવસ (જાપાન)]] {{*}} [[શાઇસ્તા સુહરાવર્દી ઇકરામુલ્લાહ]] }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[વિકિપીડિયા:ગુજરાતી વિકિપીડિયા ઍડિટાથૉન ૨૦૨૧|ગુજરાતી વિકિપીડિયા ઍડિટાથૉન ૨૦૨૧]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>દ્વિતીય<br>}} |list1 = [[કાન્તા]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[આત્મસિદ્ધિ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[સિદ્ધાન્તસાર]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[‎કવિજીવન]] {{*}} [[નટમંડળ]] {{*}} [[મિથ્યાભિમાન (નાટક)]] {{*}} [[નારીપ્રતિષ્ઠા]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[આત્મનિમજ્જન]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[‎‎ગુજરાતી સાહિત્ય મહોત્સવ]] {{*}} [[સત્યના પ્રયોગો અથવા આત્મકથા]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[‎ચંદ્રકાંત સાંઘાણી]] {{*}} [[શાન્તા ગાંધી]] {{*}} [[મનીષા જોશી]] {{*}} [[જશવંત ઠાકર]] }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[વિકિપીડિયા:વિકિ લવ્સ વુમન ૨૦૨૧|વિકિ લવ્સ વુમન ૨૦૨૧]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>પ્રથમ}} |list1 = [[અહિલ્યાબાઈ હોલકર]] {{*}} [[સવિતા આંબેડકર]] {{*}} [[રમાબાઈ આંબેડકર]] {{*}} [[‎ચંદ્રમુખી બસુ]] {{*}} [[આશાદેવી આર્યનાયકમ]] {{*}} [[રૂપાબાઈ ફરદૂનજી]] {{*}} [[સુભદ્રા જોશી]] {{*}} [[‎શકુંતલા દેવી]] {{*}} [[‎‎સુમના રોય]] {{*}} [[‎‎કિરણ દેસાઈ]] {{*}} [[‎સુશીલા ગણેશ માવળંકર]] {{*}} [[‎‎પ્રેમલતા અગ્રવાલ]] {{*}} [[બચેન્દ્રી પાલ]] {{*}} [[પ્રભા ખેતાન]] {{*}} [[‎જસ્મા ઓડણ]] {{*}} [[શાન્તા ગાંધી]] {{*}} [[મનીષા જોશી]] {{*}} [[નીરજા ભનોત]] {{*}} [[સાવિત્રી ખાનોલકર]] {{*}} [[‎સુભદ્રા કુમારી ચૌહાણ]] }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = ગુજરાતી સાહિત્યની ઍડિટાથૉન ૨૦૨૧ |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>પ્રથમ}} |list1 = [[પ્રકાશ ન. શાહ]] {{*}} [[આપણો ધર્મ]] {{*}} [[જન્મભૂમિ (સમાચારપત્ર)]] {{*}} [[અસૂર્યલોક]] {{*}} [[પૂર્વાલાપ]] {{*}} [[દિલીપ ઝવેરી]] {{*}} [[જવાહર બક્ષી]] {{*}} [[ગઝલવિશ્વ]] {{*}} [[ધબક]] {{*}} [[ગુજરાતી ટૂંકી વાર્તામાં પરિવેશની કાર્યસાધકતા]] {{*}} [[રંભા ગાંધી]] {{*}} [[કિરણસિંહ ચૌહાણ]] {{*}} [[કરમશી દામજી]] {{*}} [[ધ્વનિલ પારેખ]] {{*}} [[રાજેશ વણકર]] {{*}} [[નયન દેસાઈ]] {{*}} [[કૃષ્ણલાલ ઝવેરી]] {{*}} [[હરિલાલ ધ્રુવ]] {{*}} [[જનક દવે]] {{*}} [[હર્ષદ ત્રિવેદી]] {{*}} [[અભિનવનો રસવિચાર]] {{*}} [[ડાંડિયો]] {{*}} [[પ્રિયંવદા]] {{*}} [[ભાવેશ ભટ્ટ]] {{*}} [[જયા મહેતા]] {{*}} [[ગુલફામ]] {{*}} [[ગંગાબાઈ યાજ્ઞિક]] {{*}} [[રશીદ મીર]] {{*}} [[ફૂલચંદ ગુપ્તા]] {{*}} [[નાઝિર દેખૈયા]] {{*}} [[સ્વપ્નતીર્થ]] {{*}} [[સધરા જેસંગનો સાળો]] {{*}} [[મારી હકીકત]] {{*}} [[જય જય ગરવી ગુજરાત]] {{*}} [[નર્મકોશ]] {{*}} [[હરિપ્રસાદ શાસ્ત્રી]] {{*}} [[જયંત મેઘાણી]] }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[વિકિપીડિયા:ગુજરાતી સંસ્કૃતિ અને સભ્યતા વિશેની ઍડિટાથોન ૨૦૨૦|ગુજરાતી સંસ્કૃતિ અને સભ્યતા વિશેની ઍડિટાથોન ૨૦૨૦]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>તૃતીય}} |list1 = [[મૂળરાજ સોલંકી]] {{*}} [[ભીમદેવ સોલંકી]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[કર્ણદેવ સોલંકી]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[વલ્લભરાજ]] {{*}} [[દુર્લભરાજ]] {{*}} [[સોલંકી વંશ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[તારંગા]] {{*}} [[કુમારપાળ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[મૂળરાજ દ્વિતીય]] {{*}} [[ભીમદેવ દ્વિતીય]] {{*}} [[વસ્તુપાળ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[વાઘેલા વંશ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[રાણકદેવી]] {{*}} [[ગુજરાતનું સ્થાપત્ય]] {{*}} [[વેસ્ટર્ન ઇન્ડિયા સ્ટેટ્સ એજન્સી]] {{*}} [[અજયપાળ]] {{*}} [[ત્રિભુવનપાળ]] {{*}} [[લાટના ચાલુક્ય]] {{*}} [[ગુજરાત સલ્તનત]] {{*}} [[બરોડા એન્ડ ગુજરાત સ્ટેટ્સ એજન્સી]] {{*}} [[મલ્હારરાવ ગાયકવાડ]] {{*}} [[મહી કાંઠા એજન્સી]] {{*}} [[અહમદશાહ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[કલેશ્વરી સ્મારક સમુહ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[ચાવડા વંશ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[દેવની મોરી (તા. ભિલોડા)|દેવની મોરી]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ ત્રીજા]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[રાણકદેવી]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[વનરાજ ચાવડા]] <small>(વિ.)</small> {{*}} }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[વિકિપીડિયા:વિકિ લવ્સ વુમન ૨૦૨૦|વિકિ લવ્સ વુમન ૨૦૨૦]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>પ્રથમ}} |list1 = [[સુધા મૂર્તિ]] {{*}} [[તારાબાઈ]] {{*}} [[રાજકુમારી અમૃત કૌર]] {{*}} [[પંડિતા રમાબાઈ]] {{*}} [[આનંદી ગોપાલ જોષી]] {{*}} [[સરલાબહેન]] {{*}} [[સરલા દેવી]] {{*}} [[કાદમ્બિની ગાંગુલી]] {{*}} [[રોમિલા થાપર]] {{*}} [[અરુંધતિ રોય]] {{*}} [[શબાના આઝમી]] {{*}} [[કમલાદેવી ચટ્ટોપાધ્યાય]] {{*}} [[દુર્ગાબાઈ દેશમુખ]] {{*}} [[નિર્મલા દેશપાંડે]] {{*}} [[એમ. એસ. સુબ્બુલક્ષ્મી]] {{*}} [[રમાબાઈ રાનડે]] {{*}} [[રઝિયા સુલતાન]] {{*}} [[અરુણા આસફ અલી]] {{*}} [[સાવિત્રીબાઈ ફુલે]] }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = [[વિકિપીડિયા:Project Tiger Writing Contest/2019|પ્રોજેક્ટ ટાઇગર લેખન સ્પર્ધા ૨૦૧૯]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = પ્રથમ તબક્કો <br> {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>તૃતીય}} |list1 = [[ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી]] {{*}} [[રાજદીપ સરદેસાઈ]] {{*}} [[કિશનસિંહ ચાવડા]] {{*}} [[અબ્રાહમ લિંકન]] {{*}} [[અમરીશ પુરી]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[જ્યોર્જ વોશિંગ્ટન]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[સૌરવ ગાંગુલી]] {{*}} [[ગૌતમ અદાણી]] {{*}} [[નીલમ સંજીવ રેડ્ડી]] {{*}} [[મુકેશ]] {{*}} [[જ્‌હોન એફ કેનેડી]] {{*}} [[જલિયાંવાલા બાગ હત્યાકાંડ]] {{*}} [[ગુજરાતમાં વાવનો ઇતિહાસ]] {{*}} [[રેવા (ફિલ્મ)]] {{*}} [[ખુદીરામ બોઝ]] {{*}} [[શિમલા કરાર]] {{*}} [[હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા]] <small>(વિ.)</small> |group2 = દ્વિતીય તબક્કો <br> {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>દ્વિતીય}} |list2 = [[પરવીન શાકીર]] {{*}} [[ખેડા સત્યાગ્રહ]] {{*}} [[ઝુલ્ફીકાર અલી ભુટ્ટો]] {{*}} [[નાગરપારકર જૈન મંદિરો]] {{*}} [[તક્ષશિલા]] {{*}} [[ફાતિમા ઝીણા]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[અહમદ વલી]] {{*}} [[લાલભાઈ દલપતભાઈ સંગ્રહાલય]] {{*}} [[ઈરાકની ટપાલ ટિકિટ અને ટપાલસેવાનો ઇતિહાસ]] {{*}} [[બારિન્દ્રકુમાર ઘોષ]] {{*}} [[વાસુદેવ બળવંત ફડકે]] {{*}} [[મદનલાલ ધિંગરા]] {{*}} [[બદરુદ્દીન તૈયબજી]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[અઝેરબીજાનની ટપાલ ટિકિટ અને ટપાલસેવાનો ઇતિહાસ]] {{*}} [[રાસબિહારી બોઝ]] {{*}} [[આઝાદ હિંદ ફોજ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[મહાત્મા જ્યોતિરાવ ફુલે]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[જનરલ મોહન સિંહ]] |group3 = તૃતીય તબક્કો <br> {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>પ્રથમ}} |list3 = [[વિન્સ્ટન ચર્ચિલ]] {{*}} [[અબ્બાસ તૈયબજી]] {{*}} [[વીરચંદ રાઘવજી ગાંધી]] {{*}} [[ચંદ્રશેખર આઝાદ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[ચંપારણ સત્યાગ્રહ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[જે.બી.કૃપલાની]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[રામ મનોહર લોહિયા]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[રામ પ્રસાદ બિસ્મિલ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[અબ્દુલ કલામ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[લાલા હરદયાળ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[જયપ્રકાશ નારાયણ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[વરાહગીરી વેંકટગીરી]] {{*}} [[શંકર દયાલ શર્મા]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[સાહિર લુધિયાનવી]] {{*}} [[એમ. સી. ચાગલા]] {{*}} [[અમૃતા શેરગિલ]] (વિ.) {{*}} [[ઝૈલસિંઘ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલે]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[જામીની રોય]] {{*}} [[લાલા લાજપતરાય]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[ભારતીય પુરાતત્ત્વ સર્વેક્ષણ]] {{*}} [[ચિતરંજનદાસ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[કે. કામરાજ]] {{*}} [[દાંડી સત્યાગ્રહ]] <small>(વિ.)</small> {{*}} [[ગોળમેજી પરિષદ]] }} {{Navbox |name = |titlestyle = background:#FFC369; <!--lighter orange to ease eye-strain--> |title = એશિયાઈ માસ ૨૦૧૯ |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |image = |group1 = {{center|<small>વિજેતા ક્રમ</small><br>પ્રથમ}} |list1 = [[પરવીન શાકીર]] {{*}} [[ઝુલ્ફીકાર અલી ભુટ્ટો]] {{*}} [[નાગરપારકર જૈન મંદિરો]] {{*}} [[તક્ષશિલા]] {{*}} [[અહમદ વલી]] {{*}} [[ઈરાકની ટપાલ ટિકિટ અને ટપાલસેવાનો ઇતિહાસ]] {{*}} [[અઝેરબીજાનની ટપાલ ટિકિટ અને ટપાલસેવાનો ઇતિહાસ]] }} <small>નોંધ : (વિ.) વિસ્તાર કરેલા લેખ સૂચવે છે.</small> }} svsxfrnrtj1yh5ovmoutircwz14c8ap 3 152378 902089 892463 2026-07-05T06:05:33Z Vladimir Solovjev 24467 Vladimir Solovjevએ [[સભ્યની ચર્ચા:Артëм Жеделëв]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Артем Ночевнов]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Артëм Жеделëв|Артëм Жеделëв]]" to "[[Special:CentralAuth/Артем Ночевнов|Артем Ночевнов]]" 892463 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Артëм Жеделëв}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૭:૩૮, ૧૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) 1htgt1zxbwxvyiwa9johgtm4qit2h8r 0 154636 902071 2026-07-04T13:55:42Z Aniket 65 "[[:en:Special:Redirect/revision/1323592909|Cream-coloured courser]]" પાનાનું ભાષાંતર કરીને બનાવેલ 902071 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name=IUCN>{{cite iucn |author1=[[BirdLife International]] |year=2019 |title=''Cursorius cursor'' |volume=2019 |amends=2016 |article-number=e.T22735845A155429274 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22735845A155429274.en |access-date=20 September 2024}}</ref>|image=Courvite Isabelle Jbil NP.jpg|image_caption=Adult in [[Tunisia]]|genus=Cursorius|species=cursor|authority=([[John Latham (ornithologist)|Latham]], 1787)|range_map=CursoriusCursorIUCNver2018 2.png|range_map_caption=Range of ''C. cursor''{{leftlegend|#00FF00|Breeding|outline=grey}} {{leftlegend|#008000|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#007FFF|Non-breeding|outline=grey}} {{leftlegend|#00FFFF|Passage|outline=grey}}{{leftlegend|#FF8080|Probably extinct|outline=grey}} {{leftlegend|#AAFFAA|Possibly Extant (resident)|outline=grey}} {{leftlegend|#AAFFFF|Possibly Extant (non-breeding)|outline=grey}}}} '''રેતાળ રણગોધલો''' ('''''કર્સોરિયસ ''કર્સર''''''') એ તેજપર અને રણગોધલાના સંયુક્ત પરિવાર (ગ્લેરોલિડે) માં "કાદવ ખુંદનારા પક્ષીઓ" ની એક પ્રજાતિ છે. વૈજ્ઞાનિક નામના બંને ભાગો લેટિન કર્સર ("દોડવા" )પરથી ઉતરી આવ્યા છે, જે તેમની દોડાદોડી કરવાની આદતનું વર્ણન કરે છે. તેઓ મધ્ય પૂર્વ અને ઉત્તર આફ્રિકાના સૂકા ખુલ્લા અર્ધ-રણ પ્રદેશોમાં જમીન પર તેમના જંતુ શિકાર કરે છે. == વ્યાપ == રેતાળ રણગોધલા કેનેરી ટાપુઓ, કેપ વર્ડે, ઉત્તર આફ્રિકા અને દક્ષિણ પશ્ચિમ એશિયામાં જોવા મળે છે. આ પક્ષીઓ થોડી જમીન ખોતરીને તેમાં બે ઇંડા મુકતા જોવા મળે છે. સંવર્ધનની મોસમ ફેબ્રુઆરીથી સપ્ટેમ્બર સુધી વિસ્તરે છે, પરંતુ જ્યારે સ્થાનિક પરિસ્થિતિઓ (ખાસ કરીને વરસાદ અનુકૂળ હોય ત્યારે તેઓ પાનખર અને શિયાળામાં પણ પ્રજનન કરી શકે છે. તેઓ આંશિક રીતે સ્થળાંતર કરે છે, જેમાં ઉત્તર અને ઉત્તરપશ્ચિમ પક્ષીઓ સહારાની દક્ષિણ બાજુએ, અરેબિયા અને ઉત્તરપશ્ચિમ [[ભારત]] માં શિયાળામાં જોવા મળી જતા હોય છે. આ પ્રજાતિ ઉત્તરપશ્ચિમ ભારત અને પાકિસ્તાનના દક્ષિણ રણ વિસ્તારોમાં પણ પ્રજનન કરે છે, અને ક્યારેક દક્ષિણ સ્પેનમાં પ્રજનન કરે છે.<ref name="Amezian" /> રેતાળ રણગોધલા એમના સંવર્ધન શ્રેણીની ઉત્તરે જોવા મળવા દુર્લભ છે, પરંતુ આ પ્રજાતિ [[ફિનલૅન્ડ|ફિનલેન્ડ]], [[નોર્વે]] અને ગ્રેટ બ્રિટન સુધી ઉત્તરમાં જોવા મળી આવી છે-તેઓ [[માલ્ટા]] પર વધુ નિયમિત છે, ત્યાં ૩૦ જેટલા નમુનાઓ માલ્ટામાં નોંધાયેલા છે. == વર્ણન == રેતાળ રણગોધલાને વિવિધ રીતે ૧૯-૨૧ cm, ૨૧-૨૪ cm,, અથવા ૨૪-૨૭ cm લાંબા તરીકે ટાંકવામાં આવે છે. તેઓ લાંબા (૭-૮ સે. મી.) પગ, લાંબી પાંખો અને સહેજ નીચેની તરફના કાંઠાઓ ધરાવે છે. શરીરના પીંછાનો રંગ રેતાળ હોય છે, જે નીચલા પેટ પર ઝાંખા પડી જાય છે. બાહ્ય ઉપરની પાંખ અને નીચેની પાંખ કાળી હોય છે. માથું ભૂખરા રંગનું હોય છે, જે ગરદન પર વાદળી-ભૂખરા રંગમાં વર્ગીકૃત થાય છે, અને તેમાં કાળી આંખની પટ્ટી અને એક વિશિષ્ટ સફેદ નેણ હોય છે. પગ ઝાંખા ભૂખરા રંગના હોય છે. કિશોર વયના પક્ષીઓ ઉપરના ભાગે ઘેરા રંગના હોય છે, અને પુખ્ત વયના પક્ષીઓ કરતા માથાની નિસ્તેજ પેટર્ન ધરાવે છે. ઉડાન દરમિયાન, આ પ્રજાતિના પંખીઓ તેમની પાંખોને હળવે હળવે ફફડાવતા જોવા મળે છે એ ઉપરાંત, અણીદાર છેડાવાળી પાંખો અને પાંખોની નિચેના કાળા રંગ ને કારણે તેજપર જેવા લાગે છે.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; == પેટા પ્રજાતિઓ == હાલમાં ત્રણ પેટાજાતિઓ સ્વીકારવામાં આવી છેઃ * ''સી. સી. કર્સર'' (લેથમ, ૧૭૮૭-[[કેનેરી ટાપુઓ]], ઉત્તર આફ્રિકા અને અરબી દ્વીપકલ્પ [[ઈરાક|ઇરાક]]. નાનું, વજન ૧૦૨-૧૧૯ g. સ્થળાંતર અથવા વિખેરાઈ &nbsp; * ''સી. સી. બોગોલુબોવી'' (ઝરુડની, ૧૮૮૫-દક્ષિણપૂર્વ [[તુર્કસ્તાન|તુર્કી]] [[ઈરાન]], [[અફઘાનિસ્તાન]], દક્ષિણ [[પાકિસ્તાન]] ઉત્તરપશ્ચિમ [[ભારત]]. કદ વધારે મોટું, વજન ૧૧૫-૧૫૬ g. સ્થળાંતર કરે છે. &nbsp; * ''સી. સી. એક્સસુલ'' (હાર્ટર્ટ, ૧૯૨૦-કેપ વર્ડે ટાપુઓ. નામાંકિત કરવા માટે સમાન કદ, પરંતુ સહેજ ઘાટા પીંછા. સ્થળાંતર નથી કરતા. પૂર્વી કેનેરી ટાપુઓ પરના રેતાળ રણગોધલાઓને અગાઉ કેટલીકવાર ચોથી પેટાજાતિ ''સી. સી. બેનરમાની'' તરીકે ગણવામાં આવતા હતા, પરંતુ હવે નોમિનેટ સી. સી કોર્સરમાં જ મુકવામાં આવે છે.<gallery mode="packed" heights="180px"> ચિત્ર:Cream-coloured_Courser,_Wadi_Degla,_Egypt.jpg|પૃખ્ત રેતાળ રણગોધલો ઈજીપ્તમાં ચિત્ર:Cream-coloured_Courser,_crop.jpg|પૃખ્ત રેતાળ રણગોધલો યુ. એ. ઈ.માં ચિત્ર:Cream-coloured_Courser_(Cursorius_cursor),_Ksour,_Algeria_1.jpg|રેતાળ રણગોધલાના મસ્તકના પાછલા ભાગે સફેદ નેણ મળી જતા હોય છે ચિત્ર:Cream-coloured_Courser_(Cursorius_cursor),_Oued_el_Dahab,_Western_Sahara_1.jpg|ઉડી રહેલો રેતાળ રણગોધલો ચિત્ર:Cream-coloured_Courser_(Cursorius_cursor),_El_Achir,_Algeria_2.jpg|રેતાળ રણગોધલાનું બચ્ચું ચિત્ર:Cream-coloured_Courser_(Cursorius_cursor)_Tal_Chhapar,_Churu,_Rajasthan,_India_February_15th,_2013.jpg|રેતાળ રણગોધલાની ભારતીય પેટાજાતી ચિત્ર:Cursorius_cursor_MHNT_225_Moularès_(Tunisie).jpg|રેતાળ રણગોધલાના ઈંડા </gallery> == વર્ગીકરણ નોંધ == પૂર્વ આફ્રિકન ટેક્સ ''લિટ્ટોરાલિસ'' અને ''સોમાલેન્સિસ'', જેને હાલમાં એક અલગ પ્રજાતિ સોમાલી રેતાળ રણગોધલા તરીકે ગણવામાં આવે છે, ભૂતકાળમાં કેટલાક લેખકો દ્વારા રેતાળ રણગોધલાની પેટાજાતિ તરીકે ગણવામાં આવે હતી, અથવા અન્ય લોકો દ્વારા દક્ષિણ આફ્રિકાના બુર્ચેલ રેતાળ રણગોધલાની ઉપપ્રજાતિ તરીકે ગણવામાં આવે. == સંદર્ભો == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> == બાહ્ય કડીઓ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{કોમન્સ શ્રેણી|Cursorius cursor}} * <id૧ class="external text" href="http://www.oiseaux.net" rel="mw:ExtLink nofollow" કોર્સર="" ક્રીમ="" પર="" ફોટાa="" રંગના="">Oiseaux.net</id૧> <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles> * BirdLife species factsheet for Cursorius cursor *   *   * Interactive range map of Cursorius cursorપરઆઇયુસીએન રેડ લિસ્ટ * Audio recordings of Cream-coloured courserપરઝેનો-કેન્ટો. {{Taxonbar|from=Q219199}} lzsy3wb0idaos2pbf9apr1ly6w2srdw 902072 902071 2026-07-04T13:56:17Z Aniket 65 [[શ્રેણી:પક્ષી]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902072 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name=IUCN>{{cite iucn |author1=[[BirdLife International]] |year=2019 |title=''Cursorius cursor'' |volume=2019 |amends=2016 |article-number=e.T22735845A155429274 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22735845A155429274.en |access-date=20 September 2024}}</ref>|image=Courvite Isabelle Jbil NP.jpg|image_caption=Adult in [[Tunisia]]|genus=Cursorius|species=cursor|authority=([[John Latham (ornithologist)|Latham]], 1787)|range_map=CursoriusCursorIUCNver2018 2.png|range_map_caption=Range of ''C. cursor''{{leftlegend|#00FF00|Breeding|outline=grey}} {{leftlegend|#008000|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#007FFF|Non-breeding|outline=grey}} {{leftlegend|#00FFFF|Passage|outline=grey}}{{leftlegend|#FF8080|Probably extinct|outline=grey}} {{leftlegend|#AAFFAA|Possibly Extant (resident)|outline=grey}} {{leftlegend|#AAFFFF|Possibly Extant (non-breeding)|outline=grey}}}} '''રેતાળ રણગોધલો''' ('''''કર્સોરિયસ ''કર્સર''''''') એ તેજપર અને રણગોધલાના સંયુક્ત પરિવાર (ગ્લેરોલિડે) માં "કાદવ ખુંદનારા પક્ષીઓ" ની એક પ્રજાતિ છે. વૈજ્ઞાનિક નામના બંને ભાગો લેટિન કર્સર ("દોડવા" )પરથી ઉતરી આવ્યા છે, જે તેમની દોડાદોડી કરવાની આદતનું વર્ણન કરે છે. તેઓ મધ્ય પૂર્વ અને ઉત્તર આફ્રિકાના સૂકા ખુલ્લા અર્ધ-રણ પ્રદેશોમાં જમીન પર તેમના જંતુ શિકાર કરે છે. == વ્યાપ == રેતાળ રણગોધલા કેનેરી ટાપુઓ, કેપ વર્ડે, ઉત્તર આફ્રિકા અને દક્ષિણ પશ્ચિમ એશિયામાં જોવા મળે છે. આ પક્ષીઓ થોડી જમીન ખોતરીને તેમાં બે ઇંડા મુકતા જોવા મળે છે. સંવર્ધનની મોસમ ફેબ્રુઆરીથી સપ્ટેમ્બર સુધી વિસ્તરે છે, પરંતુ જ્યારે સ્થાનિક પરિસ્થિતિઓ (ખાસ કરીને વરસાદ અનુકૂળ હોય ત્યારે તેઓ પાનખર અને શિયાળામાં પણ પ્રજનન કરી શકે છે. તેઓ આંશિક રીતે સ્થળાંતર કરે છે, જેમાં ઉત્તર અને ઉત્તરપશ્ચિમ પક્ષીઓ સહારાની દક્ષિણ બાજુએ, અરેબિયા અને ઉત્તરપશ્ચિમ [[ભારત]] માં શિયાળામાં જોવા મળી જતા હોય છે. આ પ્રજાતિ ઉત્તરપશ્ચિમ ભારત અને પાકિસ્તાનના દક્ષિણ રણ વિસ્તારોમાં પણ પ્રજનન કરે છે, અને ક્યારેક દક્ષિણ સ્પેનમાં પ્રજનન કરે છે.<ref name="Amezian" /> રેતાળ રણગોધલા એમના સંવર્ધન શ્રેણીની ઉત્તરે જોવા મળવા દુર્લભ છે, પરંતુ આ પ્રજાતિ [[ફિનલૅન્ડ|ફિનલેન્ડ]], [[નોર્વે]] અને ગ્રેટ બ્રિટન સુધી ઉત્તરમાં જોવા મળી આવી છે-તેઓ [[માલ્ટા]] પર વધુ નિયમિત છે, ત્યાં ૩૦ જેટલા નમુનાઓ માલ્ટામાં નોંધાયેલા છે. == વર્ણન == રેતાળ રણગોધલાને વિવિધ રીતે ૧૯-૨૧ cm, ૨૧-૨૪ cm,, અથવા ૨૪-૨૭ cm લાંબા તરીકે ટાંકવામાં આવે છે. તેઓ લાંબા (૭-૮ સે. મી.) પગ, લાંબી પાંખો અને સહેજ નીચેની તરફના કાંઠાઓ ધરાવે છે. શરીરના પીંછાનો રંગ રેતાળ હોય છે, જે નીચલા પેટ પર ઝાંખા પડી જાય છે. બાહ્ય ઉપરની પાંખ અને નીચેની પાંખ કાળી હોય છે. માથું ભૂખરા રંગનું હોય છે, જે ગરદન પર વાદળી-ભૂખરા રંગમાં વર્ગીકૃત થાય છે, અને તેમાં કાળી આંખની પટ્ટી અને એક વિશિષ્ટ સફેદ નેણ હોય છે. પગ ઝાંખા ભૂખરા રંગના હોય છે. કિશોર વયના પક્ષીઓ ઉપરના ભાગે ઘેરા રંગના હોય છે, અને પુખ્ત વયના પક્ષીઓ કરતા માથાની નિસ્તેજ પેટર્ન ધરાવે છે. ઉડાન દરમિયાન, આ પ્રજાતિના પંખીઓ તેમની પાંખોને હળવે હળવે ફફડાવતા જોવા મળે છે એ ઉપરાંત, અણીદાર છેડાવાળી પાંખો અને પાંખોની નિચેના કાળા રંગ ને કારણે તેજપર જેવા લાગે છે.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; == પેટા પ્રજાતિઓ == હાલમાં ત્રણ પેટાજાતિઓ સ્વીકારવામાં આવી છેઃ * ''સી. સી. કર્સર'' (લેથમ, ૧૭૮૭-[[કેનેરી ટાપુઓ]], ઉત્તર આફ્રિકા અને અરબી દ્વીપકલ્પ [[ઈરાક|ઇરાક]]. નાનું, વજન ૧૦૨-૧૧૯ g. સ્થળાંતર અથવા વિખેરાઈ &nbsp; * ''સી. સી. બોગોલુબોવી'' (ઝરુડની, ૧૮૮૫-દક્ષિણપૂર્વ [[તુર્કસ્તાન|તુર્કી]] [[ઈરાન]], [[અફઘાનિસ્તાન]], દક્ષિણ [[પાકિસ્તાન]] ઉત્તરપશ્ચિમ [[ભારત]]. કદ વધારે મોટું, વજન ૧૧૫-૧૫૬ g. સ્થળાંતર કરે છે. &nbsp; * ''સી. સી. એક્સસુલ'' (હાર્ટર્ટ, ૧૯૨૦-કેપ વર્ડે ટાપુઓ. નામાંકિત કરવા માટે સમાન કદ, પરંતુ સહેજ ઘાટા પીંછા. સ્થળાંતર નથી કરતા. પૂર્વી કેનેરી ટાપુઓ પરના રેતાળ રણગોધલાઓને અગાઉ કેટલીકવાર ચોથી પેટાજાતિ ''સી. સી. બેનરમાની'' તરીકે ગણવામાં આવતા હતા, પરંતુ હવે નોમિનેટ સી. સી કોર્સરમાં જ મુકવામાં આવે છે.<gallery mode="packed" heights="180px"> ચિત્ર:Cream-coloured_Courser,_Wadi_Degla,_Egypt.jpg|પૃખ્ત રેતાળ રણગોધલો ઈજીપ્તમાં ચિત્ર:Cream-coloured_Courser,_crop.jpg|પૃખ્ત રેતાળ રણગોધલો યુ. એ. ઈ.માં ચિત્ર:Cream-coloured_Courser_(Cursorius_cursor),_Ksour,_Algeria_1.jpg|રેતાળ રણગોધલાના મસ્તકના પાછલા ભાગે સફેદ નેણ મળી જતા હોય છે ચિત્ર:Cream-coloured_Courser_(Cursorius_cursor),_Oued_el_Dahab,_Western_Sahara_1.jpg|ઉડી રહેલો રેતાળ રણગોધલો ચિત્ર:Cream-coloured_Courser_(Cursorius_cursor),_El_Achir,_Algeria_2.jpg|રેતાળ રણગોધલાનું બચ્ચું ચિત્ર:Cream-coloured_Courser_(Cursorius_cursor)_Tal_Chhapar,_Churu,_Rajasthan,_India_February_15th,_2013.jpg|રેતાળ રણગોધલાની ભારતીય પેટાજાતી ચિત્ર:Cursorius_cursor_MHNT_225_Moularès_(Tunisie).jpg|રેતાળ રણગોધલાના ઈંડા </gallery> == વર્ગીકરણ નોંધ == પૂર્વ આફ્રિકન ટેક્સ ''લિટ્ટોરાલિસ'' અને ''સોમાલેન્સિસ'', જેને હાલમાં એક અલગ પ્રજાતિ સોમાલી રેતાળ રણગોધલા તરીકે ગણવામાં આવે છે, ભૂતકાળમાં કેટલાક લેખકો દ્વારા રેતાળ રણગોધલાની પેટાજાતિ તરીકે ગણવામાં આવે હતી, અથવા અન્ય લોકો દ્વારા દક્ષિણ આફ્રિકાના બુર્ચેલ રેતાળ રણગોધલાની ઉપપ્રજાતિ તરીકે ગણવામાં આવે. == સંદર્ભો == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> == બાહ્ય કડીઓ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{કોમન્સ શ્રેણી|Cursorius cursor}} * <id૧ class="external text" href="http://www.oiseaux.net" rel="mw:ExtLink nofollow" કોર્સર="" ક્રીમ="" પર="" ફોટાa="" રંગના="">Oiseaux.net</id૧> <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles> * BirdLife species factsheet for Cursorius cursor *   *   * Interactive range map of Cursorius cursorપરઆઇયુસીએન રેડ લિસ્ટ * Audio recordings of Cream-coloured courserપરઝેનો-કેન્ટો. {{Taxonbar|from=Q219199}} [[શ્રેણી:પક્ષી]] bkbeou9a8lvh9bz20x8802fu7a5kgcz 902073 902072 2026-07-04T13:56:49Z Aniket 65 [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902073 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name=IUCN>{{cite iucn |author1=[[BirdLife International]] |year=2019 |title=''Cursorius cursor'' |volume=2019 |amends=2016 |article-number=e.T22735845A155429274 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22735845A155429274.en |access-date=20 September 2024}}</ref>|image=Courvite Isabelle Jbil NP.jpg|image_caption=Adult in [[Tunisia]]|genus=Cursorius|species=cursor|authority=([[John Latham (ornithologist)|Latham]], 1787)|range_map=CursoriusCursorIUCNver2018 2.png|range_map_caption=Range of ''C. cursor''{{leftlegend|#00FF00|Breeding|outline=grey}} {{leftlegend|#008000|Resident|outline=grey}} {{leftlegend|#007FFF|Non-breeding|outline=grey}} {{leftlegend|#00FFFF|Passage|outline=grey}}{{leftlegend|#FF8080|Probably extinct|outline=grey}} {{leftlegend|#AAFFAA|Possibly Extant (resident)|outline=grey}} {{leftlegend|#AAFFFF|Possibly Extant (non-breeding)|outline=grey}}}} '''રેતાળ રણગોધલો''' ('''''કર્સોરિયસ ''કર્સર''''''') એ તેજપર અને રણગોધલાના સંયુક્ત પરિવાર (ગ્લેરોલિડે) માં "કાદવ ખુંદનારા પક્ષીઓ" ની એક પ્રજાતિ છે. વૈજ્ઞાનિક નામના બંને ભાગો લેટિન કર્સર ("દોડવા" )પરથી ઉતરી આવ્યા છે, જે તેમની દોડાદોડી કરવાની આદતનું વર્ણન કરે છે. તેઓ મધ્ય પૂર્વ અને ઉત્તર આફ્રિકાના સૂકા ખુલ્લા અર્ધ-રણ પ્રદેશોમાં જમીન પર તેમના જંતુ શિકાર કરે છે. == વ્યાપ == રેતાળ રણગોધલા કેનેરી ટાપુઓ, કેપ વર્ડે, ઉત્તર આફ્રિકા અને દક્ષિણ પશ્ચિમ એશિયામાં જોવા મળે છે. આ પક્ષીઓ થોડી જમીન ખોતરીને તેમાં બે ઇંડા મુકતા જોવા મળે છે. સંવર્ધનની મોસમ ફેબ્રુઆરીથી સપ્ટેમ્બર સુધી વિસ્તરે છે, પરંતુ જ્યારે સ્થાનિક પરિસ્થિતિઓ (ખાસ કરીને વરસાદ અનુકૂળ હોય ત્યારે તેઓ પાનખર અને શિયાળામાં પણ પ્રજનન કરી શકે છે. તેઓ આંશિક રીતે સ્થળાંતર કરે છે, જેમાં ઉત્તર અને ઉત્તરપશ્ચિમ પક્ષીઓ સહારાની દક્ષિણ બાજુએ, અરેબિયા અને ઉત્તરપશ્ચિમ [[ભારત]] માં શિયાળામાં જોવા મળી જતા હોય છે. આ પ્રજાતિ ઉત્તરપશ્ચિમ ભારત અને પાકિસ્તાનના દક્ષિણ રણ વિસ્તારોમાં પણ પ્રજનન કરે છે, અને ક્યારેક દક્ષિણ સ્પેનમાં પ્રજનન કરે છે.<ref name="Amezian" /> રેતાળ રણગોધલા એમના સંવર્ધન શ્રેણીની ઉત્તરે જોવા મળવા દુર્લભ છે, પરંતુ આ પ્રજાતિ [[ફિનલૅન્ડ|ફિનલેન્ડ]], [[નોર્વે]] અને ગ્રેટ બ્રિટન સુધી ઉત્તરમાં જોવા મળી આવી છે-તેઓ [[માલ્ટા]] પર વધુ નિયમિત છે, ત્યાં ૩૦ જેટલા નમુનાઓ માલ્ટામાં નોંધાયેલા છે. == વર્ણન == રેતાળ રણગોધલાને વિવિધ રીતે ૧૯-૨૧ cm, ૨૧-૨૪ cm,, અથવા ૨૪-૨૭ cm લાંબા તરીકે ટાંકવામાં આવે છે. તેઓ લાંબા (૭-૮ સે. મી.) પગ, લાંબી પાંખો અને સહેજ નીચેની તરફના કાંઠાઓ ધરાવે છે. શરીરના પીંછાનો રંગ રેતાળ હોય છે, જે નીચલા પેટ પર ઝાંખા પડી જાય છે. બાહ્ય ઉપરની પાંખ અને નીચેની પાંખ કાળી હોય છે. માથું ભૂખરા રંગનું હોય છે, જે ગરદન પર વાદળી-ભૂખરા રંગમાં વર્ગીકૃત થાય છે, અને તેમાં કાળી આંખની પટ્ટી અને એક વિશિષ્ટ સફેદ નેણ હોય છે. પગ ઝાંખા ભૂખરા રંગના હોય છે. કિશોર વયના પક્ષીઓ ઉપરના ભાગે ઘેરા રંગના હોય છે, અને પુખ્ત વયના પક્ષીઓ કરતા માથાની નિસ્તેજ પેટર્ન ધરાવે છે. ઉડાન દરમિયાન, આ પ્રજાતિના પંખીઓ તેમની પાંખોને હળવે હળવે ફફડાવતા જોવા મળે છે એ ઉપરાંત, અણીદાર છેડાવાળી પાંખો અને પાંખોની નિચેના કાળા રંગ ને કારણે તેજપર જેવા લાગે છે.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; == પેટા પ્રજાતિઓ == હાલમાં ત્રણ પેટાજાતિઓ સ્વીકારવામાં આવી છેઃ * ''સી. સી. કર્સર'' (લેથમ, ૧૭૮૭-[[કેનેરી ટાપુઓ]], ઉત્તર આફ્રિકા અને અરબી દ્વીપકલ્પ [[ઈરાક|ઇરાક]]. નાનું, વજન ૧૦૨-૧૧૯ g. સ્થળાંતર અથવા વિખેરાઈ &nbsp; * ''સી. સી. બોગોલુબોવી'' (ઝરુડની, ૧૮૮૫-દક્ષિણપૂર્વ [[તુર્કસ્તાન|તુર્કી]] [[ઈરાન]], [[અફઘાનિસ્તાન]], દક્ષિણ [[પાકિસ્તાન]] ઉત્તરપશ્ચિમ [[ભારત]]. કદ વધારે મોટું, વજન ૧૧૫-૧૫૬ g. સ્થળાંતર કરે છે. &nbsp; * ''સી. સી. એક્સસુલ'' (હાર્ટર્ટ, ૧૯૨૦-કેપ વર્ડે ટાપુઓ. નામાંકિત કરવા માટે સમાન કદ, પરંતુ સહેજ ઘાટા પીંછા. સ્થળાંતર નથી કરતા. પૂર્વી કેનેરી ટાપુઓ પરના રેતાળ રણગોધલાઓને અગાઉ કેટલીકવાર ચોથી પેટાજાતિ ''સી. સી. બેનરમાની'' તરીકે ગણવામાં આવતા હતા, પરંતુ હવે નોમિનેટ સી. સી કોર્સરમાં જ મુકવામાં આવે છે.<gallery mode="packed" heights="180px"> ચિત્ર:Cream-coloured_Courser,_Wadi_Degla,_Egypt.jpg|પૃખ્ત રેતાળ રણગોધલો ઈજીપ્તમાં ચિત્ર:Cream-coloured_Courser,_crop.jpg|પૃખ્ત રેતાળ રણગોધલો યુ. એ. ઈ.માં ચિત્ર:Cream-coloured_Courser_(Cursorius_cursor),_Ksour,_Algeria_1.jpg|રેતાળ રણગોધલાના મસ્તકના પાછલા ભાગે સફેદ નેણ મળી જતા હોય છે ચિત્ર:Cream-coloured_Courser_(Cursorius_cursor),_Oued_el_Dahab,_Western_Sahara_1.jpg|ઉડી રહેલો રેતાળ રણગોધલો ચિત્ર:Cream-coloured_Courser_(Cursorius_cursor),_El_Achir,_Algeria_2.jpg|રેતાળ રણગોધલાનું બચ્ચું ચિત્ર:Cream-coloured_Courser_(Cursorius_cursor)_Tal_Chhapar,_Churu,_Rajasthan,_India_February_15th,_2013.jpg|રેતાળ રણગોધલાની ભારતીય પેટાજાતી ચિત્ર:Cursorius_cursor_MHNT_225_Moularès_(Tunisie).jpg|રેતાળ રણગોધલાના ઈંડા </gallery> == વર્ગીકરણ નોંધ == પૂર્વ આફ્રિકન ટેક્સ ''લિટ્ટોરાલિસ'' અને ''સોમાલેન્સિસ'', જેને હાલમાં એક અલગ પ્રજાતિ સોમાલી રેતાળ રણગોધલા તરીકે ગણવામાં આવે છે, ભૂતકાળમાં કેટલાક લેખકો દ્વારા રેતાળ રણગોધલાની પેટાજાતિ તરીકે ગણવામાં આવે હતી, અથવા અન્ય લોકો દ્વારા દક્ષિણ આફ્રિકાના બુર્ચેલ રેતાળ રણગોધલાની ઉપપ્રજાતિ તરીકે ગણવામાં આવે. == સંદર્ભો == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> == બાહ્ય કડીઓ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{કોમન્સ શ્રેણી|Cursorius cursor}} * <id૧ class="external text" href="http://www.oiseaux.net" rel="mw:ExtLink nofollow" કોર્સર="" ક્રીમ="" પર="" ફોટાa="" રંગના="">Oiseaux.net</id૧> <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles> * BirdLife species factsheet for Cursorius cursor *   *   * Interactive range map of Cursorius cursorપરઆઇયુસીએન રેડ લિસ્ટ * Audio recordings of Cream-coloured courserપરઝેનો-કેન્ટો. {{Taxonbar|from=Q219199}} [[શ્રેણી:પક્ષી]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ]] tihux17rzqxaim6aadxuryu6io85fq2 3 154637 902078 2026-07-05T02:01:54Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902078 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=કિંજલ સોલંકી}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૭:૩૧, ૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) 7izcl66woncpv2xug3l3kizq9tsv4gg 0 154638 902079 2026-07-05T02:34:34Z Travelsinward101 88044 "[[:en:Special:Redirect/revision/1343730681|Chinna Creek]]" પાનાનું ભાષાંતર કરીને બનાવેલ 902079 wikitext text/x-wiki ચિન્ના ક્રીક (ઉર્દુ: چنا کریک) એ કરાચીની મ્યુનિસિપલ સીમાઓની અંદર, અરબી સમુદ્રના દરિયાકાંઠે, સિંધ, પાકિસ્તાનના દક્ષિણ-પશ્ચિમ વિસ્તારમાં સ્થિત એક લગૂન છે. આશરે ૬ ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારને આવરી લેતા, તે આશરે ૫ કિલોમીટર લંબાઈ સુધી વિસ્તરે છે અને ૩૦૦ થી ૫૦૦ મીટરની પહોળાઈમાં ફેલાયેલ છે, જેની ઊંડાઈ ૧ થી ૩ મીટર સુધીની છે. ચિન્ના ક્રીક નજીકના કરાચી બોટ ક્લબ દ્વારા આયોજિત રોવિંગ પ્રવૃત્તિઓ માટે મુખ્ય તાલીમ અને રેગાટા કોર્સ તરીકે કાર્ય કરે છે. [[શ્રેણી:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] ksdfvufz7e4b0c8z8r89iqxfrla12ti 902086 902079 2026-07-05T03:53:05Z Aniket 65 રદ્દીકરણ માટે મુક્યુ 902086 wikitext text/x-wiki {{સંદર્ભ આપો|તારીખ=૫ જુલાઈ ૨૦૨૬}} {{Delete|કારણ=સંદર્ભ અને નોંધપાત્રતાનો સદંતર અભાવ|તારીખ=૫ જુલાઈ ૨૦૨૬}} {ચિન્ના ક્રીક (ઉર્દુ: چنا کریک) એ કરાચીની મ્યુનિસિપલ સીમાઓની અંદર, અરબી સમુદ્રના દરિયાકાંઠે, સિંધ, પાકિસ્તાનના દક્ષિણ-પશ્ચિમ વિસ્તારમાં સ્થિત એક લગૂન છે. આશરે ૬ ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારને આવરી લેતા, તે આશરે ૫ કિલોમીટર લંબાઈ સુધી વિસ્તરે છે અને ૩૦૦ થી ૫૦૦ મીટરની પહોળાઈમાં ફેલાયેલ છે, જેની ઊંડાઈ ૧ થી ૩ મીટર સુધીની છે. ચિન્ના ક્રીક નજીકના કરાચી બોટ ક્લબ દ્વારા આયોજિત રોવિંગ પ્રવૃત્તિઓ માટે મુખ્ય તાલીમ અને રેગાટા કોર્સ તરીકે કાર્ય કરે છે. [[શ્રેણી:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] 32ob6ije6uwczyytcg3m92ae7qk0epc 3 154639 902080 2026-07-05T02:34:35Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902080 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Travelsinward101}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૮:૦૪, ૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) evwt0cb2tayagzdjto3txx6qag38wgi 3 154640 902081 2026-07-05T02:38:56Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902081 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Bamaniya Divyesh Hirabhai}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૮:૦૮, ૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) bswsgijx2l9vmvdf8gmest9plzlxsri 0 154641 902082 2026-07-05T02:51:10Z Travelsinward101 88044 "[[:en:Special:Redirect/revision/1360339438|Native Jetty Bridge]]" પાનાનું ભાષાંતર કરીને બનાવેલ 902082 wikitext text/x-wiki નેટીવ જેટી બ્રિજ, જેને નેપિયર મોલ બ્રિજ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે કરાચી, સિંધમાં સ્થિત એક પુલ છે જે શહેરને કરાચી બંદર સાથે જોડે છે. તે કરાચીના સૌથી જૂના પુલોમાંનો એક છે. [[શ્રેણી:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] 6wg2pdmhyg6axa40v41zqhjaiimjo77 902083 902082 2026-07-05T02:52:50Z Travelsinward101 88044 902083 wikitext text/x-wiki નેટીવ જેટી બ્રિજ, જેને નેપિયર મોલ બ્રિજ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે કરાચી, સિંધમાં સ્થિત એક પુલ છે જે શહેરને કરાચી બંદર સાથે જોડે છે. તે કરાચીના સૌથી જૂના પુલોમાંનો એક છે. આધુનિક બંદરે ૧૮૫૪માં બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન તેની કામગીરી શરૂ કરી હતી, જ્યારે શહેરને બંદર સાથે જોડવા માટે એક મોલ બનાવવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે અંગ્રેજોએ મોલ બનાવવાનું શરૂ કર્યું, જેણે પાણીના વિસ્તારને વિભાજીત કર્યો, ત્યારે તેઓએ કાળજીપૂર્વક વિચાર્યું કે શું ચિન્ના ક્રીકની પશ્ચિમ બાજુએ જળમાર્ગો બંધ કરવાથી બંદરમાં રહેલા જહાજો પર નકારાત્મક અસર પડશે. [૪] મોલ ૧૮૬૪માં [૧] ૬૪૩,૪૪૦ રૂપિયાના ખર્ચે પૂર્ણ થયો હતો, અને એક વધારાનો રેલ્વે પુલ પણ બનાવવામાં આવ્યો હતો. [[શ્રેણી:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] 1s3yohzg5zgakdsyozvqiimypinihhq 902084 902083 2026-07-05T02:53:11Z Travelsinward101 88044 902084 wikitext text/x-wiki નેટીવ જેટી બ્રિજ, જેને નેપિયર મોલ બ્રિજ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે કરાચી, સિંધમાં સ્થિત એક પુલ છે જે શહેરને કરાચી બંદર સાથે જોડે છે. તે કરાચીના સૌથી જૂના પુલોમાંનો એક છે. આધુનિક બંદરે ૧૮૫૪માં બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન તેની કામગીરી શરૂ કરી હતી, જ્યારે શહેરને બંદર સાથે જોડવા માટે એક મોલ બનાવવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે અંગ્રેજોએ મોલ બનાવવાનું શરૂ કર્યું, જેણે પાણીના વિસ્તારને વિભાજીત કર્યો, ત્યારે તેઓએ કાળજીપૂર્વક વિચાર્યું કે શું ચિન્ના ક્રીકની પશ્ચિમ બાજુએ જળમાર્ગો બંધ કરવાથી બંદરમાં રહેલા જહાજો પર નકારાત્મક અસર પડશે. મોલ ૧૮૬૪માં ૬૪૩,૪૪૦ રૂપિયાના ખર્ચે પૂર્ણ થયો હતો, અને એક વધારાનો રેલ્વે પુલ પણ બનાવવામાં આવ્યો હતો. [[શ્રેણી:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] 4npup1uuj7pcmaa3v0erratatorecpq 902085 902084 2026-07-05T03:47:59Z Aniket 65 સંદર્ભનો સદંતર અભાવ. 902085 wikitext text/x-wiki {{સંદર્ભ આપો|તારીખ=૫ જુલાઈ ૨૦૨૬}} નેટીવ જેટી બ્રિજ, જેને નેપિયર મોલ બ્રિજ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે કરાચી, સિંધમાં સ્થિત એક પુલ છે જે શહેરને કરાચી બંદર સાથે જોડે છે. તે કરાચીના સૌથી જૂના પુલોમાંનો એક છે. આધુનિક બંદરે ૧૮૫૪માં બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન તેની કામગીરી શરૂ કરી હતી, જ્યારે શહેરને બંદર સાથે જોડવા માટે એક મોલ બનાવવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે અંગ્રેજોએ મોલ બનાવવાનું શરૂ કર્યું, જેણે પાણીના વિસ્તારને વિભાજીત કર્યો, ત્યારે તેઓએ કાળજીપૂર્વક વિચાર્યું કે શું ચિન્ના ક્રીકની પશ્ચિમ બાજુએ જળમાર્ગો બંધ કરવાથી બંદરમાં રહેલા જહાજો પર નકારાત્મક અસર પડશે. મોલ ૧૮૬૪માં ૬૪૩,૪૪૦ રૂપિયાના ખર્ચે પૂર્ણ થયો હતો, અને એક વધારાનો રેલ્વે પુલ પણ બનાવવામાં આવ્યો હતો. [[શ્રેણી:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] 1oq3r2nw2f4gx71s51ul3wp6xetp4jc 902088 902085 2026-07-05T03:53:54Z Aniket 65 902088 wikitext text/x-wiki {{સંદર્ભ આપો|તારીખ=૫ જુલાઈ ૨૦૨૬}} {{Delete|કારણ=સંદર્ભ અને નોંધપાત્રતાનો સદંતર અભાવ|તારીખ=૫ જુલાઈ ૨૦૨૬}} નેટીવ જેટી બ્રિજ, જેને નેપિયર મોલ બ્રિજ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે કરાચી, સિંધમાં સ્થિત એક પુલ છે જે શહેરને કરાચી બંદર સાથે જોડે છે. તે કરાચીના સૌથી જૂના પુલોમાંનો એક છે. આધુનિક બંદરે ૧૮૫૪માં બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન તેની કામગીરી શરૂ કરી હતી, જ્યારે શહેરને બંદર સાથે જોડવા માટે એક મોલ બનાવવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે અંગ્રેજોએ મોલ બનાવવાનું શરૂ કર્યું, જેણે પાણીના વિસ્તારને વિભાજીત કર્યો, ત્યારે તેઓએ કાળજીપૂર્વક વિચાર્યું કે શું ચિન્ના ક્રીકની પશ્ચિમ બાજુએ જળમાર્ગો બંધ કરવાથી બંદરમાં રહેલા જહાજો પર નકારાત્મક અસર પડશે. મોલ ૧૮૬૪માં ૬૪૩,૪૪૦ રૂપિયાના ખર્ચે પૂર્ણ થયો હતો, અને એક વધારાનો રેલ્વે પુલ પણ બનાવવામાં આવ્યો હતો. [[શ્રેણી:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] 037qy9cps5gr2kehuxrd24mpv4w83qe 3 154642 902090 2026-07-05T06:05:33Z Vladimir Solovjev 24467 Vladimir Solovjevએ [[સભ્યની ચર્ચા:Артëм Жеделëв]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Артем Ночевнов]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Артëм Жеделëв|Артëм Жеделëв]]" to "[[Special:CentralAuth/Артем Ночевнов|Артем Ночевнов]]" 902090 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[સભ્યની ચર્ચા:Артем Ночевнов]] bzoa8cppiey4p7k89jz6noutgahkcff 3 154643 902093 2026-07-05T09:34:00Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902093 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Pandya anjali vishalkumar}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૦૪, ૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) nab3cw7ftulz2oqubshrfrs8yqdhurc