વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 4 774 902134 901940 2026-07-07T13:59:45Z Gauri Guptaa 88078 /* Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 */ નવો વિભાગ 902134 wikitext text/x-wiki <!-- -->{{/શીર્ષક}}<!-- --> <!-- મહેરબાની કરી આ લીટી અને તેની ઉપરનું લખાણ હટાવવું નહી --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28074658 --> == Open Community Call - [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India]] == <div lang="en" dir="ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedians, Happy 2025.. 😊 As you must have seen, members from Wikimedians of Kerala and Odia Wikimedia User Groups initiated preliminary discussions around submitting an Expression of Interest (EoI) to have Wikimania 2027 in India. You can find out more on the [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Meta Page]]. Our aim is to seek input and assess the overall community sentiment and thoughts from the Indian community before we proceed further with the steps involved in submitting the formal EOI. As part of the same, we are hosting an '''open community call regarding India's Expression of Interest (EOI) to host Wikimania 2027'''. This is an opportunity to gather your valuable feedback, opinions, and suggestions to shape a strong and inclusive proposal. * 📅 Date: Wednesday, January 15th 2025 * ⏰ Time: 7pm-8pm IST * 📍 Platform: https://meet.google.com/sns-qebp-hck Your participation is key to ensuring the EOI reflects the collective aspirations and potential of the vibrant South Asian community. Let’s join together to make this a milestone event for the Wikimedia movement in South Asia. We look forward to your presence! <br> Warm regards, <br> [[:m:Wikimedians of Kerala|Wikimedians of Kerala]] and [[:m:Odia Wikimedians User Group|Odia Wikimedians]] User Group's <br> This message was sent with [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at ૧૧:૨૫, ૧૪ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_VPs&oldid=28100038 --> == શું મુખપૃષ્ઠ પર કુંભ મેળા વિશે મૂકી શકાય? == અત્યારે [[૨૦૨૫ પ્રયાગ કુંભ મેળો]] ચાલી રહ્યો છે તો શું મુખપૃષ્ઠ પર વર્તમાન ઘટનાઓનું નાનું સેક્શન બનાવી કે પછી હંગામી ધોરણે ઉમદાલેખમાં પૃષ્ઠ ઉમેરી કુંભ મેળા વિશે મૂકી શકાય? --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૧:૪૫, ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) :ફેબ્રુઆરીમાં આ માસના ઉમદા લેખ તરીકે મૂકીએ. ત્યાં સુધી લેખમાં જરુરી સુધારા કરી રાખીએ. લગભગ આખો ફેબ્રુઆરી મહિનો કુંભમેળો ચાલવાનો છે એટલે તે સમયે મુખપૃષ્ઠ પર રહે તો યાદો તાજી રહે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૫૨, ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) ::જી. ચોક્કસ. માહિતી ઉમેરવામાં મદદ કરવા વિનંતી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૫:૨૧, ૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) == Launching! Join Us for Wiki Loves Ramadan 2025! == Dear All, We’re happy to announce the launch of [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]], an annual international campaign dedicated to celebrating and preserving Islamic cultures and history through the power of Wikipedia. As an active contributor to the Local Wikipedia, you are specially invited to participate in the launch. This year’s campaign will be launched for you to join us write, edit, and improve articles that showcase the richness and diversity of Islamic traditions, history, and culture. * Topic: [[m:Event:Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch|Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch]] * When: Jan 19, 2025 * Time: 16:00 Universal Time UTC and runs throughout Ramadan (starting February 25, 2025). * Join Zoom Meeting: https://us02web.zoom.us/j/88420056597?pwd=NdrpqIhrwAVPeWB8FNb258n7qngqqo.1 * Zoom meeting hosted by [[m:Wikimedia Bangladesh|Wikimedia Bangladesh]] To get started, visit the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|campaign page]] for details, resources, and guidelines: Wiki Loves Ramadan 2025. Add [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Participant|your community here]], and organized Wiki Loves Ramadan 2025 in your local language. Whether you’re a first-time editor or an experienced Wikipedian, your contributions matter. Together, we can ensure Islamic cultures and traditions are well-represented and accessible to all. Feel free to invite your community and friends too. Kindly reach out if you have any questions or need support as you prepare to participate. Let’s make Wiki Loves Ramadan 2025 a success! For the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Team|International Team]] ૧૭:૩૮, ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27568454 --> == New Wikimedia Campaign Launching Tomorrow: Indic Writing Systems Campaign 2025 == Dear Wikimedians, We are excited to announce the launch of the [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025|Indic writing systems campaign 2025]], which will take place from 23 January 2025 (World Endangered Writing Day) to 21 February 2025 (International Mother Language Day). This initiative is part of the ongoing efforts of [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems|WikiProject writing Systems]] to raise awareness about the documentation and revitalization of writing systems, many of which are currently underrepresented or endangered. Representatives from important organizations that work with writing systems, such as Endangered Alphabets and the Script Encoding Initiative, support the campaign. The campaign will feature two primary activities focused on the [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Lists|list of target scripts]]: * '''Wikidata Labelathon''': A focused effort to improve and expand the information related to South Asian scripts on Wikidata. * '''Wikipedia Translatathon''': A collaborative activity aimed at enhancing the coverage of South Asian writing systems and their cultural significance on Wikipedia. We are looking for local organizers to engage their respective communities. If you are interested in organizing, kindly sign-up [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Local Organizers|here]]. We also encourage all Indic Wikimedians to [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Participate|join us]] in this important campaign to help document and celebrate the diverse writing systems of South Asia. Thank you for your support, and we look forward to your active participation. Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૯, ૨૨ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) Navya sri Kalli <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/Indic_VPs&oldid=22433435 --> == Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૬:૪૧, ૨૪ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> == Feminism and Folklore 2025 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૫, ૨૯ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' --[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૫, ૨૯ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26503019 --> == Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૬:૧૮, ૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone! [[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]] We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''. This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba. '''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''. Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language & Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]]. We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ૧૩:૫૯, ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ૦૦:૨૧, ૮ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 --> == An improved dashboard for the Content Translation tool == <div lang="en" dir="ltr"> {{Int:hello}} Wikipedians, Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device. With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below. [[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]] [[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]] We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''. Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. Thank you! On behalf of the Language and Product Localization team. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> ૦૮:૨૫, ૧૩ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&oldid=28382282 --> == Your wiki will be in read-only soon == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] <span class="mw-translate-fuzzy">[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.</span> આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય. તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2025-03-19|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ ૧૯:૩૦ કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે. દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> '''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.''' *{{#time:l j xg Y|2025-03-19|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં. *જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય. ''અન્ય અસરો'': *પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.</span> જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. '''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''</div><section end="server-switch"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ૦૪:૪૫, ૧૫ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=28307742 --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૭:૩૪, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Editing contest about Norway == Hello! Please excuse me from writing in English. If this post should be posted on a different page instead, please feel free to move it (or tell me to move it). I am Jon Harald Søby from the Norwegian Wikimedia chapter, [[wmno:|Wikimedia Norge]]. During the month of April, we are holding [[:no:Wikipedia:Konkurranser/Månedens konkurranse/2025-04|an editing contest]] about India on the Wikipedias in [[:nb:|Norwegian Bokmål]], [[:nn:|Norwegian Nynorsk]], [[:se:|Northern Sámi]] and [[:smn:|Inari Sámi]]̩, and we had the idea to also organize an "inverse" contest where contributors to Indian-language Wikipedias can write about Norway and Sápmi. Therefore, I would like to invite interested participants from the Gujarati-language Wikipedia (it doesn't matter if you're from India or not) to join the contest by visiting [[:no:Wikipedia:Konkurranser/Månedens konkurranse/2025-04/For Indians|this page in the Norwegian Bokmål Wikipedia]] and following the instructions that are there. Hope to see you there! [[સભ્ય:Jon Harald Søby (WMNO)|Jon Harald Søby (WMNO)]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Jon Harald Søby (WMNO)|ચર્ચા]]) ૧૫:૫૦, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) == ચિત્ર મુકવામાં સમસ્યા == નમસ્તે, [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%A2%E0%AA%BE%E0%AA%82%E0%AA%9A%E0%AB%8B:%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%B9%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AB%80%E0%AA%9A%E0%AB%8B%E0%AA%95%E0%AA%A0%E0%AB%81%E0%AA%82_%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B5%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%BE%E0%AA%B2%E0%AA%AF%E2%80%8C આ ઢાંચા]માં ઇમેજ કામ નથી કરતી. કૃપયા સહયતા કરવા વિનંતિ. <b><span style="border:1px dashed DarkOrange;padding:0.25em;margin:0.1em;text-shadow:2px 2px 3px Gray;font-size=75%;">લિ., [[સભ્ય:NehalDaveND|<font color="Red">નેહલ</font>]]&nbsp;[[User talk:NehalDaveND|<font color="DodgerBlue">દવે</font>]]</span></b> ૧૦:૧૨, ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) :@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] @[[સભ્ય:KartikMistry|KartikMistry]] please help. <b><span style="border:1px dashed DarkOrange;padding:0.25em;margin:0.1em;text-shadow:2px 2px 3px Gray;font-size=75%;">લિ., [[સભ્ય:NehalDaveND|<font color="Red">નેહલ</font>]]&nbsp;[[User talk:NehalDaveND|<font color="DodgerBlue">દવે</font>]]</span></b> ૦૭:૧૫, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) ::{{ping|NehalDaveND}} સૌ પ્રથમ તો જવાબ આપવામાં મોડું થયું તે બદલ ક્ષમાપ્રાર્થી છું. મેં હમણાં જ આ માહિતીચોકઠામાં ચિત્ર ઉમેરવાનો પ્રયત્ન કર્યો તો એણે સફળતાથી કામ કર્યું. તમારે '''image = ''' પરિમાણમાં '''='''ની નિશાનીની સામે ફક્ત ચિત્રનું નામ જ લખવાનું છે, દા.ત. '''image = વિશ્વવિદ્યાલય‌.PNG'''. ચિત્રના નામની આગળ File, Image, વગેરે જેવું કશું લખવાનું નથી. જો આમ કરતા પણ તમારું કામ ન થાય તો મને જણાવો કે તમે કયા લેખમાં આ માહિતીચોકઠામાં ચિત્ર ઉમેરવાનો પ્રયત્ન કરો છો અને એ ચિત્ર કયું છે. હું પ્રયત્ન કરી જોઈશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૨:૩૦, ૨૨ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) == Invitation for the next South Asia Open Community Call (SAOCC) with a focus on WMF's Annual Plans (27th April, 2025) == Dear All, The [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call (SAOCC)]] is a monthly call where South Asian communities come together to participate, share community activities, receive important updates and ask questions in the moderated discussions. The next SAOCC is scheduled for 27th April, 6:00 PM-7:00 PM (1230-1330 UTC) and will have a section with representatives from WMF who will be sharing more about their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|Annual Plans]] for the next year, in addition to Open Community Updates. We request you all to please attend the call and you can find the joining details [https://meta.wikimedia.org/wiki/South_Asia_Open_Community_Call#27_April_2025 here]. Thank you! [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૩:૫૫, ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=28543211 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! The most active contesters will receive prizes. If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest. <br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) </div> ૨૧:૪૧, ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૬:૦૪, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> ૨૦:૩૪, ૨૮ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૯:૧૧, ૨૯ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૨૦:૩૮, ૬ મે ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|ચર્ચા]])</bdi> ૦૩:૩૭, ૧૬ મે ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) ૨૦:૫૬, ૨૨ મે ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૩૭, ૨૮ મે ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == Update from A2K team: May 2025 == Hello everyone, We’re happy to share that the ''Access to Knowledge'' (A2K) program has now formally become part of the '''Raj Reddy Centre for Technology and Society''' at '''IIIT-Hyderabad'''. Going forward, our work will continue under the name [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]]. The new team includes most members from the former A2K team, along with colleagues from IIIT-H already involved in Wikimedia and Open Knowledge work. Through this integration, our commitment to partnering with Indic Wikimedia communities, the GLAM sector, and broader open knowledge networks remains strong and ongoing. Learn more at our Team’s page on Meta-Wiki. We’ll also be hosting an open session during the upcoming [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] on 6 - 7 pm, and we look forward to connecting with you there. Thanks for your continued support! Thank you Pavan Santhosh, On behalf of the Open Knowledge Initiatives Team. <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=28543211 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૭, ૨૯ મે ૨૦૨૫ (IST)</bdi> <!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 --> == મુખપૃષ્ઠ પર આજનું ચિત્ર બદલવું જોઈએ? == ગયા વર્ષે મે મહિનામાં આપણે '''આજનું ચિત્ર'''માં દર્શાવાતાં ચિત્રો બદલ્યાં હતાં. શું હવે ફરીથી તેને પૂર્ણ કે આંશિક રીતે બદલવા જોઈએ? સૌ કોઈ પોતાનો મત વ્યક્ત કરશો. —[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૦૦:૩૯, ૩ જૂન ૨૦૨૫ (IST) :હા. સહમત. સમયે સમયે નવા ચિત્રો મૂકવા જોઈએ.- [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૨:૫૪, ૯ જૂન ૨૦૨૫ (IST) ::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]]@[[સભ્ય:KartikMistry|KartikMistry]]@[[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ચર્ચાને તારણ પર લઈ જવા વિનંતી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૧:૪૮, ૧૫ જૂન ૨૦૨૫ (IST) :::{{સમર્થન}} -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૩:૦૮, ૧૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST) :::{{સમર્થન}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૪૫, ૧૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST) :::{{સમર્થન}} --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૯:૦૧, ૧૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST) == 📣 Announcing the South Asia Newsletter – Get Involved! 🌏 == <div lang="en" dir="ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Hello Wikimedians of South Asia! 👋 We’re excited to launch the planning phase for the '''South Asia Newsletter''' – a bi-monthly, community-driven publication that brings news, updates, and original stories from across our vibrant region, to one page! We’re looking for passionate contributors to join us in shaping this initiative: * Editors/Reviewers – Craft and curate impactful content * Technical Contributors – Build and maintain templates, modules, and other magic on meta. * Community Representatives – Represent your Wikimedia Affiliate or community If you're excited to contribute and help build a strong regional voice, we’d love to have you on board! 👉 Express your interest though [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfhk4NIe3YwbX88SG5hJzcF3GjEeh5B1dMgKE3JGSFZ1vtrZw/viewform this link]. Please share this with your community members.. Let’s build this together! 💬 This message was sent with [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at ૨૧:૧૨, ૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=25720607 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૪:૩૦, ૧૪ જૂન ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૩:૧૩, ૧૭ જૂન ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, ૦૨:૨૬, ૨૮ જૂન ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૧૫, ૧૪ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 --> == આંતરવિકિ સહયોગ માટે સામુદાયિક વિચાર-વિમર્શ == કેમ છો? હું અત્યારે વિકિમેનિયા ૨૦૨૫માં આવ્યો છું અને આંતરવિકિ સહયોગ અંગે વાતચીત કરી રહ્યો છું. મારી અત્યાર સુધી મૈથિલી, તમિળ, અને યુક્રેનિયીન સદસ્યો સાથે વાત થઈ છે. પ્રથમ ભાગ રૂપે આપણા ગુજરાતી વારસા અને સ્થાપત્યોને લગતા ૩૦ મહત્ત્વના વિષયોની યાદી બનાવીને તેમને ચોતરા પર આપીશું. તેનો તેઓ તેમની ભાષામાં અનુવાદ કરશે. આપણે તેમના તેવા ૩૦ વિષયોનો અનુવાદ કરી આપીશું. આ યોજના સફળ રહે તો લાંબા ગાળાના સહયોગ માટે પ્રયત્ન કરી શકાય. મહેરબાની કરીને આ વિશે આપના વિચારો જણાવો. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૦:૦૪, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) ===ટિપ્પણીઓ=== * સરસ વિચાર. સહમતિ. -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૩:૧૩, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) * સહમત. સહયોગ બંને વિકિપીડીયા માટે લાભદાયી જ છે. -[[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૩:૨૨, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) * {{સમર્થન}} સુંદર વિચાર. (જો કે આપણા સક્રિય સભ્યોનું સંખ્યાબળ ધ્યાનમાં રાખી ને આગળ વધવું કે, આપણા ૩૦ લેખો પાંચ ભાષામાં ભાષાંતરિત થાય એની સાથે આપણી પાસે ૧૫૦ નવા લેખો બનાવવાની જવાબદારી આવે. એનો અર્થ એ થયો કે દરેક નવી ભાષાની સાથે આપણે વધારાના ૩૦ લેખો બનાવવાના થાય. એ યાદ રાખવું કે બે મહિનાની ફેમિનિઝમ અને ફોકલોર સ્પર્ધામાં ઈનામની લાલચે પણ આપણે બધાં ભેગાં થઈ ને પણ ૩૦ નવા લેખો બનાવી નથી શક્યા.) --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૪૭, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) * {{સમર્થન}} આવકારદાયક. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૪, ૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) * {{સાંભળો|Snehrashmi|Dsvyas|Nizil Shah|KartikMistry}} કૃપા કરીની આ [[વિકિપીડિયા:વારસા માટે આંતરવિકિ સહયોગ પરિયોજના/અગત્યના વિષયો]] યાદીમાં જોઈતા અગત્યના વિષયો ઉમેરતાં રહેશો. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૯:૦૮, ૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) == Call for Expression of Interest – Advanced Train the Trainer 2025 (ATTT) == ''Sorry for writing in English. Please feel free to translate it into your language.'' The [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]] (OKI) team at IIIT-Hyderabad is organising [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer (ATTT) 2025]], tentatively in the second week of October 2025 at IIIT-Hyderabad. The program is for experienced Wikimedians who have attended TTT earlier and wish to deepen their leadership, thematic expertise, and practical skills. It will run in parallel [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Tracks|tracks]]: * ''' Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Measure, analyse, and communicate the impact of Wikimedia initiatives. * '''Project Design Challenge''' – Develop a 3-month project with mentoring and planning tools. Info about the event: * Deadline: 20 August 2025 * Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] If you cannot apply directly on Meta, email your proposal (following the Meta template) with a valid reason to nitesh@research.iiit.ac.in. — Open Knowledge Initiatives Team, IIIT-Hyderabad [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૩:૩૦, ૧૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Expression of Interest Extended: Advanced Train the Trainer 2025 == Dear all, We are pleased to inform you that the deadline to submit your Expression of Interest has been extended until '''26 August'''. The [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer]] (ATTT) 2025 will be held on '''10, 11, and 12 October 2025 at IIIT-Hyderabad'''. ATTT is designed for experienced Wikimedians who have or have not previously participated in Train the Trainer, but wish to develop further their leadership, thematic expertise, and practical application skills. The training will run in two thematic tracks: * '''Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Learn to measure, analyse, and narrate the impact of Wikimedia initiatives through hands-on labs and peer feedback. * '''Project Design: From Learning to Action''' – Work on a 3-month project with mentoring and planning tools, turning learning into impactful, context-driven initiatives. ** Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] ** Deadline to apply (extended): 26 August 2025 ** Event Dates: 10-12 October 2025 We will share further updates with you soon. ''Note: If you are unsure about which track to choose, please still submit your application by answering the questions thoroughly. Our team will review it and assign you to the most suitable track. If you are not comfortable applying directly on Meta, you may send your proposal (using the Meta template and with a valid reason) to nitesh@research.iiit.ac.in. If selected, the OKI team will publish it on Meta on your behalf.'' We look forward to receiving your applications and working together to shape impactful Wikimedia leadership! Regards, Open Knowledge Initiatives Team IIIT-Hyderabad [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૨, ૨૦ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Final Call: Apply for Advanced Train the Trainer 2025 by Today == Dear all, This is a kind reminder that today is the '''last day''' to submit your '''Expression of Interest for Advanced Train the Trainer 2025'''. If you are interested, we warmly encourage you to complete your application at the earliest using the link below: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Here]] ''Please note that we will not be able to accommodate requests for reopening the form after the deadline. Once submissions close, our team will begin the review process.'' We look forward to your participation and thank you for your continued interest in strengthening leadership within our communities. Regards, IIITH-OKI [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૫, ૨૬ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> ૦૩:૦૫, ૨૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == Global discussion on Welcome messages == <div lang{{=}}"en" dir{{=}}"ltr">Sorry that this message is in English. {{int:please-translate}}. There is a request for comment at [[:m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Welcoming policy]] on a proposal to forbid sending [[:m:welcome messages|welcome messages]] to users who have not made an edit, which is currently in practice at your wiki. Your comment on this matter would be appreciated.</div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૯, ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:DreamRimmer/MMS_list&oldid=29262336 --> == Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] <span class="mw-translate-fuzzy">[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.</span> આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય. તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2025-09-24|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ 20:30 કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે. દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.''' *{{#time:l j xg Y|2025-09-24|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં. *જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય. ''અન્ય અસરો'': *પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.</span> જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. '''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''</div><section end="server-switch"/> <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> ૨૧:૧૨, ૧૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29170715 --> == Upcoming Dark Mode user interface rollout for anonymous Wikimedia sites users == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:Hello}} Wikimedians, Apologies if this message is not in your language. {{int:please-translate}}. The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will launch the Dark mode feature for anonymous users on all Wikimedia sites, including yours, on October 29, 2025. [[:en:Special:MyLanguage/Light-on-dark color scheme|Dark mode]] is an option that allows users to view pages in light-coloured text, and icons on a dark background. Once it is available for anonymous users, they can enable it when using various devices. More information on ways to enable it can be found on [[:en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Dark mode#Options for anyone|this page]]. Given many pages are still not compatible with dark mode this will be an opt-in feature and not automatically apply to pages. Dark mode requires modifications to content pages and templates, and since our initial launch [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/ in July 2024], we have been working with communities and helping them prepare for dark mode. Before the rollout, it is essential that template authors and technical contributors test dark mode and read [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|this page]] to learn how to make pages Dark mode-ready and address any compatibility issues found in templates. We will fix most color compatibility issues only on the most-viewed pages on projects with over 5 million monthly page views. Technical contributors with an account should opt into dark mode currently using preferences or settings and test pages and seek help before the release to ensure everything complies before the enablement. If you have any questions or need help, please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|contact the Reader Experience team]] for support. Thank you! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> ૦૭:૩૮, ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_mass_message_list_(October_2025)&oldid=29358561 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ૦૧:૧૯, ૩ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-10-06_Wikipedias&oldid=29381387 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૦:૧૮, ૯ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == શું "બહુ ભાસા" શબ્દને "બહુ ભાષા"ની અવેજીમાં ચલાવવો જોઈએ? == વિકિમીડિયા મૂવમેન્ટના એક એફિલિયેટ OKI-IIITH દ્વારા મને પ્રશ્ન કરવામાં આવ્યો કે "બહુ ભાસા" શબ્દ સાચો છે કે કેમ. આ પ્રશ્ન બીબી૨૫ સ્પર્ધા માટે લોગો ડિઝાઈન કરવા સંદર્ભે હતો. મારા સુધારવાથી સામે જવાબ આવ્યો કે હાથે કરીને "બહુ ભાસા" શબ્દનો પ્રયોગ કરવામાં આવે છે જેથી વનવાસીઓના શબ્દને પ્રાધાન્ય મળે. પણ ગુજરાતીમાં "ભાષા" શબ્દ જ ખરો પ્રયોગ છે, "ભાસા" શબ્દનો અર્થ અલગ છે, તેમજ આ શબ્દની ચકાસણી કરવી શક્ય નથી તેમજ આ શબ્દનો પ્રયોગ પ્રારંભિક સંશોધનની અંદર આવે છે. તો શું ગુજરાતી લિપીમાં "બહુ ભાસા" શબ્દનો ઉપયોગ વિકિપીડિયા માટે ચાલુ રાખવા દેવો જોઈએ? સમુદાય એકમત થઈને કોઈ નિર્ણય ઠરાવે અને આ વિશે ઘટતો જવાબ આપે. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૨:૪૪, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) ===સમર્થન=== ===વિરોધ=== * {{વિરોધ}}--[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૨:૪૫, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) * {{વિરોધ}} (નીચે ટિપ્પણીઓ જુઓ) --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૭:૩૫, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) * {{વિરોધ}} --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૮, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) * {{વિરોધ}} <small>"હવે પછી કોઈને સ્વેચ્છાએ જોડણી કરવાનો અધિકાર નથી." - સાર્થ જોડણી કોશના પ્રકાશન પ્રસંગે મહાત્મા ગાંધી.</small> :ભાષા જેમ જે તે પ્રાંતની અસ્મિતા છે તેમ જોડણી પણ જે તે ભાષાની અસ્મિતા જ છે. મંતવ્યો મંગાવીને બહુમતી મંતવ્યોની તદ્દન અવગણના કરી પૂર્વગ્રહયુક્ત દૃષ્ટિકોણવાળા અલ્પમત (સ્વઘોષિત) મંતવ્યને પ્રાધાન્ય આપવાની ચેષ્ટાનો પણ આ સાથે વિરોધ. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૧૬, ૧૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) ===ટિપ્પણી=== બીબી૨૫ સ્પર્ધા શું છે અને આ '''બહુ ભાસા''' શબ્દ ક્યાં, કયા સંદર્ભમાં અને શેના માટે વપરાયો છે તે જણાવી શકશો?--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૫૯, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :બીબી૨૫ સ્પર્ધા બહુ ભાષા માટેની સ્પર્ધા છે અને તેના લોગો માટે આ શબ્દનો આધિકારીક ઉપયોગ કરવામાં આવશે.--[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૫:૧૯, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) ::અને આ બહુ ભાસામાં '''બહુ''' શું છે? હિંદી ભાષાની બહુ, એટલે કે વહુ? કે પછી ગુજરાતી ભાષાનું બહુ, એટલે કે ઘણું? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૨૭, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :::બહુ એટલે કે ઘણી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૬:૨૬, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) ::::જો આ '''બહુ ભાસા''' એના ગુજરાતી અર્થ અને સંદર્ભમાં વપરાતો હોય તો એના માટે સંપૂર્ણપણે અસહમત. જોડણી અને ભાષા બન્નેની દૃષ્ટિએ ખોટું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૮:૫૮, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :::::મને લાગે છે કે માત્ર transliteration કરવા માટે એમણે પૂછ્યું છે. સ્પર્ધાનું નામ જ આવું છે. એટલે ગુજરાતી સાથે કશું બંધબેસે નહીં. [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૫:૨૧, ૧૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૭:૧૨, ૨૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == સર્વ મિત્રોને નવા વર્ષના અભિનંદન == ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર કાર્યરત તેવા તમામ સ્વયંસેવક મિત્રોને આજથી શરૂ થતા નવા વિક્રમ સંવત ૨૦૮૨ તથા વીર સંવત ૨૫૫૨નાં અભિનંદન તથા સાલ મુબારક. આવનારૂં વર્ષ આપના જીવનમાં સુખ,શાંતિ તથા સમૃદ્ધિની લહેર લાવે તેવી અંતરકામના. આશા રાખીએ કે આ સંવતમાં આપણે વિકિપીડિયાને નવી ઉંચાઈ પર લઈ જઈએ. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૦૮:૧૭, ૨૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] ૧૯:૪૨, ૩૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == આજનું ચિત્ર == નમસ્તે ધવલભાઈ, છેલ્લા થોડા એક દિવસોથી ધ્યાને આવ્યું છે કે મુખપૃષ્ઠ પર આજનું ચિત્ર બદલાતું નથી. લગભગ દિવાળીના સમયથી '''અકોટા કાંસ્ય'''નું ચિત્ર જ આજના ચિત્ર તરીકે મુખપૃષ્ઠ પર નજરે પડે છે એક નજર કરવા વિનંતી. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૩, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :હા, હું પણ રોજે જોઉં છું પણ આજે તમે કહ્યું ત્યારે જ ધ્યાને આવ્યું કે એ બદલાવું જોઈએ જે નથી થતું. મેં ઢાંચો અને રચના ચકાસી તો બધું જ બરોબર જ દેખાય છે. કદાચ બેક-એન્ડમાં કોઈક ત્રુટિ હોય. ઢાંચો '''CURRENTDAY''' પેરામિટર વાપરે છે અને તો તમે <nowiki>{{CURRENTDAY}}</nowiki> ચકાસશો તો એ સાચી તારીખ જ બતાવશે. પણ {{tl|Template:Potd/દિન-{{CURRENTDAY}}}} જે ટ્રાન્સ્ક્લુડ થઈ ને મુખપૃષ્ઠ પર આવે છે તે ઢાંચામાં દિન-૩૧ હોવા છતાં દિન-૩નું જ ચિત્ર બતાવે છે. {{ping|KartikMistry}} કે {{ping|Aniket}} કદાચ વધારે તપાસ કરી જુએ તો મેળ પડે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૩:૨૫, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :: જી, ઢાંચો:Potd/દિન-૧ પ્રમાણે તો આજે સોમનાથ મંદિરની છબી આવવી જોઇએ. આવતી કાલે વધારે ચોકકસ પ્રયત્ન કરી જોઈશ. --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૭:૧૦, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :::'''આ માસનો ઉમદા લેખ''' પણ હજુ બદલાયો નથી. મુખપૃષ્ઠ સાથે સંકળાયેલા ઢાંચા ખોટકાયા હોય એવું લાગે છે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૦:૦૯, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) ::::બધું જ ૩ ઓક્ટોબર ઉપર સ્થગિત થઈ ગયું છે. મુખપૃષ્ઠની ઉપરની જમણી બાજુએ વિકિગોળાની નીચે જે તારીખ અને સમય ડિસ્પ્લે થાય છે તેમાં પણ શુક્રવાર, ૩ ઓક્ટોબર સમય બતાવે છે. ૩ ઓક્ટોબરે કદાચ પાર્સોઇડ રિલિઝ થયું હશે એના કારણે આવું થયું છે. મેં [[mw:Parsoid/Feedback#guwiki:મુખપૃષ્ઠ|અહિં બગ]] રિપોર્ટ કરી દીધો છે, જોઈએ હવે ક્યારે નિવેડો આવે છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૨:૫૭, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :::::{{ping|Snehrashmi|Aniket}} આ સમસ્યાનું આંશિક નિરાકરણ આવ્યું લાગે છે. મુખપૃષ્ઠ પર આજનું ચિત્ર અને આ માસનો ઉમદા લેખ હવે બદલાઈ ગયાં છે. પણ વિધિની વક્રતા જુઓ, કે આજે ત્રણ તારીખ થઈ અને આજે પાછું એ જ અકોટા કાંસ્યનું ચિત્ર વિદ્યમાન હોવું જોઈએ એના બદલે દલપતરામ ભાસે છે. એટલે કે, ગઈ કાલે કોઈક પરિવર્તન આવ્યું જે ફરી પાછું ત્યાં જ સ્થગિત થઈ ગયું છે. આવું થયું હોવાનું બીજું કારણ એ છે કે ઉપર જે તારીખ અને વાર બતાવીએ છીએ તેમાં પણ ૨ નવેમ્બર અને રવિવાર છે. હું ફૉલો-અપ કરતો રહીશ અને ઝડપથી કાયમી ઉકેલ આવે તેવો પ્રયત્ન કરતો રહીશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૫૦, ૩ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) ::::::આજે પાંચ તારીખે ચાર તારીખનું ચિત્ર દેખાય છે. કદાચ તમે બગ રિપોર્ટ કર્યો હતો ત્યાંથી સુધારો થઈ ગયો લાગે છે પરંતુ ટાઇમઝોનમાં GMT+5:30: ની જગ્યાએ 0:00 પ્રમાણે કામ કરતું હોય એવું બને? [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૪૭, ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :::::::આમ તો એવું નથી લાગતું કેમ કે, હું GMT સમયક્ષેત્રમાં છું અને મને પણ ઉપર પાંચ તારીખ દેખાય છે પણ ચિત્ર ૪ તારીખનું જ દેખાય છે. ગઈકાલ સુધી ૨ તારીખ હતી આજે સીધી પાંચ થઈ છે, જોઈએ ચિત્ર પણ એકબે દિવસમાં લાઇન પર આવી જાય. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૧૭, ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) ::::::::તારીખ ૧૫થી આજનું ચિત્ર રાબેતા મુજબ બદલાઈ રહ્યું છે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૧:૫૧, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :::::::::હા, એનો પ્રોપર બગ ફાઇલ થયો હતો, જો કે હજુ થોડા દિવસ ચિત્ર અને તારીખ-વાર, વગેરે બધું જ રાબેતા મુજબ બદલાય છે કે નહીં એ જોઈએ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૨:૪૦, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) ::::::::::મારા મુખપૃષ્ઠ પર આજે લગભગ દસ દિવસે પાછું ચિત્ર અને તારીખ બદલાયાં છે, બીજા કોઈને એ તારીખ/ચિત્ર ૧૬-૧૮ તારીખની વચ્ચે અટવાયેલું હતું અને આજે જ બદલાયું છે? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૨૨, ૨૬ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૯:૫૨, ૨૦ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ૦૧:૧૫, ૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૧, ૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ૦૨:૩૧, ૨૦ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ચર્ચા]])</bdi> ૧૬:૪૫, ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ અરજીઓ ખુલ્લી == સૌને નમસ્કાર, વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ માટેની અરજીઓ હવે શરૂ થઈ ગઈ છે. આ પરિષદ ૪ થી ૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ દરમિયાન કોચી, ભારત ખાતે યોજાશે. વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ભારત, દક્ષિણ એશિયા અને અન્ય વિસ્તારોના વિકિમીડિયન્સ, સમુદાય આયોજકો અને યોગદાનકારોને એકત્રિત કરે છે. આ પરિષદ જોડાવા, શીખવા, અનુભવો વહેંચવા અને મુક્ત જ્ઞાન ચળવળને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સહકાર આપવાનો ઉત્તમ અવસર છે. જો તમે વિકિમીડિયા પ્રોજેક્ટ્સમાં સક્રિય યોગદાનકાર છો અથવા સમુદાય પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાયેલા છો, તો તમને સ્કોલરશિપ માટે અરજી કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. વિગતવાર જાહેરાત અહીં ઉપલબ્ધ છે. 🙂 અરજી કરવાની છેલ્લી તારીખ: ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ રાત્રે ૧૧:૫૯ (IST) અરજી કડી: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform વધુ માહિતી: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] કૃપા કરીને આ જાહેરાત તમારા સમુદાયના અન્ય સભ્યો સાથે પણ શેર કરો. આભાર. વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ આયોજક ટીમ -[[સભ્ય:Gnoeee|Gnoeee]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gnoeee|ચર્ચા]]) ૦૨:૨૮, ૨૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૪૨, ૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૦:૧૧, ૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૬:૨૭, ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૩૨, ૧૭ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૨૨:૪૪, ૨૭ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ચર્ચા]])</bdi> ૨૨:૪૧, ૨૩ જૂન ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૮:૫૯, ૨૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration) અને પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions) હવે શરૂ થઈ ગયા છે == પ્રિય સમુદાય સભ્યો, અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે '''સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration)''' અને '''પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions)''' હવે શરૂ થઈ ગયા છે. WikiConference India 2026 નું આયોજન 4 થી 6 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન કેરળના કોચીમાં થશે. આ પરિષદમાં ભારત અને દક્ષિણ એશિયાના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી વિકિમીડિયન, સમુદાય નેતાઓ, ડેવલપર, સંશોધકો અને મુક્ત જ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા લોકો એકત્રિત થશે, જેથી તેઓ પરસ્પર જોડાઈ શકે, સહકાર આપી શકે અને પોતાના અનુભવ વહેંચી શકે. આ વર્ષની પરિષદની મુખ્ય થીમ છે: '''“જ્ઞાન કોમન્સનું પુનઃકલ્પન: વિકસતા વિકિમીડિયા પરિતંત્રમાં સમુદાય નેતૃત્વ”''' કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI) ના વધતા પ્રભાવ અને જ્ઞાન નિર્માણની નવી પદ્ધતિઓ જેવા ઝડપી ટેક્નોલોજીકલ પરિવર્તનો વચ્ચે, આ પરિષદ સમુદાય નેતૃત્વ, જ્ઞાન સમાનતા, પ્રાદેશિક ભાષાઓ, મુક્ત જ્ઞાન અને ભારત તથા દક્ષિણ એશિયામાં વિકિમીડિયાના ભવિષ્ય અંગે ચર્ચા કરવા માટે એક મંચ પૂરું પાડશે. === સ્વ-ભંડોળ નોંધણી === સ્વ-ભંડોળ નોંધણી માટેની અરજી હવે Pretix પર ખુલ્લી છે. '''નોંધણી ફોર્મ:''' <nowiki>https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/</nowiki> '''વિગતો અને પાત્રતા:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration</nowiki> === પ્રસ્તાવ આમંત્રણ === પ્રસ્તાવ આમંત્રણ હવે Eventyay પર ખુલ્લું છે. અમે વર્કશોપ, ચર્ચા સત્રો, પેનલ ચર્ચાઓ, પરસ્પર ક્રિયાત્મક સત્રો, લાઇટનિંગ ટોક્સ અને પોસ્ટર પ્રસ્તુતિઓ માટે પ્રસ્તાવો આમંત્રિત કરીએ છીએ. તમે અનુભવી યોગદાનકર્તા હો કે નવા સમુદાય સભ્ય, તમારા વિચારો, અનુભવો અને શીખણો પરિષદના કાર્યક્રમને વધુ સમૃદ્ધ બનાવી શકે છે અને આંદોલનની મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાઓમાં યોગદાન આપી શકે છે. '''વિગતો અને માર્ગદર્શિકા:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions</nowiki> '''પ્રસ્તાવ મોકલવાની છેલ્લી તારીખ:''' 15 જુલાઈ 2026 WikiConference India 2026 વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી, જેમાં ભાગીદારીની વિગતો, મહત્વપૂર્ણ તારીખો, પરિષદના અપડેટ્સ અને પ્રસ્તાવ સંબંધિત માર્ગદર્શિકાઓ સામેલ છે, તે માટે કૃપા કરીને સત્તાવાર જાહેરાત જુઓ. '''વિસ્તૃત જાહેરાત:''' <nowiki>https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/</nowiki> અમે તમામ સમુદાય સભ્યોને નોંધણી કરવા, પોતાના પ્રસ્તાવો મોકલવા અને આ જાહેરાતને પોતાના સમુદાય અને નેટવર્કમાં શેર કરવા વિનંતી કરીએ છીએ. સાદર, '''WikiConference India 2026 આયોજન ટીમ''' [[સભ્ય:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Amrit Sufi|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૩, ૩૦ જૂન ૨૦૨૬ (IST) == Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 == Dear Community Members, This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''. === Self-funded Registration === https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ === Call for Submissions === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations. === For more information === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities. Regards, '''WikiConference India 2026 Organizing Team''' <nowiki>~~~~</nowiki> [[સભ્ય:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gauri Guptaa|ચર્ચા]]) ૧૯:૨૯, ૭ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) s3o0alrejwi2c0r6qsu4ntyz7uew3vt 902136 902134 2026-07-07T14:00:15Z Gauri Guptaa 88078 /* Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 */ 902136 wikitext text/x-wiki <!-- -->{{/શીર્ષક}}<!-- --> <!-- મહેરબાની કરી આ લીટી અને તેની ઉપરનું લખાણ હટાવવું નહી --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28074658 --> == Open Community Call - [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India]] == <div lang="en" dir="ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedians, Happy 2025.. 😊 As you must have seen, members from Wikimedians of Kerala and Odia Wikimedia User Groups initiated preliminary discussions around submitting an Expression of Interest (EoI) to have Wikimania 2027 in India. You can find out more on the [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Meta Page]]. Our aim is to seek input and assess the overall community sentiment and thoughts from the Indian community before we proceed further with the steps involved in submitting the formal EOI. As part of the same, we are hosting an '''open community call regarding India's Expression of Interest (EOI) to host Wikimania 2027'''. This is an opportunity to gather your valuable feedback, opinions, and suggestions to shape a strong and inclusive proposal. * 📅 Date: Wednesday, January 15th 2025 * ⏰ Time: 7pm-8pm IST * 📍 Platform: https://meet.google.com/sns-qebp-hck Your participation is key to ensuring the EOI reflects the collective aspirations and potential of the vibrant South Asian community. Let’s join together to make this a milestone event for the Wikimedia movement in South Asia. We look forward to your presence! <br> Warm regards, <br> [[:m:Wikimedians of Kerala|Wikimedians of Kerala]] and [[:m:Odia Wikimedians User Group|Odia Wikimedians]] User Group's <br> This message was sent with [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at ૧૧:૨૫, ૧૪ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_VPs&oldid=28100038 --> == શું મુખપૃષ્ઠ પર કુંભ મેળા વિશે મૂકી શકાય? == અત્યારે [[૨૦૨૫ પ્રયાગ કુંભ મેળો]] ચાલી રહ્યો છે તો શું મુખપૃષ્ઠ પર વર્તમાન ઘટનાઓનું નાનું સેક્શન બનાવી કે પછી હંગામી ધોરણે ઉમદાલેખમાં પૃષ્ઠ ઉમેરી કુંભ મેળા વિશે મૂકી શકાય? --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૧:૪૫, ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) :ફેબ્રુઆરીમાં આ માસના ઉમદા લેખ તરીકે મૂકીએ. ત્યાં સુધી લેખમાં જરુરી સુધારા કરી રાખીએ. લગભગ આખો ફેબ્રુઆરી મહિનો કુંભમેળો ચાલવાનો છે એટલે તે સમયે મુખપૃષ્ઠ પર રહે તો યાદો તાજી રહે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૫૨, ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) ::જી. ચોક્કસ. માહિતી ઉમેરવામાં મદદ કરવા વિનંતી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૫:૨૧, ૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) == Launching! Join Us for Wiki Loves Ramadan 2025! == Dear All, We’re happy to announce the launch of [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]], an annual international campaign dedicated to celebrating and preserving Islamic cultures and history through the power of Wikipedia. As an active contributor to the Local Wikipedia, you are specially invited to participate in the launch. This year’s campaign will be launched for you to join us write, edit, and improve articles that showcase the richness and diversity of Islamic traditions, history, and culture. * Topic: [[m:Event:Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch|Wiki Loves Ramadan 2025 Campaign Launch]] * When: Jan 19, 2025 * Time: 16:00 Universal Time UTC and runs throughout Ramadan (starting February 25, 2025). * Join Zoom Meeting: https://us02web.zoom.us/j/88420056597?pwd=NdrpqIhrwAVPeWB8FNb258n7qngqqo.1 * Zoom meeting hosted by [[m:Wikimedia Bangladesh|Wikimedia Bangladesh]] To get started, visit the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025|campaign page]] for details, resources, and guidelines: Wiki Loves Ramadan 2025. Add [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Participant|your community here]], and organized Wiki Loves Ramadan 2025 in your local language. Whether you’re a first-time editor or an experienced Wikipedian, your contributions matter. Together, we can ensure Islamic cultures and traditions are well-represented and accessible to all. Feel free to invite your community and friends too. Kindly reach out if you have any questions or need support as you prepare to participate. Let’s make Wiki Loves Ramadan 2025 a success! For the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Team|International Team]] ૧૭:૩૮, ૧૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=27568454 --> == New Wikimedia Campaign Launching Tomorrow: Indic Writing Systems Campaign 2025 == Dear Wikimedians, We are excited to announce the launch of the [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025|Indic writing systems campaign 2025]], which will take place from 23 January 2025 (World Endangered Writing Day) to 21 February 2025 (International Mother Language Day). This initiative is part of the ongoing efforts of [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems|WikiProject writing Systems]] to raise awareness about the documentation and revitalization of writing systems, many of which are currently underrepresented or endangered. Representatives from important organizations that work with writing systems, such as Endangered Alphabets and the Script Encoding Initiative, support the campaign. The campaign will feature two primary activities focused on the [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Lists|list of target scripts]]: * '''Wikidata Labelathon''': A focused effort to improve and expand the information related to South Asian scripts on Wikidata. * '''Wikipedia Translatathon''': A collaborative activity aimed at enhancing the coverage of South Asian writing systems and their cultural significance on Wikipedia. We are looking for local organizers to engage their respective communities. If you are interested in organizing, kindly sign-up [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Local Organizers|here]]. We also encourage all Indic Wikimedians to [[:d:Wikidata:WikiProject Writing Systems/Indic writing systems campaign 2025/Participate|join us]] in this important campaign to help document and celebrate the diverse writing systems of South Asia. Thank you for your support, and we look forward to your active participation. Regards [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૫૯, ૨૨ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) Navya sri Kalli <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/Indic_VPs&oldid=22433435 --> == Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૬:૪૧, ૨૪ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 --> == Feminism and Folklore 2025 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૫, ૨૯ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' --[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૫, ૨૯ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26503019 --> == Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૬:૧૮, ૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone! [[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]] We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''. This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba. '''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''. Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language & Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]]. We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ૧૩:૫૯, ૨૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ૦૦:૨૧, ૮ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 --> == An improved dashboard for the Content Translation tool == <div lang="en" dir="ltr"> {{Int:hello}} Wikipedians, Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device. With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below. [[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]] [[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]] We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''. Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. Thank you! On behalf of the Language and Product Localization team. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> ૦૮:૨૫, ૧૩ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&oldid=28382282 --> == Your wiki will be in read-only soon == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] <span class="mw-translate-fuzzy">[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.</span> આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય. તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2025-03-19|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ ૧૯:૩૦ કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-03-19T14:00|en}} {{#time:H:i e|2025-03-19T14:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે. દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> '''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.''' *{{#time:l j xg Y|2025-03-19|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં. *જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય. ''અન્ય અસરો'': *પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.</span> જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. '''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''</div><section end="server-switch"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ૦૪:૪૫, ૧૫ માર્ચ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=28307742 --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૭:૩૪, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Editing contest about Norway == Hello! Please excuse me from writing in English. If this post should be posted on a different page instead, please feel free to move it (or tell me to move it). I am Jon Harald Søby from the Norwegian Wikimedia chapter, [[wmno:|Wikimedia Norge]]. During the month of April, we are holding [[:no:Wikipedia:Konkurranser/Månedens konkurranse/2025-04|an editing contest]] about India on the Wikipedias in [[:nb:|Norwegian Bokmål]], [[:nn:|Norwegian Nynorsk]], [[:se:|Northern Sámi]] and [[:smn:|Inari Sámi]]̩, and we had the idea to also organize an "inverse" contest where contributors to Indian-language Wikipedias can write about Norway and Sápmi. Therefore, I would like to invite interested participants from the Gujarati-language Wikipedia (it doesn't matter if you're from India or not) to join the contest by visiting [[:no:Wikipedia:Konkurranser/Månedens konkurranse/2025-04/For Indians|this page in the Norwegian Bokmål Wikipedia]] and following the instructions that are there. Hope to see you there! [[સભ્ય:Jon Harald Søby (WMNO)|Jon Harald Søby (WMNO)]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Jon Harald Søby (WMNO)|ચર્ચા]]) ૧૫:૫૦, ૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) == ચિત્ર મુકવામાં સમસ્યા == નમસ્તે, [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%A2%E0%AA%BE%E0%AA%82%E0%AA%9A%E0%AB%8B:%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%B9%E0%AA%BF%E0%AA%A4%E0%AB%80%E0%AA%9A%E0%AB%8B%E0%AA%95%E0%AA%A0%E0%AB%81%E0%AA%82_%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B5%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%BE%E0%AA%B2%E0%AA%AF%E2%80%8C આ ઢાંચા]માં ઇમેજ કામ નથી કરતી. કૃપયા સહયતા કરવા વિનંતિ. <b><span style="border:1px dashed DarkOrange;padding:0.25em;margin:0.1em;text-shadow:2px 2px 3px Gray;font-size=75%;">લિ., [[સભ્ય:NehalDaveND|<font color="Red">નેહલ</font>]]&nbsp;[[User talk:NehalDaveND|<font color="DodgerBlue">દવે</font>]]</span></b> ૧૦:૧૨, ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) :@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]] @[[સભ્ય:KartikMistry|KartikMistry]] please help. <b><span style="border:1px dashed DarkOrange;padding:0.25em;margin:0.1em;text-shadow:2px 2px 3px Gray;font-size=75%;">લિ., [[સભ્ય:NehalDaveND|<font color="Red">નેહલ</font>]]&nbsp;[[User talk:NehalDaveND|<font color="DodgerBlue">દવે</font>]]</span></b> ૦૭:૧૫, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) ::{{ping|NehalDaveND}} સૌ પ્રથમ તો જવાબ આપવામાં મોડું થયું તે બદલ ક્ષમાપ્રાર્થી છું. મેં હમણાં જ આ માહિતીચોકઠામાં ચિત્ર ઉમેરવાનો પ્રયત્ન કર્યો તો એણે સફળતાથી કામ કર્યું. તમારે '''image = ''' પરિમાણમાં '''='''ની નિશાનીની સામે ફક્ત ચિત્રનું નામ જ લખવાનું છે, દા.ત. '''image = વિશ્વવિદ્યાલય‌.PNG'''. ચિત્રના નામની આગળ File, Image, વગેરે જેવું કશું લખવાનું નથી. જો આમ કરતા પણ તમારું કામ ન થાય તો મને જણાવો કે તમે કયા લેખમાં આ માહિતીચોકઠામાં ચિત્ર ઉમેરવાનો પ્રયત્ન કરો છો અને એ ચિત્ર કયું છે. હું પ્રયત્ન કરી જોઈશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૨:૩૦, ૨૨ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) == Invitation for the next South Asia Open Community Call (SAOCC) with a focus on WMF's Annual Plans (27th April, 2025) == Dear All, The [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call (SAOCC)]] is a monthly call where South Asian communities come together to participate, share community activities, receive important updates and ask questions in the moderated discussions. The next SAOCC is scheduled for 27th April, 6:00 PM-7:00 PM (1230-1330 UTC) and will have a section with representatives from WMF who will be sharing more about their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|Annual Plans]] for the next year, in addition to Open Community Updates. We request you all to please attend the call and you can find the joining details [https://meta.wikimedia.org/wiki/South_Asia_Open_Community_Call#27_April_2025 here]. Thank you! [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૩:૫૫, ૧૪ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=28543211 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! The most active contesters will receive prizes. If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest. <br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) </div> ૨૧:૪૧, ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૬:૦૪, ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> ૨૦:૩૪, ૨૮ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૯:૧૧, ૨૯ એપ્રિલ ૨૦૨૫ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૨૦:૩૮, ૬ મે ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|ચર્ચા]])</bdi> ૦૩:૩૭, ૧૬ મે ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) ૨૦:૫૬, ૨૨ મે ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૩૭, ૨૮ મે ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == Update from A2K team: May 2025 == Hello everyone, We’re happy to share that the ''Access to Knowledge'' (A2K) program has now formally become part of the '''Raj Reddy Centre for Technology and Society''' at '''IIIT-Hyderabad'''. Going forward, our work will continue under the name [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]]. The new team includes most members from the former A2K team, along with colleagues from IIIT-H already involved in Wikimedia and Open Knowledge work. Through this integration, our commitment to partnering with Indic Wikimedia communities, the GLAM sector, and broader open knowledge networks remains strong and ongoing. Learn more at our Team’s page on Meta-Wiki. We’ll also be hosting an open session during the upcoming [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] on 6 - 7 pm, and we look forward to connecting with you there. Thanks for your continued support! Thank you Pavan Santhosh, On behalf of the Open Knowledge Initiatives Team. <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=28543211 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૭, ૨૯ મે ૨૦૨૫ (IST)</bdi> <!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 --> == મુખપૃષ્ઠ પર આજનું ચિત્ર બદલવું જોઈએ? == ગયા વર્ષે મે મહિનામાં આપણે '''આજનું ચિત્ર'''માં દર્શાવાતાં ચિત્રો બદલ્યાં હતાં. શું હવે ફરીથી તેને પૂર્ણ કે આંશિક રીતે બદલવા જોઈએ? સૌ કોઈ પોતાનો મત વ્યક્ત કરશો. —[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૦૦:૩૯, ૩ જૂન ૨૦૨૫ (IST) :હા. સહમત. સમયે સમયે નવા ચિત્રો મૂકવા જોઈએ.- [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૨:૫૪, ૯ જૂન ૨૦૨૫ (IST) ::@[[સભ્ય:Dsvyas|Dsvyas]]@[[સભ્ય:KartikMistry|KartikMistry]]@[[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ચર્ચાને તારણ પર લઈ જવા વિનંતી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૧:૪૮, ૧૫ જૂન ૨૦૨૫ (IST) :::{{સમર્થન}} -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૩:૦૮, ૧૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST) :::{{સમર્થન}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૪૫, ૧૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST) :::{{સમર્થન}} --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૯:૦૧, ૧૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST) == 📣 Announcing the South Asia Newsletter – Get Involved! 🌏 == <div lang="en" dir="ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Hello Wikimedians of South Asia! 👋 We’re excited to launch the planning phase for the '''South Asia Newsletter''' – a bi-monthly, community-driven publication that brings news, updates, and original stories from across our vibrant region, to one page! We’re looking for passionate contributors to join us in shaping this initiative: * Editors/Reviewers – Craft and curate impactful content * Technical Contributors – Build and maintain templates, modules, and other magic on meta. * Community Representatives – Represent your Wikimedia Affiliate or community If you're excited to contribute and help build a strong regional voice, we’d love to have you on board! 👉 Express your interest though [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfhk4NIe3YwbX88SG5hJzcF3GjEeh5B1dMgKE3JGSFZ1vtrZw/viewform this link]. Please share this with your community members.. Let’s build this together! 💬 This message was sent with [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at ૨૧:૧૨, ૬ જૂન ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=25720607 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૦૪:૩૦, ૧૪ જૂન ૨૦૨૫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૩:૧૩, ૧૭ જૂન ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, ૦૨:૨૬, ૨૮ જૂન ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૧૫, ૧૪ જુલાઇ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 --> == આંતરવિકિ સહયોગ માટે સામુદાયિક વિચાર-વિમર્શ == કેમ છો? હું અત્યારે વિકિમેનિયા ૨૦૨૫માં આવ્યો છું અને આંતરવિકિ સહયોગ અંગે વાતચીત કરી રહ્યો છું. મારી અત્યાર સુધી મૈથિલી, તમિળ, અને યુક્રેનિયીન સદસ્યો સાથે વાત થઈ છે. પ્રથમ ભાગ રૂપે આપણા ગુજરાતી વારસા અને સ્થાપત્યોને લગતા ૩૦ મહત્ત્વના વિષયોની યાદી બનાવીને તેમને ચોતરા પર આપીશું. તેનો તેઓ તેમની ભાષામાં અનુવાદ કરશે. આપણે તેમના તેવા ૩૦ વિષયોનો અનુવાદ કરી આપીશું. આ યોજના સફળ રહે તો લાંબા ગાળાના સહયોગ માટે પ્રયત્ન કરી શકાય. મહેરબાની કરીને આ વિશે આપના વિચારો જણાવો. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૦:૦૪, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) ===ટિપ્પણીઓ=== * સરસ વિચાર. સહમતિ. -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૩:૧૩, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) * સહમત. સહયોગ બંને વિકિપીડીયા માટે લાભદાયી જ છે. -[[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૩:૨૨, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) * {{સમર્થન}} સુંદર વિચાર. (જો કે આપણા સક્રિય સભ્યોનું સંખ્યાબળ ધ્યાનમાં રાખી ને આગળ વધવું કે, આપણા ૩૦ લેખો પાંચ ભાષામાં ભાષાંતરિત થાય એની સાથે આપણી પાસે ૧૫૦ નવા લેખો બનાવવાની જવાબદારી આવે. એનો અર્થ એ થયો કે દરેક નવી ભાષાની સાથે આપણે વધારાના ૩૦ લેખો બનાવવાના થાય. એ યાદ રાખવું કે બે મહિનાની ફેમિનિઝમ અને ફોકલોર સ્પર્ધામાં ઈનામની લાલચે પણ આપણે બધાં ભેગાં થઈ ને પણ ૩૦ નવા લેખો બનાવી નથી શક્યા.) --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૪૭, ૮ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) * {{સમર્થન}} આવકારદાયક. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૪, ૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) * {{સાંભળો|Snehrashmi|Dsvyas|Nizil Shah|KartikMistry}} કૃપા કરીની આ [[વિકિપીડિયા:વારસા માટે આંતરવિકિ સહયોગ પરિયોજના/અગત્યના વિષયો]] યાદીમાં જોઈતા અગત્યના વિષયો ઉમેરતાં રહેશો. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૯:૦૮, ૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) == Call for Expression of Interest – Advanced Train the Trainer 2025 (ATTT) == ''Sorry for writing in English. Please feel free to translate it into your language.'' The [[:m:IIITH-OKI|Open Knowledge Initiatives]] (OKI) team at IIIT-Hyderabad is organising [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer (ATTT) 2025]], tentatively in the second week of October 2025 at IIIT-Hyderabad. The program is for experienced Wikimedians who have attended TTT earlier and wish to deepen their leadership, thematic expertise, and practical skills. It will run in parallel [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Tracks|tracks]]: * ''' Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Measure, analyse, and communicate the impact of Wikimedia initiatives. * '''Project Design Challenge''' – Develop a 3-month project with mentoring and planning tools. Info about the event: * Deadline: 20 August 2025 * Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] If you cannot apply directly on Meta, email your proposal (following the Meta template) with a valid reason to nitesh@research.iiit.ac.in. — Open Knowledge Initiatives Team, IIIT-Hyderabad [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૩:૩૦, ૧૪ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Expression of Interest Extended: Advanced Train the Trainer 2025 == Dear all, We are pleased to inform you that the deadline to submit your Expression of Interest has been extended until '''26 August'''. The [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025|Advanced Train the Trainer]] (ATTT) 2025 will be held on '''10, 11, and 12 October 2025 at IIIT-Hyderabad'''. ATTT is designed for experienced Wikimedians who have or have not previously participated in Train the Trainer, but wish to develop further their leadership, thematic expertise, and practical application skills. The training will run in two thematic tracks: * '''Evaluation, Impact, and Data Storytelling''' – Learn to measure, analyse, and narrate the impact of Wikimedia initiatives through hands-on labs and peer feedback. * '''Project Design: From Learning to Action''' – Work on a 3-month project with mentoring and planning tools, turning learning into impactful, context-driven initiatives. ** Apply here: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Expression of Interest form]] ** Deadline to apply (extended): 26 August 2025 ** Event Dates: 10-12 October 2025 We will share further updates with you soon. ''Note: If you are unsure about which track to choose, please still submit your application by answering the questions thoroughly. Our team will review it and assign you to the most suitable track. If you are not comfortable applying directly on Meta, you may send your proposal (using the Meta template and with a valid reason) to nitesh@research.iiit.ac.in. If selected, the OKI team will publish it on Meta on your behalf.'' We look forward to receiving your applications and working together to shape impactful Wikimedia leadership! Regards, Open Knowledge Initiatives Team IIIT-Hyderabad [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૨, ૨૦ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Final Call: Apply for Advanced Train the Trainer 2025 by Today == Dear all, This is a kind reminder that today is the '''last day''' to submit your '''Expression of Interest for Advanced Train the Trainer 2025'''. If you are interested, we warmly encourage you to complete your application at the earliest using the link below: [[:m:IIITH-OKI/Advance Train The Trainer 2025/Expression of Interest|Here]] ''Please note that we will not be able to accommodate requests for reopening the form after the deadline. Once submissions close, our team will begin the review process.'' We look forward to your participation and thank you for your continued interest in strengthening leadership within our communities. Regards, IIITH-OKI [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૫, ૨૬ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> ૦૩:૦૫, ૨૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == Global discussion on Welcome messages == <div lang{{=}}"en" dir{{=}}"ltr">Sorry that this message is in English. {{int:please-translate}}. There is a request for comment at [[:m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Welcoming policy]] on a proposal to forbid sending [[:m:welcome messages|welcome messages]] to users who have not made an edit, which is currently in practice at your wiki. Your comment on this matter would be appreciated.</div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૮:૦૯, ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:DreamRimmer/MMS_list&oldid=29262336 --> == Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] <span class="mw-translate-fuzzy">[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.</span> આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય. તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2025-09-24|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ 20:30 કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2025-09-24T15:00|en}} {{#time:H:i e|2025-09-24T15:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે. દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">This banner will remain visible until the end of the operation.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.''' *{{#time:l j xg Y|2025-09-24|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં. *જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય. ''અન્ય અસરો'': *પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે. * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.</span> જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. '''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''</div><section end="server-switch"/> <span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> ૨૧:૧૨, ૧૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29170715 --> == Upcoming Dark Mode user interface rollout for anonymous Wikimedia sites users == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:Hello}} Wikimedians, Apologies if this message is not in your language. {{int:please-translate}}. The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will launch the Dark mode feature for anonymous users on all Wikimedia sites, including yours, on October 29, 2025. [[:en:Special:MyLanguage/Light-on-dark color scheme|Dark mode]] is an option that allows users to view pages in light-coloured text, and icons on a dark background. Once it is available for anonymous users, they can enable it when using various devices. More information on ways to enable it can be found on [[:en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Dark mode#Options for anyone|this page]]. Given many pages are still not compatible with dark mode this will be an opt-in feature and not automatically apply to pages. Dark mode requires modifications to content pages and templates, and since our initial launch [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/ in July 2024], we have been working with communities and helping them prepare for dark mode. Before the rollout, it is essential that template authors and technical contributors test dark mode and read [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|this page]] to learn how to make pages Dark mode-ready and address any compatibility issues found in templates. We will fix most color compatibility issues only on the most-viewed pages on projects with over 5 million monthly page views. Technical contributors with an account should opt into dark mode currently using preferences or settings and test pages and seek help before the release to ensure everything complies before the enablement. If you have any questions or need help, please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|contact the Reader Experience team]] for support. Thank you! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> ૦૭:૩૮, ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_mass_message_list_(October_2025)&oldid=29358561 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ૦૧:૧૯, ૩ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-10-06_Wikipedias&oldid=29381387 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૦:૧૮, ૯ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == શું "બહુ ભાસા" શબ્દને "બહુ ભાષા"ની અવેજીમાં ચલાવવો જોઈએ? == વિકિમીડિયા મૂવમેન્ટના એક એફિલિયેટ OKI-IIITH દ્વારા મને પ્રશ્ન કરવામાં આવ્યો કે "બહુ ભાસા" શબ્દ સાચો છે કે કેમ. આ પ્રશ્ન બીબી૨૫ સ્પર્ધા માટે લોગો ડિઝાઈન કરવા સંદર્ભે હતો. મારા સુધારવાથી સામે જવાબ આવ્યો કે હાથે કરીને "બહુ ભાસા" શબ્દનો પ્રયોગ કરવામાં આવે છે જેથી વનવાસીઓના શબ્દને પ્રાધાન્ય મળે. પણ ગુજરાતીમાં "ભાષા" શબ્દ જ ખરો પ્રયોગ છે, "ભાસા" શબ્દનો અર્થ અલગ છે, તેમજ આ શબ્દની ચકાસણી કરવી શક્ય નથી તેમજ આ શબ્દનો પ્રયોગ પ્રારંભિક સંશોધનની અંદર આવે છે. તો શું ગુજરાતી લિપીમાં "બહુ ભાસા" શબ્દનો ઉપયોગ વિકિપીડિયા માટે ચાલુ રાખવા દેવો જોઈએ? સમુદાય એકમત થઈને કોઈ નિર્ણય ઠરાવે અને આ વિશે ઘટતો જવાબ આપે. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૨:૪૪, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) ===સમર્થન=== ===વિરોધ=== * {{વિરોધ}}--[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૨:૪૫, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) * {{વિરોધ}} (નીચે ટિપ્પણીઓ જુઓ) --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૭:૩૫, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) * {{વિરોધ}} --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૮, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) * {{વિરોધ}} <small>"હવે પછી કોઈને સ્વેચ્છાએ જોડણી કરવાનો અધિકાર નથી." - સાર્થ જોડણી કોશના પ્રકાશન પ્રસંગે મહાત્મા ગાંધી.</small> :ભાષા જેમ જે તે પ્રાંતની અસ્મિતા છે તેમ જોડણી પણ જે તે ભાષાની અસ્મિતા જ છે. મંતવ્યો મંગાવીને બહુમતી મંતવ્યોની તદ્દન અવગણના કરી પૂર્વગ્રહયુક્ત દૃષ્ટિકોણવાળા અલ્પમત (સ્વઘોષિત) મંતવ્યને પ્રાધાન્ય આપવાની ચેષ્ટાનો પણ આ સાથે વિરોધ. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૧૬, ૧૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) ===ટિપ્પણી=== બીબી૨૫ સ્પર્ધા શું છે અને આ '''બહુ ભાસા''' શબ્દ ક્યાં, કયા સંદર્ભમાં અને શેના માટે વપરાયો છે તે જણાવી શકશો?--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૪:૫૯, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :બીબી૨૫ સ્પર્ધા બહુ ભાષા માટેની સ્પર્ધા છે અને તેના લોગો માટે આ શબ્દનો આધિકારીક ઉપયોગ કરવામાં આવશે.--[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૫:૧૯, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) ::અને આ બહુ ભાસામાં '''બહુ''' શું છે? હિંદી ભાષાની બહુ, એટલે કે વહુ? કે પછી ગુજરાતી ભાષાનું બહુ, એટલે કે ઘણું? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૨૭, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :::બહુ એટલે કે ઘણી. [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૧૬:૨૬, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) ::::જો આ '''બહુ ભાસા''' એના ગુજરાતી અર્થ અને સંદર્ભમાં વપરાતો હોય તો એના માટે સંપૂર્ણપણે અસહમત. જોડણી અને ભાષા બન્નેની દૃષ્ટિએ ખોટું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૮:૫૮, ૧૭ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :::::મને લાગે છે કે માત્ર transliteration કરવા માટે એમણે પૂછ્યું છે. સ્પર્ધાનું નામ જ આવું છે. એટલે ગુજરાતી સાથે કશું બંધબેસે નહીં. [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૧૫:૨૧, ૧૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૭:૧૨, ૨૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == સર્વ મિત્રોને નવા વર્ષના અભિનંદન == ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર કાર્યરત તેવા તમામ સ્વયંસેવક મિત્રોને આજથી શરૂ થતા નવા વિક્રમ સંવત ૨૦૮૨ તથા વીર સંવત ૨૫૫૨નાં અભિનંદન તથા સાલ મુબારક. આવનારૂં વર્ષ આપના જીવનમાં સુખ,શાંતિ તથા સમૃદ્ધિની લહેર લાવે તેવી અંતરકામના. આશા રાખીએ કે આ સંવતમાં આપણે વિકિપીડિયાને નવી ઉંચાઈ પર લઈ જઈએ. --[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૦૮:૧૭, ૨૨ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] ૧૯:૪૨, ૩૦ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == આજનું ચિત્ર == નમસ્તે ધવલભાઈ, છેલ્લા થોડા એક દિવસોથી ધ્યાને આવ્યું છે કે મુખપૃષ્ઠ પર આજનું ચિત્ર બદલાતું નથી. લગભગ દિવાળીના સમયથી '''અકોટા કાંસ્ય'''નું ચિત્ર જ આજના ચિત્ર તરીકે મુખપૃષ્ઠ પર નજરે પડે છે એક નજર કરવા વિનંતી. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૩, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :હા, હું પણ રોજે જોઉં છું પણ આજે તમે કહ્યું ત્યારે જ ધ્યાને આવ્યું કે એ બદલાવું જોઈએ જે નથી થતું. મેં ઢાંચો અને રચના ચકાસી તો બધું જ બરોબર જ દેખાય છે. કદાચ બેક-એન્ડમાં કોઈક ત્રુટિ હોય. ઢાંચો '''CURRENTDAY''' પેરામિટર વાપરે છે અને તો તમે <nowiki>{{CURRENTDAY}}</nowiki> ચકાસશો તો એ સાચી તારીખ જ બતાવશે. પણ {{tl|Template:Potd/દિન-{{CURRENTDAY}}}} જે ટ્રાન્સ્ક્લુડ થઈ ને મુખપૃષ્ઠ પર આવે છે તે ઢાંચામાં દિન-૩૧ હોવા છતાં દિન-૩નું જ ચિત્ર બતાવે છે. {{ping|KartikMistry}} કે {{ping|Aniket}} કદાચ વધારે તપાસ કરી જુએ તો મેળ પડે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૩:૨૫, ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (IST) :: જી, ઢાંચો:Potd/દિન-૧ પ્રમાણે તો આજે સોમનાથ મંદિરની છબી આવવી જોઇએ. આવતી કાલે વધારે ચોકકસ પ્રયત્ન કરી જોઈશ. --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૭:૧૦, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :::'''આ માસનો ઉમદા લેખ''' પણ હજુ બદલાયો નથી. મુખપૃષ્ઠ સાથે સંકળાયેલા ઢાંચા ખોટકાયા હોય એવું લાગે છે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૦:૦૯, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) ::::બધું જ ૩ ઓક્ટોબર ઉપર સ્થગિત થઈ ગયું છે. મુખપૃષ્ઠની ઉપરની જમણી બાજુએ વિકિગોળાની નીચે જે તારીખ અને સમય ડિસ્પ્લે થાય છે તેમાં પણ શુક્રવાર, ૩ ઓક્ટોબર સમય બતાવે છે. ૩ ઓક્ટોબરે કદાચ પાર્સોઇડ રિલિઝ થયું હશે એના કારણે આવું થયું છે. મેં [[mw:Parsoid/Feedback#guwiki:મુખપૃષ્ઠ|અહિં બગ]] રિપોર્ટ કરી દીધો છે, જોઈએ હવે ક્યારે નિવેડો આવે છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૨:૫૭, ૧ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :::::{{ping|Snehrashmi|Aniket}} આ સમસ્યાનું આંશિક નિરાકરણ આવ્યું લાગે છે. મુખપૃષ્ઠ પર આજનું ચિત્ર અને આ માસનો ઉમદા લેખ હવે બદલાઈ ગયાં છે. પણ વિધિની વક્રતા જુઓ, કે આજે ત્રણ તારીખ થઈ અને આજે પાછું એ જ અકોટા કાંસ્યનું ચિત્ર વિદ્યમાન હોવું જોઈએ એના બદલે દલપતરામ ભાસે છે. એટલે કે, ગઈ કાલે કોઈક પરિવર્તન આવ્યું જે ફરી પાછું ત્યાં જ સ્થગિત થઈ ગયું છે. આવું થયું હોવાનું બીજું કારણ એ છે કે ઉપર જે તારીખ અને વાર બતાવીએ છીએ તેમાં પણ ૨ નવેમ્બર અને રવિવાર છે. હું ફૉલો-અપ કરતો રહીશ અને ઝડપથી કાયમી ઉકેલ આવે તેવો પ્રયત્ન કરતો રહીશ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૫૦, ૩ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) ::::::આજે પાંચ તારીખે ચાર તારીખનું ચિત્ર દેખાય છે. કદાચ તમે બગ રિપોર્ટ કર્યો હતો ત્યાંથી સુધારો થઈ ગયો લાગે છે પરંતુ ટાઇમઝોનમાં GMT+5:30: ની જગ્યાએ 0:00 પ્રમાણે કામ કરતું હોય એવું બને? [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૪૭, ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :::::::આમ તો એવું નથી લાગતું કેમ કે, હું GMT સમયક્ષેત્રમાં છું અને મને પણ ઉપર પાંચ તારીખ દેખાય છે પણ ચિત્ર ૪ તારીખનું જ દેખાય છે. ગઈકાલ સુધી ૨ તારીખ હતી આજે સીધી પાંચ થઈ છે, જોઈએ ચિત્ર પણ એકબે દિવસમાં લાઇન પર આવી જાય. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૧૭, ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) ::::::::તારીખ ૧૫થી આજનું ચિત્ર રાબેતા મુજબ બદલાઈ રહ્યું છે. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૧:૫૧, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) :::::::::હા, એનો પ્રોપર બગ ફાઇલ થયો હતો, જો કે હજુ થોડા દિવસ ચિત્ર અને તારીખ-વાર, વગેરે બધું જ રાબેતા મુજબ બદલાય છે કે નહીં એ જોઈએ. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૨:૪૦, ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) ::::::::::મારા મુખપૃષ્ઠ પર આજે લગભગ દસ દિવસે પાછું ચિત્ર અને તારીખ બદલાયાં છે, બીજા કોઈને એ તારીખ/ચિત્ર ૧૬-૧૮ તારીખની વચ્ચે અટવાયેલું હતું અને આજે જ બદલાયું છે? [[:User:Dsvyas|ધવલ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૬:૨૨, ૨૬ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૯:૫૨, ૨૦ નવેમ્બર ૨૦૨૫ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ૦૧:૧૫, ૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૧, ૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ૦૨:૩૧, ૨૦ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ચર્ચા]])</bdi> ૧૬:૪૫, ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ અરજીઓ ખુલ્લી == સૌને નમસ્કાર, વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ માટેની અરજીઓ હવે શરૂ થઈ ગઈ છે. આ પરિષદ ૪ થી ૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ દરમિયાન કોચી, ભારત ખાતે યોજાશે. વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ભારત, દક્ષિણ એશિયા અને અન્ય વિસ્તારોના વિકિમીડિયન્સ, સમુદાય આયોજકો અને યોગદાનકારોને એકત્રિત કરે છે. આ પરિષદ જોડાવા, શીખવા, અનુભવો વહેંચવા અને મુક્ત જ્ઞાન ચળવળને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સહકાર આપવાનો ઉત્તમ અવસર છે. જો તમે વિકિમીડિયા પ્રોજેક્ટ્સમાં સક્રિય યોગદાનકાર છો અથવા સમુદાય પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાયેલા છો, તો તમને સ્કોલરશિપ માટે અરજી કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. વિગતવાર જાહેરાત અહીં ઉપલબ્ધ છે. 🙂 અરજી કરવાની છેલ્લી તારીખ: ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ રાત્રે ૧૧:૫૯ (IST) અરજી કડી: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform વધુ માહિતી: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]] કૃપા કરીને આ જાહેરાત તમારા સમુદાયના અન્ય સભ્યો સાથે પણ શેર કરો. આભાર. વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ આયોજક ટીમ -[[સભ્ય:Gnoeee|Gnoeee]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gnoeee|ચર્ચા]]) ૦૨:૨૮, ૨૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૪૨, ૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૦:૧૧, ૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૬:૨૭, ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૩૨, ૧૭ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૨૨:૪૪, ૨૭ મે ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ચર્ચા]])</bdi> ૨૨:૪૧, ૨૩ જૂન ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૮:૫૯, ૨૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration) અને પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions) હવે શરૂ થઈ ગયા છે == પ્રિય સમુદાય સભ્યો, અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે '''સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration)''' અને '''પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions)''' હવે શરૂ થઈ ગયા છે. WikiConference India 2026 નું આયોજન 4 થી 6 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન કેરળના કોચીમાં થશે. આ પરિષદમાં ભારત અને દક્ષિણ એશિયાના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી વિકિમીડિયન, સમુદાય નેતાઓ, ડેવલપર, સંશોધકો અને મુક્ત જ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા લોકો એકત્રિત થશે, જેથી તેઓ પરસ્પર જોડાઈ શકે, સહકાર આપી શકે અને પોતાના અનુભવ વહેંચી શકે. આ વર્ષની પરિષદની મુખ્ય થીમ છે: '''“જ્ઞાન કોમન્સનું પુનઃકલ્પન: વિકસતા વિકિમીડિયા પરિતંત્રમાં સમુદાય નેતૃત્વ”''' કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI) ના વધતા પ્રભાવ અને જ્ઞાન નિર્માણની નવી પદ્ધતિઓ જેવા ઝડપી ટેક્નોલોજીકલ પરિવર્તનો વચ્ચે, આ પરિષદ સમુદાય નેતૃત્વ, જ્ઞાન સમાનતા, પ્રાદેશિક ભાષાઓ, મુક્ત જ્ઞાન અને ભારત તથા દક્ષિણ એશિયામાં વિકિમીડિયાના ભવિષ્ય અંગે ચર્ચા કરવા માટે એક મંચ પૂરું પાડશે. === સ્વ-ભંડોળ નોંધણી === સ્વ-ભંડોળ નોંધણી માટેની અરજી હવે Pretix પર ખુલ્લી છે. '''નોંધણી ફોર્મ:''' <nowiki>https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/</nowiki> '''વિગતો અને પાત્રતા:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration</nowiki> === પ્રસ્તાવ આમંત્રણ === પ્રસ્તાવ આમંત્રણ હવે Eventyay પર ખુલ્લું છે. અમે વર્કશોપ, ચર્ચા સત્રો, પેનલ ચર્ચાઓ, પરસ્પર ક્રિયાત્મક સત્રો, લાઇટનિંગ ટોક્સ અને પોસ્ટર પ્રસ્તુતિઓ માટે પ્રસ્તાવો આમંત્રિત કરીએ છીએ. તમે અનુભવી યોગદાનકર્તા હો કે નવા સમુદાય સભ્ય, તમારા વિચારો, અનુભવો અને શીખણો પરિષદના કાર્યક્રમને વધુ સમૃદ્ધ બનાવી શકે છે અને આંદોલનની મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાઓમાં યોગદાન આપી શકે છે. '''વિગતો અને માર્ગદર્શિકા:''' <nowiki>https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions</nowiki> '''પ્રસ્તાવ મોકલવાની છેલ્લી તારીખ:''' 15 જુલાઈ 2026 WikiConference India 2026 વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી, જેમાં ભાગીદારીની વિગતો, મહત્વપૂર્ણ તારીખો, પરિષદના અપડેટ્સ અને પ્રસ્તાવ સંબંધિત માર્ગદર્શિકાઓ સામેલ છે, તે માટે કૃપા કરીને સત્તાવાર જાહેરાત જુઓ. '''વિસ્તૃત જાહેરાત:''' <nowiki>https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/</nowiki> અમે તમામ સમુદાય સભ્યોને નોંધણી કરવા, પોતાના પ્રસ્તાવો મોકલવા અને આ જાહેરાતને પોતાના સમુદાય અને નેટવર્કમાં શેર કરવા વિનંતી કરીએ છીએ. સાદર, '''WikiConference India 2026 આયોજન ટીમ''' [[સભ્ય:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Amrit Sufi|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૩, ૩૦ જૂન ૨૦૨૬ (IST) == Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 == Dear Community Members, This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''. === Self-funded Registration === https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ === Call for Submissions === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations. === For more information === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities. Regards, '''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[સભ્ય:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gauri Guptaa|ચર્ચા]]) ૧૯:૨૯, ૭ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) g0s63f7g1h9h2p9nmt1g4tw54k9dn5i 0 1308 902191 901419 2026-07-08T10:32:10Z ~2026-38738-76 88089 /* તાલુકાઓ */ 902191 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ભાવનગર જિલ્લો | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = જિલ્લો | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = Bhavnagar in Gujarat (India).svg | map_alt = | map_caption = ગુજરાતમાં ભાવનગર જિલ્લાનું સ્થાન | coordinates = | subdivision_type = દેશ | subdivision_name = {{flag|ભારત}} | subdivision_type1 = રાજ્ય | subdivision_name1 = [[ગુજરાત]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = મુખ્યમથક | seat = [[ભાવનગર]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 2388291 | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=districtcensus /> | demographics_type1 = | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | timezone1 = ભારતીય માનક સમય | utc_offset1 = +૫:૩૦ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = GJ-4 | website = | footnotes = }} [[Image:Map GujDist Saurastra.png|thumb|200px|right|સૌરાષ્ટ્રના જિલ્લાઓ]] '''ભાવનગર જિલ્લો''' [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિભાગમાં આવેલ છે. જિલ્લાનું મુખ્યમથક [[ભાવનગર]] શહેર છે. ભાવનગર જિલ્લાનો વિસ્તાર ૨૧.૫ થી ૨૨.૧૦ ઉત્તર અક્ષાંશ અને ૭૧.૦૩ થી ૭૨.૦૩ પૂર્વ રેખાંશ ની વચ્ચે ૯૯૪૦.૫ ચોરસ કીલોમીટરમાં ફેલાયેલો છે. == ઇતિહાસ == {{Main|ભાવનગર રજવાડું}} બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન [[ભાવનગર રજવાડું]] હતું,<ref name="Hist">{{Cite web|title=History |publisher=Bhavnagar District Panchayat, Gujarat Government |url=http://bhavnagardp.gujarat.gov.in/bhavnagar/english/jillavishe/history.htm |archive-url = https://web.archive.org/web/20130927221408/http://bhavnagardp.gujarat.gov.in/bhavnagar/english/jillavishe/history.htm |archive-date=૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૩ |url-status=live}}</ref> જેના શાસકો ગોહિલ રાજપૂતો હતા.<ref>{{Cite book|author=Singhji, Virbhadra |year=૧૯૯૪|chapter=The Gohil Rajputs |title=The Rajputs of Saurashtra |location=Bombay, India |publisher=Popular Prakashan |page=[https://books.google.com/books?id=NYK7ZSpPzkUC&pg=PA38 38] |isbn=978-81-7154-546-9}}</ref> ઓગસ્ટ ૨૦૧૩માં ભાવનગર જિલ્લામાંથી નવો [[બોટાદ જિલ્લો]] રચવામાં આવતા તેના બે તાલુકાઓ [[બોટાદ તાલુકો]] અને [[ગઢડા તાલુકો]] ઓછા થયા હતા.<ref>{{Cite news|title=Maps of Gujarat’s new 7 districts and changes in existing districts |date=૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩|newspaper=Desh Gujarat |url=http://deshgujarat.com/2013/08/13/maps-of-gujarats-new-7-districts-and-changes-in-existing-districts/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20130816151212/http://deshgujarat.com/2013/08/13/maps-of-gujarats-new-7-districts-and-changes-in-existing-districts/ |archive-date=૧૬ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩|url-status=live}}</ref> == તાલુકાઓ == ભાવનગર જિલ્લામાં ૧૦ ગ્રામિણ અને એક શહેરી એમ કુલ મળી ને ૧૧ તાલુકાઓ આવેલા છે.<ref>{{cite web |url= https://bhavnagar.nic.in/gu/ગામ-અને-પંચાયતો/|title= ગામ અને પંચાયતો|author=<!--Not stated--> |date= ૨૨ એપ્રિલ ૨૦૨૫|website= |publisher= ભાવનગર જિલ્લા વહીવટી તંત્ર (સૂચના વિજ્ઞાન કેન્દ્ર, ઇલેક્ટ્રોનીક્સ તથા સુચના પ્રૌદ્યોગીકી મંત્રાલય, ભારત સરકાર) |access-date= ૧૪ જુલાઇ ૨૦૨૫}}</ref> * [[ઉમરાળા તાલુકો|ઉમરાળા]] * [[ગારીયાધાર તાલુકો|ગારીયાધાર]] * [[ઘોઘા તાલુકો|ઘોઘા]] * [[જેસર તાલુકો|જેસર]] * [[તળાજા તાલુકો|તળાજા]] * [[પાલીતાણા તાલુકો|પાલીતાણા]] * [[ભાવનગર તાલુકો|ભાવનગર (ગ્રામ્ય)]] * [[મહુવા તાલુકો|મહુવા]] * [[વલ્લભીપુર તાલુકો|વલ્લભીપુર]] * [[સિહોર તાલુકો|સિહોર]] * ભાવનગર શહેર [[ભાવનગર રજવાડું|ભાવનગર]] == જોવાલાયક સ્થળો == === ધાર્મિક સ્થળો === * [[પાલીતાણા]] - [[પાલીતાણાના જૈન મંદિરો|શેત્રુંજીનાં જૈન દેરાસરો]] * [[શ્રી નિષ્કલંક મહાદેવ કોળિયાક|શ્રી નિષ્કલંક મહાદેવ]] * [[ખોડિયાર મંદિર - રાજપરા (ગુજરાત)|શ્રી ખોડિયાર મંદિર, રાજપરા]] * બગદાણા * ભગુડા * શ્રી રાંદલ માતાજી મંદિર દડવા === પર્યટન સ્થળો === * [[અલંગ]] - જહાજ તોડવાનું કારખાનુ * [[મહુવા]] - ''સૌરાષ્ટ્રનું કાશ્મીર'' * [[વેળાવદર કાળિયાર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન]], [[વેળાવદર]] * [[ગોપનાથ (તા. તળાજા)|ગોપનાથ]] * [[હાથબ (તા.ભાવનગર)|હાથબ]] * બોરતળાવ * શિહોર - જૂનું કાશી * મસ્તરામધારા * ભવાની દરિયા કિનારો મહુવા === લોકમેળાઓ === * ઢેબરા-તેરસનો મેળો, પાલિતાણા * રૂવાપરીનો મેળો * શીતળાદેરીનો મેળો * શ્રી નિષ્કલંક મહાદેવનો મેળો * માળનાથ મહાદેવનો મેળો * ગૌતમેશ્વર મહાદેવનો મેળો, શિહોર == વસ્તી == ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે ભાવનગર જિલ્લાની કુલ વસ્તી ૨૩,૮૮,૨૯૧ વ્યક્તિઓની હતી.<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | access-date = ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ | year = ૨૦૧૧ | publisher = Census2011.co.in}}</ref> જે જમૈકા દેશની વસ્તી<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | access-date = ૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૧ | quote = Jamaica 2,868,380 July 2011 est | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> અથવા અમેરિકાના કેન્સાસ રાજ્યની વસ્તી બરાબર છે.<ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|access-date=૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧|quote=Kansas 2,853,118|archive-date=2011-08-23|archive-url=https://www.webcitation.org/619lRoKht?url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|url-status=dead}}</ref> ભાવનગર ભારતના કુલ ૬૪૦ જિલ્લાઓમાં વસ્તીની દ્રષ્ટિએ ૧૩૩મો ક્રમ ધરાવે છે.<ref name=districtcensus/> જિલ્લાની વસ્તી ગીચતા {{convert|288|PD/sqkm|PD/sqmi}} છે.<ref name=districtcensus/> ૨૦૦૧ થી ૨૦૧૧ સુધીનો વસ્તી વધારાનો દર ૧૬.૫૩% રહ્યો હતો.<ref name=districtcensus/> ભાવનગરનો સ્ત્રી પુરુષ દર ૯૩૧ છે અને સાક્ષરતા દર ૭૬.૮૪% છે.<ref name=districtcensus/> ભાવનગર જિલ્લામાં ૭૮૩ વસ્તી ધરાવતા ગામ અને ૧૦ વસ્તી ન ધરાવતા ગામ આવેલા છે<ref name="cencusdata2011"> {{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2414_PART_B_DCHB_BHAVNAGAR.pdf |title= ડીસ્ટ્રીક્ટ હાઈલાઈટ્સ - ૨૦૧૧ વસતી ગણતરી |author=|date= |work= |publisher=કેન્દ્ર સરકાર, ભારત |access-date=૨૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮ |archive-url = |archive-date = }}</ref>. ભાવનગર જિલ્લો ગુજરાતના કુલ વિસ્તારના ૫.૧૧ ટકા વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. અને જિલ્લાની વસતી ઘનતા દર ચોરસ કિમિ દીઠ ૨૮૭ માણસો છે<ref name="cencusdata2011"/>. == પરિવહન == ભાવનગર શહેરમાં [[ભાવનગર હવાઈમથક|ભાવનગર હવાઇ મથક]] આવેલું છે, જ્યારે [[ભાવનગર જૂના બંદર]], [[ભાવનગર નવા બંદર]], [[ઘોઘા]] અને સરતાનપર ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા બંદર છે. જેમાં હાલમાં ભાવનગર જૂના બંદર પર માલવહનનું કાર્ય બંધ છે. == રાજકારણ == === વિધાન સભા બેઠકો === {{transcluded section|source=ગુજરાત વિધાનસભા}} {{#section:ગુજરાત વિધાનસભા|શીર્ષક}} {{#section:ગુજરાત વિધાનસભા|ભાવનગર જિલ્લો}} |} ==સંદર્ભ== {{reflist}} ==બાહ્ય કડીઓ== {{wikivoyage|Bhavnagar|ભાવનગર}} * [https://bhavnagardp.gujarat.gov.in/gu/Home ભાવનગર જિલ્લા પંચાયતની વૅબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201113122549/https://bhavnagardp.gujarat.gov.in/gu/Home |date=2020-11-13 }} * [https://collectorbhavnagar.gujarat.gov.in/ જિલ્લા કલેક્ટરશ્રીની સત્તાવાર વૅબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224145218/https://collectorbhavnagar.gujarat.gov.in/ |date=2019-12-24 }} {{ભૌગોલિક સ્થાન |કેન્દ્ર = ભાવનગર જિલ્લો |ઉત્તર = [[બોટાદ જિલ્લો]] {{*}} [[અમદાવાદ જિલ્લો]] |ઈશાન = અમદાવાદ જિલ્લો {{*}} [[ખંભાતનો અખાત]] |પૂર્વ = ખંભાતનો અખાત |અગ્નિ = ખંભાતનો અખાત |દક્ષિણ = ખંભાતનો અખાત |નૈઋત્ય = [[અમરેલી જિલ્લો]] |પશ્ચિમ = અમરેલી જિલ્લો |વાયવ્ય = બોટાદ જિલ્લો }} {{ભાવનગર જિલ્લો}} {{ગુજરાતના જિલ્લાઓ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતના જિલ્લાઓ]] t2h3eufgkhq0zoft6cqdi6wolglzzzo 902192 902191 2026-07-08T10:34:40Z ~2026-38738-76 88089 /* તાલુકાઓ */ 902192 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ભાવનગર જિલ્લો | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = જિલ્લો | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = Bhavnagar in Gujarat (India).svg | map_alt = | map_caption = ગુજરાતમાં ભાવનગર જિલ્લાનું સ્થાન | coordinates = | subdivision_type = દેશ | subdivision_name = {{flag|ભારત}} | subdivision_type1 = રાજ્ય | subdivision_name1 = [[ગુજરાત]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = મુખ્યમથક | seat = [[ભાવનગર]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 2388291 | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=districtcensus /> | demographics_type1 = | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | timezone1 = ભારતીય માનક સમય | utc_offset1 = +૫:૩૦ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = GJ-4 | website = | footnotes = }} [[Image:Map GujDist Saurastra.png|thumb|200px|right|સૌરાષ્ટ્રના જિલ્લાઓ]] '''ભાવનગર જિલ્લો''' [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિભાગમાં આવેલ છે. જિલ્લાનું મુખ્યમથક [[ભાવનગર]] શહેર છે. ભાવનગર જિલ્લાનો વિસ્તાર ૨૧.૫ થી ૨૨.૧૦ ઉત્તર અક્ષાંશ અને ૭૧.૦૩ થી ૭૨.૦૩ પૂર્વ રેખાંશ ની વચ્ચે ૯૯૪૦.૫ ચોરસ કીલોમીટરમાં ફેલાયેલો છે. == ઇતિહાસ == {{Main|ભાવનગર રજવાડું}} બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન [[ભાવનગર રજવાડું]] હતું,<ref name="Hist">{{Cite web|title=History |publisher=Bhavnagar District Panchayat, Gujarat Government |url=http://bhavnagardp.gujarat.gov.in/bhavnagar/english/jillavishe/history.htm |archive-url = https://web.archive.org/web/20130927221408/http://bhavnagardp.gujarat.gov.in/bhavnagar/english/jillavishe/history.htm |archive-date=૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૩ |url-status=live}}</ref> જેના શાસકો ગોહિલ રાજપૂતો હતા.<ref>{{Cite book|author=Singhji, Virbhadra |year=૧૯૯૪|chapter=The Gohil Rajputs |title=The Rajputs of Saurashtra |location=Bombay, India |publisher=Popular Prakashan |page=[https://books.google.com/books?id=NYK7ZSpPzkUC&pg=PA38 38] |isbn=978-81-7154-546-9}}</ref> ઓગસ્ટ ૨૦૧૩માં ભાવનગર જિલ્લામાંથી નવો [[બોટાદ જિલ્લો]] રચવામાં આવતા તેના બે તાલુકાઓ [[બોટાદ તાલુકો]] અને [[ગઢડા તાલુકો]] ઓછા થયા હતા.<ref>{{Cite news|title=Maps of Gujarat’s new 7 districts and changes in existing districts |date=૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩|newspaper=Desh Gujarat |url=http://deshgujarat.com/2013/08/13/maps-of-gujarats-new-7-districts-and-changes-in-existing-districts/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20130816151212/http://deshgujarat.com/2013/08/13/maps-of-gujarats-new-7-districts-and-changes-in-existing-districts/ |archive-date=૧૬ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩|url-status=live}}</ref> == [[ભાવનગર|ભાવનગર શહેર]] == ભાવનગર જિલ્લામાં ૧૦ ગ્રામિણ અને એક શહેરી એમ કુલ મળી ને ૧૧ તાલુકાઓ આવેલા છે.<ref>{{cite web |url= https://bhavnagar.nic.in/gu/ગામ-અને-પંચાયતો/|title= ગામ અને પંચાયતો|author=<!--Not stated--> |date= ૨૨ એપ્રિલ ૨૦૨૫|website= |publisher= ભાવનગર જિલ્લા વહીવટી તંત્ર (સૂચના વિજ્ઞાન કેન્દ્ર, ઇલેક્ટ્રોનીક્સ તથા સુચના પ્રૌદ્યોગીકી મંત્રાલય, ભારત સરકાર) |access-date= ૧૪ જુલાઇ ૨૦૨૫}}</ref> * [[ઉમરાળા તાલુકો|ઉમરાળા]] * [[ગારીયાધાર તાલુકો|ગારીયાધાર]] * [[ઘોઘા તાલુકો|ઘોઘા]] * [[જેસર તાલુકો|જેસર]] * [[તળાજા તાલુકો|તળાજા]] * [[પાલીતાણા તાલુકો|પાલીતાણા]] * [[ભાવનગર તાલુકો|ભાવનગર (ગ્રામ્ય)]] * [[મહુવા તાલુકો|મહુવા]] * [[વલ્લભીપુર તાલુકો|વલ્લભીપુર]] * [[સિહોર તાલુકો|સિહોર]] * ભાવનગર શહેર [[ભાવનગર રજવાડું|ભાવનગર]] == જોવાલાયક સ્થળો == === ધાર્મિક સ્થળો === * [[પાલીતાણા]] - [[પાલીતાણાના જૈન મંદિરો|શેત્રુંજીનાં જૈન દેરાસરો]] * [[શ્રી નિષ્કલંક મહાદેવ કોળિયાક|શ્રી નિષ્કલંક મહાદેવ]] * [[ખોડિયાર મંદિર - રાજપરા (ગુજરાત)|શ્રી ખોડિયાર મંદિર, રાજપરા]] * બગદાણા * ભગુડા * શ્રી રાંદલ માતાજી મંદિર દડવા === પર્યટન સ્થળો === * [[અલંગ]] - જહાજ તોડવાનું કારખાનુ * [[મહુવા]] - ''સૌરાષ્ટ્રનું કાશ્મીર'' * [[વેળાવદર કાળિયાર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન]], [[વેળાવદર]] * [[ગોપનાથ (તા. તળાજા)|ગોપનાથ]] * [[હાથબ (તા.ભાવનગર)|હાથબ]] * બોરતળાવ * શિહોર - જૂનું કાશી * મસ્તરામધારા * ભવાની દરિયા કિનારો મહુવા === લોકમેળાઓ === * ઢેબરા-તેરસનો મેળો, પાલિતાણા * રૂવાપરીનો મેળો * શીતળાદેરીનો મેળો * શ્રી નિષ્કલંક મહાદેવનો મેળો * માળનાથ મહાદેવનો મેળો * ગૌતમેશ્વર મહાદેવનો મેળો, શિહોર == વસ્તી == ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે ભાવનગર જિલ્લાની કુલ વસ્તી ૨૩,૮૮,૨૯૧ વ્યક્તિઓની હતી.<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | access-date = ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ | year = ૨૦૧૧ | publisher = Census2011.co.in}}</ref> જે જમૈકા દેશની વસ્તી<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | access-date = ૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૧ | quote = Jamaica 2,868,380 July 2011 est | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> અથવા અમેરિકાના કેન્સાસ રાજ્યની વસ્તી બરાબર છે.<ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|access-date=૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧|quote=Kansas 2,853,118|archive-date=2011-08-23|archive-url=https://www.webcitation.org/619lRoKht?url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|url-status=dead}}</ref> ભાવનગર ભારતના કુલ ૬૪૦ જિલ્લાઓમાં વસ્તીની દ્રષ્ટિએ ૧૩૩મો ક્રમ ધરાવે છે.<ref name=districtcensus/> જિલ્લાની વસ્તી ગીચતા {{convert|288|PD/sqkm|PD/sqmi}} છે.<ref name=districtcensus/> ૨૦૦૧ થી ૨૦૧૧ સુધીનો વસ્તી વધારાનો દર ૧૬.૫૩% રહ્યો હતો.<ref name=districtcensus/> ભાવનગરનો સ્ત્રી પુરુષ દર ૯૩૧ છે અને સાક્ષરતા દર ૭૬.૮૪% છે.<ref name=districtcensus/> ભાવનગર જિલ્લામાં ૭૮૩ વસ્તી ધરાવતા ગામ અને ૧૦ વસ્તી ન ધરાવતા ગામ આવેલા છે<ref name="cencusdata2011"> {{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2414_PART_B_DCHB_BHAVNAGAR.pdf |title= ડીસ્ટ્રીક્ટ હાઈલાઈટ્સ - ૨૦૧૧ વસતી ગણતરી |author=|date= |work= |publisher=કેન્દ્ર સરકાર, ભારત |access-date=૨૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮ |archive-url = |archive-date = }}</ref>. ભાવનગર જિલ્લો ગુજરાતના કુલ વિસ્તારના ૫.૧૧ ટકા વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. અને જિલ્લાની વસતી ઘનતા દર ચોરસ કિમિ દીઠ ૨૮૭ માણસો છે<ref name="cencusdata2011"/>. == પરિવહન == ભાવનગર શહેરમાં [[ભાવનગર હવાઈમથક|ભાવનગર હવાઇ મથક]] આવેલું છે, જ્યારે [[ભાવનગર જૂના બંદર]], [[ભાવનગર નવા બંદર]], [[ઘોઘા]] અને સરતાનપર ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા બંદર છે. જેમાં હાલમાં ભાવનગર જૂના બંદર પર માલવહનનું કાર્ય બંધ છે. == રાજકારણ == === વિધાન સભા બેઠકો === {{transcluded section|source=ગુજરાત વિધાનસભા}} {{#section:ગુજરાત વિધાનસભા|શીર્ષક}} {{#section:ગુજરાત વિધાનસભા|ભાવનગર જિલ્લો}} |} ==સંદર્ભ== {{reflist}} ==બાહ્ય કડીઓ== {{wikivoyage|Bhavnagar|ભાવનગર}} * [https://bhavnagardp.gujarat.gov.in/gu/Home ભાવનગર જિલ્લા પંચાયતની વૅબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201113122549/https://bhavnagardp.gujarat.gov.in/gu/Home |date=2020-11-13 }} * [https://collectorbhavnagar.gujarat.gov.in/ જિલ્લા કલેક્ટરશ્રીની સત્તાવાર વૅબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224145218/https://collectorbhavnagar.gujarat.gov.in/ |date=2019-12-24 }} {{ભૌગોલિક સ્થાન |કેન્દ્ર = ભાવનગર જિલ્લો |ઉત્તર = [[બોટાદ જિલ્લો]] {{*}} [[અમદાવાદ જિલ્લો]] |ઈશાન = અમદાવાદ જિલ્લો {{*}} [[ખંભાતનો અખાત]] |પૂર્વ = ખંભાતનો અખાત |અગ્નિ = ખંભાતનો અખાત |દક્ષિણ = ખંભાતનો અખાત |નૈઋત્ય = [[અમરેલી જિલ્લો]] |પશ્ચિમ = અમરેલી જિલ્લો |વાયવ્ય = બોટાદ જિલ્લો }} {{ભાવનગર જિલ્લો}} {{ગુજરાતના જિલ્લાઓ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતના જિલ્લાઓ]] 6qa4ipqlbijm12camddttzz1kwiyz0v 902193 902192 2026-07-08T10:35:16Z ~2026-38738-76 88089 /* ભાવનગર શહેર */ 902193 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ભાવનગર જિલ્લો | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = જિલ્લો | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = Bhavnagar in Gujarat (India).svg | map_alt = | map_caption = ગુજરાતમાં ભાવનગર જિલ્લાનું સ્થાન | coordinates = | subdivision_type = દેશ | subdivision_name = {{flag|ભારત}} | subdivision_type1 = રાજ્ય | subdivision_name1 = [[ગુજરાત]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = મુખ્યમથક | seat = [[ભાવનગર]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 2388291 | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=districtcensus /> | demographics_type1 = | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | timezone1 = ભારતીય માનક સમય | utc_offset1 = +૫:૩૦ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = GJ-4 | website = | footnotes = }} [[Image:Map GujDist Saurastra.png|thumb|200px|right|સૌરાષ્ટ્રના જિલ્લાઓ]] '''ભાવનગર જિલ્લો''' [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિભાગમાં આવેલ છે. જિલ્લાનું મુખ્યમથક [[ભાવનગર]] શહેર છે. ભાવનગર જિલ્લાનો વિસ્તાર ૨૧.૫ થી ૨૨.૧૦ ઉત્તર અક્ષાંશ અને ૭૧.૦૩ થી ૭૨.૦૩ પૂર્વ રેખાંશ ની વચ્ચે ૯૯૪૦.૫ ચોરસ કીલોમીટરમાં ફેલાયેલો છે. == ઇતિહાસ == {{Main|ભાવનગર રજવાડું}} બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન [[ભાવનગર રજવાડું]] હતું,<ref name="Hist">{{Cite web|title=History |publisher=Bhavnagar District Panchayat, Gujarat Government |url=http://bhavnagardp.gujarat.gov.in/bhavnagar/english/jillavishe/history.htm |archive-url = https://web.archive.org/web/20130927221408/http://bhavnagardp.gujarat.gov.in/bhavnagar/english/jillavishe/history.htm |archive-date=૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૩ |url-status=live}}</ref> જેના શાસકો ગોહિલ રાજપૂતો હતા.<ref>{{Cite book|author=Singhji, Virbhadra |year=૧૯૯૪|chapter=The Gohil Rajputs |title=The Rajputs of Saurashtra |location=Bombay, India |publisher=Popular Prakashan |page=[https://books.google.com/books?id=NYK7ZSpPzkUC&pg=PA38 38] |isbn=978-81-7154-546-9}}</ref> ઓગસ્ટ ૨૦૧૩માં ભાવનગર જિલ્લામાંથી નવો [[બોટાદ જિલ્લો]] રચવામાં આવતા તેના બે તાલુકાઓ [[બોટાદ તાલુકો]] અને [[ગઢડા તાલુકો]] ઓછા થયા હતા.<ref>{{Cite news|title=Maps of Gujarat’s new 7 districts and changes in existing districts |date=૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩|newspaper=Desh Gujarat |url=http://deshgujarat.com/2013/08/13/maps-of-gujarats-new-7-districts-and-changes-in-existing-districts/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20130816151212/http://deshgujarat.com/2013/08/13/maps-of-gujarats-new-7-districts-and-changes-in-existing-districts/ |archive-date=૧૬ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩|url-status=live}}</ref> == [[ભાવનગર|ભાવનગર શહેર]] == ભાવનગર જિલ્લામાં ૧૦ ગ્રામિણ અને એક શહેરી એમ કુલ મળી ને ૧૧ તાલુકાઓ આવેલા છે.<ref>{{cite web |url= https://bhavnagar.nic.in/gu/ગામ-અને-પંચાયતો/|title= ગામ અને પંચાયતો|author=<!--Not stated--> |date= ૨૨ એપ્રિલ ૨૦૨૫|website= |publisher= ભાવનગર જિલ્લા વહીવટી તંત્ર (સૂચના વિજ્ઞાન કેન્દ્ર, ઇલેક્ટ્રોનીક્સ તથા સુચના પ્રૌદ્યોગીકી મંત્રાલય, ભારત સરકાર) |access-date= ૧૪ જુલાઇ ૨૦૨૫}}</ref> * [[ઉમરાળા તાલુકો|ઉમરાળા]] * [[ગારીયાધાર તાલુકો|ગારીયાધાર]] * [[ઘોઘા તાલુકો|ઘોઘા]] * [[જેસર તાલુકો|જેસર]] * [[તળાજા તાલુકો|તળાજા]] * [[પાલીતાણા તાલુકો|પાલીતાણા]] * [[ભાવનગર તાલુકો|ભાવનગર (ગ્રામ્ય)]] * [[મહુવા તાલુકો|મહુવા]] * [[વલ્લભીપુર તાલુકો|વલ્લભીપુર]] * [[સિહોર તાલુકો|સિહોર]] * [[ભાવનગર રજવાડું|ભાવનગર]] == જોવાલાયક સ્થળો == === ધાર્મિક સ્થળો === * [[પાલીતાણા]] - [[પાલીતાણાના જૈન મંદિરો|શેત્રુંજીનાં જૈન દેરાસરો]] * [[શ્રી નિષ્કલંક મહાદેવ કોળિયાક|શ્રી નિષ્કલંક મહાદેવ]] * [[ખોડિયાર મંદિર - રાજપરા (ગુજરાત)|શ્રી ખોડિયાર મંદિર, રાજપરા]] * બગદાણા * ભગુડા * શ્રી રાંદલ માતાજી મંદિર દડવા === પર્યટન સ્થળો === * [[અલંગ]] - જહાજ તોડવાનું કારખાનુ * [[મહુવા]] - ''સૌરાષ્ટ્રનું કાશ્મીર'' * [[વેળાવદર કાળિયાર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન]], [[વેળાવદર]] * [[ગોપનાથ (તા. તળાજા)|ગોપનાથ]] * [[હાથબ (તા.ભાવનગર)|હાથબ]] * બોરતળાવ * શિહોર - જૂનું કાશી * મસ્તરામધારા * ભવાની દરિયા કિનારો મહુવા === લોકમેળાઓ === * ઢેબરા-તેરસનો મેળો, પાલિતાણા * રૂવાપરીનો મેળો * શીતળાદેરીનો મેળો * શ્રી નિષ્કલંક મહાદેવનો મેળો * માળનાથ મહાદેવનો મેળો * ગૌતમેશ્વર મહાદેવનો મેળો, શિહોર == વસ્તી == ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે ભાવનગર જિલ્લાની કુલ વસ્તી ૨૩,૮૮,૨૯૧ વ્યક્તિઓની હતી.<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | access-date = ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ | year = ૨૦૧૧ | publisher = Census2011.co.in}}</ref> જે જમૈકા દેશની વસ્તી<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | access-date = ૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૧ | quote = Jamaica 2,868,380 July 2011 est | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> અથવા અમેરિકાના કેન્સાસ રાજ્યની વસ્તી બરાબર છે.<ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|access-date=૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧|quote=Kansas 2,853,118|archive-date=2011-08-23|archive-url=https://www.webcitation.org/619lRoKht?url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|url-status=dead}}</ref> ભાવનગર ભારતના કુલ ૬૪૦ જિલ્લાઓમાં વસ્તીની દ્રષ્ટિએ ૧૩૩મો ક્રમ ધરાવે છે.<ref name=districtcensus/> જિલ્લાની વસ્તી ગીચતા {{convert|288|PD/sqkm|PD/sqmi}} છે.<ref name=districtcensus/> ૨૦૦૧ થી ૨૦૧૧ સુધીનો વસ્તી વધારાનો દર ૧૬.૫૩% રહ્યો હતો.<ref name=districtcensus/> ભાવનગરનો સ્ત્રી પુરુષ દર ૯૩૧ છે અને સાક્ષરતા દર ૭૬.૮૪% છે.<ref name=districtcensus/> ભાવનગર જિલ્લામાં ૭૮૩ વસ્તી ધરાવતા ગામ અને ૧૦ વસ્તી ન ધરાવતા ગામ આવેલા છે<ref name="cencusdata2011"> {{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2414_PART_B_DCHB_BHAVNAGAR.pdf |title= ડીસ્ટ્રીક્ટ હાઈલાઈટ્સ - ૨૦૧૧ વસતી ગણતરી |author=|date= |work= |publisher=કેન્દ્ર સરકાર, ભારત |access-date=૨૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮ |archive-url = |archive-date = }}</ref>. ભાવનગર જિલ્લો ગુજરાતના કુલ વિસ્તારના ૫.૧૧ ટકા વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. અને જિલ્લાની વસતી ઘનતા દર ચોરસ કિમિ દીઠ ૨૮૭ માણસો છે<ref name="cencusdata2011"/>. == પરિવહન == ભાવનગર શહેરમાં [[ભાવનગર હવાઈમથક|ભાવનગર હવાઇ મથક]] આવેલું છે, જ્યારે [[ભાવનગર જૂના બંદર]], [[ભાવનગર નવા બંદર]], [[ઘોઘા]] અને સરતાનપર ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા બંદર છે. જેમાં હાલમાં ભાવનગર જૂના બંદર પર માલવહનનું કાર્ય બંધ છે. == રાજકારણ == === વિધાન સભા બેઠકો === {{transcluded section|source=ગુજરાત વિધાનસભા}} {{#section:ગુજરાત વિધાનસભા|શીર્ષક}} {{#section:ગુજરાત વિધાનસભા|ભાવનગર જિલ્લો}} |} ==સંદર્ભ== {{reflist}} ==બાહ્ય કડીઓ== {{wikivoyage|Bhavnagar|ભાવનગર}} * [https://bhavnagardp.gujarat.gov.in/gu/Home ભાવનગર જિલ્લા પંચાયતની વૅબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201113122549/https://bhavnagardp.gujarat.gov.in/gu/Home |date=2020-11-13 }} * [https://collectorbhavnagar.gujarat.gov.in/ જિલ્લા કલેક્ટરશ્રીની સત્તાવાર વૅબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224145218/https://collectorbhavnagar.gujarat.gov.in/ |date=2019-12-24 }} {{ભૌગોલિક સ્થાન |કેન્દ્ર = ભાવનગર જિલ્લો |ઉત્તર = [[બોટાદ જિલ્લો]] {{*}} [[અમદાવાદ જિલ્લો]] |ઈશાન = અમદાવાદ જિલ્લો {{*}} [[ખંભાતનો અખાત]] |પૂર્વ = ખંભાતનો અખાત |અગ્નિ = ખંભાતનો અખાત |દક્ષિણ = ખંભાતનો અખાત |નૈઋત્ય = [[અમરેલી જિલ્લો]] |પશ્ચિમ = અમરેલી જિલ્લો |વાયવ્ય = બોટાદ જિલ્લો }} {{ભાવનગર જિલ્લો}} {{ગુજરાતના જિલ્લાઓ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતના જિલ્લાઓ]] g90a8bf717vvgxl0zn2v87hqo57ty4g 902194 902193 2026-07-08T11:06:57Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-38738-76|~2026-38738-76]] ([[User talk:~2026-38738-76|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:Dsvyas|Dsvyas]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 895944 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ભાવનગર જિલ્લો | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = જિલ્લો | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = Bhavnagar in Gujarat (India).svg | map_alt = | map_caption = ગુજરાતમાં ભાવનગર જિલ્લાનું સ્થાન | coordinates = | subdivision_type = દેશ | subdivision_name = {{flag|ભારત}} | subdivision_type1 = રાજ્ય | subdivision_name1 = [[ગુજરાત]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | seat_type = મુખ્યમથક | seat = [[ભાવનગર]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 2388291 | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name=districtcensus /> | demographics_type1 = | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | timezone1 = ભારતીય માનક સમય | utc_offset1 = +૫:૩૦ | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = GJ-4 | website = | footnotes = }} [[Image:Map GujDist Saurastra.png|thumb|200px|right|સૌરાષ્ટ્રના જિલ્લાઓ]] '''ભાવનગર જિલ્લો''' [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિભાગમાં આવેલ છે. જિલ્લાનું મુખ્યમથક [[ભાવનગર]] શહેર છે. ભાવનગર જિલ્લાનો વિસ્તાર ૨૧.૫ થી ૨૨.૧૦ ઉત્તર અક્ષાંશ અને ૭૧.૦૩ થી ૭૨.૦૩ પૂર્વ રેખાંશ ની વચ્ચે ૯૯૪૦.૫ ચોરસ કીલોમીટરમાં ફેલાયેલો છે. == ઇતિહાસ == {{Main|ભાવનગર રજવાડું}} બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન [[ભાવનગર રજવાડું]] હતું,<ref name="Hist">{{Cite web|title=History |publisher=Bhavnagar District Panchayat, Gujarat Government |url=http://bhavnagardp.gujarat.gov.in/bhavnagar/english/jillavishe/history.htm |archive-url = https://web.archive.org/web/20130927221408/http://bhavnagardp.gujarat.gov.in/bhavnagar/english/jillavishe/history.htm |archive-date=૨૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૩ |url-status=live}}</ref> જેના શાસકો ગોહિલ રાજપૂતો હતા.<ref>{{Cite book|author=Singhji, Virbhadra |year=૧૯૯૪|chapter=The Gohil Rajputs |title=The Rajputs of Saurashtra |location=Bombay, India |publisher=Popular Prakashan |page=[https://books.google.com/books?id=NYK7ZSpPzkUC&pg=PA38 38] |isbn=978-81-7154-546-9}}</ref> ઓગસ્ટ ૨૦૧૩માં ભાવનગર જિલ્લામાંથી નવો [[બોટાદ જિલ્લો]] રચવામાં આવતા તેના બે તાલુકાઓ [[બોટાદ તાલુકો]] અને [[ગઢડા તાલુકો]] ઓછા થયા હતા.<ref>{{Cite news|title=Maps of Gujarat’s new 7 districts and changes in existing districts |date=૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩|newspaper=Desh Gujarat |url=http://deshgujarat.com/2013/08/13/maps-of-gujarats-new-7-districts-and-changes-in-existing-districts/ |archive-url = https://web.archive.org/web/20130816151212/http://deshgujarat.com/2013/08/13/maps-of-gujarats-new-7-districts-and-changes-in-existing-districts/ |archive-date=૧૬ ઓગસ્ટ ૨૦૧૩|url-status=live}}</ref> == તાલુકાઓ == ભાવનગર જિલ્લામાં ૧૦ ગ્રામિણ અને એક શહેરી એમ કુલ મળી ને ૧૧ તાલુકાઓ આવેલા છે.<ref>{{cite web |url= https://bhavnagar.nic.in/gu/ગામ-અને-પંચાયતો/|title= ગામ અને પંચાયતો|author=<!--Not stated--> |date= ૨૨ એપ્રિલ ૨૦૨૫|website= |publisher= ભાવનગર જિલ્લા વહીવટી તંત્ર (સૂચના વિજ્ઞાન કેન્દ્ર, ઇલેક્ટ્રોનીક્સ તથા સુચના પ્રૌદ્યોગીકી મંત્રાલય, ભારત સરકાર) |access-date= ૧૪ જુલાઇ ૨૦૨૫}}</ref> * [[ઉમરાળા તાલુકો|ઉમરાળા]] * [[ગારીયાધાર તાલુકો|ગારીયાધાર]] * [[ઘોઘા તાલુકો|ઘોઘા]] * [[જેસર તાલુકો|જેસર]] * [[તળાજા તાલુકો|તળાજા]] * [[પાલીતાણા તાલુકો|પાલીતાણા]] * [[ભાવનગર તાલુકો|ભાવનગર (ગ્રામ્ય)]] * [[મહુવા તાલુકો|મહુવા]] * [[વલ્લભીપુર તાલુકો|વલ્લભીપુર]] * [[સિહોર તાલુકો|સિહોર]] * ભાવનગર શહેર તાલુકો (ભાવનગર (શહેરી)) == જોવાલાયક સ્થળો == === ધાર્મિક સ્થળો === * [[પાલીતાણા]] - [[પાલીતાણાના જૈન મંદિરો|શેત્રુંજીનાં જૈન દેરાસરો]] * [[શ્રી નિષ્કલંક મહાદેવ કોળિયાક|શ્રી નિષ્કલંક મહાદેવ]] * [[ખોડિયાર મંદિર - રાજપરા (ગુજરાત)|શ્રી ખોડિયાર મંદિર, રાજપરા]] * બગદાણા * ભગુડા * શ્રી રાંદલ માતાજી મંદિર દડવા === પર્યટન સ્થળો === * [[અલંગ]] - જહાજ તોડવાનું કારખાનુ * [[મહુવા]] - ''સૌરાષ્ટ્રનું કાશ્મીર'' * [[વેળાવદર કાળિયાર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન]], [[વેળાવદર]] * [[ગોપનાથ (તા. તળાજા)|ગોપનાથ]] * [[હાથબ (તા.ભાવનગર)|હાથબ]] * બોરતળાવ * શિહોર - જૂનું કાશી * મસ્તરામધારા * ભવાની દરિયા કિનારો મહુવા === લોકમેળાઓ === * ઢેબરા-તેરસનો મેળો, પાલિતાણા * રૂવાપરીનો મેળો * શીતળાદેરીનો મેળો * શ્રી નિષ્કલંક મહાદેવનો મેળો * માળનાથ મહાદેવનો મેળો * ગૌતમેશ્વર મહાદેવનો મેળો, શિહોર == વસ્તી == ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી પ્રમાણે ભાવનગર જિલ્લાની કુલ વસ્તી ૨૩,૮૮,૨૯૧ વ્યક્તિઓની હતી.<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | access-date = ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ | year = ૨૦૧૧ | publisher = Census2011.co.in}}</ref> જે જમૈકા દેશની વસ્તી<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | access-date = ૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૧ | quote = Jamaica 2,868,380 July 2011 est | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> અથવા અમેરિકાના કેન્સાસ રાજ્યની વસ્તી બરાબર છે.<ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|access-date=૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧|quote=Kansas 2,853,118|archive-date=2011-08-23|archive-url=https://www.webcitation.org/619lRoKht?url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|url-status=dead}}</ref> ભાવનગર ભારતના કુલ ૬૪૦ જિલ્લાઓમાં વસ્તીની દ્રષ્ટિએ ૧૩૩મો ક્રમ ધરાવે છે.<ref name=districtcensus/> જિલ્લાની વસ્તી ગીચતા {{convert|288|PD/sqkm|PD/sqmi}} છે.<ref name=districtcensus/> ૨૦૦૧ થી ૨૦૧૧ સુધીનો વસ્તી વધારાનો દર ૧૬.૫૩% રહ્યો હતો.<ref name=districtcensus/> ભાવનગરનો સ્ત્રી પુરુષ દર ૯૩૧ છે અને સાક્ષરતા દર ૭૬.૮૪% છે.<ref name=districtcensus/> ભાવનગર જિલ્લામાં ૭૮૩ વસ્તી ધરાવતા ગામ અને ૧૦ વસ્તી ન ધરાવતા ગામ આવેલા છે<ref name="cencusdata2011"> {{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2414_PART_B_DCHB_BHAVNAGAR.pdf |title= ડીસ્ટ્રીક્ટ હાઈલાઈટ્સ - ૨૦૧૧ વસતી ગણતરી |author=|date= |work= |publisher=કેન્દ્ર સરકાર, ભારત |access-date=૨૨ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૮ |archive-url = |archive-date = }}</ref>. ભાવનગર જિલ્લો ગુજરાતના કુલ વિસ્તારના ૫.૧૧ ટકા વિસ્તારમાં ફેલાયેલો છે. અને જિલ્લાની વસતી ઘનતા દર ચોરસ કિમિ દીઠ ૨૮૭ માણસો છે<ref name="cencusdata2011"/>. == પરિવહન == ભાવનગર શહેરમાં [[ભાવનગર હવાઈમથક|ભાવનગર હવાઇ મથક]] આવેલું છે, જ્યારે [[ભાવનગર જૂના બંદર]], [[ભાવનગર નવા બંદર]], [[ઘોઘા]] અને સરતાનપર ભાવનગર જિલ્લામાં આવેલા બંદર છે. જેમાં હાલમાં ભાવનગર જૂના બંદર પર માલવહનનું કાર્ય બંધ છે. == રાજકારણ == === વિધાન સભા બેઠકો === {{transcluded section|source=ગુજરાત વિધાનસભા}} {{#section:ગુજરાત વિધાનસભા|શીર્ષક}} {{#section:ગુજરાત વિધાનસભા|ભાવનગર જિલ્લો}} |} ==સંદર્ભ== {{reflist}} ==બાહ્ય કડીઓ== {{wikivoyage|Bhavnagar|ભાવનગર}} * [https://bhavnagardp.gujarat.gov.in/gu/Home ભાવનગર જિલ્લા પંચાયતની વૅબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201113122549/https://bhavnagardp.gujarat.gov.in/gu/Home |date=2020-11-13 }} * [https://collectorbhavnagar.gujarat.gov.in/ જિલ્લા કલેક્ટરશ્રીની સત્તાવાર વૅબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224145218/https://collectorbhavnagar.gujarat.gov.in/ |date=2019-12-24 }} {{ભૌગોલિક સ્થાન |કેન્દ્ર = ભાવનગર જિલ્લો |ઉત્તર = [[બોટાદ જિલ્લો]] {{*}} [[અમદાવાદ જિલ્લો]] |ઈશાન = અમદાવાદ જિલ્લો {{*}} [[ખંભાતનો અખાત]] |પૂર્વ = ખંભાતનો અખાત |અગ્નિ = ખંભાતનો અખાત |દક્ષિણ = ખંભાતનો અખાત |નૈઋત્ય = [[અમરેલી જિલ્લો]] |પશ્ચિમ = અમરેલી જિલ્લો |વાયવ્ય = બોટાદ જિલ્લો }} {{ભાવનગર જિલ્લો}} {{ગુજરાતના જિલ્લાઓ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતના જિલ્લાઓ]] 5pljwwatiaqqciqmdorgq4wq8p15tbb 0 4006 902174 855150 2026-07-07T15:46:15Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902174 wikitext text/x-wiki {{translate}} {{cleanup}} {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} '''સત્યજીત રાય''' ([[બંગાળી ભાષા|બંગાળી]]: {{ધ્વનિ|SatyajitRay.ogg|સત્યજિત રાય}} ''શૉત્તોજિત્ રાય્'') ([[મે ૨|૨ મે]] ૧૯૨૧–[[એપ્રિલ ૨૩|૨૩ એપ્રિલ]] ૧૯૯૨) એક [[ભારત|ભારતીય]] ફિલ્મ નિર્દેશક હતા, જેમને ૨૦મી સદીના શ્રે‍ષ્ઠ ફ઼િલ્મ નિર્દેશકોમાં ગણવામાં આવે છે.<ref name="britannica">{{cite encyclopedia | title = રાય, સત્યજિત | encyclopedia = Encyclopædia Britannica | publisher = એંસાઇક્લોપીડિયા બ્રિટૈનિકા ઇંકૉર્પોરેશન | id = <http://www.britannica.com/eb/article-9062818> | accessmonth = [[1 એપ્રિલ]], | accessyear = [[2007]]}}</ref> એમનો જન્મ [[કોલકાતા]] (ત્યારે કલકત્તા)માં [[કલા]] અને [[સાહિત્ય]]ની દુનિયામાં જાણીતા એક [[બંગાળી લોકો|બંગાળી]] પરિવારમાં થયો હતો. એમણે પ્રેસિડેંસી કૉલેજ, કોલકાતા અને વિશ્વ-ભારતી વિશ્વવિદ્યાલયમાં અભ્યાસ કર્યો હતો. એમણે પોતાની કારર્કિદીની શરુઆત વ્યાપારી કલાકાર [[ચિત્રકાર]] તરીકે જ કરી હતી. તેઓ[[ફ્રાન્સ]]ના ફિલ્મ નિર્દેશક જ઼ાઁ રન્વારને મળ્યા પછી અને [[લંડન]]માં [[ઇટાલી|ઇટાલિયન]] ફિલ્મ ''લાદ્રી દી બિસિક્લેત્તે'' (''Ladri di biciclette'', સાઇકલ ચોર) જોયા પછી ફિલ્મ નિર્દેશન બાજુ ખેંચાયા. રાયે પોતાના જીવન માં ૩૬ ફિલ્મો નુ નિર્દેશન કર્યુ, જેમા [[વૈશિષ્ટિકૃત ફ઼િલ્મ|ફ઼ીચર ફ઼િલ્મો]], [[વૃત્ત ચિત્ર]] અને [[લઘુ ફ઼િલ્મ|લઘુ ફ઼િલ્મો]] પણછે.એમની પહેલી ફ઼િલ્મ ''[[પથેર પાંચાલી]]'' (''પથેર પાઁચાલી'', રસ્તા નુ ગીત) ને [[કાન ફ઼િલ્મોત્સવ]] મા મળેલ “સર્વોત્તમ માનવીય પ્રલેખ” પુરસ્કાર ને ગણીને કુલ અગિયાર અન્તરરાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર મળ્યા.૤ આ ફ઼િલ્મ ''[[અપરાજિતો]]'' (''અપરાજિત'') અને ''[[અપુર સંસાર]]'' (''અપુર સંસાર'', અપુ નો સંસાર) મળીને ''[[અપુ ત્રયી]]'' પ્રસિદ્ધ થયેલ છે.૤ રાય ફ઼િલ્મ નિર્માણ ને સંબંધી કેટલાય કામો જાતે કરાતા હતા — [[પટકથા]] , અભિનેતા ની શોધ, [[પાર્શ્વ સંગીત]] લખાણ, [[ચલચિત્રણ]], [[કલા નિર્દેશન]], [[સંપાદન]] અને પ્રચાર સામગ્રી ની રચના કરવી૤. ફ઼િલ્મો બનાવવા ઉપરોક્ત તેઅો વાર્તાકાર, [[પ્રકાશન|પ્રકાશક]], ચિત્રકાર અને ફ઼િલ્મ સમીક્ષક પણ હતા.૤ રાય ને એમના જીવનકાળ દરમિયાન ઘણા પુરસ્કાર મળ્યા, જેમા[[અકાદમી પુરસ્કાર]] અને [[ભારત રત્ન]] નો સમાવેશ થાય છે.૤ == જીવની == === પ્રારંભિક જીવન એવં શિક્ષા === સત્યજિત રાય કે વંશ કી કમ સે કમ દસ પીઢ઼િયોં પહલે તક કી જાનકારી મૌજૂદ હૈ૤<ref>{{Harvnb|સેટન|1971|p=36}}</ref> ઇનકે દાદા [[ઉપેન્દ્રકિશોર રાય ચૌધરી]] લેખક, ચિત્રકાર, દાર્શનિક, પ્રકાશક ઔર અપેશેવર [[ખગોલશાસ્ત્ર|ખગોલશાસ્ત્રી]] થે૤ યે સાથ હી [[બ્રાહ્મ સમાજ]] કે નેતા ભી થે૤ ઉપેન્દ્રકિશોર કે બેટે [[સુકુમાર રાય]] ને લકીર સે હટકર [[બાંગ્લા ભાષા|બાંગ્લા]] મેં [[બેતુકી કવિતા]] લિખી૤ યે યોગ્ય ચિત્રકાર ઔર આલોચક ભી થે૤ સત્યજિત રાય સુકુમાર ઔર સુપ્રભા રાય કે બેટે થે૤ ઇનકા જન્મ કોલકાતા મેં હુઆ૤ જબ સત્યજિત કેવલ તીન વર્ષ કે થે તો ઇનકે પિતા ચલ બસે૤ ઇનકે પરિવાર કો સુપ્રભા કી મામૂલી તન્ખ઼્વાહ પર ગુજ઼ારા કરના પડ઼ા૤ રાય ને કોલકાતા કે પ્રેસિડેન્સી કાલેજ સે [[અર્થશાસ્ત્ર]] પઢ઼ા, લેકિન ઇનકી રુચિ હમેશા [[લલિત કલા|લલિત કલાઓં]] મેં હી રહી૤ [[1940]] મેં ઇનકી માતા ને આગ્રહ કિયા કિ યે ગુરુદેવ [[રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર]] દ્વારા સ્થાપિત વિશ્વ-ભારતી વિશ્વવિદ્યાલય મેં આગે પઢ઼ેં૤ રાય કો કોલકાતા કા માહૌલ પસન્દ થા ઔર [[શાન્તિનિકેતન]] કે બુદ્ધિજીવી જગત સે યે ખાસ પ્રભાવિત નહીં થે૤<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2003|p=46}}</ref> માતા કે આગ્રહ ઔર ઠાકુર કે પ્રતિ ઇનકે આદર ભાવ કી વજહ સે અંતતઃ ઇન્હોંને વિશ્વ-ભારતી જાને કા નિશ્ચય કિયા૤ શાન્તિનિકેતન મેં રાય પૂર્વી કલા સે બહુત પ્રભાવિત હુએ૤ બાદ મેં ઇન્હોંને સ્વીકાર કિયા કિ પ્રસિદ્ધ ચિત્રકાર [[નન્દલાલ બોસ]]<ref>{{Harvnb|સેટન|1971|p=70}}</ref> ઔર [[બિનોદ બિહારી મુખર્જી]] સે ઇન્હોંને બહુત કુછ સીખા૤ મુખર્જી કે જીવન પર ઇન્હોંને બાદ મેં એક વૃત્તચિત્ર ભી બનાયા૤ [[અજન્તા કી ગુફાએઁ|અજન્તા]], [[એલોરા કી ગુફાએઁ|એલોરા]] ઔર [[એલિફેંટા કી ગુફાએઁ|એલિફેંટા કી ગુફાઓં]] કો દેખને કે બાદ યે ભારતીય કલા કે પ્રશંસક બન ગએ૤<ref>{{Harvnb|સેટન|1971|pp=71–72}}</ref> === ચિત્રકલા === [[1943]] મેં પાઁચ સાલ કા કોર્સ પૂરા કરને સે પહલે રાય ને શાન્તિનિકેતન છોડ઼ દિયા ઔર કોલકાતા વાપસ આ ગએ જહાઁ ઉન્હોંને બ્રિટિશ વિજ્ઞાપન અભિકરણ ડી. જે. કેમર મેં નૌકરી શુરુ કી૤ ઇનકે પદ કા નામ “લઘુ દ્રષ્ટા” (“junior visualiser”) થા ઔર મહીને કે કેવલ અસ્સી રુપયે કા વેતન થા૤ હાલાંકિ [[દૃષ્ટિ રચના]] રાય કો બહુત પસંદ થી ઔર ઉનકે સાથ અધિકતર અચ્છા હી વ્યવહાર કિયા જાતા થા, લેકિન એજેંસી કે બ્રિટિશ ઔર ભારતીય કર્મિયોં કે બીચ કુછ ખિંચાવ રહતા થા ક્યોંકિ બ્રિટિશ કર્મિયોં કો જ્યાદા વેતન મિલતા થા૤ સાથ હી રાય કો લગતા થા કિ “એજેંસી કે ગ્રાહક પ્રાયઃ મૂર્ખ હોતે થે”૤<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2003|pp=56–58}}</ref> 1943 કે લગભગ હી યે ડી. કે. ગુપ્તા દ્વારા સ્થાપિત [[સિગ્નેટ પ્રેસ]] કે સાથ ભી કામ કરને લગે૤ ગુપ્તા ને રાય કો પ્રેસ મેં છપને વાલી નઈ કિતાબોં કે મુખપૃષ્ઠ રચને કો કહા ઔર પૂરી કલાત્મક મુક્તિ દી૤ રાય ને બહુત કિતાબોં કે મુખપૃષ્ઠ બનાએ, જિનમેં [[જિમ કાર્બેટ]] કી ''[[મૈન-ઈટર્સ ઑફ઼ કુમાઊઁ]]'' (''Man-eaters of Kumaon'', કુમાઊઁ કે નરભક્ષી) ઔર [[જવાહર લાલ નેહરુ]] કી ''[[ડિસ્કવરી ઑફ઼ ઇંડિયા]]'' (''Discovery of India'', ભારત કી ખોજ) શામિલ હૈં૤ ઇન્હોંને બાંગ્લા કે જાને-માને ઉપન્યાસ ''પથેર પાંચાલી'' (''પથેર પાઁચાલી'', પથ કા ગીત) કે બાલ સંસ્કરણ પર ભી કામ કિયા, જિસકા નામ થા ''આમ આઁટિર ભેઁપુ'' (''આમ આઁટિર ભેઁપુ'', આમ કી ગુઠલી કી સીટી)૤ રાય ઇસ રચના સે બહુત પ્રભાવિત હુએ ઔર અપની પહલી ફ઼િલ્મ ઇસી ઉપન્યાસ પર બનાઈ૤ મુખપૃષ્ઠ કી રચના કરને કે સાથ ઉન્હોંને ઇસ કિતાબ કે અન્દર કે ચિત્ર ભી બનાયે૤ ઇનમેં સે બહુત સે ચિત્ર ઉનકી ફ઼િલ્મ કે દૃશ્યોં મેં દૃષ્ટિગોચર હોતે હૈં૤<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2005|p=38}}</ref> રાય ને દો નએ [[ફૉન્ટ]] ભી બનાએ — “રાય રોમન” ઔર “રાય બિજ઼ાર”૤ રાય રોમન કો 1970 મેં એક અન્તરરાષ્ટ્રીય પ્રતિયોગિતા મેં પુરસ્કાર મિલા૤ કોલકાતા મેં રાય એક કુશલ ચિત્રકાર માને જાતે થે૤ રાય અપની પુસ્તકોં કે ચિત્ર ઔર મુખપૃષ્ઠ ખુદ હી બનાતે થે ઔર ફ઼િલ્મોં કે લિએ પ્રચાર સામગ્રી કી રચના ભી ખુદ હી કરતે થે૤ === ફ઼િલ્મ નિર્દેશન === [[1947]] મેં [[ચિદાનન્દ દાસગુપ્તા]] ઔર અન્ય લોગોં કે સાથ મિલકર રાય ને [[કલકત્તા ફ઼િલ્મ સભા]] શુરુ કી, જિસમેં ઉન્હેં કઈ વિદેશી ફ઼િલ્મેં દેખને કો મિલીં૤ ઇન્હોંને [[દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધ]] મેં કોલકાતા મેં સ્થાપિત [[સંયુક્ત રાજ્ય અમરીકા કી સેના|અમરીકન સૈનિકોં]] સે દોસ્તી કર લી જો ઉન્હેં શહર મેં દિખાઈ જા રહી નઈ-નઈ ફ઼િલ્મોં કે બારે મેં સૂચના દેતે થે૤ [[1949]] મેં રાય ને દૂર કી રિશ્તેદાર ઔર લમ્બે સમય સે ઉનકી પ્રિયતમા [[બિજોય રાય]] સે વિવાહ કિયા૤ ઇનકા એક બેટા હુઆ, [[સન્દીપ રાય|સન્દીપ]], જો અબ ખુદ ફ઼િલ્મ નિર્દેશક હૈ૤ ઇસી સાલ ફ઼્રાંસીસી ફ઼િલ્મ નિર્દેશક [[જ઼ાઁ રન્વાર]] કોલકાતા મેં અપની ફ઼િલ્મ કી શૂટિંગ કરને આએ૤ રાય ને દેહાત મેં ઉપયુક્ત સ્થાન ઢૂંઢને મેં રન્વાર કી મદદ કી૤ રાય ને ઉન્હેં ''પથેર પાંચાલી'' પર ફ઼િલ્મ બનાને કા અપના વિચાર બતાયા તો રન્વાર ને ઉન્હેં ઇસકે લિએ પ્રોત્સાહિત કિયા૤<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2005|pp=42–44}}</ref> [[1950]] મેં ડી. જે. કેમર ને રાય કો એજેંસી કે મુખ્યાલય [[લંદન]] ભેજા૤ લંદન મેં બિતાએ તીન મહીનોં મેં રાય ને 99 ફ઼િલ્મેં દેખીં૤ ઇનમેં શામિલ થી, [[વિત્તોરિયો દે સીકા]] કી [[નવયથાર્થવાદી]] ફ઼િલ્મ ''[[લાદ્રી દી બિસિક્લેત્તે]]'' (''Ladri di biciclette'', બાઇસિકલ ચોર) જિસને ઉન્હેં અન્દર તક પ્રભાવિત કિયા૤ રાય ને બાદ મેં કહા કિ વે સિનેમા સે બાહર આએ તો ફ઼િલ્મ નિર્દેશક બનને કે લિએ દૃઢ઼સંકલ્પ થે૤<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2005|p=48}}</ref> ફ઼િલ્મોં મેં મિલી સફલતા સે રાય કા પારિવારિક જીવન મેં અધિક પરિવર્તન નહીં આયા૤ વે અપની માઁ ઔર પરિવાર કે અન્ય સદસ્યોં કે સાથ હી એક કિરાએ કે મકાન મેં રહતે રહે૤<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2003|p=5}}</ref> 1960 કે દશક મેં રાય ને [[જાપાન]] કી યાત્રા કી ઔર વહાઁ જાને-માને ફિલ્મ નિર્દેશક [[અકીરા કુરોસાવા]] સે મિલે૤ ભારત મેં ભી વે અક્સર શહર કે ભાગમ-ભાગ વાલે માહૌલ સે બચને કે લિએ દાર્જીલિંગ યા [[પુરી]] જૈસી જગહોં પર જાકર એકાન્ત મેં કથાનક પૂરે કરતે થે૤ === બીમારી એવં નિધન === [[1983]] મેં ફ઼િલ્મ ''[[ઘરે બાઇરે (ફ઼િલ્મ)|ઘરે બાઇરે]]'' (''ઘરે બાઇરે'') પર કામ કરતે હુએ રાય કો [[દિલ કા દૌરા]] પડ઼ા જિસસે ઉનકે જીવન કે બાકી 9 સાલોં મેં ઉનકી કાર્ય-ક્ષમતા બહુત કમ હો ગઈ૤ ''ઘરે બાઇરે'' કા છાયાંકન રાય કે બેટે કી મદદ સે [[1984]] મેં પૂરા હુઆ૤ [[1992]] મેં હૃદય કી દુર્બલતા કે કારણ રાય કા સ્વાસ્થ્ય બહુત બિગડ઼ ગયા, જિસસે વહ કભી ઉબર નહીં પાએ૤ મૃત્યુ સે કુછ હી હફ્તે પહલે ઉન્હેં સમ્માનદાયક અકાદમી પુરસ્કાર દિયા ગયા૤ [[23 અપ્રૈલ]] 1992 કો ઉનકા દેહાન્ત હો ગયા૤ ઇનકી મૃત્યુ હોને પર કોલકાતા શહર લગભગ ઠહર ગયા ઔર હજ઼ારોં લોગ ઇનકે ઘર પર ઇન્હેં શ્રદ્ધાંજલિ દેને આએ૤<ref>{{cite web|author = અમિતાવ ઘોષ|publisher = ડૂમ ઑનલાઇન|url = http://www.doononline.net/pages/info_features/features_spotlights/spotlights/aghosh/ray.htm|title = Satyajit Ray|accessmonthday = [[19 જૂન]]|accessyear = [[2006]]|access-date = 2007-05-17|archive-date = 2005-04-04|archive-url = https://web.archive.org/web/20050404124235/http://doononline.net/pages/info_features/features_spotlights/spotlights/aghosh/ray.htm|url-status = dead}}</ref> == ફ઼િલ્મેં == {{main|સત્યજિત રાય કી ફ઼િલ્મેં}} === અપુ કે વર્ષ (1950–58) === [[ચિત્ર:Apu_Pather1.jpg|right|thumb|200px|''પથેર પાંચાલી'' મેં અપુ]] <!-- FAIR USE of Image:Apu_Pather1.jpg: see image description page at http://hi.wikipedia.org/wiki/Image:Apu_Pather1.jpg for rationale --> રાય ને નિશ્ચય કર રખા થા કિ ઉનકી પહલી ફ઼િલ્મ બાંગ્લા સાહિત્ય કી પ્રસિદ્ધ [[બિલ્ડુંગ્સરોમાન]] ''પથેર પાંચાલી'' પર આધારિત હોગી, જિસે [[બિભુતિભૂષણ બંદ્યોપાધ્યાય]] ને 1928 મેં લિખા થા૤ ઇસ અર્ધ-આત્મકથાત્મક ઉપન્યાસ મેં એક બંગાલી ગાંવ કે લડ઼કે અપુ કે બડ઼ે હોને કી કહાની હૈ૤ રાય ને લંદન સે ભારત લૌટતે હુએ સમુદ્રયાત્રા કે દૌરાન ઇસ ફ઼િલ્મ કી રૂપરેખા તૈયાર કી૤ ભારત પહુઁચને પર રાય ને એક કર્મીદલ એકત્રિત કિયા જિસમેં કૈમરામૈન [[સુબ્રત મિત્ર]] ઔર કલા નિર્દેશક [[બંસી ચન્દ્રગુપ્તા]] કે અલાવા કિસી કો ફ઼િલ્મોં કા અનુભવ નહીં થા૤ અભિનેતા ભી લગભગ સભી ગૈરપેશેવર થે૤ ફ઼િલ્મ કા છાયાંકન [[1952]] મેં શુરુ હુઆ૤ રાય ને અપની જમાપૂંજી ઇસ ફ઼િલ્મ મેં લગા દી, ઇસ આશા મેં કિ પહલે કુછ શૉટ લેને પર કહીં સે પૈસા મિલ જાએગા, લેકિન ઐસા નહીં હુઆ૤ ''પથેર પાંચાલી'' કા છાયાંકન તીન વર્ષ કે લમ્બે સમય મેં હુઆ — જબ ભી રાય યા નિર્માણ પ્રબંધક [[અનિલ ચૌધરી]] કહીં સે પૈસોં કા જુગાડ઼ કર પાતે થે, તભી છાયાંકન હો પાતા થા૤ રાય ને ઐસે સ્રોતોં સે ધન લેને સે મના કર દિયા જો કથાનક મેં પરિવર્તન કરાના ચાહતે થે યા ફ઼િલ્મ નિર્માતા કા નિરીક્ષણ કરના ચાહતે થે૤ [[1955]] મેં [[પશ્ચિમ બંગાલ]] સરકાર ને ફ઼િલ્મ કે લિએ કુછ ઋણ દિયા જિસસે આખિરકાર ફ઼િલ્મ પૂરી હુઈ૤ સરકાર ને ભી ફ઼િલ્મ મેં કુછ બદલાવ કરાને ચાહે (વે ચાહતે થે કિ અપુ ઔર ઉસકા પરિવાર એક “વિકાસ પરિયોજના” મેં શામિલ હોં ઔર ફ઼િલ્મ સુખાન્ત હો) લેકિન સત્યજિત રાય ને ઇસપર કોઈ ધ્યાન નહીં દિયા૤<ref>{{Harvnb|સેટન|1971|p=95}}</ref> ''પથેર પાંચાલી'' 1955 મેં પ્રદર્શિત હુઈ ઔર બહુત લોકપ્રિય રહી૤ ભારત ઔર અન્ય દેશોં મેં ભી યહ લમ્બે સમય તક સિનેમા મેં લગી રહી૤ ભારત કે આલોચકોં ને ઇસે બહુત સરાહા૤ ''[[દ ટાઇમ્સ ઑફ઼ ઇંડિયા]]'' ને લિખા — “ઇસકી કિસી ઔર ભારતીય સિનેમા સે તુલના કરના નિરર્થક હૈ૤ [...] ''પથેર પાંચાલી'' તો શુદ્ધ સિનેમા હૈ૤”<ref name="set1">{{Harvnb|સેટન|1971|pp=112–15}}</ref> [[સંયુક્ત રાજ્ય અમરીકા|અમરીકા]] મેં લિંડસી એંડરસન ને ફ઼િલ્મ કે બારે મેં બહુત અચ્છી સમીક્ષા લિખી૤<ref name="set1">{{Harvnb|સેટન|1971|pp=112–15}}</ref> લેકિન સભી આલોચક ફ઼િલ્મ કે બારે મેં ઇતને ઉત્સાહિત નહીં થે૤ [[ફ઼્રાંસ્વા ત્રૂફ઼ો]] ને કહા — “ગંવારોં કો હાથ સે ખાના ખાતે હુએ દિખાને વાલી ફ઼િલ્મ મુઝે નહીં દેખની૤”<ref name=filmifunda>{{cite news | author= | url=http://www.telegraphindia.com/1050420/asp/calcutta/story_4634530.asp | title=Filmi Funda Pather Panchali (1955) | publisher=દ ટેલિગ્રાફ઼ | date=[[20 અપ્રૈલ]], [[2005]] | accessmonthday=29 અપ્રૈલ | accessyear=2007 }}</ref> ''[[ન્યૂ યૉર્ક ટાઇમ્સ]]'' કે પ્રભાવશાલી આલોચક બૉજ઼્લી ક્રાઉથર ને ભી ''પથેર પાંચાલી'' કે બારે મેં બહુત બુરી સમીક્ષા લિખી૤ ઇસકે બાવજૂદ યહ ફ઼િલ્મ અમરીકા મેં બહુત સમય તક ચલી૤ રાય કી અગલી ફ઼િલ્મ ''અપરાજિતો'' કી સફલતા કે બાદ ઇનકા અન્તરરાષ્ટ્રીય કૈરિયર પૂરે જોર-શોર સે શુરુ હો ગયા૤ ઇસ ફ઼િલ્મ મેં એક નવયુવક (અપુ) ઔર ઉસકી માઁ કી આકાંક્ષાઓં કે બીચ અક્સર હોને વાલે ખિંચાવ કો દિખાયા ગયા હૈ૤ [[મૃણાલ સેન]] ઔર [[ઋત્વિક ઘટક]] સહિત કઈ આલોચક ઇસે પહલી ફ઼િલ્મ સે બેહતર માનતે હૈં૤ ''અપરાજિતો'' કો [[વેનિસ ફ઼િલ્મોત્સવ]] મેં સ્વર્ણ સિંહ (Golden Lion) સે પુરસ્કૃત કિયા ગયા૤ અપુ ત્રયી પૂરી કરને સે પહલે રાય ને દો ઔર ફ઼િલ્મેં બનાઈં — હાસ્યપ્રદ ''પારશ પત્થર'' ઔર [[જંમીદાર|જંમીદારોં]] કે પતન પર આધારિત ''[[જલસાઘર]]''૤ ''જલસાઘર'' કો ઇનકી સબસે મહત્ત્વપૂર્ણ કૃતિયોં મેં ગિના જાતા હૈ૤<ref name="malcolm1">{{cite web | author = મૈલ્કમ ડી. | publisher = ગાર્ડિયન.કો.યૂકે | url=http://film.guardian.co.uk/Century_Of_Films/Story/0,,36064,00.html | title=Satyajit Ray: The Music Room | accessmonthday=[[19 જૂન]] | accessyear=[[2006]] }}</ref> ''અપરાજિતો'' બનાતે હુએ રાય ને ત્રયી બનાને કા વિચાર નહીં કિયા થા, લેકિન [[વેનિસ]] મેં ઉઠે એક પ્રશ્ન કે બાદ ઉન્હેં યહ વિચાર અચ્છા લગા૤<ref>{{Harvnb|વુડ|1972|p=61}}</ref> ઇસ શૃંખલા કી અન્તિમ કડ઼ી ''અપુર સંસાર'' [[1959]] મેં બની૤ રાય ને ઇસ ફ઼િલ્મ મેં દો નએ અભિનેતાઓં, [[સૌમિત્ર ચટર્જી]] ઔર [[શર્મિલા ટૈગોર]], કો મૌકા દિયા૤ ઇસ ફ઼િલ્મ મેં અપુ કોલકાતા કે એક સાધારણ મકાન મેં ગરીબી મેં રહતા હૈ ઔર અપર્ણા કે સાથ વિવાહ કર લેતા હૈ, જિસકે બાદ ઇન્હેં કઈ કઠિનાઇયોં કા સામના કરના પડ઼તા હૈ૤ પિછલી દો ફ઼િલ્મોં કી તરહ હી કુછ આલોચક ઇસે ત્રયી કી સબસે બઢ઼િયા ફ઼િલ્મ માનતે હૈં (રાબિન વુડ ઔર [[અપર્ણા સેન]])૤<ref>{{Harvnb|વુડ|1972}}</ref> જબ એક બંગાલી આલોચક ને અપુર સંસાર કી કઠોર આલોચના કી તો રાય ને ઇસકે પ્રત્યુત્તર મેં એક લમ્બા લેખ લિખા૤<ref>રાય ને {{Harvnb|રાય|1993|p=13}} મેં ઇસકા વર્ણન કિયા હૈ૤</ref> === ''દેવી'' સે ''ચારુલતા'' તક (1959–64) === [[ચિત્ર:Charulata1.jpg|right|thumb|200px|અમલ કો નિહારતે હુએ ચારુલતા]] ઇસ અવધિ મેં રાય ને કઈ વિષયોં પર ફ઼િલ્મેં બનાઈં, જિનમેં શામિલ હૈં, [[બ્રિટિશ રાજ|બ્રિટિશ કાલ]] પર આધારિત ''[[દેવી (1960 ફ઼િલ્મ)|દેવી]]'' (''દેબી''), [[રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર]] પર એક વૃત્તચિત્ર, હાસ્યપ્રદ ફ઼િલ્મ ''[[મહાપુરુષ]]'' (''મહાપુરુષ'') ઔર મૌલિક કથાનક પર આધારિત ઇનકી પહલી ફ઼િલ્મ ''કંચનજંઘા'' (''કાઞ્ચનજઙ્ઘા'')૤ ઇસી દૌરાન ઇન્હોને કઈ ઐસી ફ઼િલ્મેં બનાઈં, જિન્હેં સાથ મિલાકર ભારતીય સિનેમા મેં સ્ત્રિયોં કા સબસે ગહરા ચિત્રાંકન માના જાતા હૈ૤<ref name="kael1">{{cite web | author = પાલોપોલી એસ | publisher = મેટ્રોએક્ટિવ.કૉમ | url=http://www.metroactive.com/papers/cruz/10.08.03/apu-0341.html | title=Ghost 'World' | accessmonthday=[[19 જૂન]] | accessyear=[[2006]] }}</ref> ''અપુર સંસાર'' કે બાદ રાય કી પહલી ફ઼િલ્મ થી ''દેવી'', જિસમેં ઇન્હોંને [[હિંદુ ધર્મ|હિંદુ સમાજ]] મેં [[અંધવિશ્વાસ]] કે વિષય કો ટટોલા હૈ૤ શર્મિલા ટૈગોર ને ઇસ ફ઼િલ્મ કે મુખ્ય પાત્ર દયામયી કી ભૂમિકા નિભાઈ, જિસે ઉસકે સસુર [[કાલી]] કા અવતાર માનતે હૈં૤ રાય કો ચિન્તા થી કિ ઇસ ફ઼િલ્મ કો સેંસર બોર્ડ સે શાયદ સ્વીકૃતિ નહીં મિલે, યા ઉન્હે કુછ દૃશ્ય કાટને પડ઼ેં, લેકિન ઐસા નહીં હુઆ૤ [[1961]] મેં પ્રધાનમંત્રી જવાહર લાલ નેહરુ કે આગ્રહ પર રાય ને ગુરુદેવ રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર કી જન્મ શતાબ્દી કે અવસર પર ઉનકે જીવન પર [[રવીન્દ્રનાથ ટૈગોર (ફ઼િલ્મ)|એક વૃત્તચિત્ર]] બનાયા૤ ઠાકુર કે જીવન કા ફ઼િલ્માંકન બહુત કમ હી હુઆ થા, ઇસલિએ રાય કો મુખ્યતઃ સ્થિર ચિત્રોં કા પ્રયોગ કરના પડ઼ા, જિસમેં ઉનકે અનુસાર તીન ફ઼ીચર ફ઼િલ્મોં જિતના પરિશ્રમ હુઆ૤<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2003|p=277}}</ref> ઇસી સાલ મેં રાય ને [[સુભાષ મુખોપાધ્યાય]] ઔર અન્ય લેખકોં કે સાથ મિલકર બચ્ચોં કી પત્રિકા [[સન્દેશ (પત્રિકા)|સન્દેશ]] કો પુનર્જીવિત કિયા૤ ઇસ પત્રિકા કી શુરુઆત ઇનકે દાદા ને શુરુ કી થી ઔર બહુત સમય સે રાય ઇસકે લિએ ધન જમા કરતે આ રહે થે૤<ref>{{Harvnb|સેટન|1971|p=189}}</ref> સન્દેશ કા બાંગ્લા મેં દોતરફા મતલબ હૈ — એક ખ઼બર ઔર દૂસરા મિઠાઈ૤ પત્રિકા કો ઇસી મૂલ વિચાર પર બનાયા ગયા — શિક્ષા કે સાથ-સાથ મનોરંજન૤ રાય શીઘ્ર હી ખ઼ુદ પત્રિકા મેં ચિત્ર બનાને લગે ઔર બચ્ચોં કે લિયે કહાનિયાઁ ઔર નિબન્ધ લિખને લગે૤ આને વાલે વર્ષોં મેં લેખન ઇનકી જીવિકા કા પ્રમુખ સાધન બન ગયા૤ [[1962]] મેં રાય ને ''કાઁચનજંઘા'' કા નિર્દેશન કિયા, જિસમેં પહલી બાર ઇન્હોંને મૌલિક કથાનક પર રંગીન છાયાંકન કિયા૤ ઇસ ફ઼િલ્મ મેં એક ઉચ્ચ વર્ગ કે પરિવાર કી કહાની હૈ જો [[દાર્જીલિંગ]] મેં એક દોપહર બિતાતે હૈં, ઔર પ્રયાસ કરતે હૈં કિ સબસે છોટી બેટી કા વિવાહ લંદન મેં પઢ઼ે એક કમાઊ ઇંજીનિયર કે સાથ હો જાએ૤ શુરૂ મેં ઇસ ફ઼િલ્મ કો એક વિશાલ હવેલી મેં ચિત્રાંકન કરને કા વિચાર થા, લેકિન બાદ મેં રાય ને નિર્ણય કિયા કિ દાર્જીલિંગ કે વાતાવરણ ઔર પ્રકાશ વ ધુંધ કે ખેલ કા પ્રયોગ કરકે કથાનક કે ખિંચાવ કો પ્રદર્શિત કિયા જાએ૤ રાય ને હંસી મેં એક બાર કહા કિ ઉનકી ફ઼િલ્મ કા છાયાંકન કિસી ભી રોશની મેં હો સકતા થા, લેકિન ઉસી સમય દાર્જીલિંગ મેં મૌજૂદ એક વ્યાવસાયિક ફ઼િલ્મ દલ એક ભી દૃશ્ય નહીં શૂટ કર પાયા ક્યોંકિ ઉન્હોને કેવલ ધૂપ મેં હી શૂટિંગ કરની થી૤<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2003|p=142}}</ref> [[1964]] મેં રાય ને ''[[ચારુલતા]]'' (''ચારુલતા'') ફ઼િલ્મ બનાઈ જિસે બહુત સે આલોચક ઇનકી સબસે નિષ્ણાત ફ઼િલ્મ માનતે હૈ૤<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2003|p=157}}</ref> યહ ઠાકુર કી લઘુકથા ''નષ્ટનીડ઼'' પર આધારિત હૈ૤ ઇસમેં 19વીં શતાબ્દી કી એક અકેલી સ્ત્રી કી કહાની હૈ જિસે અપને દેવર અમલ સે પ્રેમ હોને લગતા હૈ૤ ઇસે રાય કી સર્વોત્કૃષ્ટ કૃતિ માના જાતા હૈ૤ રાય ને ખુદ કહા કિ ઇસમેં સબસે કમ ખામિયાઁ હૈં, ઔર યહી એક ફ઼િલ્મ હૈ જિસે વે મૌકા મિલને પર બિલકુલ ઇસી તરહ દોબારા બનાએંગે૤<ref name="slant">{{cite web | author = એંટની જે | publisher = સ્લાંટ મૈગજ઼ીન | url=http://www.slantmagazine.com/film/film_review.asp?ID=1080 | title=Charulata| accessmonthday=[[19 જૂન]] | accessyear=[[2006]] }}</ref> ચારુ કે રૂપ મેં [[માધવી મુખર્જી]] કે અભિનય ઔર સુબ્રત મિત્ર ઔર બંસી ચન્દ્રગુપ્તા કે કામ કો બહુત સરાહા ગયા હૈ૤ ઇસ કાલ કી અન્ય ફ઼િલ્મેં હૈં: ''મહાનગર'', ''તીન કન્યા'', ''અભિયાન'', ''કાપુરુષ'' (કાયર) ઔર ''મહાપુરુષ''૤ === નઈ દિશાએઁ (1965-1982) === ''ચારુલતા'' કે બાદ કે કાલ મેં રાય ને વિવિધ વિષયોં પર આધારિત ફ઼િલ્મેં બનાઈં, જિનમેં શામિલ હૈં, [[કલ્પનાકથા|કલ્પનાકથાએઁ]], [[વિજ્ઞાનકથા|વિજ્ઞાનકથાએઁ]], [[ગુપ્તચર કથા|ગુપ્તચર કથાએઁ]] ઔર [[ઇતિહાસ|ઐતિહાસિક]] નાટક૤ રાય ને ફ઼િલ્મોં મેં નયી તકનીકોં પર પ્રયોગ કરના ઔર ભારત કે સમકાલીન વિષયોં પર ધ્યાન દેના શુરુ કિયા૤ ઇસ કાલ કી પહલી મુખ્ય ફ઼િલ્મ થી ''[[નાયક]]'' (''નાય઼ક''), જિસમેં એક ફ઼િલ્મ અભિનેતા ([[ઉત્તમ કુમાર]]) રેલ મેં સફર કરતે હુએ એક મહિલા પત્રકાર (શર્મિલા ટૈગોર) સે મિલતા હૈ૤ 24 ઘણ્ટે કી ઘટનાઓં પર આધારિત ઇસ ફ઼િલ્મ મેં ઇસ પ્રસિદ્ધ અભિનેતા કે મનોવિજ્ઞાન કા અન્વેષણ કિયા ગયા હૈ૤ બર્લિન મેં ઇસ ફ઼િલ્મ કો આલોચક પુરસ્કાર મિલા, લેકિન અન્ય પ્રતિક્રિયાએઁ અધિક ઉત્સાહપૂર્ણ નહીં રહીં૤<ref>{{Harvnb|દાસગુપ્ત|1996|p=91}}</ref> [[1967]] મેં રાય ને એક ફ઼િલ્મ કા કથાનક લિખા, જિસકા નામ હોના થા ''દ એલિયન'' (''The Alien'', દૂરગ્રહવાસી)૤ યહ ઇનકી લઘુકથા ''બાઁકુબાબુર બંધુ'' (''બાઁકુબાબુર બન્ધુ'', બાઁકુ બાબુ કા દોસ્ત) પર આધારિત થી જિસે ઇન્હોંને ''સંદેશ'' (''સન્દેશ'') પત્રિકા કે લિએ 1962 મેં લિખા થા૤ ઇસ અમરીકા-ભારત સહ-નિર્માણ પરિયોજના કી નિર્માતા [[કોલમ્બિયા પિક્ચર્સ]] નામક કમ્પની થી૤ [[પીટર સેલર્સ]] ઔર [[માર્લન બ્રૈંડો]] કો ઇસકી મુખ્ય ભૂમિકાઓં કે લિએ ચુના ગયા૤ રાય કો યહ જાનકર આશ્ચર્ય હુઆ કિ ઉનકે કથાનક કે પ્રકાશનાધિકાર કો કિસી ઔર ને હડ઼પ લિયા થા૤ બ્રૈંડો બાદ મેં ઇસ પરિયોજના સે નિકલ ગએ ઔર રાય કા ભી ઇસ ફ઼િલ્મ સે મોહ-ભંગ હો ગયા૤<ref name=IMDbRay> {{cite web | author= ન્યૂમૈન પી | publisher=ઇંટરનેટ મૂવી ડેટાબેસ ઇંકૉર્પોરેશન | url=http://www.imdb.com/name/nm0006249/bio | title=Biography for Satyajit Ray | accessmonthday=[[29 અપ્રૈલ]] | accessyear=[[2006]] }}</ref><ref>{{cite web | publisher=સત્યજિત રાય સોસાયટી | url=http://www.worldofray.com/raysfilmography/unmaderay.aspx | title=The Unmade Ray | accessmonthday=[[4 નવંબર]] | accessyear=[[2006]] | access-date=2007-05-17 | archive-date=2006-11-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061108060113/http://www.worldofray.com/raysfilmography/unmaderay.aspx | url-status=dead }}</ref> કોલમ્બિયા ને 1970 ઔર 80 કે દશકોં મેં કઈ બાર ઇસ પરિયોજના કો પુનર્જીવિત કરને કા પ્રયાસ કિયા લેકિન બાત કભી આગે નહીં બઢ઼ી૤ રાય ને ઇસ પરિયોજના કી અસફલતા કે કારણ 1980 કે એક ''સાઇટ એણ્ડ સાઉંડ'' (''Sight & Sound'') પ્રારૂપ મેં ગિનાએ હૈં, ઔર અન્ય વિવરણ ઇનકે આધિકારિક જીવની લેખક [[એંડ્રૂ રૉબિનસન]] ને ''[[દ ઇનર આઇ]]'' (''The Inner Eye'', અન્તર્દૃષ્ટિ) મેં દિયે હૈં૤ જબ 1982 મેં [[ઈ.ટી. દ એક્સ્ટ્રા-ટેર્રેસ્ટ્રિયલ|ઈ.ટી. ફ઼િલ્મ]] પ્રદર્શિત હુઈ તો રાય ને અપને કથાનક ઔર ઇસ ફ઼િલ્મ મેં કઈ સમાનતાએઁ દેખીં૤ રાય કા વિશ્વાસ થા કિ [[સ્ટીવન સ્પીલબર્ગ]] કી યહ ફ઼િલ્મ ઉનકે કથાનક કે બિના સમ્ભવ નહીં થી (હાલાંકિ સ્પીલબર્ગ ઇસકા ખણ્ડન કરતે હૈં)૤<ref name=UCSCcurrents>{{cite news | author=ન્યૂમૈન જે | url=http://www.ucsc.edu/currents/01-02/09-17/ray.html | title=Satyajit Ray Collection receives Packard grant and lecture endowment | publisher=યૂસી સાંતા ક્રૂજ઼ કરેંટ્સ ઑનલાઇન | date=[[17 સિતંબર]] [[2001]] | accessmonthday=29 અપ્રૈલ | accessyear=2006 | access-date=2007-05-17 | archive-date=2005-11-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20051104203511/http://www.ucsc.edu/currents/01-02/09-17/ray.html | url-status=dead }}</ref> 1969 મેં રાય ને વ્યાવસાયિક રૂપ સે અપની સબસે સફલ ફ઼િલ્મ બનાઈ — ''[[ગુપી ગાઇન બાઘા બાઇન]]'' (''ગુપિ ગાઇન બાઘા બાઇન'', ગુપી ગાએ બાઘા બજાએ)૤ યહ સંગીતમય ફ઼િલ્મ ઇનકે દાદા દ્વારા લિખી એક કહાની પર આધારિત હૈ૤ ગાયક ગૂપી ઔર ઢોલી બાઘા કો ભૂતોં કા રાજા તીન વરદાન દેતા હૈ, જિનકી મદદ સે વે દો પડ઼ોસી દેશોં મેં હોને વાલે યુદ્ધ કો રોકતે હૈં૤ યહ રાય કે સબસે ખર્ચીલે ઉદ્યમોં મેં સે થી ઔર ઇસકે લિએ પૂંજી બહુત મુશ્કિલ સે મિલી૤ રાય કો આખિરકાર ઇસે રંગીન બનાને કા વિચાર ત્યાગના પડ઼ા૤<ref>{{Harvnb|સેટન|1971|pp=291-297}}</ref> રાય કી અગલી ફ઼િલ્મ થી ''અરણ્યેર દિનરાત્રિ'' (''અરણ્યેર દિનરાત્રિ'', જંગલ મેં દિન-રાત), જિસકી સંગીત-સંરચના ''ચારુલતા'' સે ભી જટિલ માની જાતી હૈ૤<ref>{{Harvnb|વુડ|1972|p=13}}</ref> ઇસમેં ચાર ઐસે નવયુવકોં કી કહાની હૈ જો છુટ્ટી મનાને જંગલ મેં જાતે હૈં૤ ઇસમેં [[સિમી ગરેવાલ]] ને એક જંગલી જાતિ કી ઔરત કી ભૂમિકા નિભાઈ હૈ૤ આલોચક ઇસે ભારતીય [[મધ્યમ વર્ગ]] કી માનસિકતા કી છવિ માનતે હૈં૤ ઇસકે બાદ રાય ને સમસામયિક બંગાલી વાસ્તવિકતા પર ધ્યાન દેના શુરુ કિયા૤ બંગાલ મેં ઉસ સમય [[નક્સલવાદ|નક્સલવાદી]] ક્રાંતિ જોર પકડ઼ રહી થી૤ ઐસે સમય મેં નવયુવકોં કી માનસિકતા કો લેકર ઇન્હોંને ''કલકત્તા ત્રયી'' કે નામ સે જાને વાલી તીન ફ઼િલ્મેં બનાઈં — ''[[પ્રતિદ્વંદ્વી]]'' (''પ્રતિદ્બન્દ્બી'') (1970), ''[[સીમાબદ્ધ]]'' (''સીમાબદ્ધ'') (1971) ઔર ''[[જનઅરણ્ય]]'' (''જનઅરણ્ય'') (1975)૤ ઇન તીનોં ફ઼િલ્મોં કી કલ્પના અલગ-અલગ હુઈ લેકિન ઇનકે વિષય સાથ મિલાકર એક ત્રયી કા રૂપ લેતે હૈં૤ ''પ્રતિદ્વંદ્વી'' એક આદર્શવાદી નવયુવક કી કહાની હૈ જો સમાજ સે મોહ-ભંગ હોને પર ભી અપને આદર્શ નહીં ત્યાગતા હૈ૤ ઇસમેં રાય ને કથા-વર્ણન કી એક નયી શૈલી અપનાઈ, જિસમેં ઇન્હોંને નેગેટિવ મેં દૃશ્ય, સ્વપ્ન દૃશ્ય ઔર આકસ્મિક ફ઼્લૈશ-બૈક કા ઉપયોગ કિયા૤ ''જનઅરણ્ય'' ફ઼િલ્મ મેં એક નવયુવક કી કહાની હૈ જો જીવિકા કમાને કે લિએ ભ્રષ્ટ રાહોં પર ચલને લગતા હૈ૤ ''સીમાબદ્ધ'' મેં એક સફલ યુવક અધિક ધન કમાને કે લિએ અપની નૈતિકતા છોડ઼ દેતા હૈ૤ રાય ને 1970 કે દશક મેં અપની દો લોકપ્રિય કહાનિયોં — ''[[સોનાર કેલ્લા]]'' (''સોનાર કેલ્લા'', સ્વર્ણ કિલા) ઔર ''[[જૉય બાબા ફેલુનાથ]]'' (''જય઼ બાબા ફેલુનાથ'') — કા ફ઼િલ્માંકન કિયા૤ દોનોં ફ઼િલ્મેં બચ્ચોં ઔર બડ઼ોં દોનોં મેં બહુત લોકપ્રિય રહીં૤<ref>{{Harvnb|રશદી|1992}}</ref> રાય ને [[બાંગ્લાદેશ મુક્તિ યુદ્ધ]] પર ભી એક ફ઼િલ્મ બનાને કી સોચી, લેકિન બાદ મેં યહ વિચાર ત્યાગ દિયા ક્યોંકિ ઉન્હેં રાજનીતિ સે અધિક શરણાર્થિયોં કે પલાયન ઔર હાલત કો સમઝને મેં અધિક રુચિ થી૤<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2003|p=206}}</ref> [[1977]] મેં રાય ને [[મુંશી પ્રેમચન્દ]] કી કહાની પર આધારિત ''[[શતરંજ કે ખિલાડ઼ી]]'' ફ઼િલ્મ બનાઈ૤ યહ [[ઉર્દૂ ભાષા]] કી ફ઼િલ્મ [[1857 કા પ્રથમ ભારતીય સ્વતન્ત્રતા સંગ્રામ|1857 કે ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામ]] કે એક વર્ષ પહલે [[અવધ]] રાજ્ય મેં [[લખનઊ]] શહર મેં કેન્દ્રિત હૈ૤ ઇસમેં ભારત કે ગુલામ બનને કે કારણોં પર પ્રકાશ ડાલા ગયા હૈ૤ ઇસમેં [[બૉલીવુડ]] કે બહુત સે સિતારોં ને કામ કિયા, જિનમેં પ્રમુખ હૈં — [[સંજીવ કુમાર]], [[સઈદ જાફ઼રી]], [[અમજદ ખ઼ાન]], [[શબાના આજ઼મી]], [[વિક્ટર બૈનર્જી]] ઔર [[રિચર્જ એટનબરો]]૤ [[1980]] મેં રાય ને ''ગુપી ગાઇન બાઘા બાઇન'' કી કહાની કો આગે બઢ઼ાતે હુએ ''[[હીરક રાજ]]'' નામક ફ઼િલ્મ બનાઈ જિસમેં હીરે કે રાજા કા રાજ્ય [[ઇંદિરા ગાંધી]] કે [[આપાતકાલ]] કે દૌરાન કે ભારત કી ઓર ઇંગિત કરતા હૈ૤<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2003|pp=188-189}}</ref> ઇસ કાલ કી દો અન્ય ફ઼િલ્મેં થી — લઘુ ફ઼િલ્મ ''પિકૂર ડાયરી'' (પિકૂ કી દૈનન્દિની) યા ''પિકુ'' ઔર ઘંટે-ભર લમ્બી હિન્દી ફ઼િલ્મ ''સદ્ગતિ''૤ === અન્તિમ કાલ (1983–1992) === [[ચિત્ર:Sukumar.gif|thumb|150px|સત્યજિત રાય કે પિતા સુકુમાર રાય, જિન કે જીવન પર સત્યજિત ને 1987 મેં એક વૃત્તચિત્ર બનાયા૤]] રાય બહુત સમય સે ઠાકુર કે ઉપન્યાસ ''[[ઘરે બાઇરે]]'' પર આધારિત [[ઘરે બાઇરે (ફ઼િલ્મ)|ફ઼િલ્મ]] બનાને કી સોચ રહે થે૤<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2003|pp=66-67}}</ref> બીમારી કી વજહ સે ઇસમેં કુછ ભાગ ઉત્કૃષ્ટ નહીં હૈં, લેકિન ફ઼િલ્મ કો સરાહના બહુત મિલી૤ [[1987]] મેં ઉન્હોંને અપને પિતા સુકુમાર રાય કે જીવન પર એક વૃત્તચિત્ર બનાયા૤ રાય કી આખિરી તીન ફ઼િલ્મેં ઉનકી બીમારી કે કારણ મુખ્યતઃ આન્તરિક સ્થાનોં મેં શૂટ હુઈં ઔર ઇસ કારણ સે એક વિશિષ્ટ શૈલી કા અનુસરણ કરતી હૈં૤ ઇનમેં સંવાદ અધિક હૈ ઔર ઇન્હેં રાય કી બાકી ફ઼િલ્મોં સે નિમ્ન શ્રેણી મેં રખા જાતા હૈ૤ ઇનમેં સે પહલી, ''[[ગણશત્રુ]]'' (''ગણશત્રુ''), [[હેનરિક ઇબસન]] કે પ્રખ્યાત નાટક ''[[એન એનિમી ઑફ઼ દ પીપલ]]'' પર આધારિત હૈ, ઔર ઇન તીનોં મેં સે સબસે કમજોર માની જાતી હૈ૤<ref>{{Harvnb|દાસગુપ્ત|1996|p=134}}</ref> [[1990]] કી ફ઼િલ્મ ''[[શાખા પ્રશાખા]]'' (''શાખા પ્રશાખા'') મેં રાય ને અપની પુરાની ગુણવત્તા કુછ વાપિસ પ્રાપ્ત કી૤<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2003|p=353}}</ref> ઇસમેં એક બૂઢ઼ે આદમી કી કહાની હૈ, જિસને અપના પૂરા જીવન ઈમાનદારી સે બિતાયા હોતા હૈ, લેકિન અપને તીન બેટોં કે ભ્રષ્ટ આચરણ કા પતા લગને પર ઉસે કેવલ અપને ચૌથે, માનસિક રૂપ સે બીમાર, બેટે કી સંગત રાસ આતી હૈ૤ રાય કી અંતિમ ફ઼િલ્મ ''[[આગન્તુક]]'' (''આગન્તુક'') કા માહૌલ હલ્કા હૈ લેકિન વિષય બહુત ગૂઢ઼ હૈ૤ ઇસમેં એક ભૂલા-બિસરા મામા અપની ભાંજી સે અચાનક મિલને આ પહુઁચતા હૈ, તો ઉસકે આને કે વાસ્તવિક કારણ પર શંકા કી જાને લગતી હૈ૤ === ફ઼િલ્મ કૌશલ === સત્યજિત રાય માનતે થે કિ કથાનક લિખના નિર્દેશન કા અભિન્ન અંગ હૈ૤ યહ એક કારણ હૈ જિસકી વજહ સે ઉન્હોંને પ્રારંભ મેં બાંગ્લા કે અતિરિક્ત કિસી ભી ભાષા મેં ફ઼િલ્મ નહીં બનાઈ૤ અન્ય ભાષાઓં મેં બની ઇનકી દોનોં ફ઼િલ્મોં કે લિએ ઇન્હોંને પહલે અંગ્રેજી મેં કથાનક લિખા, જિસે ઇનકે પર્યવેક્ષણ મેં અનુવાદકોં ને હિન્દી યા ઉર્દૂ મેં ભાષાંતરિત કિયા૤ રાય કે કલા નિર્દેશક બંસી ચન્દ્રગુપ્તા કી દૃષ્ટિ ભી રાય કી તરહ હી પૈની થી૤ શુરુઆતી ફ઼િલ્મોં પર ઇનકા પ્રભાવ ઇતના મહત્ત્વપૂર્ણ થા કિ રાય કથાનક પહલે અંગ્રેજી મેં લિખતે થે તાકિ બાંગ્લા ન જાનને વાલે ચન્દ્રગુપ્તા ઉસે સમઝ સકેં૤ શુરુઆતી ફ઼િલ્મોં કે છાયાંકન મેં સુબ્રત મિત્ર કા કાર્ય બહુત સરાહા જાતા હૈ, ઔર આલોચક માનતે હૈં કિ અનબન હોને કે બાદ જબ મિત્ર ચલે ગએ તો રાય કી ફ઼િલ્મોં કે ચિત્રાંકન કા સ્તર ઘટ ગયા૤<ref>{{Harvnb|દાસગુપ્ત|1996|p=91}}</ref> રાય ને મિત્ર કી બહુત પ્રશંસા કી, લેકિન રાય ઇતની એકાગ્રતા સે ફિલ્મેં બનાતે થે કિ ''ચારુલતા'' કે બાદ સે રાય કૈમરા ખુદ હી ચલાને લગે, જિસકે કારણ મિત્ર ને 1966 સે રાય કે લિએ કામ કરના બંદ કર દિયા૤ મિત્ર ને બાઉંસ-પ્રકાશ કા સર્વપ્રથમ પ્રયોગ કિયા જિસમેં વે પ્રકાશ કો કપડ઼ે પર સે ઉછાલ કર વાસ્તવિક પ્રતીત હોને વાલા પ્રકાશ રચ લેતે થે૤ રાય ને અપને કો [[ફ઼્રાંસીસી નવ તરંગ]] કે [[જ઼ાઁ-લુક ગૉડાર]] ઔર [[ફ઼્રાંસ્વા ત્રૂફ઼ો]] કા ભી ઋણી માનતે થે, જિનકે નએ તકનીકી ઔર સિનેમા પ્રયોગોં કા ઉપયોગ રાય ને અપની ફ઼િલ્મોં મેં કિયા૤<ref name=abhijitsen>{{cite web | author = સેન એ | publisher = પરબાસ | url=http://www.parabaas.com/satyajit/articles/pAbhijit.html | title=Western Influences on Satyajit Ray | accessmonthday=[[29 અપ્રૈલ]] | accessyear=[[2006]] }}</ref> હાલાંકિ [[દુલાલ દત્તા]] રાય કે નિયમિત ફ઼િલ્મ સંપાદક થે, રાય અક્સર સંપાદન કે નિર્ણય ખુદ હી લેતે થે, ઔર દત્તા બાકી કામ કરતે થે૤ વાસ્તવ મેં આર્થિક કારણોં સે ઔર રાય કે કુશલ નિયોજન સે સંપાદન અક્સર કૈમરે પર હી હો જાતા થા૤ શુરુ મેં રાય ને અપની ફ઼િલ્મોં કે સંગીત કે લિએ લિએ [[રવિ શંકર]], [[વિલાયત ખ઼ાઁ]] ઔર [[અલી અક઼બર ખ઼ાઁ]] જૈસે [[ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીત|ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતજ્ઞોં]] કે સાથ કામ કિયા, લેકિન રાય કો લગને લગા કિ ઇન સંગીતજ્ઞોં કો ફ઼િલ્મ સે અધિક સંગીત કી સાધના મેં અધિક રુચિ હૈ૤<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2003|pp=315-318}}</ref> સાથ હી રાય કો [[પાશ્ચાત્ય સંગીત]] કા ભી જ્ઞાન થા જિસકા પ્રયોગ વહ ફ઼િલ્મોં મેં કરના ચાહતે થે૤ ઇન કારણોં સે ''તીન કન્યા'' (''તિન કન્યા'') કે બાદ સે ફ઼િલ્મોં કા સંગીત ભી રાય ખુદ હી રચને લગે૤ રાય ને વિભિન્ન પૃષ્ઠભૂમિ વાલે અભિનેતાઓં કે સાથ કામ કિયા, જિનમેં સે કુછ વિખ્યાત સિતારે થે, તો કુછ ને કભી ફ઼િલ્મ દેખી તક નહીં થી૤<ref>{{Harvnb|રાય|1994|p=100}}</ref> રાય કો બચ્ચોં કે અભિનય કે નિર્દેશન કે લિએ બહુત સરાહા ગયા હૈ, વિશેષત: અપુ એવં દુર્ગા (''પાથેર પાંચાલી''), રતન (''પોસ્ટમાસ્ટર'') ઔર મુકુલ (''સોનાર કેલ્લા'')૤ અભિનેતા કે કૌશલ ઔર અનુભવ કે અનુસાર રાય કા નિર્દેશન કભી ન કે બરાબર હોતા થા (''આગન્તુક'' મેં [[ઉત્પલ દત્ત]]) તો કભી વે અભિનેતાઓં કો કઠપુતલિયોં કી તરહ પ્રયોગ કરતે થે (અપર્ણા કી ભૂમિકા મેં શર્મિલા ટૈગોર)૤<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2003|p=307}}</ref> === સમીક્ષા એવં પ્રતિક્રિયા === રાય કી કૃતિયોં કો માનવતા ઔર સમષ્ટિ સે ઓત-પ્રોત કહા ગયા હૈ૤ ઇનમેં બાહરી સરલતા કે પીછે અક્સર ગહરી જટિલતા છિપી હોતી હૈ૤<ref name="malcolm2">{{cite web | author = મૈલ્કમ ડી | publisher = ગાર્ડિયન.કો.યૂકે | url=http://film.guardian.co.uk/features/featurepages/0,4120,708691,00.html | title=The universe in his backyard| accessmonthday=[[15 ફરવરી]] | accessyear=[[2007]] }}</ref><ref name="sragrow">{{cite web | author=સ્વાગ્રો એમ | publisher=દ એટલૈંટિક મન્થલી | url=http://satyajitray.ucsc.edu/articles/sragow.html | title=An Art Wedded to Truth | accessmonthday=[[15 ફરવરી]] | accessyear=[[2007]] | access-date=2007-05-17 | archive-date=2009-04-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090412212046/http://satyajitray.ucsc.edu/articles/sragow.html | url-status=dead }}</ref> ઇનકી કૃતિયોં કો અન્યાન્ય શબ્દોં મેં સરાહા ગયા હૈ૤ અકિરા કુરોસાવા ને કહા, “રાય કા સિનેમા ન દેખના ઇસ જગત મેં સૂર્ય યા ચન્દ્રમા કો દેખે બિના રહને કે સમાન હૈ૤” આલોચકોં ને ઇનકી કૃતિયોં કો અન્ય કઈ કલાકારોં સે તુલના કી હૈ — [[અંટોન ચેખ઼ફ઼]], [[જ઼ાઁ રન્વાર]], [[વિટ્ટોરિયો દે સિકા]], [[હૉવાર્ડ હૉક્સ]], [[મોત્સાર્ત]], યહાઁ તક કિ [[વિલિયમ શેક્સપિયર|શેક્સપિયર]] કે સમતુલ્ય પાયા ગયા હૈ૤<ref>{{Harvnb|વુડ|1972}}</ref><ref>{{cite web | author=એબર્ટ આર | publisher=સનટાઇમ્સ.કૉમ | url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19990117/REVIEWS08/401010342/1023 | title=The Music Room (1958) | accessmonthday=[[29 અપ્રૈલ]] | accessyear=[[2006]] | access-date=2021-12-26 | archive-date=2005-12-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20051226145349/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19990117%2FREVIEWS08%2F401010342%2F1023 | url-status=dead }}</ref> [[નાઇપૉલ]] ને ''શતરંજ કે ખિલાડ઼ી'' કે એક દૃશ્ય કી તુલના શેક્સપિયર કે નાટકોં સે કી હૈ – “કેવલ તીન સૌ શબ્દ બોલે ગએ, લેકિન ઇતને મેં હી અદ્ભુત ઘટનાએઁ હો ગઈં!”<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2003|p=246}}</ref> જિન આલોચકોં કો રાય કી ફ઼િલ્મેં સુરુચિપૂર્ણ નહીં લગતીં, વે ભી માનતે હૈં કિ રાય એક સમ્પૂર્ણ સંસ્કૃતિ કી છવિ ફ઼િલ્મ પર ઉતારને મેં અદ્વિતીય થે૤<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2005|pp=13-14}}</ref> રાય કી આલોચના મુખ્યતઃ ઇનકી ફ઼િલ્મોં કી ગતિ કો લેકર કી જાતી હૈ૤ આલોચક કહતે હૈં કિ યે એક “રાજસી ઘોંઘે” કી ગતિ સે ચલતી હૈં૤<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2003|p=157}}</ref> રાય ને ખુદ માના કિ વે ઇસ ગતિ કે બારે મેં કુછ નહીં કર સકતે, લેકિન કુરોસાવા ને ઇનકા પક્ષ લેતે હુએ કહા, “ઇન્હેં ધીમા નહીં કહા જા સકતા૤ યે તો વિશાલ નદી કી તરહ શાન્તિ સે બહતી હૈં૤” ઇસકે અતિરિક્ત કુછ આલોચક ઇનકી માનવતા કો સાદા ઔર ઇનકે કાર્યોં કો આધુનિકતા-વિરોધી માનતે હૈં ઔર કહતે હૈં કિ ઇનકી ફ઼િલ્મોં મેં અભિવ્યક્તિ કી નઈ શૈલિયાઁ નહીં નજ઼ર આતી હૈં૤ વે કહતે હૈં કિ રાય “માન લેતે હૈં કિ દર્શક ઐસી ફ઼િલ્મ મેં રુચિ રખેંગે જો કેવલ ચરિત્રોં પર કેન્દ્રિત રહતી હૈ, બજાએ ઐસી ફ઼િલ્મ કે જો ઉનકે જીવન મેં નએ મોડ઼ લાતી હૈ૤”<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2003|pp=352-353}}</ref> રાય કી આલોચના [[સમાજવાદ|સમાજવાદી]] વિચારધારાઓં કે રાજનેતાઓં ને ભી કી હૈ૤ ઇનકે અનુસાર રાય પિછડ઼ે સમુદાયોં કે લોગોં કે ઉત્થાન કે લિએ પ્રતિબદ્ધ નહીં થે, બલ્કિ અપની ફ઼િલ્મોં મેં ગરીબી કા સૌન્દર્યીકરણ કરતે થે૤ યે અપની કહાનિયોં મેં દ્વન્દ્વ ઔર સંઘર્ષ કો સુલઝાને કે તરીકે ભી નહીં સુઝાતે થે૤ 1960 કે દશક મેં રાય ઔર [[મૃણાલ સેન]] કે બીચ એક સાર્વજનિક બહસ હુઈ૤ મૃણાલ સેન સ્પષ્ટ રૂપ સે [[માર્ક્સવાદ|માર્ક્સવાદી]] થે ઔર ઉનકે અનુસાર રાય ને ઉત્તમ કુમાર જૈસે પ્રસિદ્ધ અભિનેતા કે સાથ ફ઼િલ્મ બનાકર અપને આદર્શોં કે સાથ સમઝૌતા કિયા૤ રાય ને પલટકર જવાબ દિયા કિ સેન અપની ફ઼િલ્મોં મેં કેવલ બંગાલી મધ્યમ વર્ગ કો હી નિશાના બનાતે હૈં ક્યોંકિ ઇસ વર્ગ કી આલોચના કરના આસાન હૈ૤ 1980 મેં [[સાંસદ]] એવં અભિનેત્રી [[નરગિસ]] ને રાય કી ખુલકર આલોચના કી કિ યે “ગરીબી કી નિર્યાત” કર રહે હૈં, ઔર ઇનસે માઁગ કી કિ યે આધુનિક ભારત કો દર્શાતી હુઈ ફ઼િલ્મેં બનાએઁ૤<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2003|pp=327-328}}</ref> == સાહિત્યિક કૃતિઓ == {{main|સત્યજિત રાય ની સાહિત્યિક કૃતિઓ}} [[ચિત્ર:Ekerpithedui.jpg|thumb|સત્યજિત રાયના વાર્તાસંગ્રહનું મુખપૃષ્ઠ|100px|right]] રાયે [[બાંગ્લા ભાષા]] ના બાળસાહિત્યમાં બે લોકપ્રિય પાત્રોની રચના કરી— ગુપ્તચર [[ફેલુદા]] (''ફેલુદા'') અને વૈજ્ઞાનિક [[પ્રોફ઼ેસર શંકુ]]૤એમણે ઘણી લઘુવાર્તાઓ પણ લખી, જે બાર-બાર વાર્તાઓનાં સંગ્રહમાં પ્રકાશિત થઈ હતી, અને એમના નામોમાં હંમેશા "બાર"(૧૨)ને સંબંધિત શબ્દોની રમત રહેતી૤ ઉદાહરણ તરીકે ''[[એકેર પિઠે દુઇ]]'' (''એકેર પિઠે દુઇ'', એકની ઉપર બે)૤ રાયને ઉખાણાં અને બહુઅર્થી શબ્દોની રમતો પ્રત્યે બહુ લગાવ હતો૤ એ એમની વાર્તાઓમાં પણ જોઈ શકાય છે – ફેલુદા ને ઘણીવાર પૂરી વાતને ઊંડાણપૂર્વક સમજવા માટે ઉખાણાં ઉકેલવા પડે છે૤ [[શેરલોક હોમ્સ]] અને [[ડૉક્ટર વૉટસન]] ની જેમ ફેલુદાની કથાઓનું વર્ણન એનો પિતરાઈ ભાઈ તોપસે કરે છે૤ પ્રોફેસર શંકુ ની વિજ્ઞાનકથાઓ એક રોજનિશી(ડાયરી) ના સ્વરૂપમાં છે,જે શંકુના અચાનક ગાયબ થઈ ગયા પછી મળે છે૤ રાયે આ વાર્તાઓમાં અજ્ઞાત અને રોમાંચક તત્વોને ઊંડાણપૂર્વક તપાસ્યા છે, જે એમની ફિલ્મોમાં નથી જોવા મળતું૤<ref name="nandy">{{Harvnb|નન્દી|1995}}</ref> એમની લગભગ બધી વાર્તાઓ હિન્દી,અંગ્રેજી અને અન્ય ભાષાઓમાં અનુવાદિત થઈ ચૂકી છે૤ રાયની લગભગ દરેક વાર્તા પણ બાંગ્લા ભાષામાં સાહિત્યિક પત્રિકા "એકશાન" (''એકશાન'') માં પ્રકાશિત થઈ ચૂકી છે૤ રાયે [[1982]] માં આત્મકથા લખી ''[[જખન છોટો છિલમ]]'' (જ્યારે હું નાનો હતો)૤ એના સિવાય એમણે ફિલ્મોના વિષય પર પણ ઘણાં પુસ્તકો લખ્યાં છે, જેમાં મુખ્યત્વે છે ''[[આવર ફ઼િલ્મ્સ, દેયર ફ઼િલ્મ્સ]]'' (''Our Films, Their Films'', આપણી ફિલ્મો,તેમની ફિલ્મો)૤ 1976 માં પ્રકાશિત થયેલ આ પુસ્તકમાં રાય દ્વારા લખાયેલાં વિવેચનોનો સંગ્રહ છે૤ એના પહેલા ભાગમાં [[ભારતીય સિનેમા]] નું વિવરણ છે, અને બીજો ભાગ [[હૉલીવુડ]] પર કેન્દ્રિત છે૤ રાયે [[ચાર્લી ચૈપલિન]] અને અકીરા કુરોસાવા જેવા નિર્દેશકોં અને ઇતાલવી નવયથાર્થવાદ જેવા વિષયોં પર વિશેષ ધ્યાન આપ્યું છે૤ 1976 માં જ એમણે બીજું એક પુસ્તક પ્રકાશિત કર્યું — ''[[વિષય ચલચિત્ર]]'' (''બિષય઼ ચલચ્ચિત્ર'') જેમાં સિનેમાના વિવિધ પાસાઓ પર એમના ચિંતનનું સંક્ષિપ્ત વર્ણન છે૤ આના સિવાય એમનં બીજું એક પુસ્તક ''[[એકેઈ બોલે શૂટિંગ]]'' (''એકેઇ બલે શુટિં'') ([[1979]]) અને ફિલ્મો પરનો અન્ય એક નિબંધ પણ પ્રકાશિત થયો છે૤ રાયે નિરર્થક કવિતાઓનું એક સંકલન ''[[તોડ઼ાય બાઁધા ઘોડ઼ાર ડિમ]]'' (''તોડ઼ાય઼ બાઁધા ઘોડ઼ાર ડિમ'', ઘોડાનાં ઈંડાઓનું ગુચ્છ) પણ લખ્યું છે,જેમાં [[લુઇસ કૈરલ]] ની કવિતા ''જૈબરવૉકી'' નો અનુવાદ પણ સામેલ છે૤ એમણે બાંગ્લામાં [[મુલ્લા નસરુદ્દીન]] ની વાર્તાઓનો સંગ્રહ પણ પ્રકાશિત કર્યો૤ == સમ્માન એવં પુરસ્કાર == [[ચિત્ર:Satyajit-ray-oscar-180.jpg|thumb|right|175px|નિધન કે કુછ હી દિન પહલે રાય અકાદમી પુરસ્કાર કે સાથ]] {{main|સત્યજિત રાય કો મિલે સમ્માન}} રાય કો જીવન મેં અનેકોં પુરસ્કાર ઔર સમ્માન મિલે૤ [[ઑક્સફર્ડ વિશ્વવિદ્યાલય]] ને ઇન્હેં [[સમ્માનદાયક ડૉક્ટરેટ]] કી ઉપાધિયાઁ પ્રદાન કી૤ ચાર્લી ચૈપલિન કે બાદ યે ઇસ સમ્માન કો પાને વાલે પહલે ફ઼િલ્મ નિર્દેશક થે૤ ઇન્હેં [[1985]] મેં [[દાદાસાહબ ફાલ્કે પુરસ્કાર]] ઔર [[1987]] મેં ફ્રાંસ કે [[લીજન ઑફ઼ ઑનર]] પુરસ્કાર સે સમ્માનિત કિયા ગયા૤ મૃત્યુ સે કુછ સમય પહલે ઇન્હેં [[સમ્માનદાયક અકાદમી પુરસ્કાર]] ઔર ભારત કા સર્વોચ્ચ સમ્માન [[ભારત રત્ન]] પ્રદાન કિયે ગએ૤ મરણોપરાંત [[સૈન ફ઼્રૈંસિસ્કો અન્તરરાષ્ટ્રીય ફ઼િલ્મોત્સવ]] મેં ઇન્હેં ''નિર્દેશન મેં જીવન-પર્યન્ત ઉપલબ્ધિ-સ્વરૂપ અકિરા કુરોસાવા પુરસ્કાર'' મિલા જિસે ઇનકી ઓર સે શર્મિલા ટૈગોર ને ગ્રહણ કિયા૤<ref>{{cite news | author= | url=http://history.sffs.org/awards_tributes/search.php?search_by=6&searchfield=Satyajit+Ray | title=Awards and Tributes | publisher=સૈન ફ઼્રૈંસિસ્કો ઇંટરનૈશનલ ફ઼િલ્મ ફ઼ેસ્ટિવલ | accessmonthday=11 ફરવરી | accessyear=2007 }}</ref> <!-- However, it is a common opinion that the films he made after his heart attack had lost some of the vitality of his earlier works. His private life was never a subject of media scrutiny, although some believe Ray had an affair with [[માધબી મુખર્જી]] in 1960s.<ref>{{Harvnb|રૉબિનસન|2003|p=362}}</ref> --> == ધરોહર == સત્યજિત રાય ભારત ઔર વિશ્વભર કે બંગાલી સમુદાય કે લિએ એક સાંસ્કૃતિક પ્રતીક હૈં૤ બંગાલી સિનેમા પર રાય ને અમિટ છાપ છોડ઼ી હૈ૤ બહુત સે બાંગ્લા નિર્દેશક ઇનકે કાર્ય સે પ્રેરિત હુએ હૈં — [[અપર્ણા સેન]], [[ઋતુપર્ણ ઘોષ]], [[ગૌતમ ઘોષ]], [[તારિક઼ મસૂદ]] ઔર [[તન્વીર મુકમ્મલ]]૤ ભારતીય સિનેમા પર ઇનકે પ્રભાવ કો હર શૈલી કે નિર્દેશક માનતે હૈં, જિનમેં [[બુદ્ધદેવ દાસગુપ્તા]], [[મૃણાલ સેન]]<ref>{{cite web | author = મૃણાલ સેન | publisher = લિટલ મૈગજ઼ીન | url=http://www.littlemag.com/2000/mrinal.htm | title=Our lives, their lives | accessmonthday=[[29 જૂન]] | accessyear=[[2006]] }} </ref> ઔર [[અદૂર ગોપાલકૃષ્ણન્]] શામિલ હૈં૤ ભારત કે બાહર ભી [[માર્ટિન સોર્સીસી]],<ref>{{cite web | author=ક્રિસ ઇંગ્વી | publisher=હૈચેટ | url=http://www.gwhatchet.com/media/storage/paper332/news/2002/03/04/Arts/Martin.Scorsese.Hits.Dc.Hangs.With.The.Hachet-195598.shtml?norewrite200607071207&sourcedomain=www.gwhatchet.com | title=Martin Scorsese hits DC, hangs with the Hachet | accessmonthday=[[29 જૂન]] | accessyear=[[2006]] }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[જેમ્સ આઇવરી]],<ref>{{cite web | author = શેલ્ડન હૉલ | publisher = સ્ક્રીન ઑનલાઇન | url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/532213/index.html | title=Ivory, James (1928—) | accessmonthday=12 ફરવરી | accessyear=2007 }} </ref> [[અબ્બાસ કિયારોસ્તામી]] ઔર [[એલિયા કાજ઼ાન]] જૈસે નિર્દેશક ભી ઇનકી શૈલી સે પ્રભાવિત હુએ હૈં૤ [[ઇરા સૈક્સ]] કી ફ઼િલ્મ ''ફ઼ૉર્ટી શેડ્સ ઑફ઼ બ્લુ'' (''Forty Sheds of Blue'', ચાલીસ તરહ કે નીલે રંગ) બહુત કુછ ''ચારુલતા'' પર આધારિત થી૤ રાય કી કૃતિયોં કે હવાલે અન્ય કઈ ફ઼િલ્મોં મેં મિલતે હૈં, જૈસે ''સેક્રેડ ઈવિલ'' (''Sacred Evil'', પાવન દુષ્ટતા),<ref>{{cite web | author = એસ. કે. ઝા | publisher = ટેલિગ્રાફ઼ ઇંડિયા | url=http://www.telegraphindia.com/1060609/asp/etc/story_6319302.asp | title=Sacred Ray | accessmonthday=[[29 જૂન]] | accessyear=[[2006]] }} </ref> [[દીપા મહતા]] કી [[તત્વ ત્રયી]] ઔર [[જ઼ાઁ-લુક ગૉડાર]] કી કઈ કૃતિયાઁ૤<ref>{{cite web | author=એંડ્રે હાબીબ | publisher=સેંસસ ઑફ઼ સિનેમા | url=http://archive.sensesofcinema.com/contents/01/16/godard_habib.html | title=Before and After: Origins and Death in the Work of Jean-Luc Godard | accessmonthday=29 જૂન | accessyear=2006 | access-date=2011-01-06 | archive-date=2006-06-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060614150838/http://www.sensesofcinema.com/contents/01/16/godard_habib.html | url-status=dead }}</ref> 1993 મેં [[યૂસી સાંતા ક્રૂજ઼]] ને રાય કી ફ઼િલ્મોં ઔર ઉન પર આધારિત સાહિત્ય કા સંકલન કરના પ્રારંભ કિયા૤ 1995 મેં ભારત સરકાર ને ફ઼િલ્મોં સે સમ્બન્ધિત અધ્યયન કે લિએ [[સત્યજિત રાય ફ઼િલ્મ એવં ટેલિવિજ઼ન સંસ્થાન]] કી સ્થાપના કી૤ લંદન ફ઼િલ્મોત્સવ મેં નિયમિત રૂપ સે એક ઐસે નિર્દેશક કો સત્યજિત રાય પુરસ્કાર દિયા જાતા હૈ જિસને પહલી ફ઼િલ્મ મેં હી “રાય કી દૃષ્ટિ કી કલા, સંવેદના ઔર માનવતા” કો અપનાયા હો૤ <!-- 2007 મેં, [[બીબીસી|બ્રિટિશ બ્રૉડકાસ્ટિંગ કૉર્પોરેશન]] declared that two ''ફેલુદા'' stories would be made into radio programs.<ref>{{cite web | author = દત્ત એસ | publisher = ફ઼ાઇનૈંશિયલ એક્સપ્રેસ | url=http://www.financialexpress.com/fe_archive_full_story.php?content_id=152924 | title= Feluda goes global, via radio | accessmonthday= 12 ફરવરી | accessyear=2007 }} </ref> --> == સાંસ્કૃતિક હવાલે == અમરીકન કાર્ટૂન ધારાવાહિક ''[[દ સિમ્પ્સન્સ]]'' મેં અપુ નહસપીમાપેતિલોન કે ચરિત્ર કા નામ રાય કે સમ્માન મેં રખા ગયા થા૤ રાય ઔર માધવી મુખર્જી પહલે ભારતીય ફ઼િલ્મ વ્યક્તિત્વ થે જિનકી તસ્વીર કિસી વિદેશી ડાકટિકટ ([[ડોમિનિકા]] દેશ) પર છપી૤ કઈ સાહિત્યિક કૃતિયોં મેં રાય કી ફ઼િલ્મોં કા હવાલા દિયા ગયા હૈ — [[સૉલ બેલો]] કા ઉપન્યાસ ''હર્જ઼ોગ'' ઔર [[જે. એમ. કોટજ઼ી]] કા ''યૂથ'' (યૌવન)૤ [[સલમાન રશદી]] કે બાલ-ઉપન્યાસ ''હારુન એંડ દ સી ઑફ઼ સ્ટોરીજ઼'' (''Harun and the Sea of Stories'', હારુન ઔર કહાનિયોં કા સાગર) મેં દો મછલિયોં કા નામ “ગુપી” ઔર “બાઘા” હૈ૤ == સંદર્ભ == === ટીકા-ટિપ્પણી === <references/> === ગ્રન્થ એવં નિબંધસૂચી === <div style=font-size:90%;>{{col-begin}} {{col-2}} * {{ઉદ્ધરણ | last = કૂપર | first = ડી | year = 2000 | title = The Cinema of Satyajit Ray: Between Tradition and Modernity | url = http://assets.cambridge.org/052162/0260/sample/0521620260WSN01.pdf | publisher = કેમબ્રિજ યૂનિવર્સિટી પ્રેસ | isbn = 0521629802 }}૤ * {{ઉદ્ધરણ | last = દાસગુપ્ત | first = સી | year = 1996 | title = The cinema of Satyajit Ray | publisher = પેંગ્વિન ઇંડિયા | isbn = 0140247807 }}૤ * {{ઉદ્ધરણ | last = ગાંગુલી | first = એસ | year = 2001 | title = Satyajit Ray: In search of the modern | publisher = ઇંડિયાલૉગ | isbn = 8187981040 }}૤ * {{ઉદ્ધરણ | last = મિત્ર | first = એસ | year = 1983 | title = The Genius of Satyajit Ray | journal = ઇંડિયા ટુડે }}૤ * {{ઉદ્ધરણ | last = નન્દી | first = એ | year = 1995 | Chapter = Satyajit Ray's Secret Guide to Exquisite Murders | title = The Savage Freud and Other Essays on Possible and Retrievable Selves | publisher = પ્રિંસટન યૂનિવર્સિટી પ્રેસ | isbn = 0691044104 }}૤ * {{ઉદ્ધરણ | last = નાઇસ | first = બી | year = 1988 | title = Satyajit Ray: A Study of His Films | publisher = પ્રેગર પબ્લિશર્સ | isbn = 0275926664 }}૤ * {{ઉદ્ધરણ | last = રાય | first = એસ | year = 1993 | Edition = 3 | title = આવર ફ઼િલ્મ્સ, દેયર ફ઼િલ્મ્સ | publisher = એશિયા બુક કૉર્પ ઑફ઼ એમર | isbn = 0863113176 }}૤ {{col-2}} * {{ઉદ્ધરણ | last = રાય | first = એસ | year = 1994 | title = My Years with Apu | publisher = વાઇકિંગ | isbn = 0670862150 }}૤ * {{ઉદ્ધરણ | last = રાય | first = એસ | year = 2005 | title = Speaking of films | publisher = પેંગ્વિન ઇંડિયા | isbn = 0144000261 }}૤ * {{ઉદ્ધરણ | last = રૉબિનસન | first = એ | year = 2003 | title = Satyajit Ray: The Inner Eye: The Biography of a Master Film-Maker | publisher = આઇ. બી. ટૉરિસ | isbn = 1860649653 }}૤ * {{ઉદ્ધરણ | last = રૉબિનસન | first = એ | year = 2005 | title = Satyajit Ray: A Vision of Cinema | publisher = આઇ. બી. ટૉરિસ | isbn = 1845110749 }}૤ * {{ઉદ્ધરણ | last = રશદી | first = એસ | year = 1992 | title = Imaginary Homelands | publisher = પેંગ્વિન | isbn = 0140140360 }}૤ * {{ઉદ્ધરણ | last = સેટન | first = એમ | year = 1971 | title = Satyajit Ray: Portrait of a director | publisher = ઇંડિયાના યૂનિવર્સિટી પ્રેસ | isbn = 0253168155 }}૤ * {{ઉદ્ધરણ | last = વુડ | first = આર | year = 1972 | title = The Apu trilogy | publisher = નવેમ્બર બુક્સ લિ. | isbn = 0856310034 }}૤ * {{ઉદ્ધરણ | editor-last = બિશ્વાસ | editor-first = એમ | year = 2006 | title = Apu and after: Revisiting Ray's cinema | publisher = સીગલ બુક્સ }}૤ {{col-end}}</div> == બાહ્ય કડીઓ == {{col-begin}} {{col-2}} * [http://www.satyajitray.org સત્યજિતરાય.ઑર્ગ] * {{imdb name|0006249}} * [http://www.worldofray.com રાય કી દુનિયા] * [http://www.telegraphindia.com/1060502/asp/calcutta/story_6171959.asp# "રાય કો યાદ કરના, ફ઼્રેમ-દર-ફ઼્રેમ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107233457/http://www.telegraphindia.com/1060502/asp/calcutta/story_6171959.asp |date=2009-01-07 }} * [http://www.boi-mela.com/Booklist.asp?author=881 સત્યજિત રાય કી પુસ્તકોં કા સંગ્રહણ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311044707/http://www.boi-mela.com/Booklist.asp?author=881 |date=2007-03-11 }} * [[અમર્ત્ય સેન]]: [http://satyajitray.ucsc.edu/articles/sen.html સત્યજિત રાય ઔર વિશ્વ કી કલા: હમારી સંસ્કૃતિ, ઉનકી સંસ્કૃતિ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060904225239/http://satyajitray.ucsc.edu/articles/sen.html |date=2006-09-04 }} {{col-2}} * [http://www.parabaas.com/satyajit પરબાસ મેં સત્યજિત રાય પર અનુચ્છેદ] * [http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/ray/ સિનેમા કી સંવેદનાએઁ: મહાન નિર્દેશકોં કા ડેટાબેસ] * [http://www.britishcouncil.org/india-connecting-august2005-westindia-satyajit-ray.htm સત્યજિત રાય: સિનેમા કા દર્શન] નિબંધ: [[એંડ્રૂ રૉબિનસન (લેખક)|એંડ્રૂ રૉબિનસન]] * ટૉક્સિકયૂનિવર્સ.કૉમ મેં જૉન નેસ્બિટ કા નિબંધ: [http://www.toxicuniverse.com/review.php?aid=1000439 સત્યજિત રાય કી સર્વોત્કૃષ્ટ કૃતિ: અપુ ત્રયી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927225300/http://www.toxicuniverse.com/review.php?aid=1000439 |date=2007-09-27 }} * [http://satyajitray.ucsc.edu/ યૂસીએસસી મેં રાય કી ફ઼િલ્મોં ઔર નિબંધોં કા સંગ્રહણ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070313215233/http://satyajitray.ucsc.edu/ |date=2007-03-13 }} * [http://www.calcuttaweb.com/cinema/satyajit/sray.shtml રાય કી ફ઼િલ્મોં કી સૂચી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070403101938/http://www.calcuttaweb.com/cinema/satyajit/sray.shtml |date=2007-04-03 }} * [http://www.spicevienna.org/showPerson.php?p=8515 સ્પાઇસ મેં સત્યજિત રાય] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927213449/http://www.spicevienna.org/showPerson.php?p=8515 |date=2007-09-27 }} {{col-end}} {{ભારત રત્ન}} {{દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર}} [[શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા]] [[શ્રેણી:ભારતીય ફિલ્મ દિગ્દર્શકો]] [[શ્રેણી:૧૯૯૨માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:૧૯૨૧માં જન્મ]] [[શ્રેણી:દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર વિજેતા]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] 1rx1omr73gpbd0kbub63mre27n88ebs 0 5190 902146 888098 2026-07-07T15:25:41Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902146 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> | name = ચંદ્રવદન ચીમનલાલ મહેતા | image = | birth_date = [[એપ્રિલ ૬|૬ એપ્રિલ]], ૧૯૦૧ | birth_place = [[સુરત]], બ્રિટિશ ભારત | death_date = [[મે ૪|૪ મે]], ૧૯૯૧ | occupation = નાટ્ય લેખક, વિવેચક, લેખક, કવિ, પ્રવાસવર્ણન લેખક | language = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] | nationality = ભારતીય | citizenship = ભારતીય | education = બી.એ. | notableworks = ''નાટ્ય ગઠરિયાં'' | awards = {{plainlist| * [[પદ્મશ્રી]] (૧૯૬૨) * સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર (૧૯૭૧) * સંગીત નાટક અકાદમી ફેલોશીપ (૧૯૮૪) }} }} [[File:Chandravadan Mehta Marg - Vadodara - Gujarat 001.jpg|thumb|ચંદ્રવદન મહેતા માર્ગ]] '''ચંદ્રવદન ચીમનલાલ મહેતા''' ([[એપ્રિલ ૬|૬ એપ્રિલ]], ૧૯૦૧ - [[મે ૪|૪ મે]], ૧૯૯૧) પ્રસિદ્ધ [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] સાહિત્યકાર અને કવિ હતા.<ref name="gsp">{{cite web |url= https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Cha-Chi-Mehta.html|title= સાહિત્યસર્જક: ચંદ્રવદન મહેતા|first= Chandrakanth|last= Topiwala|publisher= Gujarati Sahitya Parishad}}</ref> તેઓ '''ચં. ચી. મહેતા''' અથવા '''ચંદ્રવદન મહેતા''' એવા ટુંકા નામે ઓળખાતા હતા. == જીવન == ચંદ્રવદન મહેતાનો જન્મ ૬ એપ્રિલ ૧૯૦૧ના રોજ દક્ષિણ ગુજરાતના [[સુરત]]માં થયો હતો. પ્રાથમિક શિક્ષણ [[વડોદરા]]માં અને માધ્યમિક શિક્ષણ સુરતમાં પૂર્ણ કર્યા બાદ ૧૯૧૯માં તેઓ મૅટ્રિક થયા.<ref name="gsp"/> ૧૯૨૪ માં [[મુંબઈ]] ઍલ્ફિન્સ્ટન કૉલેજમાંથી ગુજરાતી વિષય સાથે બી.એ. થયા. તેમણે બારડોલી સત્યાગ્રહમાં ભાગ લીધો હતો. ૧૯૨૮માં તેઓ ''નવભારત''ના સંપાદક તરીકે જોડાયા હતા. ૧૯૩૩ થી ૧૯૩૬ સુધી તેઓ મુંબઈની ન્યૂ એરા હાઈસ્કૂલમાં શિક્ષક હતા. ૧૯૩૮માં તેઓ મુંબઈ તેમ જ ૧૯૫૪માં [[અમદાવાદ]] ‘આકાશવાણી’ના નિયામક તરીકે રહ્યા હતા.<ref name="t2003">{{cite book|last=Tevani|first=|title=C.C. Mehta|url=http://books.google.com/books?id=AbLPU10RFUYC&pg=PA92|date=૧ જાન્યુઆરી ૨૦૦૩|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-1676-1|page=૯૨}}</ref> નિવૃત્તિ બાદ તેઓ [[મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય|મ.સ. યુનિવર્સિટી]] અને [[ગૂજરાત વિદ્યાપીઠ]]ના નાટ્યવિભાગ સાથે સંલગ્ન રહ્યા હતા. વિદેશના વાસપ્રવાસે અનેક દેશોની નાટ્યશાળાઓના, સમકાલીન નાટ્યપ્રવૃત્તિના, લેખકો, દિગ્દર્શકો અને નાટ્યકલાના તેમ જ નાટ્યતંત્રના નિષ્ણાતોના પરિચયમાં હતા. આજે તેઓ નાટ્યકલાના વિશ્વવિખ્યાત તદ્વિદ ગણાય છે. તેઓ ૧૯૭૮માં [[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]]ના પ્રમુખ હતા તેમજ ફૉર્બસ ગુજરાતી સભાના પણ પ્રમુખ રહ્યા હતા. એમનું અવસાન [[મે ૪|૪ મે]], ૧૯૯૧ના દિવસે થયું હતું. == સર્જન == મંચનક્ષમતા ધરાવતાં નાટકો, હાસ્યકટાક્ષથી સ્વીકીય મુદ્રા ધારણ કરતાં કેટલાંક કાવ્યો, ગદ્યની વિલક્ષણ છટાઓ બતાવતી આત્મકથા અને પ્રવાસકથાઓ-એ સર્વ આ લેખકની વિશિષ્ટ વ્યક્તિસંપદાનો સ્પર્શ પામેલા આવિષ્કારો છે. રંગભૂમિની સૂઝથી લખાયેલાં, તખ્તાને જીવંત કરતાં એમનાં નાટકોની સંખ્યા મોટી છે ને એમાં વૈવિધ્ય પણ છે. ટ્રેજેડી, કૉમેડી, ફારસ, ભાંડભવાઈ ઉપરાંત ઐતિહાસિક, સામાજિક, પૌરાણિક તેમ જ જીવનચરિત્રવિષયક સામગ્રીનો એમણે ઉપયોગ કર્યો છે. નાટકકાર તરીકેની એમની સિદ્ધિ હાસ્યરસમાં છે અને હાસ્યરસમાં પણ એમને અટ્ટહાસ વિશેષ ફાવે છે. === નાટ્યગ્રંથો === એમણે ઓગણત્રીસ જેટલા નાટ્યગ્રંથો આપ્યા છે. ‘અખો’ (૧૯૨૭), ‘મૂંગી સ્ત્રી’ (૧૯૨૭), ‘અખો વરવહુ અને બીજાં નાટકો’ (૧૯૩૩), ‘આગગાડી’ (૧૯૩૩), ‘રમકડાંની દુકાન’ (૧૯૩૪) ‘નર્મદ’ (૧૯૩૭), ‘નાગાબાવા’ (૧૯૩૭), ‘પ્રેમનું મોતી અને બીજાં નાટકો’ (૧૯૩૭), ‘સીતા’ (૧૯૪૩), ‘શિખરિણી’ (૧૯૪૬), ‘પાંજરાપોળ’ (૧૯૪૭), ‘મેના પોપટ અથવા હાથીઘોડા’ (૧૯૫૧), ‘રંગભંડાર’ (૧૯૫૩), ‘સોનાવાટકડી’ (૧૯૫૫), ‘માઝમરાત’ (૧૯૫૫), ‘મદીરા’ (મિડિયા) (૧૯૫૫), ‘કિશોર નાટકો’- ભા. 1-2 (૧૯૫૬), ‘હોહોલિકા’ (૧૯૫૭), ‘કપૂરનો દીવો’ (૧૯૬૦), ‘પરમ માહેશ્વર’ (૧૯૬૦), ‘સતી’ (૧૯૬૦), ‘કરોળિયાનું જાળું’ (૧૯૬૧), ‘શકુંતલા અથવા કન્યાવિદાય’ (૧૯૬૬), ‘ધરાગુર્જરી’ (૧૯૬૮), ‘અંદર અંદર’ (૧૯૬૯), ‘અબોલા રાણી’ (૧૯૭૨), ‘સંતાકૂકડી’ (૧૯૭૨), ‘ચંદ્રવદન મહેતાનાં પ્રતિનિધિ એકાંકીઓ’ (૧૯૭૪), ‘અંતર-બહિર અને બીજાં નાટકો’ (૧૯૭૫). એમણે નાટ્યમર્મજ્ઞ તરીકે જે કેટલુંક નિરીક્ષણ કર્યું છે એમાં થિયેટરથી માંડી નાટકની ભજવણી સુધીની વિચારણા સાથે વિદેશોની નાટ્યસૃષ્ટિનો અનુભવ ભળેલો છે. એમના નાટ્યવિષયક વિવેચનના ગ્રંથોની સંખ્યા અગિયાર જેટલી છે : ‘કવિ શ્રી નાનાલાલનાં નાટકો અને અકબરશાહની રંગભૂમિ પર રજૂઆત’ (૧૯૫૯), ‘નાટક ભજવતાં’ (૧૯૬૨), ‘લિરિક’ (૧૯૬૨), ‘લિરિક અને લગરિક’ (૧૯૬૫), ‘નાટ્યરંગ’ (૧૯૭૩), ‘અમેરિકન થિયેટર’ (૧૯૭૪), ‘યુરોપના દેશોની નાટ્યસૃષ્ટિ’ (૧૯૭૪), ‘જાપાનનું થિયેટર’ (૧૯૭૫), ‘વાક્’ (૧૯૭૫), ‘એકાંકી : ક્યારે ક્યાં અને કેવાં ઉપરાંત બીજા નાટ્યવિષયક લેખો’ (૧૯૭૫). એમનું અંગ્રેજી પુસ્તક ‘બિબ્લિઓગ્રાફી ઑવ સ્ટેજેબલ પ્લેઝ ઇન ઇન્ડિયન લેંગ્વેઝિસ’- ભા. ૧,૨ (૧૯૬૪, ૧૯૬૫) નાટ્યસંશોધનનો ગ્રંથ છે. આ ગ્રંથ દ્વારા યુરોપના નાટ્યક્ષેત્રે એમની પ્રસિદ્ધિ થઈ. એમાં ૧૯મી અને ૨૦મી સદીમાં ભારતમાં ભજવાયેલાં-લખાયેલાં નાટકોની સાલ, કર્તા, પાત્રવાર યાદી એમણે દશ વર્ષની મહેનતથી તૈયાર કરેલી છે. ''આગગાડી'' ચંદ્રવદન મહેતાનું કરુણાન્ત નાટક છે.<ref name=ho>[[#Ho|Hochman, p. 37]]</ref><ref>[[#Ch|Chambers, p. 382]]</ref><ref>[[#Te|Tevani, p. 50]]</ref> એમાં રેલવેની દુનિયાના વાસ્તવિક ચિત્ર વચ્ચે ગરીબ રેલવે-કામદાર કુટુંબની શાસકમિજાજી ગોરા સાહેબોના અત્યાચારથી થતી અવદશા, ક્યાંક અતિ-ઉત્કટ લાગતી છતાં કૃતિગત સંદર્ભમાં નાટ્યોચિત નિરૂપણને કારણે નિર્વાહ્ય બનતી વાસ્તવિકતાપૂર્વક આલેખાયેલી છે. વસ્તુ તત્કાલીન યુગસંદર્ભાનુકૂલ છે, છતાં બદલાયેલા સમયસંદર્ભમાં પણ કૃતિ પોતાનું વિશિષ્ટ મહત્ત્વ જાળવી રાખે છે, તે તેમાંના કરુણાત્મક-કરુણાન્ત નિરૂપણ ઉપરાંત વિશેષતઃ તો તેની ગુજરાતી નાટ્યક્ષેત્રે તત્કાલપર્યન્ત અપરિમિત એવી નવતર નાટ્યશૈલી અને તખ્તાપરકતાને કારણે. આ નાટક, આ રીતે, ગુજરાતી નાટક તેમ જ રંગભૂમિના નવપ્રસ્થાન તરીકે પણ મહત્ત્વનું છે. લેખકે આ પ્રકારના ‘નાટક’થી ગુજરાતી નાટક અને રંગભૂમિને પરંપરાગત ખ્યાલો અને રીતિપદ્ધતિથી મુક્ત કરી અર્વાચીનતાના ઉંબર પર મૂકી આપ્યાં છે. ''આગગાડી''નું અંગ્રેજી ભાષાંતર તેમણે પોતે ''આર્યન રોડ'' તરીકે કર્યું છે.<ref>[[#Ge|George, p. 179]]</ref> === કાવ્યગ્રંથો === એમની કવિતામાં એક બાજુ બળવંતરાય ઠાકોરના કાવ્યાદર્શનો સ્વીકાર અને બીજી બાજુ ભગિનીપ્રેમના છદ્મ ભાવાવેગની સંદિગ્ધતાનો પુરસ્કાર છે. ‘યમલ’ (૧૯૨૬)માં ચૌદ સૉનેટોનો સંચય છે. ‘ઇલાકાવ્યો’ (૧૯૩૩)માં ‘યમલ’નું પુનમુર્દ્રણ અને ‘કંચનજંઘા’ની સૉનેટમાલા સમેત કુલ પાંત્રીસ સૉનેટ છે. ‘ચાંદરણાં’ (૧૯૩૫) બાલગીતસંગ્રહ છે તો ‘રતન’ (૧૯૩૭) સળંગ પૃથ્વી છંદમાં ૧,૬૩૬ પંક્તિનું કથાકાવ્ય છે. આ કાવ્યમાં બહેન રતનનો ત્યાગ અને એનું મૃત્યુ નિરૂપાયાં છે. ‘રૂડો રબારી’ (૧૯૪૦) કથાકાવ્ય પછી ‘ચડો રે શિખર રાજા રામનાં’ (૧૯૭૫)માં એમનાં વીસ જેટલાં પ્રતિનિધિકાવ્યો છે, જેમાં ‘ઓ ન્યૂયોર્ક’, ‘કોલોક્વિલ ગુજરાતીમાં કવિતા’ જેવી રચનાઓ વિશિષ્ટ છે. ''ઇલાકાવ્યો અને બીજાં કેટલાંક'' (૧૯૩૩) ચન્દ્રવદન ચીમનલાલ મહેતાનો કાવ્યસંગ્રહ છે. આ કાવ્યોમાં ભાઈ-બહેનના પારસ્પરિક, નિર્વ્યાજ પ્રેમ અને શ્રદ્ધાના ભાવોને આર્દ્રતાથી આલેખતાં સ્મૃતિચિત્રોમાં કિશોરવયની મુગ્ધતા, સ્વપ્નશીલતા અને સરળતાનું દર્શન થાય છે. દલપતશૈલીની શબ્દાળુતાના અનુભવ સાથે કથનની પ્રવાહિતા, કલાસૂઝ અને કલ્પનાની લીલા રચનાને આસ્વાદ્ય બનાવે છે. કેટલાંક તળપદાં નાનાં પ્રકૃતિચિત્રો અને વાસ્તવિક પ્રસંગવર્ણનો કાવ્યગત ભાવને તાદ્દશ બનાવે છે. ગુજરાત, ગાંધીજી, નર્મદા અને સ્વદેશપ્રેમ જેવા વિષયો પરની રચનાઓ પણ અહીં સંગ્રહાયેલી છે. === કથાસંગ્રહો === ‘ખમ્મા બાપુ’ (૧૯૫૦) અને ‘વાતચકરાવો’ (૧૯૬૭) કથાસંગ્રહો છે; તો ‘મંગલમયી’ (૧૯૭૫)માં ત્રણ સત્યકથાઓ સંચિત થયેલી છે. એમણે ‘જીવતી પૂતળીઓ’ નવલકથા પણ આપી છે. નાટ્યકાર પછી આ લેખકનું સૌથી બળુકું અંગ ગદ્યકારનું છે. પ્રશિષ્ટ છટાઓ ને તળપદા સ્તરોથી પ્રગટતી ભાવભંગીઓ સાથે વ્યક્તિત્વનો પ્રબળ અંશ સામિલ કરી જીવંત પુદગલ રચતું એમનું ગદ્ય એણની આત્મકથાઓમાં ને પ્રવાસકથાઓમાં જોઈ શકાય છે. એમની વિવિધ ‘ગઠરિયાં’ વિવિધ વિષયસંદર્ભે છૂટેલી વિશેષ ભાષાગઠરિયાં છે : ‘બાંધ ગઠરિયાં’- ભા. ૧-૨ (૧૯૫૪), ‘છોડ ગઠરિયાં’ (૧૯૫૬), ‘સફર ગઠરિયાં’ (૧૯૫૬), ‘ભમિયે ગુજરાતે ન રેલપાટે ન વાટે’ (૧૯૬૨), ‘રંગ ગઠરિયાં’ (૧૯૬૫), ‘રૂપ ગઠરિયાં’ (૧૯૬૫), ‘નાટ્ય ગઠરિયાં’ (૧૯૭૧), ‘અંતર ગઠરિયાં’- ભા.૧-૨ (૧૯૭૩), ‘ધ્રુવ ગઠરિયાં’ (૧૯૭૬) અને ‘ગાંઠ બંધનિયાં’ (૧૯૭૬). એમના બીજા પ્રકીર્ણગ્રંથોમાં ‘રેડિયો રૂપકો’, ‘પ્રેમનો તંત’, ‘નવભારતના ભાગ્યવિધાતા સરદાર વલ્લભભાઈના જીવન પર બાર રૂપકો’ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. ''નાટ્ય ગઠરિયા'' (૧૯૭૦) ચંદ્રવદન ચી. મહેતાનો પ્રવાસગ્રંથ છે. આત્મકથાત્મક અને પ્રવાસના અંશોવાળી લેખકની ગઠરિયા ગ્રંથશ્રેણીના આ ગ્રંથમાં મુખ્યત્વે સ્પેન, ઑસ્ટ્રિયા, ઈટલી, પોલૅન્ડ અને જર્મની જેવા દેશોમાં ચાલતી કળાપ્રવૃત્તિ અને વિશેષ તો નાટ્યપ્રવૃત્તિનો આલેખ મળે છે.વીએનાનાં ઑપેરા હાઉસ, બર્ગ થિયેટર ને ત્યાંનાં સંગીતકારો; મિલાનનું લા સ્કાલા ઑપેરા હાઉસ; પોલૅન્ડની નાટ્યશાળાઓ ને ત્યાંનો ખ્યાતનામ કલાકાર તેમ જ દિગ્દર્શક લીઓ શીલર; ફ્રાંસના નાનકડા ગામ નૉંસીની નાટ્યશાળા ને ત્યાં થતી નાટ્યહરિફાઈઓ; ઈસ્ટ બર્લિનની બ્રેખ્ત નાટકશાળા, ત્યાંના એક ઑપેરા હાઉસનો ખ્યાતનામ નટ વૉલ્ટર ફેલસેનસ્ટાઈન; પેર્ટન દંપતી; લાઈપઝિકનું ભવ્ય ઑપેરા હાઉસ ઇત્યાદિ વિશેની વિગતો ઉમળકાભરી શૈલીમાં નિરૂપાઈ છે. યુરોપીય પ્રજાના કળાપ્રેમની, તેમની વ્યવસ્થાશક્તિની લેખક અહીં મુક્તકંઠે પ્રશંસા કરે છે, તો ગુજરાતીમાં જોવા મળતી કળાવિમુખતાથી તેઓ ઉદાસ બને છે. સમગ્ર પ્રવાસ દરમિયાન પોતાના સંપર્કમાં આવેલાં અનેક વિદેશી અને વિદેશમાં રહેતાં ભારતીયોનાં જે ટૂંકાં રેખાચિત્રો એમણે આપ્યાં છે તેનાથી અને લેખકનાં અંગત સંવેદનોના ધબકારાથી આખોય ગ્રંથ પ્રચુર વિગતોની વચ્ચે પણ રસાવહ બન્યો છે. === આત્મ કથા === ''બાંધ ગઠરિયાં'' ભા. ૧-૨ (૧૯૫૪) ચન્દ્રવદન મહેતાની વિસ્તરેલી આત્મકથાનો એક ખંડ. પહેલા ભાગમાં વડોદરા અને સુરતમાં વીતેલા સદીની શરૂઆતના બે દાયકા અને બીજા ભાગમાં મુંબઈમાં વીતેલો ત્રીજો દાયકો નિરૂપાયા છે. ખાસ તો રેલવેજીવન, કૉલેજજીવન અને સ્નેહજીવનને આવરી લેતાં વર્ણનો બોલચાલની લઢણવાળા જીવંત ગદ્યથી પ્રાણવાન બન્યાં છે. લખાણમાં બને ત્યાં સુધી અન્ય વ્યક્તિઓની એમના પર પડેલી છાપ ઉપસાવવાનો એમનો આશય સ્પષ્ટ રહ્યો છે. આપવડાઈ ને જાતડંફાસના ભયની લેખકને જાણકારી હોવાથી નાટ્યાત્મક હળવાશનો એમણે વારંવાર આશ્રય લીધો છે. == વારસો == ૧૯૬૦માં યુનેસ્કો હેઠળની આંતરરાષ્ટ્રીય થિએટર ઇન્સ્ટ્યુટની વિએના ખાતેની પરિષદમાં તેમણે ૨૭ માર્ચને ''વિશ્વ નાટક દિવસ'' તરીકે ઉજવવાનો ઠરાવ પસાર કર્યો હતો.<ref name=toi13>{{cite news |title=First Gujarati theatre group came up in 1878 |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-27/ahmedabad/38069685_1_parsi-theatre-first-gujarati-world-theatre-day |publisher=The Times of India |date=૨૭ માર્ચ ૨૦૧૩ |access-date=૧૪ મે ૨૦૧૩ |archive-date=2013-06-15 |archive-url=https://archive.today/20130615174329/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-27/ahmedabad/38069685_1_parsi-theatre-first-gujarati-world-theatre-day |url-status=dead }}</ref> તેમના જીવન પર [[રઘુવીર ચૌધરી]]એ ''ત્રીજો પુરુષ'' નામનું નાટક લખ્યું છે.<ref name="Ṭevāṇī2003">{{cite book|author=Śaileśa Ṭevāṇī|title=C.C. Mehta|url=http://books.google.com/books?id=AbLPU10RFUYC&pg=PA87|date=૧ જાન્યુઆરી ૨૦૦૩|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-1676-1|page=૮૭}}</ref> == પુરસ્કાર == ૧૯૩૬માં તેમને [[રણજિતરામ સુવર્ણ ચંદ્રક]] અને ૧૯૪૨માં [[નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક]] મળ્યો હતો. ૧૯૫૦માં તેમને એનાયત થયેલા [[કુમાર સુવર્ણ ચંદ્રક]]નો તેમણે અસ્વિકાર કર્યો હતો. ૧૯૬૨માં તેમને ભારત સરકાર તરફથી [[પદ્મશ્રી]] પુરસ્કાર મળ્યો હતો.<ref name="t2003"/> ૧૯૭૧માં પ્રવાસ ગ્રંથ ''નાટ્ય ગઠરિયાં'' માટે તેમને ગુજરાતી ભાષાનો સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો.<ref name="gsp"/><ref name=sahitya>{{cite web | url=http://www.sahitya-akademi.gov.in/old_version/awa10318.htm#gujarati | archive-url=https://web.archive.org/web/20090331234109/http://www.sahitya-akademi.gov.in/old_version/awa10318.htm#gujarati | archive-date=2009-03-31 | title=Sanskrit Sahitya Akademi Awards 1955-2007 | publisher=Sahitya Akademi Official website | access-date=2016-06-04 | url-status=dead }}</ref> ૧૯૭૧માં તેમને ભારતની સંગીત, નૃત્ય અને નાટ્ય અકાદમી તરફથી સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર પણ મળ્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm|title=SNA: List of Akademi Awardees|publisher=Sangeet Natak Akademi Official website|access-date=2016-06-04|archive-date=2011-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727234019/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm|url-status=dead}}</ref> ૧૯૮૪માં, તેમને સંગીત નાટક અકાદમીનું સર્વોચ્ચ સન્માન સંગીત નાટક અકાદમી ફેલોશીપ મળ્યું હતું.<ref>{{cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/fellowslist.htm|title=SNA: List of Sangeet Natak Akademi ''Ratna Puraskar''winners (Akademi Fellows)|publisher=Official website|access-date=2016-06-04|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023617/http://sangeetnatak.gov.in/sna/fellowslist.htm|url-status=dead}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == ગ્રંથ સૂચી == * {{cite book |title=McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama |author=Stanley Hochman |author2=McGraw-Hill, inc |chapter=Indian theatre|publisher=VNR AG |year=૧૯૮૪|isbn=0070791694 |page= |url=https://books.google.co.in/books?id=zo5os6d0rvMC&pg=PA38&dq=Gujarati+theatre&hl=en&sa=X&ei=yFaSUYn0JIvkrAeCz4HwAg&ved=0CE0Q6AEwBg#v=onepage&q=Gujarati%20theatre&f=false |ref=Ho }} * {{cite book |title=The Continuum Companion to Twentieth Century Theatre |author= Colin Chambers |publisher=Continuum International Publishing Group|year= ૨૦૦૬|isbn=1847140017 |page= |url=https://books.google.co.in/books?id=cFlFhuVMFGQC&pg=PA382&dq=Gujarati+theatre&hl=en&sa=X&ei=yFaSUYn0JIvkrAeCz4HwAg&ved=0CFwQ6AEwCQ#v=onepage&q=Gujarati%20theatre&f=false |ref=Ch }} * {{cite book |title=C.C. Mehta: Makers of Indian Literature Series |author=Shailesh Tevani |authorlink= |publisher=Sahitya Akademi|year=૨૦૦૩|isbn=8126016760 |page= |url=https://books.google.co.in/books?id=AbLPU10RFUYC&pg=PA100&dq=Gujarati+theatre&hl=en&sa=X&ei=3_GSUciEFsujrQffp4H4Dg&ved=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q=Gujarati%20theatre&f=false |ref=Te }} * {{cite book |title=Modern Indian Literature: An Anthology. Plays and prose|chapter=Modern Gujarati Drama |author=K. M. George|publisher=Sahitya Akademi |year=૧૯૯૫|isbn=8172017839 |page= |url=https://books.google.co.in/books?id=eTXougCB-NMC&pg=PA179&dq=Gujarati+theatre&hl=en&sa=X&ei=3_GSUciEFsujrQffp4H4Dg&ved=0CEMQ6AEwBA#v=onepage&q=Gujarati%20theatre&f=false |ref=Ge }} == બાહ્ય કડીઓ == * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} * [https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Cha-Chi-Mehta.html ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય] * {{Gbooks-author|Chandravadan Chimanlal Mehta}} [[શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી: ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]] [[શ્રેણી:નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:૧૯૦૧માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી રંગભૂમિ]] [[શ્રેણી:૧૯૯૧માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રમુખો]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] 775w0qb9q9oxhvipa59666yagozzb6e 0 13801 902144 810442 2026-07-07T15:24:33Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902144 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું વ્યક્તિ |નામ = ભીખુદાન ગઢવી |ફોટો = |ફોટોસાઇઝ = |ફોટોનોંધ = |જન્મ તારીખ = ૧૯ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૮ |જન્મ સ્થળ = [[ખીજદડ_(તા._રાણાવાવ)|ખીજદડ]] |મૃત્યુ તારીખ = |મૃત્યુ સ્થળ = |મૃત્યુનું કારણ = |હુલામણું નામ = |રહેઠાણ = [[જૂનાગઢ]] |વ્યવસાય = લોક સાહિત્યકાર, ભજનીક |સક્રિય વર્ષ = |રાષ્ટ્રીયતા = ભારતીય |નાગરીકતા = |અભ્યાસ = |વતન = [[માણેકવાડા_(તા._કેશોદ)|માણેકવાડા]] |ખિતાબ = સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર, કાગ પુરસ્કાર, પદ્મશ્રી પુરસ્કાર (૨૦૧૬) |પગાર = |વાર્ષિક આવક = |ઉંચાઇ = |વજન = |મુદત = |પક્ષ = |વિરોધીઓ = |ધર્મ = હિંદુ |જીવનસાથી = |ભાગીદાર = |સંતાન = |માતા-પિતા = |હસ્તાક્ષર = Bhikhudan Gadhvi Signature.svg |વેબસાઇટ = |નોંધ = }} '''ભીખુદાનભાઈ ગઢવી''' એ [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યનાં [[જુનાગઢ]] શહેરનાં વતની છે. તેઓ ગુજરાતી લોક-સાહિત્યનાં એક ખૂબ જ જાણીતા કલાકાર છે. તેઓનાં લોકસાહિત્યને લગતા કાર્યક્રમો, કે જેને ગુજરાતીઓ લોક-ડાયરો કહે છે. આ પ્રકારના કાર્યક્રમો માત્ર ગુજરાત રાજ્યમાં જ નહીં, પરંતુ ભારત સહિત વિદેશોમાં પણ થાય છે. આ કાર્યક્રમોમાં તેઓ ભારતીય અને તેમાં ખાસ કરીને ગુજરાતની સંસ્કૃતિ, લોક-સાહિત્ય, પૌરાણીક વાતો, કરુણરસ અને માર્મિક હાસ્ય વગેરે અસ્ખલિતપણે પીરસી બધા લોકોને મંત્રમુગ્ધ કરે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.vishvagujarativikas.com/bhikhudan-gadhv/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2014-04-02 |archive-date=2014-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140712030644/http://www.vishvagujarativikas.com/bhikhudan-gadhv/ |url-status=dead }}</ref> ==પરિયચ== ભીખુદાન ગઢવીનો જન્મ [[પોરબંદર]] જિલ્લાના [[કુતિયાણા]]ના [[ખીજદડ_(તા._રાણાવાવ)|ખીજદડ]] ગામે ૧૯ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૮ના રોજ થયો હતો. તેઓ [[જૂનાગઢ]] જિલ્લાના [[કેશોદ]] તાલુકાના [[માણેકવાડા_(તા._કેશોદ)|માણેકવાડા]] ગામના વતની છે. હાલ તેઓ જુનાગઢ ખાતે રહે છે.<ref name="ref1">[http://www.gujaraticlub.info/2010/03/f4ag_01.html લોકસાહિત્યના રતન: ભીખુદાન ગઢવી]{{Dead link|date=ઑક્ટોબર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==સન્માન== ભારત સરકાર દ્વારા ભીખુદાન ગઢવીને ''ભારતીય સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર'' અને [[પદ્મશ્રી|પદ્મશ્રી પુરસ્કાર]] અપાયો છે. આ ઉપરાંત તેમને કાગ પુરસ્કાર પણ સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે.<ref name="ref2">[http://deshgujarat.com/2010/02/16/gujarats-bhikhudan-gadhvi-to-get-sangeet-natak-akademi-award/ Gujarat’s Bhikhudan Gadhvi to get Sangeet Natak Akademi award]</ref> ==સંદર્ભ== {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * વિડીયો: ** [http://www.youtube.com/watch?v=j_Abc0bTnQI લોકડાયરો વિડીયો - ભીખુદાન ગઢવી ભાગ-૧] ** [http://www.youtube.com/watch?v=-D_CoR0sxWI&NR=1 લોકડાયરો વિડીયો - ભીખુદાન ગઢવી ભાગ-૨] ** [http://www.youtube.com/watch?v=-XLadkROySc&NR=1 લોકડાયરો વિડીયો - ભીખુદાન ગઢવી ભાગ-૩] ** [http://www.youtube.com/watch?v=qs58_62C7d4&NR=1 લોકડાયરો વિડીયો - ભીખુદાન ગઢવી ભાગ-૪] ** [http://www.youtube.com/watch?v=adWIzCSHuEs&feature=related લોકડાયરો વિડીયો - ભીખુદાન ગઢવી ભાગ-૫] ** [http://www.youtube.com/watch?v=7jWNuQ5fo2Q&feature=related લોકડાયરો વિડીયો - ભીખુદાન ગઢવી ભાગ-૬] ** [http://www.youtube.com/watch?v=_7SVbcxtAVc&feature=related લોકડાયરો વિડીયો - ભીખુદાન ગઢવી ભાગ-૭] ** [http://www.youtube.com/watch?v=iAyhPe3auCE&feature=related લોકડાયરો વિડીયો - ભીખુદાન ગઢવી ભાગ-૮] [[શ્રેણી:કલાકાર]] [[શ્રેણી:ભજનીક]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:૧૯૪૮માં જન્મ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] kt7hgmp01bbtyw1frojjnok61gsgxit 0 13827 902147 830505 2026-07-07T15:25:47Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902147 wikitext text/x-wiki {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} '''ગંગુબાઇ હંગલ''' ([[કન્નડ ભાષા]]:ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್) ([[માર્ચ ૫]] ૧૯૧૩ &nbsp;– [[જુલાઇ ૨૧]] ૨૦૦૯), ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતની [[ખયાલ (રાગ)|ખયાલ]] ([[:en:khyal|khyal]])શૈલીનાં ગાયિકા હતા, તેઓ તેમનાં ઉંડા અને બુલંદ અવાજ માટે જાણીતા હતા. <ref name=AP>{{cite news|title=વયોવૃધ્ધ ભારતીય ગાયિકા ગંગુબાઇનું|work=એ.પી.|publisher=[[ગુગલ ન્યુઝ]]|date=૨૦૦૯-૦૭-૨૧|url=http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5gZ7NaC2MJksFCPlP08RjkZmPBOvAD99IMG500|access-date=2009-07-21}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> હંગલ 'કિરાના ઘરાના' ([[:en:Kirana gharana|Kirana gharana]])નાં નોંધનીય સભ્યોમાંના એક હતા.<ref name=TH050327>{{cite news|last=વિશ્વનાથન|first=લક્ષ્મી|title=Grand legend|publisher=ધ હિન્દુ|date=2005-03-27|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2005/03/27/stories/2005032700550100.htm|access-date=2009-05-16|archive-date=2009-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090726082936/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2005/03/27/stories/2005032700550100.htm|url-status=dead}}</ref> == જીવન == ગંગુબાઇ હંગલનો જન્મ [[કર્ણાટક]]નાં [[ધારવાડ]] ગામે, ખેતીકામ કરનાર,'ચિક્કુરાવ નાદીગર' (Chikkurao Nadiger)<ref name=i1>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/ie/daily/19990421/ile21001.html|title=Classic revisited|author=Pawar, Yogesh|publisher=[[Indian Express]]|date=April 21, 1999|url-status=dead|archive-url = https://web.archive.org/web/20090725174753/http://www.indianexpress.com/ie/daily/19990421/ile21001.html|archive-date=July 25, 2009|df=}}</ref> અને [[કર્ણાટકી સંગીત]]નાં ગાયિકા,અંબાબાઇ, નેં ત્યાં થયેલો. <ref name=f1/> ગંગુબાઇએ ફક્ત પ્રાથમિક શિક્ષણ પ્રાપ્ત કર્યું <ref name=TH090721>{{cite news|title=Gangubai’s concert of life ends|publisher=''[[The Hindu]]''|date=2009-07-21|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200907211440.htm|access-date=2009-07-21|archive-date=2009-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090724082433/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200907211440.htm|url-status=dead}}</ref> અને તેમનું કુટુંબ, ૧૯૨૮માં, [[હુબલી]] રહેવા ગયું.<ref name=i1/> પ્રારંભમાં,માનવંતા ગુરુ 'સવાઇ ગંધર્વ' પાસે શિક્ષણ લેતા પહેલાં,ક્રિષ્નાચાર્ય અને દત્તોપંત દેસાઈ પાસે તેણીએ શાસ્ત્રીય સંગીતનો અભ્યાસ કર્યો.<ref name=AP/><ref name=h2>{{cite news|last=Ramnarayan|first=Gowri|title=Where north meets south|publisher=[[The Hindu]]|date=November 29, 1998|url=http://www.hinduonnet.com/folio/fo9811/98110160.htm|access-date=2009-07-18|archive-date=2007-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070830131112/http://www.hinduonnet.com/folio/fo9811/98110160.htm|url-status=dead}}</ref> == સંગીત == હંગલનું કુટુંબ નીચા કુળનું ગણાતું અને તે સમયે સ્ત્રીઓ માટે ગાયન એક અયોગ્ય વ્યવસાય ગણાતો.૱ હંગલે આ સમસાઓનો સામનો કરી ગાયન માં પોતાની કારકીર્દી બનાવી. તેઓએ કર્ણાટક વિદ્યાપીઠમાં માનાર્હ પ્રાધ્યાપક તરીકે સેવા આપી. તેમને ૨૦૦૨માં ભારતનું સર્વોચ્ચ ખિતાબ [[પદ્મ વિભૂષણ]] અર્પણ કરાયું હતું. તેમણે પોતાનો છેલ્લો કાર્યક્રમ માર્ચ ૨૦૦૬માં તેમની ૭૫ વર્ષની ઉંમર ઓળંગવા પર આપ્યો. તેમણે ૨૦૦૩માં મૅરો કેન્સરને માત આપી હતી. તેઓ ૨૧ જુલાઈ ૨૦૦૯માં હૃદયરોગના હુમલાથી ૯૬ વર્ષની વયે અવસાન પામ્યા. તેમણે અંગ દાન ના સંદેશને ફેલાવવા નેત્ર દાન કર્યાં == કાર્ય == તેઓની આત્મકથાનું નામ ''"મારા જીવનનું સંગીત"'' (''Nanna Badukina Haadu'') છે. <ref name=f1/> == અંગત જીવન == તેમના લગ્ન ૧૬ વર્ષની આયુમાં ગુરુ રાવ કૌલગી નામના એક બ્રાહ્મણ વકીલ સાથે થયાં. તેમને બે પુત્રો હતાં નારાયણ રાવ અને બાબુ રાવ. તેમને એક પુત્રી પણ હતી કૃષ્ણા જે ૨૦૦૪માં કેંસરને લીધે ૭૫ વર્ષની વયે મૃત્યુ પામી. <ref>{{cite news|title=Gangubai's journey to become doyen of Hindustani music|publisher=Press Trust of India|date=2009-07-21|url=http://ptinews.com/news/185392_Gangubai-s-journey-to-become-doyen-of-Hindustani-music|access-date=2009-07-21|archive-date=2009-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090725200819/http://ptinews.com/news/185392_Gangubai-s-journey-to-become-doyen-of-Hindustani-music|url-status=dead}}</ref> <ref>>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/India/Hindustani-music-exponent-Gangubai-Hangal-passes-away/articleshow/4801403.cms|title=Hindustani music exponent Gangubai Hangal passes away|publisher=[[The Times of India]]|date=July 21, 2009|access-date=2009-07-21}}</ref> .<ref>{{cite news|title=Krishna Hangal dead|publisher=''The Hindu''|date=2004-09-03|url=http://www.hindu.com/2004/09/03/stories/2004090308120500.htm|access date=2009-07-21|access-date=2009-07-22|archive-date=2004-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20041001084120/http://www.hindu.com/2004/09/03/stories/2004090308120500.htm|url-status=dead}}</ref> == સન્માન == ગંગુ બાઈ હંગલને ઘનાં સન્માન મળ્યાં: • કર્ણાટક સંગીત નૃત્ય અકાદમી પુરસ્કાર, ૧૯૬૨ • પદ્મ ભુષણ, ૧૯૭૧[૭] • પદ્મ વિભુષણ, ૨૦૦૨[૭] • સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર, ૧૯૭૩[૧૧] • સંગીત નાટક અકાદમી ફેલોશીપ, ૧૯૯૬- કર્ણાટક રાજ્ય સરકરે હંગલના મૃત્યુ પર બે દિવસનો શોક જાહેર કર્યો ધારવાડ જિલ્લાના કમિશનરે ૨૨ જુલાઈએ રાજકીય અંતિમ સંસ્કાર ની ઘોષણા કરી. == વધુ વાંચન == * ''The song of my life''. As told to Mr. N.K.Kulkarni, translated into English by G.N.Hangal<ref name=f1>{{cite news|url=http://www.hindu.com/fline/fl2304/stories/20060310000708000.htm|title=A life in three octaves|publisher=[[Frontline]], Vol.23, Issue 04|date=2006|author=Ganesh, Deepa|access-date=2009-07-22|archive-date=2009-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090725220156/http://www.hindu.com/fline/fl2304/stories/20060310000708000.htm|url-status=dead}}</ref> == સંદર્ભ == {{reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{cite web|title=રાગ બાગેશ્વરી, રાગ અદન, રાગ ભૈરવ|publisher=રાજશ્રી પ્રોડક્શન,યુ ટ્યુબ પર|url=http://www.youtube.com/watch?v=H9QSXeheRq4}} * [http://www.cs.washington.edu/homes/mausam/gangubai.html ''ગંગુબાઇ હંગલ'' વિસ્તૃત જીવનચરિત્ર] * [http://news.oneindia.in/2006/03/05/gangubai-hangal-feted-on-her-94th-birthday-1141626364.html ગંગુબાઇ હંગલનાં ૯૪માં જન્મદિનની ઉજવણી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928155528/http://news.oneindia.in/2006/03/05/gangubai-hangal-feted-on-her-94th-birthday-1141626364.html |date=2011-09-28 }} [[શ્રેણી:ભારતીય ગાયકો]] [[શ્રેણી:શાસ્ત્રીય સંગીત]] [[શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:૧૯૧૩માં જન્મ]] [[શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા]] [[શ્રેણી:૨૦૦૯માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] 2jk2jcdlyxv6s6611fu4vf87vqebs1v 0 18645 902164 891738 2026-07-07T15:38:25Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902164 wikitext text/x-wiki '''શિવકુમાર ગિરજાશંકર જોશી''' (૧૬ નવેમ્બર ૧૯૧૬ – ૪ જુલાઇ ૧૯૮૮) એ [[ગુજરાતી ભાષા]]ના એક જાણીતા સાહિત્યકાર હતા. == જીવન == તેમનો જન્મ ૧૬ નવેમ્બર, ૧૯૧૬ના રોજ [[અમદાવાદ]], [[ગુજરાત]] ખાતે થયો હતો. તેમનું પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ અમદાવાદમાં થયું. ૧૯૩૩માં તેઓએ મેટ્રિકની પરીક્ષા ઉત્તિર્ણ કરી અને ૧૯૩૭માં તેઓ [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]] વિષય સાથે સ્નાતક થયા. ૧૯૩૭ થી ૧૯૫૮ સુધી મુંબઈ-અમદાવાદમાં ભાગીદારીથી કપડાનો વ્યવસાય. અને ૧૯૫૮ થી કલકત્તામાં કાપડનો સ્વતંત્ર વ્યવસાય કર્યો. સાથોસાથ ત્યાંની સાહિત્યિક, સાંસ્કૃતિક, રંગમંચ સંબંધી પ્રવૃત્તિઓમાં સક્રિય રહ્યા હતા. ૪ જુલાઇ, ૧૯૮૮ના રોજ તેમનું અવસાન થયું હતું. == સર્જન == ‘પાંખ વિનાનાં પારેવાં અને બીજાં નાટકો’ (૧૯૫૨) થી એકાંકી-નાટક ક્ષેત્રે એમણે પદાર્પણ કર્યું, તે પછી અનંત સાધના’ (૧૯૫૫), ‘સોનાની હાંસડી રૂપાની હાંસડી’ (૧૯૫૯) તથા ‘નીલાંચલ’ (૧૯૬૨), ‘નીરદ છાયા’ (૧૯૬૬), ‘ગંગા વહે છે આપની’ (૧૯૭૭) વગેરે એકાંકીસંગ્રહો એમણે આપ્યા છે. તેઓ મુખ્યત્વે શહેરી જીવનમાંથી વસ્તુ પસંદ કરે છે. શિષ્ટતા તરફ એમનું વલણ વિશેષ હોવાથી એમનું કલાફલક અંતર્મુખ વિશેષ છે. એમનાં નાટકોનો સંઘર્ષ મુખ્યત્વે પાત્રલક્ષી હોય છે. એમનાં મોટા ભાગનાં નાટકો સામાજિક છે. એમની રંગવિતરણ દ્રષ્ટિ રંગભૂમિયોગ્ય છે. એમણે ‘બે તખ્તા’ જેવા પ્રયોગો કર્યા છે તથા રેડિયો નાટક પણ મોટી સંખ્યામાં લખ્યાં છે. ‘અંધારા ઉલેચો’ (૧૯૫૫), ‘અંગારભસ્મ’ (૧૯૫૬), ‘સાંધ્યદીપિકા’ (૧૯૫૭), ‘દુર્વાંકુર’ (૧૯૫૭), ‘ઘટા ઘીરી ઘીરી આઈ’ટ (૧૯૫૯), ‘એકને ટકોરે’ (૧૯૬૦), ‘સુવર્ણરેખા’ (૧૯૬૧), ‘શતરંજ’ (૧૯૬૨), ‘કૃતિવાસ’ (૧૯૬૫), ‘સાપઉતારા’ (૧૯૬૬), ‘સંધિકાળ’ (૧૯૬૭), ‘બીજલ’ (૧૯૬૯), ‘અજરામર’ (૧૯૭૦), ‘કહત કબીરા’ (૧૯૭૧), ‘કાકા સાગરિકા’ (૧૯૭૩), ‘બાણશય્યા’, ‘નકુલા’ અને ‘ત્રિપર્ણ’ (૧૯૭૩), ‘લક્ષ્મણરેખા’, ‘નીલ આકાશ’, ‘લીલી ધરા’-‘દ્રિપર્ણ’ (૧૯૭૬), ‘અમર-અમર મર’ (૧૯૮૨), ‘માશંકરની ઐસી તૈસી’ (૧૯૮૨) વગેરે એમનાં દીર્ઘ નાટકો છે. એમની પાસે દીર્ઘ નાટકો માટે યોગ્ય સંકુલ સંઘર્ષયુક્ત સામાજિક વસ્તુ, સ્વતંત્ર વ્યક્તિત્વવાળાં પાત્રો, પાત્રાનુરૂપ રંગમંચક્ષમ ભાષાશૈલી તથા તખ્તાલાયકી છે. આ ઉપરાંત એમણે શરદબાબુની પ્રસિદ્ધ નવલકથાઓ ‘વિરાજવહુ’ (૧૯૫૨) તથા ‘દેવદાસ’ (૧૯૫૯) નાં સફળતાપૂર્વક નાટ્યરૂપાંતર કર્યાં છે. એમણે પચીસેક નવલકથાઓ લખી છે. એમની શૈલી પ્રવાહી અને પ્રાસાદિક છે. પ્રસ્તારી આલેખન એમની ખાસિયત છે. મોટા ભાગની નવલોમાં તેઓ વર્તમાનમાંથી અને નજીકના ભૂતકાળમાંથી મહત્વનાં સામાજિક-રાજ્કીય પરિબળોને પશ્વાદભૂમાં રાખી પ્રણયકથાની ગૂંથણી કરે છે. એમની નવલોના નાયકો ભાવનાશાળી યુવાનો છે. ખુમારીભર્યા સ્ત્રી પાત્રોને છેવટે તેઓ ભાવુક બનાવી દે છે. નવલોના પ્રસ્તારને પ્રવાસી પાત્રોનાં પ્રવાસવર્ણનો સાથે સંબંધ છે. ‘આભ રુવે એની નવલખધારે’ (૧૯૬૪) ૭૯૯ પૃષ્ઠની કથા છે. ‘કમલ કાનન કોલોની’ (૧૯૬૮) એમની લઘુનવલ છે. એમણે આપેલી અન્ય નવલો આ પ્રમાણે છે. ‘અનંગ રાગ’ (૧૯૫૮), ‘શ્રાવણી’ (૧૯૬૧), ‘એસ. એસ. રૂપનારાયણ’ (૧૯૬૬), ‘દિયો અભયનાં દાન’ (૧૯૬૭), ‘સોનલ છાંય’ (૧૯૬૭), ‘કેફ કસુંબલ’ (૧૯૬૭), ‘રજત રેખ’ (૧૯૬૭), ‘એક કણ રે આપો’ (૧૯૬૮), ‘નથી હું નારાયણી’ (૧૯૬૯), ‘અયનાંશુ’ (૧૯૭૦), ‘અસીમ પડછાયા’ (૧૯૭૧), ‘લછમન ઉર મૈલા’ (૧૯૭૨), ‘વસંતનું એ વન’ (૧૯૭૩), ‘ચિરાગ’ (૧૯૭૫), ‘મરીચિકા’ (૧૯૭૫), ‘પોપટ આંબા કેરી ડાળ’ (૧૯૭૬), ‘આ અવધપુરી! આ રામ!!’ (૧૯૭૮), ‘ઊડી ઊડી જાવ પારેવાં’ (૧૯૭૯), ‘પ્રિય રમ્ય વિભાવરી’ (૧૯૮૦), ‘ગંગા બહૈ, નહિ રૈન’ (૧૯૮૧), ‘કલહંસી’ (૧૯૮૩) અને ‘કેસૂડે કામણ ઘોળ્યાં’ (૧૯૮૪). એમણે ટૂંકી વાર્તાઓ પણ વિપુલ પ્રમાણમાં લખી છે. ‘રજનીગંધા’ (૧૯૫૫), ‘ત્રિશૂળ’ (૧૯૫૭), ‘રહસ્યનગરી’ (૧૯૫૯), ‘રાત અંધારી’ (૧૯૬૨), ‘અભિસાર’ (૧૯૬૫), ‘કનકકટોરો’ (૧૯૬૯), ‘કોમલ ગંધાર’ (૧૯૭૦), ‘કાજલ કોટડી’ (૧૯૭૩), ‘નવપદ’ (૧૯૭૬), ‘છલછલ’ (૧૯૭૭), ‘શાંતિ પારાવાર’ (૧૯૭૮), અને ‘સકલ તીરથ’ (૧૯૮૦) એમના વાર્તાસંગ્રહો છે. એમની વાર્તાઓમાં વિષયવસ્તુનું વૈવિધ્ય અને પાત્રમાનસનું નાટ્યાત્મક નિરૂપણ કરતી ભાષાશૈલી છે. તેમની પ્રવાકથાઓ ‘જોવી’ તી કોતરો ને....જોવી’ તી કંદરા’ તથા ‘પગલાં પડી ગયા છે’ (૧૯૮૨) છે. આ ઉપરાંત, લેખકના રંગભૂમિના અનુભવો ચિતાર આપતી, નાટ્યજગતનાં સંસ્મરણો આલેખતી સ્મૃતિકથા ‘મારગ આ પણ છે શૂરાનો’ (૧૯૮૦) સુવાચ્ય અને માહિતીપૂર્ણ છે. એમણે બંગાળીમાંથી ચારેક અનુવાદો પણ આપ્યા છે, જેમાં રવીન્દ્રનાથની નવલકથા ‘જોગાજોગ’ (૧૯૬૯), વિભૂતિભૂષણની નવલકથા ‘આદર્શ હિન્દુ હોટલ’ (૧૯૭૭) તથા વિજય ભટ્ટાચાર્યની કૃતિ ‘નવું ધાન’ (૧૯૭૭)નો સમાવેશ થાય છે. આભ રુવે એની નવલખ ધારે- ભાગ ૧-૨ (૧૯૬૪): શિવકુમાર જોશીની આ નવલકથા બંગાળની પાર્શ્વભૂમિ, સામ્યવાદી વિચારસરણી અને પ્રવૃત્તિઓ તથા ભારતીય ઇતિહાસના ૧૯૪૧ થી ૧૯૫૦ના મહત્ત્વના સમયગાળાને આવરે છે. દેશપ્રેમની ભાવનાથી રંગાયેલ જયમનબહેનનો સ્વૈરાચારી પુત્ર અશેષ; તેની સુંદર, સંસ્કારી, સુશિક્ષિત બંગાળી પત્ની કાજલ; સામ્યવાદી પ્રવૃત્તિઓમાં સંડોવાયેલો તેનો ભાઈ ઉત્પલ-કથાનાં મુખ્ય પાત્રો છે. અશેષ-કાજલનું પ્રેમલગ્ન અશેષની સિદ્ધાંતવિહોણી જીવનરીતિ અને સ્ત્રીસંગ-લોલુપતાને કારણે છિન્નભિન્ન થતું જોવાય છે. કથા ફલેશબેક પદ્ધતિથી રજૂ થઈ છે, પણ લેખક વચ્ચે વચ્ચે કથાનાયક તેમ જ વાચક સાથે વાત કરી લે છે. ઐતિહાસિક સામગ્રીનું આકલન પાત્રોના અંગત જીવનની સાથે નહીં સાંધો નહીં રેણ સમું થઈ શકયું નથી. સોનલ છાંય (૧૯૬૭): પિયૂ, શરદ અને અમૂલ્ય વચ્ચેના પ્રણયત્રિકોણની કથા અપરંપરાગત રીતે કહેતી, શિવકુમાર જોશીની લઘુનવલ. કથામાં અમૂલ્ય વાચકની નજર સામે મોટે ભાગે હાજર નથી; હાજર છે તેની ડાયરી. ડાયરીના અંશોને શરદના આત્મકથન સાથે વણી લઈને લેખકે એકસાથે બે જુદાં દ્રષ્ટિબિંદુઓથી કથા રજૂ કરી છે. કૃતિમાં સાહિત્યિક સ્તરની અને બોલચાલની ભાષાનું મિશ્રણ કુશળતાપૂર્વક થયું છે. દીર્ઘ વ્યાપવાળી પોતાની બીજી અનેક નવલકથાઓની સરખામણીમાં લેખક, આ કૃતિમાં વધુ કલાત્મકતા સિદ્ધ કરી શકયા છે. === રચનાઓ === * નવલકથા - અમીશી, અનંગરાગ, શ્રાવણી, હું નથી નારાયણી, વસંતનું એ વન અને મરિચિકા. * નવલિકા - શબરી બાઈનાં એઠાં બોર, રજનીગંધા, કાજલ કોટડી, છલછલ અને ક્રેકટસનું ફુલ. * નાટક - લેડિઝ કમ્પાર્ટમેંટ, અંધારા ઉલેચો, એકને ટકોરે અને કહત કબીરા. * એકાંકી - ગંગા વહે છે, પાંખ વિનાનાં પારેવા અને શિવકુમાર જોશીની એકાંકીઓ. * નાટ્યરૂપાંતર - વિરાજવહુ અને દેવદાસ. * પ્રવાસકથા - એકલો અટુલો, જોવી'તી કોતરોને અને જોવી'તી કંદરાઓને. * સંસ્મરણો - મારગ આ પણ છે શુરાનો. * વિવેચન - નવકોઠાનું યુધ્ધ અને રંગભીનાં ચહેરા. * નિબંધ - ચૌરધીને ચોતરેથી. * અનુવાદ - જોગાનું જોગ (રવિન્દ્રનાથ), આદર્શ હિન્દુ હોટલ (વિભૂતિભુષણ) અને કલકતાની સાવ સમીપે (ગજેન્દ્રકુમાર મિત્ર). == સન્માન == તેમને ઇ.સ. ૧૯૫૨માં [[કુમાર સુવર્ણ ચંદ્રક|કુમાર ચંદ્રક]], ૧૯૫૯માં [[નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક]] અને ૧૯૭૦માં [[રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક|રણિજતરામ સુવર્ણચંદ્રક]] એનાયત થયો હતો. તેમના નાટક ''સુવર્ણરેખા'' (૧૯૬૧) માટે તેમને સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો.<ref name=gsp>{{cite web|title=Shivkumar Joshi|url=http://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Shivkumar-Joshi.html|language=gu |publisher=ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ|accessdate =2 December 2014}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dqGojPpe8DIC&pg=PA332|title=Indian Literature|publisher=Prabhat Prakashan|year=1988|page=332}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://www.gujaratisahityaparishad.com/prakashan/photo-gallery/sahitya-sarjako/Shivkumar-Joshi.html ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ.કોમ ઉપર શિવકુમાર જોશીનો પરિચય] * [https://sureshbjani.wordpress.com/2006/08/14/shivkumar_joshi/ શિવકુમાર જોશી વિષે માહિતી] [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]] [[શ્રેણી:નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]] [[શ્રેણી:કુમાર સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]] [[શ્રેણી:૧૯૮૮માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:૧૯૧૬માં જન્મ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] 275y8o3qjgz8jv29a1c5crp1dv4cpj0 0 24819 902170 886126 2026-07-07T15:43:13Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902170 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | name = પંડિત હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા | image = Hariprasad Chaurasia in July 2015 (4).jpg | caption = હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા (૨૦૧૫) | image_size = | background = વાંસળી વાદક | birth_name = | alias = | birth_date = ૧ જુલાઈ ૧૯૩૮ | birth_place = [[અલ્હાબાદ]], [[ઉત્તર પ્રદેશ]], ભારત | instrument = [[વાંસળી]] | genre = ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીત, ફિલ્મી ગીત | occupation = સંગીત દિગ્દર્શક, વાંસળી વાદક, [[સંગીતકાર]] | years_active = ૧૯૫૭-વર્તમાન | label = | associated_acts = શિવકુમાર શર્મા, બ્રિજ ભૂષણ કાબરા, ઝાકીર હુસેન, જૉન મૅકલેગ્લીન }} '''પંડિત હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા''' (જન્મ ૧ જુલાઈ ૧૯૩૮) સંગીત દિગ્દર્શક અને પ્રસિદ્ધ ભારતીય શાસ્ત્રીય વાંસળી વાદક છે.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-26/hyderabad/28086818_1_maestro-music-auditorium|newspaper=The Times of India|title=Hariprasad Chaurasia performs in Hyderabad|date=26 September 2009|access-date=2019-11-02|archive-date=2012-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104024738/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-26/hyderabad/28086818_1_maestro-music-auditorium|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104024738/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-26/hyderabad/28086818_1_maestro-music-auditorium |date=2012-11-04 }}</ref> ==પ્રારંભિક જીવન== તેમનો જન્મ ૧ જુલાઈ ૧૯૩૮ના રોજ ઉત્તર પ્રદેશ રાજ્યના અલ્હાબાદમાં થયો હતો.<ref name=datta>{{cite book|last=Datta|first=Madhumita|date=2008|title=Let's Know Music and Musical Instruments of India|url=https://books.google.com/books?id=qxsy28eStmAC&pg=PT53|publisher=Star Publications|isbn=978-1905863297|page=64}}</ref> તેમના પિતા પહેલવાન હતા. તેઓ જ્યારે છ વર્ષના હતા ત્યારે તેમની માતાનું અવસાન થયું હતું. તેઓ પિતાની ઈચ્છા અનુસાર પહેલવાન બનવા માટે અખાડામાં નિયમિત જતા હતા પરંતુ તેમનું સંગીત તરફ આકર્ષણ હતું.<ref name=indiatoday>{{cite journal|last=Kalidas|first=S|date=6 July 1998|title=Flamboyant Flautist|url=http://www.india-today.com/itoday/06071998/arts2.html|journal=India Today|access-date=2 નવેમ્બર 2019|archive-date=16 જાન્યુઆરી 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160116154405/http://www.india-today.com/itoday/06071998/arts2.html|url-status=dead}}</ref> સંગીત તરફના લગાવને કારણે શરૂઆતમાં તેમણે પિતાથી છુપાઈને મિત્રના ઘરે તબલા વાદનનો અભ્યાસ શરૂ કર્યો. [[ચિત્ર:Dia5261 Hariprasad Chaurasia.jpg|thumb|200px|right|પંડિત હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા]] ==કારકિર્દી== તેમણે ૧૫ વર્ષની ઉંમરે પડોશી રાજારામ પાસેથી સંગીત શીખવાની શરૂઆત કરી હતી. બાદમાં આઠ વર્ષો સુધી વારાણસીના ભોલારામ પ્રસન્નના માર્ગદર્શનમાં વાંસળી શીખવાની શરૂ કરી હતી. ૧૯૫૭માં તેઓ કટક (ઓરિસ્સા) ખાતેના ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયો સાથે સંગીતકાર અને કલાકાર તરીકે જોડાયા.<ref name=datta/><ref name=essays>{{cite book |last=Kumar |first=Raj |date=2003 |title=Essays on Indian Music |url=https://books.google.com/books?id=wwwX6DWfn3gC&pg=PA206|publisher=Discovery Publishing House |isbn=978-8171417193 |page=220}}</ref> ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયો સાથે કામ કરતાં તેઓ બાબા અલુદ્દીન ખાનની પુત્રી અને શિષ્યા અન્નપૂર્ણા દેવીના પરિચયમાં આવ્યા. અન્નપૂર્ણા દેવી સાર્વજનિક ગાયન-વાદન કરતાં નહોતા આથી અગાઉની તમામ સંગીત તાલીમ ભૂલીને નવેસરથી તાલીમ લેવાની શરતે ચૌરસિયાને અંગત માર્ગદર્શન આપવા તૈયાર થયા.<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/business/learning-from-the-master-corporate-lessons-from-flute-maestro-pandit-hariprasad-chaurasia-2188663.html |title=Learning from the master: Corporate lessons from flute maestro Pandit Hariprasad Chaurasia |website=Firstpost.com |date= |access-date= 30 June 2017}}</ref> શાસ્ત્રીય સંગીત ઉપરાંત, તેઓએ શિવકુમાર શર્મા સાથે ''શિવ-હરિ'' નામનું એક સંગીતસમુહ બનાવ્યું. બન્નેની જોડીએ ''સિલસિલા'', ''ડર'', ''લમ્હેં'' અને ''ચાંદની'' જેવી કેટલીક લોકપ્રિય ફિલ્મોનું સંગીત તૈયાર કર્યું છે. આ જ પ્રમાણે તેમણે ઉડિયા સંગીતકાર ભુવનેશ્વર મિશ્રા સાથેના ''ભુવન-હરિ'' સંગીતસમુહ દ્વારા ઘણીબધી ઉડિયા ફિલ્મોમાં ઉત્કૃષ્ઠ સંગીત આપ્યું છે. ઉપરાંત તેઓ નેધરલેન્ડ ખાતેના વિશ્વ સંગીત વિભાગમાં કલાત્મક સંગીત નિર્દેશક તરીકે કાર્યરત છે. તેઓએ મુંબઈ અને ભુવનેશ્વરમાં ક્રમશ: વર્ષ ૨૦૦૬ અને ૨૦૧૦માં વૃંદાવન ગુરુકુલની સ્થાપના કરી હતી.<ref name=connected>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/pandit-hari-prasad-chaurasia-concert/article8504727.ece| title=Blown away by the master|publisher=The Hindu|date=22 April 2016|access-date= 28 April 2016|author=Manjari Sinha}}</ref> તેમણે કેટલાંક પશ્ચિમી સંગીતકારો (ઉદા.જૉન મૅકલેગ્લીન) સાથે મળીને ભારતીય ફિલ્મોમાં સંગીત તૈયાર કર્યું છે. ==અંગત જીવન== તેમના લગ્ન કમલા<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Pandit-Hariprasad-Chaurasias-first-wife-sons-left-out-of-biopic/articleshow/19538109.cms|title=Pandit Hariprasad Chaurasia's first wife, sons left out of biopic|website=Timesofindia.indiatimes.com|access-date= 15 January 2016}}</ref> અને અનુરાધા<ref name=indiatoday/> સાથે થયા હતા. તેમને ત્રણ પુત્રો (વિનય, અજય અને રાજીવ) અને પાંચ પુત્રીઓ છે.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2010/03/22/stories/2010032258300200.htm|work=The Hindu|title=A step forward in promotion of classical music|date=22 March 2010|access-date=2 નવેમ્બર 2019|archive-date=31 માર્ચ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100331031622/http://www.hindu.com/2010/03/22/stories/2010032258300200.htm|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100331031622/http://www.hindu.com/2010/03/22/stories/2010032258300200.htm |date=31 માર્ચ 2010 }}</ref> ==ફિલ્મોમાં સંગીત== શિવકુમાર શર્મા સાથે તેમણે ઘણી બધી હિન્દી ફિલ્મોમાં સંગીત આપ્યું છે. ===હિન્દી ફિલ્મો=== * ''ચાંદની'' * ''ડર'' * ''લમ્હેં'' * ''સિલસિલા'' * ''ફાસલે'' * ''વિજય'' * ''સાહેબાં'' ===ઉડિયા ફિલ્મો=== * ''શ્રીવેન્નેલા'' (૧૯૮૬) ===અંગ્રેજી ફિલ્મો=== * 16 Days in Afghanistan. ==પુસ્તક== * ઉમા દેવી કૃત 'હરિપ્રસાદ ચૌરાસિયા: રોમાન્સ ઓફ ધ બામ્બૂ રીડ' - ૨૦૦૫<ref>{{cite web|url=https://www.worldcat.org/title/hariprasad-chaurasia-romance-of-the-bamboo-reed-a-biography/oclc/62733072|title=Hariprasad Chaurasia, romance of the bamboo reed : a biography|website=worldcat.org}}{{ISBN|8-1829-0042-5|978-8-1829-0042-4}}</ref> * સુરજીત સિંઘ કૃત અધિકૃત આત્મકથા "વુડવાઈન્સ ઓફ ચેન્જ" (૨૦૦૮) * હેનરી ટર્નિયર કૃત 'હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા ઍન્ડ ધ આર્ટ ઓફ ઇમ્પ્રૂવાઈજેશન<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.co.uk/Hariprasad-Chaurasia-Art-Improvisation-Chausaria/dp/B00404ZWRS|title=Hariprasad Chaurasia & the Art of Improvisation by Hariprasad Chausaria, Henri Tournierc|website=Amazon.co.uk|access-date= 15 January 2016}}</ref> ==આલ્બમ== પંડિત હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલ મુખ્ય આલ્બમ આ પ્રમાણે છે. [[File:Hariprasad Chaurasia 04.jpg|thumb|ભુવનેશ્વર (ઓરિસ્સા) ખાતે એક સંગીત કાર્યક્રમમાં પંડિત હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા (૨૦૧૫)]] [[File:Ustad Zakir Hussain & Hariprasad Chaurasia.jpg|thumb|ઉસ્તાદ ઝાકીર હુસેન સાથે (૨૦૧૨)]] ;૧૯૬૭ * ''કોલ ઓફ ધ વેલી'' શિવકુમાર શર્મા અને બ્રિજમોહન કાબરા સાથે ;૧૯૭૮ * ક્રિષ્ણધ્વનિ ૬૦ ;૧૯૮૧ * પંડિત હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા - ફ્લ્યુટ ;૧૯૮૪ * પંડિત હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા - ફ્લ્યુટ (આલ્બમનું નામ સમાન છે, રાગ અલગ અલગ છે) ;૧૯૮૭ * મોર્નિંગ ટુ મિડનાઈટ રાગાઝ - મોર્નિંગ રાગાઝ ;૧૯૮૮ * ''કોલ ઓફ ધ વેલી'' ;૧૯૮૯ * વેણું * લાઈવ ઇન અહમદાબાદ '૮૯ ;૧૯૯૦ * ઇમોર્ટલ સીરીઝ ;૧૯૯૧ * મેઘ મલ્હાર ;૧૯૯૨ * નાઈટ રાગાઝ * લાઇવ ઇન આમ્સ્ટ્રેડમ'૯૨ * મોર્નિંગ ટુ મિડનાઈટ રાગાઝ - આફ્ટરનૂન રાગાઝ * ઓલ ટાઈમ ફેવરિટ્સ * લાઇવ ફ્રોમ સવાઈ ગંધર્વ મ્યુઝીક ફેસ્ટીવલ * ઇમોર્ટલ સીરીઝ - ફ્લ્યુટ ફેન્ટાસીઆ ;૧૯૯૩ * ઇન્ડિયન ક્લાસિકલ માસ્ટર્સ * ડે લાઈટ રાગાઝ * ફ્લ્યુટ - હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા * સાઉન્ડસ્કેપ્સ - મ્યુઝીક ઓફ ધ રિવર્સ -હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા ;૧૯૯૪ * ઠુમરી - ધ મ્યુઝીક ઓફ લવ * ઇન અ મેલો મૂડ * પઝેશન * ઇમોર્ટલ સીરીઝ - ડિવાઇન દ્રુપદ * ક્લાસિકલ ગ્રેટ્સ -આઇડિયા ઓન ફ્લ્યુટ્સ ==સન્માન== * સંગીત નાટક અકાદમી ઍવોર્ડ * કોણાર્ક સન્માન (૧૯૯૨)<ref name=essays/> * પદ્મ ભુષણ - ૧૯૯૨ 'હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા'ને ભારત સરકાર દ્વારા ૧૯૯૨ના વર્ષમાં એમના સંગીતકલાના ક્ષેત્રમાં વિશિષ્ઠ યોગદાન બદલ પદ્મ ભૂષણ પુરસ્કાર આપી સમ્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|date=2015|access-date=21 July 2015|archive-date=15 નવેમ્બર 2014|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead}}</ref> * યશ ભારતી સન્માન - ૧૯૯૪ * પદ્મ વિભુષણ - ૨૦૦૦ (ભારત સરકાર દ્વારા)<ref name="Padma Awards"/> * પંડિત ચતુરલાલ એક્સલન્સ ઍવોર્ડ - ૨૦૧૫ * હાફિજ અલી ખાન ઍવોર્ડ - ૨૦૦૦ * દિનાનાથ મંગેશકર ઍવોર્ડ - ૨૦૦૦ * કલા અને સંગીત ફાઉન્ડેશન, પુના દ્વારા વર્ષ ૨૦૦૮નો પુને પંડિત એવોર્ડ * અક્ષયા સન્માન - ૨૦૦-<ref>{{cite news|last=Satapathy|first=Rajaram|title=Hariprasad Chaurasia gets Akshaya Samman|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-10/bhubaneswar/28099467_1_oriya-lyrics-music|access-date=12 February 2014|newspaper=The Times Of India|date=10 October 2009|archive-date=12 ફેબ્રુઆરી 2014|archive-url=https://archive.today/20140212173519/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-10/bhubaneswar/28099467_1_oriya-lyrics-music|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20140212173519/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-10/bhubaneswar/28099467_1_oriya-lyrics-music |date=2014-02-12 }}</ref> * માનદ ડોક્ટરેટ પદવી , ઉત્તર ઓરિસ્સા યુનિવર્સિટી - ૨૦૦૮ * માનદ ડોક્ટરેટ પદવી, ઉત્કલ વિશ્વવિદ્યાલાય - ૨૦૧૧ * સુચના અને પ્રસારણ મંત્રાલય, ભારત સરકારના ફિલ્મ વિભાગ દ્વારા ૨૦૧૩માં ''બાંસુરી ગુરુ'' નામની એક દસ્તાવેજી લઘુફિલ્મ બનાવવામાં આવી છે જે પંડિત હરિપ્રસાદ ચૌરસિયાના જીવન પર આધારિત છે અને તેમના સંગીત પ્રદાનને પ્રસ્તુત કરે છે. ફિલ્મનું નિર્દેશન તેમના સંગીતકાર પુત્ર રાજીવ ચૌરસિયા દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે.<ref name="Debjani Pau">{{cite news|last=Pau|first=Debjani|title=Real story of flute maestro now captured in reel|url=http://www.indianexpress.com/news/real-story-of-flute-maestro-now-captured-in-reel/1058928/0|access-date= 20 January 2013|newspaper=Indian Express|date=14 January 2013}}</ref><ref>{{cite news|date=15 January 2013|title=Weaving melody with the divine flute|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/article1421262.ece|newspaper=The New Indian Express|access-date=20 January 2013|archive-date=23 નવેમ્બર 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123031657/http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/article1421262.ece|url-status=dead}}</ref> ==સંદર્ભો== {{Reflist|30em}} ==બાહ્ય કડીઓ== {{Commons category|Hariprasad Chaurasia|હરિપ્રસાદ ચૌરસિયા}} * [http://HariJi.org/ HariJi.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126031643/http://hariji.org/ |date=2018-11-26 }} * [http://hariprasadchaurasia.com/Official website]{{Dead link|date=જૂન 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20081120051419/http://www.hinduismtoday.com/archives/1995/10/1995-10-06.shtml Interview with Choodie Shivaram] * [http://www.kamat.com/indica/music/chaurasia.htm Hariprasad Chaurasia] by Mohan Nadkarni * [http://www.scholarsavenue.org/2009/09/16/one-on-one-with-pandit-hariprasad-chaurasia/ Interview with The Scholars' Avenue, IIT Kharagpur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110424195228/http://www.scholarsavenue.org/2009/09/16/one-on-one-with-pandit-hariprasad-chaurasia/ |date=2011-04-24 }} * [http://knowyourstar.com/pandit-hariprasad-chourasia-interview/ Interview with Know Your Star] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307170059/http://www.knowyourstar.com/pandit-hariprasad-chourasia-interview/ |date=2016-03-07 }} [[શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા]] [[શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:શાસ્ત્રીય સંગીત]] [[શ્રેણી:સંગીતકાર]] [[શ્રેણી:૧૯૩૮માં જન્મ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ekx2lw1zy0m9c8x367ib9r2yppsnq3z 0 25128 902180 901621 2026-07-08T00:12:41Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902180 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =Polar Bear | image = Polar Bear 2004-11-15.jpg | image_width = 250px | status = VU<!-- Note that this is the IUCN designation. It is listed as "threatened" under the U.S. Endangered Species Act, but "vulnerable" internationally.--> | trend = down | status_ref =<ref name="iucn31">Schliebe et al. (2008). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 Ursus maritimus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120502164810/http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/22823/0 |date=2012-05-02 }}. [[IUCN]] Red List of Threatened Species. Retrieved on 5 January 2010.</ref> | status_system = iucn3.1 | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]]<small> | classis = [[Mammal]]ia</small> | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[bear|Ursidae]] | genus = ''[[Ursus (genus)|Ursus]]'' | species = '''''U. maritimus''''' | binomial = ''Ursus maritimus'' | binomial_authority = [[Constantine John Phipps|Phipps]], 1774<ref name="Phipps1774">{{cite book| last = Phipps | first = John | authorlink = John Phipps | title = A voyage towards the North Pole undertaken by His Majesty's command, 1773 /by Constantine John Phipps.| publisher = London :Printed by W. Bowyer and J. Nicols, for J. Nourse | year = 1774| page = 185| url = http://www.biodiversitylibrary.org/page/628763| access-date = 8 September 2008}}</ref> | range_map = Polar_bear_range_map.png | range_map_caption = Polar bear range | synonyms= ''Ursus eogroenlandicus''<br /> ''Ursus groenlandicus''<br /> ''Ursus jenaensis''<br /> ''Ursus labradorensis''<br /> ''Ursus marinus''<br /> ''Ursus polaris''<br /> ''Ursus spitzbergensis''<br /> ''Ursus ungavensis''<br /> ''Thalarctos maritimus'' }} '''ધ્રુવીય રીંછ''' (''ઉર્સસ મેરીટીમસ'') એક [[રીંછ]] છે,જે મુખ્યત્વે આર્ક્ટિક મહાસાગર અને આજુબાજુનાં સમુદ્ર અને ભૂમિ ક્ષેત્રોને ઘેરતા [[આર્ક્ટિક સર્કલ]]નું વતની છે. એ વિશ્વનું સૌથી મોટું [[માંસાહારી]] છે અને આશરે [[સર્વભક્ષી]] [[કોડિએક રીંછ]] જેટલા જ કદ સાથે એ સૌથી મોટુ રીંછ પણ છે.<ref>{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/factsheets/polar_bear.pdf | format = PDF | title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = U.S. Fish and Wildlife service | access-date = 9 September 2009 | quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska’s Kodiak brown bears, which equal polar bears in size. | archive-date = 5 જૂન 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080605045644/http://www.fws.gov/endangered/factsheets/polar_bear.pdf | url-status = dead }} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ સર્વસામાન્ય નિરીક્ષણ પૃષ્ઠ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418222432/http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ |date=2009-04-18 }})</ref> પુખ્ત નરનું વજન આશરે {{convert|350|-|680|kg|abbr=on}} હોય છે,<ref name="Animal">{{cite book |last=Kindersley |first= Dorling |year=2001,2005 |title=Animal |location=New York City |publisher=DK Publishing |isbn=0-7894-7764-5}}</ref> જ્યારે પુખ્ત માદા એના લગભગ અડધા કદની હોય છે. [[ભૂરા રીંછ]]નુ ખૂબ નજીકનું સંબંધી હોવા છતા,તેણે મર્યાદિત [[પારિસ્થિતિક સ્થાન]] પ્રાપ્ત કર્યું છે,જેમાં ઠંડા તાપમાન માટે,હિમ,બરફ અને ખુલ્લા પાણીમાં ચાલવા માટે અને [[સીલ]]ના શિકાર માટે કે જે તેના આહારનો મુખ્ય સ્રોત છે,તેને અનુકુલિત ઘણી શારીરિક વિશેષતાઓ છે.<ref>{{cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Ursus_maritimus.html |title=Ursus Maritimus |access-date=27 October 2007 |last=Gunderson |first=Aren |year=2007 |work=Animal Diversity Web |publisher=University of Michigan Museum of Zoology}}</ref> મોટા ભાગે ધ્રુવીય રીંછ જમીન પર જન્મ લેવા છતા,તેઓ પોતાનો મોટા ભાગનો સમય દરિયામાં વિતાવે છે(એથી એના વૈજ્ઞાનિક નામ નો અર્થ છે"[[દરિયાઇ]] રીંછ")અને તેઓ ફક્ત [[સમુદ્રી હિમ]] પર સતત શિકાર કરી શકે છે,તેથી તેઓ વર્ષનો મોટો ભાગ જામી ગયેલ સમુદ્ર પર વિતાવે છે. ધ્રુવીય રીંછને [[નાશપ્રાયઃ જાતિ]] તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવેલ છે,જેની 19માંથી 8 ઉપસંખ્યામાં ઘટાડો થયેલ છે<ref name="pbsg2009">આઈ.યુ.સી.એન. ધ્રુવીય રીંછ વિશેષજ્ઞ સમૂહ,2009.[http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html કોપેનહેગન, ડેન્માર્ક 2009માં પીબીએસજીની 15મી સભા : પ્રેસ રીલીઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100708215730/http://pbsg.npolar.no/en/meetings/press-releases/15-Copenhagen.html |date=2010-07-08 }} 10 જાન્યુઆરીએ જારી.</ref>. દાયકાઓથી,અપ્રતિબંધિત શિકાર{{Clarify|date=February 2010|reason=See talk page, "Purpoted Population Recovery"}}ને લીધે આ જાતિના ભાવિ માટેની આંતરરાષ્ટ્રીય ચિંતામાં વધારો થયો છે,નિયંત્રણો અને મર્યાદાઓ લાગુ પાડ્યા બાદ સંખ્યામાં ફરીથી વધારો થયો છે{{Citation needed|date=February 2010}}. હજારો વર્ષોથી,ધ્રુવીય રીંછ,[[આર્ક્ટિક]]ના [[વતની લોકો]]ના ભૌતિક,આધ્યાત્મિક અને સાંસ્કૃતિક જીવનનું મહત્વનું અંગ છે,અને ધ્રુવીય રીંછનો શિકાર એમની સંસ્કૃતિનો અગત્યનો ભાગ છે. [[આઈ.યુ.સી.એન.]] [[ગ્લોબલ વોર્મિંગ]]ને ધ્રુવીય રીછ માટેના સૌથી મોટા ખતરારૂપે સૂચિત કરે છે,દરિયાએ બરફ્ના આવાસ પીગળી જતા તેની પર્યાપ્ત ખોરાક શોધવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો થાય છે. આઈ.યુ.સી.એન.(IUCN) મુજબ,"જો વાતાવરણની આ જ હાલત રહી તો ધુવીય રીંછ 100 <ref name="iucn">{{IUCN2006|assessors=Schliebe ''et al.''|year=2008|id=22823|title=Ursus maritimus|downloaded=9 May 2006}} શા માટે પ્રજાતિને નાજુકની યાદીમાં મૂકવામાં આવી તેના લાંબા ખુલાસાનો સમાવેશ કરતી માહિતી નોંધ.</ref>વર્ષોમાં તેના મોટા ભાગના [[ક્ષેત્રો]]માંથી નાશ થઇ જશે." 14 મે,2008,[[અમેરિકી આંતરિક વિભાગે]] [[લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિ]] અધિનિયમ મુજબ ધ્રુવીય રીંછનો [[લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિ]]ની યાદીમાં સમાવેશ કર્યો. == નામ અને વ્યુત્પત્તિ શાસ્ત્ર == [[કોન્સ્ટેનન્ટાએન જોહન ફીપ્સ]] ધ્રુવીય રીંછને એક અલગ પ્રજાતિ તરીકે વર્ણવનાર પ્રથમ વ્યક્તિ હતા.<ref name="iucn"/> એમણે [[વૈજ્ઞાનિક નામ]] ''ઉર્સસ મેરીટીમસ'' પસંદ કર્યુ,જે 'દરિયાઇ રીંછ'નુ [[લેટિન]] છે,<ref name="LatDic">{{cite book | last=Kidd |first=D.A. |year=1973 |title= Collins Latin Gem Dictionary |publisher= Collins |location= London |isbn=0-00-458641-7}}</ref>આ પ્રાણીના મૂળ આવાસને કારણે છે. [[ઇનુએટ]] આ પ્રાણીને ''[[નાનૂક]]'' કહે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.marinemammalcenter.org/learning/education/mammalinfo/polarbear.asp |title=દરિયાઇ સસ્તન કેન્દ્ર |access-date=2010-07-15 |archive-date=2009-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604063108/http://www.marinemammalcenter.org/learning/education/mammalinfo/polarbear.asp |url-status=dead }}</ref>([[એનુપિએક]] ભાષામાં ''નાનુક'' તરીકે [[લિપ્યાંતરિત]],<ref>[http://www.thearcticsounder.com/news/show/1309 આર્ક્ટિક સમૂહ]</ref> [[યુપિક]] પણ [[સાબેરિયન યુપિક]]માં રીંછને ''નાનૂક'' કહે છે.{{Citation needed|date=September 2008}}[[ચુક્ચી]] ભાષામાં રીંછને ''ઉમ્કા'' કહે છે. રશિયનમાં સમાન્ય રીતે તે бе́лый медве́дь(''bélyj medvédj'' ,સફેદ રીંછ),છતાં પણ જે જૂનો શબ્દ હજી વપરાશમાં છે તે છે ошку́й (Oshkúj,જે કોમી ઓસ્કી-"રીંછ" પરથી આવ્યો છે)<ref>{{Cite web |url=http://www.nicomant.fils.us.edu.pl/jrn/2000/j12/pril/etim-zv.html |title=Этимологический Словарь - પીઓત્ર ઝેરવિન્સકી → ઓશ્કુય |access-date=2010-07-15 |archive-date=2008-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080504040221/http://www.nicomant.fils.us.edu.pl/jrn/2000/j12/pril/etim-zv.html |url-status=dead }}</ref> ફ્રેંચમાં,ધ્રુવીય રીંછને ''અવર્સ બ્લેન્ક'' (સફેદ રીંછ) કે ''અવર્સ પોલેઇર'' (ધ્રુવીય રીંછ) કહે છે.<ref>[http://grandquebec.com/faune-quebecoise/ours-polaire ગ્રાન્ડ કયુબેક ]</ref> નોર્વે પ્રશાસિત [[સ્વાલબાર્ડ]] દ્વીપસમૂહમાં.ધ્રુવીય રીંછને Isbjørn ("હિમ રીંછ") કહે છે. પૂર્વમાં,ધ્રુવીય રીંછને તેના ખુદના [[જીવસમૂહ]] ''થેલેરેક્ટો'' સમાં માનવામાં આવેલ હતું.<ref name="Liddell 1980"> [[પ્રાચીન ગ્રીક]] શબ્દો ''થેલાસ્સા'' /θαλασσα 'દરિયો', and ''એર્ક્ટોસ'' /αρκτος 'રીંછ',[[ઉર્સા મેજર]] ના સંદર્ભમાં , 'ઉત્તરી' કે 'ઉત્તર ધ્રુવનું'{{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}</ref> જો કે,[[ધ્રુવીય રીંછ અને ભૂરા રીંછ]] વચ્ચેની સંકર જાતિના સબૂત,અને આ બંને પ્રજાતિઓની હાલની પારિસ્થિતિક ભિન્નતા,આ અલગ જીવસમૂહ્ની સ્થાપનાનુ સમર્થન નથી કરતી,અને તેથી ''ઉર્સસ મેરીટીમસ'' ,જેમ ફિપ્સે પહેલા રજુ કર્યું હતું.<ref name="IUCN">{{cite web | last = | first = | title = IUCN Red List: ''Ursus maritimus'' | url = {{IUCNlink|22823}}| access-date = 15 February 2008}}</ref> == વર્ગીકરણ અને ઉત્ક્રાંતિ == [[ચિત્ર:Polarbearonice.jpg|thumb|right|ધ્રુવીય રીંછ સીલનો શિકાર કરવા દરિયાઇ બરફ પર એક માધ્યમ તરીકે આધાર રાખે છે.વિશાળ પગ,અને ટૂંકા તીક્ષ્ણ,મજબૂત પંજા આ પર્યાવરણના અનુકૂલનો છે.]] રીંછ [[કુળ]] ઉર્સિડે,બીજા માંસભક્ષીઓથી 38 કરોડ વર્ષ પહેલા જુદા પડી ગયા હતું. ઉર્સિને ઉપકુળ આશરે 4.2 કરોડ વર્ષ પહેલા ઉદ્‌ભવ્યું હતું. અશ્મિલ અને ડી.એન.એ ના પુરાવા મુજબ,ધ્રુવીય રીંછ ભૂરા રીંછ,''ઉર્સસ એક્ટોસ'' થી ,આશરે 150,000 વર્ષ પહેલા જુદા પડી ગયાં.<ref name="Lindqvist">{{Cite journal |title=Complete mitochondrial genome of a Pleistocene jawbone unveils the origin of polar bear |first=Charlotte |last=Lindqvist |first2=Stephan C. |last2=Schuster |first3=Yazhou |last3=Sun |first4=Sandra L. |last4=Talbot |first5=Ji |last5=Qi |first6=Aakrosh |last6=Ratan |first7=Lynn P. |last7=Tomsho |first8=Lindsay |last8=Kasson |first9=Eve |last9=Zeyl |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|PNAS]] |volume=107 |issue=11 |pages=5053–5057 |doi=10.1073/pnas.0914266107 |year=2010 }}.</ref> સૌથી પ્રાચીન [[અશ્મિલ]] 130,000થી 110,000 વર્ષ જૂનું જડબાનું અસ્થિ છે જે,2004માં [[પ્રિન્સ ચાર્લ્સ ફોરલેન્ડ]]માં મળી આવેલ<ref name="Lindqvist"/>. અશ્મિલો દર્શાવે છે કે દસથી વીસ હજાર વર્ષ અગાઉ ,ધ્રુવીય રીંછની [[દાઢ]] ભૂરા રીંછથી ઘણી ખરી અલગ પડી ગઇ હતી. એવું મનાય છે કે ધ્રુવીય રીંછ,પ્લિસ્ટોસીનમાં હિમાચ્છાદન અવધિ દરમ્યાન ભૂરા રીંછની વસ્તીથી અલગ પડી ગયાં.<ref name="DeMaster1981"/> તાજેતરના મોટા ભાગના નિરીક્ષણો દર્શાવે છે કે ભૂરા રીંછના કેટલાક ક્લેડ અન્ય ભૂરા રીંછ કરતા,ધ્રુવીય રીંછ સાથે વધુ નજ્દીકી સંબંધ ધરાવે છે,<ref name="Waits">{{cite web |url= http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf&pid=78496&doc=1 |title= Mitochondrial DNA Phylogeography of the North American Brown Bear and Implications for Conservation |access-date= 1 August 2006 |author= Lisette P. Waits, Sandra L. Talbot, R.H. Ward and G. F. Shields |year= 1998 |month= April |publisher= Conservation Biology |pages= 408–417 |archive-date= 12 મે 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110512212252/http://www.cnrhome.uidaho.edu/documents/Waits%20et%20al%201998%20cb.pdf%26pid%3D78496%26doc%3D1 |url-status= dead }}</ref> અર્થાત ધ્રુવીય રીછ,અમુક [[પ્રજાતિ કલ્પના]] મુજબ સાચી પ્રજાતિ નથી.<ref>{{Cite journal |last=Marris |first=E. |year=2007 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |title=Linnaeus at 300: The species and the specious |volume=446 |issue=7133 |pages=250–253 |doi=10.1038/446250a }}.</ref> ઉપરાંત,ધ્રુવીય રીંછ,પ્રજનનક્ષમ ભૂરા ધ્રુવીય રીંછની ઉત્પત્તિ માટે ભૂરા રીંછ સાથે વંશવૃદ્ધિ કરી શકે છે,<ref name="Schliebe 2006">{{Cite book | last1 =Schliebe | first1 =Scott | last2 =Evans | first2 =Thomas | last3 =Johnson | first3 =Kurt | last4 =Roy | first4 =Michael | last5 =Miller | first5 =Susanne | last6 =Hamilton | first6 =Charles | last7 =Meehan | first7 =Rosa | last8 =Jahrsdoerfer | first8 =Sonja | date =21 December 2006 | title =Range-wide Status Review of the Polar Bear (Ursus maritimus) | place =Anchorage, Alaska | publisher =[[U.S. Fish and Wildlife Service]] | url =http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | format =PDF | access-date =31 October 2007 | archive-date =10 મે 2009 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090510095701/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pdf/Polar_Bear_%20Status_Assessment.pdf | url-status =dead }}</ref><ref name="DeMaster1981">{{Cite book | last1=DeMaster | first1=Douglas P. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling | date=8 May 1981 | title=Ursus Maritimus | periodical=Mammalian Species | publisher=[[American Society of Mammalogists]] | volume=145 | pages=1–7 | url=http://links.jstor.org/sici?sici=0076-3519(19810508)2%3A145%3C1%3AUM%3E2.0.CO%3B2-D | doi=10.2307/3503828 | oclc=46381503 | access-date=21 January 2008 | journal=Mammalian Species | year=1981 | issue=145}}</ref>જે દર્શાવે છે કે તેઓ હમણા જ અલગ પડેલ છે અને જનીનીક સામ્યતાઓ ધરાવે છે.<ref name="first">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The First Polar Bears}}</ref> જોકે, બંને પ્રજાતિઓમાંથી કોઇ પણ એકબીજાના સ્થાન પર વધુ દિવસો જીવિત રહી શકતા નથી અને એમનુ [[આકારશાસ્ત્ર]],ચયાપચય,સમાજિક વ્યવહાર અને ખાનપાન,અને અન્ય [[પ્રરૂપી]] વિશેષતાઓ અલગ છે,બંને રીંછને સામાન્ય રીતે અલગ પ્રજાતિઓ તરીકે વર્ગીકૃત કરાય છે.<ref name="first"/> જ્યારે ધ્રુવીય રીંછને મૂળ રૂપે પ્રલેખિત કરવામાં આવ્યા હતા ત્યારે,બે [[ઉપપ્રજાતિઓ]] જણાઇ હતી.''ઉર્સસ મેરીટીમસ'' ,17774માં કોન્સ્ટેન્ટિન દ્વારા,''ઉર્સસ મેરીટીમસ મેરીનસ'' 1776માં [[પીટર સીમોન પલ્લાસ]] દ્વારા.<ref>{{Cite book | last =Rice | first =Dale W. | year =1998 | title =Marine Mammals of the World: Systematics and Distribution | volume =4 | series =Special Publications of the Society for Marine Mammals | place =Lawrence, Kansas | publisher =The Society for Marine Mammalogy | isbn =1-891276-03-4}}</ref> ત્યાર બાદ આ ભિન્નતાને રદ કરાઇ. એક અશ્મિલ ઉપજાતિ ઓળખવમાં આવી છે. ''[[ઉર્સસ મેરીટીમસ ટીરેનસ]]'' —''ઉર્સસ એર્ક્ટોસ'' નાં વંશજ પ્લેઇસ્ટોસિન દરમ્યાન લુપ્ત થઇ ગયા. ''યુ.એમ.ટીરેનસ'' જીવિત પ્રજાતિ કરતા ઘણા વિશાળ હતાં.<ref name="DeMaster1981"/> [[ચિત્ર:Polar bears near north pole.jpg|thumb|left|ધ્રુવીય રીંછનું નિરીક્ષણ કરતી ઉત્તર ધ્રુવની પનડુબ્બી યુએસએસ હોનોલુલુ [45].]] == વસ્તી અને વિતરણ == ધ્રુવીય રીંછ આર્ક્ટિક સર્કલ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. તેના સુદૂર આવાસમાં મનુષ્યના વિકાસની ગેરહાજરીને લીધે,તેણે તેની મૂળ સીમાને [[હાલના]] બીજા કોઇ પણ [[માંસાહારી]]ઓ કરતા વધુ જાળવી રાખી છે.<ref name="derocher2004"/> જ્યારે 88° ઉત્તરમાં તેઓ દુર્લભ છે,ને સાબિત કરે છે કે તેઓ સંપૂર્ણ આર્ક્ટિકથી લઇને દક્ષિણે કેનેડાની [[જેમ્સ ખાડી]] સુધી ફેલાયેલ છે. તે ક્યારેક બહોળા પ્રમાણમાં દરિયાએ બરફ સાથે [[તણાઇ]] જાય છે,અને તેમને કોઇ કોઇ વખત દૂર દક્ષિણે નોર્વેની મુખ્યભૂમિ [[બેર્વેલગ]] સુધી અને [[ઓખોટસ્ક સાગર]]માં [[કુરીલ દ્વીપો]] સુધી જોવા મળ્યાં છે. મોટા ભાગની સેમાઓના કરાયેલ નબળા નિરીક્ષણોને લીધે રીંછની વૈશ્વિક અસ્તીનો અંદાજ લગાવવો મુશ્કેલ છે,જોકે જીવવૈજ્ઞાનિકો વિશ્વભરમાં 20,000-25,000 ધ્રુવીય રીંછો હોવાનો કામચલાઉ અંદાજ વાપરે છે.<ref name="iucn31"/><ref name="PBI"/> સમાન્ય રીતે 19 જાણીતી અલગ અલગ ઉપસંખ્યાઓ ઓળખાઇ છે.<ref name="PBI"/><ref name="PBSG14">{{cite conference | year = 2005 | month = June | title = Status of the Polar Bear | conference = Polar Bears | conferenceurl = http://pbsg.npolar.no/ | booktitle = Proceedings of the 14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group | editor = Compiled and edited by Jon Aars | others = Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher | volume = 32 | publisher = [[IUCN]] | location = Gland, Switzerland | pages = 33–55 | url = http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf | format = PDF | access-date = 15 September 2007 | id = ISBN 2-8317-0959-8 | archive-date = 9 એપ્રિલ 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf | url-status = dead }} એચટીએમએલ અંશ પણ જોવો:2005 મુજબ ધ્રુવીય રીંછ વસ્તી સ્થિતિનો સારાંશ કાઢતા [http://pbsg.npolar.no/pop-maps.htm વસ્તી સ્થિતિ નિરીક્ષણ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224121649/http://pbsg.npolar.no/pop-maps.htm |date=2009-02-24 }}અને [http://pbsg.npolar.no/status-table14.htm કોષ્ઠક 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227014326/http://pbsg.npolar.no/status-table14.htm |date=2009-02-27 }}.</ref> ઉપ્સંખ્યાઓ ચોક્કસ વિસ્તારોમાં મોસમી વફાદારી દર્શાવે છે,પરંતુ [[ડી.એન.એ.]] અધ્યયનો દર્શાવે છે કે તેઓ પ્રજનનની રીતે અલગ નથી. તેર ઉત્તર અમેરિકન ઉપસંખ્યાની સીમા,દક્ષિણે [[બ્યુફોર્ટ સાગર]]થી લઇને [[હડસનની ખાડી]] અને પૂર્વમાં પશ્ચિમ [[ગ્રીનલેન્ડ]] [[બફીનની ખાડી]] સુધી છે અને વૈશ્વિક વસ્તીમાં 70%નો ફાળો આપે છે. [[યુરેશિયન]] વસ્તીને,પૂર્વ ગ્રીનલેન્ડ,[[બેરેન્ટ સાગર]],[[કારા સાગર]],[[લાપ્ટેવ સાગર]],[[ચુક્ચી સાગર]]ની ઉપવસ્તીમાં વિભાજિત કરાઇ છે,જોકે સીમિત [[ચિહ્ન અને પુનર્ગ્રહણ]] માહિતીને લીધે આ વસ્તીઓની સંરચના વિષે ઘણી અનિશ્ચિતતાઓ છે. [[ચિત્ર:Play fight of polar bears edit 1.avi.OGG|250px|thumb|ધ્રુવીય રીંછ રમતાં રમતાં લડે છે.]] સીમા પાંચ રાષ્ટ્રોના પ્રદેશો ધરાવે છેઃ ડેન્માર્ક(ગ્રીનલેન્ડ),નોર્વે(સ્વાલબર્ડ),રશિયા,યુએસ(અલાસ્કા). આ પાંચ રાષ્ટ્રો વચ્ચે [[1973માં ધ્રુવીય રીંછોનો સંરક્ષણ માટેનો આંતરરાષ્ટ્રીય કરાર]] થયેલ છે,જે ધ્રુવીય રીંછની સંપૂર્ણ સીમામાં શોધ અને સંરક્ષણ પ્રયાસો પર સહયોગનો આદેશ આપે છે. ધ્રુવીય રીંછની વસ્તી જાણવા માટેની આધુનિક રીતોને મધ્ય 1980 દશકથી લાગુ પડાઇ,અને તે મોટા ક્ષેત્રમાં સતત અમલમાં મૂકવી ખર્ચાળ છે.<ref name="campbell"/> ધ્રુવીય રીંછની સૌથી ચોક્કસ વસ્તી ગણતરી માટે,[[આર્ક્ટિક આબોહવા]]માં એમને શોધવા હેલિકોપ્ટરથી ઊડાન ભરવી,રીંછોને શાંત પાડવા ટ્રેંક્યિલાઇઝર ડાર્ટ છોડવું,અને ત્યાર બાદ ટેગિંગ જરૂરી છે.<ref name="campbell"/> [[નુનાવત]]માં,કેતલાંક ઇનુઇટે હમણાના વર્ષોમાં માનવ વસ્તીઓ પાસે રીંછ દેખાવાની ઘટનાઓમા વધારો થયાનો અહેવાલ આપ્યો છે,જેના લીધે એવુ મનાય છે કે વસ્તી વઘી રહી છે. વૈજ્ઞાનિકોએ એની પ્રતિક્રિયા આપતા નોંધ્યુ છે કે ભૂખ્યાં રીંછો માનવ વસ્તીઓ આસપાસ ફરતા હોઇ શકે,જે એવી ધારણા તરફ દોરી જાય છે કે હકીકતે વસ્તી મનાય છે તેના કરતા ઘણી વધુ છે.<ref name="campbell">{{cite news |first=Colin |last=Campbell |authorlink= |coauthors=Lunau, Kate |title=The war over the polar bear: Who's telling the truth about the fate of a Canadian icon? |url=http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |work=Maclean's |publisher= |date=25 January 2008 |access-date=9 March 2008 |archive-date=16 મે 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516032545/http://www.macleans.ca/science/environment/article.jsp?content=20080123_5242_5242&page=1 |url-status=dead }}</ref> આઇયુસીએનનો ધ્રુવીય રીંછ વિશેષજ્ઞ સમૂહના માનવા મુજબ "ઉપવસ્તીના કદનું અનુમાન કે [[સસ્ટેનેબલ હાર્વેસ્ટ]] સ્તર વૈજ્ઞાનિક નિરીક્ષણોના સમર્થન વિના ફક્ત પારંપરિક પારિસ્થિતિક જ્ઞાન પર આધારિત ન હોવા જોઇએ."<ref name="pbsgpr">{{cite conference | year = 2005 | month = June | title = Press Release | conference = Polar Bears | conferenceurl = http://pbsg.npolar.no/ | booktitle = Proceedings of the 14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group | editor = Compiled and edited by Jon Aars | others = Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher | volume = 32 | publisher = [[IUCN]] | location = Gland, Switzerland | pages = 61–62 | url = http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf | format = PDF | access-date = 19 April 2008 | id = ISBN 2-8317-0959-8 | archive-date = 9 એપ્રિલ 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf | url-status = dead }}</ref> ધ્રુવીય રીંછની માન્ય 19 ઉપવસ્તીમાંથી,8 ઘટી રહી છે,3 સ્થિર છે,1 વધી રહી છે અને 7 વિષે પુરતી માહિતી નથી.<ref name="pbsg2009"/><ref name="PBI">[http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/ ધ્રુવીય રીંછs અને સંરક્ષણ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210010512/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts |date=2010-02-10 }} ane {{cite web | title = Polar Bear FAQ | url = http://www.polarbearsinternational.org/faq/ | work = Polar Bears International | access-date = 14 July 2009 }}</ref> == વસવાટ == [[ચિત્ર:Cub polar bear is nursing 2.OGG|બચ્ચાનુ પાલન|250px|thumb]] ધ્રુવીય રીંછને ઘણી વાર [[દરિયાઈ સસ્તન]] કહે છે કારણકે તે વર્ષના ઘણા માસ દરિયામાં વિતાવે છે.<ref name="stirling1988intro">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Introduction}}</ref> તે મહાદ્વીપીય જળમગ્ન સીમા પર પાણીને ઢાંકતા વાર્ષિક [[દરિયાઈ બરફ]] અને આર્ક્ટિક [[અંતર-દ્વીપીય]] [[દ્વીપસમૂહ]]ને રહેઠાણ તેરીકે પસંદ કરે છે. આ ક્ષેત્રો,જે "આર્ક્ટિક જીવન વૄત્ત" તરીકે જાણીતા છે,તે ઉચ્ચ આર્ક્ટિકના ઊંડા પાણી કરતા ઉચ્ચ્જૈવ ઉત્પાદકતા ધરાવે છે.<ref name="derocher2004"/><ref name="distribution"/> ધ્રુવીય રીંછમાં વારંવાર એવા ક્ષેત્રો તરફ જતા જોવા મળે છે જ્યાં સમુદ્રી હિમ અને પાણી ભેગા થતા હોય,્જેમકે [[પોલિન્યા]] અને લીડ્‌સ,(આર્ક્ટિક હિમમાં ખુલ્લા પાણીનો અસ્થાયી ફેલાવ),જ્યાં એ સીલનો શિકાર કરે છે જે તેનો મુખ્ય આહાર છે.<ref>{{Cite news | last1=Stirling | first1=Ian | date=January 1997 | title=The importance of polynyas, ice edges, and leads to marine mammals and birds | periodical=Journal of Marine Systems | publisher=Elsevier | volume=10 | issue=1-4 | pages=9–21 | doi=10.1016/S0924-7963(96)00054-1 | journal=Journal of Marine Systems}}</ref> એથી ધ્રુવીય રીંછ,મુખ્યત્વે [[ધ્રુવીય બરફના પરિધ]]માં રહે છે,નહિં કે [[ઉત્તર ધ્રુવ]] પાસે [[ધ્રુવીય બેસિન]]માં જ્યા સીલની ગીચતા ઓછી છે.<ref name="matthews15">મેથ્યૂવ્સ,પૃ. 15</ref> [[ચિત્ર:Polar bear hg.jpg|thumb|200px|એક ધ્રુવીય રીંછ.]] વાર્ષિક બરફમાં પાણીના એવા ક્ષેત્ર સામેલ છે જે ઋતુ પરિવર્તન સાથે વર્ષભર દ્રશ્ય અને અદ્રશ્ય થતા રહે છે. આ પરિવર્તનોની પ્રતિક્રિયામાં સીલોએ સ્થળાંતર કરવું પડે છે,અને ધ્રુવીય રીંછે પોતાના શિકારનો પીછો કરવી અતિ આવશ્યક છે.<ref name="distribution">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> [[હડસનની ખાડી]],[[જેમ્સની ખાડી]] અને કેટલાક અન્ય ક્ષેત્રોમાં,પ્રત્યેક ઉનાળામાં બરફ પૂરેપૂરો પીગળી જાય છે(એક ઘટના જેને "હિમ ખંડ ખંડન" કહે છે.) જે ધ્રુવીય રીંછને ભૂમિ પર જવા મજબૂર કરે છે અને પાછો બરફ જામી જાય ત્યાં સુધી મહિનાઓ રાહ જોવડાવે છે.<ref name="distribution"/> [[ચુક્ચી]] અને [[બ્યુફોર્ટ]] સાગરમાં,ધ્રુવીય રીંછને માટે પ્રત્યેક ઉનાળામાં ઉત્તર તરફ પાછા ફરે છે જ્યાં વર્ષભર બરફ જામેલ રહે છે. == જીવવિજ્ઞાન અને વર્તણૂક == === શારીરિક લાક્ષણિકતાઓ === [[ચિત્ર:Polarskeleton.jpg|left|thumb|ધ્રુવીય રીંછ કંકાલ]] ધ્રુવીય રીંછ ધરતી પરનું સૌથી મોટું માંસાહારી છે,જે [[સાઈબેરિયન વાઘ]]ના બમણા કરતા વધુ મોટુ છે.<ref name="lords">{{cite book|title=Lords of the Arctic: A Journey Among the Polar Bears |last=Davids |first=Richard C.|coauthors=Guravich, Dan |location= New York| publisher=MacMillan Publishing Co., Inc. | year=1982|isbn=0-02-529630-2 |chapter=Lords of the Arctic}}</ref> [[કોડિએક રીંછ]] સાથે તે ધરતીના સૌથી મોટા શિકારી(અને રીંછની સૌથી પ્રજાતિની)નુ પદમાં ભાગીદાર છે.<ref name="kodiak">{{cite web | url = http://www.fws.gov/endangered/factsheets/polar_bear.pdf | format = PDF | title = Polar bear, (Ursus maritimus) | publisher = U.S. Fish and Wildlife service | access-date = 22 March 2008 | quote = Appearance. The polar bear is the largest member of the bear family, with the exception of Alaska’s Kodiak brown bears, which equal polar bears in size. | archive-date = 5 જૂન 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080605045644/http://www.fws.gov/endangered/factsheets/polar_bear.pdf | url-status = dead }} ([http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ Overview page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418222432/http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=A0IJ |date=2009-04-18 }})</ref> પુખ્ત નરનું વજન 350-680 કિગ્રા(770-1500પાઉન્ડ) અને લંબાઇમાં{{convert|2.4|-|3|m|ft|abbr=on}} છે.<ref name="hemstock4">હેમસ્ટોક, પૃ. 4</ref> પુખ્ત માદા નરથી આશરે અડધા કદની હોય છે અને સમાન્ય રીતે વજનમાં{{convert|150|-|249|kg|abbr=on}} અને લંબાઇમાં{{convert|1.8|-|2.4|m|ft}} હોય છે. ગર્ભવતી હોય ત્યારે,તો પણ,તેમનું વજન {{convert|499|kg|abbr=on}} જેટલું હોઈ શકે છે.<ref name="hemstock4"/> ધ્રુવીય રીંછ સસ્તનોમાં સૌથી વધુ [[દ્વિરૂપી લૈંગિકતાવાળા]] છે,જેની આગળ ફક્ત [[પિનીપેડ]] છે.<ref name="perrin">{{cite book|last=Perrin|first= William F. |coauthors=Bernd Würsig, J. G. M. Thewissen|title=Encyclopedia of Marine Mammals|publisher=Academic Press|location=San Diego, CA|year=2008|edition=2|page=1009|url=http://books.google.ca/books?id=2rkHQpToi9sC&pg=PA1009&lpg=PA1009&dq=polar+bear+sexually+dimorphic&source=bl&ots=hCixMz68As&sig=evEUSfMPY2yMqmVP3qJPuZjs6Hs&hl=en&ei=43cfSuKOCJa8swPBy7GQBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4#PPA1009,M1}}</ref> નોંધેલ સૌથી મોટા ધ્રુવીય રીંછનુ કહેવાતુ વજન {{convert|1002|kg|abbr=on}} હતું,આ એક નર હતો જેને 1960માં ઉત્તરપશ્ચિમ અલાસ્કામાં કોટજેબુ સાઉન્ડમાં ગોળીથી વિંધી નખાયો. [[ચિત્ર:Polar Bear ANWR 1.jpg|thumb|right|ધ્રુવીય રીંછે આર્ક્ટિક જીવન માટે બેજોડ વિશેષતાઓ વિક્સિત કરી છે, જેમાં બરફ પર ઘર્ષણ પૂરુ પાડતા ફરવાળા પગનો સમાવેશ થાય છે.]] તેના સૌથી નજદીકના સંબંધી,ભૂરા રીછ કરતા,ધ્રુવીય રીંછ વધુ વિસ્તરેલ શારીરિક બાંધો અને વધુ લાંબા નાક અને ખોપડી ધરાવે છે.<ref name="first"/> જેમ [[એલનના નિયમે]] ઉત્તરી પ્રાણી માટે ધાર્યું છે એમ,પગ ટૂંકા અને કાન અને પૂંછડી નાના છે.<ref name="first"/> તો પણ,હિમ કે પાતળા બરફ પર ચાલતી વખતે એના પગના પહોળા નળિયા એના વજનને વહેંચી નાખે છે અને તરતી વખતે અગળ વધવામાં મદદ કરે છે,તેમનું કદ 30 સેમી(12 ઇંચ)આસપાસ હોય છે.<ref name="lw2">લોકવૂડ, પીપી. 10 - 16</ref> પંજાના તળિયા નાના,નરમ [[પપિલે]](ચર્મ રચના)થી ઢાંકેલ હોય છે જે બરફ પર ઘર્ષંણ પૂરું પાડે છે.<ref name="first"/> ભૂરા રીંછ કરતા ધ્રુવીય રીંછના પંજા ટૂંકા અને મજબૂત છે,કદાચ બરફ અને શિકારને મજબૂતીથી પકડવા માટે.<ref name="first"/> પંજા અંદર તરફ ઊંડા વળેલા છે જે તેને તેના કુદરતી આવાસ બરફને ખોદવામાં મદદ કરે છે. એક આવર્તી ઇન્ટરનેટ માન્યતા મુજબ બધા ધ્રુવીય રીંછ ડાબોડી હોય છે,<ref>{{Cite web| date=September 2006| title=Are polar bears left-handed or right-handed?| url=http://www.blurtit.com/q497068.html| access-date=25 November 2007| archive-date=6 નવેમ્બર 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071106064823/http://www.blurtit.com/q497068.html| url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web| year=2007| title=Bear Facts: Myths and Misconceptions| url=http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/myths-and-misconceptions/| access-date=25 November 2007| archive-date=21 ઑગસ્ટ 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080821125159/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/myths-and-misconceptions/| url-status=dead}}</ref>,આ દાવાનુ સમર્થન કરતો કોઇ વૈજ્ઞાનિક પુરાવો નથી.<ref>ધ્રુવીય રીંછનો અભ્યાસ કરતા સંશોધકો રીંછોમાં ડાબોડી હોવાનો કોઇ પણ પુરાવો શોધવામાં નિષ્ફળ ગયા અને ધ્રુવીય રીંછના આગલા પગની ઇજાની ઢબના એક અભ્યાસમાં ડાબા કરતા જમણા આગલા પગમાં વધુ ઇજા જોવા મળી જે તે જમોડી હોવાનુ સૂચવે છે. {{Cite web | title=Fractures of the Radius and Ulna secondary to possible Vitamin 'D' deficiency in Captive Polar Bears (''Ursus maritimus'') | url=http://www.polarbearsinternational.org/pbhc/fractures.htm | access-date=25 November 2007 | archive-date=26 ફેબ્રુઆરી 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100226210104/http://www.polarbearsinternational.org/pbhc/fractures.htm | url-status=dead }}</ref> ભૂરા રીંછથી ઉલ્ટું,કેદ કરેલ ધ્રુવીય રીંછ કોઇક જ વાર વધુ પડતા વજનવાળા કે વિશેષ મોટા કદનાં હોય છે,જે મોટા ભાગના પ્રાણી સંગ્રહાલયોનાં ગરમ તાપમાનની પ્રતિક્રિયા સ્વરૂપે શક્ય છે. ધ્રુવીય રીંછના 42 દાંત તેના ઉચ્ચ માંસાહારી આહારને પ્રતિબિંબિત કરે છે.<ref name="first"/> ભૂરા રીંછ કરતા તેની દાઢ થોડી નાની અને દાંતેદાર છે અને [[રાક્ષી દાંત]] મોટા અને તીક્ષ્ણ છે.<ref name="first"/> દંત સૂત્ર છેઃ:<ref name="first"/> {{dentition2|3.1.4.2|3.1.4.3}} ધ્રુવીય રીંછ {{convert|10|cm|abbr=on}} સુધીની ખાસ ચરબી[[]] વડે સરસ રીતે ઉષ્મારક્ષિત હોય છે,<ref name="lw2"/>જે તેમનુ ચર્મ તથા રૂંવાટી છે;તેઓ {{convert|10|°C|abbr=on}}થી વધુ તાપમાને યકુળ બની જાય છે<ref name="stirling1988"/>,અને ઇન્ફ્રારેડ ફોટોગ્રાફી હેઠળ તેઓ લગભગ ગાયબ થઇ જાય છે.<ref name="stirling1988"/> ધ્રુવીય રીંછની રૂંવાટી,ઘાંટી આંતરિક રૂંવાટીના સ્તર અને [[રક્ષક વાળ]]ની બનેલ હોય છે,જે સફેદથી ભૂરી દેખાય છે પણ હકીકતે પારદર્શક હોય છે.<ref name="lw2"/> રક્ષક વાળ {{convert|5|-|15|cm|abbr=on}}શરીરના મોટા ભાગ પર આવેલ હોય છે.<ref>{{cite book |last= Uspenskii |first=S. M. |title=The Polar Bear |year= 1977 |publisher= Nauka |location= Moscow }}</ref> ધ્રુવીય રીંછ,મેથી ઓગસ્ટ સુધી ક્રમશઃ [[રૂંવાટી ખેરવે]] છે,<ref>કોલેનોસ્કી જી. બી. 1987. ધ્રુવીય રીંછ. પીપી. 475–485 in વન્ય ફર્બીઅરર સંચાલન અને સંરક્ષણ ઉત્તર અમેરિકામાં (એમ. નોવાક, જે. એ. બેકાર, એમ. ઇ. ઓબ્બાર્ડ, અને બી. મેલ્લોક, એડ્સ.). ઓન્ટારીઓ ફર ટ્રેપર્સ મંડળ, ઉત્તર ખાડી, ઓન્ટારીઓ, કેનેડા.</ref>પણ, અન્ય આર્ક્ટિક સસ્તનોથી વિપરિત,તેઓ ઉનાળુ સ્થિતિમાં છલાવરણ કરવા પોતાનુ આવરણ ઘેરા રંગ માટે નથી છોડતા. ધ્રુવીય રીંછના આવરણના પોલા રક્ષક વાળ માટે પહેલા એવુ મનાતુ હતુ કે તેઓ પોતાની કાળી ત્વચા સધી પ્રકાશનું વહન કરવા ફાઇબર ઓપ્ટીક નલિકા તરીકે કાર્ય કરે છે,જ્યાં તેનુ શોષણ કરી શકાય;પરંતુ તાજેતરના અવલોકનોએ આ સિદ્ધાંતને રદ કર્યો.<ref>{{Cite news | last=Koon | first=Daniel W. | year=1998 | title=Is Polar Bear Hair Fiber Optic? | periodical=Applied Optics | publisher=[[Optical Society of America]] | volume=37 | issue=15 | pages=3198–3200 | url=http://www.opticsinfobase.org/abstract.cfm?URI=ao-37-15-3198 | doi=10.1364/AO.37.003198 | journal=Applied Optics | pmid=18273269}}</ref> [[ચિત્ર:Swimming Polar Bear 2.jpg|thumb|left|પ્રાણી-સંગ્રહાલય માં છલાંગ મારતું ધ્રુવીય રીંછ]] [[ચિત્ર:Polarbearzoo.JPG|thumb|right|250px|ધ્રુવીય રીંછ કૃત્રિમ આર્ક્ટિક પ્રાણી-સંગ્રહાલય પર્યાવરણમાં.]] સકેદ આવરણ વય સાથે પીળુ પડી જાય છે. જ્યારે ગરમીમાં કેદ રખાતા,ભેજવાળી સ્થિતિમાં,રૂંવાટીનો રંગ રક્ષક વાળમાં વિકસતી લીલને લીધે આછો લીલો થઇ જાય છે.<ref>અસામાન્ય ગરમીમાં,પોલી નળીઓ લીળને શ્રેષ્ઠ ઘર પૂરું પાડે છે. લીલ રીંછ માટે બિનહાનિકારક છે,તે તેમને રાખતા પ્રાણી-સંગ્રહાલય માટે ચિંતાનો વિષય છે,અને અસરગ્રસ્ત પ્રાણીઓને કેટલીક વાર મીઠાના દ્રાવણમાં ધોવામાં આવે છે,અને મંદ ફરને ફરીથી સહેદ બનાવવા [[પેરોક્સાઇડ બ્લીચ]]થી.</ref> નરના આગલા પગ પર ઘણા લાંબા વાળ હોય છે.જે રીંછ 14 વર્ષની વયે પહોંચે ત્યાં સુધી વધે છે. એવુ મનાય છે કે,નરના આગલા પગ પર અલંકારરૂપ વાળ માદાને આકર્ષિત કરવા માટે હોય છે,જેમ સિંહને કેશવાળી હોય છે.<ref name="Dimorph">{{cite journal |last=Derocher |first=Andrew E. |coauthors=Magnus Andersen, and Øystein Wiig |year=2005 |month=October |title=Sexual dimorphism of polar bears |journal=Journal of Mammalogy |volume=86 |issue=5 |pages=895–901 |url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |doi=10.1644/1545-1542(2005)86[895:SDOPB]2.0.CO;2 |format=PDF |access-date=2010-07-15 |archive-date=2006-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060301163819/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Sexual%20dimorphism%20of%20polar%20bears%202005.pdf |url-status=dead }}</ref> ધ્રુવીય રીંછ અતિ વિક્સિત [[ઘ્રાણ]] સંવેદના ધરાવે છે,જે સીલને આશરે {{convert|1|mi|abbr=on}} દૂરથી અને {{convert|3|ft|abbr=on}} બરફ નીચેથી શોધી શકે છે.<ref name="rosing20-23">રોઝિંગ, પીપી. 20-23</ref> એની શ્રવણ ક્ષમતા પણ મનુષ્ય જેટલી જ તીવ્ર હોય છે,અને એની દૂર-દ્રષ્ટિ પણ ઘણી સારી છે.<ref name="rosing20-23"/> ધ્રુવીય રીંછ એક શ્રેષ્ઠ [[તરવૈયું]] છે અને તે ખુ્લ્લા આર્ક્ટિક જળમાં જમીનથી {{convert|200|mi|abbr=on}} દૂર સુધી જોવા મળેલ છે. પોતાના ઉછાળ પૂરા પાડતા શરીર વડે,તે પ્રચલન માટે તેના મોટા આગલા પંજાના ઉપયોગથી [[ડોગ પેડલ]] પદ્ધતિથી તરે છે.<ref name="behavior"/> ધ્રુવીય રીંછ 6 માઇલ/કલાકની ઝડપે તરી શકે છે. ચાલતી વખતે,ધ્રુવીય રીંછની ચાલ ધીમી હોય છે,અને તે 50.5 કિમી/કલાક(3.5 માઇલ/કલાક)ની સરેરાશ ગતિ જાળવે છે.<ref name="behavior"/> === શિકાર અને ખોરાક === [[ચિત્ર:Polarbear spitzbergen 1.jpg|thumb|right|લાંબું મોં અને ગળું ધ્રુવીય રીંછને ઊંડા ચિદ્રોમાં સીલને શોધવામાં મદદ કરે છે, જ્યારે શક્તિશાળી પાછલા પગ ભારે શિકારને ખેંચવા સમર્થ બનાવે છે.<ref name=matthews73-88/>.]] ધ્રુવીય રીંછ કુળનું સૌથી માંસાહારી સભ્ય છે,અને મોટા ભાગે તેનો આહાર [[ચક્રાકાર]] અને [[દાઢીવાળી સીલ]] ધરાવે છે.<ref>{{cite episode | title = Arctic Bears | url = http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | series = PBS Nature | serieslink = Nature (TV series) | airdate = 17 February 2008 | access-date = 15 જુલાઈ 2010 | archive-date = 16 જૂન 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080616221443/http://www.pbs.org/wnet/nature/arcticbears/index.html | url-status = dead }}</ref> આર્ક્ટિક કરોડો સીલોનું ઘર છે,જે શ્વાસ લેવા માટે બરફમાંના છિદ્રોમાંથી સપાટી પર આવતી વખતે,કે બરક પર આરામ કરવા બહાર આવે ત્યારે શિકાર બને છે.<ref name="matthews73-88">મેથ્યૂવ્સ, પીપી. 73-88</ref> ધ્રુવીય રીંછ મુખ્યત્વે હિમ,જળ,અને હવા વચ્ચે બનેલ અંતરપૃષ્ઠ પર શિકાર કરે છે;તેઓ ક્યારેક જ જમીન કે ખુલ્લા પાણીમાં સીલને પકડે છે.<ref name="amstrup2007"/> ધ્રુવીય રીંછની સૌથી સામાન્ય શિકાર પદ્ધતિને "''સ્થિર શિકાર'' " કહે છેઃ<ref name="hemstock24-27">હેમસ્ટોક, પીપી. 24-27</ref>આ રીંછ સીલના શ્વાસ લેવા માટેના છિદ્રને શોધવા માટે તેની ઉત્તમ ઘ્રાણ સંવેદનાનો ઉપયોગ કરે છે,અને પેટે સરકીને ચૂપચાપ નજીક જઈ સીલના દેખાવાની રાહ જોવે છે.<ref name="matthews73-88"/> સીલ ઉચ્છ્‌વાસ કાઢે ત્યારે,રીંછ તેના શ્વાસને સૂંઘી,છિદ્રમાં આગલો પંજો નાખી,અને તેને બરફ પર બહાર ઘસડી લાવે છે.<ref name="matthews73-88"/> ધ્રુવીય રીંછ સીલની ખોપડીને કચડવા તેના માથા પર બચકું ભરીને મારી નાખે છે.<ref name="matthews73-88"/> ધ્રુવીય રીંછ બરફ પર આરામ કરતી સીલનો પીછો કરીને પણ શિકાર કરે છે:સીલને જોયા બાદ ધ્રુવીય રીંછ {{convert|100|yd|abbr=on}} સુધી ચાલે છે ,અને પછી સરકે છે. જો સીલનું ધ્યાન ન જાય,તો રીંછ સીલની {{convert|30|to|40|ft}} જેટલું નજીક જાય છે અને પછી અચાનક હુમલો કરવા ઢળી જાય છે.<ref name="matthews73-88"/> શિકારની ત્રીજી રીત છે માદાએ બરફમાં બનાવેલ જન્મ ગુફા પર છાપો મારવો.<ref name="hemstock24-27"/> [[ચિત્ર:Polar Bear ANWR 10.jpg|200px|left|thumb|ધ્રુવીય રીંછ એક વ્હેલના શબ પાસે]] એક વ્યાપક દંતકથા મુજબ ધ્રુવીય રીંછો શિકાર કરતી વખતે તેમના કાળા નાકને તેમના પંજાથી ઢાંકી રાખે છે. આ વર્તન,જો થતું હોય,તો દુર્લભ છે-જો કે આ વાર્તા દેશી મૌખિક ઇતિહાસમાં છે અને પહેલાના આર્ક્ટિક શોધકો વિવરણોમાં છે,હાલના દસકાઓમાં આવા વર્તન નજરે જોયા હોવાનું નોંધાયેલ નથી.<ref name="behavior">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Behavior}}</ref> પુખ્ત રીંછ ફ્ક્ત સીલની કેલરીયુક્ત ચામડી અને ચરબી ખાય છે,જ્યારે નાના રીંછ પ્રોટીનયુક્ત લાલ માંસનું ખાય છે.<ref name="matthews73-88"/> સમ-પુખ્ત રીંછ,જે પોતાની માતાથી સ્વતંત્ર તો થઇ ગયા છે પણ સીલનો સફળતાપૂર્વક શિકાર કરવા માટે પુરતા અનુભવ અને દેહ આકાર પ્રાપ્ત નથી કર્યાં,એમના માટે બીજા રીંછોના મારણના અવશેષ પર આધાર રાખવો એ પોષણનો અગત્યનો સ્રોત છે. જો સમપુખ્ત રીંછો સીલને મારે પણ તેમનાથી મોટા ધ્રુવીય રીછોથી તેની રક્ષા ન કરી શકે તો તેઓને અડધા ખાધેલ સીલના મડદા પર આધાર રાખવા મજબૂર થવુ પડે છે. ખાઇ લીધા બાદ,ધ્રુવીય રીંછ બરફ કે પાણીથી પોતાને ધોવે છે.<ref name="behavior"/> ધ્રુવીય રીંછ એક ખૂબ શક્તિશાળી શિકારી છે. તે એક પુખ્ત [[વોલરસ]]ને મારી શકે છે,છતા તે ભાગ્યે જ તેઓ પ્રયત્ન કરે છે,કેમ કે વોલરસ રીંચના વજનના બમણા કરતા વધુ વજન ધરાવે છે.<ref name="Clarkson1994"/> ધ્રુવીય રીંછે શ્વસન છિદ્રો પર હુમલો કરીને,[[બેલુગા વ્હેલ]]નો પણ શિકાર કર્યો છે. વ્હેલ વોલરસ જેટલા જ કદની અને રીછ માટે તેમને કાબૂમાં કરવી લગભગ એટલી જ મુશ્કેલ હોય છે. આર્ક્ટિકમાં મોટા ભાગના સ્થળચર ભૂમિ પર ધ્રુવીય રીંછથી વધુ ઝડપે દોડી શકે છે કારણકે ધ્રુવીય રીંછનુ શરીર જલ્દી અતિ ગરમ થઇ જાય છે. કેટલાંક ક્ષેત્રોમા,વોલારસના બચ્ચા અને મૃત પુખ્ત વોલરસના મૃતદેહ ધ્રુવીય રીંછના આહારના પૂરક હોય છે,જેની ચરબી સડી જાય ત્યારે પણ રીંછ સહેલાઈથી ઓહિયા કરી જાય છે.<ref name="bruemmer2533"/> ગર્ભસ્થ માળાના અપવાદ સાથે ધ્રુવીય રીંછ આખું વર્ષ સક્રિય રહે છે,<ref name="tick"/> જો કે તેમના રક્તમાં અવશિષ્ટ [[શીત સમાધિ આકર્ષક કળ]] હોય છે. ભૂરા અને કાળા રીંછથી ઉલટું,ધ્રુવીય રીંછ ઉનાળાના અંત અને પાનખર ઋતુની શરૂઆત દરમ્યાન ઘણા મહિનાઓ સુધી [[ભૂખ્યાં]] રહી શકવા સક્ષમ હોય છે,જયારે તેઓ સમુદ્ર ન જામેલ હોવાને કારણે શિકાર નથી કરી શકતા.<ref name="tick"/> ઉનાળા અને પ્રારંભિક ચોમાસામાં જયારે દરિયાઈ બરફ અનુપલબ્ધ હોય છે,ત્યારે કેટલીક વસ્તી તે સમયે આરક્ષિત ચરબી પર મહિનાઓ સુધી જીવિત રહે છે.<ref name="stirling1988"/> ધ્રુવીય રીંછ વ્યાપક રીતે અન્ય વન્ય આહાર પણ ખાતા હોવાનું જણાયું છે,જેમાં [[મસ્કોક્સ]],[[રૅન્ડીઅર]],પક્ષીઓ,ઈંડાઓ,મૂષકો,શેલફીશ,કરચલાં અને બીજા ધ્રુવીય રીંછોનો સમાવેશ થાય છે. તેઓ [[બેરીઓ]],મૂળો,અને [[દરિયાઈ ઘાસ]],સહિતના છોડ પણ ખાઈ શકે છે,જોકે આમાંના કોઈ પણ તેમના આહારના અગત્યના ભાગ નથી.<ref name="Clarkson1994"/> ધ્રુવીય રીંછના શરીર વિજ્ઞાનની વિશેષતા છે કે એને દરિયાઇ સસ્તનોથી મોટી મત્રામાં ચરબીની જરૂર હોય છે,અને તે પાર્થિવ આહારમાંથી પર્યાપ્ત કેલરીની માત્રા પ્રપ્ત નથી કરી શકતું.<ref>{{Cite news | last1=Ramsay | first1=M. A. | last2=Hobson | first2=K. A. |date=May 1991 | title=Polar bears make little use of terrestrial food webs: evidence from stable-carbon isotope analysis | periodical=Oecologia | place=Berlin / Heidelberg | publisher=Springer | volume=86 | issue=4 | pages=598–600 | doi=10.1007/BF00318328 | journal=Oecologia}}</ref><ref>{{Cite news | last=Best | first=R. C. | year=1985 | title=Digestibility of ringed seals by the polar bear | periodical=Canadian Journal of Zoology | place=Ottawa | publisher=[[National Research Council of Canada]] | volume=63 | issue=5 | pages=1033–1036 | doi=10.1139/z85-155}}</ref> જિજ્ઞાસુ અને મૃતોપજીવી પ્રાણી હોઇ,<ref name="Clarkson1994"/><ref name="Manning"/>તેઓ ધ્રુવીય રીંછ જયારે મનુષ્યના સંપર્કમાં આવે છે ત્યારે [[કચરો]] ફંફોસે છે અને ખાય છે.<ref name="Clarkson1994"/> ધ્રુવીય રીંછ તેમને જે ખતરનાક પદાર્થો સહિત તમને જે મળે તે દરેક વસ્તુને ખાઈ લે છે,જેમ કે સ્ટાયરોફૉમ,પ્લાસ્ટિક,કાર બેટરીઓ,ઈથિલીન ગ્લાયકોલ,હાઇડ્રોલિક પ્રવાહી,અને મોટર ઓઇલ.<ref name="Clarkson1994">{{Cite book | last=Clarkson | first=Peter L. | last2=Stirling | first2=Ian | author2-link=Ian Stirling | year=1994 | contribution=Polar Bears | contribution-url=http://icwdm.org/handbook/carnivor/ca_c25.pdf | editor1-last=Hygnstrom | editor1-first=Scott E. | editor2-last=Timm | editor2-first=Robert M. | editor3-last=Larson | editor3-first=Gary E. | title=Prevention and Control of Wildlife Damage | place=Lincoln | publisher=University of Nebraska | pages=C–25 to C–34 | url=http://icwdm.org/handbook/index.asp | access-date=13 November 2007 | archive-date=20 નવેમ્બર 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120204546/http://icwdm.org/handbook/index.asp | url-status=dead }}</ref><ref name="Manning">{{Cite news | last=Manning | first=T. H. | date=March 1961 | title=Comments on "Carnivorous walrus and some Arctic zoonoses" | periodical=Arctic | volume=14 | issue=1 | pages=76–77 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | format=PDF | issn=0004-0843 | access-date=13 November 2007 | archive-date=9 એપ્રિલ 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082148/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic14-1-76.pdf | url-status=dead }}</ref> [[ચર્ચીલ]],[[મેનીટોબા]]માં રીંછોની સુરક્ષા માટે [[ઉકરડા]]ને 2006માં બંધ કરી દેવાયો,અને હવે કચરાને પુનઃ ઉપયોગ યોગ્ય બનાવાય છે અથવા [[થોમ્પસન,મેનીટોબા]] લઇ જવાય છે.<ref>{{Cite news | last1=Lunn | first1=N. J. | last2=Stirling | first2=Ian | year=1985 | title= The significance of supplemental food to polar bears during the ice-free period of Hudson Bay | periodical= Canadian Journal of Zoology | publication-place=Toronto | publisher=NRC Research Press | volume=63 | issue=10 | pages=2291–2297 | doi=10.1139/z85-340}}</ref><ref name="eliasson">{{cite web|url=http://www.polarbearalley.com/churchill-dump.html|title=Hudson Bay Post - Goodbye Churchil Dump|last=Eliasson|first=Kelsey|month=May|year=2004|access-date=9 June 2008|archive-date=9 મે 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080509135223/http://www.polarbearalley.com/churchill-dump.html|url-status=dead}}</ref> [[ચિત્ર:Polar Bears Play fight.JPG|thumb|left|ધ્રુવીય રીંછ ઘણી વાર રમતા રમતા લડે છે. પ્રજનન ઋતુ દરમ્યાન,વાસ્તવિક લડાઇઓ જે ઘણી વાર ઉઝરડાં અને તૂટેલ દાંતોમા પરિણમે છે.]] === વર્તણૂંક === ભૂરા રીંછથી ઉલ્ટું,ધ્રુવીય રીંછ [[ક્ષેત્રીય]] નથી હોતા. આક્રમક અકરાંતિયા તરીકે પંકાયેલ હોવા છતાં,તેઓ સામાન્ય રીતે સામનો કરવા બાબતે ખૂબ સચેત રહે છે,અને લડવા કરતા ભાગી છૂટવાનું પસંદ કરે છે.<ref name="matthews2729">મેથ્યૂવ્સ, પીપી. 27-29</ref> સ્થૂળ ધ્રુવીય રીંછ,કોઇક જ વાર માણસ પર હુમલો કરે છે,જ્યાં સુધી તેમને ગંભીર રીતે ઉશ્કેરવામાં ન આવે,જ્યારે ભૂખ્યા રીંછ અતિશય અનિશ્ચિત હોય છે અને મનુષ્યોને મારવા અને ક્યારેક ખાઇ જવા જાણીતા છે.<ref name="bruemmer2533">બ્રુઇમર, પીપી. 25-33</ref> ધ્રુવીય રીંછ છુપા શિકારી હોય છે,અને મોટે ભાગે જ્યા સુધી તેઓ તેના પર હુમલો ન કરે ત્યાં સુધી તેમના શિકાર તેમની હાજરીથી અજાણ હોય છે.<ref name="conflicts"/> જયારે [[ભૂરા રીંછ]] ઘણી વાર કોઈ વ્યક્તિને ઘાયલ કરે છે અને છોડી દે છે,ધ્રુવીય રીંછના હુમલા વધુ આક્રમક હોવાની શક્યતા હોય છે અને તે હંમેશા ઘાતક હોય છે.<ref name="conflicts">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Distribution and Abundance}}</ref> જોકે,આર્ક્ટિકની આસપાસ ખૂબ ઓછી માનવ વસ્તીને લીધે આવા હુમલા જવલ્લે જ થાય છે. સામાન્ય રીતે પુખ્ત ધ્રુવીય રીંછ એકાંત જીવન જીવે છે. છતાં,તેઓ ઘણી વાર કલાકો સુધી સાથે રમતા અને ભેટીને સૂતાં પણ જોવા મળ્યા છે.<ref name="bruemmer2533"/> અને ધ્રુવીય રીંછની પ્રાણીશાસ્ત્રી નિકિતા ઓવ્સિઅનિકોવે પુખ્ત નર "સુ-વિકસિત મિત્રતા" ધરાવતા હોવાનું વર્ણવ્યું છે.<ref name="matthews2729"/> બચ્ચાં પણ રમતિયાળ હોય છે. ખાસ કરીને યુવા નરોમાં,રમતમાં થતી લડાઈ પછીના જીવનમાં પ્રજનન માટેની ગંભીર સ્પર્ધાના અભ્યાસનું માધ્યમ હોઈ શકે.<ref>મેથ્યૂવ્સ, પી 95</ref> ધ્રુવીય રીંછોમાં સ્વોચ્ચારણની એક વિસ્તૃત શ્રુંખલા જોવા મળે છે,જેમાં ગર્જના,ચીસ,ખુશી,દુઃખનો સમાવેશ થાય છે.<ref>[170] ^ ''રીંછનું વર્તન અને પ્રવૃત્તિઓ'' ગેરી બ્રાઉનનુ ''ધ ગ્રેટ બીઅર અલ્માનેક'' , લીયોન્સ અને બરફોર્ડ,પબ્લીશર્સ, 1993</ref> [[1992]]માં ચર્ચિલ પાસે એક તસ્વીરકારે પોતાના કરતા દસમાં ભાગના કદના [[કેનેડિયન એસ્કિમો કૂતરા]] સાથે રમતા ધ્રુવીય રીંછની વ્યાપકરૂપે ફરતી થયેલ તસ્વીરો લીધી.<ref name="rosing128132"/><ref>[http://nifplay.org/polar-husky.html વન્ય ધ્રુવીય રીંછે છાલ કેમ ન ખાધી ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140318174652/http://nifplay.org/polar-husky.html |date=2014-03-18 }} રાષ્ટ્રીય રમત સંસ્થા</ref> આ જોડી કોઇ દેખીતા કારણ વગર સતત દસ દિવસો સુધી દર બપોરે બિનહાનિકારક રીતે સાથે રમતી રહી,જોકે હોઈ શકે કે શ્વાનનાં ખોરાકમાં ભાગ પડાવવાની આશાએ રીંછ મિત્રતા દેખાડતું હોય.<ref name="rosing128132">રોઝિંગ, પીપી. 128-132</ref> આ રીતની સામાજિક આંતરક્રિયા અસામાન્ય છે;ધ્રુવીય રીંછ માટે કૂતરા પ્રત્યે આક્રમક રીતે વર્તવુ વધુ સામાન્ય છે.<ref name="rosing128132"/> === પ્રજનન અને જીવનચક્ર === [[ચિત્ર:Polar bear arctic.JPG|thumb|તરતું ધ્રુવીય રીંછ ]] પ્રણય અને સંભોગ મે અને એપ્રિલમાં દરિયાઇ બરફ પર થાય છે,જ્યારે ધુવીય રીંછો સીલ્ના શિકાર માટેના શ્રેષ્ઠ ક્ષેત્રમાં એકઠા થાય છે.<ref name="reproduction"/> નર પ્રજનન યોગ્ય માદાનો {{convert|100|km|abbr=on}} કે વધુ સુધી પીછો કરે છે,અને મળ્યા બાદ બીજા નરો સાથે પ્રજનન માટેના અધિકારો માટે તીવ્ર લડાઈ કરે છે,લડાઇઓ કે જે ઉઝરડાં અને તૂટેલ દાંતોમા પરિણમે છે.[177] ધ્રુવીય રીંછની પ્રજનન પ્રણાલી [[બહુપત્નીત્વ]]વાળી હોય છે;માતાઓ અને બચ્ચઓ પરના હાલના આનુવાંશિક પરીક્ષણોમાં,જોકે,એવા કિસ્સા બહાર આવ્યા છે કે જેમાં એકસાથે જન્મેલ બચ્ચાઓનાં પિતા અલગ હતા.<ref name="carpenter">{{cite journal|last=Carpenter|first=Tom|date=November/December 2005|title=Who's Your Daddy?|journal=[[Canadian Geographic]]|publisher=The Royal Canadian Geographic Society|location=Ottawa|pages=44–56}}</ref> સાથીઓ સાથે રહે છે અને એક આખા સપ્તાહમાં વારંવાર સંભોગ કરે છે,સંભોગની ક્રિયા માદામાં [[અંડોત્સર્જન]] પ્રેરે છે. સંભોગ પછી ફલિતાંડ ઓગસ્ટ કે સપ્ટેમ્બર સુધી એક નિલંબિત અવસ્થામાં રહે છે. આ ચાર માસમા,ગર્ભસ્થ માદા પ્રચુર માત્રામાં ખોરાક ખાય છે,કમ સે કમ {{convert|200|kg|abbr=on}} સુધી વજન વધારે છે અને ઘણી વાર પોતાના શરીરના વજનના બમણા કરતા વધી જાય છે.<ref name="reproduction"/> ==== પ્રસૂતિ ગુફા અને પ્રારંભિક જીવન ==== [[ચિત્ર:Ursus maritimus us fish.jpg|thumb|બચ્ચ અસહાય જન્મે છે,અને લાક્ષણિક રીતે બેથી અઢી વર્ષ જતન પામે છે.]] જયારે હિમખંડો શિકારની સંભાવના પૂરી કરીને પાનખરમાં તૂટી જાય છે,તો દરેક ગર્ભસ્થ માદા એક ''પ્રસૂતિ ગુફા'' ખોદે છે જે એકથી ત્રણ એક સાંકડી ઓરડીઓમાં ખુલતી પ્રવેશ સુરંગ ધરાવે છે.<ref name="reproduction"/> મોટા ભાગની પ્રસૂતિ ગુફા બરફના ટેકરીઓમાં હોય છે,જો બરફ હજી પુરતો ઠંડો ન હોય તો,તે ભૂગર્ભમાં [[પર્માંફ્રોસ્ટ]](ધ્રુવપ્રદેશમાં પૃથ્વીની સપાટી નીચે માટીનું કાયમનું ઠરી ગયેલું પડ.)મા બનાવેલ પણ હોઇ શકે.<ref name="reproduction"/> મોટા ભાગની ઉપ-વસ્તીઓમાં,પ્રસૂતિ ગુફા કિનારાથી થોડા કિલોમીટર દૂર ભૂમિ પર આવેલ હોય છે,અને ઉપ-વસ્તીની બીજી માદાઓ એ જ ગુફા વિસ્તારોનો ફરી ઉપયોગ કરે છે.<ref name="derocher2004"/> જે ધ્રુવીય રીંછ ભૂમિ પર ગુફા નથી બનાવતા તે દરિયાઇ હિમ પર તેમની ગુફા બનાવે છે. ગુફામાં તે [[શીતનિદ્રા]] જેવી એક નિષ્ક્રિય અવસ્થામાં પ્રવેશ કરે છે. શીતનિદ્રા જેવી આ અવસ્થામાં સતત સૂવું સમાવિષ્ટ નથી;તો પણ રીંછના હૃદયના ધબકારાનો દર 46થી 27 ધબકારા પ્રતિ મિનીટ સુધી ધીમો પડી જાય છે.<ref name="lockwood17-21">લોકવૂડ, પીપી.17-21</ref> શીતનિદ્રામાં રહેલ લાક્ષણિક સસ્તનની જેમ આ દરમ્યાન એના દેહનું તાપમાન ઘટતું નથી.<ref name="stirling1988"/><ref>{{Cite news | last1=Bruce | first1=D. S. | last2=Darling | first2=N. K. | last3=Seeland | first3=K. J. | last4=Oeltgen | first4=P. R. | last5=Nilekani | first5=S. P. | last6=Amstrup | first6=S. C. | date=March 1990 | title=Is the polar bear (Ursus maritimus) a hibernator?: Continued studies on opioids and hibernation | periodical=Pharmacology Biochemistry and Behavior | volume=35 | issue=3 | pages=705–711 | doi=10.1016/0091-3057(90)90311-5 | journal=Pharmacology Biochemistry and Behavior}}</ref> નવેમ્બર અને ફેબ્રુઆરી વચ્ચે,બચ્ચા આંધળા જન્મે છે,નીચે એક હલકી રૂંવાટીથી ઢંકાયેલ,વજનમાં {{convert|0.9|kg|abbr=on}}થી ઓછા હોય છે. સરેરાશ દરેક શાવકસમૂહમાં ન્યૂનતમ બે બચ્ચાM હોય છે.<ref name="reproduction"/> પરિવાર મધ્ય ફેબ્રુઆરીથી મધ્ય એપ્રિલ સુધી ગુફામાં જ રહે છે,જયારે માતા પોતાનો ઉપવાસ ચાલુ રહવા સાથે ચરબી-યુક્ત દૂધ પાઈ તેના બચ્ચોનું જતન કરે છે.<ref name="reproduction"/> માતા પ્રવેશદ્વાર તોડીને ખોલે છે ત્યાં સુધીમાં,તેના બચ્ચોનું વજન આશરે {{convert|10|to|15|kg}} થઇ જાય છે.<ref name="reproduction"/> આશરે 12 થી 15 દિવસો સુધી પરિવાર ગુફાની બહાર તેની આસપાસ સમય વિતાવે છે,આ દરમ્યાન માતા વનસ્પતિ ચરે છેજયારે બચ્ચાઓ ચાલવા અને રમવાના આદિ બને છે.<ref name="reproduction"/> પછી તેઓ ગુફા ક્ષેત્રથી સમુદ્રી હિમ સુધી લાંબી લાંબી પદયાત્રા શરૂ કરે છે,જ્યાં મા ફરી એક વાર સીલ પકડી શકે છે.<ref name="reproduction"/> <span class="goog-gtc-fnr-highlight">પાનખર</span>માં હિમખંડ તૂટવાના સમય પર આધારિત હોઈ,તેણે આઠ માસ સુધી નિરાહાર રહી હોઈ શકે.<ref name="reproduction"/> બચ્ચો વરુઓ અને ભૂખમરાના ભોગ બની શકે. માદા ધ્રુવીય રીંછ,તેમના સંતાનો પ્રત્યેના પ્રેમ અને તેમની રક્ષા કરવામાં તેમની બહાદુરી બંને માટે જાણીતા છે. અનુવાંશિક પરીક્ષણ દ્વારા દત્તક લેવાના એક કિસ્સાની પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે.<ref name="carpenter"/> પુખ્ત નર ધ્રુવીય રીંછ કેટલીક વાર બાળ ધ્રુવીય રીંછને ખાઈ જાય છે,જેના કારણ અસ્પષ્ટ છે.<ref name="pbi_survival"/> અલાસ્કામાં,હવે 42% બચ્ચા 12 માસની વયે પહોંચે છે,જે પહેલાના 15 વર્ષ પહેલાનાં 65%થી ઓછા થઇ ગયેલ છે.<ref name="regehr2006"/> મોટા ભાગના ક્ષેત્રોમાં બચ્ચાઓને અઢી વર્ષની વયે [[સ્તનપાન બંધ કરાવવામાં]] આવે છે,<ref name="reproduction"/> જ્યારે માતા તેમનાથી દૂર ચાલી જાય છે કે તેમને છોડી દે છે. પશ્ચિમ હડસનમા એ અસામાન્ય છે કે માદા ધ્રુવીય રીંછ તેમના દોઢ વર્ષની વયે તેમના બચ્ચાઓનું સ્તનપાન બંધ કરી દે છે.<ref name="reproduction"/> આવું 1980ની શરૂઆતમાં 40% બચ્ચાઓના કિસ્સામા હતું;જોકે 1990ના દશકમાં,20%થી ઓછા બચ્ચાઓનું સ્તનપાન એટલી નાની વયે બંધ કરવામાં આવ્યું.<ref name="stirling1999"/> માતાના ગયા પછી,બાળ ભાઈ-બહેનો કેટલીક વાર એકસાથે મુસાફરી કરે છે અને ખોરાક વહેંચે છે.<ref name="bruemmer2533"/> [[ચિત્ર:Sea ice pb den.jpg|thumb|left|પ્રસૂતિ ગુફામાંથી બહાર નીકળતી માદા]] ==== પછીનું જીવન ==== માદાઓ મોટા ભાગના ક્ષેત્રોમાં ચાર વર્ષની વયે પ્રજનન શરૂ કરી દે છે,અને બ્યુફોર્ટ સમુદ્રમાં પાંચ વર્ષે.<ref name="reproduction">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= Reproduction}}</ref> સામાન્ય રીતે નર છ વર્ષે લૈંગિક પુખ્તતાએ પહોંચે છે,જોકે માદાઓ માટેની સ્પર્ધા હિંસક છે,ઘણા આઠ કે દસની વાય સુધી પ્રજનન નથી કરતા.<ref name="reproduction"/> હડસનની ખાડીમા કરેલ એક અભ્યાસ પરથી જાણવા મળ્યું કે માદાની પ્રાજનનિક સફળતા અને માદાઓનું પ્રસૂતિ વજન તેમની મધ્ય કિશોર વયે અત્યાધિક હોય છે.<ref>આ સમયબિંદુ બાદ સફળ માતૃત્વમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો,શક્યત:બચ્ચાના પોષણ માટે જરૂરી ચરબીનો સંગ્રહ કરી શકવાની ક્ષમતામાં વય-સંબંધિત ઘટાડાને લીધે. {{cite journal |last=Derocher |first=A.E. |coauthors=Stirling, I. |year=1994 |title=Age-specific reproductive performance of female polar bears (Ursus maritimus) |journal=Journal of Zoology |volume=234 |issue=4 |pages=527–536 |url=http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&collection=ENV&recid=3794443&q=Ursus+maritimus+reproduction&uid=792151267&setcookie=yes |access-date=15 February 2008 |doi=10.1111/j.1469-7998.1994.tb04863.x |archive-date=3 જૂન 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603111741/http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&collection=ENV&recid=3794443&q=Ursus+maritimus+reproduction&uid=792151267&setcookie=yes |url-status=dead }}</ref> મોટા ભાગનાં સ્થળચર સસ્તનો કરતા ધ્રુવીય રીંછ ચેપી રોગો અને પરોપજીવીઓથી ઓછા અસર પામે છે.<ref name="pbi_survival"/> ધ્રુવીય રીંછ ખાસ કરીને ''[[ત્રિચિનેલ્લા]]'' થી સંવેદનશીલ હોય છે,એક પરોપજીવી ગોલકૃમિ જે [[સ્વ-માંસભક્ષણ]]ના માધ્યમથી ફેલાય છે,<ref>{{Cite news | last1=Larsen | first1=Thor | last2=Kjos-Hanssen | first2=Bjørn | date=October 1983 | editor-last=Goldman | editor-first=Helle V. | title=Trichinella sp. in polar bears from Svalbard, in relation to hide length and age | periodical=Polar Research | place=Oslo | publisher=Norwegian Polar Institute | volume=1 | issue=1 | pages=89–96 | doi=10.1111/j.1751-8369.1983.tb00734.x | journal=Polar Research}}</ref> જોકે ચેપ સામાન્ય રીતે ઘાતક નથી હોતાં.<ref name="pbi_survival"/> ધ્રુવીય રીંછને [[હડકવા]] થયાનો એક જ મામલો નોંધાયો છે,ધ્રુવીય રીંછ વારંવાર આર્ક્ટિક શિયાળનાં સંપર્કમાં આવતા રહેવ છતાં પણ,જે મોટે ભાગે હડકવા ધરાવતાં હોય છે. <ref name="pbi_survival"/> બેક્ટેરિયલ લેપ્ટોસ્પાઇરોસીસ અને મોર્બિલ્લિવાયરસ નોંધયેલ છે. ધ્રુવીય રીંછને કેટલીક વાર વિવિધ [[ચર્મ રોગો]]ની સમસ્યા થાય છે,જેનું કારણ [[ધનરડાં]] કે અન્ય પરોપજીવી હોઈ શકે. ધ્રુવીય રીંછ ભાગ્યે જ 25 વર્ષથી વધુ જીવી શકે છે.<ref name="hemstock29-35">હેમસ્ટોક, પીપી. 29-35</ref> નોંશેલ માહિતી મુજબ સૌથી વૃદ્ધ વન્ય રીંછ 32 વર્ષની વયે મૃત્યુ પામ્યું.જ્યારે સૌથી વૃદ્ધ બંદી માદા હતી જે 1991માં 43 વર્ષની વયે મરણ પામી.<ref name="wrigley">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/rsrc/files/pbispring08.pdf|title=The Oldest Living Polar Bear|last=Wrigley|first=Robert E.|date=Spring 2008|work=Polar Bears International Newsletter|publisher=Polar Bears International|access-date=9 June 2008|format=PDF}}</ref> સૌથી વૃદ્ધ જીવિત ધ્રુવીય રીંછ [[એસિનીબોઇન પાર્ક]] પ્રાણીસંગ્રહાલયનું ડેબી છે,જે કદાચ ડિસેમ્બર,1966 માં જન્મ્યું હતું.<ref name="wrigley"/> વન્ય પુખ્ત ધ્રુવીય રીંછના મૃત્યુના કારણો વિશે પૂરી જાણકારી નથી,કેમકે આ પ્રજાતિના શીત આવાસમાં ભાગ્યે જ મૃતદેહ મળી આવે છે.<ref name="pbi_survival">{{cite web|url=http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page1/|title=Polar bears in depth: Survival|publisher=Polar Bears International|access-date=20 October 2008|archive-date=8 ડિસેમ્બર 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091208231221/http://www.polarbearsinternational.org/polar-bears-in-depth/survival/page3|url-status=dead}}</ref> જંગલમાં,વૃદ્ધ ધ્રુવીય રીંછ અંતે ખૂબ નબળા બની જાય છે અને શિકાર ન પકડી શકવાને લીધે,ધીમે-ધીમે ભૂખમરાથી મરણ પામે છે. બની શકે કે અકસ્માતમાં કે લડાઈમાં ઘાયલ ધ્રુવીય રીંછ મૃત્યુ પામે અથવા અસરકારક રીતે શિકાર કરવા અસમર્થ બનતા,ભૂખમરો વેઠે.<ref name="pbi_survival"/> === પારિસ્થિતિક ભૂમિકા === [[ચિત્ર:Nursing Ursus maritimus.jpg|thumb|right|બે વર્ષના બચ્ચાનુ જતન કરતી માદા]] ધ્રુવીય રીંછ તેની સીમામાં [[સર્વોચ્ચ શિકારી]] હોય છે. ઘણી પ્રાણી પ્રજાતિઓ,ખાસ કરીને [[આર્ક્ટિક શિયાળ]] અને [[ગ્લોઉકસ ગલ]],હંમેશા ધ્રુવીય રીંછનાં શિકારના મૃતદેહ ખાય છે.<ref name="behavior"/>ધ્રુવીય રીંછ અને ગોળ સીલ વચ્ચેનો સંબંધ એટલો નજીકનો છે કે અમુક ક્ષેત્રોમાં સીલની વિપુલ માત્રા ધ્રુવીય રીંછની ગીચતા અને પ્રાજનનિક સફળતાને નિયંત્રિત કરે છે. સીલ પર ધ્રુવીય રીંછના શિકારનું[[ઉત્ક્રાંતિક દબાણ]],આર્ક્ટિક અને એન્ટાર્કટિક સીલો વચ્ચે અમુક અગત્યની ભિન્નતાઓને પ્રેરે છે. [[એન્ટાર્કટિક]]ની સરખામણીએ, જ્યાં કોઈ મુખ્ય સ્થાનિક શિકારી નથી,દરેક આર્ક્ટિક સીલ વ્યક્તિદીઠ વધુ શ્વસન છિદ્રોનો ઉપયોગ કરે છે,બરફ પર આવીને તે વધુ બેચેન જણાય છે,અને ભાગ્યે જ બરફ પર મળ-વિસર્જન કરે છે.<ref name="behavior"/> મોટા ભાગનીઆર્ક્ટિક સીલ પ્રજાતિનાં બચ્ચોના ફર સફેદ હોય છે,કદાચ શિકારીઓથી છલાવરિત થવા માટે, જ્યારે એન્ટાર્કટિક સીલનુ ફર જન્મ સમયે કાળું હોય છે.<ref name="behavior"/> ધ્રુવીય રીંછ ભાગ્યે જ કોઈ શિકારી સાથે સંઘર્ષમાં ઉતરે છે,જોકે હમણાં ધ્રુવીય રીંછના પ્રદેશમાં [[ભૂરા રીંછ]]ના અતિક્રમણે શત્રુતાપૂર્ણ દ્વંદ્વને પ્રેર્યું છે. ભૂરા રીંછ મડદા પરના વિવાદોમાં ધ્રુવીય રીંછ પર વર્ચસ્વ ધરાવે છે,<ref>{{Cite web |url=http://dwb.adn.com/front/story/6415667p-6294323c.html |title=એડીએન.કોમ {{!}} આગળ : ધ્રુવીય રીંછ,ગ્રીઝલી ઉત્તર ઢાળે સાથે વધી રહ્યા છે |access-date=2010-07-15 |archive-date=2008-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080401001816/http://dwb.adn.com/front/story/6415667p-6294323c.html |url-status=dead }}</ref>અને ભૂરા રીંછોની ગુફામા ધ્રુવીય રીંછના મૃત બચ્ચા મળી આવ્યાં છે.<ref>{{cite web|url=http://abcnews.go.com/Technology/DyeHard/Story?id=582243&page=3 |title=ABC News: Grizzlies Encroaching on Polar Bear Country |publisher=Abcnews.go.com |date= |access-date=10 October 2009}}</ref> ધ્રુવીય રીંછને ભાગ્યે જ [[વરુઓ]]નો સામનો કરવો પડે છે,છતાં વરુઓના જૂથે ધ્રુવીય રીંછનાં બચ્ચાઓને મારી નાખ્યાંના બે કિસ્સ નોંધાયા છે.<ref>[http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic59-3-322.pdf વરુ(કેનીસ લ્યુપસ) દરિયાઈ બરફ પર ધ્રુવીય રીંછ(ઉર્સસ મેરીટીમસ)ના બચ્ચાનો શિકાર,ઉત્તરપશ્ચિમ તટીય દ્વીપ, ઉત્તરપશ્ચિમ પ્રદેશો, કેનેડા.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142212/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic59-3-322.pdf |date=2017-08-08 }}[http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic59-3-322.pdf આર્ક્ટિક વોલ. 59, નં. 3 (સપ્ટેમ્બર 2006) પી 322– 324] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808142212/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic59-3-322.pdf |date=2017-08-08 }}</ref> ધ્રુવીય રીંછ કેટલીક વાર આર્ક્ટિક પરોપજીવીઓ ''[[અલાસ્કોઝીટ્સ એન્ટાર્કટિકસ]]'' ના આશ્રયદાતા બને છે.<ref name="behavior"/> == શિકાર == === સ્વદેશી લોકો === [[ચિત્ર:Greenland-polarbear-skin hg.jpg|thumb|ઇટ્ટોક્કોર્ટૂમીટ, ગ્રીનલેન્ડમાં કાર કરેલ ધ્રુવીય રીંછનુ ચામડું]] ધ્રુવીય રીંછ ઇનુઈટ, [[યુપીક]], [[ચુક્ચી]], [[નેનેટ્સ]], રશિયન [[પોમર્સ]] અને અન્ય સહિત આર્ક્ટિકના લોકોને મહત્વના કાચા માલ પણ પૂરા પાડે છે, શિકારીઓ,રીંછનું ધ્યાન બીજે ખેંચવા સામાન્યતઃ કૂતરાઓની ટુકડીનો ઉપયોગ કરતા હતા,જેને લીધે તેમને રીંછને ભાલો મારવાનો કે નજીકથી તીર ચલાવવાનો મોકો મળી જતો હતો.<ref name="original"/> કેદ કરેલ પ્રાણીઓના લગભગ બધા અંગ ઉપયોગી હોય છે.<ref name="lw6-9"/> ફ્ર્રનો ઉપયોગ ખાસ કરીને પાટલૂન સીવવા માટે થતો હતો,નેનેટ દ્વારા,રબ્બરના જોડાં જેવા પગરખા બનાવવા કરવામાં આવતો હતો,જેને ''ટોબોક'' કહેવાતું;[[માંસ]] ખાદ્ય છે,[[ટ્રીકીનોસીસ]]ના અમુક જોખમ છતા;ચરબીનો ઉપયોગ આહારમાં વ્હેલ અને સીલની ચરબી સાથે ઘરમાં પ્રકાશ માટેનાં બળતણમાં થતો;[[સ્નાયુ]]નો ઉપયોગ કપડા સીવવાના દોર તરીકે થતો;ઔષધીય હેતુઓ માટે [[પિત્તાશય]] અને કેટલીક વાર [[હ્રદય]]ને સૂકવી અને ભૂક્કો કરવામાં આવતો;મોટા રાક્ષી દાંત [[માદળિયાં]] માટે વપરાતાં.<ref name="Uspensky"/> [[વિટામીન એ]] નું ઉચ્ચ સંકેન્દ્રણ ઝેરી હોઇ ફક્ત [[યકૃત]]નો ઉપયોગ નથી થતો.<ref>મુખ્યત્વે [[મત્સ્ય]]-ભક્ષી માંસાહારીઓ પર જીવતા માંસાહારી તરીકે, ધ્રુવીય રીંછ મોટા પ્રમાણમાં [[વિટામીન એ]]નું પાચન કરે છે.જે તેમના [[યકૃત]]માં સંગ્રહિત થાય છે. આ ઉચ્ચ સંકેન્દ્રણને લીધે [[હાયપરવિટામીનોસીસ એ]]થાય છે,{{Cite news | last1=Rodahl | first1=K. | last2=Moore | first2=T. | date=July 1943 | title=The vitamin A content and toxicity of bear and seal liver | periodical=The Biochemical Journal | publication-place=London | publisher=Portland Press | volume=37 | issue=2 | pages=166–168 | url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/picrender.fcgi?artid=1257872&blobtype=pdf | issn=0264-6021 | access-date=11 November 2007 }}{{Dead link|date=નવેમ્બર 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> પોતાના કૂતરાઓને સંભાવિત વિષાક્તતાથી બચાવવા શિકારી એમ સુનિશ્ચિત કરે છે કે યકૃતને સમુદ્રમાં ફેંકી દેવામાં આવ્યું છે અથવા દફનાવી દેવામાં આવેલ છે.<ref name="Uspensky">{{cite book |title=Белый Медведь (tr: Belyi Medved') - (in Russian)|last=Uspensky|first=Savva Mikhailovich|year=1977 |publisher=Nauka|location=Moscow}}</ref> પારંપરિક નિર્વાહ શિકાર એટલા નાના પાયા પર થતો હતો કે તેનાથી ધ્રુવીય રીંછની વસ્તી પર અસર થતી નહોતી,ખાસ કરીને એટલા માટે કે ધ્રુવીય રીંછનાં નિવાસ ક્ષેત્રમાં માનવ વસ્તી બહુ ઓછી થઇ હતી.<ref name="lw31-36"/> === આર્થિક શિકારનો ઇતિહાસ === રશિયામાં,ધ્રુવીય રીંછના ફરનો આર્થિક વેપાર 14મી સદીમાં પહેલેથી જ કરાતો હતો,છતાં તેનું મૂલ્ય આર્ક્ટિક શિયાળ અને રેંડીયરના ફર સુદ્ધાથી ઓછું હતું.<ref name="Uspensky"/> 16મી અને 17મી સદીમાં યુરેશિયન આર્ક્ટિકમાં માનવ વસ્તીમાં વૃદ્ધિ અને અગ્ન્યસ્ત્રોના આગમન અને વધતા વેપારે,ધ્રુવીય રીંછના શિકારમાં નાટકીય રીતે વધારો કર્યો.<ref name="stirling1988"/><ref name="nwt">{{cite web |url=http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |title=Polar Bear Management |publisher=Government of the Northwest Territories |access-date=14 March 2008 |archive-date=4 મે 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080504105354/http://wildlife.enr.gov.nt.ca/NWTWildlife/bears/PolarBear/management.htm |url-status=dead }}</ref> તથાપિ,ધ્રુવીય રીંછના ફરે હંમેશા નજીવી આર્થિક ભૂમિકા ભજવી છે,ઐતિહાસિક શિકાર પર માહિતી અધૂરી છે. ઉદાહરણ તરીકે,એ જાણીતું છે કે 1784/1785ના શિયાળામાં,પહેલા જ [[સ્પિટ્સબર્ગન]]માં રશિયન પોમરે ધ્રુવીય રીંછ [[મેગ્ડાલેન્જોર્ડન]]માં 150 ધ્રુવીય રીંછનો શિકાર કર્યો.<ref name="Uspensky"/> 20મી સદીના આરંભમાં,નોર્વેના શિકારીઓ આ જ સ્થળ પર દર વર્ષે 300 રીંછોનો શિકાર કરતા હતાં. કુલ ઐતિહાસિક શિકારના અનુમાન મુજબ 18મી સદીના આરંભથી ઉત્તરી યુરેશિયામાં વાર્ષિક લગભગ 400-500 પ્રાણીઓનો શિકાર થતો હતો,20મી સદીના પ્રારંભે 1,300 થી 1,500 પ્રાણીઓની ટોચે પહોંચ્યા બાદ,ધીમે ધીમે ઘટાડો થતા સંખ્યા નીચે ગબડી.<ref name="Uspensky"/> 20મી સદીના ઉત્તરાર્ધમાં,શિકાર અને ફસાવવાની યાંત્રિક અને અતિ શક્તિશાળી કાર્યક્ષમ પદ્ધતિઓ ઉત્તર અમેરિકામાં પણ વપરાવા લાગી.<ref name="bruemmer93-111"/> ધ્રુવીય રીંછોનો [[સ્નોમોબાઈલ્સ]],[[આઇસબ્રેકર્સ]],અને હવાઇ જહાજ દ્વારા પીછો કરવામાં આવતો હતો,તાજેતરમાં આ અભ્યાસને 1965ના ''ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' ના સંપદકીયમાં "એક ગાયને મશીનગન દ્વારા મારવા જેટલું ખેલદિલી ભર્યા" તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું.<ref name="bruemmer93-111">બ્રુઈમર,પીપી. 93-111</ref> 1960ના દસકામાં આ સંખ્યા ઝડપથી વધી,તે વર્ષે 1250 રીંછની કુલ વૈશ્વિક સંખ્યા સાથે 1968ની ચરમસીમાએ પહોંચી.<ref name="PBSG2">{{cite conference | year = 1970 | month = February | conference = Polar Bears | conferenceurl = http://pbsg.npolar.no/ | title = Proceedings of the 2nd Working Meeting of Polar Bear Specialists | publisher = [[IUCN]] | location = Morges, Switzerland | url = http://pbsg.npolar.no/Meetings/PressReleases/02-Morges.htm | access-date = 24 October 2007 | archive-date = 4 મે 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080504190729/http://pbsg.npolar.no/Meetings/PressReleases/02-Morges.htm | url-status = dead }}</ref> === વર્તમાન કાયદા === ભવિષ્યમા આ પ્રજાતિના બચાવની ચિંતાઓએ ધ્રુવીય રીંછના શિકાર નિયમો પર રાષ્ટ્રીય કાયદાઓને પ્રેરિત કર્યાં.જે મધ્ય 1950માં શરૂ થયાં.<ref>નોર્વેએ એક વધારે કડક નિયમોની શૃંખલા જાહેર કરી,અને ત્યારથી શિકાર પૂરેપૂરો પ્રતિબંધિત થયો. 1956માં સોવિયેત સંઘે બધા જ શિકાર પર બાન મૂક્યો. કેનેડાએ 1968માં શિકાર મર્યાદા શરૂ કરી. યુ.એસે.1971માં નિયમન શરૂ કર્યું અને [[દરિયાઇ સસ્તન રક્ષણ ધારો]] 1972માં અપનાવ્યો.</ref> 1973માં પાંચ દેશો જેના [[કેનેડા]], [[ડેનમાર્ક]] ([[ગ્રીનલેન્ડ]]), [[નોર્વે]] ([[સ્વાલબાર્ડ]]),[[યુએસએસઆર]] (હવે [[રશિયન સંઘ]]) અને [[યુએસએ]] ([[અલાસ્કા]]) તેમણે [[આંતરરાષ્ટ્રીય ધ્રુવીય રીંછ સંરક્ષણ કરાર]] પર હસ્તાક્ષર કર્યાં. [[ચિત્ર:Isbjornskilt.png|thumb|right|સ્વાલ્બાર્ડમાં નોર્વેના રસ્તા પર ધ્રુવીય રીંછની હાજરી વિષે ચેતવતું સંકેતપાટિયુ.]] ઓસ્લો કરાર તરીકે પણ જાણીતું,તે [[શીત યુદ્ધ]] સમયે આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગનુ વિરલ ઉદાહરણ હતું. જીવવૈજ્ઞાનિક [[ઇયાન સ્ટર્લીંગે]]ટિપ્પણી કરી કે, "ઘણા વર્ષો સુધી,સમગ્ર આર્ક્ટિકમાં ધ્રુવીય રીંછનું સંરક્ષણ એક જ એવો વિષય હતો કે જેના પર લોખંડી પડદાની બંને બાજુના દેશો એક કરાર પર સહી કરવા પુરતા સહમત થઇ શક્યાં. આ શાનદાર શિકારી પ્રત્યે માનવીય આકર્ષણની આવી ઉત્કટતા હતી,જે એકમાત્ર દરિયાઇ રીંછ છે."<ref>[[સ્ટર્લીંગ,ઇયાન]] ''પ્રસ્તાવના'' માં {{cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}}</ref> <ref>[http://pbsg.npolar.no/ConvAgree/agreement.htm આંતરરાષ્ટ્રીય ધ્રુવીય રીંછ સંરક્ષણ કરાર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030409113042/http://pbsg.npolar.no/ConvAgree/agreement.htm |date=2003-04-09 }}, 15 નવેમ્બર 1973, ઓસ્લો</ref>જોકે આ કરાર પોતે પ્રવર્તનીય નથી,સભ્ય દેશો આર્થિક અને મનોરંજક શિકાર પર પ્રતિબંધ મૂકવા,હવાઇજહજ અને આઇસબ્રેકર વડે શિકાર અને સંશોધનોને આગળ વધારવા સહમત થઇ ગયાં. આ કરાર "પારંપરિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરતા સ્થાનિક લોકો,"ને શિકાર કરવા દે છે,છતાં સભ્ય દેશોએ એની વ્યાખ્યા ઉદારતાથી કરી છે. [[નોર્વે]] અ પાંચમાંનો એકમાત્ર દેશ છે જેમાં ધ્રુવીય રીંછનાં બધા જ પ્રકારના શિકાર પ્રતિબંધિત છે. દેશો વચ્ચે ધ્રુવીય રીંછની સહિયારી ઉપ-વસ્તીના સહ-વ્યવસ્થાપન માટે કરાર કરવામાં આવ્યા. ઘણા વર્ષોની વાટાઘાટ પછી,ઓક્ટોબર 2000માં [[રશિયા]]અને [[યુ.એસે.]] અલાસ્કા અને [[ચુકોટકા]]માં સંયુકત રીતે સ્વદેશી નિર્વાહ શિકારનો હિસ્સો નક્કી કરવા કરાર કર્યો છે.<ref>{{cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=980DE3DD1F3FF934A25753C1A9669C8B63|title=U.S. and Russia Sign Pact To Protect the Polar Bear |work=New York Times|access-date=12 April 2008|date=17 October 2000}}</ref> કરારને ઓક્ટોબર 2007માં મંજૂર કરાયો.<ref>{{cite news|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2007/10/071014202952.htm|title=US-Russia Polar Bear Treaty Ratified|date=18 October 2007|work=ScienceDaily|access-date=12 April 2008}}</ref> ==== રશિયા ==== [[સોવિયેત સંઘે]] 1956માં ધ્રુવીય રીંછના બધા જ શિકાર પર પ્રતિબંધ મોક્યો, છતા ચોરી છુપે શિકાર ચાલુ રહ્યા અને તેને ધ્રુવીય રીંછની વસ્તી માટે ગંભીર ખતરો મનાય છે.<ref name="PBSG14"/> હાલના વર્ષોમાં, દરિયાઈ હિમ સંકોડાઈ જતા ધ્રુવીય રીંછ ચુકોટકામાં તટવર્તી ગામોમાં આવવા લાગ્યા છે, જેનાથી મનુષ્યો પર ખતરો વધ્યો છે અને સાથે એ ચિંતા પણ વધી છે કે ગેરકાયદેસર શિકારમાં વધારો થઇ શકે છે.<ref name="myers"/> 2007માં,રશિયન સરકારે ફક્ત ચુકોટકાના વતનીઓ મટે નિર્વાહ શિકાર કાયદેસર બનાવ્યો છે,બચ્ચાઓનો ગેરકાનૂની શિકાર રોકવાના એક ઉપાય તરીકે રશિયાના મુખ્ય સંશોધકોએ અને [[વર્લ્ડ વાઈડ ફંડ ફોર નેચરે]] આ પગલાનું સમર્થન કર્યું.<ref name="myers">{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2007/04/16/world/europe/16polar.html?_r=1&oref=slogin |title=Russia Tries to Save Polar Bears With Legal Hunt |author=Steven Lee Myers|work=New York Times|access-date=12 April 2008|date=16 April 2007}}</ref> ==== ગ્રીનલેન્ડ ==== ગ્રીનલેન્ડમાં,આ પ્રજાતિ માટેના નિયંત્રણો સૌપ્રથમ 1994માં શરૂ કરાયા,અને એક વહીવટી આદેશ દ્વારા વિસ્તૃત કરવામાં આવ્યાં.<ref name="PBSG14"/> 2005 સુધી,ગ્રીનલેન્ડે સ્થાનિક લોકો માટે કોઇ જ મર્યાદા મૂકી નહોતી. 2006મા તેણે 150ની એક મર્યાદા નક્કી કરી. પહેલી વાર તેણે મનોરંજન શિકાર માટેની મંજૂરી આપી.<ref>{{Cite web |url=http://www.hsus.org/marine_mammals/marine_mammals_news/Hitting_polar_bears_when_they_are_down.html |title=સંયુક્ત રાજ્યોનો માનવતા સમાજ "હિટીંગ પોલર બેર્સ વ્હેન ધે આર ડાઉન" |access-date=2010-07-15 |archive-date=2009-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215111747/http://www.hsus.org/marine_mammals/marine_mammals_news/Hitting_polar_bears_when_they_are_down.html |url-status=dead }}</ref> અન્ય વ્યવસ્થાઓમાં,માતાઓ અને બચ્ચાઓનું વર્ષ પર્યંત સંરક્ષણ,પ્રયુક્ત હથીયારો પર પ્રતિબંધ અને શિકારની સૂચી બનાવવા વિવિધ વહીવટી જરૂરિયાતોનો સમાવેશ થતો હતો.<ref name="PBSG14"/> ==== કેનેડા અને સંયુક્ત રાજ્યો ==== [[ચિત્ર:Dogsledquebec.jpg|thumb|left|કેનેડામાં ધ્રુવીય રીંછના મનોરંજક શિકાર માટે ડોગસ્લેજ્સનો ઉપયોગ થાય છે.મોટર વાહનોનો ઉપયોગ પ્રતિબંધિત છે.]] [[કેનેડા]]માં લગભગ 500 રીંછની માનવ દ્વારા હત્યા થઇ જાય છે,<ref name="cdnmgt">{{cite conference | first = N. J. | last = Lunn | coauthors = et al. | year = 2005 | month = June | title = Polar Bear Management in Canada 2001-2004 | conference = Polar Bears | conferenceurl = http://pbsg.npolar.no/ | booktitle = Proceedings of the 14th Working Meeting of the IUCN/SSC Polar Bear Specialist Group | editor = Compiled and edited by Jon Aars | others = Nicholas J. Lunn and Andrew E. Derocher | volume = 32 | publisher = [[IUCN]] | location = Gland, Switzerland | pages = 101–116 | url = http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf | format = PDF | access-date = 15 September 2007 | id = ISBN 2-8317-0959-8 | archive-date = 9 એપ્રિલ 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080409082137/http://pbsg.npolar.no/docs/PBSG14proc.pdf | url-status = dead }}</ref>એવો દર જેને વૈજ્ઞાનિકોએ અમુક ક્ષેત્રો માટે અસુરક્ષિત માન્યો છે,ખાસ કરીને [[બફીન ખાડી]].<ref name="PBI"/> 1970થી કેનેડા[[એ સ્થાનિક ભોમિયા અને શ્વાન સ્લેજ ટુકડી સાથે ખેલાડી શિકારીઓને અનુમતિ આપી હતી]] ,<ref>{{Cite news | last1=Freeman | first1=M.M.R. | last2=Wenzel | first2=G.W. | date=March 2006 | title=The nature and significance of polar bear conservation hunting in the Canadian Arctic | periodical=Arctic | volume=59 | issue=1 | pages=21–30 | url= | issn=0004-0843 | access-date= }}</ref> પણ આ અભ્યાસ [[1980ના દસકા]] સુધી સામાન્ય નહોતો.<ref name="wenzel2005"/> ખેલાડી શિકારીઓનું માર્ગદર્શન,દેશી સમુદાયો માટે,જેની આર્થિક તકો ઓછી છે તેમને સાર્થક રોજગારી અને આવકનો મહત્વનો સ્રોત પૂરો પડે છે.<ref name="campbell"/> શિકારની રમતો સીડીએન ઉત્તરી સમુદાયોમાં $ 20,000થી $ 35,000 લઇ આવી શકે છે,જે હાલમાં મોટે ભાગે અમેરિકન શિકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે.<ref>{{cite news | title = Nunavut hunters can kill more polar bears this year | publisher = CBC News | date = 10 January 2005 | url = http://www.cbc.ca/canada/story/2005/01/10/polar-bear-hunt050110.html | access-date = 15 September 2007 | archive-url = https://archive.today/20120604164331/http://www.cbc.ca/news/canada/story/2005/01/10/polar-bear-hunt050110.html | archive-date = 4 જૂન 2012 | url-status = live }}</ref> 15 મેં 2008ના રોજ,યુ.એસે.[[નાશપ્રાય પ્રજાતિ ધારા]]હેઠળ ધ્રુવીય રીંછને લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિની યાદીમાં મૂક્યું અને બધા ધ્રુવીય રીંછ પારિતોષિકોની ayayt પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. દરિયાઇ સસ્તન ધારા હેઠળ,ધ્રુવીય રીંછમાંથી બનેલ ઉત્પાદનોની આયાતની 1972થી 1994 સુધી મનાઈ કરવામાં આવી,અને 1994થી 2008 સુધી પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો. આ પ્રતિબંધ હેઠળ,કેનેડામાં શિકાર અભિયાનોમાં પ્રાપ્ત શિકાર રમતોનાં પારિતોષિકોને આયાત કરવા માટે [[સંયુક્ત રાજ્યો મત્સ્ય અને વન્યજીવન સેવા]]પાસેથી પરવાનગી આવશ્યક હતી. આ પરવાનગી પ્રક્રિયામાં એ જરૂરી હતું કે રીંછને ધ્વનિ વ્યવસ્થાપન નિયમો પર આધારિત ક્ષેત્રમાંથી લેવાયું હોય.<ref>{{cite web |url=http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/hunting/ |title=Bear Facts: Harvesting/Hunting |publisher=Polar Bears International |access-date=14 March 2008 |archive-date=27 માર્ચ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080327111143/http://www.polarbearsinternational.org/bear-facts/hunting/ |url-status=dead }}</ref> 1994 પછી,800થી વધુ શિકાર-રમતવાળા ધ્રુવીય રીંછ પારિતોષિકોને અમેરિકામાં આયાત કરાયા.<ref>{{Cite web |url=https://community.hsus.org/campaign/FED_2007_polar_bear_trophy |title=The Humane Society of the United States "Suપીપીort the ધ્રુવીય રીંછ Protection Act" |access-date=2010-07-15 |archive-date=2008-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081129082945/https://community.hsus.org/campaign/FED_2007_polar_bear_trophy |url-status=dead }}</ref> સમસ્યા એ છે કે [[કેનેડા]]માં ધ્રુવીય રીંછના શિકારની મર્યાદાનું વ્યવસ્થાપન,શિકાર રમતો હતોત્સાહિત થાય એ રીતે કરાય છે,જે ટૂંકા ગાળામાં માર્યા ગયેલ રીંછોની સંખ્યામાં વધારો કરશે.<ref name="campbell"/> કેનેડા,દર વર્ષે રમત અને નિર્વાહ શિકાર માટે પરવાનગીની એક નિશ્ચિત સંખ્યા ફાળવે છે,અને એમાંથી જેનો ઉપયોગ શિકાર-રમતો માટે ન કરાયો હોય એને પુન: સ્થાનિક લોકોને નિર્વાહ શિકાર કરવા માટે ફાળવવામાં આવે છે. જ્યાં વતની સમુદાયો તેમને દર વર્ષે પરવાનગી હોય એટલા બધા જ ધ્રુવીય રીંછને મારી નાખે છે,અને ધ્રુવીય રીંછને મારવાની પરવાનગી ધરાવતા શિકારી ખેલાડીઓમાંથી લગભગ અડધા જ એક ધ્રુવીય રીંછને મારે છે. જો શિકારી ખેલાડી ધ્રુવીય રીંછ પોતાની પરવાનગી પૂરી થાય એ પહેલા ધ્રુવીય રીંછને ન મારે તો ,પરવાનગી અન્ય શિકારીના નામે થઈ ન શકે.<ref name="campbell"/> કેનેડિયન શિકારોમાંના 80% [[નુનાવત]] વિસ્તારમાં થાય છે.<ref name="cdnmgt"/> 2005માં,નુનાવત સરકારે વૈજ્ઞાનિક સમૂહના વિરોધ છતા રીછની મર્યાદા 400થી વધારીને 518<ref>{{Cite web |url=http://www.cbc.ca/canada/story/2005/01/10/polar-bear-hunt050110.html |title=સીબીસી ન્યૂઝ,10 January 2005, "નુનાવત શિકારીઓ આ વર્ષે વશું ધ્રુવીય રીંછોને મારી શકશે" |access-date=4 જૂન 2012 |archive-date=15 જાન્યુઆરી 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080115095644/http://www.cbc.ca/canada/story/2005/01/10/polar-bear-hunt050110.html |url-status=dead }}</ref> કરી.<ref>{{Cite web |url=http://www.cbc.ca/health/story/2005/07/04/polar-bears050704.html |title=સીબીસી ન્યૂઝ, 4 July 2005, "ધ્રુવીય રીંછના શિકાર મર્યાદા પર પુન:વિચર કરો,વૈજ્ઞાનિકો નુનાવત શિકારીઓને કહે" |access-date=12 મે 2011 |archive-date=12 મે 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110512212326/http://www.cbc.ca/health/story/2005/07/04/polar-bears050704.html |url-status=live }}</ref> બે ક્ષેત્રોમાં,જ્યાં રીંછોના વધુ દેખાવને લીધે શિકાર સ્તરમાં વધારો કરાયો છે ત્યાં વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસોએ વસ્તી ઘટતી હોવાનું દર્શાવ્યું છે.<ref name="sd2007"/> જયારે આ મર્યાદાનો મોટો ભાગનો શિકાર સ્થાનિક ઇનુઈટ લોકો દ્વારા કરવામાં આવે છે.એમાંથી એક મોટો ભાગ મનોરંજન શિકારીઓને વેચી નખાય છે. (1970ના દશકમાં 0.8%,1980ના દશકમાં 7.1%,અને 1990ના દશકમાં 14.6%)<ref name="wenzel2005">{{Cite web | last1=Wenzel | first1=George W. | date=September 2004 | contribution=Polar Bear as a Resource: An Overview | title=3rd NRF Open Meeting | place=Yellowknife | url=http://www.nrf.is/Open%20Meetings/Yellowknife_2004/Wenzel.pdf | format=PDF | access-date=3 December 2007 | archive-date=19 જૂન 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120619055730/http://www.nrf.is/Open%20Meetings/Yellowknife_2004/Wenzel.pdf | url-status=dead }}</ref> નુનાવતના ધ્રુવીય રીંછ જીવવિજ્ઞાની,મિશેલ ટેયલર,જે અગાઉ એ વિસ્તારમાં ધ્રુવીય રીંછના સંરક્ષણ માટે જવાબદાર હતા,ભારપૂર્વક કહે છે કે,રીંછની સંખ્યાને હાલની શિકાર મર્યાદા હેઠળ સુરક્ષિત રખાઈ રહી છે.<ref name="Taylor"/> [[ઉત્તરપશ્ચિમ પ્રદેશો]]ની સરકાર [[ઈનુવીઆલુઈટ]]માં પોતાની ખુદની 72-103ની મર્યાદા નક્કી કરે છે જેમાંથી અમુક શિકાર-ખેલાડીઓ માટે અલગ રાખવામાં આવે છે. 2010માં ,2005 થી વધારો આંશિક રીતે ઉલટો હતો. નુનાવતના સરકારી અધિકારીઓએ ઘોષિત કર્યું કે બેફીન ખાડી ક્ષેત્ર માટે ધ્રુવીય રીંછ મર્યાદા વર્ષ 2013 સુધીમાં 105થી ધીમે ધીમે 65 કરવામાં આવશે.<ref name="nunatsiaq">{{Cite web | last1=George | first1=Jane | date=April 2010 | title=Nunavut hunters still enraged over bear quotas | place=Iqaluit | url=http://www.nunatsiaqonline.ca/stories/article/8976_nunavut_hunters_still_enraged_over_bear_quotas/ | access-date=4 April 2010 | archive-date=11 એપ્રિલ 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100411011134/http://www.nunatsiaqonline.ca/stories/article/8976_nunavut_hunters_still_enraged_over_bear_quotas/ | url-status=dead }}</ref> [[પર્યાવરણ કેનેડા]]એ પણ જાન્યુઆરી 1, 2010થી કેનેડામાંથી ફર,નહોર,કંકાલ અને બફીન ખાડીમાં શિકાર કરાયેલ ધ્રુવીય રીંછમાંથી બનેલ અન્ય ઉત્પાદનોની નિકાસ પ્રતિબંધિત કરી.<ref name="nunatsiaq"/> == સંરક્ષણ સ્થિતિ,પ્રયત્નો અને વિવાદો == [[ચિત્ર:Polar Bear Habitat.png|thumb|right|250px|યુ.એસ. જૈવિક મોજણીનો આ નક્શો 2001–2010 થી 2041–2050 સુધીમાં ધ્રુવીય રીંછના આવાસોમાં અનુમાનિત પરિવર્તનો દર્શાવે છે. લાલ ક્ષેત્રો ધ્રુવીય રીંછ આવાસમાં દેખીતો ઘટાડો દર્શાવે છે ;વાદળી ક્ષેત્રો વધારો દર્શાવે છે .]] 2008માં,વર્લ્ડ કન્ઝર્વેશન યુનિયન (આઈ.યુ.સી.એન.)ના અહેવાલ અનુસાર ધ્રુવીય રીંછની વૈશ્વિક વસ્તી 20,000થી 25,000,અને ઘટી રહી છે.<ref name="iucn31"/> 2006માં, આઈ.યુ.સી.એને.ધ્રુવીય રીંછને પ્રજાતિ of [[ન્યૂનતમ ચિંતા]]ની પ્રજાતિમાંથી [[નાજુક પ્રજાતિ]]માં પદુન્નત કર્યું.<ref>{{cite web | title = Release of the 2006 IUCN Red List of Threatened Species reveals ongoing decline of the status of plants and animals | url = http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | work = World Conservation Union | access-date = 1 February 2006 | archive-date = 12 મે 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060512071333/http://www.iucn.org/en/news/archive/2006/05/02_pr_red_list_en.htm | url-status = dead }}</ref> તેને દર્શાવ્યું કે "ત્રણ પેઢીમાં(45 વર્ષ) વસ્તીમાં 30% ઘટવાની આશંકા",મુખ્યત્વે [[વૈશ્વિક ઉષ્ણતા]]ને લીધે.<ref name="iucn"/> ધ્રુવીય રીંછ માટેના અન્ય જોખમોમાં ઝેરી પ્રદૂષકો સ્વરૂપે પ્રદૂષણ,વહાણો સાથે ભેટો,મનોરંજક ધ્રુવીય રીંછ દર્શનથી તનાવ,અને તેલ અને ગેસની શોધ અને વિકાસ.<ref name="iucn"/> The આઈ.યુ.સી.એ.ને. કાનૂની અને ગેરકાનૂની શિકાર દ્વારા "[[અતિ શિકાર]]નું શક્ય જોખમ" પણ દર્શાવ્યું.<ref name="iucn"/> [[વિશ્વ વન્યજીવન ભંડોળ]] અનુસાર, ધ્રુવીય રીંછનાં દર્શક આર્ક્ટિક જૈવપ્રણાલીના આરોગ્યના દર્શક તરીકે અગત્યનું છે. સમગ્ર આર્ક્ટિકમાં શું થઇ રહ્યું છે તે સમજવા ધ્રુવીય રીંછનું અવલોકન કરાય છે,ખતરામાં હોઈ ધ્રુવીય રીંછ હંમેશા આર્ક્ટિક દરિયાઇ જૈવપ્રણાલીમાં કંઇક ખોટુ હોવાનો સંકેત આપે છે.<ref>ડબલ્યૂડબલ્યૂએફ: ધ્રુવીય રીંછ સંરક્ષણનો એક નેતા. 29 જૂન 2009,ડબલ્યૂડબલ્યૂએફ દ્વારા જારી- ધ્રુવીય રીંછ વેબસાઇટ: http://www.worldwildlife.org/પ્રજાતિ/finder/polarbear/polarbear.html#</ref> === વૈશ્વિક ઉષ્ણતા === આઈયુસીએન,[[આર્ક્ટિક આબોહવા પ્રભાવ આકલન]], [[સંયુક્ત રાજ્ય ભૂસ્તરીય સર્વેક્ષણ]] અને ઘણા અગ્રણી ધ્રુવીય રીંછ જીવવૈજ્ઞાનિકોએ હાલની ગરમીને જોતા, પ્રજાતિઓના અસ્તિત્વ જોખમમાં હોવા સહિત વૈશ્વિક ઉષ્ણતાની અસરો અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.<ref name="derocher2004">{{Cite news | last1=Derocher | first1=Andrew E. | last2=Lunn | first2=Nicholas J. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling | date=April 2004 | title=Polar Bears in a Warming Climate | periodical=Integrative and Comparative Biology | volume=44 | issue=2 | pages=163–176 |url= http://icb.oxfordjournals.org/cgi/content/full/44/2/163 | access-date=12 October 2007 | doi=10.1093/icb/44.2.163 | journal=Integrative and Comparative Biology}}</ref><ref name="stirling2006">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling | coauthors = and Claire L. Parkinson | year = 2006 | month = September | title = Possible Effects of Climate Warming on Selected Populations of Polar Bears (Ursus maritimus) in the Canadian Arctic | journal = Arctic | volume = 59 | issue = 3 | pages = 261–275 | issn = 0004-0843 | url = http://neptune.gsfc.nasa.gov/publications/pdf/pubs2006/Stirling%20-%20Possible%20Effects%20of%20Climate%20Warming.pdf | format = PDF | access-date = 15 September 2007 | laysummary = | laysource = | laydate = | quote = | archive-date = 25 સપ્ટેમ્બર 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://neptune.gsfc.nasa.gov/publications/pdf/pubs2006/Stirling%20-%20Possible%20Effects%20of%20Climate%20Warming.pdf | url-status = dead }}</ref><ref name="stirling2004">{{cite journal | last = Stirling | first = Ian | authorlink = Ian Stirling | coauthors = N.J. Lunn, John Iacozza, Campbell Elliott and Martyn Obbard | year = 2004 | month = March | title = Polar Bear Distribution and Abundance on the Southwestern Hudson Bay Coast During Open Water Season, in Relation to Population Trends and Annual Ice Patterns | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 15–26 | issn = 0004-0843 | url = http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | format = PDF | access-date = 15 September 2007 | laysummary = | laysource = | laydate = | quote = | archive-date = 25 સપ્ટેમ્બર 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070925185910/http://umanitoba.ca/ceos/files/publications_pdf/058.pdf | url-status = dead }}</ref><ref name="Barber2004">{{cite journal | last = Barber | first = D.G. | coauthors = J. Iacozza | year = 2004 | month = March | title = Historical analysis of sea ice conditions in M'Clintock Channel and the Gulf of Boothia, Nunavut: implications for ringed seal and polar bear habitat. | journal = Arctic | volume = 57 | issue = 1 | pages = 1–14 | issn = 0004-0843 | url = http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-263435/Historical-analysis-of-sea-ice.html | format = PDF | access-date = | laysummary = | laysource = | laydate = | quote = }}</ref><ref name="Appenzeller">ટી. એપ્પેનઝેલર અને ડી.આર. ડીમિક,"ધ હીટ ઇઝ ઓન," ''[[નેશનલ જિઓગ્રાફિક]]'' 206 (2004): 2-75. મા રજૂ {{cite book | last = Flannery | first = Tim | authorlink = Tim Flannery | title = The Weather Makers | publisher = [[HarperCollins]] |year=2005 | location = Toronto, Ontario | isbn = 0-00-200751-7 | pages=101–103 }}</ref><ref name="acia">{{Cite book | author=[[Arctic Climate Impact Assessment]] | year=2004 | title=Impact of a Warming Arctic: Arctic Impact Climate Assessment | place=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn =0 521 61778 2 | oclc =56942125 | url=http://amap.no/workdocs/index.cfm?dirsub=%2FACIA%2Foverview}}. સુસંગત પત્રક છે [http://amap.no/workdocs/index.cfm?action=getfile&amp;dirsub=%2FACIA%2Foverview&amp;filename=Finding4.pdf&amp;CFID=1282&amp;CFTOKEN=1454CA86-1283-9480-2B88165DE19F817F&amp;sort=default કી ફાઇન્ડીંગ 4]</ref> વૈશ્વિક ઉષ્ણતાથી સૌથી મોટો ખતરો છે [[આવાસ ગુમાવવા]]ને લીધે થતા કુપોષણ કે ભૂખમરો. ધ્રુવીય રીંછ દરિયાઈ બરફના માધ્યમથી સીલનો શિકાર કરે છે. વધતા તાપમાનને લીધે દરિયાઈ બરફ વર્ષમાં વહેલો પીગળી જાય છે,જેનાથી રીંછને ઉનાળાના અંત અને પાનખર ઋતુની શરૂઆતમાં ઓછા આહારના ગાળામાં ટકી રહેવા તે પુરતો ચરબી સંચય કરે તે પહેલા કિનારા તરફ ચાલ્યું જવું પડે છે.<ref name="stirling1999">{{Cite news | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Iacozza | first3=J. | author1-link=Ian Stirling | date=September 1999 | title=Long-term Trends in the Population Ecology of Polar Bears in Western Hudson Bay in Relation to Climatic Change | periodical=Arctic | volume=52 | issue=3 | pages=294–306 | issn=0004-0843 | url=http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | format=PDF | access-date=11 November 2007 | archive-date=28 સપ્ટેમ્બર 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190928135003/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic52-3-294.pdf | url-status=dead }}</ref> હિમખંડો ઓછા થઇ જતા રીંછોને ઘણું લાંબુ તરવું પડે છે,જે તેમના ઉર્જા સંગ્રહને ક્ષીણ કરે છે અને ક્યારેક ડૂબી પણ જાય છે.<ref name="monnett2006"/> પાતળો દરિયાઈ બરફ વધુ આસાનીથી ખંડિત થઇ જાય છે,જે ધ્રુવીય રીંછ માટે સીલ પ્રાપ્ત કરવી વધુ મુશ્કેલ બનાવે છે.<ref name="amstrup2007"/> અપુરતું પોષણ,પુખ્ત માદાઓમાં નિમ્ન પ્રજનન દરનું અને બચ્ચા અને કિશોર રીંછોમાં જીવિત રહેવાના નિમ્ન દરનું કારણ બને છે,એ સિવાય બધી વયના રીંછોમાં દુર્બળ દેહ જોવ મળે છે.<ref name="derocher2004"/> પોષણસંબંધી તણાવ સિવાય,ઉષ્ણ આબોહવા ધ્રુવીય રીંછનાં જીવનના વિવિધ પાસાઓને પ્રભાવિત કરે છે: દરિયાઇ બરફમા પરિવર્તન,યોગ્ય પ્રસૂતિ ગુફા બનવવાની ગર્ભસ્થ માદાની ક્ષમતાને પ્રભાવિત કરે છે. હિમખંડ અને તટ વચ્ચે જેમ જેમ અંતર વધે છે.તેમ માદાને જમીન ઉપયુક્ત ગુફા ક્ષેત્ર સુધી પહોંચવા વધુ દૂર સુધી તરવુ પડે છે.<ref name="derocher2004"/> પર્માંફ્રોસ્ટનુ પીગળવું એ રીંછોને પ્રભાવિત કરશે કે જે પરંપરાગત રીતે ભૂગર્ભીય ગુફા ખોદે છે,અને ગરમ શિયાળાને લીધે ગુફાની છત તૂટી શકે છે અથવા એની ઉષ્મારોધકતા ઓછી થઇ જશે.<ref name="derocher2004"/> હાલમાં બહુવર્ષીય હિમ પર ગુફા બનાવતા ધ્રુવીય રીંછ માટે,હિમ ગતિશીલતાને લીધે શક્ય છે કે માતા અને નાના બચ્ચાઓને વસંતમાં સીલના શિકાર માટેના ક્ષેત્રોએ પાછું ફરવા વધુ અંતર કાપવું પડે.<ref name="derocher2004"/> ગરમ આબોહવામાં રોગકારક સૂક્ષ્મ જીવો અને પરોપજીવીઓ સરળતાથી વૃદ્ધિ પામશે.<ref name="amstrup2007"/> ધ્રુવીય રીંછ અને મનુષ્ય વચ્ચેની સમસ્યાજનક આંતરક્રિયાઓ,જેમકે રીંછનું કચરામાં ખોરાક શોધવું,ઐતિકાસિક રીતે હિમખંડ ખંડન જલ્દી થયુ અને સ્થાનિક ધ્રુવીય રીંછ પ્રમાણમાં પાતળા જણાયા એ વર્ષોમાં વધુ જવા મળી.<ref name="stirling2006"/> જેમ જેમ દરિયાઈ બરફ સંકોચાતો જશે અને ભૂખ્યા રીંછ ભૂમિ પર આહાર શોધવાની કોશિશ કરશે તેમ તેમ માનવ-રીંછ વચ્ચે વધતી આંતરક્રિયાઓ,હજી વધવાની આશંકા છે,જેમાં માનવો પર ઘાતક હુમલાનો સમાવેશ થઇ જાય છે.<ref name="stirling2006"/><ref>[321] ^ મિશેલ ટેયલર,નુનાવત સરકારના પૂર્વ ધ્રુવીય રીંછ સંશોધકનુ,માનવું છે કે આર્ક્ટિક ઉષ્ણતા કુદરતી ઘટના છે,જે ધ્રુવીય રીંછ માટે ચીરકાલીન ખતરો નથી. તેમની નિવૃત્તિ બાદ,તેને ફરી આંતરરાષ્ટ્રીય ધ્રુવીય રીંછ વિશેષજ્ઞ સમૂહમાં નિયુક્ત ન કરાયા(પીબીએસજી),જેને લીધે એવી અટકળો થઇ કે વૈશ્વિક ઉષ્ણતા પર તેમના વિચારને લીધે સમૂહમાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા. પીબીએસજી ચેઈર અનુસાર, પીબીએસજીમાં એવા વૈજ્ઞાનિકોની નિમણૂંક થાય છે જેઓ હાલ ધ્રુવીય રીંછ સંશોધનમ કાર્યશીલ હોય,અને એક નિવૃત્ત સંશોધક હોઈ ટેયલર યોગ્ય નથી. (સંદર્ભો: {{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/christopherbooker/5664069/Polar-bear-expert-barred-by-global-warmists.html|title=Polar bear expert barred by global warmists|last=Booker|first=Christopher|date=27 June 2009|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=12 August 2009}}</ref> ==== વૈશ્વિક ઉષ્ણતાને લગતા અવલોકનો ==== વૈશ્વિક ઉષ્ણતાની અસરો,ધ્રુવીય રીંછની દક્ષિણ સીમાએ સૌથી વધુ છે,અને આ ખરેખર એ જ ક્ષેત્ર છે જ્યાં સ્થાનિક વસ્તીમાં સારો એવો ઘટાડો જોવા મળ્યો.<ref name="acia"/> સીમાના એક દક્ષિણ ભાગે પશ્ચિમ હડસન ખાડીની ઉપ-વસ્તી,ધ્રુવીય રીંછની એવી ઉપ-વસ્તી છે કે જેનું નિરીક્ષણ સૌથી સારી રીતે કરાયું છે. આ ઉપ-વસ્તી,વસંતના અંતે પ્રચુર માત્રામાં ગોળાકાર સીલ ખાય છે,જ્યારે નવા-નવા સ્તનપાનથી દૂર કરેલ અને સરળતાથી શિકાર બની શકે એવા સીલના બચ્ચા પુષ્કળ હોય છે.<ref name="sd2007"/> વસંતના અંતે જયારે બરફ પીગળીને તૂટવા લાગે ત્યારે ધ્રુવીય રીંછ માટે શિકારની મોસમ પૂરી થાય છે,અને તેઓ સમુદ્ર પાછો જામે ત્યાં સુધી નિરાહારી કે અલ્પાહારી રહે છે.<ref name="sd2007"/> હવાના ગરમ તાપમાનને લીધે, પશ્ચિમ હડસનની ખાડીમાં હિમખંડ ખંડન પહેલાની સરખામણીએ ત્રણ સપ્તાહ વહેલું થાય છે,જે ધ્રુવીય રીંછનાં બચ્ચાની પોષણ અવધી ઓછી કરી રહ્યું છે.<ref name="sd2007"/> આ ગાળામાં ધ્રુવીય રીંછના શરીરની હાલત બગડી છે; એક માદા ધ્રુવીય રીંછ(સંભવત: ગર્ભસ્થ)નું સરેરાશ વજન 1980માં લગભગ {{convert|290|kg|abbr=on}} અને 2004માં{{convert|230|kg|abbr=on}}હતું.<ref name="sd2007"/> 1987 અને 2004ની વચ્ચે, પશ્ચિમ હડસનની ખાડીની વસ્તી 22% ઘટી.<ref name="regehr2007">{{Cite news | last1=Regehr | first1=E. V. | last2=Lunn | first2=N. J. | last3=Amstrup | first3=N. C. | last4=Stirling | first4=I. | date=November 2007 | title=Effects of earlier sea ice breakup on survival and population size of polar bears in western Hudson Bay | periodical=Journal of Wildlife Management | publication-place=Bethesda | publisher=The Wildlife Society | volume=71 | issue=8 | pages=2673–2683 | doi=10.2193/2006-180 | journal=Journal of Wildlife Management}}</ref> [[ચિત્ર:Ursus maritimus Polar bear with cub 2.jpg|thumb|left|માતાઓ અને બચ્ચાઓને ઉચ્ચ પોષણની આવશ્યકતા હોય છે,જે સીલના શિકારની ઋતુ બહુ ટૂંકી હોય તો પૂરી નથી થતી.]] અલાસ્કામાં,[[દરિયાઈ બરફ સંકોચન]]ને લીધે બચ્ચાઓનો મૃત્યુ દર ઊંચો થઇ ગયો છે,અને તે સાથે ગર્ભસ્થ માદાઓની ગુફાઓના સ્થાનમાં પણ પરિવર્તન આવ્યું છે.<ref name="regehr2006">{{Cite book | last = Regehr | first = Eric V. | last2=Amstrup | first2=Steven C. | last3=Stirling | first3=Ian | author3-link=Ian Stirling | year = 2006 | title = Polar Bear Population Status in the Southern Beaufort Sea | publication-place =Reston, Virginia | place =Anchorage, Alaska | publisher = U.S. Geological Survey | id = Open-File Report 2006-1337 | url = http://pubs.usgs.gov/of/2006/1337/pdf/ofr20061337.pdf |format=PDF| access-date =15 September 2007}}</ref><ref>દરિયાઈ બરફ પર પ્રસૂતિ ગુફાનું પ્રમાણ 1985–1994 વર્ષોમાં 62%માંથી,37% 1998–2004 નાં વર્ષોમાં 37% થઇ ગયું. અલાસ્કન વસ્તી,હવે એ રીતે વિશ્વ વસ્તી જેવી વધુ દેખાય છે,કેમકે ભૂમિ પર ગુફા કરવાની તેની શક્યતા વધુ છે.{{Cite news | last1=Fischbach | first1=A. S. | last2=Amstrup | first2=S. C. | last3=Douglas | first3=D. C. | date=October 2007 | title=Landward and eastward shift of Alaskan polar bear denning associated with recent sea ice changes | periodical=Polar Biology | publication-place=Berlin | publisher=Springer | volume=30 | issue=11 | pages=1395–1405 | doi=10.1007/s00300-007-0300-4 | journal=Polar Biology}}</ref> હાલમાં જ,આર્ક્ટિકમા ધ્રુવીય રીંછોને શિકાર શોધવા માટે સામાન્ય કરતા ઘણું વધુ તરવું પડ્યું છે,જેના પરિણામે અસમાન્ય રીતે વિશાલ હિમખંડના પ્રત્યાગમનમાં રીંછ ડૂબવાના ચાર કિસ્સા નોંધાયા.<ref name="monnett2006">{{Cite news | last1=Monnett | first1=Charles | last2=Gleason | first2=Jeffrey S. | date=July 2006 | title=Observations of mortality associated with extended open-water swimming by polar bears in the Alaskan Beaufort Sea | periodical=Polar Biology | publication-place=Berlin | publisher=Springer | volume=29 | issue=8 | pages=681–687 | doi=10.1007/s00300-005-0105-2 | journal=Polar Biology}}</ref> === પ્રદૂષણ === ધ્રુવીય રીંછ [[સતત કાર્બનિક પ્રદૂષક]]ના ઉચ્ચ સ્તરનો [[સંગ્રહ]] કરે છે જેમકે [[પોલિક્લોરિનેટેડ બાઇફિનાઇલ]] (પીસીબીઝ) અને ક્લોરીનેટેડ [[જંતુનાશકો]]. આહાર શૃંખલામાં સૌથી ઉપર હોવાને લીધે,જેમાં એમનો આહાર હેલોકાર્બન સંકેદ્રણવાળી ચરબી છે,તેમના શરીર આર્ક્ટિક સસ્તનોમાં સૌથી વધુ દૂષિત હોય છે.<ref name="ec_bulletin">{{cite web|url=http://www.ec.gc.ca/Science/sandemay00/article4_e.html|title= Polar Bears at the Top of POPs|date=May/June 2000|work=The Science and the Environment Bulletin|publisher=[[Environment Canada]]|access-date=20 October 2008}}</ref> હેલોકાર્બન્સ,અન્ય પ્રાણીઓ માટે ઝેરી હોય છે કેમકે તેઓ અંત:સ્રાવ રસાયણ અને [[જૈવચિહ્ન]]ની નકલ કરે છે,જેમકે [[ઇમ્યુનોગ્લોબિન જી]] અને રેટિનોલ ધ્રુવીય રીંછ પર સમાન અસર દર્શાવે છે. પીસીબીઝ પર સૌથી વધુ અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે,અને તે જન્મ ત્રુટિ અને પ્રતિકારકતંત્રની ખામી સાથે સાંકળવામાં આવ્યું છે.<ref>{{Cite news | last1=Skaare | first1=Janneche Utne | last2=Larsen | first2=Hans Jørgen | last3=Lie | first3=Elisabeth | last4=Bernhoft | first4=Aksel | date=December 2002 | title=Ecological risk assessment of persistent organic pollutants in the arctic | periodical=Toxicology | publication-place=Shannon, Ireland | publisher=Elsevier Science | volume=181-182 | issue= | pages=193–197 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | format=PDF | access-date=17 November 2007 | doi=10.1016/S0300-483X(02)00280-9 | journal=Toxicology | pmid=12505309 | last5=Derocher | first5=AE | last6=Norstrom | first6=R | last7=Ropstad | first7=E | last8=Lunn | first8=NF | last9=Wiig | first9=O | archive-date=3 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101203075622/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Skaare_et_al_2002.pdf | url-status=dead }}</ref> આમાંથી સૌથી વધુ કુખ્યાત રસાયણો,જેમકે પીસીબીઝ અને [[ડીડીટી]]ને, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તર પર પ્રતિબંધિત કરાયા છે. ધ્રુવીય રીંછની પેશીઓમાં તેની સાંદ્રતાને લીધે પ્રતિબંધ બાદ પણ આહાર શૃંખલાનાં માધ્યમથી ફેલાઈને રસાયણો દસકાઓ સુધી વૃદ્ધિ પામ્યે રાખ્યા,જોકે આ પ્રવૃત્તિ ઓછી થતી જણાય છે,કેમકે 1989-1993માં કરાયેલ અભ્યાસ અને 1996-2000માં કરાયેલ અભ્યાસ મુજબ પીસીબીઝનું પેશીમાં સંકેન્દ્રણ ઓછું થતું ગયું.<ref>{{Cite news | last1=Verreault | first1=Jonathan | last2=Muir | first2=Derek C.G. | last3=Norstrom | first3=Ross J. | last4=Stirling | first4=Ian | date=December 2005 | title=Chlorinated hydrocarbon contaminants and metabolites in polar bears (Ursus maritimus) from Alaska, Canada, East Greenland, and Svalbard: 1996-2002 | periodical=Science of the Total Environment | publication-place=Shannon, Ireland | publisher=Elsevier | volume=351-352 | issue= | pages=369–390 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Verreault%20et%20al%20STOTEN%202005.pdf | format=PDF | doi=10.1016/j.scitotenv.2004.10.031 | access-date=17 November 2007 | journal=Science of The Total Environment | pmid=16115663 | last5=Fisk | first5=AT | last6=Gabrielsen | first6=GW | last7=Derocher | first7=AE | last8=Evans | first8=TJ | last9=Dietz | first9=R | archive-date=3 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101203075444/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Verreault%20et%20al%20STOTEN%202005.pdf | url-status=dead }}</ref> ક્યારેક ધ્રુવીય રીંછમાં અતિ [[ભારે ધાતુઓ]] પણ મળી આવી છે. === તેલ અને ગેસનો વિકાસ === ધ્રુવીય રીંછના આવાસમાં તેલ અને ગેસના વિકાસની રીંછો પર વિવિધ રીતે અસર થઈ શકે છે. આર્ક્ટિકમાં એ ક્ષેત્રમાં [[તેલ ફેલાવા]]ના સંકેન્દ્રિત હોવાની શક્યતા હોય છે જ્યાં ધ્રુવીય રીંછ અને તેના શિકારનું પણ સંકેન્દ્રણ હોય છે,જેમકે દરિયાઈ બરફના મુખ પર.<ref name="iucn"/> ધ્રુવીય રીંછ ઉષ્મારોધન માટે આંશિક રીતે પોતાના ફર પર આધારિત રહે છે,તેમના ફર પર તેલ લાગી જતા તેનું ઉષ્મારોધક મૂલ્ય ઘટી જાય છે.તેલ ફેલાઈ જતા રીંછને [[અધોષ્ણતા/0}થી મરવાનું જોખમ ઊભું થાય છે.|અધોષ્ણતા/0}થી મરવાનું જોખમ ઊભું થાય છે.<ref name="tick">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |authorlink=Ian Stirling |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= What Makes a Polar Bear Tick?}}</ref>]] તેલ ફેલાવાની સ્થિતિના ભોગ બનેલ ધ્રુવીય રીંછોને તેમના ફર પરથી તેલ ચાટતા હોવાનું જોવા મળ્યું છે,જેના lidhe તેમના મૂત્રપિંડ ખરાબ થઇ જાય છે.<ref name="tick"/> ગર્ભસ્થ માદાઓ અને શિશુઓ સાથેની માદા દ્વારા વપરાયેલ પ્રસૂતિ ગુફા પણ નજીકના કોઈ તેલ શોધ અને વિકાસ કાર્યથી અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે. આ સંવેદનશીલ સ્થળોમાં ખલેલ,માતાને અકાળે તેની ગુફા છોડવા પર કે તેના આખા શાવકસમૂહનો ત્યાગ કરવા મજબૂર કરી શકે છે.<ref name="iucn"/> ==== અનુમાનો ==== યુ.એસ.ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સર્વેક્ષણ એવુ અનુમાન લગાવે છે કે વિશ્વનાં બે-તૃત્યાંશ ધ્રુવીય રીંછ 2050 સુધીમાં લુપ્ત થઇ જશે,આ અનુમાન વૈશ્વિક ઉષ્ણતાને લીધે થતાં દરિયાઈ બરફનાં સંકોચન માટેના ઉદાર અનુમાનો પર આધારિત છે.<ref name="amstrup2007">{{Cite book | last = Amstrup | first = Steven C. | last2 = Marcot | first2 = Bruce G. | last3 = Douglas | first3 = David C. | year = 2007 | title = Forecasting the Range-wide Status of Polar Bears at Selected Times in the 21st Century | publication-place = Reston, Virginia | publisher = U.S. Geological Survey | id = | url = http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf | format = PDF | access-date = 29 September 2007 | archive-date = 25 ઑક્ટોબર 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071025220330/http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar_bears/docs/USGS_PolarBear_Amstrup_Forecast_lowres.pdf | url-status = dead }}</ref> આ રીંછ યુરોપ,એશિયા,અને અલાસ્કામાંથી અદૃશ્ય થઇ હશે અને,કેનેડાના આર્ક્ટિક દ્વીપસમૂહ અને ઉત્તરી ગ્રીનલેન્ડ તટીય વિસ્તારોમાંથી ઓછા થઇ જ્શે. 2080 સુધીમાં,ગ્રીનલેન્ડ અને ઉત્તરીય કેનેડિયન તટ પરથી સાવ ગાયબ થઇ જશે,આર્ક્ટિકના આંતરિક દ્વીપસમૂહમા થોડીક સંખ્યા બાકી રહેશે.<ref name="amstrup2007"/> અનુમાનોમાં જેટલી માત્રામાં ધ્રુવીય રીંછ ભૂમિગત આહાર સ્રોતો તરફ વળીને આબોહવા પરિવર્તન સાથે અનુકૂલિત જશે તેટલી માત્રામાં ભિન્નતા હોઈ શકે. નુનાવત સરકારના વન્યજીવન સંશોધન નિર્દેશક,મિશેલ ટેયલરે,યુએસ મત્સ્ય અને વન્યજીવન સેવાને દલીલ કરતા લખ્યું કે આ સમયે સ્થાનિક અધ્યયનો વૈશ્વિક સંરક્ષણ માટે અપૂરતા છે. પત્રમાં હતું કે, "હાલમાં,ધ્રુવીય રીંછ સૌથી સારી રીતે સંચાલિત વિશાળ આર્ક્ટિક સસ્તનોમાંનું એક છે. જો બધા આર્ક્ટિક ધ્રુવીય રીંછ કરારના નિયમો અને હેતુઓનું પાલન કરશે તો, ધ્રુવીય રીંછનું ભવિષ્ય સુરક્ષિત છે. સ્પષ્ટત: ધ્રુવીય રીંછ બદલાતી આબોહવાથઈ અનુકૂલિત થઇ શકે છે. તેઓએ અસ્થિર આબોહવા માટે પંકાયેલ હજારો વર્ષોના ગાળામાં વિકાસ સાધી તેમનું અસ્તિત્વ ટકાવ્યું છે."<ref name="Taylor">{{cite paper | author = Taylor, Mitchell K. | title = Review of CBD Petition | publisher = Letter to the U.S. Fish and Wildlife Service | date = 6 April 2006 | url = http://www.ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | format = PDF | access-date = 8 September 2007 | journal = | archive-date = 21 ફેબ્રુઆરી 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070221153221/http://ff.org/centers/csspp/pdf/200701_taylor.pdf | url-status = dead }}</ref> [[અલાસ્કાના મત્સ્ય અને ક્રીડા વિભાગ]]ના નાયબ અધિકારી,કેન ટેયલરે,કહ્યું છે કે, " જો ધ્રુવીય રીંછ ગ્રીઝલી રીંછની જેમ ઇંડા દેતી સાલમોન માછલી ખાઈને જીવતા શીખી લે,તો મને નવાઈ નહિ લાગે."<ref name="campbell"/> જોકે,ઘણા વૈજ્ઞાનિકોએ આ સિદ્ધાંતોને અનુભવહીન માને છે;<ref name="campbell"/>ઉચ્ચ અક્ષાંક્ષ પર ક્ષેત્રીય આહારના સ્રોતોની કમીને લીધે કાળા અને ભૂરા રીંછ નાના હોવાનું નોંધયેલ છે.<ref name="sd2007">{{Cite news | last1=Stirling | first1=Ian | last2=Derocher | first2=Andrew E. | publication-date=Fall 2007 | title=Melting Under Pressure: The Real Scoop on Climate Warming and Polar Bears | periodical=The Wildlife Professional | publication-place=Lawrence, Kansas | publisher=The Wildlife Society | volume=1 | issue=3 | pages=24–27, 43 | url=http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Stirling_Derocher_Wildlife_Professional_PB_climate_2007.pdf | format=PDF | access-date=17 November 2007 | archive-date=9 એપ્રિલ 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080409082136/http://www.biology.ualberta.ca/faculty/andrew_derocher/uploads/abstracts/Stirling_Derocher_Wildlife_Professional_PB_climate_2007.pdf | url-status=dead }}</ref> પ્રજાતિ પર એક વધારાનું ખતરો એ છે કે જો તેઓ ભૂમિ પર વધુ સમય વિતાવશે તો ,તેઓ ભૂરા કે ગ્રીઝલી રીંછ સાથે સંકરણ પામશે.<ref name="acia"/> The આઈ.યુ.સી.એને. લખ્યું: {{cquote|Polar bears exhibit low reproductive rates with long generational spans. These factors make facultative adaptation by polar bears to significantly reduced ice coverage scenarios unlikely. Polar bears did adapt to warmer climate periods of the past. Due to their long generation time and the current greater speed of global warming, it seems unlikely that polar bear will be able to adapt to the current warming trend in the Arctic. If climatic trends continue polar bears may become extirpated from most of their range within 100 years.<ref name=iucn/>}} === પ્રજાતિ રક્ષણ પર વિવાદ === [[ચિત્ર:Polar Bear at Central Park Zoo, Manhattan.JPG|right|thumb|ધ્રુવીય રીંછ સેન્ટ્રલ પાર્ક પ્રાણી-સંગ્રહાલયમાં,ન્યૂ યોર્ક શહેર,યુએસએ]] ધ્રુવીય રીંછના ભવિષ્ય વિષે ચેતવણી એ તથ્યથી અલગ પડે છે કે દુનિયાભરમાં તેમની વસ્તીના અંદાજમાં છેલ્લા 50 વર્ષોમાં વધારો થયો છે અને આજે પ્રમાણમાં સ્થિર છે.<ref name="usfwsa">{{cite web|url=http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pbmain.htm|title=Marine Mammals Management: Polar Bear|publisher=U.S. Fish and Wildlife Service, Alaska|access-date=9 June 2008|archive-date=15 મે 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080515103458/http://alaska.fws.gov/fisheries/mmm/polarbear/pbmain.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="WWF">{{cite web |url=http://www.panda.org/what_we_do/where_we_work/arctic/area/species/polarbear/population/ |title=WWF - Polar bear status, distribution & population|access-date=2010-03-22 |publisher=World Wildlife Foundation}}</ref> વૈશ્વિક વસ્તીના કેટલાક અનુમાન 1970ના દશકની શરૂઆતમાં 5,000-10,000ની આસપાસ છે;<ref name="NYT">{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2006/05/27/world/americas/27bears.html |title= Bear Hunting Caught in Global Warming Debate |access-date=11 March 2008 | last = Krauss | first = Clifford|work= New York Times}}</ref>1980ના દશકમાં અન્ય અનુમાન 20,000-40,000ની આસપાસ હતા.<ref name="distribution"/><ref name="stirling1988">{{Cite book | last = Stirling | first = Ian | author-link=Ian Stirling | year = 1988 | title =Polar Bears | place =Ann Arbor | publisher =University of Michigan Press | isbn =0-472-10100-5}}</ref> હાલના અનુમાનોમાં વૈશ્વિક વસ્તી 20,000 અને 25,000ની વચ્ચે.<ref name="PBSG14"/> પહેલાના અને અનુમાનિત વસ્તી પ્રવૃત્તિઓ વચ્ચે સ્પષ્ટ અસમાનતાના ઘણા કારણ છે:1950 અને 1960ન દસકામાં અનુમાન વૈજ્ઞાનિક મોજણીઓને બદલે શિકારીઓ અને શોધકોની વાતો પર આધારિત હતા.<ref name="increasing">{{cite web |url=http://www.polarbearsinternational.org/ask-the-experts/population/ |title=Ask the Experts: Are Polar Bear Populations Increasing? |access-date=9 March 2008 |author=Derocher, Andrew |work=Polar Bears International |archive-date=29 ફેબ્રુઆરી 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080229080530/http://www.polarbearsinternational.org/ask-the-experts/population/ |url-status=dead }}</ref><ref>બ્રુઇમર, પી 101. 6 સપ્ટેમ્બર 1965 ધ્રુવ પાસે આવેલ પાંચ રાષ્ટ્રોની સભામાં,વિશ્વભરમાં 5,000 to 19,000ની વસ્તી ઓવાનુ અનુમાન કરાયુ. "સત્ય,કોઈ નહોતું જાણતું. વૈજ્ઞાનિક સંશોધન ઉપરછલ્લા હતા અને ધ્રુવીય રીંછ વિષેનુ જ્ઞાન મુખ્યત્વે શિકારીઓ અને શોધકોએ લાવેલી વાતો પર આધારિત હતું."</ref> બીજું,શિકાર પર નિયંત્રણ શરૂ કરાયા જેના લીધે અતિ શિકાર કરાયેલ પ્રજાતિઓ ફરી ઉભરી આવી.<ref name="increasing"/> ત્રીજું, વૈશ્વિક ઉષ્ણતાની હાલની અસરોને લીધે વિવિધ ક્ષેત્રોમાં દરિયાઈ બરફના વિપુલ પ્રમાણ જુદી જુદી માત્રામાં પ્રભવિત થયું છે.<ref name="increasing"/> [[ડબલ્યૂડબલ્યૂએફ]]ની માહિતી મુજબ,હાલમાં 19માથી ફક્ત એક જ ધ્રુવીય રીંછ [[ઉપવસ્તી]] વધી રહી છે; 3 સ્થિર છે;8 ઘટી રહી છે;અને બાકીની 7 વસ્તી મૂલ્યાંકન માટે અપૂરતી માહિતી ધરાવે છે.<ref name="WWF"/> ધ્રુવીય રીંછને નાશપ્રાય પ્રજાતિ ધારા હેઠળ સૂચિબદ્ધ કરવાના વિવાદે રક્ષણ સમૂહો અને કેનેડાના [[ઇનુઈટ]]ને વિરોધિ સ્થિતિમાં લાવી દીધા છે;<ref name="campbell"/>નુનાવત સરકાર અને અને ઘણા ઉત્તરીય નિવાસીઓએ ધ્રુવીય રીંછને ધ્રુવીય રીંછને નાશપ્રાય પ્રજાતિ ધારા હેઠળ સૂચિબદ્ધ કરવા માટે અમેરિકાની પહેલની નિંદા કરી.<ref>{{cite news | title = Nunavut MLAs condemn U.S. proposal to make polar bears threatened species | publisher = CBC News | date = 4 June 2007 | url = http://www.cbc.ca/canada/north/story/2007/06/04/nu-pbear.html | access-date = 15 September 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070703045949/http://www.cbc.ca/canada/north/story/2007/06/04/nu-pbear.html | archive-date = 3 જુલાઈ 2007 | url-status = live }}</ref><ref>{{cite news | title = Inuit reject U.S. Polar Bear Proposal | publisher = CBC News | date = 21 June 2007 | url = http://www.cbc.ca/canada/north/story/2007/06/21/polar-bears.html | access-date = 15 September 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070703045949/http://www.cbc.ca/canada/north/story/2007/06/21/polar-bears.html | archive-date = 3 જુલાઈ 2007 | url-status = live }}</ref> ઘણા ઇનુઇટને વિશ્વાસ છે કે ધ્રુવીય રીંછની વસ્તી વધી રહી છે,અને શિકાર-રમતો પર પ્રતિબંધથી તમના સમુદાયની આવકને હાની થવાની શક્યતા છે.<ref name="campbell"/><ref name="nrf_wenzel">ઉત્તરી સંશોધન ફોરમ. ''[http://www.nrf.is/Open%20Meetings/Yellowknife_2004/Wenzel.pdf ધ્રુવીય રીંછ સ્રોત તરીકે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120619055730/http://www.nrf.is/Open%20Meetings/Yellowknife_2004/Wenzel.pdf |date=2012-06-19 }}.'' યલ્લોનાઇફ અને રે એડ્ઝો,કેનેડામાં ત્રીજી એનઆરએફ સભા માટેનું એક પત્ર-પ્રસ્તુત પદ. સપ્ટેમ્બર 15–18, 2004</ref> === યુ.એસ. નાશપ્રાય પ્રજાતિ ધારો === 14 મે 2008ના દિવસે,યુ.એસ.આંતિરક વિભાગે ધ્રુવીય રીંછને નાશપ્રાય પ્રજાતિ ધારો હેઠળ નાશપ્રાય પ્રજાતિ તરીકે સૂચિત કર્યું.જેની હેઠળ,તેમણે આર્ક્ટિક દરિયાઈ બરફના પીગળવાને ધ્રુવીય રીંછ માટે એક મુખ્ય ખતરા તરીકે દર્શાવ્યું.<ref name="hassett">{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|access-date=7 June 2008}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> જોકે,વિભાગે તાત્કાલિક વિધાન કર્યું કે સૂચિબદ્ધ કરવાનો ઉપયોગ [[ગ્રીનહાઉસ વાયુ]]ના ઉત્સર્જનના નિયમન માટે ન કરી શકાય અને કહ્યું કે "તે નાશપ્રાય પ્રજાતિ ધારાનો અયોગ્ય ઉપયોગ કહેવાશે. ઈએસએ યુ.એસ.આબોહવા નીતિ. નક્કી કરવા માટે યોગ્ય સાધન નથી."<ref>અવતરણ આંતરિક વિભાગ સચિવ [[ડર્ક કેમ્પ્થોર્ન]],{{cite news|url=http://www.nationalpost.com/opinion/story.html?id=533276|title=Bush's polar bear legal disaster|last=Hassett|first=Kevin A|date=23 May 2008|work=National Post|access-date=7 June 2008}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}માં</ref> જોકે,કેટલાક નીતિ વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે સરકારના વલણ છતાં,નાશપ્રાય પ્રજાતિ ધારાનો ઉપયોગ એવી યોજનાઓની સંઘીય મંજૂરી જાહેર કરવા માટે કરી શકાય જે ગ્રીનહાઉસ વાયુ ઉત્સર્જનમાં વધારો કરી ધ્રુવીય રીંછ માટે ખતરો બની શકે છે.<ref name="hassett"/> નાશપ્રાય પ્રજાતિ ધારાના આવા અર્થઘટન બદલ પર્યાવરણ સમૂહોએ અદાલત જવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી છે.<ref name="hassett"/> 8 મે 2009,બરાક ઓબામાના નવા પ્રશાસને આ નીતિ ચાલુ રાખવાનું ઘોષિત કર્યું છે.<ref>[http://www.mcclatchydc.com/washington/story/67800.html યુ.એસ. ધ્રુવીય રીંછ બુશ શાસનના નિયમો ચાલુ રાખશે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511003534/http://www.mcclatchydc.com/washington/story/67800.html |date=2009-05-11 }}, મેકક્લાચી સમાચારપત્રક, 8 મે 2009</ref> ધ્રુવીય રીંછને સંકટગ્રસ્ત પ્રજાતિની યાદીમાં મૂકતી વખતે,આંતરિક વિભાગે એક ક્યારેક જ ઉપયોગી એવી શરત જોડી છે જે તેલ અને ગેસની શોધ અને વિકાસને ધ્રુવીય રીંછના આવાસ ક્ષેત્રોમાં જારી રાખવાની અનુમતિ આપે છે,જો કંપનીઓ દરિયાઇ સસ્તન સંરક્ષણ ધારાના હાલના પ્રતિબંધોનુ પાલન ચાલુ રાખે.<ref name="barringer"/> ધ્રુવીય રીંછને સૂચિબદ્ધ કરવાથી મુખ્ય નવું રક્ષણ એ મળશે કે શિકારીઓ હવે કેનેડામાં ધ્રુવીય રીંછોના શિકારના પારિતોષિકો આયાત નહિ કરી શકે.<ref name="barringer">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/05/15/us/15polar.html?fta=y|title=Polar Bear Is Made a Protected Species|last=Barringer|first=Felicity|date=15 May 2008|work=New York Times|access-date=7 June 2008}}</ref> ધ્રુવીય રીંછ [[એલ્કહોર્ન કોરલ]] અને [[સ્ટેગહોર્ન કોરલ]] બાદ વૈશ્વિક ઉષ્ણતાને લીધે લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિ ધારા હેઠળ સંરક્ષિત થયેલ ખત ત્રીજી જ પ્રજાતિ છે. 4 ઓગસ્ટ 2008,અલાસ્કા રાજ્યે યુ.એસ.આંતરિક વિભાગ સચિવ ડર્ક કેમ્પ્થોર્ન પર દાવો માંડ્યો અને,ધ્રુવીય રીંછને નાશપ્રાય પ્રજાતિની યાદીમાંથી કાઢી નાખવા માંગણી કરી,કારણકે તે યાદીથી રાજ્યના તેલ અને ગેસના વિકાસ પર હાનિકારક અસર પડી શકે.<ref name="Joling">{{cite news|url=http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20080805.wpolarbears0805/BNStory/International/|title=Alaska sues over listing polar bear as threatened|last=Joling|first=Dan|date=5 August 2008|work=Globe and Mail|access-date=29 August 2008|archive-date=16 ડિસેમ્બર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216081624/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20080805.wpolarbears0805/BNStory/International/|url-status=dead}}</ref> અલાસ્કાના શાસક [[સારાહ પાલિને]] કહ્યું કે યાદી ઉપલબ્ધ શ્રેષ્ઠ વૈજ્ઞાનિક અને આર્થિક માહિતી પર આધારિત નહોતી,આ વિચારને ધ્રુવીય રીંછ તજજ્ઞોએ અસ્વીકૃત કર્યો.<ref name="Joling"/> આ નિર્ણય બાદ ઘણા વર્ષો સુધી વિવાદ ચાલ્યો. 17 ફેબ્રુઆરી 2005ના રોજ,[[જૈવિક વિવિધતા કેન્દ્રે]] ધ્રુવીય રીંછને નાશપ્રાય પ્રજાતિ ધારા હેઠળ સૂચિબદ્ધ કરવા માંગણી કરતી યાચિકા દાખલ કરી.એક કરાર થયો જેને 5 જૂન,2006એ સંઘીય જિલ્લા અદાલતમાં દાખલ કરવામાં આવ્યો. તે કરાર મુજબ,9 જાન્યુઆરી 2007ના રોજ,યુએસ મત્સ્ય અને વન્યજીવન સેવાએ ધ્રુવીય રીંછ સંકટગ્રસ્ત પ્રજાતિની યાદીમાં મૂકવા પ્રસ્તાવ મૂક્યો. 9 જાન્યુઆરી 2008 સુધીમાં કાયદા દ્વારા અંતિમ નિર્ણય આવશ્યક હતો,ત્યારે કચેરીએ હજુ એક મહિનો જોઇતો હોવાનુ કહ્યુ.<ref name="josef"/> 7 માર્ચ 2008ના રોજ, યુ.એસ. આંતરિક વિભાગના મહાનિરીક્ષકે એક પ્રારંભિક તપાસ શરૂ કરી કે શા માટે નિર્ણય બે મહિના વિલંબિત કરવામા આવ્યો.<ref name="josef">{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/03/08/MNL8VG2VC.DTL|title=Delay in polar bear policy stirs probe|work=San Francisco Chronicle|author=Hebert, H. Josef|date=8 March 2008|access-date=9 March 2008|archive-date=6 માર્ચ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306083446/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2008%2F03%2F08%2FMNL8VG2VC.DTL|url-status=dead}}</ref> આ તપાસ,છ પર્યાવરણ સમૂહો દ્વારા સહી કરાયેલ એક પત્રની પ્રતિક્રિયામાં શરૂ થઇ અને જેમાં કહેવાયું કે યુ.એસ. મત્સ્ય અને વન્યજીવન નિર્દેશક ડેલ હોલે નિર્ણયને બિનજરૂરી રીતે વિલંબિત કરી કચેરીના વૈજ્ઞાનિક આચાર સંહિતા નિયમોનો ભંગ કર્યો છે,જેનાથી સરકારને અલાસ્કાના ચુક્ચી સાગરમાં તેલ અને ગેસના ભાડાપટ્ટા માટે એક હરાજી કરવાની પરવાનગી મળી ગઈ,એ ક્ષેત્ર ધ્રુવીય રીંછ માટે એક અગત્યનું આવાસ ક્ષેત્ર છે.<ref name="josef"/> હરાજી ફેબ્રુઆરી 2008ની શરૂઆતમાં થઇ.<ref name="josef"/> ''[[ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સ]]'' ના એક સંપાદકીય લેખમાં કહેવાયું કે "આ બન્ને પગલા લગભગ નિશ્ચિત રીતે અને કુટિલ રીતે સંબંધિત છે."<ref name="campbell"/><ref name="regulatory">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/01/15/opinion/15tue2.html|title=Regulatory Games and the Polar Bear|last=Editorial|date=15 January 2008|work=New York Times|access-date=20 October 2008}}</ref> હોલે,નિર્ણયમાં કોઈ પણ રાજનૈતિક હસ્તક્ષેપ નકારતા કહ્યું કે આ વિલંબ,નિર્ણયનું સરળતાથી સમજી શકાય એવું રૂપ નક્કી કરવા માટે કરવામાં આવ્યો.<ref name="josef"/> 28 એપ્રિલ 2008ના રોજ,એક સંઘીય અદાલતે નિર્ણય આપ્યો કે યાદી પર ફેંસલો 15 મે 2008 સુધીમાં આવી જવો જોઇએ.<ref name="biello">{{cite news|url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=court-orders-polar-bear-announcement|title=Court Orders U.S. to Stop Keeping Polar Bear Status on Ice|last=Biello|first=David|date=30 April 2008|work=Scientific American News|access-date=8 June 2008}}</ref>14 મેએ ફેંસલો આવ્યો.<ref name="barringer"/> === કેનેડિયન નાશપ્રાય પ્રજાતિ ધારો === કેનેડા,[[કેનેડામાં નાશપ્રાય વન્યજીવનની સ્થિતિ પરની સમિતિ]]એ એપ્રિલ 2008માં ભલામણ કરી કે [[સંઘીય સ્પીસીસ એટ રિસ્ક એક્ટ]](સારા) હેઠળ ધ્રુવીય રીંછને [[વિશેષ ચિંતાજનક પ્રજાતિ]] તરીકે મૂલ્યાંકિત કરવામાં આવે. યાદીમાં મૂકવા માટે એ આદેશ છે કે પાંચ વર્ષની અંદર એક પ્રબંધન યોજના લખવામાં આવે,વર્લ્ડ વાઈડ ફંડ ફોર નેચર દ્વારા એમ કહીને આલોચના કરી કે આબોહવા પરિવર્તનથી થતા અગત્યની આવાસ હાનિને રોકવા માટે તે બહુ લાંબી અવધિ છે.<ref>{{cite web|url=http://www.canada.com/topics/news/national/story.html?id=eaeb2409-16eb-4227-9fca-0e6e955917c8&k=98911|title=Experts seek more protection for polar bears|last=Brach|first=Bal|date=25 April 2008|publisher=Canwest News Service|access-date=9 May 2008|archive-date=6 નવેમ્બર 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091106212559/http://www.canada.com/topics/news/national/story.html?id=eaeb2409-16eb-4227-9fca-0e6e955917c8&k=98911|url-status=dead}}</ref> == સંસ્કૃતિમાં == [[ચિત્ર:PolarBearWalrusTuskCarving.jpg|right|thumb|1940ના દસકામાં ચુક્ચી નક્શીકારો દ્વારા વોલરસના દંતશૂળ પર બનાવેલ આ કોતરણીમાં,ધ્રુવીય રીંછને વોલરસનો શિકાર કરતું દર્શાવેલ છે.]] === દેશી લોકગીત === આર્ક્ટિકનાં વતની લોકો માટે,ધ્રુવીય રીંછે લાંબા સમયથી અગત્યની સાંસ્કૃતિક અને ભૌતિક ભૂમિકા ભજવી છે.<ref name="lw6-9">લોકવૂડ, પીપી 6-9</ref><ref name="Uspensky"/> ધ્રુવીય રીંછના અવશેષો 2500થી 3000 વર્ષ અગાઉ એક શિકાર સ્થળ પરથી મળી આવ્યા <ref name="lw31-36">લોકવૂડ, પીપી. 31-36</ref> અને [[ચુકોટકા]]માં ધ્રુવીય રીંછનું 1500 વર્ષ જૂનું ગુફાચિત્ર મળી આવ્યું.<ref name="Uspensky"/> ખરેખર,એવું મનાય છે કે આર્ક્ટિક લોકોએ સીલના શિકાર [[ઈગ્લૂ]] નિર્માણની આવડત આંશિક રીતે ધ્રુવીય રીંછમાંથી મેળવી છે.<ref name="Uspensky"/> [[ઇનુઇટ]] અને [[એસ્કિમો]]ની ઘણી [[લોક-કથાઓ]]માં રીંછનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે,જેમાં એવી દંતકથાઓનો સમાવેશ થાય છે જેમાં રીંછો તેમના ઘરમાં હોય ત્યારે મનુષ્યો હોય છે અને ભાર jti વખતે રીંછનું ચામડું ઓઢી લે છે,અને કેવી રીતે કૂતરાઓથી ઘેરાયેલ રીંછ જેવું દેખાતું [[નક્ષત્ર]] અસ્તિત્વમાં આવ્યું એ કહેતી વાર્તાઓ.<ref name="original">{{cite book|last=Stirling |first= Ian |year=1988 |title= Polar Bears |location= Ann Arbor |publisher= University of Michigan Press |isbn= 0-472-10100-5 |chapter= The Original Polar Bear Watchers}}</ref> અ દંતકથાઓ ધ્રુવીય રીંછ માટે ઊંડું સન્માન દર્શાવે છે,જેને આધ્યાત્મિક રીતે શક્તિશાળી અને માનવો જેવા ચિત્રિત કરવામાં આવ્યા છે.<ref name="original"/> ઉભા રહેવાની કે બેસવાની સ્થિતિમાં રીંછની માનવ જેવી મુદ્રા,અને ત્વચા વગરના રીંછનું માનવ શરીર જેવા દેખાતા કંકાલે કદાચ આ માન્યતાને વધવામાં ફાળો આપ્યો છે કે માનવો અને રીંછોના આત્માની અદલાબદલી થઇ શકે છે. એસ્કિમો દંતકથાઓ ધ્રુવીય રીંછ પાસેથી શિકાર કરતા શીખતા માનવોની વાત કહે છે. લાબ્રાડોરના ઇનુઇટ,ધ્રુવીય રીંછ મહાન આત્મા,ટુરનગાઉસ્કનું રૂપ છે.<ref>બાલીસનસેટ, (2008, 8 22). માન્યતાઓ,પુરાણો અને લોકકથાઓમાં રીંછ. રજૂ થયું 29 June 2009, સોસીબર્ટી> લોકવાયકા વેબ સાઇટ: http://www.socyberty.com/Folklore/The-Bear-in-Myth-Mythology-and-Folklore.222065/1{{Dead link|date=જાન્યુઆરી 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ઇનુઇટ એસ્કિમો રીંછ માટે ખૂબ જ આદર ધરાવે છે. પૂર્વી [[સાઈબેરિયા]]ના [[ચુક્ચી]] અને [[યુપીક]]માં, શિકાર કરેલ ધ્રુવીય રીંછની "આભારવિધિ"ની [[લાંબી ચાલતી શામનાવાદી પરંપરા]] હતી. તેની આત્માની સંતુષ્ટિ બાદ જ ખોપડીને ત્વચાથી અલગ કરવામાં આવે છે,જેને પછી વસ્તીની સીમાથી દૂર લઇ જઈ પૂર્વ તરફ મુખ પૂર્વ તરફ મુખ રાખી દફનાવવામાં આવે છે.{0/} રીંછના આત્માની સંતુષ્ટિ માટે,ત્યાં પારંપરિક ગીત અને ઢોલ સંગીત વગાડવામાં આવતા હતા અને ખોપડીને વિધિવત ખવડાવવામાં આવતું અને ચલમ આપવમા આવતી હતી. <ref>{{cite paper |author=Kochnev AA, Etylin VM, Kavry VI, Siv-Siv EB, Tanko IV |title=Ritual Rites and Customs of the Natives of Chukotka connected with the Polar Bear|pages=1–3|publisher=Preliminary report submitted for the meeting of the Alaska Nanuuq Commission (Nome, Alaska, USA) |date=December 17–19, 2002}}</ref> આત્માની સંતુષ્ટિ બાદ જ ખોપડીને ત્વચાથી અલગ કરવામાં આવે છે,જેને ફરી વસ્તીની સીમાથી દૂર લઇ જઈ જમીનમાં પૂર્વ તરફ મુખ રાખી દફનાવી દેવામાં આવે છે.<ref name="Uspensky"/> 1955થી સમય સાથે આમાંની ઘણી પરંપરાઓ ધૂંધળી થઇ ગઈ છે,ખાસ કરીને [[સોવિયેત સંઘ]] (અને હવે રશિયા)માં શિકાર પર લાગેલ સંપૂર્ણ પ્રતિબંધને લીધે. ઉત્તર-મધ્ય સાઈબેરીયાના ઉત્તર કેન્દ્રીય [[નેનેટ]] રીંછનાં રાક્ષી દાંતને ચમત્કારી શક્તિ માટે વિશેષ મૂલ્ય ધરાવે છે. નીચી [[યેનિસે]] અને [[ખાટંગા]] નદીઓના ગામોમાં,દક્ષિણના વનોમાં રહેતા લોકો સાથે તેમનો વેપાર કરવામાં આવે છે,જે તેઓ [[ભૂરા રીંછ]]થી રક્ષણ માટે પોતાની ટોપીઓમાં સીવીને પહેરતા હતા. આવું મનાતું કે "નાનો ભત્રીજો" (ભૂરા રીંછ)તેના શક્તિશાળી કાકા(ધ્રુવીય રીંછ)નો દાંત પહેરેલ વ્યક્તિ પર હુમલો કરવાનું સાહસ નહી કરે.<ref name="Uspensky"/> માર્યા ગયેલ રીંછોને ''સેડ્યાંગી'' કહેવાતા ચોક્કસ પવિત્ર સ્થળો અને વેદીઓ ,જે ખોપડીઓમાંથી બનાવેલ હોય છે ત્યાં દફનાવવામાં આવતા હતા. આવી ઘણી સ્થળોને યમલ દ્વીપકલ્પ પર સંરક્ષિત કરાયેલ છે.<ref name="Uspensky"/> === પ્રતીકો અને શુભ ચિહ્નો === [[ચિત્ર:pbear.jpg|100px|thumb|right|કેનેડાએ બહાર પડેલ ધ્રુવીય રીંછ સ્ટેમ્પ]] [[ચિત્ર:Coat of Arms of Chukotka.svg|100px|thumb|right|રશિયા સંઘમાં ચુકોટકા સ્વાયત્ત ઓક્રેગનું કુળચિહ્ન.]] તેમનું વિશિષ્ટ સ્વરૂપ અને આર્ક્ટિક સાથે તેમના સંબંધે ધ્રુવીય રીંછને જાણીતું પ્રતિક બનાવી દીધું છે,ખાસ કરીને એ ક્ષેત્રોમ જયના તેઓ વતની છે. કેનેડિયન [[ટૂની]] (બે-ડોલરનો સિક્કો) ની છબી દર્શાવે છે અને કેનેડાના [[ઉત્તર-પશ્ચિમી પ્રદેશો]] અને નુનાવતની [[લાઇસન્સ પ્લેટસ]],બંનેનો આકાર ધ્રુવીય રીંછ જેવો છે. ધ્રુવીય રીંછ [[મેઈન]]માં [[બોવ્ડોઇન કોલેજ]] અને [[અલાસ્કા ફેઈરબેન્ક્સ વિશ્વવિદ્યાલય]] ([[(અલાસ્કા નાનૂક્સ પણ જોવો)]])નું શુભચિહ્ન છે અને [[કેલગરી]]માં આયોજિત [[1988 શિયાળુ ઓલિમ્પિક્સ]]ના શુભચિહ્ન તરીકે પસંદગી પામ્યું હતું. [[કોકા-કોલા]], [[પોલર બેવરેજીસ]], [[નેલ્વાના]], [[બંડબર્ગ રમ]] અને [[ગૂડ હ્યુમર-બ્રેયર્સ]] ધ્રુવીય રીંછની તસવીરોનો જાહેરખબરોમાં ઉપયોગ કરી ચૂક્યા છે,<ref>{{cite web |url=http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |title=Bundaberg Rum website - history section |access-date=26 March 2008 |work=Bundaberg Rum website |archive-date=16 મે 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516203123/http://www.bundabergrum.com.au/flash/home.htm |url-status=dead }}</ref> જયારે [[ફોક્સીસ ગ્લેશિયર મિંટ્સ]] ધ્રુવીય રીંછને પેપ્પીના નામે શુભચિહ્ન તરીકે 1922થી દર્શાવે છે. === સાહિત્ય === ધ્રુવીય રીંછ સાહિત્યમાં પણ પ્રખ્યાત છે,ખાસ કરીને બાળકો કે યુવા વયસ્કો માટેના પુસ્તકોમાં. ઉદાહરણ તરીકે, ''ધ્રુવીય રીંછનો પુત્ર'' [[પારંપરિક ઇનુઇટ વાર્તા]]પરથી પ્રેરિત છે.<ref>{{cite book |title=The Polar Bear Son: An Inuit Tale |last=Dabcovich |first=Lydia |year=1997 |publisher=Clarion Books |location=New York |isbn=0-395-72766-9}}</ref> ધ્રુવીય રીંછ [[એડીથ પટાઉ]]ના ''[[ઇસ્ટ]]'' ,(''નોર્ધન ચાઇલ્ડ'' તરીકે પણ પ્રકાશિત ),[[રેમન્ડ બ્રિગ્સ]]ની ''ધ બીયર'' ,અને [[ક્રીસ ડી'લેસે]]'ની ''[[ધ ફાયર વિધિન]]'' શૃંખલામાં મુખ્ય રૂપે દર્શાવેલ છે. [[ફિલિપ પુલમેનની]] કાલ્પનિક ત્રિકથા ''[[હીઝ ડાર્ક મટીરીયલ્સ]]'' ના ''[[પેન્સરબિજોર્ન]]'' બુદ્ધિશાળી,ગૌરવવંતા ધ્રુવીય રીંછ છે જે [[માનવ-સદૃશ]]ગુણો દર્શાવે છે અને [[ધ ગોલ્ડન કંપાસના ફિલ્મી રૂપાંતરણ|''ધ ગોલ્ડન કંપાસ'' ના ફિલ્મી રૂપાંતરણ]]માં પણ મુખ્ય રૂપે દેખાય છે. == સંદર્ભો == * {{cite book|title=World of the Polar Bear |last=Bruemmer |first=Fred |year=1989|publisher=Key Porter Books |location=Toronto, ON |isbn=1-55013-107-9}} * {{cite book |title=Polar Bear |last=Matthews |first=Downs |authorlink= |coauthors= |year=1993 |publisher=Chronicle Books|location= San Francisco, CA|isbn=0-8118-0050-X}} * {{cite book |title= The Polar Bear |last= Hemstock|first=Annie |authorlink= |coauthors= |year=1999 |publisher=Capstone Press |location=Manakato, MN |isbn=0-7368-0031-X |pages= }} * {{cite book |title=Polar Bears |last=Lockwood |first=Sophie |authorlink= |coauthors= |year=2006 |publisher=The Child's World |location= Chanhassen, MN|isbn=1-59296-501-6}} * {{cite book |title=The World of the Polar Bear|last=Rosing |first=Norbert |year=1996 |publisher=Firefly Books Ltd. |location= Willowdale, ON |isbn=1-55209-068-X}} == નોંધ == {{Reflist|colwidth=30em}} == બાહ્ય લિંક્સ == {{commons|Ursus maritimus}} {{wikispecies|Ursus maritimus|Ursus maritimus}} * ''ઉર્સસ મેરીટીમસ'' માટે [http://www.biodiversitylibrary.org/name/Ursus_maritimus જૈવ વિવિધતા વારસા ગ્રંથસૂચિ] * [http://www.nwf.org/polarbear રાષ્ટ્રીય વન્યજીવન સંગઠનનું ધ્રુવીય રીંછ પૃષ્ઠ] * [http://www.polarbearsinternational.org/ ધ્રુવીય રીંછ આંતરરાષ્ટ્રીયના તસ્વીરો,તથ્યો,વિડીયોઝ જે ધ્રુવીય રીંછની વસ્તી,સંરઅણ અને ડીએનએ અભ્યાસો માટેનું ભંડોળ છે.] * દફતર - [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ ધ્રુવીય રીંછ(''ઉર્સસ મેરીટીમસ'' )ની તસ્વીરો અને ચલચિત્રો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060317030045/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Ursus_maritimus/ |date=2006-03-17 }} * [http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 ધ્રુવીય રીંછ-કુદરતી ઇતિહાસ પ્રજાતિ ખાતાનું સ્મિથસોનીએન રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121210532/http://www.mnh.si.edu/mna/image_info.cfm?species_id=418 |date=2016-01-21 }} * [http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ યુએસજીએસ ધ્રુવીય રીંછ અભ્યાસો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090510154609/http://www.usgs.gov/newsroom/special/polar%5Fbears/ |date=2009-05-10 }} * [http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&amp;lat=69.59292&amp;lon=-86.95845&amp;layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT નુનાવત આયોજન આયોગ તરફથી નુનાવતમાં ધ્રુવીય રીંછની સીમાઓ અને પ્રસૂતિ ક્ષેત્રોના નકશા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016024839/http://www.nunavut.ca/en/map?zoom=0&lat=69.59292&lon=-86.95845&layers=BTFTTFFFFFFFFFFFFTFFFFFFTTT |date=2015-10-16 }} [[શ્રેણી:ધ્રુવીય રીંછ]] [[શ્રેણી:રીંછ]] [[શ્રેણી:દરિયાઇ સસ્તનો]] [[શ્રેણી:સસ્તન પ્રાણીઓ]] ncuph36it7z3fvegtpms8a3y6e1bt0c 0 30297 902169 891906 2026-07-07T15:41:52Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902169 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} '''ઉત્પલ દત્ત''' ({{lang-bn|উত্পল দত্ত}}, ઉત્પોલ દોત્તો (utpôl dôtto)) (29 માર્ચ 1929 – 19 ઓગસ્ટ 1993) ભારતીય અભિનેતા, દિગ્દર્શક અને લેખક-નાટ્યલેખક હતા. તેઓ મુખ્યત્વે બંગાળી નાટકોના અભિનેતા હતા. 1947માં ‘લિટલ થિયેટર ગ્રૂપ’ની સ્થાપના કરીને તેઓ આધુનિક ભારતીય નાટકોના ક્ષેત્રે પહેલ કરનાર હસ્તી બન્યાં હતા. એક સંપૂર્ણપણે અત્યંત રાજકીય અને સિદ્ધાંતવાદી થિયેટર તરીકે ઉદભવ પામતા પૂર્વે અત્યારે જે ‘એપિક થિયેટર’ તરીકે ઓળખાય છે તે સમયગાળામાં આ ગ્રૂપે ઘણાં અંગ્રેજી, શેક્સપિયર અને બ્રેખ્તના નાટકો ભજવ્યાં હતા. પોતાની માર્કસવાદી વિચારધારાને વ્યક્ત કરવા માટે તેમના નાટકો યોગ્ય સાધન બની ગયા, તેમની વિચારધારા ''કલ્લોલ'' (1965), ''માનુશેર અધિકાર'' , ''લૌહા માનોબ'' (1964), ''તિનેર તોલોઆર'' અને ''મહા-બિદ્રોહા'' જેવા તેમનાં સામાજિક-રાજકીય નાટકોમાં જોવા મળી હતી. તેમણે પોતાની 40 વર્ષની કારકિર્દીમાં આશરે 100 [[બંગાળી ભાષા|બંગાળી]] અને [[હિંદી ભાષા|હિંદી]] ફિલ્મોમાં પણ અભિનય કર્યો હતો, તેઓ મૃણાલ સેનની ''ભુવન શોમ'' (1969), [[સત્યજીત રે|સત્યજિત રે]]ની ''આગંતુક'' (1991) અને ગૌતમ ઘોષની ''પદ્મા નાદિર માઝી'' (1993) જેવી બંગાળી ફિલ્મો તેમજ ''ગોલ માલ'' (1980) અને ''રંગ બિરંગી'' (1983) જેવી હિંદી ફિલ્મોમાં પોતાની ભૂમિકા બદલ વધુ જાણીતા બન્યાં હતા<ref name="ut">[http://www.livemint.com/2009/07/03220356/Inside-the-actor8217s-mind.html ઇનસાઇડ ધ એક્ટર્સ માઇન્ડ] મિન્ટ (અખબાર), 3 જુલાઇ 2009.</ref><ref name="uti">[http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=8842 રિમેમ્બરિંગ ઉત્પલ દત્ત]{{Dead link|date=નવેમ્બર 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} શોહા એ ચેટરજી, સ્ક્રીન (મેગેઝીન), 20 ઓગસ્ટ 2004.</ref><ref>[http://www.hinduonnet.com/fline/fl1812/18120800.htm ધ મિરર ઓફ ક્લાસ: એસેસ ઓન બેંગાલી થીયેટર બાય હિમાની બનેરજી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021104436/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1812/18120800.htm |date=2007-10-21 }} ફ્રન્ટલાઇન (મેગેઝીન), ભાગ 18 - અંક 12, જૂન 09 - 22, 2001.</ref><ref name="te">[http://www.telegraphindia.com/1060826/asp/calcutta/story_6659630.asp સ્ટેજ ઓન એન્ડ ઓફ: મેન ઇન આયર્ન માસ્ક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023163613/http://www.telegraphindia.com/1060826/asp/calcutta/story_6659630.asp |date=2012-10-23 }} ધ ટેલિગ્રાફ (કોલકાતા), 26 ઓગસ્ટ 2006.</ref>. તેઓએ 1970માં શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર મેળવ્યો હતો. તેમણે ત્રણ ફિલ્મફેર બેસ્ટ કોમેડિયન એવોર્ડ મેળવ્યા હતા. સંગીત, નૃત્ય અને નાટક માટેની ભારતની રાષ્ટ્રીય સંસ્થા- સંગીત નાટક અકાદમીએ તેમણે નાટકોમાં જીવનપર્યંત આપેલા યોગદાન બદલ 1990માં તેમને પોતાનો સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર સંગીત નાટક અકાદમી ફેલોશિપ એનાયત કર્યો હતો. == પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ== તેમના પિતા ગિરિજારંજન દત્ત હતા. ઉત્પલ દત્તનો જન્મ 29 માર્ચ 1929ના રોજ શિલોંગ સ્થિત એક હિન્દુ કુટુંબમાં થયો હતો, પ્રારંભમાં તેમણે ત્યાંની સેંટ એડમંડ્સ સ્કૂલમાં શિક્ષણ લીધું હતું, બાદમાં તેમણે [[કોલકાતા|કોલકાતા]]ની સેંટ ઝેવિયર’સ કોલેજિયેટ સ્કૂલથી 1945માં મેટ્રિક પૂરું કર્યું હતું. 1949માં, તેઓ સેંટ ઝેવિયર’સ કોલેજ, કલકત્તા, યુનિવર્સિટી ઓફ કલકત્તામાંથી [[અંગ્રેજી સાહિત્ય]] (માનદ) સાથે સ્નાતક થયા હતા<ref>[http://www.calcuttaweb.com/cinema/utpaldutta.shtml ઉત્પલ દત્ત] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071230145528/http://www.calcuttaweb.com/cinema/utpaldutta.shtml |date=2007-12-30 }} કોલકત્તા વેબ</ref>. ==કારકિર્દી== પોતે મુખ્યત્વે બંગાળી નાટકોમાં સક્રિય હોવા છતાં, તેમણે અંગ્રેજી નાટકોમાં પોતાની કારકિર્દી શરૂ કરી. 1940ના દશકમાં તરૂણવયે તેમણે અંગ્રેજી નાટકો માટે લાગણી અને કૌશલ વિકસાવ્યાં, જેના પરિણામે 1947માં ‘ધ શેક્સપિયરન્સ’ની સ્થાપના થઈ. આ સંસ્થાએ પોતાનો સૌપ્રથમ પ્રયોગ શેક્સપિયરનાં રિચાર્ડ ત્રીજા નાટકનો કર્યો હતો, જેમાં દત્ત રાજાનો અભિનય કરતા હતા, તેમના અભિનયથી જ્યોફ્રે કેન્ડલ અને લૌરા કેન્ડલ (અભિનેત્રી જેનિફર કેન્ડલના માતાપિતા) અત્યંત મુગ્ધ થયા હતા, આ બન્ને સતત પ્રવાસ ખેડીને નાટકો ભજવતી ‘શેક્સપિયરન થિયેટર કંપની’ના સૂત્રધાર હતા. તેમણે તાત્કાલિકપણે દત્તને પોતાને ત્યાં રોકી લીધા. ઉત્પલ દત્તે તેમની સાથે ભારત અને પાકિસ્તાનમાં બે વર્ષ લાંબો પ્રવાસ ખેડ્યો અને શેક્સપિયરના નાટકો ભજવ્યાં. તેમની પહેલી ટૂર 1947-49 અને ત્યારબાદ 1953-54માં ટૂર થઈ હતી. ઓથેલોના તામસી અભિનય બદલ તેમને વધાવવામાં આવ્યા હતા. 1949માં જ્યોફ્રે દંપતિએ સૌપ્રથમવાર ભારત છોડ્યું, ત્યારબાદ ઉત્પલ દત્તે પોતાના ગ્રૂપનું નામ બદલીને ‘લિટલ થિયેટર ગ્રૂપ’ (એલટીજી (LTG)) રાખ્યું, અને પછીના ત્રણ વર્ષ દરમિયાન તેમણે ઇબ્સેન, શૉ, ટાગોર, ગોર્કી અને કોન્સટેન્ટિન સિમોનોવના નાટકો ભજવવાનું અને નિર્માણ કરવાનું જાળવી રાખ્યું. આ ગ્રૂપે બાદમાં વિશિષ્ટપણે બંગાળી નાટકો ભજવવાનો નિર્ણય કર્યો અને ક્રમિકપણે વિકાસ સાધીને એક પ્રોડકશન કંપની બની. આ સંસ્થાએ વિવિધ બંગાળી ચલચિત્રોનું નિર્માણ કર્યું હતું. તેઓ ''ગણનાટ્ય સંઘ'' નાં સક્રિય સદસ્ય રહ્યાં હતા, જેણે પશ્ચિમ બંગાળના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં નાટકો ભજવ્યાં હતા.<ref>[http://books.google.com/books?id=qYfH1tOwsHcC&pg=PA383&dq=Utpal+Dutt&as_brr=0#v=onepage&q=Utpal%20Dutt&f=false ઉત્પલ દત્ત] ''ધ કોલમ્બિયા એનસાયક્લોપેડીયા ઓફ મોડર્ન એરા, ભાગ 1'' , ગેબ્રીલી એચ. કોડી, એવર્ટ સ્પિનકોર્ન દ્વારા. કોલમ્બિયા યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 2007. ISBN 0231144229. ''પાનું 382-383'' .</ref>. પોતાના ડાબેરી વલણ માટે જાણીતી સંસ્થા ઇન્ડિયન પિપલ’સ થિયેટર એસોસિયેશન (ઇપ્ટા (IPTA))ના પણ તેઓ સ્થાપક સભ્ય હતા, પરંતુ અમુક વર્ષો બાદ તેમણે આ સંસ્થા છોડી દીધી, અને તે સમયે તેમણે પોતાનું નાટક ગ્રૂપ શરૂ કર્યું. પોતે જેને “એપિક થિયેટર” તરીકે ઓળખાવતા હતા તે નાટકો તેમણે લખ્યાં અને દિગ્દર્શિત કર્યાં. એપિક શબ્દ તેમણે બર્ટોલ્ટ બ્રેખ્ત પાસેથી ઉછીનો લીધો હતો, જેની પાછળ તેમનો આશય બંગાળમાં વિચારવિમર્શ અને પરિવર્તન લાવવાનો હતો. 1948માં તેમની બ્રેખ્ત સોસાઇટીની રચના થઈ, જેના અધ્યક્ષ સત્યજિત રૅ હતા. જૂથ નાટક ચળવળની સૌથી પ્રભાવી વ્યક્તિઓ પૈકીના તેઓ એક હતા. પ્રેક્ષકો નાટકોના ‘સહ-લેખકો’ હોય છે તેવી બ્રેખ્તની માન્યતાનો ઉત્પલ દત્ત સ્વીકાર કરતા હતા, તેવા સમયે તેમણે ‘એપિક થિયેટર’ની રૂઢ પ્રણાલિઓ ભારતમાં અવહેવારું ગણાવીને તેનો ઇનકાર કરી દીધો હતો<ref name="the">[http://books.google.com/books?id=mLQaz-12Eo8C&pg=PA114&lpg=PA114&dq=Utpal+Dutt+theatre&source=bl&ots=Jl1Ezt3DAT&sig=8Sv94RGcGbjjhkQM6XIKgu7ACkY&hl=en&ei=Kr7ASprrJ9Oe8Absx6ilAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2#v=onepage&q=Utpal%20Dutt%20theatre&f=false ઉત્પલ દત્ત]''થીયેટર ઓફ ઇનડિપેન્ડન્સ: ડ્રામા, થિયરી એન્ડ પર્ફોર્મન્સ ઇન ઇન્ડિયા સિન્સ 1947:સ્ટડીઝ ઇન થિયેટર હિસ્ટ્રી એન્ડ કલ્ચર'' અપર્ણા ભાર્ગવ ધારવાડેકર દ્વારા યુનિવર્સિટી ઓફ આયોવા પ્રેસ, 2005. ISBN 0877459614. ''પાનું 114.'' </ref>. તેઓ કોલકાતાની સાઉથ પોઇન્ટ સ્કૂલમાં અંગ્રેજીના શિક્ષક પણ રહ્યાં હતા. ટૂંક સમયમાં જ તેઓ પોતાની માતૃભાષા બંગાળી તરફ પરત વળ્યાં અને શેક્સપિયરની વિવિધ કરુણાંતિકાઓ તથા રશિયન શૈલીની કૃતિઓનો બંગાળીમાં અનુવાદ કરીને નિર્માણ કર્યું. 1954થી તેમણે વિવાદાસ્પદ બંગાળી રાજકીય નાટકો લખ્યા અને દિગ્દર્શિત કર્યાં, 1957માં મેક્ઝિમ ગોર્કીનું લૉઅર ડેપ્થ્સ પણ કર્યું. 1959માં, એલટીજી (LTG)એ કોલકાતામાં મિનર્વા થિયેટરને ભાડાપટ્ટે મેળવ્યું, જ્યાં કોલસાની ખાણમાં થતા શોષણ પર આધારિત ''અંગાર'' (આગ) (1959) ભજવાયું હતું. આગામી દશકમાં, આ ગ્રૂપે અહીં વિવિધ નાટકો ભજવ્યાં, ઉત્પલ દત્ત આ નાટકોના સંચાલક હતા. તેમને હજું પણ ભારતીય રંગમંચના છેલ્લાં પહેલ કરનાર અભિનેતા-સંચાલક તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. તેમણે ''આરજો ઓપેરા'' અને ''બિબેક યાત્રા સમાજ'' જેવા જૂથોની પણ રચના કરી હતી.<ref name="inde"></ref> દરમિયાન, તેમણે ફિલ્મો તરફ પ્રયાણ કર્યું. એકવાર તેઓ ઓથેલોની ભૂમિકા ભજવી રહ્યાં હતા તે સમયે પ્રસિદ્ધ ફિલ્મકાર મધુ બોઝ નાટક જોવા આવ્યાં અને તેમણે પોતાની ફિલ્મ ''માઇકલ મધુસુદન'' (1950)માં તેમને મુખ્ય ભૂમિકા આપી, જે ઇન્ડો-એગ્લિયન કવિ માઇકલ મધુસુદન દત્તના જીવન ઉપર આધારિત હતી. બાદમાં, તેમણે વિભાજિત સંસ્થાનવાદી માનસિકતા અને માઇકલ મધુસુદન દત્ત તથા “સંસ્થાનવાદ” પ્રત્યે ઝોક અને “સંસ્થાનવાદ-વિરોધી” બળવાની વચ્ચેની દ્વિધાયુક્ત પરિસ્થિતિ ઉપર એક નાટક લખ્યું હતું. તેમણે સંખ્યાબંધ [[બંગાળી ભાષા|બંગાળી]] ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો હતો, જેમાં [[સત્યજીત રે|સત્યજિત રે]]ની ઘણી ફિલ્મોનો સમાવેશ થતો હતો.<ref name="uti"></ref> દત્ત હિન્દી સિનેમામાં પણ અત્યંત પ્રસિદ્ધ રમુજી અભિનેતા હતા, તેમ છતાં તેમણે બહુ થોડી હિન્દી ફિલ્મોમાં જ અભિનય કર્યો હતો. તેમણે કોમેડી ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો હતો, જે પૈકી સૌથી વધુ નોંધપાત્ર ફિલ્મોમાં ''ગુડ્ડી'' , ''ગોલમાલ'' , ''નરમ ગરમ'' , ''રંગ બિરંગી'' અને ''શૌકીન'' નો સમાવેશ થાય છે. તેમણે ગોલમાલ, ''નરમ ગરમ'' અને ''રંગ બિરંગી'' માટે ફિલ્મફેર બેસ્ટ કોમેડિયન પુરસ્કાર મેળવ્યો હતો. બંગાળી સિનેમામાં, તેમણે ''ભુવન શોમ'' માં અભિનય કર્યો હતો જે માટે તેમને શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર એનાયત કરાયો હતો. તેમની અન્ય ફિલ્મોમાં મૃણાલ સેનની ''એક અધુરી કહાની'' અને ''કોરસ'' ; [[સત્યજીત રે|સત્યજિત રે]]ની ''આગંતુક'' , ''જાને અરણ્યે'' , ''જોય બાબા ફેલુનાથ'' અને ''હિરક રાજાર દેશે'' ; ગૌતમ ઘોષની ''પાર'' અને ''પદ્મા નાદિર માઝી'' ; જેમ્સ આઇવરીની ''બોમ્બે ટોકી'' , ''ધ ગુરુ'' અને ''શેક્સપિયરવાલાહ'' ; રિત્વીક ઘટકની ''જુક્તી તક્કો આર ગપ્પો'' ; ઋષિકેશ મુખરજીની ''ગુડ્ડી'' , બાસુ ચેટર્જીની ''સ્વામી'' અને ''ગોલ માલ'' તથા શક્તિ સામંતાની ''અમાનુષ'' નો સમાવેશ થાય છે. હિન્દી સિનેમામાં લોટપોટ કરી મૂકતી રમૂજી ભૂમિકાઓની સાથોસાથ બંગાળમાં અત્યંત ગંભીર નાટ્ય લેખન અને દિગ્દર્શન- આ બન્ને કારકિર્દી વચ્ચે તેમણે સફળતાપૂર્વક સમતુલન જાળવ્યું હતું. 20મી સદીમાં પ્રગતિશીલ બંગાળી નાટકોના તેઓ સૌથી મહાન નાટ્યકાર છે. {{Quote_box| width=20%|align=right|quote="Revolutionary theatre is essentially people's theatre, which means it must be played before the masses,.."|source=Utpal Dutt<ref name=the/>|}} ઉત્પલ દત્ત જીવનપર્યંત માર્કસવાદી રહ્યાં હતાં તથા તેઓ સામ્યવાદી પક્ષ, સીપીઆઇએમ (CPIM) અથવા કમ્યૂનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ઇન્ડિયા માર્કસિસ્ટ<ref>{{citenews |url=http://www.business-standard.com/india/news/poll-bound-bengal-turns-to-artistes/351483/|title=Poll-bound Bengal turns to artistes |date= 11 March 2009|author=Saubhadro Chatterji|publisher= [[Business Standard]]|accessdate=13 March 2009}}</ref>નાં સક્રિય ટેકેદાર રહ્યાં હતા અને આધુનિક બંગાળી નાટકોમાં તેમનાં ડાબેરીતરફી “ક્રાંતિકારી નાટકો” એક અસામાન્ય ઘટના સમાન હતા. સામ્યવાદી પક્ષની તરફેણમાં તેમણે ઘણાં શેરી નાટકો ભજવ્યાં હતા. 1965માં પશ્ચિમ બંગાળની કોંગ્રેસ સરકારે તેમને કેદ કર્યાં હતા અને સાત મહિના સુધી પૂરી રાખ્યાં હતા, કારણ કે રાજ્ય સરકારને એવો ડર હતો કે રોયલ ઇન્ડિયન નેવીના 1946ના બળવા ઉપર આધારિત દત્તનાં નાટક ''કલ્લોલ'' (સમુદ્રી મોજાઓનો અવાજ)નો ગર્ભિત સંદેશો પશ્ચિમ બંગાળમાં સરકાર વિરોધી દેખાવોને પ્રોત્સાહન આપે એવી શક્યતા છે. કલકત્તાના મિનર્વા થિયેટરમાં આ નાટકના શૉ ખીચોખીચ ભરાયેલા રહેતા અને તે મિનર્વા ખાતે ઉત્પલ દત્તનું સૌથી લાંબો સમય ચાલનારું નાટક બન્યું હતું. 1968માં આવેલું ''માનુષેર અધિકારે'' (લોકોના હકનું) નાટક બંગાળી નાટ્યજગતમાં અગાઉ ક્યારેય નહીં ભજવાયેલું નવી પેઢીનું દસ્તાવેજી નાટક હતું, અલબત્ત મિનર્વા ખાતે ઉત્પલ દત્તના ગ્રૂપનું આ છેલ્લું નિર્માણ હતું, તેના પછી આ ગ્રૂપે આ થિયેટર છોડી દીધું હતું. ત્યારબાદ, આ ગ્રૂપને તેનું નવું નામ મળ્યું, ‘પિપલ’સ લિટલ થિયેટર’ અને તે સાથે ઉત્પલ દત્તની કારકિર્દીએ નવો વળાંક લીધો, તેમની કૃતિઓ લોકોની નજીક આવી. ભારતીય શેરી નાટકોને લોકપ્રિય બનાવવામાં આ તબક્કાએ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી, કેમ કે ઉત્પલ દત્તે ખુલ્લી જગ્યામાં કોઇ મદદ અથવા સુશોભન વિના જ જંગી મેદની સામે શેરી નાટકો અથવા ‘પોસ્ટર’ નાટકો ભજવવા શરૂ કર્યાં. આ વર્ષમાં, મુખ્યત્વે પશ્ચિમ બંગાળના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ભજવાતાં બંગાળી લોક નાટ્યના એક સ્વરૂપ ''જાત્રા'' અથવા ''યાત્રા પાલ'' તરફ પણ તેઓ વળ્યા. તેમણે જાત્રાની કથા લખવી, નિર્માણ અને તેમાં અભિનય કરવો શરૂ કર્યો, એ ઉપરાંત તેમણે પોતાનું જાત્રા મંડળ પણ બનાવ્યું. તેમના જાત્રા રાજકીય નાટકો ઘણીવાર ખુલ્લું વાતારવરણ ધરાવતા મંચો ઉપર ભજવાતા હતા અને સામ્યવાદી વિચારધારા પ્રત્યે તેમના સમર્પણને પ્રતીકાત્મકરીતે વ્યક્ત કરતા, અને આજે તે ઉત્પલ દત્તના અંતિમ વારસારૂપ છે<ref>''રિહર્સલ ઓફ રિવોલ્યુશન: ધ પોલિટિકલ થિયેટર ઓફ બેંગાલ'' , રુસ્તમ ભરૂચા દ્વારા યુનિવર્સિટી ઓફ હવાઇ પ્રેસ, 1984. ISBN 0824808452. પાનુ 55.</ref>. 1970ના દશક દરમિયાન તેમના ત્રણ નાટકો – ''બેરિકેડ'' , ''દુસ્વપ્નેર નગરી'' (દુઃસ્વપ્નોનું નગર) અને ''એબાર રાજાર પાલા'' (રાજા પ્રવેશે છે) ઉપર સત્તાવાર પ્રતિબંધ મૂકાયો, તેમ છતાં આ નાટકોએ મેદની આકર્ષિત કરી<ref name="ut"></ref><ref name="inde"></ref><ref>[http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0E13FC3F5A157A93C7AB178AD95F418685F9 પ્રો-કમ્યુનિસ્ટ ડ્રામા ગેટ્સ ક્રાઉડ ઇન કલકત્તા] ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ, 25 નવેમ્બર 1965.</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/174687/Utpal-Dutt એનસાયક્લોપિડીયા બ્રિટનિકા આર્ટિકલ ઓન ઉત્પલ દત્ત] Britannica.com.</ref>. 1964માં જ્યારે ઉત્પલ દત્ત જેલમાં હતા ત્યારે તેમણે ''લોહ માનબ'' (લોહપુરૂષ) લખ્યું. આ નાટક 1963માં ખ્રુશ્ચોવ દ્વારા મોસ્કોમાં ભૂતપૂર્વ પોલિતબ્યુરો સદસ્ય અને સ્ટાલિન તરફી એક માણસની વિરુદ્ધ ચાલેલા એક વાસ્તવિક ખટલા ઉપર આધારિત હતું. આ નાટક 1965માં સૌપ્રથમવાર અલીપોર જેલમાં પિપલ’સ લિટલ થિયેટર દ્વારા ભજવાયું હતું. તેમના જેલવાસ દરમિયાન નવા સમયનાં બળવાખોર અને રાજકીય દ્વષ્ટિએ સ્ફોટક નાટકો ઘડાયા, જેમાં આંશિકપણે ''પિગ્મેલિયન'' ઉપર આધારિત નાટક ''તિનેર તોલોઆર'' (ટિનની તલવાર), ''દુશપનેર નગરી'' (દુઃસ્વપ્નોનું નગર), 1931 સ્કોટ્સબોરો બોયઝ કેસમાં સ્કોટ્સબરો ખટલામાં થયેલા જાતિવાદી ભેદભાવ અને અન્યાયની વિરુદ્ધ બળવા ઉપર આધારિત ''મનુષેર ઓધિકારે'' (માનવના અધિકાર), ''સૂર્ય-શિકાર'' (સૂર્યનો શિકાર) (1978), ''મહા-બિદ્રોહ'' (મહાન બળવો) (1989) અને સામ્યવાદના મોત વિશે વાત કરતા અને કાલ્પનિક ઇસ્ટ યુરોપિયન દેશની પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતા નાટક ''લાલ દુર્ગો'' (લાલ કિલ્લો) (1990) (વિનાશની લાલ દેવી) તેમજ લાભ માટે ધર્મનો ઉપયોગ કરતા ભારતીય રાજકીય પક્ષો અંગે દુઃખ વ્યક્ત કરતા નાટક ''જનતાર અફીમ'' (જનતાનું ઘેન) (1990)નો સમાવેશ થાય છે<ref name="te"></ref>. ટૂંકમાં તેમણે 22 પૂર્ણ ફલકના નાટકો, 15 પોસ્ટર નાટકો અને 19 જાત્રા કથાનું લેખન કર્યું હતું, 1,000 જેટલા શૉમાં અભિનય કર્યો હતો અને 60થી વધુ નાટકોનું નિર્દેશન કર્યું હતું, આ ઉપરાંત તેમણે શેક્સપિયર, ગિરીશ ઘોષ, સ્ટેનિસ્લાવસ્કી, બ્રેખ્ત અને ક્રાંતિકારી થિયેટરના ગંભીર અભ્યાસોનું લેખન તથા શેક્સપિયર અને બ્રેખ્તની કૃતિઓનો અનુવાદ કર્યો હતો. તેમણે એક મનોવૈજ્ઞાનિક થ્રીલર ''મેઘ'' (1961), ''ઘૂમ ભંગાર ગાન'' (1965), બંગાળની યુવા ચળવળ ઉપર આધારિત ''ઝાર'' (તોફાન) (1979), ''બૈસાખી મેઘ'' (1981), ''મા'' (1983) અને ''ઇન્કિલાબ કે બાદ'' (1984) જેવી સંખ્યાબંધ ફિલ્મો પણ નિર્દેશિત કરી હતી. ઉત્પલ દત્ત 19 ઓગસ્ટ, 1993ના રોજ [[પશ્ચિમ બંગાળ|પશ્ચિમ બંગાળ]]ના [[કોલકાતા|કલકત્તા]]માં મૃત્યુ પામ્યા <ref name="inde">[http://www.independent.co.uk/news/people/obituary-utpal-dutt-1462531.html ઓબિચ્યુઅરી: ઉત્પલ દત્ત] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104123223/http://www.independent.co.uk/news/people/obituary-utpal-dutt-1462531.html |date=2012-11-04 }} ધ ઇનડિપેન્ડન્ટ, 21 ઓગસ્ટ 1993.</ref>. ==વારસો== અરબી સમુદ્રમાં બ્રિટિશરો વિરુદ્ધ ભારતીય નાવિકોના બળવાની વાત વણી લેતા ઉત્પલ દત્તનાં ક્લાસીક નાયક ''કલ્લોલ'' ને કારણે તેમને જેલમાં જવું પડ્યું હતું. આ નાટકનાં મંચનના 40 વર્ષ બાદ 2005માં, રાજ્ય સરકારના નાણાકીય સમર્થનથી યોજાયેલા ‘ઉત્પલ દત્ત નાટ્યોત્સવ’ (ઉત્પલ દત્ત નાટક મહોત્સવ)ના ભાગરૂપે તેને ''ગંગાબોકશે કલ્લોલ'' તરીકે પુર્નજીવિત કરાયું. કોલકાતાની હૂગલી નદીમાં કિનારાની નજીક બનાવાયેલા એક મંચ ઉપર આ નાટક ભજવાયું હતું<ref>[http://www.telegraphindia.com/1051105/asp/calcutta/story_5437423.asp દત્ત્સ કલ્લોલ ટુ રાઇડ ધ હૂગલી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023163557/http://www.telegraphindia.com/1051105/asp/calcutta/story_5437423.asp |date=2012-10-23 }} ધ ટેલિગ્રાફ (કોલકાતા), 5 નવેમ્બર 2005.</ref>. 2007માં આવેલી અંગ્રેજી ફિલ્મ ''ધ લાસ્ટ લીયર'' ઉત્પલ દત્તના નાટક ''આજકેર શાહજહાં'' ઉપર આધારિત હતી જેનું મુખ્ય પાત્ર શેક્સપિયરના નાટકોનો અભિનેતા હોય છે. આ ફિલ્મને રિતુપર્ણો ઘોષે નિર્દેશિત કરી હતી, અને બાદમાં તેને અંગ્રેજી ભાષામાં શ્રેષ્ઠ ફિચર ફિલ્મનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ==અંગત જીવન== 1960માં, દત્તે નાટકો અને ફિલ્મોની અભિનેત્રી શોભા સેન સાથે લગ્ન કર્યાં હતા. તેમની એકમાત્ર પુત્રી બિષ્નુપ્રિયા દત્ત નવી દિલ્હીની જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટીમાં સ્કૂલ ઓફ આર્ટસ એન્ડ એસ્થેટિક્સ ખાતે થિયેટર હિસ્ટ્રીની અધ્યાપિકા છે.<ref>[http://www.hindu.com/fr/2007/10/26/stories/2007102650700200.htm દત્ત એન્ડ હિસ ડાઇમેન્શન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107142958/http://www.hindu.com/fr/2007/10/26/stories/2007102650700200.htm |date=2012-11-07 }} ધ હિન્દુ, 26 ઓક્ટોબર 2007.</ref> ==પુરસ્કારો અને સરાહના== * 1970: શ્રેષ્ઠ અભિનેતાનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર '''જીત્યો''' : ''ભુવન શોમ'' * 1980: શ્રેષ્ઠ હાસ્ય અભિનેતાનો ફિલ્મફેર પુરસ્કાર '''જીત્યો''' : ''ગોલ માલ'' * 1980: શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા માટેના ફિલ્મફેર પુરસ્કાર માટે '''નામાંકન''' – ''ગોલ માલ '' * 1982: ફિલ્મફેરનો શ્રેષ્ઠ હાસ્ય અભિનેતાનો પુરસ્કાર: ''નરમ ગરમ'' * 1984: ફિલ્મફેરનો શ્રેષ્ઠ હાસ્ય અભિનેતાનો પુરસ્કાર: ''રંગ બિરંગી'' * 1986: શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા માટેના ફિલ્મફેર પુરસ્કાર માટે '''નામાંકન''' – ''સાહેબ'' * 1990: સંગીત નાટક અકાદમી ફેલોશિપ * 1993: બેંગાલ ફિલ્મ જર્નાલિસ્ટ્સ’ એસોસિયેશન એવોર્ડ: શ્રેષ્ઠ અભિનેતા પુરસ્કાર: ''આગંતુક'' ==ફિલ્મયાત્રા== ઉત્પલ દત્તની ફિલ્મયાત્રાની અપૂર્ણ યાદી આ પ્રમાણે છેઃ * ''ધ લાસ્ટ લીયર'' (2007) (કથા- દત્તના આજકેર શાહજહાં ઉપર આધારિત) * ''મેરા દામાદ'' (1995) * ''પદ્મા નાદિર માઝી'' (1993) * ''આગંતુક'' (1991) * ''જાન પેહચાન'' (1991) * ''પથ-ઓ-પ્રસાદ'' (1991) * ''જવાની ઝિંદાબાદ'' (1990) * ''મેરા પતિ સિર્ફ મેરા હૈ'' (1990) * ''બહુરાની'' (1989) * ''મહાવીરા'' (1988) * ''લા ન્યુઇટ બેંગાલી'' (1988) * ''પ્યાર કે કાબિલ'' (1987) * ''આજ કા રોબિન હૂડ'' (1987) * ''આપ કે સાથ'' (1986) * ''બાત બન જાયે'' (1986) * ''કિરાયેદાર'' (1986) * ''મૈં બલવાન'' (1986) * ''પથભોલા'' (1986) * ''સદા સુહાગન'' (1986) * ''સાહેબ'' (1985) * ''આર પાર'' (1985) ઉર્ફે ''અન્યાય અભાચાર'' * ''ઉલ્ટા સીધા'' (1985) * ''લવ મેરેજ'' (1984) * ''જોન જાની જનાર્દન'' (1984) * ''લાખોં કી બાત'' (1984) * ''ઇન્કિલાબ'' (1984) * ''પાર'' (1984) * ''યેહ દેશ'' (1984) * ''અચ્છા બુરા'' (1983) * ''રંગ બિરંગી'' (1983) * ''કિસી સે ના કેહના'' (1983) * ''પસંદ અપની અપની'' (1983) * ''શુભ કામના'' (1983) * ''રાસ્તે પ્યાર કે'' (1982) * ''હમારી બહુ અલકા'' (1982) * ''અંગૂર'' (1982) * ''અગ્નિ પરીક્ષા'' (1981) * ''નરમ ગરમ'' (1981) * ''બરસાત કી એક રાત'' (1981) ઉર્ફે અનુસંધાન ([[ભારત|ઇન્ડિયા]]: બંગાળી શિર્ષક) * ''ચાલચિત્ર'' (1981) * ''મેઘમુક્તિ'' (1981) * ''શૌકીન'' (1981) * ''એગ્રીમેન્ટ'' (1980) * ''દાદાર કિર્તી'' (1980) * ''હિરક રાજાર દેશે'' (1980) * ''અપને પરાયે'' (1980) * ''હીરક રાજાર દેશે'' (1980) * ''રામ બલરામ'' (1980) * ''કર્તવ્ય'' (1979) * ''ગોલ માલ'' (1979) * ''ધ ગ્રેટ ગેમ્બલર'' (1979) * ''ઝોર'' (1979) * ''પ્રેમ વિવાહ'' (1979) * ''અતિથિ'' (1978) * ''જોય બાબા ફેલુનાથ'' (1978) * ''તૂટે ખિલોને'' (1978) * ''કોટવાલ સાબ'' (1977) * ''યેહી હૈ ઝિંદગી'' (1977) * ''ઇમાન ધરમ'' (1977) * ''આનંદ આશ્રમ'' (1977) * ''અનુરોધ'' (1977) * ''દુલ્હન વહી જો પિયા મન ભાયે'' (1977) * ''ફરિશ્તા યા કાતિલ'' (1977) * ''કિસ્સા કુર્સી કા'' (1977) * ''પ્રિયતમા'' (1977) * ''સફેદ હાથી'' (1978) * ''જોય બાબા ફેલુનાથ'' (1978) * ''સ્વામી'' (1977) * ''જાણે અરણ્યે'' (1976) * ''દાત્તા'' (1976) * ''દો અન્જાને'' (1976) * ''સંતાન'' (1976) * ''સેયી ચોખ'' (1976) * ''શેક'' (1976) * ''અમાનુષ'' (1975) * ''જુલી'' (1975) (ઉત્પલ્લ દત્ત તરીકે) * ''અનાડી'' (1975) * ''પલાન્કા'' (1975) * ''અસતી'' (1974) * ''કોરસ (1974 ફિલ્મ)'' (1974) * ''જુક્તી, ટક્કો આર ગપ્પો'' (1974) * ''મિ. રોમિયો'' (1974) * ''થાગિની'' (1974) * ''હનીમૂન'' (1973) * ''મરજિના અબ્દુલ્લા'' (1973) * ''શ્રીમાન પૃથ્વીરાજ'' (1973) * ''એક અધુરી કહાની'' (1972) * ''મેરે જીવન સાથી'' (1972) * ''સબસે બડા સુખ'' (1972) * ''કલકત્તા 71'' (1971) * ''ગુડ્ડી'' (1971) * ''ખુન્જેય બેરાઇ'' (1971) * ''બોમ્બે ટોકી'' (1970) * ''કલંકિતા નાયક'' (1970) * ''ધ ગુરુ'' (1969) * ''ભુવન શોમ'' (1969) * ''સાત હિંદુસ્તાની'' (1969) * ''ચૌરંગી'' (1968) * ''શેક્સપિયર-વાલાહ'' (1965) * ''મોમેર આલો'' (1964) * ''શેષ અંક'' (1963) * ''સૂર્ય શિખા'' (1963) * ''રક્ત પલાશ'' (1962) * ''સપ્તપદી'' (1961) (સ્વર) * ''હારાનો સુર'' (1957) * ''શુભલગ્ન'' (1956) * ''વિક્રમ ઉર્વશી'' (1954) * ''માઇકલ મધુસુદન'' (1950) * ''વિદ્યાસાગર'' (1950) ==નાટકો== *''મિરકાસિમ '' *''તિનેર તાલોવાર '' *''ફેરારી ફૌજ '' *''બોનિકેર રાજદંડો '' *''બેરિકેડ '' *''છાયાનટ'' *''કાન્ગોર કારાગારે '' *''કલ્લોલ '' *''આજકેર શાહજહાં '' ==રચનાઓ== * ''ગિરીશ ચંદ્ર ઘોષ'' . સાહિત્ય અકાદમી પબ્લિકેશન્સ 1992. ISBN 8172011970. [http://books.google.com/books?id=oCARY9BKjT4C&amp;pg=PP1&amp;dq=Utpal+Dutt&amp;lr=&amp;as_brr=0#v=onepage&amp;q=Utpal%20Dutt&amp;f=false અંશો] * ધ ગ્રેટ રેબેલિયન, 1857 (''મહાબિદ્રોહા'' ), સીગલ બુક્સ, 1986. ISBN 8170460328. * ''ઓન થિયેટર'' , સીગલ બુક્સ. 2009. ISBN 8170462517. * ''ટુવર્ડસ અ રેવોલ્યૂશનરી થિયેટર'' . સીગલ બુક્સ, 2009. ISBN 8170463408. * ''ઓન સિનેમા'' . સીગલ બુક્સ, 2009. ISBN 8170462525. * ''રાઇટ્સ ઓફ મેન'' (''મનુસેર અધિકારે'' ). સીગલ બુક્સ, 2009. ISBN 8170463319. * ''3 પ્લેઝ'' . સીગલ બુક્સ, 2009. ISBN 8170462568. ==વધુ વાંચન== * ''ઉત્પલ દત્તના નાટકમાં પ્રતિનિધિત્વ અને વર્ગ રાજનીતિ'' , હિમાની બેનર્જી દ્વારા. સેન્ટર ફોર સ્ટડીઝ ઇન સોશિયલ સાયન્સીઝ, 1988. ==સંદર્ભો== {{reflist}} * ''પોલ્યુલર થીયેટર: એ સોર્સબુક ઓફ પર્ફોર્મન્સ'' , જોયેલ સ્કેચટર દ્વારા. રુટલેજ, 2003. ISBN 0415258308 [http://books.google.com/books?id=avG5rDz3ENUC&amp;pg=PA247&amp;lpg=PA247&amp;dq=Utpal+Dutt+theatre&amp;source=bl&amp;ots=AbjSRlwU9j&amp;sig=bMiYOFHy-sFVACnOPKy5QmvZGVE&amp;hl=en&amp;ei=rofASpbMBIXU8Qbo0sDBAQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=4#v=onepage&amp;q=Utpal%20Dutt%20theatre&amp;f=false થીયેટર એઝ વેપનઃ ઉત્પલ દત્ત] == બાહ્ય કડીઓ == *{{imdb name|0244884}} *[http://www.calcuttaweb.com/cinema/utpaldutta.shtml Calcuttaweb.com પર પ્રોફાઇલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071230145528/http://www.calcuttaweb.com/cinema/utpaldutta.shtml |date=2007-12-30 }} [[Category:ભારતીય અભિનેતા]] [[Category:હિન્દી ફિલ્મ અભિનેતાઓ]] [[Category:ફિલ્મફેર પુરસ્કારોના વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:બોલીવુડ]] [[શ્રેણી:૧૯૯૩માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:૧૯૨૯માં જન્મ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] frman1rgs99pr3ispj3cl4bnmcbagky 0 32810 902163 850428 2026-07-07T15:38:01Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902163 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = અમરીશ પુરી | image = Amrish Puri.jpg | caption = ''ધ હિરો : લવ સ્ટોરી ઓફ સ્પાય''ના પ્રિમિયરમાં અમરીશ પુરી | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1932|6|22|df=y}} | birth_place = નવાંશહર, [[પંજાબ, ભારત]] | death_date = {{Death date and age|2005|1|12|1932|6|22|df=y}} | death_place = [[મુંબઈ]], [[મહારાષ્ટ્ર]], [[ભારત]] | occupation = અભિનેતા | years_active = ૧૯૬૭–૨૦૦૫ | spouse = {{Marriage|ઉર્મિલા દીવેકર|1957|2005}} | children = ૨ (પુત્ર: રાજીવ પુરી; પુત્રી: નમ્રતા) | relatives = મદનપુરી (ભાઈ), <br />કે. એલ. સહેગલ (પિતરાઈ) | signature = | signature_alt = | imagesize = }} '''અમરીશ પુરી''' (આખું નામ: અમરીશ લાલ પુરી) (૨૨ જૂન ૧૯૩૨–૧૨ જાન્યુઆરી ૨૦૦૫<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/jan/12puri.htm |title=Amrish Puri is Dead |date=January 12, 2005 |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130709081955/http://www.rediff.com/movies/2005/jan/12puri.htm |archive-date=9 July 2013 }}</ref>) એ ભારતીય રંગમંચ અને ચલચિત્ર જગતના એક જાણીતા અભિનેતા હતા. તેમણે અનેક હિંદી ચલચિત્રોમાં તેમજ અન્ય ભારતીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મોમાં ખલનાયક તેમજ ચરિત્ર અભિનેતા તરીકે જોરદાર અભિનય કરી પ્રશંસા મેળવી હતી. તેમણે સત્યદેવ દુબે અને ગિરિશ કર્નાડ જેવા ઉલ્લેખનીય નાટ્યકારો સાથે કામ કર્યું છે. ભારતીય દર્શકો તેમને શેખર કપૂરની હિંદી ફિલ્મ ''[[મિ. ઈન્ડીયા|મિસ્ટર ઈન્ડિયા]]'' (૧૯૮૭)માં મોગેમ્બોની ભૂમિકા માટે ખૂબ જ પસંદ કરે છે. પશ્ચિમી દર્શકો તેમને સ્ટીવન સ્પીલ્સબર્ગની હોલિવુડ ફિલ્મ ''ઈન્ડિયાના જૉન્સ એન્ડ ધ ટેમ્પલ ઓફ ડૂમ'' (૧૯૮૪)માં તેમણે કરેલા અભિનય માટે યાદ કરે છે. અમરીશ પુરીને સર્વશ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકે બે ફિલ્મફેર પુરસ્કાર મળ્યા છે. == પ્રારંભિક જીવન == એમનો જન્મ [[ભારત]] દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[પંજાબ|પંજાબ રાજ્યમાં]] આવેલા નવાંશહર ખાતે [[જૂન ૨૨|૨૨ જૂન]], ૧૯૩૨ના દિવસે થયો હતો.<ref name="HT1">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/mogambo-amrish-puri-lives-on-a-tribute/story-UHSxi1EgFV6Ga4rKavjnnL.html|title=Mogambo Amrish Puri lives on: A tribute|last=|first=|date=11 January 2010|website=Hindustan Times|publisher=|access-date=11 May 2016}}</ref> તેમને ચાર ભાઈ-બહેન હતાં. સૌથે મોટા ચમન પુરી અને મદન પુરી, બંને અભિનેતાઓ હતા, આ ઉપરાંત એક મોટી બહેન ચંદ્રકાન્તા અને નાનો ભાઈ હરીશ પુરી હતાં. તેઓ અભિનેતા અને ગાયક એ.કે.સહેગલના પિતરાઈ ભાઈ હતા.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?isbn=9352141601 | title=K. L. Saigal: The Definitive Biography | publisher=Penguin UK | access-date = 17 October 2016}}</ref> == કારકિર્દી == અમરીશ પુરીએ ૧૯૬૭ થી ૨૦૦૫ દરમિયાન ૪૫૦થી પણ વધુ ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો હતો અને હિંદી ફિલ્મોના સૌથી સફળ ખલનાયકો પૈકીના એક હતા. તેઓ પોતાના ભાઈઓના પગલે ફિલ્મોમાં કારકિર્દી બનાવવાના હેતુથી [[મુંબઈ]] આવી ગયા હતા. તેઓ પોતાના પહેલા સ્ક્રીન ટેસ્ટમાં નિષ્ફળ ગયા અને ભારત સરકારના શ્રમ અને રોજગાર મંત્રાલય અંતર્ગત કર્મચારી રાજ્ય વીમા નિગમમાં નોકરીએ જોડાયા. આ જ અરસામાં તેમણે પૃથ્વી થીએટરમાં સત્યદેવ દુબે લિખિત નાટકોમાં અભિનય શરૂ કર્યો. પરિણામે તેઓ રંગમંચના કલાકાર તરીકે જાણીતા બન્યા અને ૧૯૭૯માં સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર જીત્યો.<ref>{{Cite web|url=http://www.gatewayforindia.com/entertainment/amrishpuri.htm|title=Amrish Puri- A tribute|website=www.gatewayforindia.com}}</ref> રંગમંચની આ સફળતા તેમણે ટેલિવિઝનની જાહેરખબરો સુધી પહોંચાડવામાં સફળ રહી અને ૪૦ વર્ષની ઉંમરે તેમણે ફિલ્મોમાં અભિનય શરૂ કર્યો. તેમણે [[બોલીવુડ|હિંદી ફિલ્મો]] ઉપરાંત [[કન્નડ ભાષા|કન્નડા]], [[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]], હોલીવુડ, [[પંજાબી ભાષા|પંજાબી]], [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]] અને [[તેલુગુ ભાષા|તેલેગુ]] ફિલ્મોમાં પણ અભિનય કર્યો. જોકે તેઓ ક્ષેત્રીય ફિલ્મોમાં પણ સફળ રહ્યાં હતા પરંતુ મુખ્યત્ત્વે તેઓ હિંદી ફિલ્મોમાં તેમના યોગદાન માટે યાદ કરવામાં આવે છે.૧૯૭૦ના દશકના મધ્ય સુધી તેઓ ખલનાયકના સહાયક તરીકેના પાત્રોમાં જોવા મળતા હતા. પરંતુ ૧૯૮૦માં આવેલી સુપર હીટ ફિલ્મ ''હમ પાંચ''માં તેઓએ મુખ્ય ખલનાયકની ભૂમિકા ભજવ્યા બાદ અન્ય ફિલ્મોમાં પણ મુખ્ય ખલનાયકના પાત્રો મળવા લાગ્યા. ૧૯૮૨માં દિગ્દર્શક સુભાષ ઘાઈની સુપર હીટ ફિલ્મ ''વિધાતા''માં તેમણે જગવર ચૌધરીની ભુમિકા ભજવી. આ જ વર્ષે [[દિલીપ કુમાર]] અને [[અમિતાભ બચ્ચન]]ને મુખ્ય ભૂમિકામાં ચમકાવતી ફિલ્મ ''શક્તિ'' (૧૯૮૨)માં મુખ્ય ખલનાયકની ભૂમિકા ભજવી. ૧૯૮૩માં ફરી એક વાર સુભાષ ઘાઈએ તેમની સુપર હીટ ફિલ્મ ''હિરો'' (૧૯૮૩)માં મુખ્ય ખલનાયક ''પાશા''ની ભૂમિકા ભજવી. ત્યારબાદ પુરી નિયમિત રૂપથી ઘાઈની ફિલ્મોનો હિસ્સો બનતા રહ્યાં. કરડો ચહેરો, તંદુરસ્ત શરીર સૌષ્ઠવ અને બુલંદ અવાજ ધરાવતા અમરીશ પુરીએ ૧૯૮૦ અને ’૯૦ના દશકમાં ખલનાયક તરીકે સર્વોચ્ચ મુકામ પ્રાપ્ત કર્યો. તે સમયની ભાગ્યે જ કોઈ ફિલ્મ હશે જેમાં તેમણે વિલનની ભૂમિકા ન ભજવી હોય. આંતરરાષ્ટ્રીય દર્શકો પુરીને રિચર્ડ એટનબરોની ફિલ્મ ''ગાંધી''માં "ખાન" તરીકે તથા સ્ટીવન્ સ્પીલબર્ગ્સની ફિલ્મ "ઈન્ડિયાના જૉન્સ"માં તેમણે ભજવેલા મુખ્ય વિરોધી પાત્ર ''મોલા રામ'' તરીકે ઓળખે છે. એ ભૂમિકા માટે તેમણે માથે મુંડન કરાવ્યું અને ત્યારબાદ હંમેશ માટે એ જ દેખાવ શૈલી અપનાવી લીધી. તેમના મુંડન કરેલા મસ્તકને કારણે તેઓ ખલનાયક તરીકેના પાત્રોમાં વધુ ઉપસી આવ્યા. જાણીતા હોલીવુડ દિગ્દર્શક સ્ટીવન સ્પીલબર્ગ્સ અમરીશ પુરી વિશે કહે છે કે, "અમરીશ મારો પસંદીદો ખલનાયક છે , એનાથી ઉત્તમ ખલનાયક ના આ પૃથ્વી પર થયો છે ના થશે."<ref>{{cite news|title='Mogambo' Amrish Puri's Birth Anniversary|url=http://in.movies.yahoo.com/news/mogambo-amrish-puris-birth-anniversary-183000457.html|access-date=2 May 2013|newspaper=Yahoo Movies|date=22 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130625004352/http://in.movies.yahoo.com/news/mogambo-amrish-puris-birth-anniversary-183000457.html|archive-date=25 June 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ખલનાયક તરીકેની તેમની વિવિધ ભૂમિકાઓમાં ''મિસ્ટર ઈન્ડિયા'' ફિલ્મમાં મોગેમ્બો, ''વિધાતા''માં જગાવર, ''મેરી જંગ''માં ઠકરાલ, ''ત્રિદેવ''માં ભુજંગ, ''દામિની''માં બેરિસ્ટર ચડ્ડા અને ''કરન-અર્જુન''માં ઠાકુર દુર્જન સિંહ વગેરે યાદગાર છે. ૧૯૯૦ થી તેમના મૃત્યુ સુધી (૨૦૦૫) તેઓ ઘણી ફિલ્મોમાં સકારાત્મક સહાયક ભૂમિકાઓમાં જોવા મળ્યા. દિલવાલે દુલ્હનિયા લે જાયેંગે, વિરાસત, પરદેશ, ઘાતક, ચાઈનાગેટ વગેરે ફિલ્મોમાં તેમણે નોંધપાત્ર સકારાત્મક ભૂમિકાઓ ભજવી છે. ''મેરી જંગ'' અને ''વિરાસત'' ફિલ્મમાં ભજવેલી તેમની ભૂમિકાઓ માટે તેમને શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા તરીકેનો ફિલ્મફેર ઍવોર્ડ પ્રાપ્ત થયેલ છે. == અવસાન == અમરીશ પુરી લોહીના કેન્સરથી પીડાતા હતા. તેમના અસ્થિ મજ્જામાં રહેલા લોહીના અપરિપક્વ કણો તંદુરસ્ત રક્તકોષોમાં રૂપાંતરિત થઈ શકતા ન હતા. આથી તેમને ૨૭ ડિસેમ્બર ૨૦૦૪ના રોજ હિંદુજા હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. અહીં તેમના મગજની શસ્ત્રક્રિયા કરવામાં આવી હતી. તેમના મસ્તિષ્ક ક્ષેત્રમાંથી વધારાના લોહીને સતત ખેંચી કાઢવાની જરૂરિયાત ઉભી થતાં તેઓ કોમામાં ચાલ્યા ગયા હતા. ૧૨ જાન્યુઆરી ૨૦૦૫ના રોજ ૭:૩૦ વાગ્યે તેમનું અવસાન થયું હતું.<ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20050113/main4.htm |title=The Tribune, Chandigarh, India - Main News |publisher=Tribuneindia.com |date= |access-date=2019-06-21}}</ref>તેમનું પાર્થિવ શરીર અંતિમ દર્શન માટે તેમના નિવાસ પર લાવવામાં આવ્યું હતું. ૧૩ જાન્યુઆરી ૨૦૦૫ના રોજ શિવાજી પાર્ક સ્મશાનમાં તેમની અંતિમવિધી કરવામાં આવી હતી.<ref>{{cite news|title=Film Villain Amrish Puri Dies|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A5381-2005Jan12.html|access-date=14 January 2013|newspaper=The Washington Post|date=13 January 2008}}</ref> == પુરસ્કાર == === વિજેતા === * ૧૯૬૮: [[મહારાષ્ટ્ર]] રાજ્ય નાટક * ૧૯૭૯: સંગીત નાટક અકાદમી (રંગમંચ પરના યોગદાન માટે) * ૧૯૮૬: શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા ફિલ્મફેર ઍવોર્ડ – મેરી જંગ * ૧૯૯૧: મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય ગૌરવ પુરસ્કાર – ઘાતક * ૧૯૯૭: શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા સ્ટાર સ્ક્રીન ઍવોર્ડ – ઘાતક * ૧૯૯૮: શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા ફિલ્મફેર ઍવોર્ડ – વિરાસત * ૧૯૯૮: શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેતા સ્ટાર સ્ક્રીન ઍવોર્ડ – વિરાસત === નામાંકન === * ૧૯૯૦: ફિલ્મફેર બેસ્ટ વિલન ઍવોર્ડ – ત્રિદેવ * ૧૯૯૨: ફિલ્મફેર બેસ્ટ વિલન ઍવોર્ડ – સૌદાગર * ૧૯૯૩: ફિલ્મફેર બેસ્ટ વિલન ઍવોર્ડ – તહલકા * ૧૯૯૩: ફિલ્મફેર બેસ્ટ સપોર્ટીંગ ઍવોર્ડ – મુસ્કુરાહટ * ૧૯૯૪: ફિલ્મફેર બેસ્ટ વિલન ઍવોર્ડ – દામિની * ૧૯૯૪: ફિલ્મફેર બેસ્ટ સપોર્ટીંગ ઍવોર્ડ – ગર્દિશ * ૧૯૯૬: ફિલ્મફેર બેસ્ટ વિલન ઍવોર્ડ – કરણ અર્જુન * ૧૯૯૬: ફિલ્મફેર બેસ્ટ સપોર્ટીંગ ઍવોર્ડ – દિલવાલે દુલ્હનિયા લે જાયેંગે * ૧૯૯૯: ફિલ્મફેર બેસ્ટ વિલન ઍવોર્ડ – કોયલા * ૨૦૦૦: ફિલ્મફેર બેસ્ટ વિલન ઍવોર્ડ – બાદશાહ * ૨૦૦૨: ફિલ્મફેર બેસ્ટ વિલન ઍવોર્ડ – ગદર એક પ્રેમકથા * ૨૦૦૨: ઝી સિને ઍવોર્ડ ફોર બેસ્ટ એક્ટર ઇન્ નેગેટિવ રોલ – ગદર એક પ્રેમકથા == અમરીશ પુરી અભિનિત ચલચિત્રો == * સોને કે સાથ, પ્રથમ ચલચિત્ર * નિશાન્ત * કાદુ (કન્નડ ચલચિત્ર) * અલીબાબા મરજીના * ઈમાન ધરમ * દોસ્તાના * આક્રોશ * હમ પાંચ * હીરો * [[મિ. ઈન્ડીયા]] == સંદર્ભ == {{reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{commonscat|Amrish Puri|અમરીશ પુરી}} * {{IMDb name|0700869}} * [http://in.rediff.com/movies/2005/jan/12puri.htm Obituary from rediff] * [http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/988252.cms Obituary from Times of India] [[શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:ભારતીય અભિનેતા]] [[શ્રેણી:બોલીવુડ]] [[શ્રેણી:૧૯૩૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૨૦૦૫માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] g6sm911ub8dv7fzfchk3lgbeo48bebb 0 32902 902161 878384 2026-07-07T15:36:03Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902161 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = જયશંકર ભોજક 'સુંદરી' | image = Mama Warerkar-CG Kolhatkar-Jaishankar Sundari-1957.jpg | alt = | caption = જયશંકર સુંદરી (જમણે) ૩૧ માર્ચ, ૧૯૫૭ના રોજ નવી દિલ્હીમાં સંગીત નાટક અકાદમી ઍવૉર્ડ્સની પ્રસ્તુતિ વખતે મામા વારેરકર (ડાબે) અને સી. જી. કોલ્હાટકર (કેન્દ્ર) સાથેની વાતચીતમાં | birth_name = જયશંકર ભૂધરદાસ ભોજક | birth_date = {{Birth date|df=yes|1889|1|30}} | birth_place = [[ઊંઢાઈ (તા. વડનગર)]], વડનગર, ગુજરાત | death_date = {{Death date and age|df=yes|1975|1|22|1889|1|30}} | death_place = [[વિસનગર]] | nationality = | other_names = જયશંકર 'સુંદરી' | occupation = રંગભૂમિ અભિનેતા અને દિગ્દર્શક | known_for = [[સૌભાગ્ય સુંદરી]] (૧૯૦૧) | years_active = ૧૮૯૭ – ૧૯૩૨ (અભિનય), ૧૯૪૮ – ૧૯૬૪ (દિગ્દર્શન) }} '''જયશંકર ભૂધરદાસ ભોજક''' ([[જાન્યુઆરી ૩૦|૩૦ જાન્યુઆરી]] ૧૮૮૯, [[જાન્યુઆરી ૨૨|૨૨ જાન્યુઆરી]] ૧૯૭૫‌) જેઓ '''જયશંકર 'સુંદરી'''' તરીકે જાણીતા છે, ગુજરાતી રંગભૂમિના કલાકાર, આત્મકથાકાર અને દિગ્દર્શક હતા. == પ્રારંભિક જીવન == તેમનો જન્મ ભોજક બ્રાહ્મણ કુટુંબમાં,<ref>{{cite book|title=The People of India By Herbert Risley, William Crooke|page=૪૫૭|url=https://books.google.com/books?id=QA2OKK0-bdcC&pg=PA457&lpg=PA457&dq=BHOJAK+CASTE&source=bl&ots=jMD8mxef5i&sig=EfBJAZqWCP4Ruy3f1IWUATilEfQ&hl=en&sa=X&ei=7D_9U6WcDIeUuATGp4L4Cg&ved=0CEcQ6AEwBw#v=snippet&q=BHOJAK%20&f=false|access-date=૨૭ ઓગસ્ટ ૨૦૧૪}}</ref><ref>{{cite book|title=The Tribes and Castes of Bombay, Volume 1 By Reginald E. Enthoven|pages=૨૧૯–૨૨૦|url=https://books.google.com/books?id=FoT6gPrbTp8C&pg=PA220&lpg=PA220&dq=BHOJAK+CASTE&source=bl&ots=d0-ZsvaDoy&sig=eFbusfAP5nHrXxCGCx5tiy0rz_c&hl=en&sa=X&ei=7D_9U6WcDIeUuATGp4L4Cg&ved=0CFEQ6AEwCQ#v=onepage&q=BHOJAK%20CASTE&f=false|access-date=૨૭ ઓગસ્ટ ૨૦૧૪}}</ref> ૩૦ જાન્યુઆરી ૧૮૮૯ના રોજ [[વિસનગર]] નજીક ઉઢાઇમાં થયો હતો.<ref name="gsj">{{cite book|title=ગુજરાતી અસ્મિતાના જ્યોતિર્ધરો|publisher=માહિતિ કમિશ્નર, ગુજરાત રાજ્ય|location=ગાંધીનગર|date=November 2014|page=૬૪}}</ref> તેમનું કુટુંબના સભ્યો નાટક અને ગાયન કલા સાથે જોડાયેલા હતા. તેમણે બે ધોરણ સુધીનો અભ્યાસ કર્યો હતો. નાટક અને ગાયનની તાલીમ તેમણે તેમના દાદા, ત્રિભુવનદાસ પાસેથી મેળવી હતી જેઓ ઉસ્તાદ ફકરુદ્દીનના શિષ્ય હતા. પંડિત વાડીલાલ નાયક પાસેથી પણ તેમને તાલીમ મળી હતી.<ref name=gsp>{{cite web|url=http://www.gujaratisahityaparishad.com/prakashan/photo-gallery/sahitya-sarjako/Jayshankar-Sundari.html|work=[[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]] |title=જયશંકર 'સુંદરી'|language=gu|access-date =૨૦ જુલાઇ ૨૦૧૪}}</ref><ref name=ox>{{cite book|title=The Oxford Companion to Indian Theatre|first=Ananda|last=Lal|publisher=Oxford University Press|year=૨૦૦૪|isbn=9780195644463|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195644463.001.0001/acref-9780195644463-e-0657}}</ref> == કારકિર્દી == [[File:Bapulal Nayak and Jaishankar Bhojak Sundari in the play Kamlata, at Gaiety Theatre, Mumbai, 1904.jpg|thumb|બાપુલાલ નાયક (ડાબે) અને જયશંકર 'સુંદરી', ''કામલતા'' નાટકમાં, ગેઇટી થિયેટર, મુંબઈ, ૧૯૦૪]] [[File:Bapulal Nayak and Jaishankar Bhojak Sundari in a play Sneh-Sarita in 1915.jpg|thumb|બાપુલાલ નાયક (ડાબે) અને 'જયશંકર' સુંદરી, ''સ્નેહ-સરિતા'' નાટકમાં, ૧૯૧૫]] ઇ.સ. ૧૯૦૧માં ૧૨ વર્ષની ઉંમરે સૌપ્રથમ 'સૌભાગ્યસુંદરી'માં મહિલાની સર્વત્તમ ભૂમિકા કરી અને તેઓ 'ભોજક'ના બદલે 'સુંદરી' નામે ઓળખાયા. ૧૮૯૭માં તેમણે પોતાની કારકિર્દીનો પ્રારંભ કલકત્તાની ઉર્દૂ નાટક મંડળીમાં જોડાઈ ને કર્યો હતો. ત્યારબાદ તેઓ ૧૯૦૧માં છોટાલાલ કાપડિયાના મુંબઈ ગુજરાતી નાટક મંડળમાં જોડાયા. ગુજરાતીની સાથે તેમણે હિંદી અને ઉર્દૂ ભાષાના નાટકોમાં પણ કામ કર્યું હતું. તેમણે નાટકોમાં મુખ્યત્વે સ્ત્રી ભૂમિકાઓ ભજવી હતી કારણકે તે સમયે નાટકોમાં સ્ત્રીઓને કામ કરવાની મનાઇ હતી.<ref name=gsp/><ref name=ox/> મુંબઈમાં પારસી થિયેટરના [[વિલિયમ શેક્સપીયર|શેક્સપિયર]]ના 'ઓથેલો' પર આધારિત નાટક 'સૌભાગ્ય સુંદરી'માં તેમણે ડેસ્ડેમોના પાત્રને "સુંદરી" તરીકે ભજવ્યું હતું. આ નાટક અત્યંત સફળ રહ્યું હતું અને તેના પછી જયશંકરને 'સુંદરી' ઉપનામ મળ્યું હતું.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tvV_A-ayyZUC&pg=PA50&dq=jaishankar+sundari&hl=en&sa=X&ei=VK_LU-WdC8vGuASYw4GgCw&ved=0CB8Q6AEwAQ|title=India's Shakespeare: Translation, Interpretation, and Performance|first=Dennis Bartholomeusz|last=Poonam Trivedi|publisher=Pearson Education India|year=૨૦૦૫|isbn=9788177581317|page=૫૦}}</ref> બાપુલાલ નાયકની સાથે તેમણે અનેક મુખ્ય સ્ત્રી પાત્રો ભજવ્યા હતા. બાપુલાલ નાયક સાથે તેમણે ગોવર્ધનરામ ત્રિપાઠીના સરસ્વતીચંદ્ર, નૃસિંહ વિભાકર અને મુળશંકર મુલાણીના નાટકો ભજવ્યા હતા. ૧૯૩૨માં તેઓ નિવૃત્ત થયા હતા અને વિસનગર પાછા ફર્યા હતા. જ્યાં તેમણે રંગભૂમિ વિશે લેખો લખવાનું શરૂ કર્યું.<ref name=gsp/><ref name=ox/> ૧૯૪૮થી ૧૯૬૨ સુધી તેઓ [[અમદાવાદ]]માં રંગભૂમિમાં દિગ્દર્શક રહ્યા હતા. ઇ.સ. ૧૯૪૮માં અમદાવાદ ખાતે રસિકલાલ પરીખ અને ગણેશ માવળંકરની સાથે નાટ્ય વિદ્યામંદિરની રચના કરી, જેમાં તેઓ આચાર્ય બન્યા. આ વિદ્યામંદિરમાંથી નાટકશાળા 'નાટ્યમંડળ'નો જન્મ થયો હતો.. [[દલપતરામ]]ના નાટક 'મિથ્યાભિમાન' વડે તેમણે લોકકલા [[ભવાઈ]]ને પુન:જીવિત કરી હતી. ૧૯૫૩માં તેમણે 'મેના ગુર્જરી' જેવા નાટકો વડે ભવાઈ અને બેઇજિંગ ઓપેરા જેવી કળાનું મિશ્રણ કર્યું હતું.<ref name=gsp/><ref name=ox/> તેમનું અવસાન ૨૨ જાન્યુઆરી ૧૯૭૫ના રોજ વિસનગરમાં થયું હતું.<ref name="gsp" /><ref name="ox" /> == પુરસ્કારો == ૧૯૫૧માં તેમને ગુજરાતી સાહિત્યનું સર્વોચ્ચ સન્માન [[રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક]] એનાયત થયું હતું. ૧૯૫૭માં [[રાજેન્દ્ર પ્રસાદ|ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદે]] તેમને નાટ્ય કળાના દિગ્દર્શન માટેનો સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર 'પ્રેસિડેન્ટ એવોર્ડ' એનાયત કર્યો હતો, જે હવે 'સંગીત નાટક અકાદમી એવોર્ડ' તરીકે ઓળખાય છે.<ref>{{cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |publisher=Sangeet Natak Akademi |title=Sangeet Natak Akademi award |access-date=૨૦ જુલાઇ ૨૦૧૪ |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20160331060603/http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |archive-date=૩૧ માર્ચ ૨૦૧૬}}</ref> ૧૯૬૩માં તેઓ ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના કળા વિભાગના પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયા હતા. ૧૯૬૭માં ગુજરાત રાજ્ય સંગીત નૃત્ય અકાદમી તરફથી તેમનું સન્માન કરાયું હતું. ભારતના રાષ્ટ્રપતિ વી. વી. ગિરિએ તેમને ભારતનો ત્રીજો સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર પદ્મભૂષણ ૧૯૭૧માં એનાયત કર્યો હતો.<ref name=gsp/><ref name=ox/> == પ્રભાવ == તેમની આત્મકથા 'થોડાં આંસુ, થોડાં ફૂલ' ચાર વર્ષના સમયગાળામાં આંશિક લખાયેલી અને આંશિક તેમના પુત્ર દિનકર ભોજક અને સામાભાઇ પટેલને કહીને લખાયેલી છે. આ આત્મકથા છેલ્લાં સો વર્ષની ગુજરાતી રંગભૂમિ અને નાટ્યસ્થિતિને સમજવા માટે મહત્ત્વની છે. લેખક-નિર્માતા-દિગ્દર્શક વચ્ચે સુમેળના અભાવે ગુજરાતી નાટક અને રંગભૂમિને પ્રતિકૂળ અસર પહોંચાડી છે તેનો ખ્યાલ તેમાંથી આવે છે. આત્મકથાનું ત્રીજું પ્રકરણ ‘અંતરનાટક’ ત્રીજો પુરુષ એકવચન પદ્ધતિએ લખાયું છે. તે ૧૯૭૬માં પ્રકાશિત થઇ હતી. ગુજરાત યુનિવર્સિટીના માસ્ટર ઓફ આર્ટસના અભ્યાસક્રમમાં તેનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite book|last1=ભોજક જયશંકર 'સુંદરી'|first1=દિનકર|last1=ભોજક|title=થોડાં આંસુ, થોડાં ફૂલ|date= ૨૦૦૫|publisher=અસૈત સાહિત્ય સભા|edition=૩}}</ref> ૧૯૮૯માં સંવર્ધિત આવૃત્તિ સાથે તેનું પુન:મુદ્રણ થયું હતું. ઇ.સ. ૨૦૦૨માં તેમની આત્મકથા હિંદીમાં 'કુછ આંસુ, કુછ ફૂલ' તરીકે દિનેશ ખન્ના દ્વારા અનુવાદ કરવામાં આવી હતી જે 'નેશનલ સ્કૂલ ઓફ ડ્રામા' એ પ્રકાશિત કરી હતી.<ref>{{cite book|title=Kuchh Aansu, Kuchh Phool: An autobiography of Jaishankar 'Sundari'|last=|first1=Dinesh|date=૨૦૦૨|publisher=Rashtriya Natya Vidhyala|year=|isbn=|edition=૧લી|location=New Delhi|pages=|last1=Khanna}}</ref> ૨૦૧૧માં તે અંગ્રેજીમાં 'Some Blossoms, Some Tears' શીર્ષક હેઠળ અનુવાદિત થઇ હતી.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-literaryreview/translation-as-cultural-mediation/article2602564.ece|title=Translation as cultural mediation|last=Kapoor|first=Anuradha|date=૬ નવેમ્બર ૨૦૧૧|work=The Hindu|access-date=20 July 2014|via=}}</ref><ref name="a">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=142HAwAAQBAJ&pg=PA500&lpg=PA500&dq=jai+shankar+sundari&source=bl&ots=vO_oYH2DEL&sig=_2I7jC15pKLec5Q8MJtqkGrhKi0&hl=en&sa=X&ei=r9fLU8CuJIWzuATFq4KYCw&ved=0CCoQ6AEwBTgo|title=Women of India: Colonial and Post-colonial Periods/Part 3 of History of science, philosophy, and culture in Indian civilization: Colonial period|last=Ray|first=Bharati|publisher=SAGE Publications India|year=૨૦૦૯|isbn=9788132102649|location=|pages=૪૯૨, ૫૦૦}}</ref><ref>{{cite book|title=Stages of Life: Indian Theatre Autobiographies|last=|first1=Kathryn|date=૨૦૧૧|publisher=Anthem Press|year=|isbn=9780857286604|location=|pages=૧૭૦–૨૪૫|last1=Hansen}}</ref> અમદાવાદમાં એક નાટ્યગૃહને તેમની યાદમાં 'જયશંકર 'સુંદરી' નાટ્યગૃહ' નામ આપવામાં આવ્યું છે.<ref>{{cite web|url=http://www.narthaki.com/spaces/sp1c.htm|title=Auditoriums in Gujarat, India|last=|first=|date=|website=www.narthaki.com|publisher=|access-date=૩૦ ડિસેમ્બર ૨૦૧૪|archive-date=2018-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180501053001/http://www.narthaki.com/spaces/sp1c.htm|url-status=dead}}</ref> વડનગર, ઉત્તર ગુજરાતમાં આવેલું ભવાઈ ગવર્નમેન્ટ મ્યુઝિયમ તેમના કાર્યોનું પ્રદર્શન ધરાવે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.gujarattourism.com/destination/details/9/89|title=Bhavai Government Museum|last=|first=|date=|publisher=|access-date=૧ ડિસેમ્બર ૨૦૧૪|archive-date=2018-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726104008/http://www.gujarattourism.com/destination/details/9/89|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180726104008/http://www.gujarattourism.com/destination/details/9/89 |date=2018-07-26 }}</ref> મોરબીના કલા મંદિર દ્વારા જયશંકર સુંદરીનું તૈલચિત્ર અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું અને સૌરાષ્ટ્રના કલા મંદિરના સભાખંડમાં મૂકવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite book|title=Jayashankar Sundari and Abhinayakala|date=૧૯૮૭|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|year=|isbn=|edition=૧|location=Bombay|pages=|last1=Panchotia}}</ref> ''સુંદરી : એન એક્ટર પ્રિપેર્સ'' તેમની આત્મકથા પર આધારિત ૧૯૯૮માં પ્રદર્શિત નાટક હતું.<ref name="a" /> == વધુ વાચન== === આત્મકથા === * {{cite book|title=થોડાં આંસુ થોડાં ફૂલ|first=ભોજક દિનકર|last=ભોજક જયશંકર|publisher=શિવજી આશર, વોરા & કું.|year=૧૯૭૬|place=અમદાવાદ|language=gu}} === અન્ય === * {{cite book|title=Jayashankar Sundari and Abhinaykala|last=Panchotia|first=B. B. |publisher=Bhavans Book University}} == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} * [https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Jayshankar-Sundari.html ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય] [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા]] [[શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી રંગભૂમિ]] [[શ્રેણી:૧૯૭૫માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] mvogtk9av9neyai0ktz1qcnccoq9ihf 0 33167 902175 849919 2026-07-07T15:46:31Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902175 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | pre-nominals = | name = અશોક કુમાર | image = Portrait Ashok Kumar Actor.jpg | imagesize = | caption = | native_name = | native_name_lang = | birth_name = કુમુદલાલ ગાંગુલી | birth_date = {{Birth date|1911|10|13|df=y}} | birth_place = [[ભાગલપુર]], બંગાળ પ્રેસીડેન્સી, બ્રિટીશ ભારત (વર્તમાન [[બિહાર]], ભારત) | death_date = {{Death date and age|2001|12|10|1911|10|13|df=y}} | death_place = [[મુંબઈ]], [[મહારાષ્ટ્ર]], ભારત | other_names = સંજય<br /> અશોક કુમાર<br /> દાદામુનિ<br /> કુમુદલાલ ગાંગુલી | occupation = અભિનેતા, ચિત્રકાર, ગાયક | years_active = ૧૯૩૪–૧૯૯૭ | spouse = શોભા દેવી(૧૯૩૫-૧૯૮૫) | children = ૪ | relatives = [[કિશોર કુમાર]]<br />અનુપ કુમાર | awards = *[[સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર]] (૧૯૫૯) *૨ ફિલ્મફેર પુરસ્કાર – સર્વશ્રેષ્ઠ અભિનેતા *રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર – સર્વશ્રેષ્ઠ અભિનેતા (૧૯૬૯) *[[દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર]] (૧૯૮૮) | honours = * [[પદ્મશ્રી]] (૧૯૬૨) * [[પદ્મભૂષણ]] (૧૯૯૯) }} '''અશોક કુમાર''' ‍(૧૩ ઓક્ટોબર ૧૯૧૧ – ૧૦ ડિસેમ્બર ૨૦૦૧), જન્મે '''કુમુદલાલ ગાંગુલી''', અને '''દાદામુનિ''' તરીકે જાણીતા, ભારતીય ચલચિત્ર અભિનેતા હતા, જેમણે ભારતીય સિનેમા જગતમાં મહત્વનું સ્થાન મેળવ્યું હતું. તેમને ૧૯૮૮માં દાદાસાહેબ ફાળકે પુસ્કાર મળ્યો હતો. ૧૯૯૯માં તેમને ચલચિત્ર જગતમાં યોગદાન માટે પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર એનાયત થયો હતો. તેઓ ભારતીય સિનેમા જગતના સૌથી શ્રેષ્ઠ અભિનેતામાંના એક ગણાય છે. == જીવન == તેમનો જન્મ [[બિહાર]]ના [[ભાગલપુર]] શહેરમાં ૧૩ ઓક્ટોબર ૧૯૧૧ ના રોજ એક મધ્યમ વર્ગીય બંગાળી પરીવારમાં થયો હતો.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Ashok-Kumar-Lesser-Known-Facts/photostory/44794987.cms|title=Ashok Kumar: Lesser Known Facts – The Times of India|author=|date=|website=The Times of India|access-date=27 March 2018}}</ref> તેમના પિતા કુંજલાલ ગાંગુલી વકીલ હતા અને માતા ગૌરી દેવી ગૃહિણી હતા. કુમુદલાલ તેમના ચાર ભાઇ-બહેનમાં સૌથી મોટા હતા. તેમની બહેન સતી દેવી તેમનાથી થોડા વર્ષ નાની હતી અને બહુ નાની ઉંમરે તેણે સાશધર મુર્ખજી જોડે લગ્ન કર્યા હતા અને મુખર્જી-સમર્થ કુટુંબના માતૃવડા તરીકે જાણીતા બન્યા હતા. તેમના નાના ભાઇ અનૂપ કુમાર (જન્મે: કલ્યાણ) ૧૪ વર્ષ નાના હતા. તેમના સૌથી નાના ભાઇ કિશોર કુમાર (જન્મે: આભાસ) અત્યંત જાણીતા ગાયક અને અભિનેતા હતા. કુટુંબના બધાં ભાઇઓમાં અશોક કુમાર સૌથી વધુ જીવ્યા હતા. જોકે તેમણે પોતાના જ જન્મ દિવસે કિશોર કુમારનું મૃત્યુ (ઇ.સ. ૧૯૮૭) થતા પોતાનો જન્મ દિવસ ઉજવવાનો બંધ કરી દીધું હતું. == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{ઢાંચો:દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર}} {{સબસ્ટબ}} [[શ્રેણી:બોલીવુડ]] [[શ્રેણી:ભારતીય ફિલ્મ અભિનેતાઓ]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા]] [[શ્રેણી:૧૯૧૧માં જન્મ]] [[શ્રેણી:દાદાસાહેબ ફાળકે પુરસ્કાર વિજેતા]] [[શ્રેણી:૨૦૦૧માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કારોના વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] 6oto7xchxgplsy7xgfiyrh9r9slpmuy 0 34702 902181 879812 2026-07-08T02:10:12Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902181 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = નેસડી | state_name = ગુજરાત | district = અમરેલી | taluk_names = સાવરકુંડલા | latd = 21.335833 | longd= 71.307778 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલા]] તેમજ [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }}'''નેસડી''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિસ્તારમાં આવેલા [[અમરેલી જિલ્લો| અમરેલી જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ સાવરકુંડલા તાલુકો|સાવરકુંડલા તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. નેસડી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા|પ્રાથમિક]] અને [[માધ્યમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]][[ દેના બેક ]]પણ છે. તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. આ ગામ શેલ નદીને કિનારે આવેલું છે. ==ઇતિહાસ== આ ગામ મૂળજી કાનાણીએ વસાવ્યું હોવાની નોંધ મળે છે.<ref>ઈસ.૧૯૨૫માં પ્રકાશિત "પ્રભુની ફૂલવાડી" પુસ્તકના આધારે. સંદર્ભ:[http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/lokjivanna-moti8863 લોકજીવનના મોતી, ગુ.સ.નો લેખ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004255/http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/lokjivanna-moti8863 |date=2016-03-05 }}</ref> {{ઢાંચો:સાવરકુંડલા તાલુકાના ગામો}} ==સંદર્ભો== {{reflist}} {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:સાવરકુંડલા તાલુકો]] [[શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર]] tmcum8y5v0gdsk0i22dcv01k4a5wnej 0 35216 902184 879953 2026-07-08T04:12:29Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902184 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = પીઠવાજાળ | state_name = ગુજરાત | district = અમરેલી | taluk_names = [[અમરેલી તાલુકો|અમરેલી]] | latd = 21.602871 | longd= 71.21817 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[રજકો]] તેમજ [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }}'''પીઠવાજાળ (તા. અમરેલી)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિસ્તારમાં આવેલા [[અમરેલી જિલ્લો| અમરેલી જિલ્લા]]માં આવેલા [[અમરેલી તાલુકો|અમરેલી તાલુકા]]નું એક ગામ છે. પીઠવાજાળ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. ==ઇતિહાસ== આ ગામ રૈયા દેસાઇએ વસાવ્યું હોવાની નોંધ મળે છે.<ref>ઈસ.૧૯૨૫માં પ્રકાશિત "પ્રભુની ફૂલવાડી" પુસ્તકના આધારે. સંદર્ભ:[http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/lokjivanna-moti8863 લોકજીવનના મોતી, ગુ.સ.નો લેખ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004255/http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/lokjivanna-moti8863 |date=2016-03-05 }}</ref> {{ઢાંચો:અમરેલી_તાલુકાનાં_ગામો}} ==સંદર્ભો== {{reflist}} {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:અમરેલી તાલુકો]] [[શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર]] fwfowly9b58n9pp1f3lbwcwx8okf1ny 0 35229 902188 880052 2026-07-08T05:47:01Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902188 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = ફતેપુર | state_name = ગુજરાત | district = અમરેલી | taluk_names = [[અમરેલી તાલુકો|અમરેલી]] | latd = 21.602871 | longd= 71.21817 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[રજકો]] તેમજ [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }}'''ફતેપુર (તા. અમરેલી)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિસ્તારમાં આવેલા [[અમરેલી જિલ્લો| અમરેલી જિલ્લા]]માં આવેલા [[અમરેલી તાલુકો|અમરેલી તાલુકા]]નું એક ગામ છે. ફત્તેપુર ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. == ઇતિહાસ == આ ગામ જાણીતા ભક્તકવિ [[ભોજા ભગત|ભોજા ભગતે]] વસાવ્યું હોવાની નોંધ મળે છે.<ref>{{cite book|year=૧૯૨૫|title=પ્રભુની ફૂલવાડી, લોકજીવનના મોતી, ગુજરાત સમાચાર|url=http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/lokjivanna-moti8863|access-date=2015-01-11|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305004255/http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/lokjivanna-moti8863|url-status=dead}}</ref> તેઓ [[ લોહાણા ]] સમાજના સંત [[ જલારામ ]]ના તેઓ ગુરુ હતા.<ref>{{Cite web |url=http://www.deoamreli.gov.in/bhojabhagat.asp |title=જિલ્લા શિક્ષણાધિકારી અમરેલીની વેબસાઇટ પર માહિતી |access-date=2013-05-22 |archive-date=2013-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130707175726/http://deoamreli.gov.in/bhojabhagat.asp |url-status=dead }}</ref> તેમનાં અનુયાયીઓ ફતેપુરના દર્શને આવે છે, જ્યાં તેમણે તેમના જીવનનો મોટા ભાગનો સમય ગુજાર્યો હતો. ભોજા ભગતના આશ્રમમાં તેમની પાઘડી, ઢોલિયો અને પાદુકાઓ રાખેલ છે.<ref name="a">{{ઢાંચો:Cite book|title=Gujarat State Gazetteers: Amreli Front Cover|year=૧૯૭૨|publisher=Directorate of Govt. Print., Stationery and Publications, Gujarat State|url=http://books.google.com/books?ei=E6ATT-uWDdCGrAebxej-AQ&id=dCkbAAAAIAAJ&dq=bhoja+bhagat+chabkha+of+fatehpur&q=bhoja+bhagat+#search_anchor}}</ref><ref name="d">{{ઢાંચો:Cite book|title=The Modern review, Volume 17, Issues 2-6|author=Ramananda Chatterjee|year=૧૯૧૫|publisher=Prabasi Press Private, Ltd.|pages=૪૪૬|url=http://books.google.co.uk/books?id=pihE-bC3HFwC|issn=0026-8380|access-date=૨૯ જાન્યુઆરી ૨૦૧૫}}</ref> તેમનું ઇંટોનું બનેલું મૂળ ઘર એમનું એમ છે અને તેમની અંગત વસ્તુઓ ત્યાં રાખવામાં આવી છે. આશ્રમને ''ગાદી-પતિ'' કહેવાતા મહંત સંભાળે છે.<ref name="z">{{ઢાંચો:Cite book|title=The Indian P.E.N., Volume 35|year=૧૯૬૯|page=૧૫૪|url=http://books.google.co.uk/books?id=A-wtAQAAIAAJ|publisher=P.E.N. All-India Centre.|issn=0019-6053|access-date=૨૯ જાન્યુઆરી ૨૦૧૫}}</ref><ref>{{ઢાંચો:Cite book|title=Gujarat State Gazetteers: Amreli|year=૧૯૭૨|pages=૬૪૧|url=http://books.google.co.uk/books?id=dCkbAAAAIAAJ|publisher=Directorate of Government Print., Stationery and Publications, Gujarat State|access-date=૨૯ જાન્યુઆરી ૨૦૧૫}}</ref> ==સંદર્ભ== {{reflist}} {{ઢાંચો:અમરેલી_તાલુકાનાં_ગામો}} {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:અમરેલી તાલુકો]] [[શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર]] frf6xtqoxpt7p2me4awti9yc50d429e 0 35366 902179 879267 2026-07-07T21:32:59Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902179 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = તોરી | state_name = ગુજરાત | district = અમરેલી | taluk_names = કુંકાવાવ | latd = 21.632365 | longd= 70.980946 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[રજકો]] તેમજ [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''તોરી (તા. કુંકાવાવ)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિસ્તારમાં આવેલા [[અમરેલી જિલ્લો| અમરેલી જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ કુંકાવાવ તાલુકો| કુંકાવાવ તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. તોરી ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. ==ઇતિહાસ== આ ગામ રણછોડ કાનાણીએ વસાવ્યું હોવાની નોંધ મળે છે.<ref>ઈસ.૧૯૨૫માં પ્રકાશિત "પ્રભુની ફૂલવાડી" પુસ્તકના આધારે. સંદર્ભ:[http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/lokjivanna-moti8863 લોકજીવનના મોતી, ગુ.સ.નો લેખ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004255/http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/lokjivanna-moti8863 |date=2016-03-05 }}</ref> ==સંદર્ભો== {{reflist}} {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:કુંકાવાવ તાલુકો]] [[શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર]] in23cobv3g0us9t7oid63mttic3nmex 0 36190 902183 879916 2026-07-08T03:30:27Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902183 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = પાદરશીંગા | state_name = ગુજરાત | district = અમરેલી | taluk_names = લાઠી | latd =21.661457 | longd= 71.514635 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલા]] તેમજ [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = |સ્થિતિ = યોગ્ય }} '''પાદરશીંગા (તા. લાઠી)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિસ્તારમાં આવેલા [[અમરેલી જિલ્લો| અમરેલી જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[લાઠી તાલુકો|લાઠી તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. ==ઇતિહાસ== આ ગામ દુદા જાગાણીએ વસાવ્યું હોવાની નોંધ મળે છે.<ref>{{cite book|year=૧૯૨૫|title=પ્રભુની ફૂલવાડી (ઉલ્લેખ: લોકજીવનના મોતી, ગુજરાત સમાચાર|url=http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/lokjivanna-moti8863|access-date=2015-01-11|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305004255/http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/lokjivanna-moti8863|url-status=dead}}</ref> ==જોવાલાયક સ્થળો== [[ચિત્ર:Shri Krishna Lifting Gowardhan Parvat.jpg|thumb|ગોવર્ધન પર્વત ઉંચકતા કૃષ્ણ, કાશીવિશ્વનાથ મંદિર, પાદરશીંગા.]] અહીં આવેલાં પ્રાચીન કાશીવિશ્વનાથ મંદિરનાં ભીંતચિત્રોને (N-GJ-67) ભારતનાં પુરાતત્વ વિભાગે [[ગુજરાતના રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકોની યાદી|રાષ્ટ્રીય મહત્વનાં સ્મારકો]]માં સમાવેશ કરી રક્ષિત સ્મારક જાહેર કરેલ છે. ==સંદર્ભો== {{reflist}} {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:લાઠી તાલુકો]] [[શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર]] 3xveauzedks43u1ngj1iqmuazhhk092 0 36379 902182 879867 2026-07-08T03:14:05Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902182 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = પાંચ તલાવડા | state_name = ગુજરાત | district = અમરેલી | taluk_names = લીલીયા | latd =21.30353 | longd= 70.56886 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = સદસ્યા,તાલુકા પંચાયત. | leader_name_1 = રસીલાબેન બાબરીયા. | leader_title_2 = પ્રમુખ, સહકારી મંડળી, | leader_name_2 = સુરેશભાઈ ખુમાણ. | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 =[[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], જિલ્લા સહકારી બેંક.સહકારી મંડળી. રેશનશોપ.. માધ્યમિક શાળા.આરોગ્ય પેટા કેન્દ્ર. પુસ્તકાલય. | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[રજકો]] તેમજ [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }}'''પાંચ તલાવડા (તા. લીલીયા)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિસ્તારમાં આવેલા [[અમરેલી જિલ્લો| અમરેલી જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૧ (અગિયાર) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[લીલીયા તાલુકો|લીલીયા તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. પાંચ તલાવડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] જેવી સગવડો પ્રાપ્ય થયેલી છે. ==ઇતિહાસ== આ ગામ કરમશી બાબરીયાએ વસાવ્યું હોવાની નોંધ મળે છે.<ref>ઈસ.૧૯૨૫માં પ્રકાશિત "પ્રભુની ફૂલવાડી" પુસ્તકના આધારે. સંદર્ભ:[http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/lokjivanna-moti8863 લોકજીવનના મોતી, ગુ.સ.નો લેખ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004255/http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/lokjivanna-moti8863 |date=2016-03-05 }}</ref> {{ઢાંચો:લીલીયા તાલુકાના ગામ}} ==સંદર્ભો== {{reflist}} {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:લીલીયા તાલુકો]] [[શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર]] tkkypup7ni0bdxxk85olid3x023lz3l 0 41249 902176 889589 2026-07-07T15:46:55Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902176 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = દીના પાઠક | image = | imagesize = | caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1922|3|4}} | birth_place = [[અમરેલી]], [[વડોદરા રાજ્ય]], બ્રિટીશ ભારત | height = | death_date = {{Death date and age|df=yes|2002|10|11|1922|3|4}} | death_place = [[મુંબઈ]], [[મહારાષ્ટ્ર]], [[ભારત]] | yearsactive = ૧૯૪૮–૨૦૦૨ | spouse = બળદેવ પાઠક | children = [[સુપ્રિયા પાઠક]]<br/>[[રત્ના પાઠક]] | relatives = [[નસિરુદ્દીન શાહ]] (જમાઈ)<br/>[[પંકજ કપૂર]] (જમાઈ)<br/>[[વિવાન શાહ]] (દોહિત્ર)<br/>[[ઇમાદ શાહ]] (દોહિત્ર) | birthname = દીના ગાંધી<ref>{{cite web |url=http://www.sangeetnatak.com/programmes_recognition&honours_drama.html |title=Sangeet Natak Akademi Honours |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071123183307/http://www.sangeetnatak.com/programmes_recognition%26honours_drama.html |archive-date=23 November 2007 }}</ref> | othername = | homepage = | awards = સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર (૧૯૮૦)<br />ગુજરાત સરકારનો રંગમંચ (થિએટર) માટેનો મેરિટ એવોર્ડ (૨૦૦૦–૨૦૦૧)<ref>[https://web.archive.org/web/20121103093438/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-11-08/ahmedabad/27218362_1_govt-award-sports-award-arts-award Govt award for Dina Pathak] ''The Times of India'', 8 November 2001.</ref> }} '''દીના પાઠક''' (૪ માર્ચ ૧૯૨૨ - ૧૧ ઓક્ટોબર ૨૦૦૨) હિંદી ચલચિત્ર અભિનેત્રી હતા. એમનો જન્મ ૪થી માર્ચ ૧૯૨૩ના રોજ [[અમરેલી]]<nowiki/>ના કપોળ વૈષ્ણવ કુટુંબમાં થયો હતો. એમણે ૧૫૦ જેટલી હિન્દી ફિલ્મોમાં અને ૧૭ જેટલી ગુજરાતી ફિલ્મોમાં તથા ગુજરાતી નાટકો અને ટી વી સીરીઅલોમાં પણ કામ કર્યું હતું. જીવનના અંત સુધી સક્રિય રહ્યા હતા. એમની યાદગાર હિન્દી ફિલ્મોના યાદગાર અભિનયમાં 'ખુબસુરત' અને 'ગોલમાલ' ફિલ્મોનો ઉલ્લેખ અનિવાર્ય છે. તેમનું અવસાન ૧૧મી ઓક્ટોબર ૨૦૦૨માં ૮૦ વર્ષ ની વયે હ્રદય રોગ અને લાંબી બીમારીને કારણે થયું હતું. એમના પ્રથમ લગ્ન 'બલદેવ પાઠક' સાથે થયા હતા અને એમની બે પુત્રીઓ રત્ના પાઠક અને સુપ્રિયા પાઠક જેઓ પણ જાણીતી અભિનેત્રીઓ છે. અને અભિનેતા નસીરુદીન શાહ અને પકંજ કપૂર (શાહિદ કપૂરનાં પિતા) એમના જમાઈઓ થાય છે. ૧૫૦ જેટલી હિન્દી ફિલ્મો અને ૧૭ ગુજરાતી ફિલ્મોનાં અભિનેત્રી દીના પાઠકે એક સમયે હિન્દી ફિલ્મો પ્રત્યેના તિરસ્કારને લીધે ‘ચલ ચલ રે નૌજવાન’ ફિલ્મમાં હિરોઈનની ભૂમિકા ઠુકરાવી દીધી હતી. પ્રખર નાટ્યકર્મી અને ઈન્ડિયન પીપલ્સ થિયેટરના સભ્ય એવાં દીનાબહેને રાજકીય-સામાજિક પ્રતબિદ્ધતાવાળાં નાટકો કરી રંગભૂમિને પણ ઉજાળી અને જ્યારે પાછળથી ફિલ્મોમાં પ્રવેશ્યાં ત્યારે હંમેશાં કાળજી રાખી કે ભૂમિકામાં વૈવિધ્ય સાથે તેમની કારકિર્દી ચાલતી રહે. ગુજરાતી પરિવારમાં જન્મેલાં પરંતુ એન્જિનિયર પિતા પૂણેમાં કામ કરતા થયા હોવાને કારણે ત્યાં જ પ્રાથમિક શિક્ષણ પામેલાં દીના પાઠકે સંગીત અને નાટક સાથે શરૂમાં જ સગપણ થઇ ગયું. ત્યાં તેઓ બાલગાંધર્વનાં નાટકો જોતાં અને પિતાની બદલી જુનાગઢ થઇ ત્યારે ત્યાં પારસી અને ગુજરાતી જુની રંગભૂમિનાં નાટકો જોયાં. એ દિવસોમાં ગાંધીજીનો પ્રભાવ બધેબધ એટલે વિદ્યાર્થી તરીકે જ ચળવળ શરૂ કરી. મેટ્રિક થયા પછી મુંબઇની સેન્ટ ઝેવિયર્સ, ત્યાર બાદ એલિફન્સ્ટન અને આખર વિલ્સન કોલેજમાં રહી તેમણે બી.એ. કર્યા પછી વળી અમદાવાદ જઇ એમ.એ. કર્યું. એ દિવસોમાં જ તેઓ નાટકના રંગે ય રંગાયાં. ઓગણીસ પૂરાં થતાંની સાથે તેઓ રમેશ સંઘવી નામના ડાબેરી વિચારસરણીના યુવક સાથે પરણ્યાં. એ લગ્ન તો માત્ર દોઢેક વર્ષ જ ટક્યું પરંતુ એ દિવસોમાં જ ઇન્ડિયન પિપલ્સ થિયેટર સાથે કામ શરૂ કર્યું તે તેમની લાંબી અભિનય કારકિર્દીનું નિર્ધારક બની ગયું. ઇપ્ટામાં તે વેળા ખ્વાજા અહમદ અબ્બાસ, મુલ્કરાજ આનંદ, અલી સરદાર જાફરી, ચેતન આનંદ અને ત્યાર બાદ બલરાજ સાહની, મોહન સહેગલ, અચલા સચદેવ વગેરે જોડાયાં. આ બધા જ ધીમે ધીમે ફિલ્મો તરફ વળ્યાં પછી દીનબહેન નાટકો પૂરતાં જ સીમિત રહે એ શક્ય ન હતું, પરંતુ રાજકીય પ્રતિબદ્ધતા સાથેના વિચારશીલ નાટકો કરવા તે તેમના માટે જાણે રાજકીય, સામાજિક પ્રતિબદ્ધતા સમું હતું એટલે માત્ર મુંબઇ નહીં, અમદાવાદ જઇ જયશંકર ‘સુંદરી’, રસિકલાલ પરીખ, જશવંત ઠાકર વગેરે સાથે નાટક મંડળી સ્થાપી એવાં નાટકો કર્યાં જે ગુજરાતી રંગભૂમિનાં પરિવર્તક બને. ફરી મુંબઇ આવ્યાં ત્યારે નવ મહિના જેલ જવા જેવી પ્રોગેસિવ મૂવમેન્ટમાં ભાગ પણ લીધો અને નાટકો, નૃત્યનાટકોમાં ય ઝંઝાવાતી રહી ભાગ લીધો. ‘અલ્લાબેલી’, ‘હંસી’, ‘ઢીંગલી ઘર’ અને બહુખ્યાત ‘મેના ગુર્જરી’ જેવાં નાટકો અને નૃત્યનાટકો (બેલે) ‘સ્પિરિટ ઓફ ઇન્ડિયા’, ‘ઇન્ડિયા ઇમોર્ટલ’ કર્યાં. પંડિત રવિશંકર, ત્રિપુરા નૃત્ય શેલીના નિષ્ણાત શાંતિવર્ધન વગેરે એ બેલે સાથે જોડાયેલા હતા. જીવન અને નાટકમાં આટલી બધી પ્રતિભા અને વૈચારિક પ્રતબિદ્ધતા સાથે કામ કરનાર દીના પાઠક ફિલ્મોની ઓફર ઠુકરાવે તો તે સ્વભાવસહજ હતું, પરંતુ જે વિચારશીલ હોય તે નિર્ણયોમાં પરિવર્તન કરી શકતા હોય છે. ૧૯૫૬માં બલદેવ પાઠક સાથે બીજા લગ્ન થયાં ત્યારે ઇપ્ટાનાં નાટકોનો મૂળ પ્રભાવ બદલાવા માંડયોહતો. અગાઉ, ‘ધરતી કે લાલ’માં નૃત્ય કરી ચૂકેલાં દીના પાઠકે ‘કરિયાવર’, ‘શેણી વિજાણંદ’, ‘મળેલા જીવ’, ‘મોટી બા’ વગેરે ગુજરાતી ફિલ્મોમાં હીરોઇન તરીકે કામ કર્યા પછી બાસુ ભટ્ટાચાર્ય દિગ્દર્શિત ૧૯૬૬ની ‘ઉસકી કહાની’થી હિંદી ફિલ્મોમાં ખરેખર પ્રવેશ્યાં. આમ તો બેલેના દિવસોમાં જ તેઓ બિમલ રોયની ફિલ્મોના શૂટિંગ જોવા જતાં અને ત્યારથી જ બાસુ ભટ્ટાચાર્ય, હ્રષીકેશ મુખર્જી, ગુલઝાર જ્યાં બિમલદાના સહાયકો જોડે ઘરોબો રચાયો હતો. ‘ઉસકી કહાની’માં તેમણે માની ભૂમિકા કરેલી પરંતુ હિંદી ફિલ્મોમાં જે ટિપિકલ મા હોય તેવી નહીં. એ સમાંતર સિનેમા ચળવળ દરમિયાનની ફિલ્મ હતી અને તેમને એવી ફિલ્મોમાં વધુ રસ હતો. આ કારણે જ ખ્વાજા અહેમદ અબ્બાસે ‘સાત હિંદુસ્તાની’માં અને હ્રષીકેશ મુખર્જીએ ‘સત્યકામ’, બાસુ ચેટર્જીએ ‘સારા આકાશ’માં ભૂમિકા આપી તો તેમણે સ્વીકારી લીધી. શરૂની કારકિર્દીના આ દિગ્દર્શકો સાથે પછી પણ તેમણે સતત કામ કર્યું. બાસુ ભટ્ટાચાર્ય સાથે ‘ઉસકી કહાની’ પછી ‘આવિષ્કાર’, ‘સંગત’ અને ‘આનંદમહલ’ તો બાસુ ચેટર્જી સાથે ‘સારા આકાશ’ પછી ‘ચિત્તચોર’, ‘ચક્રવ્યૂહ’, ‘દો લડકે દોનો કડકે’,‘જીના યહાં’માં કામ કર્યું. હ્રષીકેશ મુખર્જીએ તો તેમને ‘ચૈતાલી’, ‘ગોલમાલ’, ‘ખૂબસૂરત’, ‘નરમગરમ’, ‘અચ્છાબૂરા’ અને ૧૯૮૫ની ‘જુકી’ સહિતની ફિલ્મોમાં મહત્વની ભૂમિકાઓ આપી. ગુલઝારે તેમને ‘કોશિશ’, ‘મૌસમ’, ‘કિનારા’, ‘કિતાબ, ‘મીરા’ અને ‘ઇજાજત’માં ભૂમિકાઓ આપી. દીના પાઠકે તેમની કુલ કારકિર્દીમાં ૧૦૬ જેટલા દિગ્દર્શકો જોડે કામ કર્યું પરંતુ વિગતો જોતાં સમજાશે કે એમને બંગાળી દિગ્દર્શકો સાથે વધુ ફાવતું હતું .બાસુ ભટ્ટાચાર્ય, બાસુ ચેટર્જી, ઋષિદા જ નહીં શક્તિ સામંત, અનિલ ગાંગુલી, અસિત સેન, સત્યેન બોઝ સહિતના બંગાળીઓ સાથે તેમની લગભગ ૨૭ જેટલી ફિલ્મો છે. બંગાળી દિગ્દર્શકો જોડે તેઓ બંગાળીંમાં વાત કરતા. દીના પાઠકે હંમેશ કાળજી રાખી કે ભૂમિકામાં વૈવિધ્ય સાથે કારકિર્દી ચાલતી રહે. વ્હી. શાંતારામ જેવાએ તેમને દ્રઢ પગલાથી ચાલતા જોઇને ‘જલ બિન મછલી નૃત્ય બિન બીજલી’માં રાજમાતાની ભૂમિકા આપેલી. ‘કોશિશ’માં સંજીવકુમાર- જયા ભાદુડીની બહેરા-મૂંગા તરીકેની ભૂમિકા વચ્ચે સૌથી વધુ ડાયલોગ્સ દીનાબહેનના જ હતા. ‘મૌસમ’માં તેઓ વેશ્યાવાડો ચલાવતાં બાઇની ભૂમિકામાં હતાં. એ ફિલ્મમાં તેઓ કુરતા અને લુંગીમાં સાવ જુદા જ લાગતાં હતાં. આ પ્રકારની ભૂમિકા સુલોચના, નિરુપા રોય જેવાને ન મળી શકે કારણ કે મા તરીકે તેઓ વધુ પડતાં 'પવિત્ર' થઇ ચૂક્યાં હતાં. ‘ખૂબસૂરત’માં આખા ઘરને પોતાના નિયંત્રણમાં રાખતાં શિસ્તપ્રિય મહિલા તરીકે દીનાબહેનનું વ્યક્તિત્વ ખૂબ કામ લાગી ગયેલું. ‘ગોલમાલ’માં તેઓ રસોડાની બારી કૂદીને આવે છે. પૂણે હતાં ત્યારે વ્યાયામ શાળામાં જતાં તેનો તે પ્રતાપ. મહિલાસંઘમાં હતાં ત્યારે કમાટીપુરાની વેશ્યાઓ માટે પણ તેમણે સામાજિક કામ કરેલાં તેના કારણે ‘મૌસમ’ની કોઠાવાલીની ભૂમિકા વધુ સારી રીતે ભજવી શક્યાં. અભિનયને સ્ટાઇલાઇઝ્ડ કરવા કરતાં હંમેશ નવા અભિગમથી પણ ભજવવાની સભાનતા તેમણે જાળવી રાખી. પરંતુ આ બધાનો અર્થ એવો નથી કે તેઓ એકદમ કમિર્શયલ ફિલ્મોના દિગ્દર્શકો સાથે કામ કરી શકતાં નહોતાં. શક્તિ સામંત સાથે ‘ચરિત્રહીન’ અને ‘અનુરોધ’ ફિલ્મો છે તો સુભાષ ઘઇ, ડેવિડ ધવન, જે - ઓમપ્રકાશ જેવા સાથે પણ બબ્બે ફિલ્મો છે. અલબત્ત, કેતન મહેતા, કલ્પના લાજમી, [[શ્યામ બેનેગલ]], ગોવિંદ નિહલાની, મુઝફ્ફર અલી, સઇદ અખ્તર મિર્ઝા પ્રકારના દિગ્દર્શકો સાથે તેમને વધુ ફાવે તે સહજ છે. કેતન મહેતાની ‘મિર્ચ મસાલા’માં તેમની સશકત ભૂમિકા હતી. ગોવિંદ નિહલાનીએ તેમને ‘તમસ’માં જે પ્રકારની ભૂમિકા આપી તેમાં દીના પાઠકની નાગરિક સભાનતા અને વિભાજન વેળાની લાગણી પણ પુરબહાર સંવેદના સાથે ખીલી હતી. દીના પાઠક દરેક સમયના, દરેક શૈલીના દિગ્દર્શક સાથે કામ કરવાની માનસિકતાવાળા હતા. પરિવર્તનોને પામવા તત્પર રહેતાં. ગુલઝાર, ડૉ. રાહી માસૂમ રઝા જેવા તેમના માટે વિશેષ રીતે ભૂમિકા લખતાં તે પણ આ કારણે જ. સાવ અર્થહીન અને તર્કના આધાર વિનાની ભૂમિકા માટે તેઓ કદી તૈયાર ન થતાં. સંજીવકુમાર સાથે તેમને ખૂબ બનતું એટલે એક વાર સંજીવભાઇએ દીના પાઠકને કહેલું ય ખરું કે, ‘તમે આટલા આદર્શવાદી શું કામ બનો છો, જે છે તેમ કર્યા કરોને!’ પણ દીના પાઠક એવું માને ખરા? એઓ સાવ છેલ્લે સુધી કામ કરી શક્યાં તેનું મુખ્ય કારણ નાણાંની જરૂરિયાત નહીં, બલકે કામની પ્રબળ ઇચ્છા જ હતી. ફિલ્મોમાં કામ ઓછું થયું હોય તો નાટકોમાં ય કામ કરે અને ટીવી સિરિયલોમાં પણ. ‘માલગુડી ડેઇઝ’, ‘તમસ’ જેવી હિંદી સિરિયલોથી માંડી ગુજરાતી ટીવી સિરિયલ ‘સપનાનાં વાવેતર’ જે હિંદીમાં ‘એક મહલ હો સપનોં કા’ નામે રજુ થયેલી તેમાંય તેમની મહત્વની ભૂમિકા હતી. ‘ખીચડી’ ગુજરાતી સિરિયલોમાં ય તેઓ દેખાયાં હતાં. ફિલ્મો પ્રત્યે પણ તેમણે મોઢું ફેરવ્યું ન હતું, શરત એટલી જ કે સારી ભૂમિકા મળે. ૧૯૪૮ની ‘કરિયાવર’થી માંડી ૧૯૮૪ની ‘માણસાઇના દીવા’ સુધીમાં તેમણે કુલ ૧૭ ફિલ્મો કરી અને તેમાં ‘મળેલા જીવ’, ‘ડાકુરાણી ગંગા’, ‘જીવી રબારણ’ની ભૂમિકાઓ પણ છે. મરાઠી, રાજસ્થાની ફિલ્મોમાં પણ અભિનય કર્યો. સાહિત્યમાં ઊંડો રસ હતો તેથી તેમને સાહિત્યિક કૃતિ આધારિત ફિલ્મોમાં સારી ભૂમિકા મળી શકી. હિંદી ફિલ્મોના નવી પેઢીના દિગ્દર્શકોમાં રાજકુમાર સંતોષી, સંજય લીલા ભણસાલી જેવા તેમને ઉંમરના ૭૫મા વર્ષ પછી પણ કામ આપતા અને તેથી જ ‘લજજા’ અને ‘દેવદાસ’માં તેમની ભૂમિકાઓ જોઇ શકાય છે. ડૉ. ચંદ્રપ્રકાશ ત્રિવેદીએ તેમને અમૃતા પ્રીતમની નવલકથા પર આધારિત ‘પિંજર’માં તેમને જે ભૂમિકા આપી તે કારકિર્દીની ય આખરી ભૂમિકા બની ગઇ. એ ફિલ્મ ૨૦૦૩માં રજુ થઇ ત્યારે દીના પાઠક નહોતા. ૧૧.૧૦.૨૦૦૨ના રોજ તેઓ નિધન પામ્યાં હતાં. તેઓ છેવટ સુધી તેઓ તેમના દાદર ખાતેના નિવાસસ્થાને એકલાં રહેતાં હતા. અલબત્ત, તેમની બંને દીકરી - રત્ના અને સુપ્રિયા-અભિનયમાં પોતાના મુકામો હાંસલ કરતી પરણી ચૂકી હતી. રત્ના પાઠક નસીરુદ્દીન શાહ જેવા અત્યંત પ્રતિભાવશાળી અભિનેતાને તો સુપ્રિયા પાઠક પંકજ કપૂર જેવા અભિનેતાને પરણ્યાં હતાં. દીના પાઠક આ બંને દીકરીઓને ત્યાં રહેવા થોડા થોડા દિવસ ચાલી જતાં. દીના પાઠકે બે વાર લગ્ન કરવા પડ્યાં તો તેમની આ દીકરીઓ જેમને પરણી તે તેમના બીજા લગ્ન હતાં. દેખીતી રીતે ગણો તો એક મુસ્લિમ બીજો પંજાબી જમાઇ પરંતુ દીના પાઠક સાચા અર્થમાં કમ્યુનિસ્ટ હતાં. ‘ઉસકી કહાની’માં અભિનય માટે તેમને બંગાળ ફિલ્મ પત્રકાર એસોસિયેશનનો એવોર્ડ મળેલો. દીપા મહેતાની ‘બોલિવૂડ હોલિવૂડ’ના અભિનય માટે પણ તેઓ નોમિનેટ થયેલાં તો ‘ખૂબસૂરત’ની ભૂમિકા માટે ફિલ્મફેરનો એવોર્ડ મળેલો. == ચલચિત્રોની યાદી == * કરિયાવર (1948) * ઉસકી કહાની (1966) * સારા આકાશ (1969) * સત્યકામ  (1969) * ગુરુ (1969) * 'સાત હિન્દુસ્તાની' (1969) * દેવી (1970) * સાચા જૂઠા  (1970) * જલ બિન મછલી નૃત્ય બિન બીજલી (1971) * કોશિશ (1972) * અવિશ્કાર  (1973) * આપ કી કસમ (1974) - સુનિતા માતા * મૌસમ (1975) * ચિતચોર  (1976) - શ્રીમતી પી ચૌધરી * કિનારા (1977) * અનુરોધ (1977) * ઘરોંદા  (1977) * ડ્રીમ ગર્લ (1977) * ભૂમિકા  (1977) * કિતાબ  (1977) * પહેલી (1977) - માસ્ટરજી  પત્ની * બદલ્તે રિશ્તે (1978) - શ્રીમતી ઠાકુર * લડકે  દોનો કડકે  છો (1979) * મીરા (1979) - શ્રીમતી વિરેનદેવ  રાઠોડ 'કુંવરબાઇ * ગોલ માલ (1979) * ખાનદાન  (1979) - ઉષા માતા * ખૂબસુરત (1980) * ભવની ભવાઈ (1980) * થોડીસી બેવફાઈ  (1980) * નરમ ગરમ (1981) * ઉમરાવ જાન (1981) * વિજેતા  (1982) * પ્રેમ રોગ (1982) * અર્થ  (1982) * પ્રેમ તપસ્યા (1983) * વો સાત દિન (1983) * મોહન જોશીએ ફિનિશ્ડ હો! (1984) * હોલી (1984) * ભારત અ પેસેજ (1984) * અનકહી  (1985) * મિર્ચ  મસાલા (1985) * જૂઠી ​​(1985) * એક પાલ (1986) * તમસ (1986) * એક ચાદર  મૈલી  સી (1986) * નાચે  'મયૂરી' રાખવામાં (1986) * ઈજાઝત (1987) * સનમ બેવફા (1991) * સૌદાગર (1991) * આઈના (1993) * આંખે (1993) * રાજા બાબુ (1994) * ઇના મીના ડીકા (1994) * સબસે બડા ખિલાડી (1995) * યરના  (1995) * પરદેસ (1997) * બાદલ (જૂના લેડી) * રાજા કો રાની સે પ્યાર હો ગયા (2000) * લજ્જા (2001) * તુમ બિન (2001) * આશિક (2001) * દેવદાસ (2002) * બોલિવૂડ / હોલિવુડ (2002) * મેરે યાર કી શાદી હૈ (2002) * પીંજર (2003) * બોર્ડર હિન્દુસ્તાન કા (2003) == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:કલાકાર]] [[શ્રેણી:અભિનેત્રી]] [[શ્રેણી:૧૯૨૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૨૦૦૨માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી રંગભૂમિ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] i4qwtngctczcorejwpqy8pmcnhyyuds 0 43777 902178 356340 2026-07-07T20:22:04Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902178 wikitext text/x-wiki '''ડેઝા વુ''' અથવા '''ડેજા વુ'''. '''Déjà vu''' મુળ ફ્રેન્ચ શબ્દ છે. ડેઝા વુ એટલે '''અગાઉથી જોયેલું''',આ એક માનસીક પ્રક્રિયા છે જેમા હાલમાં અનુભવાતી પરિસ્થિતિ કે અનુભવ પહેલા પણ ભુતકાળ થઈ ગયેલ અથવા અનુભવેલ હોવાની પ્રબળ સંવેદના થાય છે. જો કે આ વાસ્તવિક રીતે પહેલીજ વાર આપણી સમક્ષ આ દ્ર્શ્ય સર્જાતું હોય છે. ==વૈજ્ઞાનિક સ્પષ્ટતા== આપણા જીવનમાં જે ઘટના થતી હોય તે આપણા મગજનાં એક સુક્ષ્મ ભાગમાં સંગ્રહ થાય છે.જ્યારે પણ કોઇ નવીન પરિસ્થિતિ થાય છે ત્યારે નિકટવર્તી જગત ના અમુક ભાગો પ્રમાણે આપણા મગજમાં પહેલેથી જે સંગ્રહ થયેલ છવીઓ માંથી હાલની પરિસ્થિતિ મુજબ માનસીક દ્ર્શ્ય ઊભું કરે છે.આથી એવો ભાસ થાય છે કે '''પહેલા પણ આ બધું થઈ ગયેલું છે''' જ્યારે હકીક્તમાં એ પહેલીજ વાર થતું હોય છે. આ વિષય પર હાલમાં પણ સંશોધન ચાલી રહ્યું છે. ઘણાં સંશોધકો આ પૂર્વજન્મની અનુભૂતિ સાથે પણ સાંક્ળે છે. == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.youtube.com/watch?v=67mD5nJ0cP4 Anne Cleary discussing a virtual reality investigation of deja vu] * [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1053810012000049] Familiarity from the Configuration of Objects in 3-dimensional Space and Its Relation to Deja vu: A Virtual Reality Investigation] * [http://medchrome.com/supernatural/deja-vu-scientifically-explained/ Deja Vu : Scientifically Explained | Medchrome] * [http://www.cbc.ca/quirks/media/2005-2006/mp3/qq-2006-02-25d.mp3 Chronic déjà vu - quirks and quarks episode] (mp3) * [http://www.anthonypeake.com A new theory that links déjà vu to Near-Death Experience] &mdash; by Anthony Peake, 2006. * [http://skepdic.com/dejavu.html The Skeptic's Dictionary] * [http://science.howstuffworks.com/deja-vu.htm How Déjà Vu Works] &mdash; a Howstuffworks article * [http://www.deja-experience-research.org Déjà Experience Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117053126/https://deja-experience-research.org/ |date=2021-01-17 }} &mdash; a website dedicated to providing déjà experience information and research [[શ્રેણી:મનોવિજ્ઞાન]] ge4fu6az766w1x80kaliskh33h15iav 0 51891 902152 852903 2026-07-07T15:32:31Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902152 wikitext text/x-wiki {{Infobox person <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | image = Pandit_Bhimsen_Joshi_(cropped).jpg | image_size = | caption = | honorific_prefix = પંડિત | name = ભીમસેન જોશી | honorific_suffix = | birth_date = {{Birth date |df=y|1922|2|04|}} | birth_place = રોણ, [[કર્ણાટક]], ભારત | death_date = {{Death date and age|df=y|2011|1|24|1922|2|04}} | death_place = [[પુણે]], [[મહારાષ્ટ્ર]], [[ભારત]] | years_active = ૧૯૪૧–૨૦૦૦ | occupation = [[હિંદુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીત]], ગાયક | nationality = ભારતીય | parents = ગુરુરાજ રાવ જોશી (પિતા) <br/> રમાબાઈ (માતા) | signature = Signature of Pt. Bhimsen Joshi.svg | awards = {{plainlist| * [[પદ્મશ્રી]] (૧૯૭૨) * [[પદ્મભૂષણ]] (૧૯૮૫) * સંગીત નાટક અકાદમી ફેલોશીપ (૧૯૯૮) * [[પદ્મવિભૂષણ]] (૧૯૯૯) * [[ભારત રત્ન]] (૨૦૦૮) }} | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | instrument = {{hlist|હાર્મોનિયમ|તાનપુરા}} <!--If you think an instrument should be listed, a discussion to reach consensus is needed first--> | genre = <!--These music genres are all sourced under the section #Musical themes and genres--> {{hlist|ખયાલ}} (ભજન, અભંગ) }} }} '''ભીમસેન જોશી''' [[હિંદુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીત]] પરંપરાના એક [[ભારતીય]] ગાયક હતા. તેમનો જન્મ ૪ ફેબ્રુઆરી ૧૯૨૨ના રોજ [[ભારત]]ના [[કર્ણાટક]] રાજ્યના [[ગડગ]] ખાતે એક [[કન્નડ]] માધવા પરિવારમાં થયો હતો.<ref>{{cite web|url=http://books.google.com/books/about/Bhimsen_Joshi.html?id=O0YIAQAAMAAJ|title=ભીમસેન જોશી, એક આત્મકથા|}}</ref> તેઓ [[ખયાલ]] પ્રકારના સંગીત તેમજ ભક્તિ સંગીત (જેમકે, ભજન અને અભંગ) માટે વિખ્યાત છે. ૧૯૯૮માં તેમને સંગીત નાટક અકાદમી અભિછાત્રવૃત્તિથી નવાજવામાં આવ્યા જે સંગીત નાટક અકાદમી દ્વારા આપતો સર્વોચ્ચ સન્માન છે.<ref>{{cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/fellowslist.htm|title=સંગીત નાટક અકાદમીના અભિછાત્રવૃત્તિ ધરાવતા સભ્યોની યાદી|publisher=Official website|access-date=2013-10-07|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023617/http://sangeetnatak.gov.in/sna/fellowslist.htm|url-status=dead}}</ref> ૨૦૦૮માં તેમને ભારતના સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન [[ભારતરત્ન]] વડે નવાજવામાં આવ્યા.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/2008/nov/04ratna.htm|title=ગાયક ભીમસેન જોશીને ભારતરત્ન પુરસ્કાર|publisher=[[Rediff]]|access-date=2009-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090214161418/http://www.rediff.com/news/2008/nov/04ratna.htm|archive-date=2009-02-14|deadurl=no|url-status=live}}</ref> == શરૂઆતનું જીવન == ભીમસેન જોશીના પિતાનું નામ ગુરૂરાજ જોશી હતું અને તેઓ એક શિક્ષક અને સંસ્કૃત ભાષાના નિષ્ણાત હતા. તેમણે એક કન્નડ-અંગ્રેજી શબ્દકોષ પણ લખ્યો હતો. ભીમસેન જોશીના માતાનું નામ ગોદાવરીબાઈ હતું અને તેઓ એક ગૃહિણી હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.itcsra.org/sra_news_views/obituary/bhimsen_joshi.html|title=ભીમસેન જોશી સ્વર્ગસ્થ થયા|3=|access-date=2013-10-07|archive-date=2011-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615010959/http://www.itcsra.org/sra_news_views/obituary/bhimsen_joshi.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://books.google.com/books/about/Bhimsen_Joshi.html?id=O0YIAQAAMAAJ|title=ભીમસેન જોશી એક આત્મકથા|}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2011/02/06/arts/music/06joshi.html| title= NY Times Obit|}}</ref> ==સંગીતની તાલીમ== તેઓના પ્રથમ સંગીત શિક્ષક ચન્નાપ્પા કુર્તાકોટી હતા, જેમણે અનુભવી ગાયક ઈનાયત ખાનને તાલીમ આપી હતી. તેમની પાસેથી ભીમસેન જોશી [[ભૈરવ]] અને [[ભીમપલાસી]] રાગ શીખ્યા. ત્યારબાદ તેઓ પંડિત શ્યામાચાર્યના શિષ્ય બન્યા જેઓ એક [[બદામી]] ખાતે રહેતા હતા અને એક પારંપરિક ગાયક અને પુરોહિત હતા. પંડિય શ્યામાપ્રસાદે તેમને ગાયનની સાથે સાથે [[હાર્મોનિયમ]] વગાડવાની પણ તાલીમ આપી.<ref>{{cite web|url=http://books.google.com/books/about/Bhimsen_Joshi.html?id=O0YIAQAAMAAJ|title=ભીમસેન જોશી, એક આત્મકથા|}}</ref> તેમણે નાનપણમાં અબ્દુલ કરીમ ખાનની એક [[ઠુમરી]] "પિયા બિન નહી આવત ચૈન" સાંભળી હતી જેણે તેમને સંગીતકાર બનવા પ્રેરિત કર્યા. આ સમયગાળા દરમિયાન તેમણે પંડિત સવાઈ ગાંધર્વને પણ કુંડગુલ ખાતે સાંભળ્યા. ૧૯૩૩ની સાલમાં તેઓએ ગુરુની શોધમાં [[ધારવાડ]] છોડી દીધું અને [[બિજાપુર]] જતા રહ્યા.<ref>{{cite web|url=http://books.google.com/books/about/Bhimsen_Joshi.html?id=O0YIAQAAMAAJ|title=ભીમસેન જોશીની આત્મકથામાંથી|}}</ref> <ref name="kan">{{cite web|url=http://archive.deccanherald.com/content/Nov52008/national2008110598978.asp?section=thirdcolumnupdatenews|title=ભીમસેન જોશીની સફળતાનું રાઝ-સતત અભ્યાશ|publisher=Deccan Herald|date=2008-11-05|access-date=2008-11-05|archive-date=2011-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511182635/http://archive.deccanherald.com/content/Nov52008/national2008110598978.asp?section=thirdcolumnupdatenews|url-status=dead}}</ref> ટ્રેનમાં સાથી મુસાફરોએ તેમને આર્થિક મદદ કરી જેના આધારે તેઓ પહેલાં ધારવાડ અને બાદમાં [[પૂણે]] પહોંચ્યા. ત્યારબાદ તેઓ માધવ સંગીત શાળામાં દાખલ થવા માટે [[ગ્વાલિયર]] પહોંચ્યા. તે શાળા ગ્વાલિયરના મહારાજાની મદદથી વિખ્યાત સરોદ વાદક હાફિઝ અલી ખાન દ્વારા ચલાવાતી હતી. તેઓએ ઉત્તર ભારતમાં યોગ્ય ગુરુની શોધમાં ત્રણ વર્ષ સુધી ભ્રમણ કર્યું. તેઓએ [[દિલ્હી]], [[કોલકાતા]], [[ગ્વાલિયર]], [[લખનૌ]] અને [[રામપુર]]ની મુલાકાત લીધી.<ref name="class">{{cite web|url=http://www.mumbaimirror.com/index.aspx?page=article&sectid=91&contentid=2008110620081106034527780499316b0|title=અલગ જ કક્ષા|publisher=Mumbai Mirror|date=2008-11-06|access-date=2008-11-18|archive-date=2013-01-29|archive-url=https://archive.is/20130129120420/http://www.mumbaimirror.com/index.aspx?page=article&sectid=91&contentid=2008110620081106034527780499316b0|url-status=dead}}</ref> આખરે, તેમના પિતાએ તેમને [[જલંધર]]માં શોધી કાઢ્યા અને તેમને ઘરે પાછા લાવ્યા. === સવાઈ ગાંધર્વ === ૧૯૩૬માં, સવાઈ ગાંધર્વ, જેઓ ધારવાડના વતની હતા તે તેમના ગુરુ બનવા સહમત થયા. ભીમસેન જોશી ગુરુ-શિષ્ય પરંપરા અનુસાર તેઓના જ ઘરમાં રહ્યા. તેમણે સવાઈ ગાંધર્વ સાથે તેમની તાલીમ ૧૯૪૦ સુધી ચાલુ રાખી. == કારકિર્દી == ભીમસેન જોશીએ પહેલું જાહેર કાર્યક્રમ ૧૯૪૧માં કર્યો ત્યારે તેઓ ૧૯ વર્ષના હતા. ૧૯૪૨માં તેમનું પ્રથમ [[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]] અને [[હિન્દી]] ભાષીય ભક્તિસંગીત ધરાવતું આલ્બમ એચએમવી દ્વારા પ્રસ્તુત કરાયું. ૧૯૪૩માં ભીમસેન જોશી [[મુંબઈ]] ખાતે સ્થાયી થયા અને એક રેડિયો કલાકાર તરીકે જોડાયા. ૧૯૪૬માં સવાઈ ગાંધર્વના ૬૦મા જન્મદિનની ઉજવણી નિમિત્તે આયોજીત કાર્યક્રમમાં તેમણે કરેલા પ્રદર્શનથી દર્શકો તેમજ તેમના ગુરુ સૌએ તેમને વધાવી લીધા.<ref name=sundaytrib>{{cite news|last=Chatterji|first=Shoma A.|title= એક જીવંત દંતકથા|url=http://www.tribuneindia.com/2008/20081207/spectrum/main5.htm|access-date=25 January 2011|newspaper=The Sunday Tribune|date=7 December 2008}}</ref> === હિન્દુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીત === જોશીના પ્રદર્શનની સંગીત વિવેચકોએ પણ ખૂબ પ્રશંશા કરી જેમકે ડેક્કન હેરાલ્ડના એસ. એન. ચંદ્રશેખરે નોંધ કરી છે કે જોશીની સ્વયંસ્ફૂર્ણા, સચોટ સંગીત, તાનની ઝડપ અને લયનું રહસ્ય તેમની સ્વરની તાલીમનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ કરે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/131822/haunting-melodic-grace-pandit-bhimsen.html | work = Deccan Herald | title=પંડિત ભીમસેન જોશીના સંગીતનો વૈભવ|}}</ref> જોશી પ્રસંગોપાત ''સરગમ'' અને ''તિથાઈ''નો ઉપયોગ કરતા અને તેઓ અવારનવાર કિરાણા ઘરાનાની પારંપરિક રચનાઓ ગાતા. તેઓ હિન્દુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીતના ખૂબ જ રચનાત્મક સંગીતકાર હતા. તેમના સંગીતમાં તેઓ તાલમાં અચાનક જ આશ્ચર્યજનક ફેરફાર કરી શકતા જેમ કે બોલ્તાનનો અણધાર્યો ઉપયોગ. કાળક્રમે તેઓ કેટલાક સંકીર્ણ અને ગંભીર રાગોની જ તરફેણ કરતા અને તેના પર રચનાઓ બનાવતા. તેઓ શુદ્ધ સંગીતના હિમાયતી હતા અને ક્યારેય પણ પ્રાયોગિક પ્રકારનું સંગીત ન આપતા. તેમણે એક જ વખત કાર્નેટિક સંગીતકાર એમ. બાલામુરલીક્રિષ્નન સાથેની જુગલબંધી વખતે આ પ્રમાણે કરેલું. જોશીના સંગીત પર અનેક સંગીતકારોનો પ્રભાવ જોવા મળે છે. તેમાં કેસરબાઈ કેરકર, બેગમ અખ્તર અને ઉસ્તાદ અમીર ખાન પ્રમુખ છે. જોશીને જે સંગીતની શૈલી અને ઘરાણા ગમતાં તેનો તેઓ પોતાના સંગીતમાં વિલય કરતા.<ref>{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/131822/haunting-melodic-grace-pandit-bhimsen.html | work = Deccan Herald | title=પંડિત ભીમસેન જોશીના સંગીતનો વૈભવ|}}</ref> === ભક્તિ સંગીત === ભક્તિ સંગીતમાં ભીમસેન જોશીએ [[કન્નડ]], [[હિન્દી]] અને મરાઠીમાં ગાયેલ ભજન માટે તેઓને ખૂબ વખાણવામાં આવે છે. તેમણે રેકોર્ડ કરેલ ભક્તિસંગીત મરાઠીમાં ''સંતવાણી'' અને કન્નડમાં ''દાસવાણી'' છે.<ref>{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/131822/haunting-melodic-grace-pandit-bhimsen.html | work = Deccan Herald | title=પંડિત ભીમસેન જોશીના સંગીતનો વૈભવ|}}</ref> === દેશભક્તિ સંગીત === ૧૯૮૮માં મીલે સુર મેરા તુમ્હારાના વિડીયોમાં પ્રદર્શન આપવા બદલ તેઓ સમગ્ર ભારતમાં જાણીતા છે. આ વિડીયોની શરૂઆત તેમનાથી થાય છે. આ વિડીયોનું નિર્માણ ભારતની રાષ્ટ્રિય એકતા માટે થયું હતું, તેમાં ભારતીય સંસ્કૃતિનું વૈવિધ્ય દર્શાવવામાં આવ્યું છે. ભારતીય પ્રજાસત્તાકના ૫૦મા [[પ્રજાસત્તાક દિવસે]] [[એ. આર. રહેમાન]] દ્વારા પ્રસ્તુત કરાયેલ [[જન ગણ મન]]ના પણ તેઓ ભાગ હતા. === પાર્શ્વ ગાયન === જોશીએ અનેક ચલચિત્રોમાં પાર્શ્વ ગાયન દ્વારા સ્વર આપ્યો. તેમણે ''બસંત બહાર'' (૧૯૫૬) ફિલ્મમાં [[મન્ના ડે]] સાથે અને ''બીરબલ માય બ્રધર'' (૧૯૭૩)માં [[પંડિત જશરાજ]] સાથે સ્વરાંકન કર્યું. તેમણે ''તનસીન'' (૧૯૫૮) અને ''આંખે'' (૧૯૮૫) જેવી ફિલ્મોના ગીતોને સ્વરબદ્ધ કર્યાં. આંખે ફિલ્મ માટે તેમને પાર્શ્વગાયનનો રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર મળ્યો.<ref>{{cite news|title=ભારત રત્ન ભીમસેન જોશીનું પૂણે ખાતે નિધન|url=http://ibnlive.in.com/news/bharat-ratna-bhimsen-joshi-passes-away-in-pune/141342-3.html|access-date=24 January 2011|publisher=[[IBN Live]]|date=24 January 2011|archive-date=25 જાન્યુઆરી 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110125225148/http://ibnlive.in.com/news/bharat-ratna-bhimsen-joshi-passes-away-in-pune/141342-3.html|url-status=dead}}</ref> તેમણે કન્નડ ભાષાની ફિલ્મોમાં પણ સ્વર આપ્યો.<ref>{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/131822/haunting-melodic-grace-pandit-bhimsen.html | work = Deccan Herald | title=ભીમસેન જોશીનો સંગીત વૈભવ|}}</ref> === સવાઈ ગાંધર્વ સંગીત મહોત્સવ === ૧૯૫૩માં તેમના મિત્ર વસંતરાવ દેશપાંડેની મદદથી તેમણે પોતાના ગુરુ સવાઈ ગાંધર્વનું ઋણ અદા કરવા સંગીત મહોત્સવનું આયોજન કર્યું. મહોત્સવનું આયોજન સવાઈ ગાંધર્વની પ્રથમ પુણ્યતિથિએ હતું. ત્યારથી આ મહોત્સવ નિયમિત રીતે [[ડિસેમ્બર]]ના બીજા [[અઠવાડિયા]]માં પૂણે ખાતે યોજાય છે અને તેનું આયોજન ૧૯૫૩ થી લઈને ૨૦૦૨ સુધી ભીમસેન જોશી પોતે કરતા રહ્યા. ૨૦૦૨માં તેમણે નિવૃત્તિ લીધી. આ સંગીત મહોત્સવ સમગ્ર દેશના પ્રખ્યાત સંગીતકારો માટે ખૂબ મહત્ત્વ ધરાવે છે. == અંગત જીવન == ભીમસેન જોશીએ બે વખત લગ્ન કર્યાં હતાં. તેમના પ્રથમ લગ્ન ૧૯૪૪માં તેમના મામાના દીકરી સુનંદા હુનાગડ સાથે થયા હતા અને તેમના પ્રથમ લગ્નથી તેમને ચાર સંતાન રાઘવેન્દ્ર, ઉષા, સુમંગળા અને આનંદ પ્રાપ્ત થયા હતાં. તેમણે ૧૯૫૧માં તેમના કન્નડ નાટક ''ભાગ્યશ્રી''ના સહ કલાકાર વત્સલા મુધોલકર સાથે લગ્ન કર્યાં હતા. બોમ્બે પ્રાંતમાં [[હિંદુ]]ઓને એક કરતાં વધુ લગ્ન કરવાની છૂટ નહોતી તેમ છતાં તેઓ સુનંદાથી છૂટા થયા નહોતા કે છૂટાછેડા લીધા નહોતા. તેમના બીજા લગ્નથી પ્રાપ્ત સંતાનો જયંત, સુભદ્રા અને શ્રીનિવાસ છે.<ref>{{cite web|url=http://books.google.com/books/about/Bhimsen_Joshi.html?id=O0YIAQAAMAAJ|title=ભીમસેન જોશીની આત્મકથા||}}</ref> તેમને મોટરગાડીઓનો શોખ હતો. તેઓ એક સારા તરવૈયા, [[અસોસિએશન ફુટબોલ|ફુટબોલ]] ખેલાડી અને [[યોગ (મનોશારીરીક જીવનશૈલી)|યોગ]] સાધક પણ હતા. તેમણે પોતાની [[મદ્યપાન]]ની લતને સ્વીકારી હતી પણ જ્યારે તેની અસર તેમના સંગીત પર પડવા લાગી ત્યારે તેમણે તે છોડી દીધો. == માંદગી અને મૃત્યુ == ડિસેમ્બર ૩૧, ૨૦૧૦ના રોજ તેમને [[ન્યૂમોનિયા]] અને [[આંતરિક રક્તસ્ત્રાવ]] સાથે સહ્યાદ્રિ સુપર સ્પેશ્યાલિટી દવાખાનામાં લાવવમાં આવ્યા. શ્વાસમાં તકલીફને કારણે તેમને વેન્ટિલેટર આધાર આપવામાં આવ્યો. દવાખાનામાં જ તેઓને તાણ આંચકી આવ્યા અને તેમને [[ડાયાલીસીસ]] પર મૂકવામાં આવ્યા. તેમની તબિયત ટૂંક સમય માટે સુધરી અને વેન્ટિલેટર દૂર કરવામાં આવ્યું પણ ત્યારબાદ તેમની તબિયર લથડી અને તેઓનું ૨૪ જાન્યુઆરી ૨૦૧૧ના રોજ નિધન થયું.<ref>{{cite news|title=પંડીત ભીમસેન જોશીનું નિધન|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-25/pune/28360943_1_kirana-gharana-maestro-pandit-bhimsen-joshi-sawai-gandharva|access-date=24 January 2011|newspaper=The Times Of India|date=24 January 2011|archive-date=27 ડિસેમ્બર 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227042345/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-25/pune/28360943_1_kirana-gharana-maestro-pandit-bhimsen-joshi-sawai-gandharva|url-status=dead}}</ref> તેમની અંતિમક્રિયા વૈકુંઠ સ્મશાન પૂણે ખાતે સંપૂર્ણ રાજકીય સન્માન સાથે કરવામાં આવી.<ref>{{cite news|title=પંડિત ભીમસેન જોશીની અંત્યેષ્ઠિ સંપૂર્ણ રાજકીય સન્માન સાથે કરવામાં આવી|url=http://entertainment.oneindia.in/music/news/2011/bhimsen-joshi-funeral-state-honours-250111-aid0062.html|access-date=25 January 2011|work=One India|date=25 January 2011|archive-date=13 જુલાઈ 2012|archive-url=https://archive.is/20120713025231/http://entertainment.oneindia.in/music/news/2011/bhimsen-joshi-funeral-state-honours-250111-aid0062.html|url-status=dead}}</ref> == પુરસ્કાર અને સન્માન == * ૧૯૭૨ - [[પદ્મશ્રી]]<ref name=zeenews>{{cite news|title=પં. ભીમસેન જોશી|url=http://www.zeenews.com/news481046.html|access-date=24 January 2011|newspaper=ZEE News|date=5 November 2008}}</ref> * ૧૯૭૬ - સંગીત નાટક અકાદમી એવોર્ડ<ref name=zeenews/> * ૧૯૮૫ - [[પદ્મભૂષણ]]<ref name=zeenews/> * ૧૯૯૯ - [[પદ્મવિભૂષણ]]<ref name=zeenews/> * ૨૦૦૨ - [[મહારાષ્ટ્ર ભૂષણ]]<ref>{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-04-27/news-interviews/27121057_1_bhimsen-joshi-padma-bhushan-classical-music |title=Times Of India Article |access-date=2013-10-30 |archive-date=2012-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120610052842/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-04-27/news-interviews/27121057_1_bhimsen-joshi-padma-bhushan-classical-music |url-status=dead }}</ref> * ૨૦૦૮ - [[ભારત રત્ન]]<ref name=zeenews/> ==સંદર્ભ== {{reflist}} {{ભારત રત્ન}} [[શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા]] [[શ્રેણી:સંગીત]] [[શ્રેણી:૧૯૨૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] 79ftbe74yzyntxjrxkif2gtazh9rm2m 902153 902152 2026-07-07T15:32:46Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:૨૦૧૧માં મૃત્યુ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902153 wikitext text/x-wiki {{Infobox person <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | image = Pandit_Bhimsen_Joshi_(cropped).jpg | image_size = | caption = | honorific_prefix = પંડિત | name = ભીમસેન જોશી | honorific_suffix = | birth_date = {{Birth date |df=y|1922|2|04|}} | birth_place = રોણ, [[કર્ણાટક]], ભારત | death_date = {{Death date and age|df=y|2011|1|24|1922|2|04}} | death_place = [[પુણે]], [[મહારાષ્ટ્ર]], [[ભારત]] | years_active = ૧૯૪૧–૨૦૦૦ | occupation = [[હિંદુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીત]], ગાયક | nationality = ભારતીય | parents = ગુરુરાજ રાવ જોશી (પિતા) <br/> રમાબાઈ (માતા) | signature = Signature of Pt. Bhimsen Joshi.svg | awards = {{plainlist| * [[પદ્મશ્રી]] (૧૯૭૨) * [[પદ્મભૂષણ]] (૧૯૮૫) * સંગીત નાટક અકાદમી ફેલોશીપ (૧૯૯૮) * [[પદ્મવિભૂષણ]] (૧૯૯૯) * [[ભારત રત્ન]] (૨૦૦૮) }} | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | instrument = {{hlist|હાર્મોનિયમ|તાનપુરા}} <!--If you think an instrument should be listed, a discussion to reach consensus is needed first--> | genre = <!--These music genres are all sourced under the section #Musical themes and genres--> {{hlist|ખયાલ}} (ભજન, અભંગ) }} }} '''ભીમસેન જોશી''' [[હિંદુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીત]] પરંપરાના એક [[ભારતીય]] ગાયક હતા. તેમનો જન્મ ૪ ફેબ્રુઆરી ૧૯૨૨ના રોજ [[ભારત]]ના [[કર્ણાટક]] રાજ્યના [[ગડગ]] ખાતે એક [[કન્નડ]] માધવા પરિવારમાં થયો હતો.<ref>{{cite web|url=http://books.google.com/books/about/Bhimsen_Joshi.html?id=O0YIAQAAMAAJ|title=ભીમસેન જોશી, એક આત્મકથા|}}</ref> તેઓ [[ખયાલ]] પ્રકારના સંગીત તેમજ ભક્તિ સંગીત (જેમકે, ભજન અને અભંગ) માટે વિખ્યાત છે. ૧૯૯૮માં તેમને સંગીત નાટક અકાદમી અભિછાત્રવૃત્તિથી નવાજવામાં આવ્યા જે સંગીત નાટક અકાદમી દ્વારા આપતો સર્વોચ્ચ સન્માન છે.<ref>{{cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/fellowslist.htm|title=સંગીત નાટક અકાદમીના અભિછાત્રવૃત્તિ ધરાવતા સભ્યોની યાદી|publisher=Official website|access-date=2013-10-07|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023617/http://sangeetnatak.gov.in/sna/fellowslist.htm|url-status=dead}}</ref> ૨૦૦૮માં તેમને ભારતના સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન [[ભારતરત્ન]] વડે નવાજવામાં આવ્યા.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/2008/nov/04ratna.htm|title=ગાયક ભીમસેન જોશીને ભારતરત્ન પુરસ્કાર|publisher=[[Rediff]]|access-date=2009-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090214161418/http://www.rediff.com/news/2008/nov/04ratna.htm|archive-date=2009-02-14|deadurl=no|url-status=live}}</ref> == શરૂઆતનું જીવન == ભીમસેન જોશીના પિતાનું નામ ગુરૂરાજ જોશી હતું અને તેઓ એક શિક્ષક અને સંસ્કૃત ભાષાના નિષ્ણાત હતા. તેમણે એક કન્નડ-અંગ્રેજી શબ્દકોષ પણ લખ્યો હતો. ભીમસેન જોશીના માતાનું નામ ગોદાવરીબાઈ હતું અને તેઓ એક ગૃહિણી હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.itcsra.org/sra_news_views/obituary/bhimsen_joshi.html|title=ભીમસેન જોશી સ્વર્ગસ્થ થયા|3=|access-date=2013-10-07|archive-date=2011-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615010959/http://www.itcsra.org/sra_news_views/obituary/bhimsen_joshi.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://books.google.com/books/about/Bhimsen_Joshi.html?id=O0YIAQAAMAAJ|title=ભીમસેન જોશી એક આત્મકથા|}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2011/02/06/arts/music/06joshi.html| title= NY Times Obit|}}</ref> ==સંગીતની તાલીમ== તેઓના પ્રથમ સંગીત શિક્ષક ચન્નાપ્પા કુર્તાકોટી હતા, જેમણે અનુભવી ગાયક ઈનાયત ખાનને તાલીમ આપી હતી. તેમની પાસેથી ભીમસેન જોશી [[ભૈરવ]] અને [[ભીમપલાસી]] રાગ શીખ્યા. ત્યારબાદ તેઓ પંડિત શ્યામાચાર્યના શિષ્ય બન્યા જેઓ એક [[બદામી]] ખાતે રહેતા હતા અને એક પારંપરિક ગાયક અને પુરોહિત હતા. પંડિય શ્યામાપ્રસાદે તેમને ગાયનની સાથે સાથે [[હાર્મોનિયમ]] વગાડવાની પણ તાલીમ આપી.<ref>{{cite web|url=http://books.google.com/books/about/Bhimsen_Joshi.html?id=O0YIAQAAMAAJ|title=ભીમસેન જોશી, એક આત્મકથા|}}</ref> તેમણે નાનપણમાં અબ્દુલ કરીમ ખાનની એક [[ઠુમરી]] "પિયા બિન નહી આવત ચૈન" સાંભળી હતી જેણે તેમને સંગીતકાર બનવા પ્રેરિત કર્યા. આ સમયગાળા દરમિયાન તેમણે પંડિત સવાઈ ગાંધર્વને પણ કુંડગુલ ખાતે સાંભળ્યા. ૧૯૩૩ની સાલમાં તેઓએ ગુરુની શોધમાં [[ધારવાડ]] છોડી દીધું અને [[બિજાપુર]] જતા રહ્યા.<ref>{{cite web|url=http://books.google.com/books/about/Bhimsen_Joshi.html?id=O0YIAQAAMAAJ|title=ભીમસેન જોશીની આત્મકથામાંથી|}}</ref> <ref name="kan">{{cite web|url=http://archive.deccanherald.com/content/Nov52008/national2008110598978.asp?section=thirdcolumnupdatenews|title=ભીમસેન જોશીની સફળતાનું રાઝ-સતત અભ્યાશ|publisher=Deccan Herald|date=2008-11-05|access-date=2008-11-05|archive-date=2011-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511182635/http://archive.deccanherald.com/content/Nov52008/national2008110598978.asp?section=thirdcolumnupdatenews|url-status=dead}}</ref> ટ્રેનમાં સાથી મુસાફરોએ તેમને આર્થિક મદદ કરી જેના આધારે તેઓ પહેલાં ધારવાડ અને બાદમાં [[પૂણે]] પહોંચ્યા. ત્યારબાદ તેઓ માધવ સંગીત શાળામાં દાખલ થવા માટે [[ગ્વાલિયર]] પહોંચ્યા. તે શાળા ગ્વાલિયરના મહારાજાની મદદથી વિખ્યાત સરોદ વાદક હાફિઝ અલી ખાન દ્વારા ચલાવાતી હતી. તેઓએ ઉત્તર ભારતમાં યોગ્ય ગુરુની શોધમાં ત્રણ વર્ષ સુધી ભ્રમણ કર્યું. તેઓએ [[દિલ્હી]], [[કોલકાતા]], [[ગ્વાલિયર]], [[લખનૌ]] અને [[રામપુર]]ની મુલાકાત લીધી.<ref name="class">{{cite web|url=http://www.mumbaimirror.com/index.aspx?page=article&sectid=91&contentid=2008110620081106034527780499316b0|title=અલગ જ કક્ષા|publisher=Mumbai Mirror|date=2008-11-06|access-date=2008-11-18|archive-date=2013-01-29|archive-url=https://archive.is/20130129120420/http://www.mumbaimirror.com/index.aspx?page=article&sectid=91&contentid=2008110620081106034527780499316b0|url-status=dead}}</ref> આખરે, તેમના પિતાએ તેમને [[જલંધર]]માં શોધી કાઢ્યા અને તેમને ઘરે પાછા લાવ્યા. === સવાઈ ગાંધર્વ === ૧૯૩૬માં, સવાઈ ગાંધર્વ, જેઓ ધારવાડના વતની હતા તે તેમના ગુરુ બનવા સહમત થયા. ભીમસેન જોશી ગુરુ-શિષ્ય પરંપરા અનુસાર તેઓના જ ઘરમાં રહ્યા. તેમણે સવાઈ ગાંધર્વ સાથે તેમની તાલીમ ૧૯૪૦ સુધી ચાલુ રાખી. == કારકિર્દી == ભીમસેન જોશીએ પહેલું જાહેર કાર્યક્રમ ૧૯૪૧માં કર્યો ત્યારે તેઓ ૧૯ વર્ષના હતા. ૧૯૪૨માં તેમનું પ્રથમ [[મરાઠી ભાષા|મરાઠી]] અને [[હિન્દી]] ભાષીય ભક્તિસંગીત ધરાવતું આલ્બમ એચએમવી દ્વારા પ્રસ્તુત કરાયું. ૧૯૪૩માં ભીમસેન જોશી [[મુંબઈ]] ખાતે સ્થાયી થયા અને એક રેડિયો કલાકાર તરીકે જોડાયા. ૧૯૪૬માં સવાઈ ગાંધર્વના ૬૦મા જન્મદિનની ઉજવણી નિમિત્તે આયોજીત કાર્યક્રમમાં તેમણે કરેલા પ્રદર્શનથી દર્શકો તેમજ તેમના ગુરુ સૌએ તેમને વધાવી લીધા.<ref name=sundaytrib>{{cite news|last=Chatterji|first=Shoma A.|title= એક જીવંત દંતકથા|url=http://www.tribuneindia.com/2008/20081207/spectrum/main5.htm|access-date=25 January 2011|newspaper=The Sunday Tribune|date=7 December 2008}}</ref> === હિન્દુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીત === જોશીના પ્રદર્શનની સંગીત વિવેચકોએ પણ ખૂબ પ્રશંશા કરી જેમકે ડેક્કન હેરાલ્ડના એસ. એન. ચંદ્રશેખરે નોંધ કરી છે કે જોશીની સ્વયંસ્ફૂર્ણા, સચોટ સંગીત, તાનની ઝડપ અને લયનું રહસ્ય તેમની સ્વરની તાલીમનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ કરે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/131822/haunting-melodic-grace-pandit-bhimsen.html | work = Deccan Herald | title=પંડિત ભીમસેન જોશીના સંગીતનો વૈભવ|}}</ref> જોશી પ્રસંગોપાત ''સરગમ'' અને ''તિથાઈ''નો ઉપયોગ કરતા અને તેઓ અવારનવાર કિરાણા ઘરાનાની પારંપરિક રચનાઓ ગાતા. તેઓ હિન્દુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીતના ખૂબ જ રચનાત્મક સંગીતકાર હતા. તેમના સંગીતમાં તેઓ તાલમાં અચાનક જ આશ્ચર્યજનક ફેરફાર કરી શકતા જેમ કે બોલ્તાનનો અણધાર્યો ઉપયોગ. કાળક્રમે તેઓ કેટલાક સંકીર્ણ અને ગંભીર રાગોની જ તરફેણ કરતા અને તેના પર રચનાઓ બનાવતા. તેઓ શુદ્ધ સંગીતના હિમાયતી હતા અને ક્યારેય પણ પ્રાયોગિક પ્રકારનું સંગીત ન આપતા. તેમણે એક જ વખત કાર્નેટિક સંગીતકાર એમ. બાલામુરલીક્રિષ્નન સાથેની જુગલબંધી વખતે આ પ્રમાણે કરેલું. જોશીના સંગીત પર અનેક સંગીતકારોનો પ્રભાવ જોવા મળે છે. તેમાં કેસરબાઈ કેરકર, બેગમ અખ્તર અને ઉસ્તાદ અમીર ખાન પ્રમુખ છે. જોશીને જે સંગીતની શૈલી અને ઘરાણા ગમતાં તેનો તેઓ પોતાના સંગીતમાં વિલય કરતા.<ref>{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/131822/haunting-melodic-grace-pandit-bhimsen.html | work = Deccan Herald | title=પંડિત ભીમસેન જોશીના સંગીતનો વૈભવ|}}</ref> === ભક્તિ સંગીત === ભક્તિ સંગીતમાં ભીમસેન જોશીએ [[કન્નડ]], [[હિન્દી]] અને મરાઠીમાં ગાયેલ ભજન માટે તેઓને ખૂબ વખાણવામાં આવે છે. તેમણે રેકોર્ડ કરેલ ભક્તિસંગીત મરાઠીમાં ''સંતવાણી'' અને કન્નડમાં ''દાસવાણી'' છે.<ref>{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/131822/haunting-melodic-grace-pandit-bhimsen.html | work = Deccan Herald | title=પંડિત ભીમસેન જોશીના સંગીતનો વૈભવ|}}</ref> === દેશભક્તિ સંગીત === ૧૯૮૮માં મીલે સુર મેરા તુમ્હારાના વિડીયોમાં પ્રદર્શન આપવા બદલ તેઓ સમગ્ર ભારતમાં જાણીતા છે. આ વિડીયોની શરૂઆત તેમનાથી થાય છે. આ વિડીયોનું નિર્માણ ભારતની રાષ્ટ્રિય એકતા માટે થયું હતું, તેમાં ભારતીય સંસ્કૃતિનું વૈવિધ્ય દર્શાવવામાં આવ્યું છે. ભારતીય પ્રજાસત્તાકના ૫૦મા [[પ્રજાસત્તાક દિવસે]] [[એ. આર. રહેમાન]] દ્વારા પ્રસ્તુત કરાયેલ [[જન ગણ મન]]ના પણ તેઓ ભાગ હતા. === પાર્શ્વ ગાયન === જોશીએ અનેક ચલચિત્રોમાં પાર્શ્વ ગાયન દ્વારા સ્વર આપ્યો. તેમણે ''બસંત બહાર'' (૧૯૫૬) ફિલ્મમાં [[મન્ના ડે]] સાથે અને ''બીરબલ માય બ્રધર'' (૧૯૭૩)માં [[પંડિત જશરાજ]] સાથે સ્વરાંકન કર્યું. તેમણે ''તનસીન'' (૧૯૫૮) અને ''આંખે'' (૧૯૮૫) જેવી ફિલ્મોના ગીતોને સ્વરબદ્ધ કર્યાં. આંખે ફિલ્મ માટે તેમને પાર્શ્વગાયનનો રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર મળ્યો.<ref>{{cite news|title=ભારત રત્ન ભીમસેન જોશીનું પૂણે ખાતે નિધન|url=http://ibnlive.in.com/news/bharat-ratna-bhimsen-joshi-passes-away-in-pune/141342-3.html|access-date=24 January 2011|publisher=[[IBN Live]]|date=24 January 2011|archive-date=25 જાન્યુઆરી 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110125225148/http://ibnlive.in.com/news/bharat-ratna-bhimsen-joshi-passes-away-in-pune/141342-3.html|url-status=dead}}</ref> તેમણે કન્નડ ભાષાની ફિલ્મોમાં પણ સ્વર આપ્યો.<ref>{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/131822/haunting-melodic-grace-pandit-bhimsen.html | work = Deccan Herald | title=ભીમસેન જોશીનો સંગીત વૈભવ|}}</ref> === સવાઈ ગાંધર્વ સંગીત મહોત્સવ === ૧૯૫૩માં તેમના મિત્ર વસંતરાવ દેશપાંડેની મદદથી તેમણે પોતાના ગુરુ સવાઈ ગાંધર્વનું ઋણ અદા કરવા સંગીત મહોત્સવનું આયોજન કર્યું. મહોત્સવનું આયોજન સવાઈ ગાંધર્વની પ્રથમ પુણ્યતિથિએ હતું. ત્યારથી આ મહોત્સવ નિયમિત રીતે [[ડિસેમ્બર]]ના બીજા [[અઠવાડિયા]]માં પૂણે ખાતે યોજાય છે અને તેનું આયોજન ૧૯૫૩ થી લઈને ૨૦૦૨ સુધી ભીમસેન જોશી પોતે કરતા રહ્યા. ૨૦૦૨માં તેમણે નિવૃત્તિ લીધી. આ સંગીત મહોત્સવ સમગ્ર દેશના પ્રખ્યાત સંગીતકારો માટે ખૂબ મહત્ત્વ ધરાવે છે. == અંગત જીવન == ભીમસેન જોશીએ બે વખત લગ્ન કર્યાં હતાં. તેમના પ્રથમ લગ્ન ૧૯૪૪માં તેમના મામાના દીકરી સુનંદા હુનાગડ સાથે થયા હતા અને તેમના પ્રથમ લગ્નથી તેમને ચાર સંતાન રાઘવેન્દ્ર, ઉષા, સુમંગળા અને આનંદ પ્રાપ્ત થયા હતાં. તેમણે ૧૯૫૧માં તેમના કન્નડ નાટક ''ભાગ્યશ્રી''ના સહ કલાકાર વત્સલા મુધોલકર સાથે લગ્ન કર્યાં હતા. બોમ્બે પ્રાંતમાં [[હિંદુ]]ઓને એક કરતાં વધુ લગ્ન કરવાની છૂટ નહોતી તેમ છતાં તેઓ સુનંદાથી છૂટા થયા નહોતા કે છૂટાછેડા લીધા નહોતા. તેમના બીજા લગ્નથી પ્રાપ્ત સંતાનો જયંત, સુભદ્રા અને શ્રીનિવાસ છે.<ref>{{cite web|url=http://books.google.com/books/about/Bhimsen_Joshi.html?id=O0YIAQAAMAAJ|title=ભીમસેન જોશીની આત્મકથા||}}</ref> તેમને મોટરગાડીઓનો શોખ હતો. તેઓ એક સારા તરવૈયા, [[અસોસિએશન ફુટબોલ|ફુટબોલ]] ખેલાડી અને [[યોગ (મનોશારીરીક જીવનશૈલી)|યોગ]] સાધક પણ હતા. તેમણે પોતાની [[મદ્યપાન]]ની લતને સ્વીકારી હતી પણ જ્યારે તેની અસર તેમના સંગીત પર પડવા લાગી ત્યારે તેમણે તે છોડી દીધો. == માંદગી અને મૃત્યુ == ડિસેમ્બર ૩૧, ૨૦૧૦ના રોજ તેમને [[ન્યૂમોનિયા]] અને [[આંતરિક રક્તસ્ત્રાવ]] સાથે સહ્યાદ્રિ સુપર સ્પેશ્યાલિટી દવાખાનામાં લાવવમાં આવ્યા. શ્વાસમાં તકલીફને કારણે તેમને વેન્ટિલેટર આધાર આપવામાં આવ્યો. દવાખાનામાં જ તેઓને તાણ આંચકી આવ્યા અને તેમને [[ડાયાલીસીસ]] પર મૂકવામાં આવ્યા. તેમની તબિયત ટૂંક સમય માટે સુધરી અને વેન્ટિલેટર દૂર કરવામાં આવ્યું પણ ત્યારબાદ તેમની તબિયર લથડી અને તેઓનું ૨૪ જાન્યુઆરી ૨૦૧૧ના રોજ નિધન થયું.<ref>{{cite news|title=પંડીત ભીમસેન જોશીનું નિધન|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-25/pune/28360943_1_kirana-gharana-maestro-pandit-bhimsen-joshi-sawai-gandharva|access-date=24 January 2011|newspaper=The Times Of India|date=24 January 2011|archive-date=27 ડિસેમ્બર 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227042345/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-25/pune/28360943_1_kirana-gharana-maestro-pandit-bhimsen-joshi-sawai-gandharva|url-status=dead}}</ref> તેમની અંતિમક્રિયા વૈકુંઠ સ્મશાન પૂણે ખાતે સંપૂર્ણ રાજકીય સન્માન સાથે કરવામાં આવી.<ref>{{cite news|title=પંડિત ભીમસેન જોશીની અંત્યેષ્ઠિ સંપૂર્ણ રાજકીય સન્માન સાથે કરવામાં આવી|url=http://entertainment.oneindia.in/music/news/2011/bhimsen-joshi-funeral-state-honours-250111-aid0062.html|access-date=25 January 2011|work=One India|date=25 January 2011|archive-date=13 જુલાઈ 2012|archive-url=https://archive.is/20120713025231/http://entertainment.oneindia.in/music/news/2011/bhimsen-joshi-funeral-state-honours-250111-aid0062.html|url-status=dead}}</ref> == પુરસ્કાર અને સન્માન == * ૧૯૭૨ - [[પદ્મશ્રી]]<ref name=zeenews>{{cite news|title=પં. ભીમસેન જોશી|url=http://www.zeenews.com/news481046.html|access-date=24 January 2011|newspaper=ZEE News|date=5 November 2008}}</ref> * ૧૯૭૬ - સંગીત નાટક અકાદમી એવોર્ડ<ref name=zeenews/> * ૧૯૮૫ - [[પદ્મભૂષણ]]<ref name=zeenews/> * ૧૯૯૯ - [[પદ્મવિભૂષણ]]<ref name=zeenews/> * ૨૦૦૨ - [[મહારાષ્ટ્ર ભૂષણ]]<ref>{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-04-27/news-interviews/27121057_1_bhimsen-joshi-padma-bhushan-classical-music |title=Times Of India Article |access-date=2013-10-30 |archive-date=2012-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120610052842/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-04-27/news-interviews/27121057_1_bhimsen-joshi-padma-bhushan-classical-music |url-status=dead }}</ref> * ૨૦૦૮ - [[ભારત રત્ન]]<ref name=zeenews/> ==સંદર્ભ== {{reflist}} {{ભારત રત્ન}} [[શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા]] [[શ્રેણી:સંગીત]] [[શ્રેણી:૧૯૨૨માં જન્મ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:૨૦૧૧માં મૃત્યુ]] dnyqjvj7gl8dwd938o8wpyspurmshq4 0 63722 902156 860549 2026-07-07T15:33:30Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902156 wikitext text/x-wiki {{infobox person/Wikidata | fetchwikidata = ALL | onlysourced = no }} '''સરિતા જોશી''' (પહેલાં: ''ભોંસલે'') (જન્મ: ૧૭ ઓક્ટોબર, ૧૯૪૧) એ ભારતીય નાટ્ય, ટેલિવીઝન અને ફિલ્મ કલાકાર છે. તેઓ ગુજરાતી નાટ્ય અને મરાઠી નાટ્ય તેમજ મરાઠી ચલચિત્ર કલાકાર પણ છે. તેઓ સ્ટાર પ્લસની ટેલિવીઝન ધારાવાહિક ''બા બહૂ ઔર બેબી'' માં ગોદાવરી ઠક્કરના પાત્ર માટે જાણીતાં છે. સરિતા જોશી આજે પણ રંગભૂમિ અને ટેલીવિઝન તથા બીજી ઈતર પ્રવૃત્તિમાં રત છે. ==અંગત જીવન== તેઓ નાટ્ય દિર્ગ્દર્શક પ્રવિણ જોશી સાથે પરણ્યા છે.<ref name="screen">{{cite web |title= Twining |url= http://www.screenindia.com/old/20020322/tvcov.html |date= ૨૨ માર્ચ ૨૦૦૨ |work= સ્ક્રિન |access-date= ૨૬ ઓગસ્ટ ૨૦૦૯ |archive-date= 2008-03-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20080302060144/http://www.screenindia.com/old/20020322/tvcov.html |url-status= dead }}</ref> તેમની પુત્રી કેતકી દવે દક્ષાના પાત્ર માટે ક્યૂૂંકી સાસ ભી કભી બહુ થી માટે જાણીતા છે. તેમની પુત્રી પૂર્વી જોશી કોમેડી સરકસનાં રજૂકર્તા માટે જાણીતા છે. શરમન જોશી તેમનો ભત્રીજો થાય છે.<ref name="itoday">{{cite web |title= કુટુંબમાં સૌ કોઇ|url=http://indiatoday.intoday.in/story/All+in+the+family/1/4547.html |date=૧૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૮ |publisher=ઇન્ડિયા ટુડે |access-date= ૧૫ મે ૨૦૧૩}}</ref><ref name="mid">{{cite news |title=Baa, beti aur baby|url=http://www.mid-day.com/whatson/2009/nov/281109-riddhi-dave-deekri-no-1.htm |publisher=MiD DAY |date=૨૮ નવેમ્બર ૨૦૦૯ |access-date= ૧૫ મે ૨૦૧૩}}</ref>તેઓ જાણીતી અભિનેત્રી [[પદમા રાણી]]ના બહેન થાય છે. ==પારિતોષિક== ૧૯૮૮માં તેઓએ ભારતની સંગીત, નૃત્ય અને નાટકની રાષ્ટ્રિય અકાદમી એવી સંગીત નાટક અકાદમી તરફથી સંગીત નાટક અકાદમી એવોર્ડ ગુજરાતી નાટકોમાં અભિનય માટે મેળવ્યો હતો.<ref name="screen"/><ref>{{cite web|url=http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm|title=SNA: List of Akademi Awardees|publisher=સંગીત નાટક અકાદમીની વેબસાઇટ|access-date=2015-02-11|archive-date=2012-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217185616/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm|url-status=dead}}</ref> તેમને ૨૦૨૨ના વર્ષનો [[ધીરુભાઈ ઠાકર સવ્યસાચી સારસ્વત પુરસ્કાર]] એનાયત થયો હતો.<ref name="Ahmedabad Mirror 2023">{{cite news|title=Padma Shri Sarita Joshi honoured|date=25 June 2023|newspaper=Ahmedabad Mirror|url=https://www.ahmedabadmirror.com/padma-shri-sarita-joshi-honoured/81858843.html|access-date=23 January 2024|archive-date=23 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123192949/https://www.ahmedabadmirror.com/padma-shri-sarita-joshi-honoured/81858843.html|url-status=live}}</ref> == સંદર્ભ == <references /> == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.imdb.com/name/nm1934428/ ઇન્ટરનેટ મુવી ડેટાબેઝ પર સરિતા જોશી] {{સબસ્ટબ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી કલાકાર]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી અભિનેત્રી]] [[શ્રેણી:૧૯૪૧માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી રંગભૂમિ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] nn91vuw9ql0ruxcp83wqjywo8gotrjq 0 91367 902171 842406 2026-07-07T15:44:04Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902171 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = મૃણાલિની સારાભાઈ | image = Photo by jayraj.jpg | caption = મૃણાલિની સારાભાઈ (૨૦૦૮) | birth_date = {{birth date|df=yes|1918|5|11}} | birth_place = [[કેરળ]], બ્રિટીશ ભારત | death_date = {{Death date and age|df=yes|2016|1|21|1918|5|11}} | death_place = [[અમદાવાદ]], ગુજરાત, ભારત | nationality = ભારતીય | children = [[મલ્લિકા સારાભાઈ]] (પુત્રી)<br/> [[કાર્તિકેય સારાભાઈ]] (પુત્ર) | occupation = નૃત્યાંગના, નૃત્ય નિર્દેશક અને પ્રશિક્ષક | title = દર્પણ એકેડેમી ઓફ પરફોર્મિંગ આર્ટ્સના સ્થાપક | spouse = [[વિક્રમ સારાભાઈ]](m.1942 d. 1971] | honors = [[પદ્મભૂષણ]] (૧૯૯૨)<br />[[પદ્મશ્રી]] (૧૯૬૫) }} '''મૃણાલિની વિક્રમ સારાભાઈ''' (૧૧ મે ૧૯૧૮ – ૨૧ જાન્યુઆરી ૨૦૧૬) એક ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના, નૃત્ય સંચાલક અને પ્રશિક્ષક હતા. તેઓ ''દર્પણ એકેડમી ઓફ આર્ટસ''ના સ્થાપક હતા, જે [[અમદાવાદ]]માં નૃત્ય, નાટક, સંગીત અને કઠપૂતળી કલાની તાલીમ આપતી સંસ્થા છે. તેમને કલામાં તેમના યોગદાન માટે ઘણાં પુરસ્કારો અને સન્માનો પ્રાપ્ત થયા હતા. તેમણે [[ભરતનાટ્યમ]] અને [[કથકલી]] નૃત્યની ૧૮,૦૦૦ વિદ્યાર્થીઓને તાલીમ આપી હતી. તેઓ ભારતીય ભૌતિકશાસ્ત્રી [[વિક્રમ સારાભાઈ]]ના પત્નિ હતા. == જીવન == === પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ === તેમનો જન્મ ૧૧ મે ૧૯૧૮ના રોજ [[કેરળ]]માં,<ref>{{Cite book|title=The Oxford Dictionary of Dance|last=Debra Craine and Judith Mackrell|publisher=University Press|year=૨૦૧૦|isbn=0199563446|location=Oxford|page=૩૯૬}}</ref> મદ્રાસ હાઇકોર્ટમાં ફોજદારી વકીલ એસ. સ્વામીનાથન અને કેરળના [[પલક્કડ]]માં આવેલા અનાક્કારાના નાયર કુટુંબમાંથી આવતા એક સામાજિક કાર્યકર અને સ્વાતંત્ર્યસેનાની એ. વી. અમ્મુકુટ્ટી જેઓ અમ્મુ સ્વામીનાથનથી વધુ ઓળખાય છે, ને ત્યાં થયો હતો. તેમનું બાળપણ [[સ્વિત્ઝરલૅન્ડ]]માં વીત્યું હતું, જ્યાં તેમણે પાશ્ચાત્ય નૃત્ય શૈલીના શરૂઆતી પાઠ ભણ્યા હતા.<ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/12/09/stories/2002120900850300.htm|title=First step, first love|date=૯ ડિસેમ્બર ૨૦૦૨|work=Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20040422214450/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/12/09/stories/2002120900850300.htm|archive-date=૨૨ એપ્રિલ ૨૦૦૪}}</ref> [[રવિન્દ્રનાથ ટાગોર]]ના માર્ગદર્શન હેઠળ તેમણે શાંતિનિકેતનમાં શિક્ષણ મેળવ્યું જ્યાં તેમને પોતાના જીવનની દિશા મળી. તે પછી તેઓ ટૂંકા સમયગાળા માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ગયા જ્યાં તેમણે અમેરિકન એકેડમી ઓફ ડ્રામેટિક આર્ટસમાં પ્રવેશ મેળવ્યો. ભારત પરત ફરી તેમણે દક્ષિણ ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્ય [[ભરતનાટ્યમ]]ની તાલીમ હેઠળ મીનાક્ષી સુંદરમ પિલ્લાઈ અને શાસ્ત્રીય નૃત્ય-નાટિકા [[કથકલી]]ની તાલીમ સુપ્રસિદ્ધ ગુરુ થાકઝવી કુંચુ કુરૂપ પાસે મેળવી હતી. === લગ્ન અને પછીના વર્ષો === મૃણાલિનીના લગ્ન ભારતીય ભૌતિકશાસ્ત્રી [[વિક્રમ સારાભાઈ]] સાથે, જેઓ [[ઇસરો|ભારતીય અવકાશ કાર્યક્રમ]]ના પિતા ગણાય છે, ૧૯૪૨માં થયા હતા. તેમના એક પુત્ર કાર્તિકેય અને પુત્રી મલ્લિકાએ પણ નૃત્ય અને નાટકજગતમાં ખ્યાતિ મેળવી હતી. મૃણાલિનીએ ૧૯૪૮માં અમદાવાદમાં દર્પણ એકેડમી ઓફ આર્ટસની સ્થાપના કરી હતી. તેના એક વર્ષ પછી તેમણે [[પેરિસ]] ખાતે થિએટર નેશનલ ડી ચેઇલોટ ખાતે કાર્યક્રમ આપ્યો હતો જેની વિવેચકોએ ઘણી પ્રશંસા કરી હતી. મૃણાલિની અને વિક્રમભાઇનું લગ્ન જીવન કઠિન રહ્યું હતું. જીવનચરિત્રકાર અમૃતા શાહના મતે વિક્રમ સારાભાઈએ પોતાના વ્યક્તિગત જીવનનો અવકાશ ભરવા માટે વિજ્ઞાનને સામાજીક કાર્યો માટે અમલમાં મૂકીને પોતાને વ્યસ્ત રાખ્યા હતા.<ref>Vikram Sarabhai: A Life by Amrita Shah, 2007, Penguin Viking {{ISBN|0-670-99951-2}}</ref> === અન્ય ક્ષેત્રોમાં યોગદાન === ૩૦૦થી વધુ નૃત્ય નાટિકાઓના સંચાલન સાથે તેમણે નવલકથાઓ, કવિતાઓ, નાટકો અને બાળવાર્તાઓ લખી હતી. તેઓ ગુજરાત સ્ટેટ હેન્ડિક્રાફ્ટ્સ એન્ડ હેન્ડલૂમ ડેવલોપમેન્ટ લિ. ના ચેરપર્સન રહ્યા હતા. તેઓ સર્વોદય ઇન્ટરનેશનલ ટ્રસ્ટ, જે ગાંધીજીના વિચારોને ઉત્તેજન આપતી સંસ્થા છે, તેમજ નહેરુ ફાઉન્ડેશન ફોર ડેવલોપમેન્ટ સંસ્થાઓના ટ્રસ્ટી હતા. તેમની આત્મકથા ''મૃણાલિની સારાભાઈ: ધ વોઇસ ઓફ ધ હાર્ટ'' તરીકે પ્રકાશિત થઇ છે. === કુટુંબ === તેમના પિતા ડો. સ્વામીનાથન મદ્રાસ હાઇકોર્ટના જાણીતા વકીલ અને મદ્રાસ લૉ કોલેજમાં પ્રોફેસર હતા. તેમની માતા અમ્મુ સ્વામીનાથન તેમના સમયના અત્યંત જાણીતા સ્ત્રી સ્વતંત્રતાસેનાની હતા. તેમના મોટા બહેન લક્ષ્મી સહેગલ [[સુભાષચંદ્ર બોઝ]]ની આઝાદ હિંદ ફોજની રાણી ઝાંસી રેજિમેન્ટના કમાન્ડર-ઇન-ચીફ રહ્યા હતા. તેમના મોટા ભાઇ મદ્રાસ હાઇકોર્ટમાં ગોવિંદ સ્વામીનાથન સંવિધાનિક અને ફોજદારી કાયદાઓ તેમજ નાગરિક તેમજ કંપની કાયદાઓના નિષ્ણાત વકીલ હતા; તેઓ મદ્રાસ સ્ટેટના એટર્ની જનરલ રહ્યા હતા. === મૃત્યુ === ૨૦ જાન્યુઆરી ૨૦૧૬ના રોજ તેમને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા અને તેઓ તેના બીજા દિવસે ૯૭ વર્ષની વયે અવસાન પામ્યા હતા.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/noted-danseuse-mrinalini-sarabhai-passed-away/article8133753.ece|title=Mrinalini Sarabhai passes away|date=૨૧ જાન્યુઆરી ૨૦૧૬|work=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=૨૧ જાન્યુઆરી ૨૦૧૬}}</ref> == સન્માન == મૃણાલિની સારાભાઈને ભારત સરકારે ૧૯૯૨માં રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારો પદ્મભૂષણ અને ૧૯૬૫માં પદ્મશ્રી પુરસ્કારો એનાયત કર્યા હતા.<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=૨૦૧૫ | access-date=૨૧ જુલાઇ ૨૦૧૫ | archive-date=2014-11-15 | archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}</ref> ૧૯૯૭માં યુ.કે.ની યુનિવર્સિટી ઓફ ઇસ્ટ એંગલિયાએ તેમને ડોક્ટર ઓફ લેટર્સ (LittD) પદવીથી સન્માનિત કર્યા હતા. ફ્રેન્ચ એશોશિએશન અર્કાઇવ્સ ઇન્ટનેશનલેસ ડી લા ડાન્સે તરફથી મેડલ અને ડિપ્લોમા મેળવનાર તેઓ પ્રથમ ભારતીય હતા. ૧૯૯૦માં તેઓ પેરિસની ઇન્ટરનેશનલ ડાન્સ કાઉન્સિલની સમિતિ માટે નામાંકિત થયા હતા<ref name=in>{{cite book|author=Indira Gandhi Memorial Trust|title=Challenges of the twenty-first century: Conference 1991|url=https://books.google.com/books?id=JScXCLMIkHcC&pg=PA375&dq=%22Darpana+Academy+of+Performing+Arts%22+-inpublisher:icon&lr=&cd=12#v=onepage&q=%22Darpana%20Academy%20of%20Performing%20Arts%22%20-inpublisher%3Aicon&f=false|year=૧૯૯૩|publisher=Taylor & Francis|isbn=81-224-0488-X|page=૩૭૫}}</ref> અને ૧૯૯૪માં નવી દિલ્હીની સંગીત નાટક અકાદમી ફેલોશીપ મેળવી હતી. મેક્સિકોની સરકાર તરફથી તેમને બેલે ફોલ્કલોરિકો ઓફ મેક્સિકોના નાટ્ય સંચાલન માટે તેમને સુવર્ણ ચંદ્રક પ્રાપ્ત થયો હતો. ૨૮ ડિસેમ્બર ૧૯૯૮માં દર્પણ એકેડમી ઓફ આર્ટસની સુવર્ણ જયંતી ઉજવવામાં આવી હતી. આ પ્રસંગે શાસ્ત્રીય નૃત્યના ક્ષેત્ર માટે વાર્ષિક પુરસ્કાર "મૃણાલિની સારાભાઈ પુરસ્કાર"ની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી.<ref name="dr">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19981226/36051964.html|title=Tradition takes over|date=૨૬ ડિસેમ્બર ૧૯૯૮|work=Indian Express|access-date=૨૦ ઓક્ટોબર ૨૦૧૦}}{{Dead link|date=November 2017|fix-attempted=yes}}</ref> કેરળ સરકારના પુરસ્કાર નિશાગાંધી પુરસ્કાર મેળવનાર તેઓ પ્રથમ વ્યકિત હતા. આ પુરસ્કારની શરૂઆત ૨૦૧૩માં કરવામાં આવી હતી.<ref name="hd2013">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/nishagandhi-puraskaram-for-mrinalini-sarabhai/article4347032.ece|title=Nishagandhi Puraskaram for Mrinalini Sarabhai|date=૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૩|publisher=The Hindu|access-date=૨૯ જાન્યુઆરી ૨૦૧૬}}</ref> == આ પણ જુઓ == * [[વિક્રમ સારાભાઈ]] * [[અમદાવાદના લોકોની યાદી|રાષ્ટ્રીય સન્માન પામેલા અમદાવાદના નાગરિકોની યાદી]] == બાહ્ય કડીઓ == {{commons category|Mrinalini Sarabhai|મૃણાલિની સારાભાઈ}} * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} * [https://web.archive.org/web/20110708233437/http://darpana.com/about_us_mrinalini_sarabhai.php દર્પણ એકેદમીની વેબસાઇટ પર જીવનચરિત્ર] * [https://web.archive.org/web/20061002034636/http://www.mkgandhi.org/Sarojini/sarabhai.htm mkgandhi.org] પર જીવનચરિત્ર * [http://mrinalinisarabhai.blogspot.com/ મૃણાલિની સારાભાઈનો બ્લોગ] * [http://mrinalinisarabhai.blogspot.com/ તેમના બ્લોગ પર તેમની આત્મકથા] == સંદર્ભ == {{reflist}} [[શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા]] [[શ્રેણી:૧૯૧૮માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૨૦૧૬માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:ભારતીય મહિલા શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] nmy3otv7nmr27ovpl88qrgxfakvskpw 0 99208 902166 803694 2026-07-07T15:39:46Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902166 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું વ્યક્તિ |નામ =ડો. ધર્મવીર ભારત |image= |ફોટોસાઇઝ = |જન્મ તારીખ =૨૫ ડિસેમ્બર ૧૯૨૬ |જન્મ સ્થળ =અલ્હાબાદ,ઉત્તરપ્રદેશ |મૃત્યુ તારીખ =૪ સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૭ |મૃત્યુ સ્થળ =મુંબઈ |વ્યવસાય = વિચારક અને લેખક |પ્રમુખ કૃતિઓ= -‘ગુનાહો કા દેવતા’, -‘સૂરજ કા સાતવા ઘોડા’ }} ''' ધર્મવીર ભારતી''' આધુનિક [[હિન્દી]] કવિ, નાટ્યકાર, અને સામાજિક વિચારક હતા. તેઓ સાપ્તાહિક પત્રિકા “ધર્મયુગ”ના પ્રમુખ સંપાદક પણ રહી ચૂક્યા હતા. ડો.ધર્મવીર ભારતીને ઇ.સ. ૧૯૭૨માં [[પદ્મશ્રી]] પુરસ્કાર આપી સન્માનીત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમની નવલકથા ''ગુનાહો કા દેવતા '' હિન્દી સાહિત્યની ખૂબ પ્રખ્યાત કૃતિ છે.<ref name="v.v">{{cite book|last=verma|first=|title=Encyclopaedia of Indian Literature: A-Devo|url=https://books.google.com/books?id=ObFCT5_taSgC|volume=1|year=1987|publisher=Sahitya Akademi|location=New Delhi |isbn=978-81-260-1803-1}}</ref> ==બાળપણ== ધર્મવીર ભારતીનો જન્મ ૨૫ ડિસેમ્બર ૧૯૨૬ના રોજ [[અલ્હાબાદ]]માં આવેલા અતરસૂઈવા નામના મહોલ્લામાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ ચિરંજીવલાલા અને માતાનું નામ ચંદાદેવી હતું. ભારતીના પૂર્વજો પશ્ચિમી ઉત્તરપ્રદેશના [[શાહજહાંપુર જિલ્લો|શાહજહાંપુર જિલ્લા]]<nowiki/>ના ખુદાગંજ કસ્બાના જમીનદાર હતા. તેઓ વૃક્ષો, છોડવાઓ, ફૂલો, અને પ્રાણીઓ તથા પક્ષીઓને જીવનપર્યંત પ્રેમ કરતાં રહ્યા હતા. તેમની નાની બહેનનું નામ વિરવાલા હતું. તેમની માતા એક ગંભીર બીમારીમાં સપડાયા અને તેમના ઉપચારના ખર્ચમાં ભારતીના પિતા પર દેવું વધી ગયું હતું અને તેઓ પણ બીમાર પડ્યા અને ૧૯૩૯માં તેઓ મૃત્યુ પામ્યા હતા.<ref name=":0">{{cite book|title=[[ગુજરાતી વિશ્વકોશ]]|last=ભટ્ટ|first=બિંદુ|publisher=ગુજરાત વિશ્વકોશ ટ્રસ્ટ|year=૨૦૦૧|isbn=|volume=૧૪|location=[[અમદાવાદ]]|pages=}}</ref> ==શિક્ષણ== ભારતી અભ્યાસ દરમિયાન પાઠ્ય પુસ્તકો ઉપરાંત કવિતાની પુસ્તકો અને [[અંગ્રેજી]] નવલકથાઓ વાંચવાનો શોખ હતો. તેઓ શાળા છૂટયા પછી ઘેર આવી તરત જ પુસ્તકાલયમાં ચાલ્યા જતાં અને સાંજે મોડા સુધી વાંચન કરતા. તેમણે ભણવાનું છોડી અને આઝાદીની લડાઈમાં ઝંપલાવ્યું. પણ તેમના મામાની સમજાવટથી ફરીથી [[અલ્હાબાદ]]માં વિશ્વવિદ્યાલયમાં સ્નાતકના અભ્યાસ માટે દાખલ થયા. તેઓ [[સુભાષચંદ્ર બોઝ]]ના પ્રસંશક હતા.{{સંદર્ભ}} અભ્યાસની સાથે સાથે તેઓ શૈલી, કીટ્સ, વર્ડ્સવર્થ, ટેનિસન, એમીલી ડિકન્સન, તથા અન્ય ફ્રાંસીસ, જર્મન, અને સ્પેનના કવિઓના અંગેજી અનુવાદનો અભ્યાસ કર્યો. આ ઉપરાંત શરદચંદ્ર, ગોર્કી, ક્યુપિન, બાલઝાક, ચાર્લ્સ ડિકેન્સ, વિકટર હ્યુગો અને ટોલ્સ્ટોયની નવલકથાઓનો ખૂબ ઊંડાણથી વાંચન કર્યું.{{સંદર્ભ}} ભારતી કેટલાક સમય માટે પદ્મકાંત મલવીયની સાથે ''અભ્યુદય''માં કામ કર્યું, ઇલિયન જોશી સાથે ''સંગમ''માં કામ કર્યું. આ સમયમાં જ તેમણે પત્રકારિતામાં રસ દાખવવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે ''હિંદુસ્તાની અકેડેમી''માં કામ શરૂ કર્યું. તેમણે ખૂબ વાર્તાઓ લખી. ''મુર્દા કા ગાંવ '' અને ''સ્વર્ગ અને પૃથ્વી '' નામના બે વાર્તા સંગ્રહો પ્રકાશિત થયા. વિદ્યાર્થીકાળમાં તેમના પર સરદચંદ્ર ચટ્ટોપદ્ધ્યાય, જયશંકર પ્રસાદ અને ઓસ્કાર વાઇલ્ડનો પ્રભાવ હતો. આ સમયે તેઓ માખન લાલ ચાતુર્વેદીના સંપર્કમાં આવ્યા હતા જેમણે તેમને ખૂબ પ્રોત્સાહન પૂરું પડ્યું હતું.{{સંદર્ભ}} સ્નાતકમાં ઉચ્ચ ગુણ પ્રાપ્ત કરવા બદલ તેમને ''ચિંતામણી ગોલ્ડ મેડલ'' એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.<ref name=":0" /> અનુસ્નાતકનો અભ્યાસ તેઓ અંગ્રેજીમાં કરવા ઇચ્છતા હતા પણ મેડલના કારણે ડો. ધિરેન્દ્ર વર્માના કહેવાથી તેમણે હિન્દીમાં નામ લખાવ્યું હતું. આ અભ્યાસ દરમિયાન તેમણે “માર્ક્સવાદ”નું અધય્યન કર્યું. 'પ્રગતિશીલ લેખક સંઘ'ના મંત્રી પણ રહ્યા.{{સંદર્ભ}} ==શોધ કાર્ય== ધર્મવીર ભારતીએ ધિરેન્દ્ર વર્માના માર્ગદર્શન હેઠળ “સિદ્ધ સાહિત્ય”પર શોધ કાર્ય શરૂ કર્યું.તે સમયે સાથે સાથે કેટલીક કવિતાઓ લખી જે પાછળથી ''ઠંડા લોહા'' નામના પુસ્તક સ્વરૂપે પ્રકાશિત થઈ. અને આ સમયે નવલકથા ''ગુનાહો કા દેવતા '' પણ લખી. સામ્યવાદના મોહભંગ પછી ''પ્રગતિવાદ:એક સમીક્ષા '' પુસ્તક પણ લખ્યું. અને ત્યારબાદ ''સૂરજ કા સાતવા ઘોડા''' જેવી અનોખી નવલકથા લખી.<ref name=":0"/> શોધ કાર્ય પૂર્ણ થયા પછી તેઓની વિશ્વવિદ્યાલયમાં પ્રધ્યાપકના રૂપમાં વરણી થઈ. આ દરમિયાન તેમણે ''નદી પ્યાસી થી'' નામનો નાટ્યવાર્તા સંગ્રહ અને ''ચાંદ ઓર ટુટે હુએ લોગ'' નામનો વાર્તા સંગ્રહ લખ્યા.<ref name=":0"/> આ સમયગાળામાં ''અસ્તિત્વવાદ'' તથા પશ્ચિમના અન્ય નવા દર્શનનું અધ્યયન પણ કર્યું.<ref name="v.v"/> ==પુનઃલગ્ન== ઇ.સ ૧૯૫૪માં કાંતા કોહલી સાથે તેમના લગ્ન થયા પણ લગ્ન અસફળ રહયા હતા. ત્યાબાદ ભારતીએ ‘ધર્મયુગ’ના સંપાદનમાં ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. આ દરમિયાન એક શિક્ષિત પરિવારમાં જન્મેલી અલ્હાબાદની છાત્રા પુષ્પલત્તા શર્મા જે [[કલકત્તા]]માં હિન્દી પ્રાધ્યાપક તરીકે જોડાયા હતા તેમની સાથે ભારતીનો પુનઃવિવાહ થયો હતો જે પાછળથી પુષ્પા ભારતી નામે પ્રખ્યાત બન્યા હતા.{{સંદર્ભ}} ==સાહિત્યિક કાર્ય== === કવિતા === *''ઠંડા લોહા'' *''સાત ગીત વર્ષ'' *''કનુપ્રિયા'' *''સપના અભિ ભી'' *''આધન્ત'' === નવલકથાઓ === *''ગુનાહો કા દેવતા'' *''સૂરજ કા સાતવા ઘોડા'' *''ગ્યારહ સાપનોકા દેશ'' === વાર્તાસંગ્રહ === *''મુર્દો કા ગાંવ'' *''સ્વર્ગ ઓર પૃથ્વી'' *''ચાંદ ઓર ટુટે હુએ લોગ'' *''બંદ ગલી કા આખરી મકાન'' *''સાંસ કી કલમ સે'' === નિબંધ === *''ઢેલે પર હિમાલય'' *''કહની અનકહની'' *''પશ્યંતી'' *''સાહિત્ય વિચાર ઓર સ્મૃતિ'' === વિવેચન === *''પ્રગતિવાદ: એક સમીક્ષા'' *''માનવ મૂલ્ય ઓર સાહિત્ય'' === અનુવાદ === *''ઓસ્કાર વાઇલ્ડ કી કહાંનિયા'' *''દેશાંતર''<ref name=":0"/> == વિદેશ યાત્રાઓ == * ૧૯૬૧માં ‘કોમનવેલ્થ રેલશન્સ કમેટી’ના આમંત્રણથી યુરોપ અને ઈંગ્લેન્ડના કેટલાક દેશોની પ્રથમ વિદેશ યાત્રા. * ૧૯૬૨માં ‘પશ્ચિમ જર્મન સરકાર’ના આમંત્રણ પર જર્મની ગયા. * ૧૯૬૬માં ‘ભારતીય દૂતવાસ’ના નિમંત્રણથી ઇંડોનેશિયા તથા થાઈલેંડ ગયા. * ૧૯૭૧માં મુક્તવાહિની સાથે બાંગ્લાદેશની ગુપ્ત યાત્રા કર્યા પછી ક્રાંતિનું આંખે દેખ્યું વર્ણન કર્યું.<ref name=":0"/> * ૧૯૭૪ અને ૧૯૭૬માં મોરિશસ યાત્રા. * ૧૯૭૮માં ચીન સરકારના આમંત્રણ પર ચીન અને સિંગાપોરની યાત્રા. * ૧૯૯૦માં અમેરિકાની યાત્રા.{{સંદર્ભ}} ==અવસાન== ઇ.સ. ૧૯૮૯માં હદય રોગના કારણે તેઓ બીમાર પડ્યા અને અંતે ૪ સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૭ના રોજ અવસાન પામ્યા.{{સંદર્ભ}} ==એવોર્ડ અને સન્માન== * ૧૯૬૭-સંગીત નાટક અકાદમી સદસ્યતા, દિલ્લી. * ૧૯૮૪-હલ્દીઘાટી શ્રેષ્ઠ પત્રકારિતા પુરસ્કાર, રાજસ્થાન. * ૧૯૮૫-સાહિત્ય અકાદમી રત્ન સદસ્યતા, દિલ્લી. * ૧૯૮૬-સંસ્થા સમ્માન, ઉત્તરપ્રદેશ હિન્દી સંસ્થાન. * ૧૯૮૮-સર્વશ્રેષ્ઠ નાટ્યકાર પુરષ્કાર, સંગીત નાટક અકાદમી દિલ્લી.   * ૧૯૮૮-સર્વશ્રેષ્ઠ લેખક સમ્માન ,મહારાણા મેવાડ ફાઉન્ડેશન, રાજસ્થાન.{{સંદર્ભ}} ==સંદર્ભો== {{Reflist}} [[શ્રેણી:હિંદી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:૧૯૨૬માં જન્મ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] 7ccczv20njpssnpdo9f13d3cuwqc2so 902167 902166 2026-07-07T15:39:59Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:૧૯૯૭માં મૃત્યુ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902167 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું વ્યક્તિ |નામ =ડો. ધર્મવીર ભારત |image= |ફોટોસાઇઝ = |જન્મ તારીખ =૨૫ ડિસેમ્બર ૧૯૨૬ |જન્મ સ્થળ =અલ્હાબાદ,ઉત્તરપ્રદેશ |મૃત્યુ તારીખ =૪ સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૭ |મૃત્યુ સ્થળ =મુંબઈ |વ્યવસાય = વિચારક અને લેખક |પ્રમુખ કૃતિઓ= -‘ગુનાહો કા દેવતા’, -‘સૂરજ કા સાતવા ઘોડા’ }} ''' ધર્મવીર ભારતી''' આધુનિક [[હિન્દી]] કવિ, નાટ્યકાર, અને સામાજિક વિચારક હતા. તેઓ સાપ્તાહિક પત્રિકા “ધર્મયુગ”ના પ્રમુખ સંપાદક પણ રહી ચૂક્યા હતા. ડો.ધર્મવીર ભારતીને ઇ.સ. ૧૯૭૨માં [[પદ્મશ્રી]] પુરસ્કાર આપી સન્માનીત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમની નવલકથા ''ગુનાહો કા દેવતા '' હિન્દી સાહિત્યની ખૂબ પ્રખ્યાત કૃતિ છે.<ref name="v.v">{{cite book|last=verma|first=|title=Encyclopaedia of Indian Literature: A-Devo|url=https://books.google.com/books?id=ObFCT5_taSgC|volume=1|year=1987|publisher=Sahitya Akademi|location=New Delhi |isbn=978-81-260-1803-1}}</ref> ==બાળપણ== ધર્મવીર ભારતીનો જન્મ ૨૫ ડિસેમ્બર ૧૯૨૬ના રોજ [[અલ્હાબાદ]]માં આવેલા અતરસૂઈવા નામના મહોલ્લામાં થયો હતો. તેમના પિતાનું નામ ચિરંજીવલાલા અને માતાનું નામ ચંદાદેવી હતું. ભારતીના પૂર્વજો પશ્ચિમી ઉત્તરપ્રદેશના [[શાહજહાંપુર જિલ્લો|શાહજહાંપુર જિલ્લા]]<nowiki/>ના ખુદાગંજ કસ્બાના જમીનદાર હતા. તેઓ વૃક્ષો, છોડવાઓ, ફૂલો, અને પ્રાણીઓ તથા પક્ષીઓને જીવનપર્યંત પ્રેમ કરતાં રહ્યા હતા. તેમની નાની બહેનનું નામ વિરવાલા હતું. તેમની માતા એક ગંભીર બીમારીમાં સપડાયા અને તેમના ઉપચારના ખર્ચમાં ભારતીના પિતા પર દેવું વધી ગયું હતું અને તેઓ પણ બીમાર પડ્યા અને ૧૯૩૯માં તેઓ મૃત્યુ પામ્યા હતા.<ref name=":0">{{cite book|title=[[ગુજરાતી વિશ્વકોશ]]|last=ભટ્ટ|first=બિંદુ|publisher=ગુજરાત વિશ્વકોશ ટ્રસ્ટ|year=૨૦૦૧|isbn=|volume=૧૪|location=[[અમદાવાદ]]|pages=}}</ref> ==શિક્ષણ== ભારતી અભ્યાસ દરમિયાન પાઠ્ય પુસ્તકો ઉપરાંત કવિતાની પુસ્તકો અને [[અંગ્રેજી]] નવલકથાઓ વાંચવાનો શોખ હતો. તેઓ શાળા છૂટયા પછી ઘેર આવી તરત જ પુસ્તકાલયમાં ચાલ્યા જતાં અને સાંજે મોડા સુધી વાંચન કરતા. તેમણે ભણવાનું છોડી અને આઝાદીની લડાઈમાં ઝંપલાવ્યું. પણ તેમના મામાની સમજાવટથી ફરીથી [[અલ્હાબાદ]]માં વિશ્વવિદ્યાલયમાં સ્નાતકના અભ્યાસ માટે દાખલ થયા. તેઓ [[સુભાષચંદ્ર બોઝ]]ના પ્રસંશક હતા.{{સંદર્ભ}} અભ્યાસની સાથે સાથે તેઓ શૈલી, કીટ્સ, વર્ડ્સવર્થ, ટેનિસન, એમીલી ડિકન્સન, તથા અન્ય ફ્રાંસીસ, જર્મન, અને સ્પેનના કવિઓના અંગેજી અનુવાદનો અભ્યાસ કર્યો. આ ઉપરાંત શરદચંદ્ર, ગોર્કી, ક્યુપિન, બાલઝાક, ચાર્લ્સ ડિકેન્સ, વિકટર હ્યુગો અને ટોલ્સ્ટોયની નવલકથાઓનો ખૂબ ઊંડાણથી વાંચન કર્યું.{{સંદર્ભ}} ભારતી કેટલાક સમય માટે પદ્મકાંત મલવીયની સાથે ''અભ્યુદય''માં કામ કર્યું, ઇલિયન જોશી સાથે ''સંગમ''માં કામ કર્યું. આ સમયમાં જ તેમણે પત્રકારિતામાં રસ દાખવવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે ''હિંદુસ્તાની અકેડેમી''માં કામ શરૂ કર્યું. તેમણે ખૂબ વાર્તાઓ લખી. ''મુર્દા કા ગાંવ '' અને ''સ્વર્ગ અને પૃથ્વી '' નામના બે વાર્તા સંગ્રહો પ્રકાશિત થયા. વિદ્યાર્થીકાળમાં તેમના પર સરદચંદ્ર ચટ્ટોપદ્ધ્યાય, જયશંકર પ્રસાદ અને ઓસ્કાર વાઇલ્ડનો પ્રભાવ હતો. આ સમયે તેઓ માખન લાલ ચાતુર્વેદીના સંપર્કમાં આવ્યા હતા જેમણે તેમને ખૂબ પ્રોત્સાહન પૂરું પડ્યું હતું.{{સંદર્ભ}} સ્નાતકમાં ઉચ્ચ ગુણ પ્રાપ્ત કરવા બદલ તેમને ''ચિંતામણી ગોલ્ડ મેડલ'' એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.<ref name=":0" /> અનુસ્નાતકનો અભ્યાસ તેઓ અંગ્રેજીમાં કરવા ઇચ્છતા હતા પણ મેડલના કારણે ડો. ધિરેન્દ્ર વર્માના કહેવાથી તેમણે હિન્દીમાં નામ લખાવ્યું હતું. આ અભ્યાસ દરમિયાન તેમણે “માર્ક્સવાદ”નું અધય્યન કર્યું. 'પ્રગતિશીલ લેખક સંઘ'ના મંત્રી પણ રહ્યા.{{સંદર્ભ}} ==શોધ કાર્ય== ધર્મવીર ભારતીએ ધિરેન્દ્ર વર્માના માર્ગદર્શન હેઠળ “સિદ્ધ સાહિત્ય”પર શોધ કાર્ય શરૂ કર્યું.તે સમયે સાથે સાથે કેટલીક કવિતાઓ લખી જે પાછળથી ''ઠંડા લોહા'' નામના પુસ્તક સ્વરૂપે પ્રકાશિત થઈ. અને આ સમયે નવલકથા ''ગુનાહો કા દેવતા '' પણ લખી. સામ્યવાદના મોહભંગ પછી ''પ્રગતિવાદ:એક સમીક્ષા '' પુસ્તક પણ લખ્યું. અને ત્યારબાદ ''સૂરજ કા સાતવા ઘોડા''' જેવી અનોખી નવલકથા લખી.<ref name=":0"/> શોધ કાર્ય પૂર્ણ થયા પછી તેઓની વિશ્વવિદ્યાલયમાં પ્રધ્યાપકના રૂપમાં વરણી થઈ. આ દરમિયાન તેમણે ''નદી પ્યાસી થી'' નામનો નાટ્યવાર્તા સંગ્રહ અને ''ચાંદ ઓર ટુટે હુએ લોગ'' નામનો વાર્તા સંગ્રહ લખ્યા.<ref name=":0"/> આ સમયગાળામાં ''અસ્તિત્વવાદ'' તથા પશ્ચિમના અન્ય નવા દર્શનનું અધ્યયન પણ કર્યું.<ref name="v.v"/> ==પુનઃલગ્ન== ઇ.સ ૧૯૫૪માં કાંતા કોહલી સાથે તેમના લગ્ન થયા પણ લગ્ન અસફળ રહયા હતા. ત્યાબાદ ભારતીએ ‘ધર્મયુગ’ના સંપાદનમાં ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. આ દરમિયાન એક શિક્ષિત પરિવારમાં જન્મેલી અલ્હાબાદની છાત્રા પુષ્પલત્તા શર્મા જે [[કલકત્તા]]માં હિન્દી પ્રાધ્યાપક તરીકે જોડાયા હતા તેમની સાથે ભારતીનો પુનઃવિવાહ થયો હતો જે પાછળથી પુષ્પા ભારતી નામે પ્રખ્યાત બન્યા હતા.{{સંદર્ભ}} ==સાહિત્યિક કાર્ય== === કવિતા === *''ઠંડા લોહા'' *''સાત ગીત વર્ષ'' *''કનુપ્રિયા'' *''સપના અભિ ભી'' *''આધન્ત'' === નવલકથાઓ === *''ગુનાહો કા દેવતા'' *''સૂરજ કા સાતવા ઘોડા'' *''ગ્યારહ સાપનોકા દેશ'' === વાર્તાસંગ્રહ === *''મુર્દો કા ગાંવ'' *''સ્વર્ગ ઓર પૃથ્વી'' *''ચાંદ ઓર ટુટે હુએ લોગ'' *''બંદ ગલી કા આખરી મકાન'' *''સાંસ કી કલમ સે'' === નિબંધ === *''ઢેલે પર હિમાલય'' *''કહની અનકહની'' *''પશ્યંતી'' *''સાહિત્ય વિચાર ઓર સ્મૃતિ'' === વિવેચન === *''પ્રગતિવાદ: એક સમીક્ષા'' *''માનવ મૂલ્ય ઓર સાહિત્ય'' === અનુવાદ === *''ઓસ્કાર વાઇલ્ડ કી કહાંનિયા'' *''દેશાંતર''<ref name=":0"/> == વિદેશ યાત્રાઓ == * ૧૯૬૧માં ‘કોમનવેલ્થ રેલશન્સ કમેટી’ના આમંત્રણથી યુરોપ અને ઈંગ્લેન્ડના કેટલાક દેશોની પ્રથમ વિદેશ યાત્રા. * ૧૯૬૨માં ‘પશ્ચિમ જર્મન સરકાર’ના આમંત્રણ પર જર્મની ગયા. * ૧૯૬૬માં ‘ભારતીય દૂતવાસ’ના નિમંત્રણથી ઇંડોનેશિયા તથા થાઈલેંડ ગયા. * ૧૯૭૧માં મુક્તવાહિની સાથે બાંગ્લાદેશની ગુપ્ત યાત્રા કર્યા પછી ક્રાંતિનું આંખે દેખ્યું વર્ણન કર્યું.<ref name=":0"/> * ૧૯૭૪ અને ૧૯૭૬માં મોરિશસ યાત્રા. * ૧૯૭૮માં ચીન સરકારના આમંત્રણ પર ચીન અને સિંગાપોરની યાત્રા. * ૧૯૯૦માં અમેરિકાની યાત્રા.{{સંદર્ભ}} ==અવસાન== ઇ.સ. ૧૯૮૯માં હદય રોગના કારણે તેઓ બીમાર પડ્યા અને અંતે ૪ સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૭ના રોજ અવસાન પામ્યા.{{સંદર્ભ}} ==એવોર્ડ અને સન્માન== * ૧૯૬૭-સંગીત નાટક અકાદમી સદસ્યતા, દિલ્લી. * ૧૯૮૪-હલ્દીઘાટી શ્રેષ્ઠ પત્રકારિતા પુરસ્કાર, રાજસ્થાન. * ૧૯૮૫-સાહિત્ય અકાદમી રત્ન સદસ્યતા, દિલ્લી. * ૧૯૮૬-સંસ્થા સમ્માન, ઉત્તરપ્રદેશ હિન્દી સંસ્થાન. * ૧૯૮૮-સર્વશ્રેષ્ઠ નાટ્યકાર પુરષ્કાર, સંગીત નાટક અકાદમી દિલ્લી.   * ૧૯૮૮-સર્વશ્રેષ્ઠ લેખક સમ્માન ,મહારાણા મેવાડ ફાઉન્ડેશન, રાજસ્થાન.{{સંદર્ભ}} ==સંદર્ભો== {{Reflist}} [[શ્રેણી:હિંદી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:૧૯૨૬માં જન્મ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:૧૯૯૭માં મૃત્યુ]] 6g3f2lj052wtxecp0u8358vwk0a289v 0 112647 902155 830952 2026-07-07T15:33:14Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902155 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = એમ. એસ. સુબ્બુલક્ષ્મી | background = ગાયિકા | image = MS Subbulakshmi 2005 stamp of India.jpg | caption = ભારતીય ટપાલ ટિકિટ પર એમ. એસ. સુબ્બુલક્ષ્મી | birth_name = મદુરાઇ ષણ્મુખવડીવુ સુબ્બુલક્ષ્મી | alias = એમ. એસ. | birth_date = {{birth date|df=yes|1916|9|16}} | birth_place = [[મદુરાઇ]], મદ્રાસ પ્રાંત, ભારત | origin = [[ભારત]] | death_date = {{death date and age|df=yes|2004|12|11|1916|9|16}} | death_place = [[ચેન્નઈ]], [[તમિલનાડુ]], ભારત | genre = ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીત | occupation = શાસ્ત્રીય ગાયક | instrument = | years_active = ૧૯૩૦ — ૨૦૦૪ }} '''મદુરાઇ ષણ્મુખવડીવુ સુબ્બુલક્ષ્મી''' ([[સપ્ટેમ્બર ૧૬|૧૬ સપ્ટેમ્બર]] ૧૯૧૬ – [[ડિસેમ્બર ૧૧|૧૧ ડિસેમ્બર]] ૨૦૦૪) કર્ણાટકી સંગીત ગાયિકા હતા. તેઓ ભારતનું સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન [[ભારત રત્ન]] મેળવનાર પ્રથમ સંગીતકાર હતા.<ref>{{cite news|title=M S Subbulakshmi: 'Nightingale' of Carnatic music |url=http://www.rediff.com/news/2004/dec/11ms2.htm |newspaper=Rediff |date=12 December 2004 |location=India |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20150708075137/http://www.rediff.com/news/2004/dec/11ms2.htm |archive-date=8 July 2015 }}</ref> તેઓ એશિયાના નોબલ પુરસ્કાર તરીકે ઓળખાતા રેમન મેગ્સેસ પુરસ્કાર મેળવનાર પ્રથમ ભારતીય સંગીતકાર હતા.<ref>{{cite news |author=Clare Arthurs |title=Activists share 'Asian Nobel Prize' |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/851034.stm |publisher=BBC News |date=25 July 2000 |access-date=20 February 2008 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ઉપરાંત ૧૯૬૬માં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભામાં કાર્યક્રમ કરનાર પ્રથમ ભારતીય પણ હતા.<ref>{{cite web |author= |url=http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationSubbulakshmiMon.htm |title=Ramon Magsaysay Award Foundation |publisher=Rmaf.org.ph |date= |access-date=22 September 2013 |archive-date=1 સપ્ટેમ્બર 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100901045121/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationSubbulakshmiMon.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{citation | year=1982 | title = The Ramon Magsaysay awards | publisher=Ramon Magsaysay Award Foundation | url=https://books.google.com/books?id=KxblAAAAMAAJ&q=semi-classical | page=141}}</ref> ==જીવન પરિચય== ===પ્રારંભિક જીવન=== સુબ્બુલક્ષ્મીનો જન્મ ૧૬ સપ્ટેમ્બર ૧૯૧૬ના રોજ મદ્રાસ પ્રાંતના [[મદુરાઇ]] ખાતે ષણ્મુખવડીર અમ્માલ અને સુબ્રમણ્યમ ઐયરને ત્યાં થયો હતો. તેમણે ખૂબ જ નાની ઉંમરથી કર્ણાટકી સંગીત શીખવાની શરૂઆત કરી તથા સેમ્મગુડી શ્રીનિવાસ ઐયરના માર્ગદર્શન હેઠળ પ્રશિક્ષણ પ્રાપ્ત કર્યું. બાદમાં પંડિત નારાયણરાવ વ્યાસના માર્ગદર્શન હેઠળ હિંદુસ્તાની સંગીતમાં ઉચ્ચ શિક્ષા પ્રાપ્ત કરી. તેમની માતા દેવદાસી સમુદાય દ્વારા સંગીત પ્રતિપાદક અને નિયમિત મંચ કલાકાર હતા. સુબ્બુલક્ષ્મી બાળપણથી જ સંગીત શીખવા માટેના અનુકૂળ વાતાવરણમાં ઉછર્યા હતા. તેમણે અગિયાર વર્ષની ઉંમરે ૧૯૨૭માં રોકફોર્ટ મંદિર, [[તિરુચિરાપલ્લી]] ખાતે પોતાનો પ્રથમ જાહેર કાર્યક્રમ આપ્યો. આ કલાપ્રદર્શન કાર્યક્રમનું આયોજન તિરુચિરાપલ્લી ખાતેના [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]]ના નેતા એફ. જી. નતેસા ઐયર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="autogenerated25">SRUTI magazine cover story on F.G.Natesa Iyer, page 25, issue number 330, March 2012</ref> ૧૯૩૬માં સુબ્બુલક્ષ્મી [[ચેન્નઈ|મદ્રાસ]] આવી ગયા.<ref name="Hindu-Obit">{{cite news|url=http://www.hinduonnet.com/2004/12/12/stories/2004121215950100.htm|title=M.S. subbulakshmi passes away, aged 88|date=12 December 2004|newspaper=The Hindu|access-date=19 October 2009|archive-date=19 ઑક્ટોબર 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091019104902/http://www.hinduonnet.com/2004/12/12/stories/2004121215950100.htm|url-status=dead}}</ref> અહીં ૧૯૩૮માં તેમણે ''સેવાસદન'' નામની ફિલ્મમાં અભિનેત્રી તરીકેની ભૂમિકા ભજવી.<ref name="NRCW bio">{{cite web|url=http://nrcw.nic.in/shared/sublinkimages/86.pdf|title=M. S. Subbulakshmi (1916–2004)|format=PDF|publisher=National Resource Center for Women, Government of India|access-date=19 October 2009|archive-date=1 ફેબ્રુઆરી 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100201100033/http://nrcw.nic.in/shared/sublinkimages/86.pdf|url-status=dead}}</ref> ==કારકિર્દી== [[Image:Sevasadhanam 1938film.jpg|thumb|એમ. એસ. સુબ્બુલક્ષ્મી (ડાબે) એસ. વારાલક્ષ્મી સાથે ફિલ્મ ''સેવાસદન''માં (૧૯૩૮)|alt=]] ===સંગીત=== સુબ્બુલક્ષ્મીએ બાળપણથી જ તેમના માતા પાસેથી કર્ણાટકી સંગીત શીખવાની શરૂઆત કરી. બાદમાં પંડિત નારાયણરાવ વ્યાસ પાસેથી હિંદુસ્તાની સંગીતમાં પણ પ્રશિક્ષણ મેળવ્યું. તેઓ માત્ર દસ વર્ષના હતા ત્યારે તેમનું પહેલું રેકોર્ડિંગ બહાર પડ્યું. ૧૯૨૯માં મદ્રાસ સંગીત અકાદમી ખાતે ૧૩ વર્ષની ઉંમરે સંગીત કાર્યક્રમ આપ્યો. જેમાં તેમણે હિન્દુ ભજન રજૂ કર્યા હતા.<ref>{{cite news|url=http://pakistantimes.net/2004/12/13/top10.htm|title=Popular Indian classical singer M.S. Subbulakshmi dead|date=13 December 2004|newspaper=Pakistan Times|access-date=16 October 2009|url-status=dead|archive-url = https://web.archive.org/web/20080611172835/http://pakistantimes.net/2004/12/13/top10.htm|archive-date=11 June 2008}}</ref> આ કાર્યક્રમ બાદ તેઓ અગ્રણી કર્ણાટકી ગાયિકા બની ગયા.<ref name="Hindu-Obit"/><ref name="Encyclopaedia of Bharat Ratnas">{{cite book|last=Murthi|first=R. K.|title=Encyclopedia of Bharat Ratnas|publisher=Pitambar Publishing|pages=176–179|isbn=978-81-209-1307-3|url=https://books.google.com/books?id=HkF3avvFvb4C&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage&q=&f=false}}</ref> તેમણે ભારતના સાંસ્કૃતિક રાજદૂત તરીકે [[લંડન]], [[ન્યુ યોર્ક|ન્યુયોર્ક]], [[કેનેડા]] સહિતના ઘણા દેશોમાં સીમાચિહ્નરૂપ સંગીત કાર્યક્રમો રજૂ કર્યા.<ref>{{cite web |url=http://pib.nic.in/feature/feyr98/PIBF2602982.html|title=M.S.SUBBULAKSHMI – A DIVINE MAESTRO|author=K.S. Mahadevan|date= |website= |publisher=Press Information Bureau, Government of India|access-date=6 January 2012}}</ref> ૧૯૭૭માં તેમના પતિ કલ્કિ સદાશિવમના અવસાન બાદ તેમણે સંગીતના જાહેર કાર્યક્રમ આપવાનું બંધ કરી દીધું. ===ફિલ્મ=== સુબ્બુલક્ષ્મીએ કારકિર્દીની શરૂઆતમાં કેટલીક તમિલ ફિલ્મોમાં અભિનય આપ્યો હતો. ''સેવાસદન'' તેમની પહેલી ફિલ્મ હતી. કે. સુબ્રમણ્યમ દ્વારા નિર્દેશિત આ ફિલ્મના મુખ્ય નાયક તરીકેની ભૂમિકા એફ. જી. નતેસા ઐયરે ભજવી હતી.<ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2000/07/10/stories/09100224.htm |title=The stamp of honour |work=The Hindu |publisher=Hinduonnet.com |date=10 July 2000 |access-date=22 September 2013 |archive-date=6 ઑગસ્ટ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806041332/http://www.thehindu.com/2000/07/10/stories/09100224.htm |url-status=dead }}</ref> આ ફિલ્મ [[પ્રેમચંદ]]ની નવલકથા ''બાઝાર–એ–હુસ્ન'' પર આધારિત હતી. તેમના પતિના રાષ્ટ્રવાદી તામિલ સામયિક ''કલ્કિ''ના પ્રકાશન ભંડોળ માટે તેમણે ''સાવિત્રી'' નામની ફિલ્મમાં નારદનું પુરુષ પાત્ર પણ ભજવ્યું હતું. ૧૯૪૫માં રજુ થયેલી ફિલ્મ ''મીરાં'' તેમની સૌથી યાદગાર ફિલ્મ હતી. આ ફિલ્મમાં તેમણે ભક્તિ કવયિત્રી મીરાબાઇનું પાત્ર ભજવ્યું હતું. ૧૯૪૭માં આ ફિલ્મ હિંદીમાં ફરીથી બનાવવામાં આવી હતી. {{Clear}} ==પુરસ્કાર અને સન્માન== [[File:Ms subbulakshmi.jpg|thumb|એમ. એસ. સુબ્બુલક્ષ્મી એક રંગની સાડીમાં જે તેમના નામનો પર્યાય બની ગઈ હતી : એમ. એસ. બ્લ્યુ]] જવાહરલાલ નહેરુએ તેમને ''સંગીતની રાણી'' કહી નવાજ્યા હતા. લતા મંગેશકરે ''તપસ્વીની'', ઉસ્તાદ બડે ગુલામ અલી ખાને ''સુશ્વરલક્ષ્મી'' તથા કિશોરી અમુનકરે તેમને ''આઠમા સૂર'' તરીકે ઓળખાવ્યા હતા. ''ભજ ગોવિંદમ્'', 'વિષ્ણુ સહસ્ત્રાનામ'', ''હરિ તુમ હરો'' અને ''વેંકટેશ્વર જપ'' તેમના કેટલાક પ્રસિદ્ધ ભજનો છે. તેમને મળેલા કેટલાક સન્માન-પુરસ્કારો આ પ્રમાણે છે : * ''[[પદ્મભૂષણ]]'' (૧૯૫૪)<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 }}</ref> * ''સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર'' (૧૯૫૬) * ''સંગીત કલાનિધિ'' (૧૯૬૮) * [[રેમન મેગ્સેસ એવોર્ડ]] (૧૯૭૪) * ''[[પદ્મવિભૂષણ]]'' (૧૯૭૫)<ref name="Padma Awards" /> * ''કાલિદાસ સન્માન'' (૧૯૮૮) * રાષ્ટ્રીય એકતા માટે ''ઈન્દિરા ગાંધી પુરસ્કાર'' (૧૯૯૦) * ''[[ભારત રત્ન]]'' (૧૯૯૮) ૧૮ ડિસેમ્બર ૨૦૦૫ના રોજ ભારતીય ટપાલ વિભાગ દ્વારા એક સ્મારક ટિકિટ બહાર પાડવામાં આવી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.indiapost.gov.in/Stamps2005.aspx|title=Stamps – 2005|publisher=Department of Posts, Indian government|access-date=2 August 2013|url-status=dead|archive-url = https://web.archive.org/web/20130730115103/http://www.indiapost.gov.in/Stamps2005.aspx|archive-date=30 July 2013}}</ref> તેમની જન્મજયંતિના ઉપલક્ષમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા પણ એક સ્મારક ટિકિટ બહાર પાડવામાં આવી.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/un-to-issue-stamp-to-mark-ms-subbulakshmis-birth-centenary/article8978951.ece?homepage=true |title=U.N. to issue stamp to mark M.S. Subbulakshmi's birth centenary |newspaper=The Hindu |date=12 August 2016 |access-date=13 November 2016}}</ref> ==સંદર્ભ== {{Reflist|20em}} ==બાહ્ય કડીઓ== {{commons category}} {{ભારત રત્ન}} [[શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા]] [[શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ‎]] [[શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા]] [[શ્રેણી:૧૯૧૬માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૨૦૦૪માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] bh8nx8iso4yd0ka4o866q21pm1mfvkx 0 121485 902148 888403 2026-07-07T15:26:04Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902148 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = કુમુદિની લાખિયા | image = Kumudini Lakhia (cropped).jpg | caption = | birth_date = {{birth date and age|17 May 1930|df=y}} | birth_place = ભારત | death_date = | death_place = | occupation = કદંબ સ્કુલ ઑફ ડાન્સ ઍન્ડ મ્યુઝિક, સંસ્થાપક અને નિર્દેશક | known_for = કથક નૃત્ય અને નૃત્ય નિર્દેશન }} '''કુમુદિની લાખિયા''' (જન્મ ૧૭ મે ૧૯૩૦) એ એક ભારતીય [[કથક]] નૃત્યાંગના અને નૃત્ય નિર્દેશિકા (કોરિયોગ્રાફર) છે. તેઓ [[અમદાવાદ]], [[ગુજરાત]]ના વતની હતા, જ્યાં તેમણે ઈ.સ.૧૯૬૭માં ''કદમ્બ સ્કૂલ ઑફ ડાન્સ ઍન્ડ મ્યુઝિક''ની સ્થાપના કરી હતી, ભારતીય નૃત્ય અને સંગીતને સમર્પિત આ એક સંસ્થા છે.<ref>{{Cite news|title=A dancers opinion|url=https://timesofindia.indiatimes.com/ahmedabad-events/Dancing-your-way-to-health/articleshow/14861355.cms|work=The Times of India|agency=TNN|access-date=6 October 2018|date=17 July 2002|last=Pathak, Rujul}}</ref> તેઓ સમકાલીન કથક નૃત્યના અગ્રેસર કલાકાર છે. ૧૯૬૦ના દાયકાથી શરૂ કરી [[કથક]]ના એકલ સ્વરૂપથી દૂર જઈ, તેમણે તેને સમૂહ નૃત્યના સ્વરૂપમાં ફેરવીને પ્રદર્શિત કર્યો. આ સાથે તેમણે પરંપરાગત વાર્તાઓને બદલે તેમાં સમકાલીન વાર્તાના પાત્રોમાં પણ ઉમેર્યા. કથક ક્ષેત્રે આવા નવતર પ્રયોગોનો શ્રેય તેમને આપવામાં આવે છે. <ref>{{Cite news|title=When Many Feet Make Loud Work|url=https://www.nytimes.com/2006/09/24/arts/dance/24howa.html?ref=dance|last=Rachel Howard|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|date=24 September 2006|access-date=6 October 2018}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Dance of the masters|url=https://www.hindu.com/mag/2004/11/21/stories/2004112100460500.htm|work=The Hindu|date=21 November 2004|location=Chennai, India|access-date=6 October 2018|archive-date=31 મે 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050531215119/http://www.hindu.com/mag/2004/11/21/stories/2004112100460500.htm|url-status=dead}}</ref> <ref name="vo">{{Cite news|title=New vocabulary for Kathak|last=Leela Venkatraman|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/New-vocabulary-for-Kathak/article15401691.ece|publisher=The Hindu|date=25 May 2008|location=Chennai, India|access-date=6 October 2018}}</ref> == કારકિર્દી == તેમણે તેમની કારકિર્દીની શરૂઆત રામ ગોપાલ સાથે કરી હતી. તેઓ રાજ ગોપાલના પશ્ચિમ દેશના પ્રવાસે જનાર નૃત્યુ જૂથમાં જોડાયા હતા. આ પ્રાવાસમાં તમણે વિદેશી લોકો સમક્ષ પહેલી વાર ભારતીય નૃત્ય પ્રદર્શિત કર્યું અને ત્યાર બાદ તેઓ સ્વપ્રયત્ને નૃત્યાંગના અને નૃત્ય નિર્દેશિકા બન્યા. તેમણે પહેલા જયપુર ઘરાનાના વિવિધ ગુરુઓ અને પછી શંભુ મહારાજ પાસેથી શિક્ષણ મેળવ્યું. તેઓ ખાસ કરીને તેમના બહુ-કલાકારો ધરાવતા (સામુહિક) નૃત્ય નિર્દેશન માટે જાણીતા છે. તેમના સૌથી પ્રસિદ્ધ નિર્દેશન આ મુજબ છે: 'ધબકાર', 'યુગલ', અને 'અતહ કિમ' (ક્યાં હવે?), જે તેમણે ૧૯૮૦માં દિલ્હીમાં વાર્ષિક કથક મહોત્સવ દરમ્યાન પ્રદર્શિત કર્યો હતો. તેમણે ગોપી કૃષ્ણ સાથે હિન્દી ફિલ્મ 'ઉમરાવ જાન' (૧૯૮૧)માં નૃત્ય નિર્દેશન પણ કર્યું હતું. <ref>{{Imdb name|1252082}}</ref> <ref name="bo">{{Cite web|url=http://inhome.rediff.com/movies/2006/aug/02merchant.htm|title=Bollywood's new dancing queen|date=2 August 2006|publisher=Rediff Movies|access-date=6 October 2018}}</ref> તેઓ [[કથક]] નૃત્યકારો [[અદિતી મંગલદાસ]], વૈશાલી ત્રિવેદી, સંધ્યા દેસાઈ, દક્ષા શેઠ, મૌલિક શાહ, ઇશિરા પરીખ, પ્રશાંત શાહ, ઊર્જા ઠાકોર અને પારુલ શાહ સહિતના ઘણા શિષ્યોના ગુરુ છે. == અંગત જીવન == તેમણે લિંકનન્સ ઇન ખાતે કાયદાનો અભ્યાસ કરતા રજનીકાંત લખિયા સાથે લગ્ન કર્યા હતા. તેઓ રામ ગોપાલ કંપનીમાં વાયોલિનવાદક હતા અને ૧૯૬૦માં તેઓ અમદાવાદ આવી સ્થાયી થયા હતા. તેમને એક પુત્ર (શ્રીરાજ) અને એક પુત્રી (મૈત્રેઈ) છે. તેઓ ૨૦૧૨-૨૦૧૩ના શૈક્ષણિક વર્ષ માટે સ્વાર્થમોર કૉલેજમાં કોરોનલ વિઝિટિંગ પ્રોફેસર હતા. == નૃત્યલેખન == * "ઠુમરીમાં ભિન્નતા" (૧૯૬૯) * "વેણુ નાદ" (૧૯૭૦) * "ભજન" (૧૯૮૫) * "હોરી" (૧૯૭૦) * "કોલાહલ" (૧૯૭૧) * "દુવિધા" (૧૯૭૧) * "ધબકાર" (૧૯૭૩) * "યુગલ" (૧૯૭૬) * "ઉમરાવ જાન" (૧૯૮૧) * "અતહ કિમ" (૧૯૮૨) * "ઓખા હરણ" (૧૯૯૦) * "હું-નારી" (૧૯૯૩) * "ગોલ્ડન ચેઈન્સ" (નીના ગુપ્તા માટે, લંડન) * "સામ સંવેદન" (૧૯૯૩) * "સમન્વય" (૨૦૦૩) * "ભાવ ક્રીડા" (૧૯૯૯) * "ફીધર્ડ ક્લોથ;- હેગોરોમો "(૨૦૦૬) * "મુષ્ટી" (૨૦૦૫) <ref name="vo"/> == પુરસ્કાર અને સન્માન == * ૧૯૮૭માં [[ભારત સરકાર]] દ્વારા [[પદ્મશ્રી]] * ૨૦૧૦માં [[પદ્મભૂષણ]] * ૧૯૮૨માં સંગીત નાટક અકાદમી દ્વારા સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર * વર્ષ ૨૦૦૨-૦૩ માટે કાલિદાસ સન્માન * ૨૦૧૧માં સંગીત નાટક અકાદમી દ્વારા ટાગોર રત્ન * ૨૦૨૫માં [[પદ્મવિભૂષણ]] == સંદર્ભ == {{Reflist}} == વધુ વાંચન == * મુવમેન્ટ ઈન સ્ટીલ્સ: કુમુદિની લાખિયાનું નૃત્ય અને જીવન ({{ISBN|81-88204-42-0}} ) રીના શાહ દ્વારા * [http://www.narthaki.com/info/articles/article52.html કુમુદિની લાઠીયા દ્વારા ભારતીય સંદર્ભમાં નૃત્ય નિર્દેશન, (મુખ્ય સરનામું ફેબ્રુઆરી 2002)] == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.kadamb.org કદંબ વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205170018/http://www.kadamb.org/ |date=2007-02-05 }} * [http://www.narthaki.com/info/intervw/intrv115i.html કુમુદિની] લાઠીયા * [http://www.narthaki.com/info/intervw/intrv115i.html ઇન્ટરવ્યુ] nartaki.com * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:૧૯૩૦માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:ભારતીય મહિલા શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] eewx7ed5re9gxuaahmkfgorat37xc9e 902149 902148 2026-07-07T15:26:18Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] દૂર થઇ using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902149 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = કુમુદિની લાખિયા | image = Kumudini Lakhia (cropped).jpg | caption = | birth_date = {{birth date and age|17 May 1930|df=y}} | birth_place = ભારત | death_date = | death_place = | occupation = કદંબ સ્કુલ ઑફ ડાન્સ ઍન્ડ મ્યુઝિક, સંસ્થાપક અને નિર્દેશક | known_for = કથક નૃત્ય અને નૃત્ય નિર્દેશન }} '''કુમુદિની લાખિયા''' (જન્મ ૧૭ મે ૧૯૩૦) એ એક ભારતીય [[કથક]] નૃત્યાંગના અને નૃત્ય નિર્દેશિકા (કોરિયોગ્રાફર) છે. તેઓ [[અમદાવાદ]], [[ગુજરાત]]ના વતની હતા, જ્યાં તેમણે ઈ.સ.૧૯૬૭માં ''કદમ્બ સ્કૂલ ઑફ ડાન્સ ઍન્ડ મ્યુઝિક''ની સ્થાપના કરી હતી, ભારતીય નૃત્ય અને સંગીતને સમર્પિત આ એક સંસ્થા છે.<ref>{{Cite news|title=A dancers opinion|url=https://timesofindia.indiatimes.com/ahmedabad-events/Dancing-your-way-to-health/articleshow/14861355.cms|work=The Times of India|agency=TNN|access-date=6 October 2018|date=17 July 2002|last=Pathak, Rujul}}</ref> તેઓ સમકાલીન કથક નૃત્યના અગ્રેસર કલાકાર છે. ૧૯૬૦ના દાયકાથી શરૂ કરી [[કથક]]ના એકલ સ્વરૂપથી દૂર જઈ, તેમણે તેને સમૂહ નૃત્યના સ્વરૂપમાં ફેરવીને પ્રદર્શિત કર્યો. આ સાથે તેમણે પરંપરાગત વાર્તાઓને બદલે તેમાં સમકાલીન વાર્તાના પાત્રોમાં પણ ઉમેર્યા. કથક ક્ષેત્રે આવા નવતર પ્રયોગોનો શ્રેય તેમને આપવામાં આવે છે. <ref>{{Cite news|title=When Many Feet Make Loud Work|url=https://www.nytimes.com/2006/09/24/arts/dance/24howa.html?ref=dance|last=Rachel Howard|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|date=24 September 2006|access-date=6 October 2018}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Dance of the masters|url=https://www.hindu.com/mag/2004/11/21/stories/2004112100460500.htm|work=The Hindu|date=21 November 2004|location=Chennai, India|access-date=6 October 2018|archive-date=31 મે 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050531215119/http://www.hindu.com/mag/2004/11/21/stories/2004112100460500.htm|url-status=dead}}</ref> <ref name="vo">{{Cite news|title=New vocabulary for Kathak|last=Leela Venkatraman|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/New-vocabulary-for-Kathak/article15401691.ece|publisher=The Hindu|date=25 May 2008|location=Chennai, India|access-date=6 October 2018}}</ref> == કારકિર્દી == તેમણે તેમની કારકિર્દીની શરૂઆત રામ ગોપાલ સાથે કરી હતી. તેઓ રાજ ગોપાલના પશ્ચિમ દેશના પ્રવાસે જનાર નૃત્યુ જૂથમાં જોડાયા હતા. આ પ્રાવાસમાં તમણે વિદેશી લોકો સમક્ષ પહેલી વાર ભારતીય નૃત્ય પ્રદર્શિત કર્યું અને ત્યાર બાદ તેઓ સ્વપ્રયત્ને નૃત્યાંગના અને નૃત્ય નિર્દેશિકા બન્યા. તેમણે પહેલા જયપુર ઘરાનાના વિવિધ ગુરુઓ અને પછી શંભુ મહારાજ પાસેથી શિક્ષણ મેળવ્યું. તેઓ ખાસ કરીને તેમના બહુ-કલાકારો ધરાવતા (સામુહિક) નૃત્ય નિર્દેશન માટે જાણીતા છે. તેમના સૌથી પ્રસિદ્ધ નિર્દેશન આ મુજબ છે: 'ધબકાર', 'યુગલ', અને 'અતહ કિમ' (ક્યાં હવે?), જે તેમણે ૧૯૮૦માં દિલ્હીમાં વાર્ષિક કથક મહોત્સવ દરમ્યાન પ્રદર્શિત કર્યો હતો. તેમણે ગોપી કૃષ્ણ સાથે હિન્દી ફિલ્મ 'ઉમરાવ જાન' (૧૯૮૧)માં નૃત્ય નિર્દેશન પણ કર્યું હતું. <ref>{{Imdb name|1252082}}</ref> <ref name="bo">{{Cite web|url=http://inhome.rediff.com/movies/2006/aug/02merchant.htm|title=Bollywood's new dancing queen|date=2 August 2006|publisher=Rediff Movies|access-date=6 October 2018}}</ref> તેઓ [[કથક]] નૃત્યકારો [[અદિતી મંગલદાસ]], વૈશાલી ત્રિવેદી, સંધ્યા દેસાઈ, દક્ષા શેઠ, મૌલિક શાહ, ઇશિરા પરીખ, પ્રશાંત શાહ, ઊર્જા ઠાકોર અને પારુલ શાહ સહિતના ઘણા શિષ્યોના ગુરુ છે. == અંગત જીવન == તેમણે લિંકનન્સ ઇન ખાતે કાયદાનો અભ્યાસ કરતા રજનીકાંત લખિયા સાથે લગ્ન કર્યા હતા. તેઓ રામ ગોપાલ કંપનીમાં વાયોલિનવાદક હતા અને ૧૯૬૦માં તેઓ અમદાવાદ આવી સ્થાયી થયા હતા. તેમને એક પુત્ર (શ્રીરાજ) અને એક પુત્રી (મૈત્રેઈ) છે. તેઓ ૨૦૧૨-૨૦૧૩ના શૈક્ષણિક વર્ષ માટે સ્વાર્થમોર કૉલેજમાં કોરોનલ વિઝિટિંગ પ્રોફેસર હતા. == નૃત્યલેખન == * "ઠુમરીમાં ભિન્નતા" (૧૯૬૯) * "વેણુ નાદ" (૧૯૭૦) * "ભજન" (૧૯૮૫) * "હોરી" (૧૯૭૦) * "કોલાહલ" (૧૯૭૧) * "દુવિધા" (૧૯૭૧) * "ધબકાર" (૧૯૭૩) * "યુગલ" (૧૯૭૬) * "ઉમરાવ જાન" (૧૯૮૧) * "અતહ કિમ" (૧૯૮૨) * "ઓખા હરણ" (૧૯૯૦) * "હું-નારી" (૧૯૯૩) * "ગોલ્ડન ચેઈન્સ" (નીના ગુપ્તા માટે, લંડન) * "સામ સંવેદન" (૧૯૯૩) * "સમન્વય" (૨૦૦૩) * "ભાવ ક્રીડા" (૧૯૯૯) * "ફીધર્ડ ક્લોથ;- હેગોરોમો "(૨૦૦૬) * "મુષ્ટી" (૨૦૦૫) <ref name="vo"/> == પુરસ્કાર અને સન્માન == * ૧૯૮૭માં [[ભારત સરકાર]] દ્વારા [[પદ્મશ્રી]] * ૨૦૧૦માં [[પદ્મભૂષણ]] * ૧૯૮૨માં સંગીત નાટક અકાદમી દ્વારા સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર * વર્ષ ૨૦૦૨-૦૩ માટે કાલિદાસ સન્માન * ૨૦૧૧માં સંગીત નાટક અકાદમી દ્વારા ટાગોર રત્ન * ૨૦૨૫માં [[પદ્મવિભૂષણ]] == સંદર્ભ == {{Reflist}} == વધુ વાંચન == * મુવમેન્ટ ઈન સ્ટીલ્સ: કુમુદિની લાખિયાનું નૃત્ય અને જીવન ({{ISBN|81-88204-42-0}} ) રીના શાહ દ્વારા * [http://www.narthaki.com/info/articles/article52.html કુમુદિની લાઠીયા દ્વારા ભારતીય સંદર્ભમાં નૃત્ય નિર્દેશન, (મુખ્ય સરનામું ફેબ્રુઆરી 2002)] == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.kadamb.org કદંબ વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205170018/http://www.kadamb.org/ |date=2007-02-05 }} * [http://www.narthaki.com/info/intervw/intrv115i.html કુમુદિની] લાઠીયા * [http://www.narthaki.com/info/intervw/intrv115i.html ઇન્ટરવ્યુ] nartaki.com * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} [[શ્રેણી:૧૯૩૦માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:ભારતીય મહિલા શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] q6j570w2ofterr0o5uukk2i5k22o3sf 902150 902149 2026-07-07T15:30:52Z Snehrashmi 41463 અવસાન વિગત અને અનુવર્તી ફેરફારો 902150 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = કુમુદિની લાખિયા | image = Kumudini Lakhia (cropped).jpg | caption = | birth_date = {{birth date and age|17 May 1930|df=y}} | birth_place = ભારત | death_date = {{Death date and age|2025|4|12|1930|5|17|df=y}} | death_place = [[અમદાવાદ]], ગુજરાત, ભારત | occupation = કદંબ સ્કુલ ઑફ ડાન્સ ઍન્ડ મ્યુઝિક, સંસ્થાપક અને નિર્દેશક | known_for = કથક નૃત્ય અને નૃત્ય નિર્દેશન | awards = [[પદ્મવિભૂષણા]] }} '''કુમુદિની લાખિયા''' (૧૭ મે ૧૯૩૦ – ૧૨ એપ્રિલ ૨૦૨૫) એ એક ભારતીય [[કથક]] નૃત્યાંગના અને નૃત્ય નિર્દેશિકા (કોરિયોગ્રાફર) હતા. તેઓ [[અમદાવાદ]], [[ગુજરાત]]ના વતની હતા, જ્યાં તેમણે ઈ.સ.૧૯૬૭માં ''કદમ્બ સ્કૂલ ઑફ ડાન્સ ઍન્ડ મ્યુઝિક''ની સ્થાપના કરી હતી, ભારતીય નૃત્ય અને સંગીતને સમર્પિત આ એક સંસ્થા છે.<ref>{{Cite news|title=A dancers opinion|url=https://timesofindia.indiatimes.com/ahmedabad-events/Dancing-your-way-to-health/articleshow/14861355.cms|work=The Times of India|agency=TNN|access-date=6 October 2018|date=17 July 2002|last=Pathak, Rujul}}</ref> તેઓ સમકાલીન કથક નૃત્યના અગ્રેસર કલાકાર હતા. ૧૯૬૦ના દાયકાથી શરૂ કરી [[કથક]]ના એકલ સ્વરૂપથી દૂર જઈ, તેમણે તેને સમૂહ નૃત્યના સ્વરૂપમાં ફેરવીને પ્રદર્શિત કર્યો. આ સાથે તેમણે પરંપરાગત વાર્તાઓને બદલે તેમાં સમકાલીન વાર્તાના પાત્રોમાં પણ ઉમેર્યા. કથક ક્ષેત્રે આવા નવતર પ્રયોગોનો શ્રેય તેમને આપવામાં આવે છે. <ref>{{Cite news|title=When Many Feet Make Loud Work|url=https://www.nytimes.com/2006/09/24/arts/dance/24howa.html?ref=dance|last=Rachel Howard|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|date=24 September 2006|access-date=6 October 2018}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Dance of the masters|url=https://www.hindu.com/mag/2004/11/21/stories/2004112100460500.htm|work=The Hindu|date=21 November 2004|location=Chennai, India|access-date=6 October 2018|archive-date=31 મે 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050531215119/http://www.hindu.com/mag/2004/11/21/stories/2004112100460500.htm|url-status=dead}}</ref> <ref name="vo">{{Cite news|title=New vocabulary for Kathak|last=Leela Venkatraman|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/New-vocabulary-for-Kathak/article15401691.ece|publisher=The Hindu|date=25 May 2008|location=Chennai, India|access-date=6 October 2018}}</ref> == કારકિર્દી == તેમણે તેમની કારકિર્દીની શરૂઆત રામ ગોપાલ સાથે કરી હતી. તેઓ રાજ ગોપાલના પશ્ચિમ દેશના પ્રવાસે જનાર નૃત્યુ જૂથમાં જોડાયા હતા. આ પ્રાવાસમાં તમણે વિદેશી લોકો સમક્ષ પહેલી વાર ભારતીય નૃત્ય પ્રદર્શિત કર્યું અને ત્યાર બાદ તેઓ સ્વપ્રયત્ને નૃત્યાંગના અને નૃત્ય નિર્દેશિકા બન્યા. તેમણે પહેલા જયપુર ઘરાનાના વિવિધ ગુરુઓ અને પછી શંભુ મહારાજ પાસેથી શિક્ષણ મેળવ્યું. તેઓ ખાસ કરીને તેમના બહુ-કલાકારો ધરાવતા (સામુહિક) નૃત્ય નિર્દેશન માટે જાણીતા છે. તેમના સૌથી પ્રસિદ્ધ નિર્દેશન આ મુજબ છે: 'ધબકાર', 'યુગલ', અને 'અતહ કિમ' (ક્યાં હવે?), જે તેમણે ૧૯૮૦માં દિલ્હીમાં વાર્ષિક કથક મહોત્સવ દરમ્યાન પ્રદર્શિત કર્યો હતો. તેમણે ગોપી કૃષ્ણ સાથે હિન્દી ફિલ્મ 'ઉમરાવ જાન' (૧૯૮૧)માં નૃત્ય નિર્દેશન પણ કર્યું હતું. <ref>{{Imdb name|1252082}}</ref> <ref name="bo">{{Cite web|url=http://inhome.rediff.com/movies/2006/aug/02merchant.htm|title=Bollywood's new dancing queen|date=2 August 2006|publisher=Rediff Movies|access-date=6 October 2018}}</ref> તેઓ [[કથક]] નૃત્યકારો [[અદિતી મંગલદાસ]], વૈશાલી ત્રિવેદી, સંધ્યા દેસાઈ, દક્ષા શેઠ, મૌલિક શાહ, ઇશિરા પરીખ, પ્રશાંત શાહ, ઊર્જા ઠાકોર અને પારુલ શાહ સહિતના ઘણા શિષ્યોના ગુરુ છે. == અંગત જીવન == તેમણે લિંકનન્સ ઇન ખાતે કાયદાનો અભ્યાસ કરતા રજનીકાંત લખિયા સાથે લગ્ન કર્યા હતા. તેઓ રામ ગોપાલ કંપનીમાં વાયોલિનવાદક હતા અને ૧૯૬૦માં તેઓ અમદાવાદ આવી સ્થાયી થયા હતા. તેમને એક પુત્ર (શ્રીરાજ) અને એક પુત્રી (મૈત્રેઈ) છે. તેઓ ૨૦૧૨-૨૦૧૩ના શૈક્ષણિક વર્ષ માટે સ્વાર્થમોર કૉલેજમાં કોરોનલ વિઝિટિંગ પ્રોફેસર હતા. ૧૨ એપ્રિલ ૨૦૨૫ના રોજ તેમનું અમદાવાદમાં ૯૪ વર્ષની વયે અવસાન થયું હતું.<ref>[https://indianexpress.com/article/cities/ahmedabad/renowned-kathak-dancer-kumudini-lakhia-passes-away-9940283/ Renowned Kathak dancer Kumudini Lakhia passes away]</ref> == નૃત્યલેખન == * "ઠુમરીમાં ભિન્નતા" (૧૯૬૯) * "વેણુ નાદ" (૧૯૭૦) * "ભજન" (૧૯૮૫) * "હોરી" (૧૯૭૦) * "કોલાહલ" (૧૯૭૧) * "દુવિધા" (૧૯૭૧) * "ધબકાર" (૧૯૭૩) * "યુગલ" (૧૯૭૬) * "ઉમરાવ જાન" (૧૯૮૧) * "અતહ કિમ" (૧૯૮૨) * "ઓખા હરણ" (૧૯૯૦) * "હું-નારી" (૧૯૯૩) * "ગોલ્ડન ચેઈન્સ" (નીના ગુપ્તા માટે, લંડન) * "સામ સંવેદન" (૧૯૯૩) * "સમન્વય" (૨૦૦૩) * "ભાવ ક્રીડા" (૧૯૯૯) * "ફીધર્ડ ક્લોથ;- હેગોરોમો "(૨૦૦૬) * "મુષ્ટી" (૨૦૦૫) <ref name="vo"/> == પુરસ્કાર અને સન્માન == * ૧૯૮૭માં [[ભારત સરકાર]] દ્વારા [[પદ્મશ્રી]] * ૨૦૧૦માં [[પદ્મભૂષણ]] * ૧૯૮૨માં સંગીત નાટક અકાદમી દ્વારા સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર * વર્ષ ૨૦૦૨-૦૩ માટે કાલિદાસ સન્માન * ૨૦૧૧માં સંગીત નાટક અકાદમી દ્વારા ટાગોર રત્ન * ૨૦૨૫માં [[પદ્મવિભૂષણ]] == સંદર્ભ == {{Reflist}} == વધુ વાંચન == * મુવમેન્ટ ઈન સ્ટીલ્સ: કુમુદિની લાખિયાનું નૃત્ય અને જીવન ({{ISBN|81-88204-42-0}} ) રીના શાહ દ્વારા * [http://www.narthaki.com/info/articles/article52.html કુમુદિની લાઠીયા દ્વારા ભારતીય સંદર્ભમાં નૃત્ય નિર્દેશન, (મુખ્ય સરનામું ફેબ્રુઆરી 2002)] == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.kadamb.org કદંબ વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205170018/http://www.kadamb.org/ |date=2007-02-05 }} * [http://www.narthaki.com/info/intervw/intrv115i.html કુમુદિની] લાઠીયા * [http://www.narthaki.com/info/intervw/intrv115i.html ઇન્ટરવ્યુ] nartaki.com * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} [[શ્રેણી:૧૯૩૦માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:ભારતીય મહિલા શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] bjj9z3rol3ehnfh3begddmxqh18n13e 902151 902150 2026-07-07T15:31:03Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:૨૦૨૫માં મૃત્યુ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902151 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = કુમુદિની લાખિયા | image = Kumudini Lakhia (cropped).jpg | caption = | birth_date = {{birth date and age|17 May 1930|df=y}} | birth_place = ભારત | death_date = {{Death date and age|2025|4|12|1930|5|17|df=y}} | death_place = [[અમદાવાદ]], ગુજરાત, ભારત | occupation = કદંબ સ્કુલ ઑફ ડાન્સ ઍન્ડ મ્યુઝિક, સંસ્થાપક અને નિર્દેશક | known_for = કથક નૃત્ય અને નૃત્ય નિર્દેશન | awards = [[પદ્મવિભૂષણા]] }} '''કુમુદિની લાખિયા''' (૧૭ મે ૧૯૩૦ – ૧૨ એપ્રિલ ૨૦૨૫) એ એક ભારતીય [[કથક]] નૃત્યાંગના અને નૃત્ય નિર્દેશિકા (કોરિયોગ્રાફર) હતા. તેઓ [[અમદાવાદ]], [[ગુજરાત]]ના વતની હતા, જ્યાં તેમણે ઈ.સ.૧૯૬૭માં ''કદમ્બ સ્કૂલ ઑફ ડાન્સ ઍન્ડ મ્યુઝિક''ની સ્થાપના કરી હતી, ભારતીય નૃત્ય અને સંગીતને સમર્પિત આ એક સંસ્થા છે.<ref>{{Cite news|title=A dancers opinion|url=https://timesofindia.indiatimes.com/ahmedabad-events/Dancing-your-way-to-health/articleshow/14861355.cms|work=The Times of India|agency=TNN|access-date=6 October 2018|date=17 July 2002|last=Pathak, Rujul}}</ref> તેઓ સમકાલીન કથક નૃત્યના અગ્રેસર કલાકાર હતા. ૧૯૬૦ના દાયકાથી શરૂ કરી [[કથક]]ના એકલ સ્વરૂપથી દૂર જઈ, તેમણે તેને સમૂહ નૃત્યના સ્વરૂપમાં ફેરવીને પ્રદર્શિત કર્યો. આ સાથે તેમણે પરંપરાગત વાર્તાઓને બદલે તેમાં સમકાલીન વાર્તાના પાત્રોમાં પણ ઉમેર્યા. કથક ક્ષેત્રે આવા નવતર પ્રયોગોનો શ્રેય તેમને આપવામાં આવે છે. <ref>{{Cite news|title=When Many Feet Make Loud Work|url=https://www.nytimes.com/2006/09/24/arts/dance/24howa.html?ref=dance|last=Rachel Howard|work=The New York Times|publisher=The New York Times Company|date=24 September 2006|access-date=6 October 2018}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Dance of the masters|url=https://www.hindu.com/mag/2004/11/21/stories/2004112100460500.htm|work=The Hindu|date=21 November 2004|location=Chennai, India|access-date=6 October 2018|archive-date=31 મે 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050531215119/http://www.hindu.com/mag/2004/11/21/stories/2004112100460500.htm|url-status=dead}}</ref> <ref name="vo">{{Cite news|title=New vocabulary for Kathak|last=Leela Venkatraman|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/New-vocabulary-for-Kathak/article15401691.ece|publisher=The Hindu|date=25 May 2008|location=Chennai, India|access-date=6 October 2018}}</ref> == કારકિર્દી == તેમણે તેમની કારકિર્દીની શરૂઆત રામ ગોપાલ સાથે કરી હતી. તેઓ રાજ ગોપાલના પશ્ચિમ દેશના પ્રવાસે જનાર નૃત્યુ જૂથમાં જોડાયા હતા. આ પ્રાવાસમાં તમણે વિદેશી લોકો સમક્ષ પહેલી વાર ભારતીય નૃત્ય પ્રદર્શિત કર્યું અને ત્યાર બાદ તેઓ સ્વપ્રયત્ને નૃત્યાંગના અને નૃત્ય નિર્દેશિકા બન્યા. તેમણે પહેલા જયપુર ઘરાનાના વિવિધ ગુરુઓ અને પછી શંભુ મહારાજ પાસેથી શિક્ષણ મેળવ્યું. તેઓ ખાસ કરીને તેમના બહુ-કલાકારો ધરાવતા (સામુહિક) નૃત્ય નિર્દેશન માટે જાણીતા છે. તેમના સૌથી પ્રસિદ્ધ નિર્દેશન આ મુજબ છે: 'ધબકાર', 'યુગલ', અને 'અતહ કિમ' (ક્યાં હવે?), જે તેમણે ૧૯૮૦માં દિલ્હીમાં વાર્ષિક કથક મહોત્સવ દરમ્યાન પ્રદર્શિત કર્યો હતો. તેમણે ગોપી કૃષ્ણ સાથે હિન્દી ફિલ્મ 'ઉમરાવ જાન' (૧૯૮૧)માં નૃત્ય નિર્દેશન પણ કર્યું હતું. <ref>{{Imdb name|1252082}}</ref> <ref name="bo">{{Cite web|url=http://inhome.rediff.com/movies/2006/aug/02merchant.htm|title=Bollywood's new dancing queen|date=2 August 2006|publisher=Rediff Movies|access-date=6 October 2018}}</ref> તેઓ [[કથક]] નૃત્યકારો [[અદિતી મંગલદાસ]], વૈશાલી ત્રિવેદી, સંધ્યા દેસાઈ, દક્ષા શેઠ, મૌલિક શાહ, ઇશિરા પરીખ, પ્રશાંત શાહ, ઊર્જા ઠાકોર અને પારુલ શાહ સહિતના ઘણા શિષ્યોના ગુરુ છે. == અંગત જીવન == તેમણે લિંકનન્સ ઇન ખાતે કાયદાનો અભ્યાસ કરતા રજનીકાંત લખિયા સાથે લગ્ન કર્યા હતા. તેઓ રામ ગોપાલ કંપનીમાં વાયોલિનવાદક હતા અને ૧૯૬૦માં તેઓ અમદાવાદ આવી સ્થાયી થયા હતા. તેમને એક પુત્ર (શ્રીરાજ) અને એક પુત્રી (મૈત્રેઈ) છે. તેઓ ૨૦૧૨-૨૦૧૩ના શૈક્ષણિક વર્ષ માટે સ્વાર્થમોર કૉલેજમાં કોરોનલ વિઝિટિંગ પ્રોફેસર હતા. ૧૨ એપ્રિલ ૨૦૨૫ના રોજ તેમનું અમદાવાદમાં ૯૪ વર્ષની વયે અવસાન થયું હતું.<ref>[https://indianexpress.com/article/cities/ahmedabad/renowned-kathak-dancer-kumudini-lakhia-passes-away-9940283/ Renowned Kathak dancer Kumudini Lakhia passes away]</ref> == નૃત્યલેખન == * "ઠુમરીમાં ભિન્નતા" (૧૯૬૯) * "વેણુ નાદ" (૧૯૭૦) * "ભજન" (૧૯૮૫) * "હોરી" (૧૯૭૦) * "કોલાહલ" (૧૯૭૧) * "દુવિધા" (૧૯૭૧) * "ધબકાર" (૧૯૭૩) * "યુગલ" (૧૯૭૬) * "ઉમરાવ જાન" (૧૯૮૧) * "અતહ કિમ" (૧૯૮૨) * "ઓખા હરણ" (૧૯૯૦) * "હું-નારી" (૧૯૯૩) * "ગોલ્ડન ચેઈન્સ" (નીના ગુપ્તા માટે, લંડન) * "સામ સંવેદન" (૧૯૯૩) * "સમન્વય" (૨૦૦૩) * "ભાવ ક્રીડા" (૧૯૯૯) * "ફીધર્ડ ક્લોથ;- હેગોરોમો "(૨૦૦૬) * "મુષ્ટી" (૨૦૦૫) <ref name="vo"/> == પુરસ્કાર અને સન્માન == * ૧૯૮૭માં [[ભારત સરકાર]] દ્વારા [[પદ્મશ્રી]] * ૨૦૧૦માં [[પદ્મભૂષણ]] * ૧૯૮૨માં સંગીત નાટક અકાદમી દ્વારા સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર * વર્ષ ૨૦૦૨-૦૩ માટે કાલિદાસ સન્માન * ૨૦૧૧માં સંગીત નાટક અકાદમી દ્વારા ટાગોર રત્ન * ૨૦૨૫માં [[પદ્મવિભૂષણ]] == સંદર્ભ == {{Reflist}} == વધુ વાંચન == * મુવમેન્ટ ઈન સ્ટીલ્સ: કુમુદિની લાખિયાનું નૃત્ય અને જીવન ({{ISBN|81-88204-42-0}} ) રીના શાહ દ્વારા * [http://www.narthaki.com/info/articles/article52.html કુમુદિની લાઠીયા દ્વારા ભારતીય સંદર્ભમાં નૃત્ય નિર્દેશન, (મુખ્ય સરનામું ફેબ્રુઆરી 2002)] == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.kadamb.org કદંબ વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205170018/http://www.kadamb.org/ |date=2007-02-05 }} * [http://www.narthaki.com/info/intervw/intrv115i.html કુમુદિની] લાઠીયા * [http://www.narthaki.com/info/intervw/intrv115i.html ઇન્ટરવ્યુ] nartaki.com * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} [[શ્રેણી:૧૯૩૦માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:ભારતીય મહિલા શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:૨૦૨૫માં મૃત્યુ]] ofgjr0wk49hv9rsli6gba5xqh9sgnue 0 122871 902158 825063 2026-07-07T15:34:29Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902158 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = પિંગળશી ગઢવી | image = | caption = | birth_name = પિંગળશી બ્રહ્માનંદ ગઢવી | birth_date = {{Birth date|df=yes|1914|7|27}} | birth_place = [[છત્રાવા (તા. કુતિયાણા)|છત્રાવા]], બ્રિટિશ ભારત (વર્તમાન [[પોરબંદર જિલ્લો|પોરબંદર]]) ગુજરાત | death_date = {{death date and age|df=y|1998|5|31|1914|7|27}} | death_place = [[જામનગર]], ગુજરાત | occupation = લોકસાહિત્યકાર | language = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] | nationality = ભારતીય | education = | alma_mater = | movement = | notableworks = | spouse = | children = | awards = સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર (૧૯૯૦) | signature = | years_active = | genres = | subjects = }} '''પિંગળશી બ્રહ્માનંદ ગઢવી''' (૨૭ જુલાઈ ૧૯૧૪ - ૩૧ મે ૧૯૯૮) એ [[ભારત]] [[ગુજરાત|ગુજરાતના]] લોક ગાયક અને [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી ભાષામાં]] લખતા લોકસાહિત્યકાર હતા. ==જીવન== તેમનો જન્મ ૧૯૧૪ની ૨૭ જુલાઈ માં [[જુનાગઢ]] નજીક આવેલા [[છત્રાવા (તા. કુતિયાણા)|છત્રાવા]] ગામમાં થયો હતો. તેમણે થોડું ઔપચારિક શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. ==રચનાઓ== તેમણે વિવિધ પ્રકારનું લોકસાહિત્ય લખ્યું હતું અને ગુજરાતી ટેલિવિઝન ચેનલો અને રેડિયો કાર્યક્રમોમાં તે લોકસાહિત્ય નિયમિત પ્રસારિત કરવામાં આવતું હતું. ૩૧ મે ૧૯૯૮ ના દિવસે ગુજરાતના [[જામનગર]] ખાતે તેમનું અવસાન થયું.<ref name="ox">{{Citation|title=Pingaḷshi Gaḍhvi|date=2011|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195650983.001.0001/acref-9780195650983-e-3829|work=The Oxford Encyclopaedia of the Music of India|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/acref/9780195650983.001.0001/acref-9780195650983-e-3829|isbn=978-0-19-565098-3|access-date=2020-03-29}}</ref> ==રચનાઓ== તેમણે ''ખમીરવંત માનવી'' (૧૯૭૨), ''ચંદા દર્શન'' (૧૯૯૧), ''વેણુદાદા'' (૧૯૭૮), ''ગાંધીકુલા'' (૧૯૬૯), ([[મહાત્મા ગાંધી]]ના પૂર્વજો વિશે અને કેટલાક ગીતો), ''ખમીરવંતી કથાઓ'' (૧૯૯૬), ''ભવની ભેટ'' (૧૯૯૮), ''બહારવટિયો ભૂપત'' (૧૯૭૮) ''જીવતરના જોખ'' (૧૯૯૬), ''મૃત્યુનો મલકાટ'' (૧૯૯૬) જેવી ટૂંકી વાર્તાઓ લખી છે. ''સૌરાષ્ટ્ર: સત્યમ્ શિવમ્ સુંદરમ્'' (૨૦૦૦) નામનું પુસ્તક, તેમના સન્માનમાં, તેમના પુત્ર લક્ષ્મણ દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું હતું. == સન્માન == ગુજરાતી લોકસંગીતમાં ફાળો આપવા બદલ તેમને ૧૯૯૦ માં સંગીત નાટક અકાદમીનો પુરસ્કાર મળ્યો હતો.<ref name="ox" /> ==આ પણ જુઓ== * [[ગુજરાતી સાહિત્યકારોની યાદી|ગુજરાતી ભાષાના લેખકોની સૂચિ]] == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:૧૯૧૪માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૯૯૮માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] 5t2mjjgrooiegd737osqe7rzybnuf16 0 123265 902162 824348 2026-07-07T15:37:23Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902162 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું વ્યક્તિ |નામ = કાનજી ભુટા બારોટ |ફોટો = |ફોટોસાઇઝ = |ફોટોનોંધ = |જન્મ તારીખ = ૧૯૧૯ |જન્મ સ્થળ = [[ટીંબલા (તા. અમરેલી)|ટીંબલા]], [[અમરેલી જિલ્લો]] |મૃત્યુ તારીખ = ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૦ |મૃત્યુ સ્થળ = |મૃત્યુનું કારણ = હૃદયરોગ |હુલામણું નામ = |રહેઠાણ = ચલાલા |વ્યવસાય = લોક વાર્તાકાર, કથક (સીસોદીયા મેર અને વાળા કાઠી વંશના વહીવંચા બારોટ) |સક્રિય વર્ષ = |રાષ્ટ્રીયતા = ભારતીય |નાગરીકતા = |અભ્યાસ = પાંચ ધોરણ |વતન = |ખિતાબ = સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર, કાગ પુરસ્કાર |પગાર = |વાર્ષિક આવક = |ઉંચાઇ = |વજન = |મુદત = |પક્ષ = |વિરોધીઓ = |ધર્મ = હિંદુ |જીવનસાથી = |ભાગીદાર = |સંતાન = |માતા-પિતા = ભૂટાભાઈ ગેલાભાઈ બારોટ, અમરબાઈ |હસ્તાક્ષર = |વેબસાઇટ = |નોંધ = }} '''કાનજી ભુટા બારોટ''' [[ભારત]]ના પશ્ચિમ ભાગમાં સ્થિત [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[અમરેલી જિલ્લો|અમરેલી જિલ્લા]]ના વતની હતા. તેઓ [[ગુજરાતી]] લોક સાહિત્યના બારોટી શૈલીના છેલ્લા પ્રતિનિધિ, લોકકથા અને દંતકથાત્મક કથાઓના એક જાણીતા કથક હતા. તેમના લોકસાહિત્યને [[આકાશવાણી]] એ ખૂબ લોકપ્રિય બનાવ્યુ ==પરિચય== કાનજીભાઈ બારોટ જન્મ [[અમરેલી જિલ્લો|અમરેલી જિલ્લા]]ના [[ટીંબલા (તા. અમરેલી)|ટીંબલા]] ગામે આસો સુદ એકમ (ઇ.સ. ૧૯૧૯) ના રોજ થયો હતો. તેમની માતાનું નામ અમરબાઇ અને પિતાનું નામ ભુટાભાઈ બારોટ હતું. તેમની કર્મભૂમિ [[ચલાલા (તા. ધારી)|ચલાલા]] રહી.<ref name="A">{{cite book|title=નવ રસના માલમી: કાનજી ભુટા બારોટ|last=પંડ્યા|first=ડૉ.કૌશિકરાય |publisher= શ્રી કાનજી ભુટા બારોટ લોકકલા ફાઉન્ડેશન |year=૨૦૧૦|isbn= |location=ચલાલા|pages=૨૭૧-૨૭૨}}</ref> બાળપણમાં પિતાનું અવસાન થતાં દાદા ના મોટા ભાઈ સુરા બારોટના ત્યાં ઉછેર થયો, જ્યાં બાળપણથી જ વૈરાગ્યની ધૂન લાગી હતી.<ref name="B"/> ==કારકિર્દી== કાનજીભાઈની વાર્તાકથનની કલા માત્ર બરાડના સીસોદીયા [[મેર]] જ્ઞાતિના ગામડાઓમાં સીમિત હતી. પરંતુ ૧૯૬૨માં જામવાળા ગામે અંતુભાઈ ભૂટાએ કાનજી ભાઈનો પરિચય જયમલ્લભાઈ પરમાર સાથે કરાવ્યો. જેમણે કાનજીભાઇને આકાશવાણી [[રાજકોટ]]માં બોલાવી તેમની ઓળખાણ આખા ગુજરાતને કરાવી.<ref name="B"/> ==સન્માન== તેઓ ડૉ. જીવરાજ મહેતા સ્મારક ટ્રસ્ટ દ્વારા ''શ્રેષ્ઠ વાર્તાકાર'' તરીકે પુરસ્કૃત થયા હતા. સુપ્રસિદ્ધ ''દુલાભાયા કાગ એવોર્ડ'' પણ તેમને એનાયત થયેલ છે તેમનું ભારત સરકારના ''ભારતીય સંગીત નાટ્ય અકાદમી'' દ્વારા ૧૯૮૮નો એવોર્ડ રાષ્ટ્રપતિ આર. વેંકટરામનના હસ્તે આપી સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="A" /> ==કાર્યો== * ''ઊર્મિ નવરચના'' ( ૧૦૪ વાર્તાઓ) વાતડીયુ વગતાળીયુ * ''સંત મુળદાસ સ્વામી'' * ''આઈ લીર બાઈ'' * ''દશ દાનેવ દર્શન'' * ''મેર નાગાર્જુન સીસોદીયા'' * ''બાવન (૫૨)'' તેમની ૨૬ વાર્તાઓનું રેકોર્ડિંગ આકાશવાણી રાજકોટમાં અને લગભગ ૨૩ વાર્તાઓનું ઓડિયો રેકોર્ડિંગ વ્યવસાય અભિગમથી સચવાયેલું છે.<ref name="A"/> ==અવસાન== તેમનું અવસાન ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૧૯૯૦ના રોજ હૃદયરોગના હુમલાથી થયું.<ref name="B"> {{cite book|title=નવ રસના માલમી: કાનજી ભુટા બારોટ|last=પંડ્યા|first=ડૉ.કૌશિકરાય |publisher= શ્રી કાનજી ભુટા બારોટ લોકકલા ફાઉન્ડેશન |year=૨૦૧૦|isbn= |location=ચલાલા|pages=૬૧-૬૨}}</ref>. ==સંદર્ભ== {{Reflist}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્ય]] [[શ્રેણી:૧૯૧૯માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૯૯૦માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] olr6g2tcuq8bz8mclrs7zm89ydrrvqs 0 127459 902143 824347 2026-07-07T15:24:23Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902143 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = જશવંત ઠાકર | image = | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1915|5|5}} | birth_place = [[મહેલાવ (તા. પેટલાદ)|મહેલાવ]], [[આણંદ જિલ્લો|આણંદ]], [[ગુજરાત]] | death_date = {{death date and age|df=y|1990|12|25|1915|5|5}} | death_place = [[અમદાવાદ]], [[ગુજરાત]] | occupation = નાટ્યકાર, દિગ્દર્શક, મંચ અભિનેતા | nationality = ભારતીય | education = બી.એ. | alma_mater = એલ્ફિન્સ્ટન કૉલેજ | awards= {{Plainlist| * સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર (૧૯૬૮) * [[રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક]] (૧૯૭૭) }} | spouse = | children= અદિતી દેસાઈ (પુત્રી) }} '''જશવંત ઠાકર''' (૫ મે ૧૯૧૫ – ૨૫ ડિસેમ્બર ૧૯૯૦) એ ભારતીય અભિનેતા, નાટ્યકાર અને [[ગુજરાતી રંગભૂમિ]]ના દિગ્દર્શક હતા. તેમણે અનેક સફળ નાટકોનું દિગ્દર્શન અને અભિનય કર્યો હતો. તેમને ૧૯૬૮માં સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર, ૧૯૭૭માં [[રણજિતરામ સુવર્ણ ચંદ્રક]] અને ૧૯૮૬માં સોવિયેત લેન્ડ ઍવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. == જીવનપરિચય == જશવંત ઠાકરનો જન્મ ૫ મે, ૧૯૧૫ના રોજ તત્કાલીન [[ખેડા જિલ્લો|ખેડા જિલ્લા]]ના (વર્તમાન [[આણંદ જિલ્લો]]) [[મહેલાવ (તા. પેટલાદ)|મહેલાવ]] ગામે દયાશંકર ઠાકર અને લલિતાબહેનને ત્યાં થયો હતો. તેમના પિતાની સિટી સર્વે અધિકારી તરીકેની કારકિર્દીને કારણે તેમણે [[નડીઆદ|નડિયાદ]] અને [[જામનગર]]માં પ્રાથમિક શિક્ષણ લીધું હતું. તેમણે નડિયાદથી મેટ્રિક પૂરું કર્યું. કલામાં રસ હોવાને કારણે ૧૯૨૮માં તેમણે જામનગરની મ્યુઝિક સ્કૂલમાં અભ્યાસ કર્યો. પંદર વર્ષની ઉંમરે તેમણે આઝાદીની લડતમાં જોડાઈને ''અભેદ્યમંડળ''ની સ્થાપના કરી. ૧૯૩૨માં તેઓ બી.જે. મેડિકલ કોલેજ, [[અમદાવાદ]]માં જોડાયા પરંતુ રાષ્ટ્રવાદી પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાવા માટે અભ્યાસ છોડી દીધો. ૧૯૩૬માં તેઓ [[સુરત]]ની એમ.ટી.બી. કોલેજના આર્ટ્સ વિભાગમાં જોડાયા. ૧૯૩૮માં તેમણે [[મુંબઈ]]ની એલ્ફિન્સ્ટન કોલેજમાંથી બી.એ.ની ડિગ્રી મેળવી હતી. યુદ્ધ વિરોધી પરિષદોમાં ભાગ લેવા બદલ તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. ત્રણ વર્ષની જેલ દરમિયાન તેમણે [[નાટ્યશાસ્ત્ર]]નો અભ્યાસ કર્યો. તેઓ ભારતીય જન નાટ્યસંઘ (ઇન્ડિયન પીપલ્સ થિયેટર એસોસિએશન - આઇપીટીએ)ના પ્રારંભિક સભ્યોમાંના એક હતા. ૧૯૪૩માં તેમણે આઈપીટીએની ગુજરાત શાખાની સ્થાપના કરી.<ref name = "Ananda Lal">{{cite book|title=The Oxford Companion to Indian Theatre|url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195644463.001.0001/acref-9780195644463-e-0685|last=Lal|first=Ananda|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=978-01-956-4446-3|location=|pages=|access-date=2021-07-30|archive-date=2021-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210730172929/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195644463.001.0001/acref-9780195644463-e-0685|url-status=live}}</Ref> ૧૯૪૯–૫૦માં તેમણે રાજકીય પ્રવૃત્તિઓ છોડી અને નાટકનું ક્ષેત્ર પોતાની કારકિર્દી તરીકે અપનાવ્યું.<ref name="Urmila Thakar"/> ૨૫ ડિસેમ્બર ૧૯૯૦ના રોજ [[અમદાવાદ]]માં તેમનું અવસાન થયું હતું.<ref name="Urmila Thakar">{{cite encyclopedia|editor-last=ઠાકર|editor-first=ધીરુભાઈ|editor-link=ધીરુભાઈ ઠાકર|encyclopedia=ગુજરાતી વિશ્વકોશ|title=જશવંત ઠાકર |last=ઠાકર|first=ઊર્મિલા|volume=|year=|edition=|publisher=[[ગુજરાતી વિશ્વકોશ|ગુજરાતી વિશ્વકોશ ટ્રસ્ટ]]|location=[[અમદાવાદ]]|page=|oclc=}}</ref> તેમના પુત્રી અદિતી દેસાઈ પણ રંગભૂમિ દિગ્દર્શક છે.<ref name="David 2013">{{cite news|last=David|first=Robin|title=Gandhian tells Kasturba's katha in new play|newspaper=The Times of India|date=20 February 2013|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/gandhian-tells-kasturbas-katha-in-new-play/articleshow/18582505.cms|access-date=3 August 2021|archive-date=3 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803201008/https://timesofindia.indiatimes.com/india/gandhian-tells-kasturbas-katha-in-new-play/articleshow/18582505.cms|url-status=live}}</ref> == કારકિર્દી == ઠાકરે ''ઊંડા અંધેરે થી'', ''દુઃખી નો બેલી'', ''મુદ્રારાક્ષસ'', ''મુશક અને મનુષ્ય'' સહિતના ઘણા ગુજરાતી નાટકોનું મંચન કર્યું હતું. અઢાર નાટકોના અભિનય-દિગ્દર્શન પછી તેઓ ૧૯૫૦માં [[મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય]]ના થિયેટર વિભાગના વડા તરીકે જોડાયા હતા. ૧૯૫૧માં તેઓ વિભાગ છોડીને [[ગુણવંતરાય આચાર્ય]]ના લિખિત નાટક ભજવવા [[રાજકોટ]] ગયા હતા. બાદમાં તેઓ [[મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય|યુનિવર્સિટી]] સાથે ફરી જોડાયા અને ૧૯૫૫ થી ૧૯૬૦ ની વચ્ચે, તેમણે [[વિલિયમ શેક્સપીયર|શેક્સપિયર]] અને એન્ટોન ચેખોવના વિવિધ નાટકોનું દિગ્દર્શન કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું.<ref name="Urmila Thakar"/><ref name = "Baradi">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9eWwCxY7w-QC|title=History of Gujarati Theatre|last=Baradi|first=Hasmukh|author-link=હસમુખ બારાડી|publisher=[[નેશનલ બુક ટ્રસ્ટ, ભારત|National Book Trust]], India|year=2003|isbn=978-81-237-4032-4|location=New Delhi|translator-last=Meghani|translator-first=Vinod|pages=152-158|access-date=2021-05-11|archive-date=2021-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510010614/https://books.google.com/books?id=9eWwCxY7w-QC|url-status=live}}</Ref> ''ભગતની સમાધિ'', ''માટીમાંથી સોનુ'', ''રજીયા સુલાતાન'', ''ગંગા પર એક રાત'' તેમના પ્રખ્યાત નાટકો છે. તેમણે ઘણા થિયેટરોની મુલાકાત લીધી હતી અને સ્ટેજ નાટકોના વિકાસ માટે દેશ અને વિદેશના કલાકારોને મળ્યા હતા. તેઓ થિયેટર અને દિગ્દર્શન માટે સમર્પિત હતા. તેમણે [[સંસ્કૃત ભાષા|સંસ્કૃત]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]] અને [[ગુજરાતી ભાષા]]ઓમાં ૧૨૫થી વધુ નાટકોનું દિગ્દર્શન કર્યું હતું અને કેટલાક નાટકોમાં પણ અભિનય કર્યો હતો.<ref name = "Baradi"/> ''નાટ્ય શિક્ષણના મૂળ તત્ત્વ'' (૧૯૫૭), નાટ્ય પ્રયોગ શિલ્પ (૧૯૫૯) અને ''લોકનાટ્ય અને ગામડું'' (૧૯૬૦) તેમના શૈક્ષણિક પુસ્તકો છે.<ref name = "Baradi"/> == વિરાસત == ઠાકરના સન્માનમાં [[અમદાવાદ]] ખાતે બાળકો, મહિલાઓ અને [[ગુજરાતી ભાષા]] માટે કામ કરતી બિનસરકારી સંસ્થા (એનજીઓ) ''જશવંત ઠાકર મેમોરિયલ ફાઉન્ડેશન''ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.<ref name="The Times of India 2013">{{cite news|title=First woman teacher to come alive on stage|newspaper=The Times of India|date=27 March 2013|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/first-woman-teacher-to-come-alive-on-stage/articleshow/19234723.cms|access-date=3 August 2021|archive-date=3 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803201009/https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/first-woman-teacher-to-come-alive-on-stage/articleshow/19234723.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last=Adhyaru-Majithia|first=Priya|title=Parishad to ensure RJs get their ka, kha right: Gujarati Sahitya Parishad's plan is to train RJs in using pure gujarati|newspaper=DNA : Daily News & Analysis|date=2 July 2011}}</ref> ૨૦૧૨માં, ફેનાટિકા થિયેટર ક્લબના દસ્તાવેજી મહોત્સવમાં તેમના પુત્રી અદિતિ દેસાઈએ ઠાકર પર આધારિત એક દસ્તાવેજી ફિલ્મ ''રંગભૂમિના કલાકાર'' રજૂ કરી હતી.<ref>{{cite news |last=Desai|first=Kinjal|title=Fanatika's documentary festival has much to offer|newspaper=DNA : Daily News & Analysis|date=3 February 2012}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:૧૯૧૫માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:રણજિતરામ સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી રંગભૂમિ]] [[શ્રેણી:૧૯૯૦માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] e6ku16e4o2a83aixngapiovg4rh1z8z 0 127496 902159 821445 2026-07-07T15:35:18Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902159 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = શાન્તા ગાંધી | image = | alt = | caption = | birth_date = {{birth date|df=yes|1917|12|20}} | birth_place = [[નાસિક]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2002|05|06|1917|12|20}} | death_place = [[મુંબઈ]] | nationality = ભારતીય | other_names = | known_for = ''[[જસ્મા ઓડણ]]'' | occupation = નૃત્યાંગના, રંગભૂમિ દિગ્દર્શક, નાટ્યકાર | spouse = {{marriage|વિક્ટર|1938|1946|end=div}} | relatives = [[દીના પાઠક]] (બહેન) }} '''શાન્તા કાલિદાસ ગાંધી''' ([[ડિસેમ્બર ૨૦|૨૦ ડિસેમ્બર]] ૧૯૧૭ – [[મે ૬|૬ મે]] ૨૦૦૨) ભારતીય રંગભૂમિ દિગ્દર્શક, નૃત્યાંગના અને નાટ્યકાર હતા. તેઓ ભારતીય સામ્યવાદી પક્ષની સાંસ્કૃતિક પાંખ આઇપીટીએ સાથે ગાઢ રીતે સંકળાયેલા હતા. તેમણે ૧૯૩૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં ઇન્દિરા ગાંધી સાથે રહેણાંક શાળામાં અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમને ૧૯૮૪માં પદ્મશ્રી પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. તેઓ ૧૯૮૨-૮૪ દરમિયાન ''નેશનલ સ્કૂલ ઓફ ડ્રામા''ના અધ્યક્ષપદે પણ રહ્યા હતા. == પૃષ્ઠભૂમિ == તેઓ ભારતીય જન નાટ્યસંઘ (ઇન્ડિયન પીપલ્સ થિયેટર એસોસિએશન (આઇપીટીએ))ની કેન્દ્રીય મંડળીના સ્થાપક-સભ્ય હતા અને ૧૯૫૦ના દાયકામાં વ્યાપકપણે દેશનો પ્રવાસ કર્યો હતો. એક નાટ્યકાર તરીકે તેમને પ્રાચીન ભારતીય નાટક ખાસ કરીને સંસ્કૃત નાટક અને લોક રંગભૂમિને આધુનિક ભારતીય રંગભૂમિમાં પુનર્જીવિત કરનારા પ્રારંભિક પ્રણેતા તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. ''રઝિયા સુલતાન''<ref name=ou>{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?202714|title=Profile: "I Was Recognised For My Genius"|date=18 December 1996|publisher=The Outlook}}</ref> અને ''[[જસ્મા ઓડણ]]'' એ તેમના સૌથી નોંધપાત્ર નાટકો છે. ''જસ્મા ઓડણ'' એ સત્તી પ્રથા પરનું ગુજરાતી દંતકથા પર આધારિત નાટક છે, જે ગુજરાતી ભવાઈ શૈલીમાં નિર્માણ કરાયું છે અને સમકાલીન ભારતીય રંગભૂમિમાં સીમાચિહ્નરૂપ બની ગયું છે.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2002/05/10/stories/2002051006670400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106231914/http://www.hindu.com/2002/05/10/stories/2002051006670400.htm|url-status=dead|archive-date=6 November 2012|title=Shanta Gandhi dead |date=10 May 2002|work=The Hindu}}</ref> તેમના બહેન દીના ગાંધી (પાછળથી પાઠક) સાથેનું 'મૈના ગુર્જરી' આજે પણ સૌથી લોકપ્રિય ભાવાઈઓમાંનું એક છે.<ref>{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060611/spectrum/main2.htm|title=From Gujarat with grace |date=11 June 2006|work=The Tribune (Chandigarh)}}</ref> તેઓ ૧૯૮૧માં સ્થપાયેલા શિક્ષણ સંસાધન કેન્દ્ર અવેહીના સ્થાપક-સભ્ય હતા અને ૧૯૮૨-૧૯૮૪ની રાષ્ટ્રીય નાટ્યશાળા (નેશનલ સ્કૂલ ઓફ ડ્રામા)ના અધ્યક્ષ પણ રહ્યા હતા.<ref>[http://www.nsd.gov.in/nsd_pchairperson.htm NSD chairperson] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206232923/http://nsd.gov.in/nsd_pchairperson.htm |date=6 December 2010 }} National School of Drama website.</ref> તેમને ભારત સરકાર દ્વારા ૧૯૮૪માં [[પદ્મશ્રી]] અને ૨૦૦૧માં દિગ્દર્શન માટેનો સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm|title=SNA: List of Akademi Awardees|publisher=Sangeet Natak Akademi Official website|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217185616/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm|archive-date=17 February 2012|df=dmy-all}}</ref> == પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ == તેઓ ૧૯૩૨માં પુણેની પ્રાયોગિક રહેણાંક શાળામાં જોડાયા હતા, જ્યાં તેમના સહપાઠી [[ઈન્દિરા ગાંધી|ઇન્દિરા નહેરુ]] સાથે મિત્રતા થઈ હતી.<ref>[[#Ka|Frank, p. 76]]</ref> બાદમાં તેઓ બોમ્બે રહેવા ગયા. તેઓ ૧૯૩૦ના દાયકામાં ડાબેરી વિદ્યાર્થી ચળવળમાં ખૂબ જ સક્રીય થયા હતા આથી તેમના પિતાએ તેમને દવાનો અભ્યાસ કરવા માટે ઇંગ્લેન્ડ મોકલી દીધા હતા. અહીં પણ તેમણે થોડા જ સમયમાં ''ઇન્ડિયા હાઉસ''માં અવારનવાર આવવાનું શરૂ કર્યું, કૃષ્ણ મેનન અને તેમના યુવાન 'ફ્રી ઇન્ડિયા' સહયોગીઓ સાથે મુલાકાત કરી અને સ્પેનિશ ગૃહયુદ્ધ માટે ભંડોળ એકત્ર કરવા માટે એક નૃત્ય મંડળીમાં પણ જોડાયા. પરંતુ થોડા જ સમયમાં યુરોપમાં બીજું વિશ્વયુદ્ધ શરૂ થઈ રહ્યું હોવાથી તેમના પિતાએ તેમને પરત બોલાવી લીધાં. આમ, તેમની સંભવિત તબીબી કારકિર્દીનો અંત આવ્યો. == કારકિર્દી == તેઓ ઉત્તરાખંડના અલ્મોડાથી ૩ કિમી દૂર સિમ્તોલા ખાતે ઉદય શંકરના 'ઉદય શંકર ઇન્ડિયા કલ્ચરલ સેન્ટર'માં જોડાયા હતા અને એક શિક્ષક પાસેથી ભરત મુનિના [[નાટ્યશાસ્ત્ર]]નો અભ્યાસ કર્યો હતો. ૧૯૪૨ માં આ સેન્ટર બંધ થતું ત્યાં સુધી તેઓ ત્યાં જ રહ્યા.<ref>[[#Si|Sinha, p. 145-6]]</ref> ત્યારબાદ તરત જ તેઓ તેમની યુવાન બહેનો દિના પાઠક (૧૯૨૨-૨૦૦૨) અને તરલા ગાંધી સાથે મુંબઈમાં ભારતીય જન નાટ્યસંઘ (ઇન્ડિયન પીપલ્સ થિયેટર એસોસિએશન)ની નૃત્ય શાખા ''લિટલ બેલે ટ્રુપ''ના પૂર્ણકાલીન સભ્ય બન્યા. આ બેલે મંડળીએ ૧૯૫૦ના દાયકામાં રવિશંકર, શાંતિ વર્ધન અને અન્ય કલાકારો સાથે ભારતની મુસાફરી કરી આધુનિક ભારતીય ડાન્સ થિયેટર અને સંગીતમાં નામના મેળવી. મુંબઈમાં [[ગુજરાતી રંગભૂમિ]]ના પુનરુત્થાનમાં આ ત્રણે બહેનો ઘણા વર્ષો સુધી સામેલ હતી.<ref name=exp>[http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=32202 Veteran actress Dina Pathak passes away] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040712135350/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=32202 |date=12 July 2004 }} ''Indian Express'', 12 October 2002.</ref> == સાહિત્યિક કારકિર્દી == નાટકો ઉપરાંત તેમણે ગુજરાતીમાં એક ટૂંકી વાર્તા સંગ્રહ ''ઉગતા છોડ'' (૧૯૫૧) અને નવલકથા ''અવિનાશ'' (૧૯૫૨) લખી હતી. તેમના પુસ્તક ''ગુજરાતને પગલે પગલે'' (૧૯૪૮)માં પ્રાચીન અને આધુનિક મહિલાઓના રેખાચિત્રો સામેલ છે.<ref name=":20GW">{{Cite book|title=વીસમી સદીનું ગુજરાતી નારીલેખન|publisher=સાહિત્ય અકાદમી|year=2005|isbn=8126020350|editor-last=ચૌધરી|editor-first=રઘુવીર|editor-link=રઘુવીર ચૌધરી|edition=1st|location=નવી દિલ્હી|pages=353|language=gu|chapter=લેખિકા-પરિચય|oclc=70200087|editor-last2=દલાલ|editor-first2=અનિલા|editor-link2=અનિલા દલાલ}}</ref> == અંગત જીવન == તેમણે ૧૯૩૮માં બોમ્બે (વર્તમાન મુંબઈ)માં માર્ક્સવાદી ઇતિહાસકાર વિક્ટર કાઇર્નાન સાથે લગ્ન કર્યા હતા, પરંતુ કાઇર્નાને ભારત છોડ્યું તે પહેલાં ૧૯૪૬માં આ દંપતીએ છૂટાછેડા લીધા હતા.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/victor-kiernan-marxist-historian-writer-and-linguist-who-challenged-the-tenets-of-imperialism-1627101.html|title=Victor Kiernan: Marxist historian, writer and linguist ..|date=20 February 2009|work=The Independent}}</ref> == પૂરક વાંચન == * {{cite book|last= Baumer|first=Rachel Van M.|author2=James R. Brandon|title=Sanskrit drama in performance|publisher=Motilal Banarsidass Publ|year=1993|volume=2|chapter=A Sanskrit Play in Performance: The Vision of Vasavadatta, by Shanta Gandhi|isbn=81-208-0772-3|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ix-RShGgZUAC&q=Shanta+Gandhi&pg=PA110|pages=110–140}} == આ પણ જુઓ == * [[ગુજરાતી સાહિત્યકારોની યાદી]] == સંદર્ભ == {{Reflist}} == સંદર્ભ સૂચિ == * {{cite book|last=Frank|first=Katherine |title=Indira: the life of Indira Nehru Gandhi|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|year=2002|isbn=0-395-73097-X|url=https://archive.org/details/indiralifeofindi00fran|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/indiralifeofindi00fran/page/118 118]|quote=Shanta Gandhi.|ref=Ka}} * {{cite book|last=Sinha|first=Biswajit |title=Folk theatre, Volume 1 Volume 6 of Encyclopaedia of Indian theatre|publisher=Raj Publications|year=2004|isbn=81-86208-35-6|ref=Si}} == બાહ્ય કડીઓ == *[https://web.archive.org/web/20100701191637/http://www.ekjute.com/jasma.html ''જસ્મા ઓડણ'' નાટક] [[શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:૧૯૧૭માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી રંગભૂમિ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] a3kbfmu0to8rqow7tutpz6sefdok7fu 902160 902159 2026-07-07T15:35:34Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:૨૦૦૨માં મૃત્યુ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902160 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = શાન્તા ગાંધી | image = | alt = | caption = | birth_date = {{birth date|df=yes|1917|12|20}} | birth_place = [[નાસિક]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2002|05|06|1917|12|20}} | death_place = [[મુંબઈ]] | nationality = ભારતીય | other_names = | known_for = ''[[જસ્મા ઓડણ]]'' | occupation = નૃત્યાંગના, રંગભૂમિ દિગ્દર્શક, નાટ્યકાર | spouse = {{marriage|વિક્ટર|1938|1946|end=div}} | relatives = [[દીના પાઠક]] (બહેન) }} '''શાન્તા કાલિદાસ ગાંધી''' ([[ડિસેમ્બર ૨૦|૨૦ ડિસેમ્બર]] ૧૯૧૭ – [[મે ૬|૬ મે]] ૨૦૦૨) ભારતીય રંગભૂમિ દિગ્દર્શક, નૃત્યાંગના અને નાટ્યકાર હતા. તેઓ ભારતીય સામ્યવાદી પક્ષની સાંસ્કૃતિક પાંખ આઇપીટીએ સાથે ગાઢ રીતે સંકળાયેલા હતા. તેમણે ૧૯૩૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં ઇન્દિરા ગાંધી સાથે રહેણાંક શાળામાં અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમને ૧૯૮૪માં પદ્મશ્રી પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. તેઓ ૧૯૮૨-૮૪ દરમિયાન ''નેશનલ સ્કૂલ ઓફ ડ્રામા''ના અધ્યક્ષપદે પણ રહ્યા હતા. == પૃષ્ઠભૂમિ == તેઓ ભારતીય જન નાટ્યસંઘ (ઇન્ડિયન પીપલ્સ થિયેટર એસોસિએશન (આઇપીટીએ))ની કેન્દ્રીય મંડળીના સ્થાપક-સભ્ય હતા અને ૧૯૫૦ના દાયકામાં વ્યાપકપણે દેશનો પ્રવાસ કર્યો હતો. એક નાટ્યકાર તરીકે તેમને પ્રાચીન ભારતીય નાટક ખાસ કરીને સંસ્કૃત નાટક અને લોક રંગભૂમિને આધુનિક ભારતીય રંગભૂમિમાં પુનર્જીવિત કરનારા પ્રારંભિક પ્રણેતા તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. ''રઝિયા સુલતાન''<ref name=ou>{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?202714|title=Profile: "I Was Recognised For My Genius"|date=18 December 1996|publisher=The Outlook}}</ref> અને ''[[જસ્મા ઓડણ]]'' એ તેમના સૌથી નોંધપાત્ર નાટકો છે. ''જસ્મા ઓડણ'' એ સત્તી પ્રથા પરનું ગુજરાતી દંતકથા પર આધારિત નાટક છે, જે ગુજરાતી ભવાઈ શૈલીમાં નિર્માણ કરાયું છે અને સમકાલીન ભારતીય રંગભૂમિમાં સીમાચિહ્નરૂપ બની ગયું છે.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2002/05/10/stories/2002051006670400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106231914/http://www.hindu.com/2002/05/10/stories/2002051006670400.htm|url-status=dead|archive-date=6 November 2012|title=Shanta Gandhi dead |date=10 May 2002|work=The Hindu}}</ref> તેમના બહેન દીના ગાંધી (પાછળથી પાઠક) સાથેનું 'મૈના ગુર્જરી' આજે પણ સૌથી લોકપ્રિય ભાવાઈઓમાંનું એક છે.<ref>{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060611/spectrum/main2.htm|title=From Gujarat with grace |date=11 June 2006|work=The Tribune (Chandigarh)}}</ref> તેઓ ૧૯૮૧માં સ્થપાયેલા શિક્ષણ સંસાધન કેન્દ્ર અવેહીના સ્થાપક-સભ્ય હતા અને ૧૯૮૨-૧૯૮૪ની રાષ્ટ્રીય નાટ્યશાળા (નેશનલ સ્કૂલ ઓફ ડ્રામા)ના અધ્યક્ષ પણ રહ્યા હતા.<ref>[http://www.nsd.gov.in/nsd_pchairperson.htm NSD chairperson] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206232923/http://nsd.gov.in/nsd_pchairperson.htm |date=6 December 2010 }} National School of Drama website.</ref> તેમને ભારત સરકાર દ્વારા ૧૯૮૪માં [[પદ્મશ્રી]] અને ૨૦૦૧માં દિગ્દર્શન માટેનો સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm|title=SNA: List of Akademi Awardees|publisher=Sangeet Natak Akademi Official website|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217185616/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm|archive-date=17 February 2012|df=dmy-all}}</ref> == પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ == તેઓ ૧૯૩૨માં પુણેની પ્રાયોગિક રહેણાંક શાળામાં જોડાયા હતા, જ્યાં તેમના સહપાઠી [[ઈન્દિરા ગાંધી|ઇન્દિરા નહેરુ]] સાથે મિત્રતા થઈ હતી.<ref>[[#Ka|Frank, p. 76]]</ref> બાદમાં તેઓ બોમ્બે રહેવા ગયા. તેઓ ૧૯૩૦ના દાયકામાં ડાબેરી વિદ્યાર્થી ચળવળમાં ખૂબ જ સક્રીય થયા હતા આથી તેમના પિતાએ તેમને દવાનો અભ્યાસ કરવા માટે ઇંગ્લેન્ડ મોકલી દીધા હતા. અહીં પણ તેમણે થોડા જ સમયમાં ''ઇન્ડિયા હાઉસ''માં અવારનવાર આવવાનું શરૂ કર્યું, કૃષ્ણ મેનન અને તેમના યુવાન 'ફ્રી ઇન્ડિયા' સહયોગીઓ સાથે મુલાકાત કરી અને સ્પેનિશ ગૃહયુદ્ધ માટે ભંડોળ એકત્ર કરવા માટે એક નૃત્ય મંડળીમાં પણ જોડાયા. પરંતુ થોડા જ સમયમાં યુરોપમાં બીજું વિશ્વયુદ્ધ શરૂ થઈ રહ્યું હોવાથી તેમના પિતાએ તેમને પરત બોલાવી લીધાં. આમ, તેમની સંભવિત તબીબી કારકિર્દીનો અંત આવ્યો. == કારકિર્દી == તેઓ ઉત્તરાખંડના અલ્મોડાથી ૩ કિમી દૂર સિમ્તોલા ખાતે ઉદય શંકરના 'ઉદય શંકર ઇન્ડિયા કલ્ચરલ સેન્ટર'માં જોડાયા હતા અને એક શિક્ષક પાસેથી ભરત મુનિના [[નાટ્યશાસ્ત્ર]]નો અભ્યાસ કર્યો હતો. ૧૯૪૨ માં આ સેન્ટર બંધ થતું ત્યાં સુધી તેઓ ત્યાં જ રહ્યા.<ref>[[#Si|Sinha, p. 145-6]]</ref> ત્યારબાદ તરત જ તેઓ તેમની યુવાન બહેનો દિના પાઠક (૧૯૨૨-૨૦૦૨) અને તરલા ગાંધી સાથે મુંબઈમાં ભારતીય જન નાટ્યસંઘ (ઇન્ડિયન પીપલ્સ થિયેટર એસોસિએશન)ની નૃત્ય શાખા ''લિટલ બેલે ટ્રુપ''ના પૂર્ણકાલીન સભ્ય બન્યા. આ બેલે મંડળીએ ૧૯૫૦ના દાયકામાં રવિશંકર, શાંતિ વર્ધન અને અન્ય કલાકારો સાથે ભારતની મુસાફરી કરી આધુનિક ભારતીય ડાન્સ થિયેટર અને સંગીતમાં નામના મેળવી. મુંબઈમાં [[ગુજરાતી રંગભૂમિ]]ના પુનરુત્થાનમાં આ ત્રણે બહેનો ઘણા વર્ષો સુધી સામેલ હતી.<ref name=exp>[http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=32202 Veteran actress Dina Pathak passes away] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040712135350/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=32202 |date=12 July 2004 }} ''Indian Express'', 12 October 2002.</ref> == સાહિત્યિક કારકિર્દી == નાટકો ઉપરાંત તેમણે ગુજરાતીમાં એક ટૂંકી વાર્તા સંગ્રહ ''ઉગતા છોડ'' (૧૯૫૧) અને નવલકથા ''અવિનાશ'' (૧૯૫૨) લખી હતી. તેમના પુસ્તક ''ગુજરાતને પગલે પગલે'' (૧૯૪૮)માં પ્રાચીન અને આધુનિક મહિલાઓના રેખાચિત્રો સામેલ છે.<ref name=":20GW">{{Cite book|title=વીસમી સદીનું ગુજરાતી નારીલેખન|publisher=સાહિત્ય અકાદમી|year=2005|isbn=8126020350|editor-last=ચૌધરી|editor-first=રઘુવીર|editor-link=રઘુવીર ચૌધરી|edition=1st|location=નવી દિલ્હી|pages=353|language=gu|chapter=લેખિકા-પરિચય|oclc=70200087|editor-last2=દલાલ|editor-first2=અનિલા|editor-link2=અનિલા દલાલ}}</ref> == અંગત જીવન == તેમણે ૧૯૩૮માં બોમ્બે (વર્તમાન મુંબઈ)માં માર્ક્સવાદી ઇતિહાસકાર વિક્ટર કાઇર્નાન સાથે લગ્ન કર્યા હતા, પરંતુ કાઇર્નાને ભારત છોડ્યું તે પહેલાં ૧૯૪૬માં આ દંપતીએ છૂટાછેડા લીધા હતા.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/victor-kiernan-marxist-historian-writer-and-linguist-who-challenged-the-tenets-of-imperialism-1627101.html|title=Victor Kiernan: Marxist historian, writer and linguist ..|date=20 February 2009|work=The Independent}}</ref> == પૂરક વાંચન == * {{cite book|last= Baumer|first=Rachel Van M.|author2=James R. Brandon|title=Sanskrit drama in performance|publisher=Motilal Banarsidass Publ|year=1993|volume=2|chapter=A Sanskrit Play in Performance: The Vision of Vasavadatta, by Shanta Gandhi|isbn=81-208-0772-3|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ix-RShGgZUAC&q=Shanta+Gandhi&pg=PA110|pages=110–140}} == આ પણ જુઓ == * [[ગુજરાતી સાહિત્યકારોની યાદી]] == સંદર્ભ == {{Reflist}} == સંદર્ભ સૂચિ == * {{cite book|last=Frank|first=Katherine |title=Indira: the life of Indira Nehru Gandhi|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|year=2002|isbn=0-395-73097-X|url=https://archive.org/details/indiralifeofindi00fran|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/indiralifeofindi00fran/page/118 118]|quote=Shanta Gandhi.|ref=Ka}} * {{cite book|last=Sinha|first=Biswajit |title=Folk theatre, Volume 1 Volume 6 of Encyclopaedia of Indian theatre|publisher=Raj Publications|year=2004|isbn=81-86208-35-6|ref=Si}} == બાહ્ય કડીઓ == *[https://web.archive.org/web/20100701191637/http://www.ekjute.com/jasma.html ''જસ્મા ઓડણ'' નાટક] [[શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:૧૯૧૭માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી રંગભૂમિ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:૨૦૦૨માં મૃત્યુ]] skbi1pzfe1awzntlb8dhzcovvrl3a3j 0 137666 902140 837343 2026-07-07T15:23:21Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902140 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = રામચંદ્ર માંઝી<br>𑂩𑂰𑂧𑂒𑂢𑂹६ 𑂧𑂰𑂖𑂹𑂕𑂲 | image = Ramchandra Manjhi.jpg | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = ૧૯૨૫ | birth_place = તાજપુર, છપરા, બિહાર-ઓડિશા રાજ્ય, બ્રિટિશ ભારત | death_date = ૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨ | death_place = [[પટના]], [[બિહાર]], [[ભારત]] | occupation = નર્તક<br>નાટ્ય કલાકાર | years_active = 1935–2022 | spouse = | children = | website = }} '''રામચંદ્ર માંઝી''' ([[ભોજપુરી ભાષા|ભોજપુરી]]; '''𑂩𑂰𑂧𑂒𑂢𑂹६ 𑂧𑂰𑂖𑂹𑂕𑂲''' ) (૧૯૨૫ – ૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨) એક ભારતીય ભોજપુરી લોક નર્તક અને નાટ્ય કલાકાર હતા. જેઓ તેમના લવણ્ડા નૃત્ય માટે જાણીતા છે. તેઓ [[ભિખારી ઠાકુર|ભીખારી ઠાકુરની]] નાટ્ય મંડળીના સભ્ય હતા, તેમને ૨૦૧૭માં [[સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર]]<ref>{{Cite news|last=Shrivastava|first=Girish|title=The fire is still burning|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/the-fire-is-still-burning/article24580281.ece/amp/}}</ref> અને ૨૦૨૧માં [[પદ્મશ્રી]]થી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{cite web | url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1692337 |title=Padma Awards 2021 announced |publisher=Ministry of Home Affairs | access-date=26 January 2021}}</ref><ref>{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/shinzo-abe-tarun-gogoi-ram-vilas-paswan-among-padma-award-winners-complete-list/articleshow/80453596.cms |title=Shinzo Abe, Tarun Gogoi, Ram Vilas Paswan among Padma Award winners: Complete list |work=The Times of India |date=25 January 2021 |access-date=25 January 2021}}</ref> ==જીવનચરિત્ર== રામચંદ્ર માંઝીનો જન્મ ૧૯૨૫માં [[બિહાર]]ના સારણ જિલ્લાના તાજપુરમાં એક [[દલિત]] પરિવારમાં થયો હતો. દસ વર્ષની ઉંમરે, તેઓ [[ભિખારી ઠાકુર]]ના નાટ્ય મંડળમાં જોડાયા અને તેમના મૃત્યુ સુધી (૧૯૭૧માં) તેમની સાથે કામ કર્યું. તેઓ નાટ્ય મંડળીના સૌથી જૂના સભ્ય હતા.<ref>{{Cite news|title=''लौंडा नाच'' को राष्ट्रीय पहचान देने की कवायद, भिखारी ठाकुर के इस चहेते कलाकार को मिलेगा संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार !|work=Prabhat Khabar|url=https://www.prabhatkhabar.com/state/bihar/patna/1169391}}</ref> સુરૈયા, વહીદા રહેમાન, [[મીના કુમારી]], હેલેન વગેરે, આવા કેટલાય મોટી હસ્તીઓ સામે તેમણે અદ્‌ભૂત પ્રદર્શન આપ્યું છે. ૨૦૧૭માં, માંઝીને સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો, ૨૦૧૯માં, તેમણે [[ભારતના રાષ્ટ્રપતિ]] દ્વારા સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.<ref name="SAF">{{cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/Awardees.php?section=aa|title=Sangeet Natak Akademi Awards|access-date=4 January 2017|publisher=Sangeet Natak Akademi|location=New Delhi}}</ref> ૨૦૨૧માં કલાના ક્ષેત્રમાં [[પદ્મશ્રી]] એનાયત કરવામાં આવ્યું હતું. ૭ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૨ ના રોજ IGIMS, [[પટના]] ખાતે ૯૭ વર્ષની વયે [[હૃદયરોગનો હુમલો|હૃદયરોગના]] કારણે અવસાન થયું હતું.<ref>[https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/bhojpuri-folk-dance-exponent-ramchandra-manjhi-passes-away-8138258/lite/ Bhojpuri folk dance exponent Ramchandra Manjhi passes away]</ref> ==ફિલ્માંકન== રામચંદ્ર માંઝીએ "નચ ભિખારી નાચ" નામના લવંડા નૃત્ય પર ૭૨ મિનિટની ડોક્યુમેન્ટ્રીમાં અભિનય કર્યો હતો.<ref>{{Cite news|last=Chatarjer|first=Shoma A.|title=Naach Bhikari Naach: A Film on the Fading Folk Art of Naach|work=The Citizen|url=https://www.thecitizen.in/index.php/en/NewsDetail/index/16/19303/Naach-Bhikari-Naach-A-Film-on-the-Fading-Folk-Art-of-Naach|url-status=dead|access-date=2023-01-07|archive-date=2021-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509071702/https://www.thecitizen.in/index.php/en/NewsDetail/index/16/19303/Naach-Bhikari-Naach-A-Film-on-the-Fading-Folk-Art-of-Naach}}</ref> ==સન્માન== *[[સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર]] (૨૦૧૭) *[[પદ્મશ્રી]] (૨૦૨૧) == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:૧૯૨૫માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૨૦૨૨માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] eqzto4ikzr9khkksf7fa4uz7q0c7lt3 902141 902140 2026-07-07T15:23:23Z KiranBOT 83362 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v2.2.9s 902141 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = રામચંદ્ર માંઝી<br>𑂩𑂰𑂧𑂒𑂢𑂹६ 𑂧𑂰𑂖𑂹𑂕𑂲 | image = Ramchandra Manjhi.jpg | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = ૧૯૨૫ | birth_place = તાજપુર, છપરા, બિહાર-ઓડિશા રાજ્ય, બ્રિટિશ ભારત | death_date = ૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨ | death_place = [[પટના]], [[બિહાર]], [[ભારત]] | occupation = નર્તક<br>નાટ્ય કલાકાર | years_active = 1935–2022 | spouse = | children = | website = }} '''રામચંદ્ર માંઝી''' ([[ભોજપુરી ભાષા|ભોજપુરી]]; '''𑂩𑂰𑂧𑂒𑂢𑂹६ 𑂧𑂰𑂖𑂹𑂕𑂲''' ) (૧૯૨૫ – ૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૨) એક ભારતીય ભોજપુરી લોક નર્તક અને નાટ્ય કલાકાર હતા. જેઓ તેમના લવણ્ડા નૃત્ય માટે જાણીતા છે. તેઓ [[ભિખારી ઠાકુર|ભીખારી ઠાકુરની]] નાટ્ય મંડળીના સભ્ય હતા, તેમને ૨૦૧૭માં [[સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર]]<ref>{{Cite news|last=Shrivastava|first=Girish|title=The fire is still burning|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/the-fire-is-still-burning/article24580281.ece/}}</ref> અને ૨૦૨૧માં [[પદ્મશ્રી]]થી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{cite web | url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1692337 |title=Padma Awards 2021 announced |publisher=Ministry of Home Affairs | access-date=26 January 2021}}</ref><ref>{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/shinzo-abe-tarun-gogoi-ram-vilas-paswan-among-padma-award-winners-complete-list/articleshow/80453596.cms |title=Shinzo Abe, Tarun Gogoi, Ram Vilas Paswan among Padma Award winners: Complete list |work=The Times of India |date=25 January 2021 |access-date=25 January 2021}}</ref> ==જીવનચરિત્ર== રામચંદ્ર માંઝીનો જન્મ ૧૯૨૫માં [[બિહાર]]ના સારણ જિલ્લાના તાજપુરમાં એક [[દલિત]] પરિવારમાં થયો હતો. દસ વર્ષની ઉંમરે, તેઓ [[ભિખારી ઠાકુર]]ના નાટ્ય મંડળમાં જોડાયા અને તેમના મૃત્યુ સુધી (૧૯૭૧માં) તેમની સાથે કામ કર્યું. તેઓ નાટ્ય મંડળીના સૌથી જૂના સભ્ય હતા.<ref>{{Cite news|title=''लौंडा नाच'' को राष्ट्रीय पहचान देने की कवायद, भिखारी ठाकुर के इस चहेते कलाकार को मिलेगा संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार !|work=Prabhat Khabar|url=https://www.prabhatkhabar.com/state/bihar/patna/1169391}}</ref> સુરૈયા, વહીદા રહેમાન, [[મીના કુમારી]], હેલેન વગેરે, આવા કેટલાય મોટી હસ્તીઓ સામે તેમણે અદ્‌ભૂત પ્રદર્શન આપ્યું છે. ૨૦૧૭માં, માંઝીને સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો, ૨૦૧૯માં, તેમણે [[ભારતના રાષ્ટ્રપતિ]] દ્વારા સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.<ref name="SAF">{{cite web|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/Awardees.php?section=aa|title=Sangeet Natak Akademi Awards|access-date=4 January 2017|publisher=Sangeet Natak Akademi|location=New Delhi}}</ref> ૨૦૨૧માં કલાના ક્ષેત્રમાં [[પદ્મશ્રી]] એનાયત કરવામાં આવ્યું હતું. ૭ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૨ ના રોજ IGIMS, [[પટના]] ખાતે ૯૭ વર્ષની વયે [[હૃદયરોગનો હુમલો|હૃદયરોગના]] કારણે અવસાન થયું હતું.<ref>[https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/bhojpuri-folk-dance-exponent-ramchandra-manjhi-passes-away-8138258/lite/ Bhojpuri folk dance exponent Ramchandra Manjhi passes away]</ref> ==ફિલ્માંકન== રામચંદ્ર માંઝીએ "નચ ભિખારી નાચ" નામના લવંડા નૃત્ય પર ૭૨ મિનિટની ડોક્યુમેન્ટ્રીમાં અભિનય કર્યો હતો.<ref>{{Cite news|last=Chatarjer|first=Shoma A.|title=Naach Bhikari Naach: A Film on the Fading Folk Art of Naach|work=The Citizen|url=https://www.thecitizen.in/index.php/en/NewsDetail/index/16/19303/Naach-Bhikari-Naach-A-Film-on-the-Fading-Folk-Art-of-Naach|url-status=dead|access-date=2023-01-07|archive-date=2021-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509071702/https://www.thecitizen.in/index.php/en/NewsDetail/index/16/19303/Naach-Bhikari-Naach-A-Film-on-the-Fading-Folk-Art-of-Naach}}</ref> ==સન્માન== *[[સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર]] (૨૦૧૭) *[[પદ્મશ્રી]] (૨૦૨૧) == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:૧૯૨૫માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૨૦૨૨માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ljuttg5kyd9m0e4i6v2z3tt99kv921h 0 139432 902165 885142 2026-07-07T15:39:12Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902165 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | honorific_prefix = | name = સોનલ માનસિંહ | image = Sonal Mansingh.jpg | caption = નવી દિલ્હી ખાતે એક નૃત્ય પ્રદર્શનમાં સોનલ માનસિંહ. | birth_name = સોનલ પકવાસા | alias = | birth_date = {{Birth date and age|1944|4|30|df=y}} | birth_place = [[મુંબઈ|બૉમ્બે]], બૉમ્બે પ્રેસિડેન્સી, બ્રિટીશ ભારત | origin = ભારત | genre = ઑડિસી, [[ભરતનાટ્યમ]] | occupations = *ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્ય * નાટ્યગુરુ *પ્રેરક વક્તા | years_active = ૧૯૬૧–વર્તમાન | label = | associated_acts = | website = [http://www.sonalmansingh.in www.sonalmansingh.in] | current_members = | past_members = }} {{Infobox officeholder |name = સોનલ માનસિંહ |office = [[રાજ્ય સભા|સંસદ સભ્ય<br>રાજ્ય સભા]] |constituency = નામાંકિત ([[કલા]]) |term_start = ૧૪ જુલાઈ ૨૦૧૮ |predecessor = કે. પરાસરન |party = [[ભારતીય જનતા પાર્ટી]] | father = અરવિંદ પકવાસ | mother = [[પૂર્ણિમાબેન પકવાસા]] }} '''સોનલ માનસિંહ''' (જ. ૩૦ એપ્રિલ ૧૯૪૪) એક ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના અને ભરતનાટ્યમ તથા ઓડિસી નૃત્યશૈલીના નાટ્યગુરુ છે. તેમને ભારતના રાષ્ટ્રપતિએ [[રાજ્ય સભા]]ના સાંસદ બનવા માટે નામાંકિત કર્યા છે.<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sonal-mansingh-ram-shakal-among-four-nominated-to-rs/articleshow/64985955.cms | title=Sonal Mansingh, Ram Shakal among four nominated to RS | newspaper=The Times of India | date=14 July 2018 | access-date=14 July 2018}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.newindianexpress.com/nation/2018/jul/14/former-mp-ram-shakal-rss-leader-rakesh-sinha-among-four-nominated-to-rajya-sabha-1843254.html | title=Former MP Ram Shakal, RSS leader Rakesh Sinha among four nominated to Rajya Sabha | newspaper=New Indian Express | date=14 July 2018 | access-date=14 July 2018}}</ref><ref>{{cite web | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/president-nominates-rss-ideologue-rakesh-sinha-among-three-others-to-rajya-sabha/articleshow/64985950.cms | title=President nominates RSS ideologue Rakesh Sinha among three others to Rajya Sabha | newspaper=The Economic Times | date=14 July 2018 | access-date=14 July 2018}}</ref> તેણી ૧૯૯૨માં [[પદ્મભૂષણ]] મેળવનાર સૌથી નાની વયના પ્રાપ્તકર્તા છે. ૨૦૦૩માં તેમને [[પદ્મવિભૂષણ]] પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. == પ્રારંભિક જીવન અને પૃષ્ઠભૂમિ == સોનલ માનસિંહનો જન્મ મુંબઈમાં થયો હતો. તેઓ ગુજરાતના જાણીતા સમાજસેવિકા [[પૂર્ણિમાબેન પકવાસા|પૂર્ણિમા પકવાસા]] અને અરવિંદ પકવાસાના ત્રણ સંતાનોમાં બીજા ક્રમના હતા.<ref>{{Cite web|date=2016-04-27|title=Freedom fighter, 'Didi of Dangs', dies at 103 in Surat|url=https://indianexpress.com/article/cities/ahmedabad/freedom-fighter-didi-of-dangs-dies-at-103-in-surat-2771986/|access-date=2021-02-18|website=The Indian Express|language=en}}</ref> તેમના દાદા મંગલદાસ પકવાસા, એક સ્વાતંત્ર્ય સેનાની હતા અને ભારતના પ્રથમ પાંચ રાજ્યપાલોમાંના એક હતા.<ref>[https://www.ualberta.ca/~spicm/sonal_mansingh_biography.htm Sonal Mansingh] University of Alberta website, www.ualberta.ca.</ref> તેમણે ચાર વર્ષની ઉંમરે તેમની મોટી બહેન સાથે નાગપુરની એક શિક્ષિકા પાસેથી મણિપુરી નૃત્ય શીખવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારબાદ સાત વર્ષની વયે તેમણે પંડનાલ્લુર શાળા{{efn|પંડનાલ્લુર શૈલી ભરતનાટ્યમ ભારતીય નૃત્યની શૈલી છે. તે મુખ્યત્વે નૃત્ય ગુરુ મીનાક્ષી સુંદરમ પિલ્લઇ (૧૮૬૯-૧૯૬૪) ને આભારી છે, જેઓ એક નૃત્ય ગુરુ હતા, જેઓ દક્ષિણ ભારતના તમિલનાડુ રાજ્યમાં [[થંજાવુર જિલ્લો|તંજાવુર]] જિલ્લામાં આવેલા પંડનાલ્લુર ગામમાં રહેતા હતા.}}ના વિવિધ ગુરુઓ પાસેથી [[ભરતનાટ્યમ]] શીખવાનું શરૂ કર્યું,<ref>''National centre for the performing Arts''. Quarterly journal. v.12-13, ''page 3''</ref> જેમાં બોમ્બેમાં કુમાર જયકરનો પણ સમાવેશ થાય છે.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/273843.cms Sonal Mansingh: The dance of life] ''The Times of India'', 9 November 2003.</ref> તેમણે ભારતીય વિદ્યાભવનમાંથી સંસ્કૃતમાં "પ્રવીણ" અને "કોવિદ"ની પદવીઓ મેળવી છે અને મુંબઈની એલ્ફિન્સ્ટન કૉલેજમાંથી જર્મન સાહિત્યમાં બી.એ. (ઓનર્સ)ની પદવી મેળવી છે.<ref>{{Cite news|last=Khokar|first=Ashish Mohan|date=2018-05-17|title=Sonal: The 22-carat dancer|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/sonal-the-22-carat-dancer/article23914118.ece|access-date=2021-02-18|issn=0971-751X}}</ref> તેમની નૃત્યની ખરી તાલીમ ૧૮ વર્ષની વયે શરૂ થઈ હતી. તેમના પરિવારના વિરોધ છતાં તેઓ ૧૮ વર્ષની ઉંમરે પ્રો. યુ. એસ. ક્રિષ્ના રાવ અને ચંદ્રભાગા દેવી<ref>[http://nrcw.nic.in/shared/sublinkimages/191.htm Sonal Mansingh] nrcw.nic.in.</ref> પાસેથી ભરતનાટ્યમ શીખવા માટે બેંગ્લોર ગયા હતા. ત્યારબાદ તેમણે માયલાપોર ગૌરી અમ્માલ પાસેથી અભિનય, અને બાદમાં ૧૯૬૫માં ગુરુ કેલુચરન મહાપાત્રા પાસેથી ઓડિસી શીખવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે ભારતના પૂર્વ રાજદ્વારી લલિત માનસિંહ સાથે લગ્ન કર્યા હતા. આ દંપતીએ પછીથી છૂટાછેડા લેવાનું નક્કી કર્યું હતું.<ref name=indpress>{{cite news|title=The art of diplomacy|url=http://www.indianexpress.com/Storyold/129791/|access-date=29 May 2012|newspaper=The Indian Express|date=31 Oct 1999}}</ref> તેમના સસરા માયાધર માનસિંગે તેમની ઓળખાણ કેલુચરન મહાપાત્રા સાથે કરાવી હતી, જ્યાં તેણે ઓડિસીમાં તાલીમ લીધી હતી.<ref>{{cite web|title=Sonal Mansingh|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/sonal-mansingh.html|publisher=iloveindia.com|access-date=29 May 2012|archive-date=15 ફેબ્રુઆરી 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215032919/http://iloveindia.com/indian-heroes/sonal-mansingh.html|url-status=dead}}</ref> == કારકિર્દી == તેમની નૃત્ય કારકીર્દિની શરૂઆત ૧૯૬૨માં મુંબઈમાં તેમના ''અરંગેત્રમ'' પછી થઈ હતી. ૧૯૭૭માં તેમણે નવી દિલ્હીમાં સેન્ટર ફોર ઈન્ડિયન ક્લાસિકલ ડાન્સ (સીઆઈસીડી)ની સ્થાપના કરી હતી.<ref name=bio>[http://www.mansinghsonal.com/biography.html Biography] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090728165649/http://www.mansinghsonal.com/biography.html |date=2009-07-28 }} Official website.</ref><ref>[http://mansinghsonal.wordpress.com/ Sonal Mansingh] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718102128/http://mansinghsonal.wordpress.com/ |date=2011-07-18 }}</ref> નૃત્ય દ્વારા તેમને ઘણા પુરસ્કારો મળ્યા છે, જેમાં ૧૯૮૭માં [[પદ્મભૂષણ]] (૧૯૯૨),<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | access-date=21 July 2015 | archive-date=15 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}</ref> સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર,<ref>[http://www.sangeetnatak.com/programmes_recognition&honours_dance_odissi.html Awards Odissi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816093636/http://www.sangeetnatak.com/programmes_recognition%26honours_dance_odissi.html |date=16 August 2018 }} Sangeet Natak Akademi official website.</ref> અને ૨૦૦૩માં ભારતનો બીજા ક્રમનો સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર [[પદ્મવિભૂષણ]]નો સમાવેશ થાય છે; [[બાલાસરસ્વતી]] પછી આવું સન્માન મેળવનારા તેણીની ભારતના દ્વિતીય મહિલા નૃત્યાંગના છે.<ref>[http://www.webindia123.com/personal/dancer/sonal.htm Sonal]</ref> ત્યાર બાદ ૨૦૦૬માં [[મધ્ય પ્રદેશ]] સરકાર દ્વારા કાલિદાસ સન્માન અને ૨૧ એપ્રિલ ૨૦૦૭ના રોજ તેમને પંતનગર ખાતેની જી.બી.પંત યુનિવર્સિટી, ઉત્તરાખંડ દ્વારા ''ડૉક્ટર ઓફ સાયન્સ'' (માનદ ઉપાધિ) અને સંબલપુર યુનિવર્સિટી દ્વારા ''ડૉક્ટર ઓફ લિટરેચર'' (માનદ ઉપાધિ)થી નવાજવામાં આવ્યા હતા.<ref>"String of awards for Sonal Mansingh", ''The Hindu'', 27 April 2007.</ref> ૨૦૦૨માં નૃત્યના ૪૦ વર્ષ પૂર્ણ થવા પ્રસંગે, જાણીતા હિન્દી ફિલ્મ દિગ્દર્શક પ્રકાશ ઝાએ તેમના પર એક ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ બનાવી હતી, જેનું શીર્ષક ''સોનલ'' હતું,<ref name=bio/> જેણે આ વર્ષ માટે શ્રેષ્ઠ બિન-ફીચર ફિલ્મનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર પણ જીત્યો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.prakashjhaproductions.com/sonal.html |title=''Sonal'' |access-date=10 September 2008 |archive-date=26 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626001547/http://www.prakashjhaproductions.com/sonal.html |url-status=dead }}</ref> વર્ષ ૨૦૧૮માં, તેમને પરફોર્મિંગ આર્ટ્સના ક્ષેત્રમાં યોગદાન બદલ સંગીત નાટક અકાદમી ફેલોશિપથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા, જે અકાદમી રત્ન તરીકે પણ ઓળખાય છે.<ref>{{Cite web|title=Akademi Ratna for Rajya Sabha MP Sonal Mansingh|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2019/jul/17/akademi-ratna-for-rajya-sabha-mp-sonal-mansingh-2005115.html|access-date=2021-02-18|website=The New Indian Express}}</ref> == નૃત્યકલા == * ''ઇન્દ્રધનુષ'' * ''મેરા ભારત'' * ''દ્રૌપદી'' * ''ગીત ગોવિંદ''<ref name=hindu/> * ''સબરસ'' * ''ચતુરંગ''<ref>{{Cite web |url=http://www.culturopedia.com/Personalities/indianpersonality-sonalmansingh.html |title=Famous Personalities of India |access-date=3 May 2008 |archive-date=19 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219035809/https://www.culturopedia.com/Personalities/indianpersonality-sonalmansingh.html |url-status=dead }}</ref> * ''પંચકન્યા'' * ''દેવી દુર્ગા'' * ''આત્માયન''<ref>[http://www.4to40.com/legends/index.asp?id=953 Legends of India] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080416005749/http://www.4to40.com/legends/index.asp?id=953 |date=2008-04-16 }}</ref> * ''સમન્વય'' == પુરસ્કાર == * [[પદ્મભૂષણ]] (૧૯૯૨) મેળવનારા સૌથી નાની ઉંમરની વ્યક્તિ.<ref name='INgov'>{{cite web |title=Padma Bhushan Awards 1992 |url=https://www.padmaawards.gov.in/content/notifications/PadmaAwards/1992.pdf |website=Padmaawards.gov.in}}</ref> * [[પદ્મવિભૂષણ]] (૨૦૦૩) મેળવનારા સૌથી નાની ઉંમરની વ્યક્તિ.<ref>{{cite web |title=Kalam presents Padma awards |url=https://www.rediff.com/news/2003/apr/03padma.htm |website=rediff.com}}</ref> * ''લાઇફટાઇમ એચિવમેન્ટ એવોર્ડ'' (નવેમ્બર ૨૦૧૯).<ref>{{cite web |title=Lifetime achievement award for Sonal Mansingh - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/lifetime-achievement-award-for-sonal-mansingh/articleshow/72145639.cms |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=India |first1=The Hans |title=Lifetime achievement award for Sonal Mansingh |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2016-09-14/Lifetime-achievement-award-for-Sonal-Mansingh/253849 |website=thehansindia.com |language=en |date=15 September 2016}}</ref> == અવતરણ == * ''"નૃત્યાંગના એ માત્ર નૃત્યાંગના નથી હોતી. તે/તેણી આ વાતાવરણનો એક ભાગ છે. તે/તેણી શૂન્યાવકાશમાં અસ્તિત્વ ધરાવતી નથી. સમાજ અને તેની ઘટનાઓ તમામ વ્યક્તિઓ, ખાસ કરીને કલાકારો પર અસર કરે છે. જો કોઈ કલાનું સ્વરૂપ હાલના વાતાવરણને પ્રતિબિંબિત કરતું નથી, તો તે સ્થિર થઈ જાય છે."''<ref>[http://www.artindia.net/sonal.html Sonal Mansingh] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509080406/http://artindia.net/sonal.html |date=2008-05-09 }} www.artindia.net.</ref> * ''"રાધા પણ એક ભવ્ય છબી છે, પરંતુ તે પ્રેમનું વ્યક્તિત્વ છે જેના વિના કોઈ સર્જન નથી. આપણી પુરુષપ્રધાન પૌરાણિક કથાઓમાં પોતાના પ્રેમની ભીખ માંગતી રાધાના ચરણોમાં કૃષ્ણની છબી એ સૌથી અસામાન્ય છે. ગીત ગોવિંદ ઊંડા આધ્યાત્મિક વિચારોનું આહ્વાન કરે છે, જે સુંદર રીતે લખાયેલા શ્લોકોથી ભરપૂર છે."''<ref name=hindu>[https://archive.today/20130125130500/http://www.hindustantimes.com/Redir.aspx?ID=ac0f708f-339e-4eda-be3e-42d2bb2826e0 Art and Culture] Hindustan Times, 18 March 2008.</ref> == ગ્રંથસૂચિ == * ''The Penguin Book of Indian Dance'' by Sonal Mansingh, Penguin Books Australia. {{ISBN|0-14-013921-4}}. * ''Classical Dances'' by Sonal Mansingh, Avinash Pasricha, Varsha Das. 2007, Wisdom Publications. {{ISBN|81-8328-067-6}}. * ''Draupadi'', by Sonal Mansingh; Museum Society of Bombay, 1994. * '' Devpriya'' conversation with Sonal Mansingh by Yatindra Mishra; Vaani publication. == પૂરક વાંચન == * ''Sonal Mansingh Contribution to Odissi Dance'' by Jiwan Pani. 1992, Centre for Indian Classical Dances. {{ISBN|81-7304-002-8}}. * ''Bharata Natyam: Indian Classical Dance Art'', by Sunil Kothari. MARG Publications, 1979. ''Page 169-170''. == નોંધ == {{notelist}} == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:૧૯૪૪માં જન્મ]] [[શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા]] [[શ્રેણી:ભારતીય મહિલા શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] e7twcibvl510fw4egk9k1gjb7qfi3s6 0 139435 902173 842421 2026-07-07T15:45:35Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902173 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = તંજાવૂર બાલાસરસ્વતી | image = Balasaraswati 2010 stamp of India.jpg | caption = ૨૦૧૦ની ભારતીય ટપાલ ટિકિટ પર બાલાસરસ્વતી | birth_date = {{birth date|df=yes|1918|05|13}} | birth_place = મદ્રાસ પ્રેસિડેન્સી, બ્રિટીશ ભારત | death_date = {{death date and age|df=yes|1984|02|09|1918|05|13}} | death_place = મદ્રાસ, ભારત | origin = [[તંજાવુર]] | genre = [[કર્ણાટક સંગીત]] | occupation = [[ભરતનાટ્યમ]] }} '''બાલાસરસ્વતી''' અથવા '''તંજાવૂર બાલાસરસ્વતી''' (૧૩ મે ૧૯૧૮ – ૯ ફેબ્રુઆરી ૧૯૮૪) એક ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના હતા. દક્ષિણ ભારતના રાજ્ય [[તમિલનાડુ]]માં ઉદ્ભવેલી શાસ્ત્રીય નૃત્યશૈલી [[ભરતનાટ્યમ]]ના તેમના પ્રસ્તુતિકરણે ભારતના વિવિધ ભાગોમાં અને વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં નૃત્યની આ શૈલીને ખૂબ જ જાણીતી બનાવી હતી. તેમને ૧૯૫૭માં [[પદ્મભૂષણ]]<ref name="Padma Awards">{{cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 }}</ref> અને ૧૯૭૭માં [[પદ્મવિભૂષણ]]થી નવાજવામાં આવ્યા હતા, જે [[ભારત સરકાર]] દ્વારા આપવામાં આવતા ત્રીજા અને બીજા ક્રમના સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન હતા.<ref name=pa>{{cite web|title=Padma Awards Directory (1954-2007) |publisher= Ministry of Home Affairs (India) |date=2007-05-30 |url=http://www.mha.nic.in/pdfs/PadmaAwards1954-2007.pdf |format=PDF |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410024701/http://www.mha.nic.in/pdfs/PadmaAwards1954-2007.pdf |archive-date=2009-04-10 }}</ref> ૧૯૮૧માં તેમને ઇન્ડિયન ફાઇન આર્ટસ સોસાયટી, ચેન્નાઇના ''સંગીત કલાશિખમણી'' એવોર્ડથી નવાજવામાં આવ્યા હતા. == પ્રારંભિક જીવન અને પૃષ્ઠભૂમિ == બાલાસરસ્વતી મંદિર સંગીતકારો અને નર્તકો (દેવદાસીઓ,<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/temple-dancer/920036/ |title=Temple Dancer |newspaper=Indian Express |date=2012-03-05 |access-date=2016-11-22}}</ref> કે જેઓ પરંપરાગત રીતે ઉચ્ચ સામાજિક દરજ્જો ભોગવતા હતા)ના પરંપરાગત માતૃવંશીય પરિવારની સાતમી પેઢીના પ્રતિનિધિ હતા, જેમને ભારતના દક્ષિણ પ્રદેશની સંગીત અને નૃત્યની પરંપરાગત પ્રદર્શન કલાના સૌથી મહાન ભંડાર તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા છે. તેમના પૂર્વજ, પાપમ્મલ એક સંગીતકાર અને નૃત્યાંગના હતા જેમને અઢારમી સદીના મધ્યમાં તંજાવુરના દરબાર દ્વારા આશ્રય આપવામાં આવ્યો હતો. તેમના દાદી, વીણાઈ ધનમ્મલ (૧૮૬૭-૧૯૩૮)ને ઘણા લોકો વીસમી સદીની શરૂઆતમાં સૌથી પ્રભાવશાળી સંગીતકાર માને છે. તેમની માતા, જયમ્મલ (૧૮૯૦-૧૯૬૭) એક ગાયિકા હતા જેમણે બાલાસારસ્વતીની તાલીમને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. બાલાસરસ્વતીએ સંગીત અને નૃત્યની અભિનય કળાઓના સમન્વય સમા [[ભરતનાટ્યમ]] માટે પરંપરાગત સંગીત અને નૃત્યમાં ક્રાંતિ સર્જી હતી. તેઓ બાળપણથી જ કુટુંબમાં જ સંગીત શીખ્યા હતા, અને જ્યારે તેઓ ચાર વર્ષના હતા ત્યારે તેમની નૃત્યની આકરી તાલીમ પ્રખ્યાત તંજાવુર નટ્ટુવાનાર પરિવારના સભ્ય, પ્રતિષ્ઠિત નૃત્ય શિક્ષક કે. કંડપ્પન પિલ્લાઈના હાથ નીચે શરૂ થઈ હતી. તેમના નાના ભાઈઓ ટી. રંગનાથન અને ટી. વિશ્વનાથન સંગીતકાર હતા, જેઓ આગળ જતાં ભારત અને [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]માં આગળ પડતા કલાકારો અને શિક્ષકો બન્યા હતા. તેમની પુત્રી, લક્ષ્મી નાઈટ (૧૯૪૩-૨૦૦૧) તેમની માતાની શૈલીની એક વિશિષ્ટ કલાકાર બની હતી. તેમના પૌત્ર અનિરુદ્ધ નાઈટ આજે પણ પારિવારિક શૈલી રજૂ કરી રહ્યા છે, અને તેઓ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં બાલા મ્યુઝિક એન્ડ ડાન્સ એસોસિયેશન અને ભારતમાં બાલાસારસ્વતી સ્કૂલ ઓફ ડાન્સના કલાત્મક દિગ્દર્શક છે. તેમના જમાઈ ડગ્લાસ એમ નાઈટ જુનિયરે ગુગેનહેમ ફેલોશિપ (૨૦૦૩)ના સહયોગથી તેમનું જીવનચરિત્ર લખ્યું છે. પ્રખ્યાત ભારતીય ફિલ્મ નિર્માતા સત્યજિત રેએ તેની કૃતિઓ પર એક દસ્તાવેજી ફિલ્મ બનાવી હતી. == કારકિર્દી == બાલાસરસ્વતીની કારકિર્દીની શરૂઆત ૧૯૨૫માં થઈ હતી. તેઓ દક્ષિણ ભારતની બહાર તેમની પરંપરાગત શૈલીના પ્રથમ કલાકાર હતા, જેમણે ૧૯૩૪માં કલકત્તામાં પ્રથમ પ્રદર્શન કર્યું હતું. તેઓ નૃત્ય નિર્દેશક ઉદય શંકર દ્વારા તેમની નૃત્ય શૈલીની પ્રશંસા પામ્યા હતા. ૧૯૩૦ના દાયકા દરમિયાન તેમણે ભારતભરના પ્રેક્ષકોની કલ્પનાને આકર્ષિત કરી હતી. તેમણે એક વૈશ્વિક કારકિર્દી તરફ પ્રયાણ કર્યું, જેણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વિવેચકોનું ધ્યાન ખેંચ્યું અને શંભુ મહારાજ, ડેમ માર્ગોટ ફોન્ટેઇન, માર્થા ગ્રેહામ અને મર્સ કનિંગહામ જેવા નૃત્યના મહાન કલાકારો દ્વારા તેમની નૃત્યશૈલી પ્રત્યે આદર વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો હતો. ૧૯૫૦ના દાયકામાં ભરતનાટ્યમમાં રુચિ વધી કારણ કે લોકોને એક અનન્ય ભારતીય કલા સ્વરૂપને પ્રોત્સાહન આપવામાં રસ પડ્યો હતો. મદ્રાસની મ્યુઝિક એકેડેમીના વહીવટકર્તા દ્વારા પ્રોત્સાહિત બાલાસરસ્વતીએ આ સંસ્થાના સહયોગથી એક નૃત્ય શાળાની સ્થાપના કરી. ત્યાં તેણે પોતાની દૃષ્ટિ મુજબ ભરતનાટ્યમમાં નવા નર્તકોને તાલીમ આપી. ૧૯૬૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં તેમણે પૂર્વ એશિયા, યુરોપ અને ઉત્તર અમેરિકામાં પર્ફોમન્સ સાથે વૈશ્વિક સ્તરે વધુને વધુ પ્રવાસ ખેડ્યો હતો. તે દાયકા બાદ, ૧૯૭૦ના દાયકામાં અને ૧૯૮૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં, તેમણે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]ની વારંવાર મુલાકાત લીધી હતી અને ''વેસ્લેયન યુનિવર્સિટી'' (મિડલટાઉન, કનેક્ટિકટ), ''કેલિફોર્નિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ધ આર્ટ્સ'' (વેલેન્સિયા), ''મિલ્સ કોલેજ'' (ઓકલેન્ડ, કેલિફોર્નિયા), ''યુનિવર્સિટી ઓફ વોશિંગ્ટન'' (સિએટલ) અને જેકબના ''ઓશિકા ડાન્સ ફેસ્ટિવલ'' (બેકેટ, મેસેચ્યુસેટ્સ) ખાતે અન્ય સંસ્થાઓમાં એક શિક્ષક અને કલાકાર તરીકે પ્રવાસનું આયોજન કર્યું હતું. તેમની આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવૃત્તિઓ તેમજ ભારતમાં તેમની પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા, ખાસ કરીને મદ્રાસમાં, બાલાસરસ્વતીએ અસંખ્ય શ્રોતાઓને ભારત નાટ્યમની પરંપરાગત શૈલીથી પરિચિત કર્યા એટલું જ નહીં, પરંતુ કલા સ્વરૂપના ઘણા નવા વ્યવસાયિકોને તાલીમ પણ આપી. == પુરસ્કાર == તેમને ભારતમાં અસંખ્ય પુરસ્કારો મળ્યા હતા, જેમાં સંગીત નાટક અકાદમી (૧૯૫૫) તરફથી રાષ્ટ્રપતિ પુરસ્કાર, વિશિષ્ટ રાષ્ટ્રીય સેવા (૧૯૭૭) માટે ભારત સરકાર તરફથી [[પદ્મવિભૂષણ]] પુરસ્કાર અને મદ્રાસ મ્યુઝિક એકેડેમી દ્વારા સંગીતકારો માટેનો દક્ષિણ ભારતનો સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર ''સંગીત કલાનિધિ'' (૧૯૭૩) પુરસ્કારનો સમાવેશ થાય છે. ૧૯૭૭માં એક સમીક્ષામાં, ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સની નૃત્ય વિવેચક એન્ના કિસલગોફે તેમને "વિશ્વના સર્વોચ્ચ કલાકારોમાંના એક" તરીકે વર્ણવ્યા હતા. ઇન્ડિયા ટુડેએ એક સર્વેક્ષણના આધારે તેમને ૧૦૦ અગ્રણી ભારતીયોમાંના એક તરીકે વર્ગીકૃત કર્યા છે, જેમણે ભારતની નિયતિને આકાર આપ્યો છે. ડાન્સ હેરિટેજ કોએલિશન, "અમેરિકાઝ ઇરિપ્લેસેબલ ડાન્સ ટ્રેઝરઃ ધ ફર્સ્ટ હન્ડ્રેડ" (૨૦૦૦)ના સંકલનમાં સમાવિષ્ટ તેઓ એકમાત્ર બિન-પશ્ચિમી નૃત્યાંગના હતા.<ref>{{cite news|url=https://www.loc.gov/item/prn-00-099/library-of-congress-joins-other-institutions-and-the-dance-heritage-coalition-in-announcing-the-identification-of-americas-irreplaceable-dance-treasures-the-first-100/2000-07-28/ |title= Library of Congress Joins Other Institutions and The Dance Heritage Coalition in Announcing the Identification of "America's Irreplaceable Dance Treasures: The First 100"|date=2000-07-28 |access-date=2021-10-10}}</ref> બંગાળી ફિલ્મ દિગ્દર્શક [[સત્યજિત રે]] એ બાલાસારસ્વતી પર ''બાલા'' (૧૯૭૬) નામથી એક દસ્તાવેજી ફિલ્મ બનાવી હતી.<ref>{{cite web |author=S. K. Singh |url=http://www.satyajitray.org/films/bala.htm |title=Bala: A film by Satyajit Ray |website=SatyajitRay.org |access-date=2016-11-22 |archive-url=https://archive.today/20120911121224/http://www.satyajitray.org/films/bala.htm |archive-date=11 September 2012 |url-status=dead }}</ref> == બાહ્ય કડીઓ == * {{cite web |url=http://www.balasaraswati.com |title=1918-1984 |website=Balasaraswati.com |access-date=2016-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104124053/http://www.balasaraswati.com/ |archive-date=4 November 2016 |url-status=dead }} * {{cite web|url=http://www.kpoursine.com/my-inspiration |title=The Inspiration |website=Kpoursine.com |access-date=2016-11-22}} * {{cite web|url=http://centerforworldmusic.org/schools/three.html |title=World Music In the Schools |publisher=Center for World Music |access-date=2016-11-22}} == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:ભારતીય મહિલા શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના]] [[શ્રેણી:૧૯૧૮માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૯૮૪માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા]] [[શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] axuhzyxyh1vd3xqm1qq7huu172c7pbr 0 139438 902154 872070 2026-07-07T15:33:07Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902154 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = દમયંતી જોશી | image = <!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{birth date|df=yes|1928|09|05}} | birth_place = [[મુંબઈ]], ભારત | death_date = {{death date and age|df=yes|2004|09|19|1928|09|05}} | death_place = [[મુંબઈ]], ભારત | nationality = <!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --> | other_names = | occupation = નૃત્યાંગના, કોરિયોગ્રાફર, નૃત્ય પ્રશિક્ષક | years_active = | known_for = | notable_works = કલા, [[કથક]] }} '''દમયંતી જોશી''' ([[સપ્ટેમ્બર ૫|૫ સપ્ટેમ્બર]] ૧૯૨૮ – [[સપ્ટેમ્બર ૧૯|૧૯ સપ્ટેમ્બર]] ૨૦૦૪)<ref name="sa">{{cite web|url=http://www.learnkathak.com/kathakfaq.htm |title=Kathak FAQ: Short notes on the popular Kathak dancers |publisher=Nupur Nritya – Sangeet Academy |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100414024300/http://www.learnkathak.com/kathakfaq.htm |archive-date=14 April 2010 |df=dmy }}</ref> કથક નૃત્ય સ્વરૂપના જાણીતા પ્રખર પ્રતિપાદક હતા.<ref name=":0">{{Cite web|title=Damayanti Joshi {{!}} Films Division|url=https://filmsdivision.org/shop/damayanti-joshi|access-date=2021-10-07|website=filmsdivision.org|archive-date=2021-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007194242/https://filmsdivision.org/shop/damayanti-joshi|url-status=dead}}</ref> તેઓ માનતા હતા કે કથક એ વાર્તા કહેવાની કળા છે.<ref name=":0" /> તેમણે ૧૯૩૦ના દાયકામાં મેડમ મેનકાની મંડળીમાં નૃત્ય કરવાની શરૂઆત કરી હતી, જેણે વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં પ્રવાસ કર્યો હતો. તેઓ જયપુર ઘરાનાના સીતારામ પ્રસાદ પાસેથી કથક શીખ્યા હતા અને ખૂબ જ નાની ઉંમરે કુશળ નૃત્યાંગના બન્યા હતા, અને બાદમાં લખનૌ ઘરાનાના અચન મહારાજ, લચ્છુ મહારાજ અને શંભુ મહારાજ પાસેથી તાલીમ લીધી હતી, આમ બંને પરંપરાઓમાંને ઝીણવટપૂર્વક આત્મસાત કરી હતી. તેઓ ૧૯૫૦ના દાયકામાં સ્વતંત્ર થયા અને ૧૯૬૦ના દાયકામાં ખ્યાતિ પ્રાપ્ત કરી, ત્યારબાદ તેઓ મુંબઈની તેમની નૃત્ય શાળામાં ગુરુ બની ગયા.<ref>{{cite book|last=Kothari|first=Sunil |title=Kathak, Indian classical dance art|year=1989|publisher=Abhinav Publications|page=188}}</ref><ref>{{cite book|last=Massey|first=Reginald |title=India's kathak dance, past present, future|url=https://books.google.com/books?id=yFXkPk3zMeYC&q=%22Damayanti+Joshi%22+-inpublisher%3Aicon&pg=RA1-PA29|year=1999|publisher=Abhinav Publications|isbn=81-7017-374-4|page=29}}</ref><ref>{{cite book|last=Banerji|first=Projesh |title=Kathak dance through ages|year=1983|publisher=Humanities Press|page=45}}</ref> તેમને ૧૯૭૦માં [[પદ્મશ્રી]] અને ૧૯૬૮માં નૃત્ય માટે સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો. તેઓ લખનઉમાં યુ.પી. કથક કેન્દ્રના નિયામક રહ્યા હતા.<ref name="hti">{{cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2005/09/18/stories/2005091800360500.htm|archive-url=https://archive.today/20121111044414/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2005/09/18/stories/2005091800360500.htm|url-status=usurped|archive-date=11 November 2012|title=TRIBUTE: A life of intricate rhythms|date=18 September 2005|work=The Hindu}}</ref> == પ્રારંભિક જીવન અને તાલીમ == ૧૯૨૮માં મુંબઈના એક હિન્દુ પરિવારમાં જન્મેલા<ref>{{cite book|last=Menon|first=Rekha |title=Cultural profiles, (Volume 2)|url=https://books.google.com/books?id=qkbRAAAAMAAJ&q=%22Damayanti+Joshi%22+-inpublisher:icon|year=1961|publisher=Inter-National Cultural Centre|page=17}}</ref> દમયંતી, જનરલ ડૉ.સાહેબ સિંઘ સોખે અને તેમના પત્ની લીલા સોખે (જન્મે રોય)ના ઘરે ઉછર્યા હતા.<ref name=culture>[http://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=5159 Giants Who Reawakened Indian Dance], Kusam Joshi, 2011, Hinduism Today, Retrieved 5 September 2016</ref> મૅડમ મેનકા તરીકે જાણીતા લીલા સોખીએ પોતાનું બાળક ગુમાવ્યું હતું અને તેણીએ જોશીને દત્તક લેવાનું નક્કી કર્યું હતું. જોશીની માતા વત્સલા જોશીએ તેમની પુત્રીને છોડી ન હતી અને તેઓ સંયુક્ત વાલી બનવા સંમત થયા હતા.<ref name="hta">{{cite news|url=http://www.hindu.com/lr/2004/11/07/stories/2004110700280400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20050325212935/http://www.hindu.com/lr/2004/11/07/stories/2004110700280400.htm|url-status=dead|archive-date=25 March 2005|title=A life dedicated to dance|last=Lakshmi|first=C.S.|work=The Hindu|date=7 November 2004}}</ref> પાલક માતા મેનકાની મંડળીમાં તેણી પંડિત સીતારામ પ્રસાદ પાસેથી કથક વિશે શીખી હતી. દસ વર્ષ પછી, જ્યારે તેણી ૧૫ વર્ષની હતી ત્યારે તેમણે યુરોપના મુખ્ય શહેરોમાં નૃત્ય પ્રદર્શન કર્યું હતું. સોખે પરિવારે દમયંતીની માતાને પોતાને ત્યાં નોકરીએ રાખી હતી અને જોશીએ શિક્ષણ મેળવ્યું હતું.<ref name="hti"/><ref>{{cite book|last=Lakshmi|first=C. S. |author2=Roshan G. Shahani|title=Damayanti, Menaka's daughter: a biographical note based on the Visual History Workshop, February 15, 1998 Issue 8 of Publication (SPARROW)|year=1998|publisher=SPARROW|page=11}}</ref><ref name="hta"/> મૅડમ મેનકાના સમકાલીનોમાં [[શિરીન વજીફદાર]] પણ હતા, જેઓ પારસી સમુદાયના અગ્રણી શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના હતા.<ref name=wire1>{{cite news|newspaper=The Wire|url=https://thewire.in/183843/remembering-shirin-vajifdar-dancer/|title=Remembering Shirin Vajifdar – Pioneer in All Schools of Dance|last=Kothari|first=Sunil|date=3 October 2017|access-date=4 October 2017}}</ref> તેઓ મુંબઈના શ્રી રાજરાજેશ્વરી ભારત નાટ્ય કલા મંદિરના પ્રથમ વિદ્યાર્થીની હતા, જ્યાં તેમણે ગુરુ ટી. કે. મહાલિંગમ પિલ્લાઈ પાસેથી [[ભરતનાટ્યમ]] શીખ્યા હતા.<ref>{{cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2003/01/03/stories/2003010301520800.htm|title=Life dedicated to dance|date=3 January 2003|work=The Hindu|access-date=13 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202113401/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2003/01/03/stories/2003010301520800.htm|archive-date=2 December 2008|url-status=usurped}}</ref> == કારકિર્દી == ૧૯૫૦ના દાયકાના મધ્યભાગ પછી દમયંતીએ પોતાની જાતને એક સફળ એકલ (સોલો) કથક નૃત્યાંગના તરીકે પ્રસ્થાપિત કરી, તેમણે અચન મહારાજ, લચ્છુ મહારાજ અને લખનૌ ઘરાનાના શંભુ મહારાજ તથા જયપુર ઘરાનાના ગુરુ હીરાલાલ જેવા પંડિતો પાસેથી તાલીમ લીધી. ખાસ કરીને કથક કેન્દ્ર, દિલ્હી ખાતે તેમણે શંભુ મહારાજના હાથ નીચે તાલીમ લીધી હતી.<ref>{{cite book|last=Massey|first=Reginald |title=India's kathak dance, past present, future|url=https://books.google.com/books?id=yFXkPk3zMeYC&q=%22Damayanti+Joshi%22+-inpublisher%3Aicon&pg=RA1-PA29|year=1999|publisher=Abhinav Publications|isbn=81-7017-374-4|page=29}}</ref> કથક નૃત્યમાં "સાડી"ને વેશભૂષા તરીકે રજૂ કરનાર તેઓ પ્રથમ વ્યક્તિ હતા. તેમણે ''ઇન્દિરા કલા વિશ્વવિદ્યાલય'', ખૈરગઢ અને લખનૌમાં કથક કેન્દ્રમાં કથક શીખવ્યું હતું. તેમને સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર (૧૯૬૮) અને [[પદ્મશ્રી]] (૧૯૭૦)થી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે.<ref>{{cite web|title=Padma Awards |publisher=Ministry of Communications and Information Technology (India) |url=http://india.gov.in/myindia/padma_awards.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710123059/http://india.gov.in/myindia/padma_awards.php |archive-date=10 July 2011 }}</ref> તેઓ બિરેશ્વર ગૌતમના પ્રશિક્ષક હતા. તેઓ ૧૯૭૧માં ભારત સરકારના ફિલ્મ વિભાગ દ્વારા કથક પરની ડૉક્યુમેન્ટરીમાં દર્શાવવામાં આવ્યા હતા અને હુકુમત સરીન દ્વારા નિર્દેશિત "દમયંતી જોશી" નામની અન્ય એક ફિલ્મ ૧૯૭૩માં બનાવવામાં આવી હતી. == સર્જન == * ''Madame Menaka'', by Damayanti Joshi. Sangeet Natak Akademi, 1989. * ''Rediscovering India, Indian philosophy library: Kathak dance through ages, by Projesh Banerji, Damayanti Joshi. Cosmo publications, 1990. == અવસાન == દમયંતી જોશીનું ૧૯ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૦૪, રવિવારના રોજ [[મુંબઈ]]માં તેમના ઘરે અવસાન થયું હતું. તેઓ બીમાર હતા અને [[હૃદયસ્તંભતા|હૃદયઘાત]]નો હુમલો આવ્યા પછી લગભગ એક વર્ષથી પથારીવશ હતા. == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડી == * {{IMDb name}} [[શ્રેણી:ભારતીય મહિલા શાસ્ત્રીય નૃત્યાંગના]] [[શ્રેણી:૧૯૨૮માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૨૦૦૪માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] cebb1gj5cpjauv9u8kw64oti5g9vaan 0 139523 902145 885252 2026-07-07T15:25:14Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902145 wikitext text/x-wiki {{માહિતીચોકઠું સંગીત કલાકાર | name = બેગમ અખ્તર | image = | caption = ફિલ્મ ''રોટી'' (૧૯૪૨)ના એક દૃશ્યમાં બેગમ અખ્તર | background = solo_singer | native_name = | native_name_lang = | honorific_suffix = [[પદ્મશ્રી|PS]] [[પદ્મભૂષણ|PB]] | birth_name = અખ્તરીબાઈ ફૈજાબાદી | birth_place = [[ફૈજાબાદ|ફૈઝાબાદ]], સંયુક્ત પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત (વર્તમાન [[ઉત્તર પ્રદેશ]], [[ભારત]]) | death_place = [[અમદાવાદ]], [[ગુજરાત]], [[ભારત]] | birth_date = {{Birth date|df=yes|1914|10|07}} | death_date = {{Death date and age|df=yes|1974|10|30|1914|10|7}}<ref name=nrcw/> | origin = [[ફૈજાબાદ|ફૈઝાબાદ]], અવધ | genre = {{hlist|[[ગઝલ]]|ઠુમરી|દાદરા<ref>[https://books.google.com/books?id=PlNShmx3x68C&dq=Begum+Akhtar&pg=PA158 Dadra] ''Thumri in Historical and Stylistic Perspectives'', by Peter Lamarche Manuel, Peter Manuel. Published by Motilal Banarsidass Publ., 1989. {{ISBN|81-208-0673-5}}. ''Page 157''.</ref>}} | occupation = ગાયિકા | years_active = ૧૯૨૯–૧૯૭૪ | honorific_prefix = "મલ્લિકા-એ-ગઝલ" }} '''બેગમ અખ્તર''' તરીકે જાણીતા '''અખ્તરીબાઈ ફૈઝાબાદી''' ([[ઓક્ટોબર ૭|૭ ઓક્ટોબર]] ૧૯૧૪ – [[ઓક્ટોબર ૩૦|૩૦ ઓક્ટોબર]] ૧૯૭૪) "મલ્લિકા-એ-ગઝલ" (ગઝલની રાણી) તરીકે ઓળખાતા ભારતીય ગાયિકા અને અભિનેત્રી હતા. તેમને હિન્દુસ્તાની શાસ્ત્રીય સંગીતની ''[[ગઝલ]]'', ''દાદરા'' અને ''ઠુમરી'' શૈલીના મહાન ગાયકોમાંના એક તરીકે ગણવામાં આવે છે.<ref name=Google/><ref name=nrcw/><ref name=Josh/> બેગમ અખ્તરને ૧૯૭૨માં સ્વર સંગીત માટે સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર મળ્યો હતો, તેમને પદ્મશ્રીથી નવાજવામાં આવ્યા હતા અને બાદમાં ભારત સરકાર દ્વારા મરણોપરાંત પદ્મ ભૂષણ પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.<ref name=HT>{{cite news |url=https://www.hindustantimes.com/music/begum-akhtar-birth-anniversary-the-queen-of-ghazal-who-enthralled-millions-with-her-silken-voice-see-playlist/story-pS0GBddJV91uN7KOS2VbDJ.html |title=Begum Akhtar birth anniversary: The queen of ghazal who enthralled millions with her silken voice, see playlist |date=7 October 2019 |newspaper=Hindustan Times (newspaper) |access-date=1 October 2020}}</ref> == જીવન == [[File:BegumAkhtar.jpg|thumb|બેગમ અખ્તરનું [[ફૈજાબાદ|ફૈઝાબાદ]] ખાતેનું પૂર્વજોનું ઘર]] અખ્તરીબાઈ ફૈઝાબાદીનો જન્મ ૭ ઓક્ટોબર ૧૯૧૪ના રોજ અસગર હુસૈન, એક વકીલ અને તેમની બીજી પત્ની મુશ્તારીને ત્યાં થયો હતો.<ref name=Josh>{{cite news |title=Uttar Pradesh Government approved new guidelines for Begum Akhtar Award |url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/uttar-pradesh-government-approved-new-guidelines-for-begum-akhtar-award-1439350478-1 |access-date=1 October 2020 |work=Jagranjosh.com |date=12 August 2015}}</ref> અસગર હુસૈને ત્યારબાદ મુશ્તારી અને તેની જોડિયા પુત્રીઓ ઝોહરા અને બિબ્બી (જે પાછળથી બેગમ અખ્તર તરીકે ઓળખાયઅ) ને નકારી કાઢ્યા હતા.<ref name="live">{{cite news |url=https://www.livemint.com/Leisure/lRS1H4LcCjlyUHIdguk2oJ/What-a-life.html |title=What a life – (Begum Akhtar's real life was much wilder than fiction) |author=Priya Ramani |newspaper=Mint (newspaper) |date=7 November 2008 |access-date=30 September 2020}}</ref><ref name=LiveMint>{{cite news |url=https://www.livemint.com/mint-lounge/features/memories-of-akhtari-11570190924213.html |newspaper=Mint (newspaper) |author=Shreya Ila Anasuya |date=5 October 2019 |title=Memories of Akhtari |access-date=30 September 2020}}</ref> == કારકિર્દી == અખ્તર ભાગ્યે જ સાત વર્ષના હતા જ્યારે તેઓ પ્રવાસી થિયેટર જૂથ સાથે જોડાયેલા કલાકાર ચંદ્રા બાઈના સંગીતથી મોહિત થઈ ગયા હતા. જો કે તેમના કાકાના આગ્રહને વશ થઈને તેમને [[પટના]]ના મહાન સારંગી પુરસ્કર્તા ઉસ્તાદ ઇમદાદખાન અને પાછળથી [[પટિયાલા]]ના અતા મોહમ્મદ ખાનના હાથ નીચે તાલીમ માટે મોકલવામાં આવ્યા હતા. પાછળથી તેઓ પોતાની માતા સાથે [[કલકત્તા]] ગયા હતાં અને મહંમદ ખાન, [[લાહોર]]ના અબ્દુલ વહીદ ખાન જેવા શાસ્ત્રીય મહારથીઓ પાસેથી સંગીત શીખ્યાં હતાં અને છેવટે તેઓ ઉસ્તાદ ઝંડેખાનનાં શિષ્યા બન્યા હતાં.<ref name=nrcw/> તેણીનો પ્રથમ સાર્વજનિક કાર્યક્રમ પંદર વર્ષની ઉંમરે થયો હતો. વિખ્યાત કવિ [[સરોજિની નાયડુ]]એ ૧૯૩૪ના નેપાળ-બિહારના ભૂકંપના પીડિતોની મદદમાં આયોજિત એક કોન્સર્ટ દરમિયાન તેમના ગાયનની પ્રશંસા કરી હતી. આ પ્રશંસાએ તેણીને વધુ ઉત્સાહ સાથે ગઝલ ગાવાનું ચાલુ રાખવાનું પ્રોત્સાહન આપ્યું. તે સમયે તેમણે ''મેગાફોન રેકોર્ડ કંપની'' માટે પોતાની પહેલી સંગીત રેકોર્ડ કરી હતી. તેમની [[ગઝલ]], દાદરા, ઠુમરીઓ વગેરે સાથે સંખ્યાબંધ ગ્રામોફોન રેકોર્ડ બહાર પાડવામાં આવ્યા હતા. તેઓ સાર્વજનિક સંગીત કાર્યક્રમો કરનારી શરૂઆતની મહિલા ગાયકોમાંના એક હતા. તેમણે મહેફીલો અથવા ખાનગી મેળાવડાઓમાં ગાવાથી અલગ થઈ ગયા હતા, અને સમય જતાં ''મલ્લિકા-એ-ગઝલ'' (ગઝલની રાણી) તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા.<ref name=toi/><ref name=HT/> બેગમ અખ્તરના સારા દેખાવ અને સંવેદનશીલ અવાજે તેમને શરૂઆતના વર્ષોમાં ફિલ્મી કારકિર્દી માટે આદર્શ ઉમેદવાર બનાવ્યા હતા. જોકે, જ્યારે તેમણે ગૌહર જાન અને મલક જાન જેવા મહાન સંગીતકારોને સાંભળ્યા ત્યારે તેમણે ભારતીય શાસ્ત્રીય સંગીતમાં કારકિર્દી બનાવવા માટે ફિલ્મી દુનિયાની ઝાકમઝોળ (ગ્લેમર)નો ત્યાગ કરવાનું નક્કી કર્યું હતું. હળવા શાસ્ત્રીય સંગીતમાં તેમની સર્વોચ્ચ કલાત્મકતા શુદ્ધ ક્લાસિકવાદની પરંપરામાં નિહિત હતી. તેમણે મુખ્યત્વે શાસ્ત્રીય વિધામાં વિવિધ પ્રકારના રાગ, જેમાં સરળથી માંડીને જટિલ સુધીનો સમાવેશ થાય છે, તેવા સંગીત કાર્યક્રમોની સૂચિ પસંદ કરી. ભારતમાં ''ટોકી'' યુગના આગમન બાદ બેગમ અખ્તરે ૧૯૩૦ના દાયકામાં કેટલીક હિન્દી ફિલ્મોમાં કામ કર્યું હતું. કલકત્તાની ઇસ્ટ ઇન્ડિયા ફિલ્મ કંપનીએ ૧૯૩૩માં "કિંગ ફોર અ ડે" (''એક દિન કા બાદશાહ'') અને ''નળ દમયંતી''માં કામ કરવા માટે તેમનો સંપર્ક કર્યો હતો.<ref name=nrcw/> તે યુગના અન્ય લોકોની જેમ, તેણીએ પણ તેમની બધી ફિલ્મોમાં તેમના ગીતો જાતે ગાયા હતા. તે પછીના વર્ષોમાં તેમણે અભિનય ચાલુ રાખ્યો. ત્યારબાદ, બેગમ અખ્તર લખનઉ પાછાં ફર્યાં, જ્યાં પ્રખ્યાત નિર્માતા-દિગ્દર્શક મહેબૂબ ખાન દ્વારા ૧૯૪૨માં રજૂ થયેલી ફિલ્મ ''રોટી''માં અભિનય કરવા માટે (તેનું સંગીત ઉસ્તાદ અનિલ વિશ્વાસ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું) તેમનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો.<ref>{{IMDb name|1209683|Filmography of Akhtari Faizabadi}}, Retrieved 1 October 2020</ref> "રોટી"માં તેમની છ ગઝલો હતી, પરંતુ કમનસીબે નિર્માતા સાથેની થોડી મુશ્કેલીને કારણે, મહેબૂબ ખાને પછીથી ફિલ્મમાંથી ત્રણ કે ચાર ગઝલો કાઢી નાખી. બધી ગઝલો મેગાફોન ગ્રામોફોન રેકોર્ડ્સ પર ઉપલબ્ધ છે. આ દરમિયાન બેગમ અખ્તર મુંબઈથી લખનઉ પરત ફર્યા હતા. ઘણી ફિલ્મોની ક્રેડિટમાં તેમનું નામ અખ્તરીબાઈ ફૈઝાબાદી, અખ્તરી અને બેગમ અખ્તર જેવી અલગ અલગ રીતે જોવા મળે છે.<ref name=Google/> ૧૯૪૫માં અખ્તરી બાઈએ લખનઉ સ્થિત બેરિસ્ટર ઇશ્તિયાક અહમદ અબ્બાસી સાથે લગ્ન કર્યા અને બેગમ અખ્તરના નામથી જાણીતા થયા.<ref name=nrcw/> જો કે, લગ્ન પછી, તેમના પતિના પ્રતિબંધોને કારણે, તેણી લગભગ પાંચ વર્ષ સુધી ગીત ગાઈ શકી ન હતી અને ત્યારબાદ, બીમાર પડી હતી અને ભાવનાત્મક રીતે હતાશ થઈ ગઈ હતી. ત્યારે સંગીત તરફ પાછા ફરવું એક યોગ્ય ઉપાય તરીકે સૂચવવામાં આવ્યું હતું, અને ૧૯૪૯માં તેઓ રેકોર્ડિંગ સ્ટુડિયોમાં પરત ફર્યા હતા.<ref name=nrcw>[https://web.archive.org/web/20090410014918/http://nrcw.nic.in/shared/sublinkimages/209.htm Begum Akhtar (1914–1974) – Begum Akhtar Profile] NRCW, Government of India website, Published 19 March 2006, Retrieved 1 October 2020</ref> તેમણે લખનઉ ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયો સ્ટેશન પર ત્રણ ગઝલ અને એક દાદર ગાયું હતું. ત્યારબાદથી ફરીથી તેમણે સાર્વજનિક કાર્યક્રમોમાં ગાવાનું શરૂ કર્યુ, જે તેમણે મૃત્યુ સુધી ચાલુ રાખ્યું હતું. ૧૯૬૨માં યોજાયેલી ચીન સાથેના યુદ્ધની સહાય માટે મહિલાઓની એકમાત્ર કોન્સર્ટમાં તેમણે લખનઉમાં જાહેરમાં ગીત ગાયું હતું.<ref name=toi/> સમય જતાં તેમનો અવાજ પરિપક્વ બનતો ગયો અને તે સમૃદ્ધિ અને ઊંડાણ પ્રાપ્ત કરતો ગયો. તેમણે પોતાની અનૂઠી શૈલીમાં ગઝલો અને અન્ય હળવા શાસ્ત્રીય ટુકડાઓ ગાયા હતા. તેણીના નામે લગભગ ચારસો ગીતો છે. તેઓ ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયો પર નિયમિત કલાકાર હતા. તેમણે સામાન્ય રીતે પોતાની ગઝલોની રચના કરી હતી અને તેમની મોટાભાગની રચનાઓ રાગ આધારિત હતી. તેમણે કાલાતીત બંગાળી શાસ્ત્રીય ગીત "જોચોના કોરેચે આરી" (জোছনা করেছেআড়ি) પણ ગાયું હતું.<ref name=Google/> ૭ ઓક્ટોબર ૨૦૧૭ના રોજ, ગૂગલે બેગમ અખ્તરના ૧૦૩મા જન્મદિવસની ઉજવણીમાં તેમને ડૂડલ પ્રોફાઇલ સમર્પિત કરી હતી.<ref name=Google>{{cite web |title=Begum Akhtar's 103rd Birthday (her profile) |website=Profile on Google Doodle website |url=https://www.google.com/doodles/begum-akhtars-103rd-birthday |date=7 October 2017 |access-date=1 October 2020}}</ref> == અવસાન == ૧૯૭૪માં [[તિરૂવનંતપુરમ]] નજીક બાલારામપુરમમાં તેમના છેલ્લા કોન્સર્ટ દરમિયાન, તેમણે તેમનો સૂર ઉઠાવ્યો પરંતુ તેમને લાગ્યું હતું કે તેમની ગાયકી એટલી સારી નહોતી જેટલી તે ઇચ્છે છે અને અસ્વસ્થ લાગે છે. તેણીએ પોતાની જાતને જે તાણ હેઠળ મૂકી હતી તેના પરિણામે તેણી બીમાર પડી ગયા હતા અને તેમને તાત્કાલિક હોસ્પિટલમાં લઈ જવામાં આવ્યા હતા.<ref name=nrcw/> ૩૦ ઓક્ટોબર ૧૯૭૪ના રોજ તેમના મિત્ર નીલમ ગામડિયાના હાથમાં તેમનું અવસાન થયું, જેમણે તેમને [[અમદાવાદ]] આવવાનું આમંત્રણ આપ્યું, જે તેમનું અંતિમ પ્રદર્શન હતું.<ref name=Google/><ref name=nrcw/> તેમની કબર લખનઉના ઠાકુરગંજ વિસ્તારમાં આવેલા તેમના ઘરની અંદર 'પસંદ બાગ' નામની કેરીના બગીચામાં હતી. તેમને તેની માતા મુશ્તારી સાહિબા સાથે દફનાવવામાં આવ્યા હતા. જો કે, વર્ષોથી, મોટા ભાગનો બગીચો વિકસતા શહેરમાં ખોવાઈ ગયો છે, અને કબર અવ્યવસ્થિત થઈ ગઈ છે. લાલ ઈંટના ઘેરામાં બંધ આરસપહાણની કબરો પિએટ્રા ડ્યુરા શૈલીના આરસપહાણ દ્વારા ૨૦૧૨માં પુન:સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી.<ref>{{cite web |title=After 38 yrs, Begum Akhtar's grave gets due attention |work=Indian Express |url=http://archive.indianexpress.com/news/after-38-yrs-begum-akhtar-s--grave-gets-due-attention/1028054/ |author=Hamza Khan |pages=1–2 |date=7 November 2012 |access-date=1 October 2020}}</ref> ૧૯૩૬માં ચાઇના બજાર, લખનઉમાં બાંધવામાં આવેલા તેમના ઘરને મ્યુઝિયમમાં પરિવર્તિત કરવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે.<ref name=toi>{{cite web |title=In memory of Begum Akhtar |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/In-memory-of-Begum-Akhtar/articleshow/7297205.cms |author=Bhavita Bhatia |date=16 January 2011 |access-date=1 October 2020 |publisher=The Times of India (newspaper)}}</ref> તેમના શિષ્યોમાં શાંતિ હિરાનંદનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેમને પાછળથી [[પદ્મશ્રી]] પ્રાપ્ત થયો હતો અને તેમણે ૨૦૦૫માં ''બેગમ અખ્તર: ધ સ્ટોરી ઓફ માય અમ્મી'' શીર્ષક હેઠળ બેગમ અખ્તરનું જીવનચરિત્ર લખ્યું હતું.<ref name=toi/> કલા વિવેચક એસ.કાલિદાસે તેમના પર ''હૈ અખ્તરી'' નામની એક ડોક્યુમેન્ટરીનું દિગ્દર્શન કર્યું હતું. == સંગીત == બેગમ અખ્તરના નામે લગભગ ચારસો ગીતો છે.<ref name=nrcw/> * ''નસીબ કા ચક્કર'' | – # "કલયુગ હૈ જબસે આયા માયા ને..." *''રોટી'' | અન્ના સાહબ મૈનકર # "વો હસ રહે હૈં આહ કીયે જા..." # "ઉલઝ ગયે નયનવા છૂટે નહીં..." # "ચાર દિનો કી જવાની મતવાલે..." # "એ પ્રેમ તેરી બલિહારી હો..." # "ફિર ફસલે બહાર આયી હૈ..." # "રેહને લગા હૈ દિલ મેં અંધેરા..." * ''પન્ના દાઈ'' | જ્ઞાન દત્ત # "હમેં યાદ તેરી સતાને લગી..." # "મૈં રાજા કો અપને રિઝા કે રહુંગી..." * ''દાના પાની'' | મોહન જુનિયર # "ઇશ્ક મુઝે ઔર કુછ તો યાદ નહીં..." * ''એહસાન'' # "હમેં દિલ મેં બસા ભી લો.." == ફિલ્મોગ્રાફી == {| class="wikitable" |- ! વર્ષ !! ફિલ્મનું નામ |- |૧૯૩૩ ||''કિંગ ફોર અ ડે'' (દિગ્દર્શક: રાજ હંસ)<ref name=nrcw/> |- |૧૯૩૪ ||''મુમતાઝ બેગમ''<ref name=nrcw/> |- |૧૯૩૪ ||''અમીના''<ref name=nrcw/> |- |૧૯૩૪ ||''રૂપ કુમારી'' (Director: Madan) |- |૧૯૩૫ ||''જવાની કા નશા'' |- |૧૯૩૬ ||''નસીબ કા ચક્કર'' (દિગ્દર્શક: પેસી કરણી) |- |૧૯૪૦ ||''અનારબાલા'' (દિગ્દર્શક: એ. એમ. ખાન) |- |૧૯૪૨ ||''રોટી'' (દિગ્દર્શક: [[મહેબૂબ ખાન]]) [અખ્તરીબાઈ ફૈઝાબાદી તરીકે શ્રેય આપવામાં આવ્યો છે.]<ref name=nrcw/> |- |૧૯૫૮ ||''જલસાગર'' (દિગ્દર્શક: [[સત્યજીત રે]])[બેગમ અખ્તર તરીકે શ્રેય આપવામાં આવ્યો છે.] |- |} == પુરસ્કાર અને સન્માન == * ૧૯૬૮: [[પદ્મશ્રી]]<ref name=padma/><ref name=HT/><ref name=Josh/> * ૧૯૭૨: સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર<ref name=SNA>{{cite web |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |title=SNA: List of Akademi Awardees |publisher=Sangeet Natak Akademi website |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331060603/http://www.sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |archive-date=31 March 2016 |access-date=1 October 2020}}</ref><ref name=Josh/> * ૧૯૭૫: [[પદ્મભૂષણ]] (મરણોપરાંત)<ref name=padma>{{cite web |title=Padma Awards Directory (1954–2013) |publisher=Ministry of Home Affairs (India) |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=1 October 2020}}</ref><ref name=HT/><ref name=nrcw/><ref name=Josh/> == ગ્રંથસૂચિ == * ''In Memory of Begum Akhtar'', by Shahid Ali Agha. US Inter Culture Associates, 1979.<ref>{{cite web |title=In Memory of Begum Akhtar |url=https://www.goodreads.com/book/show/5711516-in-memory-of-begum-akhtar |website=www.goodreads.com |access-date=1 October 2020}}</ref> * ''Great Masters of Hindustani Music'', by Susheela Misra. Published by Hem Publishers, 1981. ''Chapter 26''. * ''Begum Akhtar: The Queen of Ghazal'', by Sutapa Mukherjee. Rupa & Co, 2005, {{ISBN|81-7167-985-4}}. * ''Begum Akhtar: The Story of My Ammi'', by Shanti Hiranand. Published by Viva Books, 2005, {{ISBN|81-309-0172-2}}. * ''Ae Mohabbat… Reminiscing Begum Akhtar'', by Jyoti Sabharwal & Rita Ganguly, 2008, {{ISBN|978-81-904559-3-0}}. * ''Begum Akhtar: Love's Own Voice'', by S. Kalidas. 2009, {{ISBN|978-8174365958}}. == સંદર્ભ == {{Reflist|30em}} ==બાહ્ય કડીઓ== * [http://www.urdupoetry.com/profile/begumakhtar.html બેગુમ અખ્તરની જીવનચરિત્ર] * [http://www.kamat.com/database/articles/behum_akhtar.htm બેગમ અખ્તરનો લેખ] * [http://www.culturalindia.net/indian-music/indian-singers/begum-akhtar.html બેઘુમ અખ્તર -રસપ્રદ આંતરદૃષ્ટિ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101022053929/http://www.culturalindia.net/indian-music/indian-singers/begum-akhtar.html |date=2010-10-22 }} [[શ્રેણી:૧૯૧૪માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૯૭૪માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:પદ્મવિભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:ભારતીય અભિનેત્રી]] [[શ્રેણી:ગાયિકા]] [[શ્રેણી:ભારતીય મહિલા ગાયકો]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] kumi4zt3yh34d7in9he21unvr5s0chm 0 144491 902137 901974 2026-07-07T15:20:17Z Snehrashmi 41463 /* પુરસ્કારો */ 902137 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = વિજયા મહેતા | image = Vijaya mehta.jpg | imagesize = 200px | caption = વિજયા મહેતા (૨૦૧૨) | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1934|11|04}} | birth_place = [[વડોદરા]], [[વડોદરા રાજ્ય|બરોડા સ્ટેટ]], બ્રિટીશ ભારત (વર્તમાન [[વડોદરા]], [[ગુજરાત]], [[ભારત]]) | height = | death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|06|30|1934|11|04}} | death_place = [[મુંબઈ]], મહારાષ્ટ્ર, ભારત | yearsactive = | birth_name = વિજયા જયવંત | othername = | spouse = હરિન ખોટે (અ.)<br/> ફારૂખ મહેતા | children = અનાહિતા ઓબેરોય | website = | awards = ૧૯૭૫ - સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર<br />૧૯૮૫ - એશિયા પેસેફિક ફિલ્મ ફેસ્ટીવલ, શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રી: પાર્ટી (૧૯૮૪)<br />૧૯૮૬ - રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર - શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી: રાવ સાહેબ }} '''વિજય મહેતા''' (૪ નવેમ્બર ૧૯૩૪<ref>Abhijit Varde: [http://www.google.com/search?q=%22Vijaya+Mehta%22+1934&btnG=Nach+B%C3%BCchern+suchen&tbm=bks&tbo=1&hl=de Daughters of Maharashtra: Portraits of Women who are Building Maharastra : Interviews and Photographs], 1997, p. 87</ref> – ૩૦ જૂન ૨૦૨૬), એ ભારતીય મરાઠી ફિલ્મ અને થિયેટર દિગ્દર્શક હતા અને સમાંતર સિનેમાની ઘણી ફિલ્મોમાં અભિનેત્રી તરીકેની ભૂમિકા ભજવી હતી. તેઓ મુંબઈ સ્થિત થિયેટર જૂથ, ''રંગાયન''ના સ્થાપક સભ્ય હતા, જેમાં નાટ્યકાર વિજય તેંડુલકર, અભિનેતા અરવિંદ દેશપાંડે અને શ્રીરામ લાગુનો સમાવેશ થતો હતો. તેઓ ફિલ્મ ''પાર્ટી'' (૧૯૮૪) માં તેમની પ્રશંસનીય ભૂમિકા અને તેમના દિગ્દર્શક સાહસો, ''રાવ સાહેબ'' (૧૯૮૬) અને ''પેસ્તનજી'' (૧૯૮૮) માટે સૌથી વધુ જાણીતા હતા. ''રંગાયન''ના સ્થાપક સભ્ય તરીકે તેઓ ૧૯૬૦ના દાયકાના પ્રાયોગિક મરાઠી રંગભૂમિમાં અગ્રગણ્ય વ્યક્તિ બન્યાં હતાં.<ref>{{cite web |title=The return of Desdemona |work=Mumbai Mirror |url=http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/The-return-of-Desdemona/articleshow/29368448.cms |date=25 January 2014 |access-date=22 June 2014}}</ref> ૧૯૮૭માં ભારત સરકાર દ્વારા તેમને [[પદ્મશ્રી]] પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. ==પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ== તેમનો જન્મ ૧૯૩૪માં વડોદરા ખાતે થયો હતો.<ref>{{cite book |last1=Gulati |first1=Leela (editor) |last2=Bagchi |first2=Jasodhara (Editor) |last3=Mehta |first3=Vijaya (Author) |title=A space of her own : personal narratives of twelve women |date=2005 |publisher=SAGE |location=London |isbn=9780761933151 |page=181 |url=https://books.google.com/books?id=HdzF06JsGyMC&q=ckp&pg=PA181}}</ref> તેણીએ મુંબઇ યુનિવર્સિટીમાંથી સ્નાતકની પદવી મેળવી હતી. તેમણે દિલ્હીમાં ઇબ્રાહિમ અલકાઝી અને આદિ માર્ઝબાન સાથે થિયેટરનો અભ્યાસ કર્યો હતો. ==કારકિર્દી== તેઓ ૬૦ના દાયકાના મરાઠી પ્રાયોગિક થિયેટરમાં એક વિશેષ વ્યક્તિ તરીકે જાણીતા છે. તેઓ નાટ્યકાર વિજય તેંડુલકર, અરવિંદ દેશપાંડે અને શ્રીરામ લાગૂ સાથે રંગાયન નામના થિયેટર ગ્રુપના સ્થાપક સભ્ય છે.<ref>{{cite web |title=Shantata! Awishkar Chalu Aahe |url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/features/08/aug/28_feature_shantata.asp |date=August 2008 |publisher=Mumbai Theatre Guide}}</ref> સી. ટી. ખાનોલકરની ''એકશૂન્ય બાજીરાવ''નું તેમનું મંચ નિર્માણ સમકાલીન ભારતીય રંગભૂમિમાં સીમાચિહ્નરૂપ માનવામાં આવે છે. તેમણે ''ધ કોકેશિયન ચાક સર્કલ'' (''અજબ ન્યાય વર્તુલાચા'') અને ''ઇઓનેસ્કો વિથ ચેયર્સ''ના રૂપાંતરણ સાથે બર્ટોલ્ડ બ્રેચને મરાઠી રંગભૂમિમાં રજૂ કર્યા હતા. તેમણે જર્મન દિગ્દર્શક ફ્રિટ્ઝ બેનેવિટ્ઝ સાથે ઇન્ડો-જર્મન થિયેટર પ્રોજેક્ટ્સમાં સહયોગ આપ્યો હતો, જેમાં જર્મન કલાકારો સાથે [[ભાસ]]ના ''મુદ્રારાક્ષસ''નું પરંપરાગત પ્રદર્શન સામેલ છે. ''પેસ્તોનજી'' સિવાય, તેમના મોટાભાગના કાર્યમાં તેમના સ્ટેજ નાટકોના ફિલ્મ અને ટેલિવિઝન રૂપાંતરણોનો સમાવેશ થાય છે. તેમને દિગ્દર્શનમાં ઉત્કૃષ્ટતા માટે ૧૯૭૫નો સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો, ૧૯૮૬માં તેમને રાવ સાહેબ (૧૯૮૬)માં તેમની ભૂમિકા માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રીનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ==અંગત જીવન== તેમણે પહેલા અભિનેત્રી દુર્ગા ખોટેના પુત્ર હરિન ખોટે સાથે લગ્ન કર્યા હતા, જો કે તેઓ પોતાની પાછળ બે યુવાન પુત્રોને મૂકીને નાની ઉંમરમાં જ મૃત્યુ પામ્યા હતા. ત્યાર બાદ તેણે ફારૂખ મહેતા સાથે લગ્ન કર્યા હતા.<ref>{{cite news |title=Life at play |author=Shanta Gokhale |url=http://www.punemirror.in/printarticle.aspx?page=comments&action=translate&sectid=63&contentid=2012112620121126075151856ed14874e&subsite= |archive-url=https://archive.today/20130217225014/http://www.punemirror.in/printarticle.aspx?page=comments&action=translate&sectid=63&contentid=2012112620121126075151856ed14874e&subsite= |url-status=dead |archive-date=17 February 2013 |work=Pune Mirror |date=26 November 2012}}</ref> ૩૦ જૂન ૨૦૨૬ના રોજ મુંબઈમાં તેમનું અવસાન થયું હતું.<ref>{{Cite web |date=2026-06-30 |title=ज्येष्ठ नाट्य दिग्दर्शिका विजया मेहता यांचं निधन, रंगभूमीवरचे अनेक कलाकार घडवणाऱ्या बाई काळाच्या पडद्याआड |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/veteran-theater-director-vijaya-mehta-has-passed-away-the-woman-who-shaped-many-artists-career-know-about-her-scj-81-5991586/ |access-date=2026-06-30 |website=Loksatta |language=mr}}</ref> ==ફિલ્મોગ્રાફી== * ''કલયુગ'' (૧૯૮૧) - અભિનેત્રી * ''સ્મૃતિ ચિત્રે'' (૧૯૮૨, ટીવી ફિલ્મ) - દિગ્દર્શક, અભિનેત્રી. * ''શકુંતલમ'' (૧૯૮૬, ટીવી ફિલ્મ) - દિગ્દર્શક * ''પાર્ટી'' (૧૯૮૪) - અભિનેત્રી * ''રાવ સાહેબ'' (૧૯૮૫) - દિગ્દર્શક, પટકથા લેખક, અભિનેત્રી * ''હવેલી બુલુન્દ થી'' (૧૯૮૭, ટીવી ફિલ્મ) - દિગ્દર્શક * ''હમીદાબાઈ કી કોઠી'' (૧૯૮૭, ટીવી ફિલ્મ) - દિગ્દર્શક * ''પેસ્તનજી'' (૧૯૮૮) - દિગ્દર્શક, પટકથાલેખક * ''લાઈફલાઈન'' (૧૯૯૧, ટીવી સીરિઝ) - દિગ્દર્શક * ''ક્વેસ્ટ'' (૨૦૦૬) - અભિનેત્રી ==પુરસ્કારો== * ૧૯૭૫ : સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર * ૧૯૮૫ : એશિયા પેસિફિક ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ: શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રી: ''પાર્ટી''<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0248289/awards Awards] IMDb.</ref> * ૧૯૮૬ : શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રીનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર: ''રાવ સાહેબ''<ref name="33rdaward">{{cite web |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33NFAAward.aspx |title=33rd National Film Awards |publisher=International Film Festival of India |pages=28, 36 |access-date=22 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505170442/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33NFAAward.aspx |archive-date=5 May 2014 |url-status=dead }}</ref> * ૧૯૮૭ માં [[ભારત સરકાર]] દ્વારા [[પદ્મશ્રી]] * ૨૦૦૯ : તનવીર સનમાન<ref>{{Cite web |url=http://www.maayboli.com/node/24834 |title=तन्वीर सन्मान सोहळा - २००९ &#124; Maayboli}}</ref> * ૨૦૧૨ : સંગીત નાટક અકાદમી ટાગોર રત્ન ==પૂરક વાંચન== *Abode of Colour, an autobiographical account by Vijaya Mehta<ref>{{cite book |last1=Gulati |first1=Leela (editor) |last2=Bagchi |first2=Jasodhara (Editor) |last3=Mehta |first3=Vijaya (Author) |title=A space of her own : personal narratives of twelve women |date=2005 |publisher=SAGE |location=London |isbn=9780761933151 |page=181 |url=https://books.google.com/books?id=HdzF06JsGyMC&q=ckp&pg=PA181}}</ref> * Vijaya Mehta on theatre and Guru Mani Madhava Cakyar [https://web.archive.org/web/20080828165400/http://www.rotaryclubofbombay.org/ps121206.htm] ==સંદર્ભ== {{reflist}} ==બાહ્ય કડી== * {{IMDb name|0576587}} [[શ્રેણી:૧૯૩૪માં જન્મ]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:૨૦૨૬માં મૃત્યુ]] rzxhchmehavbh2kso2s64jzpyxowfit 902139 902137 2026-07-07T15:23:04Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902139 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = વિજયા મહેતા | image = Vijaya mehta.jpg | imagesize = 200px | caption = વિજયા મહેતા (૨૦૧૨) | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1934|11|04}} | birth_place = [[વડોદરા]], [[વડોદરા રાજ્ય|બરોડા સ્ટેટ]], બ્રિટીશ ભારત (વર્તમાન [[વડોદરા]], [[ગુજરાત]], [[ભારત]]) | height = | death_date = {{Death date and age|df=yes|2026|06|30|1934|11|04}} | death_place = [[મુંબઈ]], મહારાષ્ટ્ર, ભારત | yearsactive = | birth_name = વિજયા જયવંત | othername = | spouse = હરિન ખોટે (અ.)<br/> ફારૂખ મહેતા | children = અનાહિતા ઓબેરોય | website = | awards = ૧૯૭૫ - સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર<br />૧૯૮૫ - એશિયા પેસેફિક ફિલ્મ ફેસ્ટીવલ, શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રી: પાર્ટી (૧૯૮૪)<br />૧૯૮૬ - રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર - શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી: રાવ સાહેબ }} '''વિજય મહેતા''' (૪ નવેમ્બર ૧૯૩૪<ref>Abhijit Varde: [http://www.google.com/search?q=%22Vijaya+Mehta%22+1934&btnG=Nach+B%C3%BCchern+suchen&tbm=bks&tbo=1&hl=de Daughters of Maharashtra: Portraits of Women who are Building Maharastra : Interviews and Photographs], 1997, p. 87</ref> – ૩૦ જૂન ૨૦૨૬), એ ભારતીય મરાઠી ફિલ્મ અને થિયેટર દિગ્દર્શક હતા અને સમાંતર સિનેમાની ઘણી ફિલ્મોમાં અભિનેત્રી તરીકેની ભૂમિકા ભજવી હતી. તેઓ મુંબઈ સ્થિત થિયેટર જૂથ, ''રંગાયન''ના સ્થાપક સભ્ય હતા, જેમાં નાટ્યકાર વિજય તેંડુલકર, અભિનેતા અરવિંદ દેશપાંડે અને શ્રીરામ લાગુનો સમાવેશ થતો હતો. તેઓ ફિલ્મ ''પાર્ટી'' (૧૯૮૪) માં તેમની પ્રશંસનીય ભૂમિકા અને તેમના દિગ્દર્શક સાહસો, ''રાવ સાહેબ'' (૧૯૮૬) અને ''પેસ્તનજી'' (૧૯૮૮) માટે સૌથી વધુ જાણીતા હતા. ''રંગાયન''ના સ્થાપક સભ્ય તરીકે તેઓ ૧૯૬૦ના દાયકાના પ્રાયોગિક મરાઠી રંગભૂમિમાં અગ્રગણ્ય વ્યક્તિ બન્યાં હતાં.<ref>{{cite web |title=The return of Desdemona |work=Mumbai Mirror |url=http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/The-return-of-Desdemona/articleshow/29368448.cms |date=25 January 2014 |access-date=22 June 2014}}</ref> ૧૯૮૭માં ભારત સરકાર દ્વારા તેમને [[પદ્મશ્રી]] પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. ==પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ== તેમનો જન્મ ૧૯૩૪માં વડોદરા ખાતે થયો હતો.<ref>{{cite book |last1=Gulati |first1=Leela (editor) |last2=Bagchi |first2=Jasodhara (Editor) |last3=Mehta |first3=Vijaya (Author) |title=A space of her own : personal narratives of twelve women |date=2005 |publisher=SAGE |location=London |isbn=9780761933151 |page=181 |url=https://books.google.com/books?id=HdzF06JsGyMC&q=ckp&pg=PA181}}</ref> તેણીએ મુંબઇ યુનિવર્સિટીમાંથી સ્નાતકની પદવી મેળવી હતી. તેમણે દિલ્હીમાં ઇબ્રાહિમ અલકાઝી અને આદિ માર્ઝબાન સાથે થિયેટરનો અભ્યાસ કર્યો હતો. ==કારકિર્દી== તેઓ ૬૦ના દાયકાના મરાઠી પ્રાયોગિક થિયેટરમાં એક વિશેષ વ્યક્તિ તરીકે જાણીતા છે. તેઓ નાટ્યકાર વિજય તેંડુલકર, અરવિંદ દેશપાંડે અને શ્રીરામ લાગૂ સાથે રંગાયન નામના થિયેટર ગ્રુપના સ્થાપક સભ્ય છે.<ref>{{cite web |title=Shantata! Awishkar Chalu Aahe |url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/features/08/aug/28_feature_shantata.asp |date=August 2008 |publisher=Mumbai Theatre Guide}}</ref> સી. ટી. ખાનોલકરની ''એકશૂન્ય બાજીરાવ''નું તેમનું મંચ નિર્માણ સમકાલીન ભારતીય રંગભૂમિમાં સીમાચિહ્નરૂપ માનવામાં આવે છે. તેમણે ''ધ કોકેશિયન ચાક સર્કલ'' (''અજબ ન્યાય વર્તુલાચા'') અને ''ઇઓનેસ્કો વિથ ચેયર્સ''ના રૂપાંતરણ સાથે બર્ટોલ્ડ બ્રેચને મરાઠી રંગભૂમિમાં રજૂ કર્યા હતા. તેમણે જર્મન દિગ્દર્શક ફ્રિટ્ઝ બેનેવિટ્ઝ સાથે ઇન્ડો-જર્મન થિયેટર પ્રોજેક્ટ્સમાં સહયોગ આપ્યો હતો, જેમાં જર્મન કલાકારો સાથે [[ભાસ]]ના ''મુદ્રારાક્ષસ''નું પરંપરાગત પ્રદર્શન સામેલ છે. ''પેસ્તોનજી'' સિવાય, તેમના મોટાભાગના કાર્યમાં તેમના સ્ટેજ નાટકોના ફિલ્મ અને ટેલિવિઝન રૂપાંતરણોનો સમાવેશ થાય છે. તેમને દિગ્દર્શનમાં ઉત્કૃષ્ટતા માટે ૧૯૭૫નો સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો, ૧૯૮૬માં તેમને રાવ સાહેબ (૧૯૮૬)માં તેમની ભૂમિકા માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રીનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર મળ્યો હતો. ==અંગત જીવન== તેમણે પહેલા અભિનેત્રી દુર્ગા ખોટેના પુત્ર હરિન ખોટે સાથે લગ્ન કર્યા હતા, જો કે તેઓ પોતાની પાછળ બે યુવાન પુત્રોને મૂકીને નાની ઉંમરમાં જ મૃત્યુ પામ્યા હતા. ત્યાર બાદ તેણે ફારૂખ મહેતા સાથે લગ્ન કર્યા હતા.<ref>{{cite news |title=Life at play |author=Shanta Gokhale |url=http://www.punemirror.in/printarticle.aspx?page=comments&action=translate&sectid=63&contentid=2012112620121126075151856ed14874e&subsite= |archive-url=https://archive.today/20130217225014/http://www.punemirror.in/printarticle.aspx?page=comments&action=translate&sectid=63&contentid=2012112620121126075151856ed14874e&subsite= |url-status=dead |archive-date=17 February 2013 |work=Pune Mirror |date=26 November 2012}}</ref> ૩૦ જૂન ૨૦૨૬ના રોજ મુંબઈમાં તેમનું અવસાન થયું હતું.<ref>{{Cite web |date=2026-06-30 |title=ज्येष्ठ नाट्य दिग्दर्शिका विजया मेहता यांचं निधन, रंगभूमीवरचे अनेक कलाकार घडवणाऱ्या बाई काळाच्या पडद्याआड |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/veteran-theater-director-vijaya-mehta-has-passed-away-the-woman-who-shaped-many-artists-career-know-about-her-scj-81-5991586/ |access-date=2026-06-30 |website=Loksatta |language=mr}}</ref> ==ફિલ્મોગ્રાફી== * ''કલયુગ'' (૧૯૮૧) - અભિનેત્રી * ''સ્મૃતિ ચિત્રે'' (૧૯૮૨, ટીવી ફિલ્મ) - દિગ્દર્શક, અભિનેત્રી. * ''શકુંતલમ'' (૧૯૮૬, ટીવી ફિલ્મ) - દિગ્દર્શક * ''પાર્ટી'' (૧૯૮૪) - અભિનેત્રી * ''રાવ સાહેબ'' (૧૯૮૫) - દિગ્દર્શક, પટકથા લેખક, અભિનેત્રી * ''હવેલી બુલુન્દ થી'' (૧૯૮૭, ટીવી ફિલ્મ) - દિગ્દર્શક * ''હમીદાબાઈ કી કોઠી'' (૧૯૮૭, ટીવી ફિલ્મ) - દિગ્દર્શક * ''પેસ્તનજી'' (૧૯૮૮) - દિગ્દર્શક, પટકથાલેખક * ''લાઈફલાઈન'' (૧૯૯૧, ટીવી સીરિઝ) - દિગ્દર્શક * ''ક્વેસ્ટ'' (૨૦૦૬) - અભિનેત્રી ==પુરસ્કારો== * ૧૯૭૫ : સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર * ૧૯૮૫ : એશિયા પેસિફિક ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ: શ્રેષ્ઠ અભિનેત્રી: ''પાર્ટી''<ref>[https://www.imdb.com/title/tt0248289/awards Awards] IMDb.</ref> * ૧૯૮૬ : શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રીનો રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર: ''રાવ સાહેબ''<ref name="33rdaward">{{cite web |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33NFAAward.aspx |title=33rd National Film Awards |publisher=International Film Festival of India |pages=28, 36 |access-date=22 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505170442/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33NFAAward.aspx |archive-date=5 May 2014 |url-status=dead }}</ref> * ૧૯૮૭ માં [[ભારત સરકાર]] દ્વારા [[પદ્મશ્રી]] * ૨૦૦૯ : તનવીર સનમાન<ref>{{Cite web |url=http://www.maayboli.com/node/24834 |title=तन्वीर सन्मान सोहळा - २००९ &#124; Maayboli}}</ref> * ૨૦૧૨ : સંગીત નાટક અકાદમી ટાગોર રત્ન ==પૂરક વાંચન== *Abode of Colour, an autobiographical account by Vijaya Mehta<ref>{{cite book |last1=Gulati |first1=Leela (editor) |last2=Bagchi |first2=Jasodhara (Editor) |last3=Mehta |first3=Vijaya (Author) |title=A space of her own : personal narratives of twelve women |date=2005 |publisher=SAGE |location=London |isbn=9780761933151 |page=181 |url=https://books.google.com/books?id=HdzF06JsGyMC&q=ckp&pg=PA181}}</ref> * Vijaya Mehta on theatre and Guru Mani Madhava Cakyar [https://web.archive.org/web/20080828165400/http://www.rotaryclubofbombay.org/ps121206.htm] ==સંદર્ભ== {{reflist}} ==બાહ્ય કડી== * {{IMDb name|0576587}} [[શ્રેણી:૧૯૩૪માં જન્મ]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:૨૦૨૬માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] 9l1sln5kz5i56c0s1o8keawn8k43b38 0 147000 902157 870135 2026-07-07T15:34:02Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902157 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = મહેશ ચંપકલાલ | image = Mahesh Champaklal.jpg | image_size = | image_upright = | caption = મહેશ ચંપકલાલ, ગુજરાત વિશ્વકોશ ટ્રસ્ટ, જાન્યુઆરી, ૨૦૧૮ | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1951|10|25|df=y}} | birth_place = મબલે, [[યુગાન્ડા]], પૂર્વ આફ્રિકા | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | occupation = નાટ્યકાર, રંગમંચ અભિનેતા અને દિગ્દર્શક | language = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] | nationality = ભારતીય | education = | alma_mater = | home_town = | notableworks = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | children = | awards = | signature = Mahesh Champaklal autograph.jpg | years_active = | module = }} '''મહેશ ચંપકલાલ''' (જન્મ ૨૫ ઑક્ટોબર, ૧૯૫૧) એ ભારતના ગુજરાત રાજ્યના એક ભારતીય નાટ્યકાર, મંચ અભિનેતા અને દિગ્દર્શક છે. વ્યાવસયિક ગુજરાતી થિયેટરમાં કેટલાક વર્ષો સુધી કામ કર્યા બાદ, તેઓ વડોદરાની [[મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય]]માં જોડાયા અને નાટ્યશાસ્ત્ર શીખવ્યું. ===જીવન=== મહેશ ચંપકલાલનો જન્મ પૂર્વ આફ્રિકાના મબલેમાં થયો હતો.<ref name=":GVK">{{Cite book|title=ગુજરાતી વિશ્વકોશ|last=કણિજીયા|first=બળદેવભાઈ|publisher=ગુજરાત વિશ્વકોશ ટ્રસ્ટ|year=|isbn=|editor-last=ઠાકર|editor-first=ધીરુભાઈ|editor-link=ધીરુભાઈ ઠાકર|edition=1st|volume=XXIV|location=[[અમદાવાદ]]|publication-date=January 2009|pages=679–680|language=gu|oclc=837900118}}</ref> તેઓ ૧૯૭૩થી ૧૯૮૧ સુધી [[મુંબઈ|બોમ્બે]] (હવે મુંબઈ)માં વ્યાવસાયિક ગુજરાતી રંગભૂમિ સાથે સંકળાયેલા હતા. તેમણે [[ઈન્ડિયન નેશનલ થિયેટર (આઇ.એન.ટી.)]] અને ''બહુરૂપી'' દ્વારા નિર્મિત નાટકોમાં પ્રવિણ જોશી, અરવિંદ જોશી, વિજય દત્ત, વિષ્ણુકુમાર વ્યાસ સહિત અનેક દિગ્દર્શકો સાથે કામ કર્યું હતું.<ref name=":GVK"/> તેઓ વ્યાવસાયિક રંગભૂમિ છોડી ૧૯૮૧માં વડોદરાની [[મહારાજા સયાજીરાવ વિશ્વવિદ્યાલય|એમ.એસ. યુનિવર્સિટી]]માં નાટ્યશાસ્ત્રના અધ્યાપક તરીકે જોડાયા. ૧૯૮૭માં, તેમણે મ. સ. વિશ્વવિદ્યાલયમાંથી ''ભારતમુનિનો અભિનયસિદ્ધાંત'' પરના તેમના શોધનિબંધ માટે નાટ્યશાસ્ત્રમાં પીએચડીની પદવી મેળવી હતી. ૧૯૯૬માં તેમણે તેમના શોધનિબંધ ''નાટકમાં ભાષા'' (ભાષા નાટકોમાં ભાષા) માટે ગુજરાતી સાહિત્યમાં પીએચડીની પદવી પણ મેળવી હતી. તેમણે ૨૦૦૩-૨૦૧૦માં નાટ્યશાસ્ત્ર વિભાગના વડા તરીકે તેમજ ૨૦૦૫-૨૦૧૫માં પ્રદર્શન કલા સંકાયના ડીન તરીકે સેવા આપી હતી. અભ્યાસ અને અધ્યાપનની સાથે સાથે તેઓ પ્રયોગશીલ રંગમંચમાં લેખક, અભિનેતા અને દિગ્દર્શક તરીકે પણ સક્રિય હતા. તેમણે ''પરિત્રાન'', ''શતખંડ'', ''રક્તબીજ'', ''છડેચોક'', ''કાયાપલટ'', ''માલાદેવી'', ''મોક્ષ'', ''સ્નેહાધિન'', ''પરખ'', ''અગ્નિ અને વરસાદ'', ''પરમ મહેશ્વર'' અને ''સિકંદર સાની'' સહિત અનેક પ્રશંસનીય પ્રસ્તુતિઓમાં કામ કર્યું હતું. ''સિકંદર સાની''માં અમીર ખુસરોની તેમની ભૂમિકાની પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી અને આ નાટક રાજ્ય કક્ષાના તેમજ રાષ્ટ્રીય કક્ષાના વિવિધ ઉત્સવોમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર દ્વારા લિખિત ''ગ્રહણ''ના દિગ્દર્શન માટે સંગીત નાટક અકાદમી દ્વારા તેમને 'યુવા મંચ પ્રતિભા' તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતા.<ref name=":GVK"/> તેમનું ''ભારત નાટ્યશાસ્ત્ર - અભિનય'', ''ભારત નાટ્યશાસ્ત્ર - નાટ્યપ્રયોગ'' અને ''ભારત નાટ્યશાસ્ત્ર - આધુનિક સંદર્ભો'' [[યુનિવર્સિટી ગ્રંથ નિર્માણ બોર્ડ]] દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવેલ છે. આ કૃતિઓ [[ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ]] દ્વારા સન્માનિત કરવામાં આવી હતી. તેમના ''આધુનિક ગુજરાતી નાટક: પ્રત અને પ્રયોગ'' અને ''રંગદ્વાર''ને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા પુરસ્કૃત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમને ગિરીશ કર્નાડના નાટક ''ધ ફાયર એન્ડ ધ રેઇન''ના ગુજરાતી અનુવાદ ''અગ્નિ અને વરસાદ'' માટે સાહિત્ય અકાદમી અનુવાદ પુરસ્કાર, તેમજ ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી તરફથી અનુવાદ પુરસ્કાર મળ્યો હતો. જગદીશ ભટ્ટ દિગ્દર્શિત ''હયવદન'' નાટકમાં કપિલની ભૂમિકા ભજવવા બદલ તેમને ગુજરાત સંગીત નાટક અકાદમી દ્વારા સર્વશ્રેષ્ઠ મંચ અભિનેતાનો પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો. આ માટે તેમને જયશંકર 'સુંદરી' એવોર્ડ પણ મળ્યો હતો. બાદમાં તેમણે ૧૯૯૨ થી ૧૯૯૮ સુધી ગુજરાત સંગીત નાટક અકાદમીના સભ્ય તરીકે સેવા આપી હતી.<ref name=":GVK"/> તેઓ ૨૦૧૪થી ૨૦૧૬ દરમિયાન 'ભારતીય ઊચ્ચ અધ્યયન સંસ્થાન'ના ફેલો રહ્યા હતા.<ref>{{Cite web|url=http://iias.ac.in/scholar/mahesh-champaklal|title=Mahesh Champaklal {{!}} Indian Institute of Advanced Study|website=iias.ac.in|access-date=2019-03-08}}</ref> == આ પણ જુઓ == * [[ગુજરાતી સાહિત્યકારોની યાદી|ગુજરાતી ભાષાના લેખકોની યાદી]] == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{IMDb name|9965316}} [[શ્રેણી:૧૯૫૧માં જન્મ]] [[શ્રેણી:ગુજરાતી રંગભૂમિ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] 0bqmax7dd0xq0399lcvonr38b46xol5 0 149453 902172 883696 2026-07-07T15:44:52Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902172 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = લલિતા પવાર | honorific_suffix = | image = Lalita Pawar (1916—1998).jpg | image_size = 180px | caption = | birth_name = અંબા લક્ષમણ રાવ સગુન | birth_date = {{birth date|1916|4|18|df=y}} | birth_place = યેવલા, નાસિક, બોમ્બે પ્રેસિડેન્સી, બ્રિટિશ કાળનું ભારત | death_date = {{Death date and age|1998|2|24|1916|4|16|df=y}} | death_place = પુના, [[મહારાષ્ટ્ર]], ભારત | years_active = ૧૯૨૮-૧૯૯૭ | height = | children = 1 | awards = ૧૯૬૦: સહાયક અભિનેત્રીનું સર્વશ્રેષ્ઠ ફિલ્મફેર પુરસ્કાર - અનાડી (૧૯૫૯)<br/>૧૯૬૧: સંગીત નાટાક અકાદમી પુરસ્કાર - અભિનય }} '''લલિતા પવાર''' (૧૮ એપ્રિલ ૧૯૧૬-૨૪ ફેબ્રુઆરી ૧૯૯૮) એક સફળ [[ભારત|ભારતીય]] અભિનેત્રી હતા, જેઓ પાછળથી એક ચરિત્ર અભિનેત્રી તરીકે પ્રખ્યાત થયા હતા. તેમણે હિન્દી, મરાઠી અને [[ગુજરાતી સિનેમા]] મળીને ૭૦૦ થી વધુ ફિલ્મોમાં અભિનય આપ્યો. તેમણે ૭૦ વર્ષથી વધુની સૌથી લાંબી અભિનય કારકિર્દીનો ગિનીસ વર્લ્ડ રેકોર્ડ બનાવ્યો છે. પવારને કોમેડી-ડ્રામા ''અનાડી'' માં તેમના અભિનય માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રીનો ફિલ્મફેર મળવ્યો હતો. તેમણે ભાલાજી પેંઢારકર દ્વારા નિર્મિત ''નેતાજી પાલકર'' (૧૯૩૮), ન્યૂ હાના પિક્ચર્સની ''સંત દામાજી'', વી. એસ. ખાંડેકર દ્વારા લિખિત નવયુગ ચિત્રપટની ''અમૃત'' અને છાયા ફિલ્મ્સની ''ગોરા કુંભાર'' જેવી સફળ ફિલ્મોમાં અભિનય કર્યો હતો. તેઓની અન્ય યાદગાર ભૂમિકાઓ : ''અનાડી'' (૧૯૫૯), ''શ્રી ૪૨૦'' અને ''મિસ્ટર એન્ડ મિસિસ ૫૫'' ફિલ્મોમાં અને રામાનંદ સાગરની ટેલિવિઝન મહાકાવ્ય માલિકા ''[[રામાયણ]]'' [[મંથરા]] તરીકેની હતી.<ref>{{Cite news|title=Bollywood's most dangerous mother-in-law, a slap caused eye light|url=https://aajtak.intoday.in/story/throwback-story-of-veteran-actress-lalita-pawar-on-her-death-anniversary-tmov-1-986135.html|publisher=[[Aaj Tak]]|date=24 February 2018}}</ref> == જીવનચરિત્ર == તેમનો જન્મ ૧૮ એપ્રિલ ૧૯૧૬ના દિવસે અંબા લક્ષ્મણ રાવ સાગુન તરીકે [[નાસિક]]<nowiki/>ના [[યેવલા|યેવલાના]] એક રૂઢિચુસ્ત પરિવારમાં થયો હતો. તેમના પિતા લક્ષ્મણ રાવ શગુન રેશમ અને સુતરાઉ ચીજવસ્તુઓના સમૃદ્ધ વેપારી હતા. તેમણે નવ વર્ષની ઉંમરે ફિલ્મ ''રાજા હરિશ્ચંદ્ર'' (૧૯૨૮) માં અભિનય કારકિર્દીની શરૂઆત કરી હતી અને બાદમાં સાત દાયકા સુધી એટલે કે તેમના જીવનના અંત સુધી ચાલેલી કારકિર્દી દરમ્યાન તેમણે મૂંગી ફિલ્મોથી શરૂ કરી અને ૧૯૪૦થી શરૂ થયેલી બોલતી ફિલ્મોમાં મુખ્ય ભૂમિકાઓ ભજવી હતી. તેમણે ''કૈલાશ'' (૧૯૩૨) નામની એક મૂંગી ફિલ્મમાં સહ-નિર્માર્તિ હતા અને તેમાં અભિનય પણ કર્યો હતો. બાદમાં ૧૯૩૮માં બીજી ફિલ્મ ''દુનિયા ક્યા હૈ'' નિર્માણ કર્યું હતું, જે એક બોલતી ફિલ્મ હતી. [[ચિત્ર:Lalita_Pawar_in_film,_Himmat-e-Marda_(1935).jpg|right|thumb|225x225px|ફિલ્મ ''હિમ્મત-એ-મર્દા'' (૧૯૩૫) માં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવતી લલિતા પવાર.]] ૧૯૪૨માં ફિલ્મ '''જંગ-એ-આઝાદી''<nowiki/>'ના એક દ્રશ્યના ભાગરૂપે અભિનેતા માસ્ટર ભગવાને તેમને સખત થપ્પડ મારવાની હતી. એક નવા અભિનેતા હોવાને કારણે, તેમણે આકસ્મિક રીતે તેમને ખૂબ જ જોરથી થપ્પડ મારી હતી, જેના પરિણામે ચહેરાનો લકવો અને ડાબી આંખની નસ ફાટી ગઈ હતી. ત્રણ વર્ષની સારવાર પછી, તેમની ડાબી આંખમાં ખામી આવી ગઈ હતી, તેથી તેમણે મુખ્ય ભૂમિકાઓ છોડી દેવી પડી હતી, અને ચરિત્ર ભૂમિકાઓ તરફ વળવું પડ્યું હતું, આ ભૂમિકાઓ કરી તેમણે આગળ જતા જીવનમાં ઘણી ખ્યાતિ મેળવી હતી.<ref>{{Cite web|title=Lalita Pawar – Memories|url=http://cineplot.com/lalita-pawar-memories/|publisher=cineplot.com}}</ref>તેમણે પૈડી જયરામ, ત્રિલોક કપૂર, ગજાનન જાગીરદાર વગેરે જેવા યુગના ટોચના નાયકો સાથે પણ મુખ્ય અભિનેત્રીની ભૂમિકા ભજવી હતી. તેઓ ખાસ કરીને માતાની ,પ્રભાવી મહિલાના પાત્રો અથવા સાસુની ભૂમિકા ભજવવા માટે જાણીતા હતા. તેમણે [[રાજ કપૂર]] સાથે '''અનાડી''<nowiki/>' (૧૯૫૯) માં કડક પણ દયાળુ શ્રીમતી એલ. ડીસૂઝાની ભૂમિકા પણ ભજવી હતી. આ ફિલ્મમાં ઋષિકેશ મુખર્જીના નિર્દેશન હેઠળ, તેમણે તેમનું ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન આપ્યું, જેના માટે તેમને ફિલ્મફેર શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રીનો એવોર્ડ મળ્યો. આ ઉપરાંત, પ્રોફેસર (૧૯૬૨) અને [[રામાનંદ સાગર]] ટેલિવિઝન માલિકા ''રામાયણમાં'' કપટી કુબડિયા [[મંથરા]] ની ભૂમિકા ભજવી. ૧૯૬૧માં ભારત સરકાર દ્વારા તેમને ભારતીય સિનેમાની પ્રથમ મહિલા તરીકે સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{Cite web|title=Lalita Pawar – Memories|url=http://cineplot.com/lalita-pawar-memories/|publisher=cineplot.com}}</ref> == અંગત જીવન == તેમના પ્રથમ લગ્ન ગણપતરાવ પવાર સાથે થયા હતા. તેમની નાની બહેન પતિના આડા સંબંધોની જાણ થતા આ લગ્નનો અંત્ આવ્યો. બાદમાં તેમણે બોમ્બેના અંબિકા સ્ટુડિયોના ફિલ્મ નિર્માતા રાજપ્રકાશ ગુપ્તા સાથે લગ્ન કર્યા હતા. તેમનો પુત્ર જય પવાર નિર્માતા બન્યો અને મંઝિલ જેવી ફિલ્મોમાં તેમની સાથે કામ કર્યું. જય પવારને ૨ પુત્રો સંજય પવાર અને મનોજ પવાર હતા. તેઓ અને તેમના પતિ તેમના પુત્ર સંજય પવાર અને પ્રપૌત્રીઓ અનુષ્કા અને આન્યા પવાર સાથે મુંબઈના જુહુમાં રહેતા હતા. ૨૪ ફેબ્રુઆરી ૧૯૯૮ના રોજ પુણેના ઔંધમાં તેમનું અવસાન થયું, તેઓ મોંના કેન્સરને કારણે થોડા સમય માટે ત્યાં રહી રહ્યા હતા.<ref>{{Cite news|url=https://theprint.in/theprint-profile/lalita-pawar-bollywoods-wicked-mother-in-law-who-we-all-loved-to-hate/222805/|title=Lalita Pawar — Bollywood's wicked mother-in-law who we all loved to hate|work=The Print|date=18 April 2019|access-date=11 May 2024}}</ref> == પસંદ કરેલ ફિલ્મોગ્રાફી == {| class="wikitable" !વર્ષ !ફિલ્મ !પાત્ર |- |1941 |''અમૃત'' |સીતા <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ&q=amrit+1941+film|title=Encyclopedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|last2=Willemen|first2=Paul|date=2014-07-10|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94318-9|language=en}}</ref> |- |1944 |''રામ શાસ્ત્રી'' |આનંદીબાઈ (પેશ્વા રઘુનાથરાવ પત્ની) |- |1950 |''દહેજ'' |શ્રીમતી બિહારીલાલ (સૂરજની માતા) |- |1951 |''અમર ગીત'' |વિતાબાઇ |- | rowspan="2" |1952 |''દાગ'' |શંકર ([[દિલીપ કુમાર]] માતા) |- |''પાર્ચેન'' |બડી રાની |- | rowspan="2" |1955 |''શ્રી ૪૨૦'' |ગંગા માઈ |- |''શ્રી અને શ્રીમતી ૫૫'' |અનિતાની કાકી સીતા દેવી |- |1957 |''નૌ દો ગ્યારાહ'' | |- |1958 |''પરવરિશ'' |ઠાકુરૈન રુક્મણી સિંહ નામાંકિત-શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી માટે ફિલ્મફેર એવોર્ડ |- | rowspan="2" |1959 |''અનાડી'' |શ્રીમતી એલ. ડીસૂસા જીત્યો-શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી માટેનો ફિલ્મફેર એવોર્ડ |- |''સુજાતા'' |ગિરિબાલા, બુઆજી/કાકી |- | rowspan="2" |1960 |''ઝુમરૂ'' |ઝુમરુની માતા જિસ દેશ મેં ગંગા બહતી હૈ (૧૯૬૦) |- |''આંચલ'' |રામુની માતા નામાંકિત-શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી માટે ફિલ્મફેર એવોર્ડ |- | rowspan="4" |1961 |''જંગલી'' |શેખરની માતા |- |''હમ દોનો''<ref>{{Cite web|last=Hungama|first=Bollywood|date=1961-01-01|title=Hum Dono Cast List {{!}} Hum Dono Movie Star Cast {{!}} Release Date {{!}} Movie Trailer {{!}} Review- Bollywood Hungama|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/hum-dono-3/cast/|access-date=2025-01-30|language=en}}</ref> |મેજરની માતા |- |''સંપૂર્ણ રામાયણ'' |[[મંથરા]] |- |''મેમદીદી'' | |- | rowspan="2" |1962 |''પ્રોફેસર'' |સીતા દેવી વર્મા નામાંકિત-શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી માટે ફિલ્મફેર એવોર્ડ |- |''બનારસી ઠગ'' | |- | rowspan="4" |1963 |''બ્લફ માસ્ટર'' | |- |''સેહરા'' |અંગારાની માતા |- |''ગ્રેહસ્તી'' |હરીશ ખન્નાની બહેન |- |''ઘર બસાકે દેખો'' |શ્રીમતી શાંતા મેહરા |- |1964 |''શરાબી'' | |- | |''કોહરા'' |મા ડો. નામાંકિત-શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી માટે ફિલ્મફેર એવોર્ડ |- | rowspan="3" |1966 |''ફૂલ ઔર પત્થર'' |શ્રીમતી જીવન રામ |- |''લવ ઈન ટોકિયો'' |ગાયત્રી દેવી |- |''ખાનદાન'' |ફુફી |- | rowspan="2" |1967 |''બૂન્દ જો બન ગઈ મોતી'' |શેફાલીની માતા |- |''નૂર જહાં'' | |- | rowspan="4" |1968 |આંખે |મેડમ/નકલી કાકી |- |''નીલ કમલ'' |ઠાકુરૈન |- |આબરૂ |શ્રીમતી વર્મા |- |''તીન બહુરાનિયા'' |સીતાની માતા |- |1969 |''[[:hi:मेरी भाभी (1969 फ़िल्म)|મેરી ભાબી]]'' |ગંગાજળી |- | rowspan="4" |1970 |''આનંદ'' |મેટ્રન |- |''પુષ્પાંજલી'' |રાણી સાહિબા |- |''ગોપી'' |લીલાવતી દેવી |- |''દર્પન'' |દાદિમા |- |1971 |''જ્વાલા'' | |- | rowspan="2" |1972 |''ગાંવ હમારા શહર તુમ્હારા'' |લાજવંતી પાંડે |- |બોમ્બેથી ગોવા |કાશીબાઈ |- | rowspan="3" |1974 |''હમ્રાહી'' | |- |''નયા દિન નઈ રાત'' |માનસિક હોસ્પિટલ દર્દી (મહેમાન કલાકાર) |- |''દૂસરા સીતા'' |''ખેલ ખેલ મેઈન 'x'' |- | rowspan="2" |1976 |''આજ કા યે ઘર'' |શ્રીમતી શાંતિ દીનાનાથ |- |''તપસ્યાની'' |શ્રીમતી વર્મા |- | rowspan="3" |1977 |''જય વિજય'' |નંદિની |- |''પ્રાર્થનાચિત'' | |- |''આઈના'' |જાનકી |- |1979 |''મંઝિલ'' |શ્રીમતી ચંદ્ર (અજયની માતા) |- | rowspan="4" |1980 |''યારાના'' |માતા |- |''કાલી ઘાટા'' |અંબુ, હાઉસ કીપર |- |''ફિર વહી રાત'' |હોસ્ટેલ વોર્ડન |- |''સૌ દિન સાસ કે'' |ભવાની દેવી (પ્રકાશની માતા) |- |1981 |''નસીબ'' |શ્રીમતી ગોમ્સ |- |1982 |''અપના બના લો'' |મૌસી |- |1983 |''એક દિન બહુ કા'' |કલાવતી |- | rowspan="2" |1986 |''પ્યાર કે દો પાલ'' | |- |''ઘર સંસાર'' |સત્યનારાયણની માતા |- | rowspan="2" |1987 |''વતન કે રખવાલે'' |રાધાની માતાની દાદી |- |''ઉત્તર દક્ષિણ'' | |- | rowspan="3" |1988 |''ઝાલ્ઝાલા'' |શીલાની માતા |- |''શેરની''<ref>{{Cite web|last=FilmiClub|title=Sherni (1988) Complete Cast &amp; Crew|url=https://www.filmiclub.com/movie/sherni-1988-hindi-movie/cast-crew|access-date=2025-01-22|website=FilmiClub|language=en-US}}{{Dead link|date=માર્ચ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |વૃદ્ધ મહિલા તેના પુત્રને શોધી રહી છે |- |''પ્યાસી આત્મા'' | |- |1989 |''બહુરાની'' | |- |1992 |''મુસ્કુરાહટ'' |લોન્ડ્રી લેડી |- |1997 |''ભાઈ.''<ref>{{Cite web|last=Pawar|first=Lalita|title=Lalita Pawar Filmography|url=http://www.muvi.com/stars/lalita-pawar|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412075737/http://muvi.com/stars/lalita-pawar|archive-date=12 April 2012|access-date=7 May 2014|publisher=Muvi}}</ref> | |} === ટેલિવિઝન === {| class="wikitable" !વર્ષ !બતાવો !ભૂમિકા !ચેનલ !સંદર્ભો |- |1987 |''રામાયણ'' |[[મંથરા]] |ડીડી નેશનલ | |} * ૧૯૬૦: શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રી માટેનો ફિલ્મફેર એવોર્ડ-''અનારી'' <ref>{{Cite news|title=Filmfare Awards 1960 Winners|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/filmfare-awards-winners/bollywood/1960/101|access-date=2025-01-30|work=The Times of India|issn=0971-8257}}</ref> * ૧૯૬૧: સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર-અભિનય <ref>[http://sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm Sangeet Natak Akademi Award - Acting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727234019/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm|date=27 July 2011}} Official listing at ''[[Sangeet Natak Akademi]]'' Official website.</ref> == સંદર્ભો == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{Imdb name}} * Lalita Pawarપરબોલિવૂડ હંગામા * પડદા પર [https://web.archive.org/web/20080328152213/http://www.screenindia.com/old/mar12/films4.htm લૈતા પવારને શ્રદ્ધાંજલિ]સ્ક્રીન * [http://www.thehindu.com/features/cinema/living-the-role/article4606228.ece લિવિંગ ધ રોલ-લલિતા પવાર] ધ હિન્દુ * [http://cineplot.com/lalita-pawar-memories/ છેલ્લા દિવસોમાં લલિતા પવાર સાથે મુલાકાત] cineplot.com [[શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કારોના વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:ભારતીય અભિનેત્રી]] [[શ્રેણી:૧૯૯૮માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:૧૯૧૬માં જન્મ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] goomrmtraolvfjxty7havv61bhyybjy 0 150177 902189 884378 2026-07-08T06:51:17Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 902189 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = બર્ગેન | settlement_type = શહેર અને નગરપાલિકા | image_skyline = {{Photomontage |photo1a =Bergen panorama at night - panoramio (1).jpg |photo2a =Kong Olav Vs Plass - Flickr - abbilder.jpg |photo2b =Old town, Bergen (52) (36088314170).jpg |photo3a =Norwegian national day at Bryggen with Ulriken in the horizon.jpg |photo3b =Bergen Sandviken, Norway at night.jpg |photo4a =Fjordsteam 2018 (141836).jpg |size = 275 |position = center |spacing = Number indicating width of spacing between the images (default: 1) |color = Color of spacing between the images (default: black) |border = Number indicating width of border surrounding the montage (default: 1) |color_border = Color of border surrounding the montage (default: black) |text = |text_background = Color of background behind text (default: #F8F8FF) |foot_montage = }} | imagesize = 260px | image_caption = | image_flag = Flag of Bergen, Norway.svg | flag_size = | image_shield = Bergen våpen.svg | shield_size = | map_caption = બર્ગેનનું સ્થાન | pushpin_map = | pushpin_relief = 1 | subdivision_type = દેશ | subdivision_name = {{flag|નોર્વે}} | subdivision_type1 = ક્ષેત્ર | subdivision_name1 = પશ્ચિમી નોર્વે | subdivision_type2 = કાઉન્ટી | subdivision_name2 = વેસ્ટલેન્ડ | subdivision_type3 = જિલ્લો | subdivision_name3 = મિડહૉર્ડલેન્ડ | subdivision_type4 = નગરપાલિકા | subdivision_name4 = બર્ગેન | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title = મેયર | leader_name = મેરિટ વાર્નકે | established_title = સ્થાપના | established_date = ૧૦૭૦થી પહેલાં | area_footnotes = | area_total_km2 = 464.71 | area_land_km2 = 444.99 | area_water_km2 = 19.72 | area_urban_km2 = 94.03 | area_metro_km2 = 2755 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | area_water_percent = 4.2 | population_as_of = 1 જાન્યુઆરી 2024 | population_total = 291,940 | population_metro = 469,238 | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = બર્ગેન્સર | demographics_type2 = જીડીપી | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Gross domestic product (GDP) at current market prices by metropolitan regions |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/met_10r_3gdp/default/table?lang=en |website=ec.europa.eu}}</ref> | demographics2_title1 = શહેર અને નગરપાલિકા | demographics2_info1 = €36.569 બિલિયન (2021) | coordinates = {{coord|60|23|22|N|5|19|48|E|region:NO|display=inline,title}} | elevation_min_m = 0 | elevation_max_m = 987 | area_code = ([[+47]]) 5556 | postal_code_type = પીન કોડ | postal_code = 5003–5268 | website = {{URL|https://www.bergen.kommune.no}} }} '''બર્ગેન''' નોર્વેના પશ્ચિમ કિનારે વેસ્ટલેન્ડ કાઉન્ટીમાં આવેલું એક શહેર અને નગરપાલિકા છે.૨૦૨૨માં તેની વસ્તી આશરે ૨,૮૯,૩૩૦ની હતી. <ref name="Pop2021Q1">{{Cite web|date=19 May 2021|title=Folketall per 1. januar 2022|url=https://www.bergen.kommune.no/omkommunen/fakta-om-bergen/befolkning/folketall-per-1-januar-2022|access-date=10 August 2022|publisher=SSB|language=nb|archive-date=6 ઑક્ટોબર 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006023552/https://www.bergen.kommune.no/omkommunen/fakta-om-bergen/befolkning/folketall-per-1-januar-2022|url-status=dead}}</ref> બર્ગેન નોર્વેનું રાષ્ટ્રીય રાજધાની [[ઓસ્લો]] પછી બીજું સૌથી મોટું શહેર છે. આ શહેરની નગરપાલિકા ૪૬૫ ચો. કિમી. ક્ષેત્રને આવરી લે છે. . અને બર્ગનશાલ્વોયેન દ્વીપકલ્પ પર આવેલી છે. આ શહેરનું કેન્દ્ર અને ઉત્તરીય વિસ્તારો બાયફજોર્ડનમાં આવેલા છે. આ શહેર પર્વતોથી ઘેરાયેલું છે, તેથી બર્ગનને "સાત પર્વતોના શહેર" તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ટાપુઓ પર ઘણા વધારાના ઉપનગરો આવેલા છે. બર્ગેન એ વેસ્ટલેન્ડ કાઉન્ટીનું વહીવટી કેન્દ્ર છે. આ શહેર આઠ ઉપનગરોથી બનેલું છે: અર્ના, બર્ગેનહુસ, ફાના, ફિલિંગ્સડાલેન, લેક્સેવાગ, યત્રેબીગ્ડા, અર્સ્ટાડ અને ઈસાને. આ શહેર જળચરઉછેર, શિપિંગ, ઓફશોર પેટ્રોલિયમ ઉદ્યોગ અને અધો-સામુદ્રીક ટેકનોલોજી માટેનું આંતરરાષ્ટ્રીય કેન્દ્ર છે. તે સાથે તે ઉચ્ચ શિક્ષણ, મીડિયા, પર્યટન અને નાણાંકીય વ્યવસ્થા માટેનું રાષ્ટ્રીય કેન્દ્ર છે. બર્ગેન બંદર માલવહન અને મુસાફરો બંનેની દ્રષ્ટિએ નોર્વેનું સૌથી વ્યસ્ત બંદર છે, અહીં દર વર્ષે ૩૦૦ થી વધુ ક્રુઝ જહાજો આવે છે, જે લગભગ ૫,૦૦,૦૦૦ મુસાફરોને બર્ગનમાં લાવે છે, આ આગમન છેલ્લા ૧૦ વર્ષમાં બમણું થઈ ગયું છે. <ref>{{Cite web|last=Heggemsnes|first=Nils|date=26 September 2012|title=Bergen Havn|url=https://snl.no/Bergen_havn|access-date=8 January 2016|website=Store norske leksikon|language=nb}}</ref> <ref name="Port of Bergen">{{Cite web|date=2016|title=Cruisestatistikk|url=http://bergenhavn.no/cruise/cruisestatistikk/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150526145406/http://bergenhavn.no/cruise/cruisestatistikk/|archive-date=26 May 2015|access-date=8 January 2016|website=Cruise|publisher=Port of Bergen|language=nb}}</ref> આવતા મુસાફરોમાંથી લગભગ અડધા જર્મન અથવા બ્રિટિશ હોય છે. <ref name="Port of Bergen" /> અહીંના વતનીઓ એક અલગ બોલી બોલે છે, જેને બર્ગેન્સ્ક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ શહેર બર્ગેન એરપોર્ટ, ફ્લેસલેન્ડ અને બર્ગેન લાઇટ રેલ આવેલા છે, અને તે બર્ગેન લાઇનનું ટર્મિનસ છે. ચાર મુખ્ય પુલ બર્ગેનને તેની ઉપનગરીય નગરપાલિકાઓ સાથે જોડે છે. બર્ગનમાં શિયાળો હળવો હોય છે, અહીં ત્યાં ઘણો વરસાદ પડે છે. ડિસેમ્બરથી માર્ચ સુધી, બર્ગન ઓસ્લો બંને શહેરો લગભગ 60° ઉત્તરમાં આવેલાં હોવાં છતાં, ભાગ્યે જ કિસ્સાઓમાં આ શહેર ઓસ્લો કરતાં {{Convert|20|C-change}} . <span>(૩૬)</span>&nbsp;<span>°F)</span> (36 °F), વધુ ગરમ રહે છે. જોકે, ઉનાળામાં, બર્ગન ઓસ્લો કરતા ઘણા ડિગ્રી ઠંડુ હોય છે કારણ કે ત્યાં દરિયાઈ પ્રભાવ સમાન હોય છે. અક્ષાંશને ધ્યાનમાં રાખીને, ગલ્ફ સ્ટ્રીમ સમુદ્રને પ્રમાણમાં ગરમ રાખે છે, અને પર્વતો શહેરને ઉત્તર, ઉત્તરપૂર્વ અને પૂર્વ તરફથી આવતા ઠંડા પવનોથી રક્ષણ આપે છે. == ઇતિહાસ == પરંપરાગત રીતે બર્ગેન શહેરની સ્થાપના ૧૦૭૦ એડીમાં હેરાલ્ડ હાર્ડ્રેડના પુત્ર રાજા ઓલાવ કિરે દ્વારા કરવામાં આવી હોવાનું કહેવાય છે, જે ઇંગ્લેન્ડમાં વાઇકિંગ યુગના સ્ટેમફોર્ડ બ્રિજના યુદ્ધ સમાપ્ત થયાના ચાર વર્ષ પછીનો સમય હતો. <ref name="omkomm">{{Cite web|last=Elisabeth Farstad|year=2007|title=Om kommunen|url=http://www.bergen.kommune.no/aktuelt/omkommunen|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005165817/http://www.bergen.kommune.no/aktuelt/omkommunen|archive-date=5 October 2007|access-date=16 September 2007|publisher=Bergen kommune|language=nb}}</ref> આધુનિક સંશોધનમાં જાણવા મળ્યું છે કે તે ૧૦૨૦ અથવા ૧૦૩૦ ના દાયકા સુધીમાં વેપાર વસ્તી તરીકે સ્થાપિત થઈ ચૂક્યું હતું. <ref>{{Cite news|url=https://www.nrk.no/nyheter/distrikt/hordaland/1.201637|title=Bergens historie må skrives om|last=Hella|first=Asle|date=2004-06-07|work=[[NRK]]|language=nb}}</ref> ૧૩મી સદીની શરૂઆતમાં બર્ગેને ધીમે ધીમે નોર્વેની રાજધાનીની ભૂમિકા સંભાળી, કારણ કે તે પહેલું શહેર હતું જ્યાં પ્રાથમિક કેન્દ્રીય વહીવટની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. શહેરનું કેથેડ્રલ ૧૧૫૦ ના દાયકામાં નોર્વેમાં પ્રથમ શાહી રાજ્યાભિષેકનું સ્થળ બન્યું, અને ૧૩મી સદી સુધી ત્યાં શાહી રાજ્યાભિષેક થતો રહ્યો. બર્ગેનહસ કિલ્લો ૧૨૪૦ ના દાયકામાં બનાવવામાં આવ્યો હતો અને બર્ગેનમાં બંદરના પ્રવેશદ્વારનું રક્ષણ કરતો હતો. રાજા હાકોન પાંચમા (૧૨૯૯-૧૩૧૯) ના શાસનકાળ દરમિયાન દેશની રાજધાની [[ઓસ્લો]] ખસેડવામાં આવી હતી. ૧૩૪૯માં, બ્લેક ડેથ, બર્ગેન આવનારા એક અંગ્રેજી જહાજ દ્વારા નોર્વે પહોંચ્યું. <ref name="14thBD">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WYpLLDoMTxQC&pg=PA18|title=The Black Death in the Fourteenth Century|last=Carl Hecker|first=Justus Friedrich|year=1833}}</ref> ૧૬૧૮, ૧૬૨૯ અને ૧૬૩૭માં આ રોગચાળો ફરી ફાટી નીકળ્યો હતો, જેમાં દરેક વખતે લગભગ ૩,૦૦૦ જેટલા લોકો માર્યા ગયા હતા.<ref>{{Cite book|title=The National Cyclopaedia of Useful Knowledge|publisher=Charles Knight|year=1847|editor-last=Knight|editor-first=Charles|volume=III|location=London|page=211}}</ref> ૧૫મી સદીમાં, વિક્ટ્યુઅલ બ્રધર્સ દ્વારા શહેર પર ઘણી વખત હુમલો કરવામાં આવ્યો, <ref name="avikinghist">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3Z8NgXgRytUC&q=victual+brothers+bergen&pg=PA142|title=A History of the Vikings|last=Downing Kendrick|first=Thomas|publisher=Courier Corporation|year=2004|isbn=978-0-486-43396-7|page=142|author-link=T. D. Kendrick}}</ref> અને ૧૪૨૯માં તેઓ શાહી કિલ્લો અને શહેરનો મોટાભાગનો ભાગ બાળી નાખવામાં સફળ થયા. ૧૬૬૫માં, શહેરનું બંદર વાગેનના યુદ્ધનું સ્થળ હતું, જ્યારે એક અંગ્રેજી નૌકાદળે આ શહેરના અમુક દળો દ્વારા સમર્થિત ડચ વેપારી કાફલા પર હુમલો કર્યો હતો. ૧૭૦૨માં આકસ્મિક આગને કારણે, શહેરનો મોટાભાગ રાખમાં ફેરવાઈ ગયો. <ref>{{Cite web|title=The fire of 1702|url=https://kulturpunkt.org/article/875/|access-date=3 May 2023|website=kulturpunkt.org|publisher=[[Bergen City Museum]]}}</ref> == ભૂગોળ == બર્ગેન મધ્ય-પશ્ચિમ હોર્ડલેન્ડના મિડથોર્ડલેન્ડ જિલ્લામાં બર્ગેનશાલ્વોયેનના મોટાભાગના દ્વીપકલ્પ પર ફેલાયલો છે. નગરપાલિકાનો વિસ્તાર ૪૬૫ ચો. કિ.મી. છે મોટાભાગનો શહેરી વિસ્તાર ફ્‌જોર્ડ અથવા ખાડી પર અથવા તેની નજીક છે, જોકે શહેરી વિસ્તારમાં ઘણી ટેકરીઓ પણ છે. શહેરનું કેન્દ્ર સાત પર્વતોથી ઘેરાયેલું છે, જોકે નવ પર્વતોમાંથી કયા પર્વતોને સાત ગણવામાં આવે છે તે અંગે મતભેદ છે. આમાં ઉલ્રિકેન, ફ્લોયેન, લોવસ્ટાક્કન અને ડેમ્સગાર્ડ્સફજેલેટનો સમાવેશ થાય છે, જ્યારે અન્ય ત્રણમાં લિડરહોર્ન, સેન્ડવિક્સફજેલેટ, બ્લામેનેન, રુન્ડેમેનન અને કોલ્બેન્સવર્ડનનો સમાવેશ થાય છે. <ref name="syvendehm">{{Cite web|last=Gunhild Agdesteen|year=2007|title=I den syvende himmel|url=http://www.bt.no/kuriosa/article380762.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930041155/http://www.bt.no/kuriosa/article380762.ece|archive-date=30 September 2007|access-date=14 August 2007|website=Bergens Tidende|language=no}}</ref> ગુલ્ફજેલેટ એ બર્ગનનો સૌથી ઊંચો પર્વત છે, જેની ઊંચાઈ સરેરાશ સમુદ્ર સપાટીથી ૯૮૭ મીટરથી વધુ છે. <ref name="wcpeaks">{{Cite web|title=Norwegian Mountains: Gullfjellstoppen|url=http://www.westcoastpeaks.com/Peaks/gullfjellstoppen.html|access-date=8 September 2007}}</ref> સૂર્યાસ્ત થયા પછી પણ, બર્ગનમાં હજુ પણ દિવસનો પ્રકાશ રહે છે. <ref>{{Cite web|title=Sunrise and sunset times in Bergen, June|url=https://www.timeanddate.com/sun/norway/bergen?month=6|access-date=4 July 2023|publisher=Timeanddate.com}}</ref>[[ચિત્ર:BERGEN_PANORAMA.jpg|link=चित्र:BERGEN_PANORAMA.jpg|650x650px|2008 में माउंट उलरिकेन से शहर का दृश्य।]] == વાતાવરણ == [[ચિત્ર:Bergen_vågsallmenningen_rain.jpg|left|thumb| વરસાદી દિવસે - બર્વેન]] બર્ગનમાં દરિયાઈ વાતાવરણ ( કોપ્પેન સીએફબી, ટ્રેવર્થા ડોલ્ચ) છે જેમાં હળવો ઉનાળો અને ઠંડો શિયાળો હોય છે. બધી ઋતુઓમાં પુષ્કળ વરસાદ પડે છે, શિયાળા દરમિયાન સમયાંતરે હિમવર્ષા થાય છે, જે ઘણીવાર ઝડપથી ઓગળી જાય છે. શહેરમાં અપવાદરૂપે ઓરોગ્રાફિક લિફ્ટને કારણે પુષ્કળ વરસાદ થાય છે, જે ક્યારેક સતત બે મહિનાથી વધુ સમય માટે વરસાદી દિવસોનું કારણ બને છે. <ref name="nedboersrekord">{{Cite web|last=ANB-NTB|year=2007|title=Stopp for nedbørsrekord|url=http://www.siste.no/Innenriks/var_og_uvar/article2537456.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20071015155849/http://www.siste.no/Innenriks/var_og_uvar/article2537456.ece|archive-date=15 October 2007|access-date=9 October 2007|publisher=siste.no|language=no}}</ref> તેથી આ શહેરને યુરોપનું સૌથી વરસાદી શહેર માનવામાં આવે છે, જોકે તે યુરોપ ખંડ પરનું સૌથી વધુ વરસાદી "સ્થળ" નથી. <ref>{{Cite journal|last=Meze-Hausken|first=Elisabeth|date=October 2007|title=Seasons in the sun—weather and climate front-page news stories in Europe's rainiest city, Bergen, Norway|journal=International Journal of Biometeorology|volume=52|issue=1|pages=17–31|bibcode=2007IJBm...52...17M|doi=10.1007/s00484-006-0064-5|issn=1432-1254|pmid=17245564|hdl-access=free}}</ref> <ref>{{Cite web|title=The rainiest city in Europe. Allegedly.|url=https://eugene.kaspersky.com/2014/07/02/the-rainiest-city-in-europe-bergen-norway/|access-date=12 March 2019|website=eugene.kaspersky.com}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Europe and the United Kingdom Average Yearly Annual Precipitation|url=https://www.eldoradoweather.com/forecast/climate/climate-maps/europe-annual-precip-map.html|access-date=12 March 2019|website=www.eldoradoweather.com}}</ref> આ શહેરમાં અતિશય વધુ તાપમાન પણ ભાગ્યે જ જોવા મળે છે. ૨૬ જુલાઈ ૨૦૧૯ ના દિવસે અત્યાર સુધીનું સૌથી વધુ તાપમાન {{Convert|33.4|°C|°F|abbr=on}} નોંધાયું હતું. જેણે 2018 ના સ્થાપિત થયેલા {{Convert|32.6|°C|°F|abbr=on}} ના અગાઉના રેકોર્ડ તાપમાનને તોડી પાડ્યું હતું. <ref>{{Cite news|url=https://www.bt.no/nyheter/lokalt/i/QoE3rA/Na-er-33_4-den-nye-varmerekorden-i-Bergen|title=Nå er 33,4 den nye varmerekorden i Bergen|date=26 July 2019|work=[[Bergens Tidende]]|access-date=26 July 2019|language=no}}</ref> જાન્યુઆરી ૧૯૮૭માં સૌથી અહીં ઓછું તાપમાન {{Convert|-16.3|°C|°F|abbr=on}} <span>(૨.૭)</span>&nbsp;<span>°F)</span> નોંધાયું હતું. <ref>{{Cite book|title=Norsk vær i 110 år|last=Bjørbæk|first=G|publisher=N.W. DAMM & Sønn|year=2003|isbn=8204086954|page=260}}</ref> == વસ્તી વિષયક માહિતી == ૨૦૨૨ ની શરૂઆતમાં, નગરપાલિકાની વસ્તી ૨,૮૬,૯૩૦ હતી, જેમાં વસ્તી ગીચતા પ્રતિ કિમી² ૫૯૯ વ્યક્તિઓ હતી. <ref name="Pop2021Q1"/> સ્ટેટિસ્ટિક્સ નોર્વે દ્વારા વ્યાખ્યાયિત; શહેરી વિસ્તારોમાં ઇન્દ્રે અર્ના (૧ જાન્યુઆરી ૨૦૧૨ સુધીમાં ૬,૫૩૬ રહેવાસીઓ), ફનાહમ્મરેન (૩,૬૯૦), યત્રે અર્ના (૨,૬૨૬), હિલ્કે (૨,૨૭૭) અને એસ્પેલેન્ડ (૨,૧૮૨) નો સમાવેશ થાય છે. <ref name="ssbpop">{{Cite web|year=2012|title=Urban settlements. Population and area, by municipality. 1 January 2012|url=http://www.ssb.no/a/english/kortnavn/beftett_en/tab-2012-09-06-01-en.html|access-date=31 January 2014|publisher=Statistics Norway}}</ref> [[ચિત્ર:Night_view_from_Mount_Floyen_-_Bergen,_Norway.jpg|left|thumb| માઉન્ટ ફ્લોયેન પરથી બર્ગનનું રાત્રિ દૃશ્ય]] [[ચિત્ર:Brygge_Norway_2005-08-18.jpg|link=चित्र:Brygge_Norway_2005-08-18.jpg|1100x1100px|विश्व धरोहर स्थल [[ब्रायगेन]] की पुनर्निर्मित हंसियाटिक इमारतों का पैनोरमा]] == વહીવટ == ૨૦૦૦થી નગરપાલિકામાં સંસદીય સરકાર વહીવટ ચલાવે છે. તે પહેલાં, બર્ગેન શહેર પરિષદ (ફાર્મનસ્કાપ) દ્વારા સંચાલિત હતું. <ref name="styring">{{Cite web|title=Styringssystem|url=http://www3.bergen.kommune.no/bystyre_/ekstern/styringssystem.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071015152459/http://bergen.kommune.no/bystyre_/ekstern/styringssystem.html|archive-date=15 October 2007|access-date=9 October 2007|publisher=Bergen kommune|language=no}}</ref> સરકારમાં હવે સાત સરકારી સભ્યો છે જેમને કમિશનર કહેવાય છે, જેમની નિમણૂક શહેરની સર્વોચ્ચ સત્તા, સિટી કાઉન્સિલ દ્વારા કરવામાં આવે છે. == શિક્ષણ == [[ચિત્ર:Bergen-University-modf.jpg|right|thumb| બર્ગેન યુનિવર્સિટી મ્યુઝિયમ]] બર્ગનમાં ૬૪ પ્રાથમિક શાળાઓ, ૧૮ નિમ્ન માધ્યમિક શાળાઓ અને ૨૦ ઉચ્ચ માધ્યમિક શાળાઓ, તેમજ ૧૧ સંયુક્ત પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળાઓ છે. <ref name="barnskoler">{{Cite web|year=2007|title=Oversikt over barneskoler|url=http://www3.bergen.kommune.no/portal/page?_pageid=74,56541&_dad=portal&_schema=PORTAL&articleId=126&artSectionId=41&menuSectionId=41&sectionId=41|archive-url=https://web.archive.org/web/20070905133246/http://www3.bergen.kommune.no/portal/page?_pageid=74%2C56541&_dad=portal&_schema=PORTAL&articleId=126&artSectionId=41&menuSectionId=41&sectionId=41|archive-date=5 September 2007|access-date=29 September 2007|publisher=Bergen kommune|language=no}}</ref> <ref name="ungdomsskoler">{{Cite web|year=2007|title=Oversikt over ungdomsskoler|url=http://www3.bergen.kommune.no/portal/page?_pageid=74,56541&_dad=portal&_schema=PORTAL&articleId=117&artSectionId=41&menuSectionId=41&sectionId=41|archive-url=https://web.archive.org/web/20070914164527/http://www3.bergen.kommune.no/portal/page?_pageid=74%2C56541&_dad=portal&_schema=PORTAL&articleId=117&artSectionId=41&menuSectionId=41&sectionId=41|archive-date=14 September 2007|access-date=29 September 2007|publisher=Bergen kommune|language=no}}</ref> <ref name="hordskoler">{{Cite web|year=2007|title=Skoleportalen|url=http://utdanning.hfk.no/templates/Page.aspx?id=2055|archive-url=https://web.archive.org/web/20070726004255/http://utdanning.hfk.no/templates/Page.aspx?id=2055|archive-date=26 July 2007|access-date=29 September 2007|publisher=Hordaland fylkeskommune|language=no}}</ref> <ref name="kombiskoler">{{Cite web|year=2007|title=Oversikt over kombinerte skoler|url=http://www3.bergen.kommune.no/portal/page?_pageid=74,56541&_dad=portal&_schema=PORTAL&articleId=116&artSectionId=41&menuSectionId=41&sectionId=41|archive-url=https://web.archive.org/web/20070905174816/http://www3.bergen.kommune.no/portal/page?_pageid=74%2C56541&_dad=portal&_schema=PORTAL&articleId=116&artSectionId=41&menuSectionId=41&sectionId=41|archive-date=5 September 2007|access-date=29 September 2007|publisher=Bergen kommune|language=no}}</ref> બર્ગેન કેથેડ્રલ સ્કૂલ બર્ગનની સૌથી જૂની શાળા છે અને તેની સ્થાપના પોપ એડ્રિયન IV દ્વારા ૧૧૫૩ માં કરવામાં આવી હતી. <ref name="byleksikon">{{Cite book|title=Bergen Byleksikon|last=Hartvedt|first=Gunnar Hagen|publisher=Kunnskapsforlaget|year=1994|isbn=82-573-0485-9}}</ref> બર્ગે યુનિવર્સિટીમાં ૧૬,૦૦૦ વિદ્યાર્થીઓ અને ૩,૦૦૦નો સ્ટાફ છે, જે તેને નોર્વેની ત્રીજી સૌથી મોટી શૈક્ષણિક સંસ્થા બનાવે છે. <ref name="omuib">{{Cite web|title=Om Universitetet i Bergen|url=http://www.uib.no/info/generell/#hva|archive-url=https://web.archive.org/web/20060923223345/http://www.uib.no/info/generell/|archive-date=23 September 2006|access-date=16 August 2007|language=no}}</ref> બર્ગેનમાં સંશોધન ૧૮૨૫ થી શરૂ થયું હતું અને બર્ગેન મ્યુઝિયમમાં પણ આ પ્રવૃત્તિ ચાલી રહી છે, જોકે યુનિવર્સિટીની સ્થાપના ૧૯૪૬ સુધી થઈ ન હતી. યુનિવર્સિટી પાસે શૈક્ષણિક ક્ષેત્રોમાં અભ્યાસક્રમો અને સંશોધનની વિશાળ શ્રેણી છે અને આબોહવા સંશોધન, પેટ્રોલિયમ સંશોધન અને મધ્યયુગીન અભ્યાસ એવા ત્રણ રાષ્ટ્રીય શ્રેષ્ઠતા કેન્દ્રો છે. <ref name="uibsff">{{Cite web|last=Mia Kolbjørnsen and Hilde Kvalvaag|year=2002|title=UiB får tre SFF|url=http://nyheter.uib.no/?modus=vis_nyhet&id=120602111405|access-date=9 October 2007|publisher=på høyden|language=no}}</ref> મુખ્ય કેમ્પસ શહેરના કેન્દ્રમાં છે. યુનિવર્સિટી તબીબી સંશોધનમાં હોકલેન્ડ યુનિવર્સિટી હોસ્પિટલ સાથે સહયોગ કરે છે. સી. આર. મિશેલસન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ એક સ્વતંત્ર સંશોધન સંસ્થા છે જેની સ્થાપના ૧૯૩૦માં માનવ અધિકારો અને વિકાસના મુદ્દાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી હતી. <ref name="cmi">{{Cite web|title=About CMI|url=http://www.cmi.no/about/|access-date=2 October 2007|language=no}}</ref> == અર્થતંત્ર == [[ચિત્ર:Strandgaten_sett_fra_Fortunen,_Bergen.jpg|right|thumb| સ્ટ્રેન્ડગેટન બર્ગનમાં એક બજાર.]] બર્ગન રોયલ નોર્વેજીયન નેવીનું મુખ્ય મથક (હાકોન્સવર્ન ખાતે) આવેલું છે અને તેનું આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ, ફ્લેસલેન્ડ, નોર્વેજીયન ઉત્તર સમુદ્ર તેલ અને ગેસ ઉદ્યોગ માટેનું મુખ્ય એરપોર્ટ છે, જ્યાંથી હજારો ઓફશોર કામદારો તેલ અને ગેસ રિગ અને પ્લેટફોર્મ પર તેમના કાર્યસ્થળો પર મુસાફરી કરે છે. <ref>{{Cite web|title=Film Location:Bergen|url=http://www.wnfc.no/index.php?page=gallery&category=3&id=20|archive-url=https://web.archive.org/web/20071015144302/http://wnfc.no/index.php?page=gallery&category=3&id=20|archive-date=15 October 2007|access-date=9 October 2007|publisher=West Norway Film Commission}}</ref> શહેર માટે પર્યટન આવકનો એક મહત્વપૂર્ણ સ્રોત છે. પ્રવાસીઓની વધતી સંખ્યા અને સંમેલનોને કારણે શહેરની હોટલો મોટાભાગે ભરેલી રહે છે. <ref name="russerne">{{Cite web|last=Lars Kvamme and Ingvild Bruaset|title=Russerne kommer|url=http://www.bt.no/na24/article371611.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20071015153030/http://www.bt.no/na24/article371611.ece|archive-date=15 October 2007|access-date=10 October 2007|publisher=bt.no|language=no}}</ref> <ref name="bergensturister">{{Cite web|last=Frode Buanes and Lars Kvamme|year=2006|title=Sender bergensturister vekk|url=http://www.bt.no/lokalt/bergen/article278593.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20071015152953/http://www.bt.no/lokalt/bergen/article278593.ece|archive-date=15 October 2007|access-date=10 October 2007|publisher=bt.no|language=no}}</ref> બર્ગેનને પશ્ચિમ નોર્વે તરીકે ઓળખાતા પ્રદેશની બિનસત્તાવાર રાજધાની તરીકે અને નોર્વેના વિશ્વ-પ્રસિદ્ધ ફજોર્ડ્સના પ્રવેશદ્વાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, અને આ કારણોસર, તે નોર્વેનું સૌથી મોટું અને યુરોપના સૌથી મોટા ક્રુઝ શિપ બંદરોમાંનું એક બની ગયું છે. <ref name="cruisebergen">{{Cite web|last=Bergen Havn|title=Velkommen til Bergen havn – "Inngangen til Fjordene"|url=http://www.bergenhavn.no/cruise.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20070718051230/http://www.bergenhavn.no/cruise.asp|archive-date=18 July 2007|access-date=14 August 2007|language=no}}</ref> == ગેલેરી == <gallery mode="packed"> ચિત્ર:Kjottbasaren,_Bergen,_Noruega,_2019-09-08,_DD_14.jpg|link=चित्र:Kjottbasaren,_Bergen,_Noruega,_2019-09-08,_DD_14.jpg|alt=क्योट्टबासरेन, 1876 से बर्गेन की एक प्रतिष्ठित इमारत| કિટબાસારેન, ૧૮૭૬ થી બર્ગેનની એક પ્રતિષ્ઠિત ઇમારત ચિત્ર:Bergen,_Lille_Lungegårdsvannet_-_panoramio_(2).jpg|link=चित्र:Bergen,_Lille_Lungegårdsvannet_-_panoramio_(2).jpg|alt=लिले लुन्गेगार्ड्सवैनेट| લીલે લુંગેગાર્ડ્સવેનેટ ચિત્ર:Torgallmenningen,_Bergen_(2).jpg|link=चित्र:Torgallmenningen,_Bergen_(2).jpg|alt=टोर्गेलमेनिंगेन| ટોર્ગેલમેનિંગેન ચિત્ર:Bergen_Tinghus_(Tingrett)_courthouse,_Christian_Michelsens_gate,_Tårnplassen,_Bergen,_Norway_2018-03-19.jpg|link=चित्र:Bergen_Tinghus_(Tingrett)_courthouse,_Christian_Michelsens_gate,_Tårnplassen,_Bergen,_Norway_2018-03-19.jpg|alt=बर्गेन कोर्टहाउस| બર્ગન કોર્ટહાઉસ ચિત્ર:Musikkpaviljongen,_Bergen,_2019_(01).jpg|link=चित्र:Musikkpaviljongen,_Bergen,_2019_(01).jpg|alt=मुसिकपविलजोंगेन का दृश्य| મ્યુઝિકપાવિલજોંગેનનું દૃશ્ય ચિત્ર:Ulriken_Bergen_Norway_02.jpg|link=चित्र:Ulriken_Bergen_Norway_02.jpg|alt=उलरिकेन| ઉલ્રિકેન ચિત્ર:Vista_del_puerto_de_Bergen_desde_la_montaña_Fløyen,_Noruega,_2019-09-08,_DD_46.jpg|link=चित्र:Vista_del_puerto_de_Bergen_desde_la_montaña_Fløyen,_Noruega,_2019-09-08,_DD_46.jpg|alt=ज़ाचरिआसब्रीगेन| ઝાચારિયાસબ્રીઘેન ચિત્ર:Bergen_storsenter_(shopping_mall),_Strømgaten,_Fjøsangerveien,_Bergen,_Norway,_2017-11-01_a.jpg|link=चित्र:Bergen_storsenter_(shopping_mall),_Strømgaten,_Fjøsangerveien,_Bergen,_Norway,_2017-11-01_a.jpg|alt=बर्गेन स्टोर्सेंटर, सेंट्रल बर्गेन में शॉपिंग मॉल| બર્ગન સ્ટોરસેન્ટર, મધ્ય બર્ગનમાં શોપિંગ મોલ ચિત્ર:Nygårdsparken,_5006_Bergen,_Norway.jpg|link=चित्र:Nygårdsparken,_5006_Bergen,_Norway.jpg|alt=न्यगार्डस्पार्केन| નાયગાર્ડસ્પાર્કન </gallery> == સંદર્ભ == {{Reflist}} [[શ્રેણી:Coordinates on Wikidata]] [[શ્રેણી:ચકાસણી કર્યા વગરના ભાષાંતરો]] [[શ્રેણી:નોર્વે]] 5pdniyc21vnkna8hivsa7i7jrzoz7i9 0 151413 902142 888554 2026-07-07T15:23:48Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902142 wikitext text/x-wiki '''રાજ બેગમ''' (૨૭ માર્ચ ૧૯૨૭ – ૨૬ ઓક્ટોબર ૨૦૧૬) [[કાશ્મીર]]ના ખ્યાતનામ ગાયિકા હતાં, જેમને સાદગીભર્યા સ્વર અને ભાવસભર રજૂઆતો માટે "કાશ્મીરની સુરસંપન્ન રાણી" તરીકે પ્રસિદ્ધિ પ્રાપ્ત થઈ હતી. ભારતીય સંગીત ક્ષેત્રમાં તેમના અનન્ય યોગદાન માટે તેમને સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર તેમજ ભારત સરકાર તરફથી ચોથો સર્વોચ્ચ નાગરિક સન્માન [[પદ્મશ્રી]] વર્ષ ૨૦૦૨માં એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. તેમનો જન્મ ૧૯૨૭માં [[શ્રીનગર]] ખાતે થયો હતો અને ૨૦૧૬માં ૮૯ વર્ષની વયે તેમનું અવસાન થયું હતું. {{સબસ્ટબ}} [[શ્રેણી:સંગીત]] [[શ્રેણી:કલાકાર]] [[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] 2qxu23pze3slck7y8gzeqrge5uqizu3 0 151589 902168 889097 2026-07-07T15:40:19Z Snehrashmi 41463 [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902168 wikitext text/x-wiki '''આદ્ય રંગાચાર્ય''' (૨૬ સપ્ટેમ્બર ૧૯૦૪ - ૧૭ ઑક્ટોબર ૧૯૮૪), જેઓ તેમના ઉપનામ '''શ્રીરંગ''' થી પણ જાણીતા છે ભારતીય કન્નડ નાટકકાર, વિવેચક, નવલકથાકાર અને ચિંતક હતા. તેમને ૧૯૭૨માં [[ભારત સરકાર]] દ્વારા [[પદ્મભૂષણ]] આપવામાં આવ્યો હતો. ==જીવન== આદ્ય રંગાચાર્યનો જન્મ ૨૬ સપ્ટેમ્બર ૧૯૦૪ના રોજ હાલના [[કર્ણાટક]] રાજ્યના [[બિજાપુર જિલ્લા|બિજાપુર જિલ્લા]]ના અગરખેડ ગામમાં થયો હતો. તેમણે [[પુણે]]ની ડેક્કન કૉલેજમાં અને લંડનની પ્રાચ્યવિદ્યાશાળા (School of Oriental Studies) માં ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવ્યું હતું. શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યા પછી, તેમણે ધારવાડની કર્ણાટક કૉલેજમાં સંસ્કૃતના વ્યાખ્યાતા તરીકે સેવાઓ આપી. ત્યારબાદ, તેઓ માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયમાં, [[આકાશવાણી]]ના નાટ્યવિભાગમાં, તેમજ કાલિદાસ એકૅડેમીના નિયામક તરીકે પણ કાર્યરત રહ્યા. ૧૯૫૫માં તેઓ કન્નડ સાહિત્ય સંમેલનના પ્રમુખ બન્યા હતા.<ref name=":0">{{Cite web|last=પાર્વતી|first=એચ. એસ.|title=આદ્ય રંગાચાર્ય|url=https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%86%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%AF-%E0%AA%B0%E0%AA%82%E0%AA%97%E0%AA%BE%E0%AA%9A%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%AF/|url-status=live|access-date=2025-08-16|website=[[ગુજરાતી વિશ્વકોશ]]|language=gu}}</ref> તેમનું અવસાન ૧૭ ઑક્ટોબર ૧૯૮૪ના રોજ [[બૅંગાલુરુ]], કર્ણાટકમાં થયું હતું.<ref name=":0" /> ==સર્જન== તેમણે નાટકો, એકાંકીઓ, નવલકથાઓ અને અન્ય કૃતિઓ લખી છે.<ref name=":0" /> ===નાટકો અને એકાંકીઓ=== આદ્ય રંગાચાર્યએ ૪૦ લાંબા નાટકો અને લગભગ ૧૦૦ એકાંકીઓ લખ્યા હતા જે તમામ નાટકો રંગમંચ પર તેમના દિગ્દર્શન હેઠળ ભજવાયા હતા.<ref name=":0" /> નાટ્યકાર તરીકેના તેમના પૂર્વાર્ધ સમયમાં સામાજિક પ્રશ્નોને હળવી રીતે દર્શાવતા નાટકો રજૂ કર્યા. આ સમયગાળો ''ઉદર વૈરાગ્ય'' (૧૯૩૦) થી ''શોકચક્ર'' (૧૯૫૨) સુધીનો ગણાય છે જેમાં ''હરિજન્વાર'' (૧૯૩૩), ''સંધ્યાકળા'' (૧૯૩૯) અને ''શોકચક્ર'' (૧૯૫૨) સૌથી સારા ગણાય છે.<ref name=":0" /> ઉત્તરાર્ધ સમયમાં લખેલા નાટકોમાં કલ્પના અને પ્રતીકોને પ્રાધાન્ય અપાયું છે અને તે સાહિત્ય કરતા રંગમંચને ધ્યાનમાં રાખી લખાયા હતા. આ નાટકોમાં નવી શૈલી અને નવી આગવી નાટ્યવસ્તુઓ જોવા મળે છે. આ સમયગાળાના ''રંગ ભારત'' (૧૯૬૫) અને ''સ્વર્ગક્કે મૂરે બગિબુ'' (૧૯૭૦) શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. તેમના ''ત્તાળેબેળાકુ’''૧(૯૫૯ )અને ‘''ેળુજનમેજય’''૧(૯૫૯ )કન્નડ નાટ્યસાહિત્યમાં નોંધપાત્ર નાટકો ગણાય છે.<ref name=":0" /> ===નવલકથાઓ=== * ''વિશ્વામિત્રનાસિષ્ટિ'' (૧૯૩૪)<ref name=":0" /> * ''પુરુષાર્થ'' (૧૯૪૭) * ''પ્રકૃતિપુરુષ'' (૧૯૫૪) * ''અનાદિ અનન્ત'' (૧૯૫૯) ===અન્ય કૃતિઓ=== * ''કાલિદાસ,'' વિવેચન''<ref name=":0" />'' * ''ગીતાગાંભીર્ય'' (૧૯૪૧) અને ''ગીતાદર્પણ'' (૧૯૭૨), [[ભગવદ્ ગીતા]] પરના ચિંતનગ્રંથો<ref name=":0" /> ==સન્માન== * [[સંગીત નાટક અકાદમી]] દ્વારા નાટ્ય પુરસ્કાર (૧૯૬૩)<ref name=":0" /> * સંગીત નાટક અકાદમીના ફેલો (માનાર્હ સભ્ય) તરીકે ચૂંટાયા (૧૯૬૭)<ref name=":0" /> * [[સાહિત્ય અકાદમી]] પારિતોષિક (૧૯૭૧), ''કાલિદાસ'' માટે<ref name=":0" /> * ભારત સરકાર દ્વારા [[પદ્મભૂષણ]] (૧૯૭૨)<ref name=":0" /><ref name="Padma Awards">{{cite web|date=2015|title=Padma Awards|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=21 July 2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> * [[મૈસૂર વિશ્વવિદ્યાલય]] દ્વારા ડી. લિટ્. ની માનાર્હ પદવી<ref name=":0" /> == અંગત જીવન == તેમના પત્ની શારદા (મૃત્યુ 2002) પણ લેખક હતા. તેમની દીકરીઓ શશી દેશપાંડે લેખક છે જ્યારે ઉષા દેસાઈ ન્યુરોસર્જન છે. શારદા [[સર્વોચ્ચ અદાલત]]<nowiki/>ના ન્યાયાધીશ વાય. વી. ચંદ્રચૂડના બહેન હતા.<ref>{{Cite news|title=Sharada Adya Rangacharya dead|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Sharada-Adya-Rangacharya-dead/articleshow/1708448074.cms|newspaper=The Times of India|date=2002-01-07|access-date=2025-08-16|issn=0971-8257}}</ref> ==સંદર્ભ== {{reflist}} ==બાહ્ય કડીઓ== * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} [[શ્રેણી:લેખક]] [[શ્રેણી:૧૯૦૪માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૯૮૪માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] pzptc18qtemsuk4q5d3g4dk7ea5woo3 3 154650 902135 2026-07-07T13:59:50Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902135 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Gauri Guptaa}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૯:૨૯, ૭ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) ggw7g93l6zi1tmjru1qq9j0hwmi8t3w 14 154651 902138 2026-07-07T15:21:55Z Snehrashmi 41463 સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓ 902138 wikitext text/x-wiki આ શ્રેણી સંગીત નાટક અદાકમી પુરસ્કાર વિજેતાઓની યાદી દર્શાવે છે. oy5a7bsrqk5uber79xcx2b5cmzuwive 3 154652 902177 2026-07-07T16:02:43Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902177 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=ધનજી પટેલ}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૨, ૭ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) c0fh3ccruup968yvfc4d8myiya1wl26 3 154653 902185 2026-07-08T04:36:11Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902185 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Farma kalal}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૦:૦૬, ૮ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) t278td307ju3qiuh1gkk0ockb6j2cxs 3 154654 902186 2026-07-08T04:56:41Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902186 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=KHASIYA RAVIBHAI RUKHADBHAI}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૦:૨૬, ૮ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) a8dk950shxfslcaa18hg8psz7lmehs6 3 154655 902187 2026-07-08T05:35:48Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902187 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Vaibhav viradiya}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૧:૦૫, ૮ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) o9colb0qaerqauz2v7jwk5r8e0vjwgs 3 154656 902190 2026-07-08T07:50:44Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902190 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Jayshri barot}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૩:૨૦, ૮ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) cqrdcfo7ar7wjsrfb1yyq6t3v8yq4u1