વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 1341 902645 901140 2026-07-19T19:30:44Z ~2026-36142-19 87902 /* બાહ્ય કડીઓ */ Site fix not open 902645 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = સોમનાથ મંદિર | native_name = | native_name_lang = | image = Somanath mandir (cropped).jpg | image_upright = | alt = | caption = સોમનાથ મંદિર | map_type = India Gujarat | map_size = | map_alt = | map_relief = | map_caption = ગુજરાતમાં સ્થાન | coordinates = {{coord|20|53|16.9|N|70|24|5.0|E|type:landmark_region:IN|display=inline}} | coordinates_footnotes = | religious_affiliation = [[હિંદુ]] | locale = પ્રભાસ પાટણ, વેરાવળ | location = | deity = શિવ (સોમનાથ) | rite = | sect = | tradition = | festival = [[મહાશિવરાત્રિ|મહાશિવરાત્રી]] | cercle = | sector = | municipality = | district = [[ગીર સોમનાથ જિલ્લો|ગીર સોમનાથ]] | territory = | prefecture = | state = [[ગુજરાત]] | province = | region = | country = [[ભારત]] | administration = | consecration_year = | organisational_status = <!-- or | organizational_status = --> | functional_status = | heritage_designation = | ownership = | governing_body = શ્રી સોમનાથ ટ્રસ્ટ, ગુજરાત | leadership = | bhattaraka = | patron = | website = | architect = | architecture_type = ચાલુક્ય શૈલી | architecture_style = | founded_by = | creator = | funded_by = | general_contractor = | established = | groundbreaking = | year_completed = ૧૯૫૧ (હાલનું મંદિર) | construction_cost = | date_demolished = <!-- or | date_destroyed = --> | facade_direction = | capacity = | length = | width = | width_nave = | interior_area = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | site_area = | temple_quantity = | monument_quantity = | shrine_quantity = | inscriptions = | materials = | elevation_m = <!-- or | elevation_ft = --> | elevation_footnotes = | nrhp = | designated = | added = | refnum = | footnotes = }} '''સોમનાથ''' [[ગુજરાત]] રાજ્યમાં [[સૌરાષ્ટ્ર]]ના સાગરકાંઠે આવેલું ભવ્ય મંદિર છે. ભગવાન [[શિવ]]ના ૧૨ પવિત્ર [[જ્યોતિર્લિંગ]]માનું પ્રથમ જ્યોતિર્લિગ અહીં સોમનાથમાં છે.<ref name="somnathorg-1">{{cite web | url=http://www.somnath.org/jay-somnath.aspx | title=Jay Somnath | publisher=Official website of Somnath Temple | access-date=૧૨ એપ્રિલ ૨૦૧૫ | archive-date=2011-10-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111030093334/http://www.somnath.org/jay-somnath.aspx | url-status=dead }}</ref> સોમનાથનો ઉલ્લેખ [[ઋગ્વેદ]]માં પણ થયો છે. મંદિરની ખ્યાતિથી લલચાઈને લુંટ તથા ધર્માંતરણ કરવાને ઈરાદે આવેલા અનેક વિનાશકારી ઇસ્લામીક આક્રમણકારો સામે સોમનાથનું આ મંદિર અડીખમ રહ્યું છે. મંદિરનો જ્યારે જ્યારે વિનાશ કરવાનો પ્રયત્ન થયો છે, ત્યારે ત્યારે તેને ફરીને બાંધવામાં આવ્યું છે. == નામ ઉત્પત્તિ == દંતકથા અનુસાર, સોમ એટલે ચંદ્ર ભગવાને સોનાનું, રાવણે ચાંદીનું અને શ્રી કૃષ્ણે ચંદન ના લાકડાનુ મંદિર બાંધ્યું હતું. ચંદ્રદેવને ૨૭ પત્નીઓ હતી જેને આપણે આજે ૨૭ નક્ષત્રોના નામોથી ઓળખીએ છીએ. તે બધી દક્ષ પ્રજાપતિની પુત્રીઓ હતી. તેમાંથી રોહિણી નામવાળી પત્ની સાથે ચંદ્ર સદાય પ્રેમમગ્ન રહેતા. બાકીની ૨૬ પત્નીઓ કે જે સગી બહેનો હતી તે પતિ વિયોગે ઉદાસ રહેવા લાગી. એક દિવસ પિતા દક્ષ દીકરીઓનું દુઃખ જાણીને દુભાયા અને જમાઈ ચંદ્રને આજ્ઞા કરી કે દરેક પત્ની સાથે સરખો પ્રેમભાવ રાખવો. પણ ચંદ્રે વડીલની આજ્ઞા અવગણી. આથી દક્ષરાજે ક્રોધે ભરીને તેમને "ચંદ્ર તારો ક્ષય થાય." એવો શ્રાપ આપ્યો.. આથી પ્રજાપિતા બ્રહ્માની સલાહથી સૌથી પ્રિય પત્ની રોહિણી સાથે ચંદ્રએ આ સ્થળે 'પ્રભા' પાછી મેળવવાની આશા સાથે પ્રભુ શિવનું ધ્યાન કર્યું ને તપસ્યા કરી. તેણે આ ક્ષેત્રમાં શિવજીની મહામૃત્યુંજય મંત્રથી પૂજા કરી હતી.તપથી પ્રસન્ન થયેલા શિવ શંકરના અનુગ્રહથી ચંદ્રનો શ્રાપમાંથી આંશિક છૂટકારો થયો. ત્યારથી શિવજીની કૃપાથી ૧૫ દિવસ સુધી વધતો (સૂદ અથવા શુકલ પક્ષ) અને પછી ૧૫ દિવસ ઘટતો (વદ અથવા કૃષ્ણ પક્ષ) ચંદ્ર થાય છે == ઇતિહાસ == મધ્ય કાલીન યુગમાં સોમનાથનું પહેલું મંદિર ૨૦૦૦ વર્ષ પહેલાં અસ્તિત્વમાં આવ્યું હોવાનું કહેવાય છે. ઇ.સ. ૬૪૯ની સાલમાં વલ્લભીવંશના શાસક રાજા [[મૈત્રક|મૈત્રકે]] પહેલાં મંદિરનો જીર્ણોદ્ધાર કરી તેના સ્થાને બીજું મંદિર બનાવ્યું. આ સમય સને ૪૮૭ થી ૭૬૭ સુધીનો ગણાય છે. પરમારોના એક શિલાલેખ મુજબ માળવાના ભોજ પરમારે અહીં મંદિર બંધાવ્યું હતું. આ મંદિર ૧૩ માળ ઊંચું હતું અને મંદિરના દ્વાર હીરાજડિત હતા. તેના ઉપર ૧૪ સુવર્ણ કળશો વિરાજમાન હતા. તેની ઉંચે ફરકતી ધજાથી નાવિકો તેને સોમનાથનું મંદિર પિછાણી તે તરફ વહાણો હંકારતા. ઈ.સ. ૭૫૫ માં વલ્લભી સામ્રાજ્યના પતન સાથે આરબ આક્રમકોએ સોમનાથનું પતન કર્યું. [[સિંધ]]ના અરબ શાસક જૂનાયદે તેની સેના લઈ મંદિર પર હુમલો કરી મંદિરનો નાશ કર્યો હતો. પ્રતિહાર રાજા નાગ ભટ્ટ બીજાએ ૮૧૫માં ત્રીજી વખત લાલ પથ્થર (રેતીયો પથ્થર) વાપરી મંદિરનું નિર્માણ કર્યું.<ref>{{cite book |title=Faiths Across Time: 5,000 Years of Religious History |first=J. Gordon |last=Melton |publisher=ABC-CLIO |year= ૨૦૧૪ |ISBN=1610690265|pp=516, 547, 587}}</ref> ૧૦૨૫ની સાલમાં મહંમદ (કે મહમૂદ) ગઝનવીએ પ્રભાસનો મજબૂત કિલ્લો હિંદુઓ સાથેના ૮ દિવસ ચાલેલા લોહીયાળ જંગ પછી તોડ્યો. રાજા ભીમદેવ પહેલા હાર્યા. ૫૦,૦૦૦ હિન્દુઓની કતલ થઇ. તેણે મહાદેવજીની પાંચ ગજ ઉંચી અને બે ગજ પહોળી મૂર્તિ તોડવા માંડી ત્યારે શિવભક્ત ભૂદેવોએ તેને તે સમયે પાંચ કરોડ રૂપિયા આપવાની તૈયારી બતાવી. પણ તેણે કહ્યું: ''રૂપિયા લેવા કરતાં મને મૂર્તિ ભાંગવામાં વધારે મજા પડે છે!'' અને આખરે સોમનાથ લૂંટાયું અને તેણે સળગાવીને તેનો વિનાશ કરવામાં આવ્યો. શિવલિંગના ટુકડે-ટુકડા કરવામાં આવ્યા. એટલું જ નહિ, તે શિવલિંગના ટુકડાઓ તે પોતાની સાથે પાછો ગઝની લઇ ગયો અને ત્યાંના એક મસ્જિદના પ્રવેશદ્વારના પગથિયાંની નીચે તેમને દાટી દીધા કે જેથી મુસલમાનો હંમેશા એમના ઉપર પગ મૂકીને [અપમાનિત કરીને] મસ્જીદમાં પ્રવેશી શકે. મહમૂદને એક જ માસમાં રાજા પરમદેવે ત્યાંથી ભગાડ્યો.<ref>{{cite book |title=આપણો સાંસ્કૃતિક વારસો ભાગ-૧ |first=સાધુ |last=વિવેકપ્રિયદાસજી |publisher=સ્વામિનારાયણ અક્ષરપીઠ |year= ૨૦૧૦ |ISBN=81-7526-059-9 |pp=70}}</ref> ૧૦૨૬-૧૦૪૨ના સમયમાં માળવાના પરમાર રાજા ભોજ તથા અણહિલવાડ પાટણના [[સોલંકી]] રાજા [[ભીમદેવ સોલંકી|ભીમદેવે]] ચોથા મંદિરનું નિર્માણ કર્યું. તે જીર્ણ થતાં સમ્રાટ કુમારપાળે સને ૧૧૬૯માં આ મંદિરની રચના પુન: કરાવીને ફરીથી મંદિરની મહિમાનો અને જાહોજલાલીનો યુગ શરૂ કર્યો. આ પછી ૧૨૦ વર્ષે, સને ૧૨૯૯ની સાલમાં જ્યારે દિલ્લી સલ્તનતે ગુજરાતનો કબજો કર્યો ત્યારે અલ્લાઉદ્દીન ખીલજીના સેનાપતિ ઉલુઘખાને મૂર્તિના ટુકડે ટુકડા કર્યા અને ગાડામાં ભરીને તે દિલ્હી લઇ ગયો. <ref>{{cite book |title=શૈવધર્મનો સંક્ષિપ્ત ઈતિહાસ |first=શાસ્ત્રી |last=દુર્ગાશંકર | pp=૧૪૭, ૧૫૪}}</ref> સોમનાથનો વિનાશ કરવામાં આવ્યો.{{sfn|Yagnik|Sheth|૨૦૦૫|p=૪૭}} અગિયારમી સદીમાં આ વિનાશ પહેલા સોમનાથની સમૃદ્ધિ કેટલી વિપુલ હતી તેનો ઉલ્લેખ મળે છે કે સ્થાનિક રાજાઓએ મંદિરના નિભાવ માટે ૧૦,૦૦૦ ગામડાં અર્પણ કર્યા હતા. આ પવિત્ર સ્થળમાં ૨૦૦ મણ વજનની સાંકળો ઉપર સોનાની ઘંટડીઓ ઝૂલતી હતી, જેના દ્વારા શિવપૂજાના સમયની જાહેરાત કરાતી. ૫૬ જેટલા સાગના વિરાટ સ્તંભો ઉપર આ મંદિર ઉભું હતું. સેંકડો નટ-નટીઓ નૃત્ય કરી ભગવાન શિવને રીઝવતા. થાંભલે થાંભલે હિન્દુસ્તાનના રાજવીઓના નામ, ઈતિહાસ અને ખજાના ભર્યા હતા. માત્ર અને માત્ર ગંગાજીના પાણીથી જ અહીં પૂજન થતું. ભોયરામાં રત્નો અને સોનાના ભંડારો હતા. પરંતુ મૂર્તિ ગઈ, લૂંટ થઇ. પછી ફરી મંદિર વેરાન બની ગયું. એ પછી રા'નવઘણ ચોથાએ માત્ર લિંગની પ્રતિષ્ઠા કરી અને રાજા મહિપાળ દેવે સને ૧૩૦૮ અને ૧૩૨૫ વચ્ચે સમગ્ર મંદિરનો જીર્ણોદ્ધાર કર્યો. સને ૧૩૪૮ માં રાજા રા'ખેંગાર ચોથાએ સોમનાથમાં રહેતા મુસ્લિમ હાકેમને હાંકી કાઢ્યો. પરંતુ માત્ર ૭૦ જ વર્ષ પછી સને ૧૩૯૪-૯૫માં ગુજરાતના ધર્માંધ સુલતાન મુઝ્ઝફરખાન બીજાએ તેનો ફરીથી મૂર્તિ સહિત વિનાશ કર્યો. <ref>{{cite book |title=પ્રભાસ અને સોમનાથ |first=દેસાઈ |last=શંભુપ્રસાદ|pp=૨૬૩-૨૬૪ }}</ref> મંદિરમાં મસ્જિદ બનાવી. મૌલવીઓ અને કાઝીઓ રાખ્યા. સોમનાથ ફરી એક વાર ભ્રષ્ટ કરાયું. લોકોએ થોડા જ વર્ષોમાં ફરી નવી મૂર્તિ પધરાવી. સને ૧૪૧૪ માં અમદાવાદનો સ્થાપક અહમદશાહ પહેલો મૂર્તિ ઉઠાવીને લઇ ગયો અને સોમનાથ પાયમાલ કરી મૂક્યું. એ પછી સને ૧૪૫૧માં રા'માંડલિકે મુસ્લિમ થાણા ઉઠાવી પુન: મંદિર પ્રતિષ્ઠા કરી. પરંતુ, ૧૫મી સદીમાં [[મહમદ બેગડો]] (સને ૧૪૫૯ થી ૧૫૧૧) ચઢી આવ્યો. તેણે મંદિરને મસ્જીદમાં ફેરવી નાખ્યું. ઈ.સ. ૧૫૬૦માં અકબરના સમયમાં મંદિર હિન્દુઓને પાછું મળ્યું અને પાછો પુનરુદ્ધાર થયો. ત્યાર બાદ શાંતિનો સમય ૨૦૦ વર્ષ સુધી ચાલ્યો. એ પછી ઔરંગઝેબ અને માંગરોળના શેખે મંદિરની અવદશા કરી. ૧૭૦૬ની સાલમાં મોગલ શાસક [[ઔરંગઝેબ|ઔરંગઝેબે]] મંદિરના સર્વનાશનો હુકમ કર્યો અને ફરીથી મંદિર તોડી પાડ્યું.<ref>Satish Chandra, ''Medieval India: From Sultanat to the Mughals'', (Har-Anand, 2009), 278.</ref>{{sfn|Yagnik|Sheth|૨૦૦૫|p=૫૫}} ભારત દેશ સ્વતંત્ર થયો તે પહેલાનો મંદિરનો છેલ્લો જીર્ણોદ્ધાર સને ૧૭૮૭ માં મહારાણી અહલ્યાબાઈએ કરાવ્યો.<ref>{{cite book |title=ઐતિહાસિક સંશોધન |first=શાસ્ત્રી |last=દુર્ગાશંકર|pp=૫૮૧}}</ref> == સ્વતંત્ર ભારતમાં પુન:નિર્માણ == ભારતના લોખંડી પુરૂષ તથા પહેલા [[નાયબ વડાપ્રધાન]] [[સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ|સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે]] નવેમ્બર ૧૩, ૧૯૪૭નાં રોજ મંદિરનું પુનઃનિર્માણ કરવાની પ્રતિજ્ઞા કરી. આજનાં સોમનાથ મંદિરનું તેની મૂળ જગ્યા પર સાતમી વખત નિર્માણ થયું. ૧૧ મે ૧૯૫૧ના દિવસે કે જયારે મંદિરની પ્રાણ-પ્રતિષ્ઠા થઇ ત્યારે તત્કાલીન [[ભારત]]ના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. [[રાજેન્દ્ર પ્રસાદ|રાજેન્દ્ર પ્રસાદે]] જ્યોતિર્લિંગની પ્રતિષ્ઠાન કરવાની વિધી કરી ત્યારે કહ્યું કે, "સોમનાથનું આ મંદિર વિનાશ પર નિર્માણના વિજયનું પ્રતિક છે". ૧૦૧ તોપોનું મહાદેવજીને સન્માન અપાયું. નૌકાદળે સાગરમાંથી તોપો ફોડી. સેંકડો બ્રાહ્મણોએ વેદઘોષ કરીને પ્રતિષ્ઠા કરી.<ref>{{cite book |title=આપણો સાંસ્કૃતિક વારસો ભાગ-૧ |first=સાધુ |last=વિવેકપ્રિયદાસજી |publisher=સ્વામિનારાયણ અક્ષરપીઠ |year= ૨૦૧૦ |ISBN=81-7526-059-9 |pp=૭૨}}</ref> શ્રી સોમનાથ ટ્રસ્ટ હેઠળ મંદિરનું નિર્માણ થયું છે અને આ ટ્રસ્ટ હવે મંદિરની દેખરેખ કરે છે. સરદાર પટેલ આ ટ્રસ્ટનાં પ્રથમ ચેરમેન હતાં અને ભુતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી [[કેશુભાઈ પટેલ]] પણ આ પદે રહ્યા હતા. ચાલુક્ય શૈલીથી બાંધેલું આજનુ "કૈલાશ મહામેરુ પ્રાસાદ મંદિર" ગુજરાતના સોમપુરા કારીગરોની કલાનું અદભૂત પ્રદર્શન કરે છે. મૂળ સોમનાથ મંદિર ત્રિકૂટાચલ પ્રકારનું હતું. છેલ્લા ૮૦૦ વર્ષમાં આ પ્રકારનું નિર્માણ થયું નથી.{{સંદર્ભ}} સાગર કિનારે આવેલા [[સંસ્કૃત]]માં લખેલા શિલાલેખ પ્રમાણે, મંદિર તથા પૃથ્વીના દક્ષિણ ધૃવની વચ્ચે ફક્ત સમુદ્ર જ આવેલ છે અને કોઈ જમીન નથી. == ચિત્રો == <gallery mode="packed-hover"> ચિત્ર:Somnath temple ruins (1869).jpg|સોમનાથ મંદિર, ૧૮૬૯ ચિત્ર:Somnath temple-View2.jpg|સોમનાથ મંદિર, ૧૯૫૭ ચિત્ર:Somnath Temple.jpg|સોમનાથ મંદિર, ૨૦૧૨ ચિત્ર:Somnathtempledawn.JPG|દરિયા કિનારેથી સવારે દેખાતું સોમનાથનું મંદિર ચિત્ર:PINQ3113.jpg|બાણસ્થંભ </gallery> == સંદર્ભ == {{Reflist}} * {{cite book|last1=Yagnik |first1=Achyut |last2=Sheth |first2=Suchitra |title=The Shaping of Modern Gujarat: Plurality, Hindutva, and Beyond |url=http://books.google.com/books?id=wmKIiAPgnF0C&pg=PA39 |year=૨૦૦૫ |publisher=Penguin Books India |p=૩૯}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://somnath.org શ્રી સોમનાથ મહાદેવ મંદિર ટ્રસ્ટની અધિકૃત વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200507185302/https://somnath.org/ |date=2020-05-07 }} * [http://hindi.webdunia.com/religion/religiousjourney/articles/0803/16/1080316037_1.htm શ્રી સોમનાથ મહાદેવ મંદિર વિશે માહિતી] ‍(હિંદી ભાષામાં) * [https://dharmyatra.org/somnath-temple.php તીર્થ પરિચય - સોમનાથ મંદિર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190321084329/https://dharmyatra.org/somnath-temple.php |date=2019-03-21 }} (તીર્થયાત્રા મહાસંઘ) * [http://yatradham.gujarat.gov.in/Yatradhams/Somnath/default_h.html સોમનાથ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101221232012/http://www.yatradham.gujarat.gov.in/Yatradhams/Somnath/default_h.html |date=2010-12-21 }} (ગુજરાત પવિત્ર યાત્રાધામ વિકાસ બોર્ડ) * [https://web.archive.org/web/20220305151154/https://www.somnathtravels.in/destinations/about-somnath-temple સોમનાથ મંદિર, ગુજરાત] * [https://web.archive.org/web/20090813061219/http://hindi.webdunia.com/religion/religiousjourney/articles/0803/16/1080316037_1.htm શ્રી સોમનાથ મહાદેવ મંદિર] * [https://www.jaihindtimes.in/such-a-jyotirlinga-where-three-famous-rivers-are-mahasangam/ એક જ્યોતિર્લિંગ જ્યાં ત્રણ પ્રખ્યાત નદીઓ "મહાસંગમ" મળે છે]{{Dead link|date=જૂન 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{જ્યોતિર્લિંગ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]] [[શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શિવાલયો]] [[શ્રેણી:જ્યોતિર્લિંગ]] [[શ્રેણી:યાત્રાધામ]] 0fbszdwprtyab1rj5q4z812xyck69j9 902653 902645 2026-07-20T11:29:31Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-36142-19|~2026-36142-19]] ([[User talk:~2026-36142-19|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:Aniket|Aniket]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 901140 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = સોમનાથ મંદિર | native_name = | native_name_lang = | image = Somanath mandir (cropped).jpg | image_upright = | alt = | caption = સોમનાથ મંદિર | map_type = India Gujarat | map_size = | map_alt = | map_relief = | map_caption = ગુજરાતમાં સ્થાન | coordinates = {{coord|20|53|16.9|N|70|24|5.0|E|type:landmark_region:IN|display=inline}} | coordinates_footnotes = | religious_affiliation = [[હિંદુ]] | locale = પ્રભાસ પાટણ, વેરાવળ | location = | deity = શિવ (સોમનાથ) | rite = | sect = | tradition = | festival = [[મહાશિવરાત્રિ|મહાશિવરાત્રી]] | cercle = | sector = | municipality = | district = [[ગીર સોમનાથ જિલ્લો|ગીર સોમનાથ]] | territory = | prefecture = | state = [[ગુજરાત]] | province = | region = | country = [[ભારત]] | administration = | consecration_year = | organisational_status = <!-- or | organizational_status = --> | functional_status = | heritage_designation = | ownership = | governing_body = શ્રી સોમનાથ ટ્રસ્ટ, ગુજરાત | leadership = | bhattaraka = | patron = | website = | architect = | architecture_type = ચાલુક્ય શૈલી | architecture_style = | founded_by = | creator = | funded_by = | general_contractor = | established = | groundbreaking = | year_completed = ૧૯૫૧ (હાલનું મંદિર) | construction_cost = | date_demolished = <!-- or | date_destroyed = --> | facade_direction = | capacity = | length = | width = | width_nave = | interior_area = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | site_area = | temple_quantity = | monument_quantity = | shrine_quantity = | inscriptions = | materials = | elevation_m = <!-- or | elevation_ft = --> | elevation_footnotes = | nrhp = | designated = | added = | refnum = | footnotes = }} '''સોમનાથ''' [[ગુજરાત]] રાજ્યમાં [[સૌરાષ્ટ્ર]]ના સાગરકાંઠે આવેલું ભવ્ય મંદિર છે. ભગવાન [[શિવ]]ના ૧૨ પવિત્ર [[જ્યોતિર્લિંગ]]માનું પ્રથમ જ્યોતિર્લિગ અહીં સોમનાથમાં છે.<ref name="somnathorg-1">{{cite web | url=http://www.somnath.org/jay-somnath.aspx | title=Jay Somnath | publisher=Official website of Somnath Temple | access-date=૧૨ એપ્રિલ ૨૦૧૫ | archive-date=2011-10-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111030093334/http://www.somnath.org/jay-somnath.aspx | url-status=dead }}</ref> સોમનાથનો ઉલ્લેખ [[ઋગ્વેદ]]માં પણ થયો છે. મંદિરની ખ્યાતિથી લલચાઈને લુંટ તથા ધર્માંતરણ કરવાને ઈરાદે આવેલા અનેક વિનાશકારી ઇસ્લામીક આક્રમણકારો સામે સોમનાથનું આ મંદિર અડીખમ રહ્યું છે. મંદિરનો જ્યારે જ્યારે વિનાશ કરવાનો પ્રયત્ન થયો છે, ત્યારે ત્યારે તેને ફરીને બાંધવામાં આવ્યું છે. == નામ ઉત્પત્તિ == દંતકથા અનુસાર, સોમ એટલે ચંદ્ર ભગવાને સોનાનું, રાવણે ચાંદીનું અને શ્રી કૃષ્ણે ચંદન ના લાકડાનુ મંદિર બાંધ્યું હતું. ચંદ્રદેવને ૨૭ પત્નીઓ હતી જેને આપણે આજે ૨૭ નક્ષત્રોના નામોથી ઓળખીએ છીએ. તે બધી દક્ષ પ્રજાપતિની પુત્રીઓ હતી. તેમાંથી રોહિણી નામવાળી પત્ની સાથે ચંદ્ર સદાય પ્રેમમગ્ન રહેતા. બાકીની ૨૬ પત્નીઓ કે જે સગી બહેનો હતી તે પતિ વિયોગે ઉદાસ રહેવા લાગી. એક દિવસ પિતા દક્ષ દીકરીઓનું દુઃખ જાણીને દુભાયા અને જમાઈ ચંદ્રને આજ્ઞા કરી કે દરેક પત્ની સાથે સરખો પ્રેમભાવ રાખવો. પણ ચંદ્રે વડીલની આજ્ઞા અવગણી. આથી દક્ષરાજે ક્રોધે ભરીને તેમને "ચંદ્ર તારો ક્ષય થાય." એવો શ્રાપ આપ્યો.. આથી પ્રજાપિતા બ્રહ્માની સલાહથી સૌથી પ્રિય પત્ની રોહિણી સાથે ચંદ્રએ આ સ્થળે 'પ્રભા' પાછી મેળવવાની આશા સાથે પ્રભુ શિવનું ધ્યાન કર્યું ને તપસ્યા કરી. તેણે આ ક્ષેત્રમાં શિવજીની મહામૃત્યુંજય મંત્રથી પૂજા કરી હતી.તપથી પ્રસન્ન થયેલા શિવ શંકરના અનુગ્રહથી ચંદ્રનો શ્રાપમાંથી આંશિક છૂટકારો થયો. ત્યારથી શિવજીની કૃપાથી ૧૫ દિવસ સુધી વધતો (સૂદ અથવા શુકલ પક્ષ) અને પછી ૧૫ દિવસ ઘટતો (વદ અથવા કૃષ્ણ પક્ષ) ચંદ્ર થાય છે == ઇતિહાસ == મધ્ય કાલીન યુગમાં સોમનાથનું પહેલું મંદિર ૨૦૦૦ વર્ષ પહેલાં અસ્તિત્વમાં આવ્યું હોવાનું કહેવાય છે. ઇ.સ. ૬૪૯ની સાલમાં વલ્લભીવંશના શાસક રાજા [[મૈત્રક|મૈત્રકે]] પહેલાં મંદિરનો જીર્ણોદ્ધાર કરી તેના સ્થાને બીજું મંદિર બનાવ્યું. આ સમય સને ૪૮૭ થી ૭૬૭ સુધીનો ગણાય છે. પરમારોના એક શિલાલેખ મુજબ માળવાના ભોજ પરમારે અહીં મંદિર બંધાવ્યું હતું. આ મંદિર ૧૩ માળ ઊંચું હતું અને મંદિરના દ્વાર હીરાજડિત હતા. તેના ઉપર ૧૪ સુવર્ણ કળશો વિરાજમાન હતા. તેની ઉંચે ફરકતી ધજાથી નાવિકો તેને સોમનાથનું મંદિર પિછાણી તે તરફ વહાણો હંકારતા. ઈ.સ. ૭૫૫ માં વલ્લભી સામ્રાજ્યના પતન સાથે આરબ આક્રમકોએ સોમનાથનું પતન કર્યું. [[સિંધ]]ના અરબ શાસક જૂનાયદે તેની સેના લઈ મંદિર પર હુમલો કરી મંદિરનો નાશ કર્યો હતો. પ્રતિહાર રાજા નાગ ભટ્ટ બીજાએ ૮૧૫માં ત્રીજી વખત લાલ પથ્થર (રેતીયો પથ્થર) વાપરી મંદિરનું નિર્માણ કર્યું.<ref>{{cite book |title=Faiths Across Time: 5,000 Years of Religious History |first=J. Gordon |last=Melton |publisher=ABC-CLIO |year= ૨૦૧૪ |ISBN=1610690265|pp=516, 547, 587}}</ref> ૧૦૨૫ની સાલમાં મહંમદ (કે મહમૂદ) ગઝનવીએ પ્રભાસનો મજબૂત કિલ્લો હિંદુઓ સાથેના ૮ દિવસ ચાલેલા લોહીયાળ જંગ પછી તોડ્યો. રાજા ભીમદેવ પહેલા હાર્યા. ૫૦,૦૦૦ હિન્દુઓની કતલ થઇ. તેણે મહાદેવજીની પાંચ ગજ ઉંચી અને બે ગજ પહોળી મૂર્તિ તોડવા માંડી ત્યારે શિવભક્ત ભૂદેવોએ તેને તે સમયે પાંચ કરોડ રૂપિયા આપવાની તૈયારી બતાવી. પણ તેણે કહ્યું: ''રૂપિયા લેવા કરતાં મને મૂર્તિ ભાંગવામાં વધારે મજા પડે છે!'' અને આખરે સોમનાથ લૂંટાયું અને તેણે સળગાવીને તેનો વિનાશ કરવામાં આવ્યો. શિવલિંગના ટુકડે-ટુકડા કરવામાં આવ્યા. એટલું જ નહિ, તે શિવલિંગના ટુકડાઓ તે પોતાની સાથે પાછો ગઝની લઇ ગયો અને ત્યાંના એક મસ્જિદના પ્રવેશદ્વારના પગથિયાંની નીચે તેમને દાટી દીધા કે જેથી મુસલમાનો હંમેશા એમના ઉપર પગ મૂકીને [અપમાનિત કરીને] મસ્જીદમાં પ્રવેશી શકે. મહમૂદને એક જ માસમાં રાજા પરમદેવે ત્યાંથી ભગાડ્યો.<ref>{{cite book |title=આપણો સાંસ્કૃતિક વારસો ભાગ-૧ |first=સાધુ |last=વિવેકપ્રિયદાસજી |publisher=સ્વામિનારાયણ અક્ષરપીઠ |year= ૨૦૧૦ |ISBN=81-7526-059-9 |pp=70}}</ref> ૧૦૨૬-૧૦૪૨ના સમયમાં માળવાના પરમાર રાજા ભોજ તથા અણહિલવાડ પાટણના [[સોલંકી]] રાજા [[ભીમદેવ સોલંકી|ભીમદેવે]] ચોથા મંદિરનું નિર્માણ કર્યું. તે જીર્ણ થતાં સમ્રાટ કુમારપાળે સને ૧૧૬૯માં આ મંદિરની રચના પુન: કરાવીને ફરીથી મંદિરની મહિમાનો અને જાહોજલાલીનો યુગ શરૂ કર્યો. આ પછી ૧૨૦ વર્ષે, સને ૧૨૯૯ની સાલમાં જ્યારે દિલ્લી સલ્તનતે ગુજરાતનો કબજો કર્યો ત્યારે અલ્લાઉદ્દીન ખીલજીના સેનાપતિ ઉલુઘખાને મૂર્તિના ટુકડે ટુકડા કર્યા અને ગાડામાં ભરીને તે દિલ્હી લઇ ગયો. <ref>{{cite book |title=શૈવધર્મનો સંક્ષિપ્ત ઈતિહાસ |first=શાસ્ત્રી |last=દુર્ગાશંકર | pp=૧૪૭, ૧૫૪}}</ref> સોમનાથનો વિનાશ કરવામાં આવ્યો.{{sfn|Yagnik|Sheth|૨૦૦૫|p=૪૭}} અગિયારમી સદીમાં આ વિનાશ પહેલા સોમનાથની સમૃદ્ધિ કેટલી વિપુલ હતી તેનો ઉલ્લેખ મળે છે કે સ્થાનિક રાજાઓએ મંદિરના નિભાવ માટે ૧૦,૦૦૦ ગામડાં અર્પણ કર્યા હતા. આ પવિત્ર સ્થળમાં ૨૦૦ મણ વજનની સાંકળો ઉપર સોનાની ઘંટડીઓ ઝૂલતી હતી, જેના દ્વારા શિવપૂજાના સમયની જાહેરાત કરાતી. ૫૬ જેટલા સાગના વિરાટ સ્તંભો ઉપર આ મંદિર ઉભું હતું. સેંકડો નટ-નટીઓ નૃત્ય કરી ભગવાન શિવને રીઝવતા. થાંભલે થાંભલે હિન્દુસ્તાનના રાજવીઓના નામ, ઈતિહાસ અને ખજાના ભર્યા હતા. માત્ર અને માત્ર ગંગાજીના પાણીથી જ અહીં પૂજન થતું. ભોયરામાં રત્નો અને સોનાના ભંડારો હતા. પરંતુ મૂર્તિ ગઈ, લૂંટ થઇ. પછી ફરી મંદિર વેરાન બની ગયું. એ પછી રા'નવઘણ ચોથાએ માત્ર લિંગની પ્રતિષ્ઠા કરી અને રાજા મહિપાળ દેવે સને ૧૩૦૮ અને ૧૩૨૫ વચ્ચે સમગ્ર મંદિરનો જીર્ણોદ્ધાર કર્યો. સને ૧૩૪૮ માં રાજા રા'ખેંગાર ચોથાએ સોમનાથમાં રહેતા મુસ્લિમ હાકેમને હાંકી કાઢ્યો. પરંતુ માત્ર ૭૦ જ વર્ષ પછી સને ૧૩૯૪-૯૫માં ગુજરાતના ધર્માંધ સુલતાન મુઝ્ઝફરખાન બીજાએ તેનો ફરીથી મૂર્તિ સહિત વિનાશ કર્યો. <ref>{{cite book |title=પ્રભાસ અને સોમનાથ |first=દેસાઈ |last=શંભુપ્રસાદ|pp=૨૬૩-૨૬૪ }}</ref> મંદિરમાં મસ્જિદ બનાવી. મૌલવીઓ અને કાઝીઓ રાખ્યા. સોમનાથ ફરી એક વાર ભ્રષ્ટ કરાયું. લોકોએ થોડા જ વર્ષોમાં ફરી નવી મૂર્તિ પધરાવી. સને ૧૪૧૪ માં અમદાવાદનો સ્થાપક અહમદશાહ પહેલો મૂર્તિ ઉઠાવીને લઇ ગયો અને સોમનાથ પાયમાલ કરી મૂક્યું. એ પછી સને ૧૪૫૧માં રા'માંડલિકે મુસ્લિમ થાણા ઉઠાવી પુન: મંદિર પ્રતિષ્ઠા કરી. પરંતુ, ૧૫મી સદીમાં [[મહમદ બેગડો]] (સને ૧૪૫૯ થી ૧૫૧૧) ચઢી આવ્યો. તેણે મંદિરને મસ્જીદમાં ફેરવી નાખ્યું. ઈ.સ. ૧૫૬૦માં અકબરના સમયમાં મંદિર હિન્દુઓને પાછું મળ્યું અને પાછો પુનરુદ્ધાર થયો. ત્યાર બાદ શાંતિનો સમય ૨૦૦ વર્ષ સુધી ચાલ્યો. એ પછી ઔરંગઝેબ અને માંગરોળના શેખે મંદિરની અવદશા કરી. ૧૭૦૬ની સાલમાં મોગલ શાસક [[ઔરંગઝેબ|ઔરંગઝેબે]] મંદિરના સર્વનાશનો હુકમ કર્યો અને ફરીથી મંદિર તોડી પાડ્યું.<ref>Satish Chandra, ''Medieval India: From Sultanat to the Mughals'', (Har-Anand, 2009), 278.</ref>{{sfn|Yagnik|Sheth|૨૦૦૫|p=૫૫}} ભારત દેશ સ્વતંત્ર થયો તે પહેલાનો મંદિરનો છેલ્લો જીર્ણોદ્ધાર સને ૧૭૮૭ માં મહારાણી અહલ્યાબાઈએ કરાવ્યો.<ref>{{cite book |title=ઐતિહાસિક સંશોધન |first=શાસ્ત્રી |last=દુર્ગાશંકર|pp=૫૮૧}}</ref> == સ્વતંત્ર ભારતમાં પુન:નિર્માણ == ભારતના લોખંડી પુરૂષ તથા પહેલા [[નાયબ વડાપ્રધાન]] [[સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ|સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે]] નવેમ્બર ૧૩, ૧૯૪૭નાં રોજ મંદિરનું પુનઃનિર્માણ કરવાની પ્રતિજ્ઞા કરી. આજનાં સોમનાથ મંદિરનું તેની મૂળ જગ્યા પર સાતમી વખત નિર્માણ થયું. ૧૧ મે ૧૯૫૧ના દિવસે કે જયારે મંદિરની પ્રાણ-પ્રતિષ્ઠા થઇ ત્યારે તત્કાલીન [[ભારત]]ના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. [[રાજેન્દ્ર પ્રસાદ|રાજેન્દ્ર પ્રસાદે]] જ્યોતિર્લિંગની પ્રતિષ્ઠાન કરવાની વિધી કરી ત્યારે કહ્યું કે, "સોમનાથનું આ મંદિર વિનાશ પર નિર્માણના વિજયનું પ્રતિક છે". ૧૦૧ તોપોનું મહાદેવજીને સન્માન અપાયું. નૌકાદળે સાગરમાંથી તોપો ફોડી. સેંકડો બ્રાહ્મણોએ વેદઘોષ કરીને પ્રતિષ્ઠા કરી.<ref>{{cite book |title=આપણો સાંસ્કૃતિક વારસો ભાગ-૧ |first=સાધુ |last=વિવેકપ્રિયદાસજી |publisher=સ્વામિનારાયણ અક્ષરપીઠ |year= ૨૦૧૦ |ISBN=81-7526-059-9 |pp=૭૨}}</ref> શ્રી સોમનાથ ટ્રસ્ટ હેઠળ મંદિરનું નિર્માણ થયું છે અને આ ટ્રસ્ટ હવે મંદિરની દેખરેખ કરે છે. સરદાર પટેલ આ ટ્રસ્ટનાં પ્રથમ ચેરમેન હતાં અને ભુતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી [[કેશુભાઈ પટેલ]] પણ આ પદે રહ્યા હતા. ચાલુક્ય શૈલીથી બાંધેલું આજનુ "કૈલાશ મહામેરુ પ્રાસાદ મંદિર" ગુજરાતના સોમપુરા કારીગરોની કલાનું અદભૂત પ્રદર્શન કરે છે. મૂળ સોમનાથ મંદિર ત્રિકૂટાચલ પ્રકારનું હતું. છેલ્લા ૮૦૦ વર્ષમાં આ પ્રકારનું નિર્માણ થયું નથી.{{સંદર્ભ}} સાગર કિનારે આવેલા [[સંસ્કૃત]]માં લખેલા શિલાલેખ પ્રમાણે, મંદિર તથા પૃથ્વીના દક્ષિણ ધૃવની વચ્ચે ફક્ત સમુદ્ર જ આવેલ છે અને કોઈ જમીન નથી. == ચિત્રો == <gallery mode="packed-hover"> ચિત્ર:Somnath temple ruins (1869).jpg|સોમનાથ મંદિર, ૧૮૬૯ ચિત્ર:Somnath temple-View2.jpg|સોમનાથ મંદિર, ૧૯૫૭ ચિત્ર:Somnath Temple.jpg|સોમનાથ મંદિર, ૨૦૧૨ ચિત્ર:Somnathtempledawn.JPG|દરિયા કિનારેથી સવારે દેખાતું સોમનાથનું મંદિર ચિત્ર:PINQ3113.jpg|બાણસ્થંભ </gallery> == સંદર્ભ == {{Reflist}} * {{cite book|last1=Yagnik |first1=Achyut |last2=Sheth |first2=Suchitra |title=The Shaping of Modern Gujarat: Plurality, Hindutva, and Beyond |url=http://books.google.com/books?id=wmKIiAPgnF0C&pg=PA39 |year=૨૦૦૫ |publisher=Penguin Books India |p=૩૯}} == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.somnath.org શ્રી સોમનાથ મહાદેવ મંદિર ટ્રસ્ટની અધિકૃત વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200507185302/https://somnath.org/ |date=2020-05-07 }} * [http://hindi.webdunia.com/religion/religiousjourney/articles/0803/16/1080316037_1.htm શ્રી સોમનાથ મહાદેવ મંદિર વિશે માહિતી] ‍(હિંદી ભાષામાં) * [https://dharmyatra.org/somnath-temple.php તીર્થ પરિચય - સોમનાથ મંદિર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190321084329/https://dharmyatra.org/somnath-temple.php |date=2019-03-21 }} (તીર્થયાત્રા મહાસંઘ) * [http://yatradham.gujarat.gov.in/Yatradhams/Somnath/default_h.html સોમનાથ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101221232012/http://www.yatradham.gujarat.gov.in/Yatradhams/Somnath/default_h.html |date=2010-12-21 }} (ગુજરાત પવિત્ર યાત્રાધામ વિકાસ બોર્ડ) * [https://web.archive.org/web/20220305151154/https://www.somnathtravels.in/destinations/about-somnath-temple સોમનાથ મંદિર, ગુજરાત] * [https://web.archive.org/web/20090813061219/http://hindi.webdunia.com/religion/religiousjourney/articles/0803/16/1080316037_1.htm શ્રી સોમનાથ મહાદેવ મંદિર] * [https://www.jaihindtimes.in/such-a-jyotirlinga-where-three-famous-rivers-are-mahasangam/ એક જ્યોતિર્લિંગ જ્યાં ત્રણ પ્રખ્યાત નદીઓ "મહાસંગમ" મળે છે]{{Dead link|date=જૂન 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{જ્યોતિર્લિંગ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]] [[શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શિવાલયો]] [[શ્રેણી:જ્યોતિર્લિંગ]] [[શ્રેણી:યાત્રાધામ]] 2x052eikvfhp4f7rfcpurq5j42qcayk 0 7669 902636 844956 2026-07-19T13:48:49Z Aniket 65 "[[:en:Special:Redirect/revision/1360626069|Indian blackbird]]" પાનાનું ભાષાંતર કરીને બનાવેલ 902636 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Indian Blackbird at Kotagiri.jpg|image_caption=Male ''T. s. nigropileus'', [[Kotagiri]], India|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 18 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Turdus simillimus'' |volume=2016 |article-number=e.T103891972A104359182 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103891972A104359182.en |access-date=18 November 2021}}</ref>|genus=Turdus|species=simillimus|authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1839}} [[ચિત્ર:Indian_Blackbird_in_Saswad_August_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg|thumb|270x270px|ભારતના સાસવડમાં માળામાં સેવણ પર બેઠેલી માદા કસ્તુરી]] '''[[ભારત|કસ્તુરી]]''' (ટર્ડસ સિમિલિમસ) એ નાજુક ચાંચ અને મધુર અવાજ ધરાવતા પંખીઓના અંગ્રેજીમાં જુના વર્ગીકરણ પ્રમાણે [[થ્રશ કુટુંબ|થ્રશ]] પરિવાર કહેવાતા ટર્ડિડેનો સભ્ય છે. મોટાભાગના ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતી પેટાજાતિઓ, સિમિલિમસ, ''નિગ્રોપિલિયસ'', બૌર્ડિલોની અને ''સ્પેન્સી'', કદમાં નાની એટલે કે માત્ર ૧૯-૨૦ સેન્ટીમીટર (ID૧) ઇંચ લાંબી છે અને તેની આંખોની ફરતે આવેલી વીંટીઓ પહોળી છે. તેઓ પ્રમાણ, પાંખ સૂત્ર, ઇંડાનો રંગ અને અવાજમાં પણ સામાન્ય કસ્તુરીથી અલગ છે.<ref name="Ripley">{{Cite book|title=Birds of South Asia. The Ripley Guide. Volume 2|last=Rasmussen, P. C.|last2=J. C. Anderton|publisher=Smithsonian Institution and Lynx Edicions, Barcelona|year=2005|isbn=978-84-87334-67-2|page=364}}</ref> == પેટા પ્રજાતિઓ == * '''નીલગિરી કસ્તુરી''' (ટી. એસ. સિમિલિમુસ) પશ્ચિમ ઘાટમાં બિલીગિરરંગન અને નીલગિરીથી લગભગ નેલ્લિયામપથી સુધી ૨,૦૦૦ મીટર સુધી રહે છે જ્યાં તે બૌર્ડિલોનના બ્લેકબર્ડ સાથે જોડાય છે.&nbsp; * '''બ્લેક-કેપ્ડ બ્લેકબર્ડ''' (''ટી. એસ. નિગ્રોપિલિયસ'') પશ્ચિમ ભારતના પશ્ચિમ ઘાટ અને પશ્ચિમ ઘાટના ઉત્તર અને મધ્ય ભાગોમાં આશરે ૧,૮૨૦ મીટર (૫,૯૭૦ ફૂટ) સુધી રહે છે. કેટલીક વસ્તી શિયાળામાં વધુ દક્ષિણમાં સ્થળાંતર કરે છે. નર ઘેરા રંગની ટોપી સાથે કથ્થઇ સ્લેટ-ગ્રે હોય છે, અને માદા મધ્ય-ભૂરા રંગની હોય છે, જે નીચે નિસ્તેજ હોય છે. તે પ્રમાણમાં પહોળી પીળી આંખની વીંટી સાથે નાની હોય છે. ગુજરાતમાં મુખ્યત્વે આ પેટા જાતી જ જોવા મળતી હોવાનું પંખીજગતમાં નોંધ્યુ છે. * બ્રિટિશ [[કીટ વિજ્ઞાન|કીટવિજ્ઞાની]] વિલિયમ સ્પેન્સ માટે નામ આપવામાં આવેલું '''સ્પેન્સની કસ્તુરી''' (''ટી. એસ. સ્પેન્સી''), ''નિગ્રોપિલિયસ'' જેવું જ છે, પરંતુ તેની અલગ ટોપી ઓછી છે. તે ભારતના [[પૂર્વ ઘાટ|પૂર્વીય ઘાટ]] વિસ્તારમાં રહે છે. તે શંકાસ્પદ માન્યતા ધરાવે છે, અને ઘણીવાર ''નિગ્રોપિલિયસ'' સામેલ કરવામાં આવે છે જેની સાથે તે નલ્લામાલા ટેકરીઓમાં એકીકૃત થાય છે.<ref name="sdr">{{Cite journal|last=Ripley|first=Sidney Dillon|author-link=Sidney Dillon Ripley|year=1950|title=Notes on ''Turdus merula'' in South India|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=49|issue=1|pages=50–51}}</ref> * બોર્ડિલોનની કસ્તુરી (ટી. એસ. બોર્ડિલોન) એ તત્કાલીન ત્રાવણકોર રજવાડાના વન સંરક્ષક થોમસ ફુલ્ટન બોર્ડિલોનના નામ પરથી નામ આપવામાં આવ્યું છે, જે દક્ષિણ કેરળ અને તમિલનાડુમાં ૯૦૦ મીટર (૩,૦૦૦ ફૂટ) થી વધુની ટેકરીઓનો સામાન્ય રહેવાસી છે. તે સમાન હોય છે અને તેની સાથે પલની ટેકરીઓમાં આંતરમાન્યતા ધરાવે છે, પરંતુ નર એકસમાન સ્લેટ ભુરો હોય છે.<ref name="HBW1" /> * કિનીસ કસ્તુરી (ટી. એસ. કિનિસી) નું નામ સિલોનમાં બ્રિટિશ લશ્કરી દળોના તબીબી અધીક્ષક જ્હોન કિનીસ નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જે [[શ્રીલંકા]] પર્વતીય જંગલોમાં સ્થાનિક છે. મુખ્ય સંવર્ધનની મોસમ માર્ચથી એપ્રિલ સુધી અને કદાચ ફરીથી ઓગસ્ટથી સપ્ટેમ્બર સુધી પણ શરૂ થાય છે. == સંદર્ભો == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{કોમન્સ શ્રેણી|Turdus simillimus}}{{Reflist}} 1uf1xeschhri9mo5ic71gfecfvlppl4 902638 902636 2026-07-19T13:51:37Z Aniket 65 [[શ્રેણી:પક્ષી]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902638 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Indian Blackbird at Kotagiri.jpg|image_caption=Male ''T. s. nigropileus'', [[Kotagiri]], India|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 18 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Turdus simillimus'' |volume=2016 |article-number=e.T103891972A104359182 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103891972A104359182.en |access-date=18 November 2021}}</ref>|genus=Turdus|species=simillimus|authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1839}} [[ચિત્ર:Indian_Blackbird_in_Saswad_August_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg|thumb|270x270px|ભારતના સાસવડમાં માળામાં સેવણ પર બેઠેલી માદા કસ્તુરી]] '''[[ભારત|કસ્તુરી]]''' (ટર્ડસ સિમિલિમસ) એ નાજુક ચાંચ અને મધુર અવાજ ધરાવતા પંખીઓના અંગ્રેજીમાં જુના વર્ગીકરણ પ્રમાણે [[થ્રશ કુટુંબ|થ્રશ]] પરિવાર કહેવાતા ટર્ડિડેનો સભ્ય છે. મોટાભાગના ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતી પેટાજાતિઓ, સિમિલિમસ, ''નિગ્રોપિલિયસ'', બૌર્ડિલોની અને ''સ્પેન્સી'', કદમાં નાની એટલે કે માત્ર ૧૯-૨૦ સેન્ટીમીટર (ID૧) ઇંચ લાંબી છે અને તેની આંખોની ફરતે આવેલી વીંટીઓ પહોળી છે. તેઓ પ્રમાણ, પાંખ સૂત્ર, ઇંડાનો રંગ અને અવાજમાં પણ સામાન્ય કસ્તુરીથી અલગ છે.<ref name="Ripley">{{Cite book|title=Birds of South Asia. The Ripley Guide. Volume 2|last=Rasmussen, P. C.|last2=J. C. Anderton|publisher=Smithsonian Institution and Lynx Edicions, Barcelona|year=2005|isbn=978-84-87334-67-2|page=364}}</ref> == પેટા પ્રજાતિઓ == * '''નીલગિરી કસ્તુરી''' (ટી. એસ. સિમિલિમુસ) પશ્ચિમ ઘાટમાં બિલીગિરરંગન અને નીલગિરીથી લગભગ નેલ્લિયામપથી સુધી ૨,૦૦૦ મીટર સુધી રહે છે જ્યાં તે બૌર્ડિલોનના બ્લેકબર્ડ સાથે જોડાય છે.&nbsp; * '''બ્લેક-કેપ્ડ બ્લેકબર્ડ''' (''ટી. એસ. નિગ્રોપિલિયસ'') પશ્ચિમ ભારતના પશ્ચિમ ઘાટ અને પશ્ચિમ ઘાટના ઉત્તર અને મધ્ય ભાગોમાં આશરે ૧,૮૨૦ મીટર (૫,૯૭૦ ફૂટ) સુધી રહે છે. કેટલીક વસ્તી શિયાળામાં વધુ દક્ષિણમાં સ્થળાંતર કરે છે. નર ઘેરા રંગની ટોપી સાથે કથ્થઇ સ્લેટ-ગ્રે હોય છે, અને માદા મધ્ય-ભૂરા રંગની હોય છે, જે નીચે નિસ્તેજ હોય છે. તે પ્રમાણમાં પહોળી પીળી આંખની વીંટી સાથે નાની હોય છે. ગુજરાતમાં મુખ્યત્વે આ પેટા જાતી જ જોવા મળતી હોવાનું પંખીજગતમાં નોંધ્યુ છે. * બ્રિટિશ [[કીટ વિજ્ઞાન|કીટવિજ્ઞાની]] વિલિયમ સ્પેન્સ માટે નામ આપવામાં આવેલું '''સ્પેન્સની કસ્તુરી''' (''ટી. એસ. સ્પેન્સી''), ''નિગ્રોપિલિયસ'' જેવું જ છે, પરંતુ તેની અલગ ટોપી ઓછી છે. તે ભારતના [[પૂર્વ ઘાટ|પૂર્વીય ઘાટ]] વિસ્તારમાં રહે છે. તે શંકાસ્પદ માન્યતા ધરાવે છે, અને ઘણીવાર ''નિગ્રોપિલિયસ'' સામેલ કરવામાં આવે છે જેની સાથે તે નલ્લામાલા ટેકરીઓમાં એકીકૃત થાય છે.<ref name="sdr">{{Cite journal|last=Ripley|first=Sidney Dillon|author-link=Sidney Dillon Ripley|year=1950|title=Notes on ''Turdus merula'' in South India|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=49|issue=1|pages=50–51}}</ref> * બોર્ડિલોનની કસ્તુરી (ટી. એસ. બોર્ડિલોન) એ તત્કાલીન ત્રાવણકોર રજવાડાના વન સંરક્ષક થોમસ ફુલ્ટન બોર્ડિલોનના નામ પરથી નામ આપવામાં આવ્યું છે, જે દક્ષિણ કેરળ અને તમિલનાડુમાં ૯૦૦ મીટર (૩,૦૦૦ ફૂટ) થી વધુની ટેકરીઓનો સામાન્ય રહેવાસી છે. તે સમાન હોય છે અને તેની સાથે પલની ટેકરીઓમાં આંતરમાન્યતા ધરાવે છે, પરંતુ નર એકસમાન સ્લેટ ભુરો હોય છે.<ref name="HBW1" /> * કિનીસ કસ્તુરી (ટી. એસ. કિનિસી) નું નામ સિલોનમાં બ્રિટિશ લશ્કરી દળોના તબીબી અધીક્ષક જ્હોન કિનીસ નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જે [[શ્રીલંકા]] પર્વતીય જંગલોમાં સ્થાનિક છે. મુખ્ય સંવર્ધનની મોસમ માર્ચથી એપ્રિલ સુધી અને કદાચ ફરીથી ઓગસ્ટથી સપ્ટેમ્બર સુધી પણ શરૂ થાય છે. == સંદર્ભો == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{કોમન્સ શ્રેણી|Turdus simillimus}}{{Reflist}} [[શ્રેણી:પક્ષી]] h1ot2d0ffvcpgzj8pddzkxopksbsy6i 902639 902638 2026-07-19T13:52:19Z Aniket 65 /* પેટા પ્રજાતિઓ */ 902639 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Indian Blackbird at Kotagiri.jpg|image_caption=Male ''T. s. nigropileus'', [[Kotagiri]], India|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 18 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Turdus simillimus'' |volume=2016 |article-number=e.T103891972A104359182 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103891972A104359182.en |access-date=18 November 2021}}</ref>|genus=Turdus|species=simillimus|authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1839}} [[ચિત્ર:Indian_Blackbird_in_Saswad_August_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg|thumb|270x270px|ભારતના સાસવડમાં માળામાં સેવણ પર બેઠેલી માદા કસ્તુરી]] '''[[ભારત|કસ્તુરી]]''' (ટર્ડસ સિમિલિમસ) એ નાજુક ચાંચ અને મધુર અવાજ ધરાવતા પંખીઓના અંગ્રેજીમાં જુના વર્ગીકરણ પ્રમાણે [[થ્રશ કુટુંબ|થ્રશ]] પરિવાર કહેવાતા ટર્ડિડેનો સભ્ય છે. મોટાભાગના ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતી પેટાજાતિઓ, સિમિલિમસ, ''નિગ્રોપિલિયસ'', બૌર્ડિલોની અને ''સ્પેન્સી'', કદમાં નાની એટલે કે માત્ર ૧૯-૨૦ સેન્ટીમીટર (ID૧) ઇંચ લાંબી છે અને તેની આંખોની ફરતે આવેલી વીંટીઓ પહોળી છે. તેઓ પ્રમાણ, પાંખ સૂત્ર, ઇંડાનો રંગ અને અવાજમાં પણ સામાન્ય કસ્તુરીથી અલગ છે.<ref name="Ripley">{{Cite book|title=Birds of South Asia. The Ripley Guide. Volume 2|last=Rasmussen, P. C.|last2=J. C. Anderton|publisher=Smithsonian Institution and Lynx Edicions, Barcelona|year=2005|isbn=978-84-87334-67-2|page=364}}</ref> == પેટા પ્રજાતિઓ == * '''નીલગિરી કસ્તુરી''' (ટી. એસ. સિમિલિમુસ) પશ્ચિમ ઘાટમાં બિલીગિરરંગન અને નીલગિરીથી લગભગ નેલ્લિયામપથી સુધી ૨,૦૦૦ મીટર સુધી રહે છે જ્યાં તે બૌર્ડિલોનના બ્લેકબર્ડ સાથે જોડાય છે.&nbsp; * '''બ્લેક-કેપ્ડ કસ્તુરી''' (''ટી. એસ. નિગ્રોપિલિયસ'') પશ્ચિમ ભારતના પશ્ચિમ ઘાટ અને પશ્ચિમ ઘાટના ઉત્તર અને મધ્ય ભાગોમાં આશરે ૧,૮૨૦ મીટર (૫,૯૭૦ ફૂટ) સુધી રહે છે. કેટલીક વસ્તી શિયાળામાં વધુ દક્ષિણમાં સ્થળાંતર કરે છે. નર ઘેરા રંગની ટોપી સાથે કથ્થઇ સ્લેટ-ગ્રે હોય છે, અને માદા મધ્ય-ભૂરા રંગની હોય છે, જે નીચે નિસ્તેજ હોય છે. તે પ્રમાણમાં પહોળી પીળી આંખની વીંટી સાથે નાની હોય છે. ગુજરાતમાં મુખ્યત્વે આ પેટા જાતી જ જોવા મળતી હોવાનું પંખીજગતમાં નોંધ્યુ છે. * બ્રિટિશ [[કીટ વિજ્ઞાન|કીટવિજ્ઞાની]] વિલિયમ સ્પેન્સ માટે નામ આપવામાં આવેલું '''સ્પેન્સની કસ્તુરી''' (''ટી. એસ. સ્પેન્સી''), ''નિગ્રોપિલિયસ'' જેવું જ છે, પરંતુ તેની અલગ ટોપી ઓછી છે. તે ભારતના [[પૂર્વ ઘાટ|પૂર્વીય ઘાટ]] વિસ્તારમાં રહે છે. તે શંકાસ્પદ માન્યતા ધરાવે છે, અને ઘણીવાર ''નિગ્રોપિલિયસ'' સામેલ કરવામાં આવે છે જેની સાથે તે નલ્લામાલા ટેકરીઓમાં એકીકૃત થાય છે.<ref name="sdr">{{Cite journal|last=Ripley|first=Sidney Dillon|author-link=Sidney Dillon Ripley|year=1950|title=Notes on ''Turdus merula'' in South India|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=49|issue=1|pages=50–51}}</ref> * બોર્ડિલોનની કસ્તુરી (ટી. એસ. બોર્ડિલોન) એ તત્કાલીન ત્રાવણકોર રજવાડાના વન સંરક્ષક થોમસ ફુલ્ટન બોર્ડિલોનના નામ પરથી નામ આપવામાં આવ્યું છે, જે દક્ષિણ કેરળ અને તમિલનાડુમાં ૯૦૦ મીટર (૩,૦૦૦ ફૂટ) થી વધુની ટેકરીઓનો સામાન્ય રહેવાસી છે. તે સમાન હોય છે અને તેની સાથે પલની ટેકરીઓમાં આંતરમાન્યતા ધરાવે છે, પરંતુ નર એકસમાન સ્લેટ ભુરો હોય છે.<ref name="HBW1" /> * કિનીસ કસ્તુરી (ટી. એસ. કિનિસી) નું નામ સિલોનમાં બ્રિટિશ લશ્કરી દળોના તબીબી અધીક્ષક જ્હોન કિનીસ નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જે [[શ્રીલંકા]] પર્વતીય જંગલોમાં સ્થાનિક છે. મુખ્ય સંવર્ધનની મોસમ માર્ચથી એપ્રિલ સુધી અને કદાચ ફરીથી ઓગસ્ટથી સપ્ટેમ્બર સુધી પણ શરૂ થાય છે. == સંદર્ભો == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{કોમન્સ શ્રેણી|Turdus simillimus}}{{Reflist}} [[શ્રેણી:પક્ષી]] 2lyqg5sxu9g1ph46mq4vnden4i9gpym 902640 902639 2026-07-19T13:52:55Z Aniket 65 /* પેટા પ્રજાતિઓ */ 902640 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Indian Blackbird at Kotagiri.jpg|image_caption=Male ''T. s. nigropileus'', [[Kotagiri]], India|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 18 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Turdus simillimus'' |volume=2016 |article-number=e.T103891972A104359182 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103891972A104359182.en |access-date=18 November 2021}}</ref>|genus=Turdus|species=simillimus|authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1839}} [[ચિત્ર:Indian_Blackbird_in_Saswad_August_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg|thumb|270x270px|ભારતના સાસવડમાં માળામાં સેવણ પર બેઠેલી માદા કસ્તુરી]] '''[[ભારત|કસ્તુરી]]''' (ટર્ડસ સિમિલિમસ) એ નાજુક ચાંચ અને મધુર અવાજ ધરાવતા પંખીઓના અંગ્રેજીમાં જુના વર્ગીકરણ પ્રમાણે [[થ્રશ કુટુંબ|થ્રશ]] પરિવાર કહેવાતા ટર્ડિડેનો સભ્ય છે. મોટાભાગના ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતી પેટાજાતિઓ, સિમિલિમસ, ''નિગ્રોપિલિયસ'', બૌર્ડિલોની અને ''સ્પેન્સી'', કદમાં નાની એટલે કે માત્ર ૧૯-૨૦ સેન્ટીમીટર (ID૧) ઇંચ લાંબી છે અને તેની આંખોની ફરતે આવેલી વીંટીઓ પહોળી છે. તેઓ પ્રમાણ, પાંખ સૂત્ર, ઇંડાનો રંગ અને અવાજમાં પણ સામાન્ય કસ્તુરીથી અલગ છે.<ref name="Ripley">{{Cite book|title=Birds of South Asia. The Ripley Guide. Volume 2|last=Rasmussen, P. C.|last2=J. C. Anderton|publisher=Smithsonian Institution and Lynx Edicions, Barcelona|year=2005|isbn=978-84-87334-67-2|page=364}}</ref> == પેટા પ્રજાતિઓ == * '''નીલગિરી કસ્તુરી''' (ટી. એસ. સિમિલિમુસ) પશ્ચિમ ઘાટમાં બિલીગિરરંગન અને નીલગિરીથી લગભગ નેલ્લિયામપથી સુધી ૨,૦૦૦ મીટર સુધી રહે છે જ્યાં તે બૌર્ડિલોનના બ્લેકબર્ડ સાથે જોડાય છે.&nbsp; * '''બ્લેક-કેપ્ડ કસ્તુરી''' (''ટી. એસ. નિગ્રોપિલિયસ'') પશ્ચિમ ભારતના પશ્ચિમ ઘાટ અને પશ્ચિમ ઘાટના ઉત્તર અને મધ્ય ભાગોમાં આશરે ૧,૮૨૦ મીટર (૫,૯૭૦ ફૂટ) સુધી રહે છે. કેટલીક વસ્તી શિયાળામાં વધુ દક્ષિણમાં સ્થળાંતર કરે છે. નર ઘેરા રંગની ટોપી સાથે કથ્થઇ સ્લેટ-ગ્રે હોય છે, અને માદા મધ્ય-ભૂરા રંગની હોય છે, જે નીચે નિસ્તેજ હોય છે. તે પ્રમાણમાં પહોળી પીળી આંખની વીંટી સાથે નાની હોય છે. ગુજરાતમાં મુખ્યત્વે આ પેટા જાતી જ જોવા મળતી હોવાનું પંખીજગતમાં નોંધ્યુ છે. * બ્રિટિશ [[કીટ વિજ્ઞાન|કીટવિજ્ઞાની]] વિલિયમ સ્પેન્સ માટે નામ આપવામાં આવેલું '''સ્પેન્સની કસ્તુરી''' (''ટી. એસ. સ્પેન્સી''), ''નિગ્રોપિલિયસ'' જેવું જ છે, પરંતુ તેની અલગ ટોપી ઓછી છે. તે ભારતના [[પૂર્વ ઘાટ|પૂર્વીય ઘાટ]] વિસ્તારમાં રહે છે. તે શંકાસ્પદ માન્યતા ધરાવે છે, અને ઘણીવાર ''નિગ્રોપિલિયસ'' સામેલ કરવામાં આવે છે જેની સાથે તે નલ્લામાલા ટેકરીઓમાં એકીકૃત થાય છે.<ref name="sdr">{{Cite journal|last=Ripley|first=Sidney Dillon|author-link=Sidney Dillon Ripley|year=1950|title=Notes on ''Turdus merula'' in South India|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=49|issue=1|pages=50–51}}</ref> * '''બોર્ડિલોનની કસ્તુરી''' (ટી. એસ. બોર્ડિલોન) એ તત્કાલીન ત્રાવણકોર રજવાડાના વન સંરક્ષક થોમસ ફુલ્ટન બોર્ડિલોનના નામ પરથી નામ આપવામાં આવ્યું છે, જે દક્ષિણ કેરળ અને તમિલનાડુમાં ૯૦૦ મીટર (૩,૦૦૦ ફૂટ) થી વધુની ટેકરીઓનો સામાન્ય રહેવાસી છે. તે સમાન હોય છે અને તેની સાથે પલની ટેકરીઓમાં આંતરમાન્યતા ધરાવે છે, પરંતુ નર એકસમાન સ્લેટ ભુરો હોય છે.<ref name="HBW1" /> * '''કિનીસ કસ્તુરી''' (ટી. એસ. કિનિસી) નું નામ સિલોનમાં બ્રિટિશ લશ્કરી દળોના તબીબી અધીક્ષક જ્હોન કિનીસ નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જે [[શ્રીલંકા]] પર્વતીય જંગલોમાં સ્થાનિક છે. મુખ્ય સંવર્ધનની મોસમ માર્ચથી એપ્રિલ સુધી અને કદાચ ફરીથી ઓગસ્ટથી સપ્ટેમ્બર સુધી પણ શરૂ થાય છે. == સંદર્ભો == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{કોમન્સ શ્રેણી|Turdus simillimus}}{{Reflist}} [[શ્રેણી:પક્ષી]] 7aml29ppoacxomxgdtsllivmid2uzq4 902641 902640 2026-07-19T13:54:17Z Aniket 65 [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902641 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Indian Blackbird at Kotagiri.jpg|image_caption=Male ''T. s. nigropileus'', [[Kotagiri]], India|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 18 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Turdus simillimus'' |volume=2016 |article-number=e.T103891972A104359182 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103891972A104359182.en |access-date=18 November 2021}}</ref>|genus=Turdus|species=simillimus|authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1839}} [[ચિત્ર:Indian_Blackbird_in_Saswad_August_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg|thumb|270x270px|ભારતના સાસવડમાં માળામાં સેવણ પર બેઠેલી માદા કસ્તુરી]] '''[[ભારત|કસ્તુરી]]''' (ટર્ડસ સિમિલિમસ) એ નાજુક ચાંચ અને મધુર અવાજ ધરાવતા પંખીઓના અંગ્રેજીમાં જુના વર્ગીકરણ પ્રમાણે [[થ્રશ કુટુંબ|થ્રશ]] પરિવાર કહેવાતા ટર્ડિડેનો સભ્ય છે. મોટાભાગના ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતી પેટાજાતિઓ, સિમિલિમસ, ''નિગ્રોપિલિયસ'', બૌર્ડિલોની અને ''સ્પેન્સી'', કદમાં નાની એટલે કે માત્ર ૧૯-૨૦ સેન્ટીમીટર (ID૧) ઇંચ લાંબી છે અને તેની આંખોની ફરતે આવેલી વીંટીઓ પહોળી છે. તેઓ પ્રમાણ, પાંખ સૂત્ર, ઇંડાનો રંગ અને અવાજમાં પણ સામાન્ય કસ્તુરીથી અલગ છે.<ref name="Ripley">{{Cite book|title=Birds of South Asia. The Ripley Guide. Volume 2|last=Rasmussen, P. C.|last2=J. C. Anderton|publisher=Smithsonian Institution and Lynx Edicions, Barcelona|year=2005|isbn=978-84-87334-67-2|page=364}}</ref> == પેટા પ્રજાતિઓ == * '''નીલગિરી કસ્તુરી''' (ટી. એસ. સિમિલિમુસ) પશ્ચિમ ઘાટમાં બિલીગિરરંગન અને નીલગિરીથી લગભગ નેલ્લિયામપથી સુધી ૨,૦૦૦ મીટર સુધી રહે છે જ્યાં તે બૌર્ડિલોનના બ્લેકબર્ડ સાથે જોડાય છે.&nbsp; * '''બ્લેક-કેપ્ડ કસ્તુરી''' (''ટી. એસ. નિગ્રોપિલિયસ'') પશ્ચિમ ભારતના પશ્ચિમ ઘાટ અને પશ્ચિમ ઘાટના ઉત્તર અને મધ્ય ભાગોમાં આશરે ૧,૮૨૦ મીટર (૫,૯૭૦ ફૂટ) સુધી રહે છે. કેટલીક વસ્તી શિયાળામાં વધુ દક્ષિણમાં સ્થળાંતર કરે છે. નર ઘેરા રંગની ટોપી સાથે કથ્થઇ સ્લેટ-ગ્રે હોય છે, અને માદા મધ્ય-ભૂરા રંગની હોય છે, જે નીચે નિસ્તેજ હોય છે. તે પ્રમાણમાં પહોળી પીળી આંખની વીંટી સાથે નાની હોય છે. ગુજરાતમાં મુખ્યત્વે આ પેટા જાતી જ જોવા મળતી હોવાનું પંખીજગતમાં નોંધ્યુ છે. * બ્રિટિશ [[કીટ વિજ્ઞાન|કીટવિજ્ઞાની]] વિલિયમ સ્પેન્સ માટે નામ આપવામાં આવેલું '''સ્પેન્સની કસ્તુરી''' (''ટી. એસ. સ્પેન્સી''), ''નિગ્રોપિલિયસ'' જેવું જ છે, પરંતુ તેની અલગ ટોપી ઓછી છે. તે ભારતના [[પૂર્વ ઘાટ|પૂર્વીય ઘાટ]] વિસ્તારમાં રહે છે. તે શંકાસ્પદ માન્યતા ધરાવે છે, અને ઘણીવાર ''નિગ્રોપિલિયસ'' સામેલ કરવામાં આવે છે જેની સાથે તે નલ્લામાલા ટેકરીઓમાં એકીકૃત થાય છે.<ref name="sdr">{{Cite journal|last=Ripley|first=Sidney Dillon|author-link=Sidney Dillon Ripley|year=1950|title=Notes on ''Turdus merula'' in South India|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=49|issue=1|pages=50–51}}</ref> * '''બોર્ડિલોનની કસ્તુરી''' (ટી. એસ. બોર્ડિલોન) એ તત્કાલીન ત્રાવણકોર રજવાડાના વન સંરક્ષક થોમસ ફુલ્ટન બોર્ડિલોનના નામ પરથી નામ આપવામાં આવ્યું છે, જે દક્ષિણ કેરળ અને તમિલનાડુમાં ૯૦૦ મીટર (૩,૦૦૦ ફૂટ) થી વધુની ટેકરીઓનો સામાન્ય રહેવાસી છે. તે સમાન હોય છે અને તેની સાથે પલની ટેકરીઓમાં આંતરમાન્યતા ધરાવે છે, પરંતુ નર એકસમાન સ્લેટ ભુરો હોય છે.<ref name="HBW1" /> * '''કિનીસ કસ્તુરી''' (ટી. એસ. કિનિસી) નું નામ સિલોનમાં બ્રિટિશ લશ્કરી દળોના તબીબી અધીક્ષક જ્હોન કિનીસ નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જે [[શ્રીલંકા]] પર્વતીય જંગલોમાં સ્થાનિક છે. મુખ્ય સંવર્ધનની મોસમ માર્ચથી એપ્રિલ સુધી અને કદાચ ફરીથી ઓગસ્ટથી સપ્ટેમ્બર સુધી પણ શરૂ થાય છે. == સંદર્ભો == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{કોમન્સ શ્રેણી|Turdus simillimus}}{{Reflist}} [[શ્રેણી:પક્ષી]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ]] p3vl2n91xr6uewjui08f0dpljpf15rw 902642 902641 2026-07-19T13:56:30Z Aniket 65 902642 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=Indian Blackbird at Kotagiri.jpg|image_caption=Male ''T. s. nigropileus'', [[Kotagiri]], India|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref name="iucn status 18 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Turdus simillimus'' |volume=2016 |article-number=e.T103891972A104359182 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103891972A104359182.en |access-date=18 November 2021}}</ref>|genus=Turdus|species=simillimus|authority=[[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1839}} [[ચિત્ર:Indian_Blackbird_in_Saswad_August_2025_by_Tisha_Mukherjee_01.jpg|thumb|270x270px|ભારતના સાસવડમાં માળામાં સેવણ પર બેઠેલી માદા કસ્તુરી]] '''[[ભારત|કસ્તુરી]]''' (ટર્ડસ સિમિલિમસ) એ નાજુક ચાંચ અને મધુર અવાજ ધરાવતા પંખીઓના અંગ્રેજીમાં જુના વર્ગીકરણ પ્રમાણે [[થ્રશ કુટુંબ|થ્રશ]] પરિવાર કહેવાતા ટર્ડિડેનું સભ્ય છે. મોટાભાગના ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતી પેટાજાતિઓ, સિમિલિમસ, ''નિગ્રોપિલિયસ'', બૌર્ડિલોની અને ''સ્પેન્સી'', કદમાં નાની એટલે કે માત્ર ૧૯-૨૦ સેન્ટીમીટર (ID૧) ઇંચ લાંબી છે અને તેની આંખોની ફરતે આવેલી વીંટીઓ પહોળી છે. તેઓ પ્રમાણ, પાંખ સૂત્ર, ઇંડાનો રંગ અને અવાજમાં પણ સામાન્ય કસ્તુરીથી અલગ છે.<ref name="Ripley">{{Cite book|title=Birds of South Asia. The Ripley Guide. Volume 2|last=Rasmussen, P. C.|last2=J. C. Anderton|publisher=Smithsonian Institution and Lynx Edicions, Barcelona|year=2005|isbn=978-84-87334-67-2|page=364}}</ref> == પેટા પ્રજાતિઓ == * '''નીલગિરી કસ્તુરી''' (ટી. એસ. સિમિલિમુસ) પશ્ચિમ ઘાટમાં બિલીગિરરંગન અને નીલગિરીથી લગભગ નેલ્લિયામપથી સુધી ૨,૦૦૦ મીટર સુધી રહે છે જ્યાં તે બૌર્ડિલોનના બ્લેકબર્ડ સાથે જોડાય છે.&nbsp; * '''બ્લેક-કેપ્ડ કસ્તુરી''' (''ટી. એસ. નિગ્રોપિલિયસ'') પશ્ચિમ ભારતના પશ્ચિમ ઘાટ અને પશ્ચિમ ઘાટના ઉત્તર અને મધ્ય ભાગોમાં આશરે ૧,૮૨૦ મીટર (૫,૯૭૦ ફૂટ) સુધી રહે છે. કેટલીક વસ્તી શિયાળામાં વધુ દક્ષિણમાં સ્થળાંતર કરે છે. નર ઘેરા રંગની ટોપી સાથે કથ્થઇ સ્લેટ-ગ્રે હોય છે, અને માદા મધ્ય-ભૂરા રંગની હોય છે, જે નીચે નિસ્તેજ હોય છે. તે પ્રમાણમાં પહોળી પીળી આંખની વીંટી સાથે નાની હોય છે. ગુજરાતમાં મુખ્યત્વે આ પેટા જાતી જ જોવા મળતી હોવાનું પંખીજગતમાં નોંધ્યુ છે. * બ્રિટિશ [[કીટ વિજ્ઞાન|કીટવિજ્ઞાની]] વિલિયમ સ્પેન્સ માટે નામ આપવામાં આવેલું '''સ્પેન્સની કસ્તુરી''' (''ટી. એસ. સ્પેન્સી''), ''નિગ્રોપિલિયસ'' જેવું જ છે, પરંતુ તેની અલગ ટોપી ઓછી છે. તે ભારતના [[પૂર્વ ઘાટ|પૂર્વીય ઘાટ]] વિસ્તારમાં રહે છે. તે શંકાસ્પદ માન્યતા ધરાવે છે, અને ઘણીવાર ''નિગ્રોપિલિયસ'' સામેલ કરવામાં આવે છે જેની સાથે તે નલ્લામાલા ટેકરીઓમાં એકીકૃત થાય છે.<ref name="sdr">{{Cite journal|last=Ripley|first=Sidney Dillon|author-link=Sidney Dillon Ripley|year=1950|title=Notes on ''Turdus merula'' in South India|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=49|issue=1|pages=50–51}}</ref> * '''બોર્ડિલોનની કસ્તુરી''' (ટી. એસ. બોર્ડિલોન) એ તત્કાલીન ત્રાવણકોર રજવાડાના વન સંરક્ષક થોમસ ફુલ્ટન બોર્ડિલોનના નામ પરથી નામ આપવામાં આવ્યું છે, જે દક્ષિણ કેરળ અને તમિલનાડુમાં ૯૦૦ મીટર (૩,૦૦૦ ફૂટ) થી વધુની ટેકરીઓનો સામાન્ય રહેવાસી છે. તે સમાન હોય છે અને તેની સાથે પલની ટેકરીઓમાં આંતરમાન્યતા ધરાવે છે, પરંતુ નર એકસમાન સ્લેટ ભુરો હોય છે.<ref name="HBW1" /> * '''કિનીસ કસ્તુરી''' (ટી. એસ. કિનિસી) નું નામ સિલોનમાં બ્રિટિશ લશ્કરી દળોના તબીબી અધીક્ષક જ્હોન કિનીસ નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જે [[શ્રીલંકા]] પર્વતીય જંગલોમાં સ્થાનિક છે. મુખ્ય સંવર્ધનની મોસમ માર્ચથી એપ્રિલ સુધી અને કદાચ ફરીથી ઓગસ્ટથી સપ્ટેમ્બર સુધી પણ શરૂ થાય છે. == સંદર્ભો == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{કોમન્સ શ્રેણી|Turdus simillimus}}{{Reflist}} [[શ્રેણી:પક્ષી]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ]] k3i9xz0uw7f16v0rvwg1cogcn92d4b2 0 31371 902651 746902 2026-07-20T10:58:26Z ~2026-40697-45 88235 902651 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = વરજાંગ જાલીયા | state_name = ગુજરાત | district = રાજકોટ | taluk_names = ઉપલેટા | latd = 21.74103 | longd= 70.278236 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશ | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]],<br /> [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલા]],<br /> [[રજકો]] તેમજ અન્ય [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''વરજાગ જાલીયા (તા. ઉપલેટા)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિસ્તારમાં આવેલા [[રાજકોટ જિલ્લો| રાજકોટ જિલ્લા]]માં આવેલા [[ ઉપલેટા તાલુકો| ઉપલેટા તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. વરજોંગ જાલીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. ગામમાં એક નદી પણ છે જેનું નામ વેણુ છે. ગામમાં રસ્તાઓને ઉચા લેવાની જરૂર છે કારણ કે થોડા વરસાદ મા પણ પાણી ખુબ ભરાઇ જાય છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ઉપલેટા તાલુકો]] [[શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર]] r1csacmhrtdrhgoasey810la2j50wgm 902652 902651 2026-07-20T11:27:38Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-40697-45|~2026-40697-45]] ([[User talk:~2026-40697-45|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:KartikBot|KartikBot]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 746902 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = વરજાંગ જાલીયા | state_name = ગુજરાત | district = રાજકોટ | taluk_names = ઉપલેટા | latd = 21.74103 | longd= 70.278236 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશ | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]],<br /> [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલા]],<br /> [[રજકો]] તેમજ અન્ય [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''વરજોંગ જાલીયા (તા. ઉપલેટા)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિસ્તારમાં આવેલા [[રાજકોટ જિલ્લો| રાજકોટ જિલ્લા]]માં આવેલા [[ ઉપલેટા તાલુકો| ઉપલેટા તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. વરજોંગ જાલીયા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ઉપલેટા તાલુકો]] [[શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર]] 4z9gfttuyvn040xddybqn0yazxvus62 0 98947 902635 902598 2026-07-19T13:05:42Z Aniket 65 કાશ્મીરી થરથરો સાથે કડી જોડી 902635 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = પંખીજગત | image = | image_size = | border = | alt = | caption = | author = [[પ્રદ્યુમ્ન કંચનરાય દેસાઈ]] | audio_read_by = | title_orig = | orig_lang_code = | title_working = | translator = | illustrator = | cover_artist = ડી. દળવી | country = ભારત | language = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] | series = | release_number = | subject = ગુજરાતના પંખીઓ | genre = સંદર્ભગ્રંથ | set_in = | publisher = મધૂરીકાબેન પ્રદ્યુમ્ન દેસાઈ, પ્રકાશ સાહિત્ય ભંડાર. | publisher2 = | pub_date = માર્ચ ૧૯૮૨ | english_pub_date = | published = | media_type = | pages = ૨૮૪ | awards = | isbn = | isbn_note = | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = <!-- for books in a series --> | followed_by = <!-- for books in a series --> | wikisource = | notes = | exclude_cover = | website = }} '''''પંખીજગત''''' એ ગુજરાતમાં જોવા મળતા પક્ષીઓની ખાસીયતો વિષેની રેખાચિત્રો સહિતની માહિતિ આપતું [[પ્રદ્યુમ્ન કંચનરાય દેસાઈ]]નું ગુજરાતી ભાષાનું પુસ્તક છે, જે પક્ષીવિદો અને અભ્યાસુઓમાં સંદર્ભગ્રંથ તરીકે કામમાં લેવાય છે. પુસ્તકના મુખપૃષ્ઠ પર નર અને માદા [[દૂધરાજ]] ({{lang-en|Paradise Flycatcher}})ની જોડીનું રંગીન રેખાચિત્ર છે.<ref name="pkd1">{{cite book |last=દેસાઈ |first=પ્રદ્યુમ્ન કંચનરાઈ |year=1982 |title=પંખીજગત |location=અમદાવાદ |publisher=પ્રકાશ સાહિત્ય ભંડાર|page= |isbn= |author-link=પ્રદ્યુમ્ન કંચનરાય દેસાઈ}}</ref> == પ્રકાશન == આ પુસ્તકના પ્રકાશક મધૂરીકાબેન પ્રદ્યુમ્ન દેસાઈએ પુસ્તકની પ્રથમ આવૃત્તિ માર્ચ ૧૯૮૨માં ૱ ૬૦ની કિંમતે ૭૫૦ નકલો સાથે બહાર પાડી હતી.<ref name="pkd1"/> આ પુસ્તકના પ્રકાશન માટે ગુજરાત સરકારે ૱ ૨૫૦૦ની આર્થિક સહાય કરી હતી.<ref name="pkd1"/> પુસ્તકનું આવરણ ડી. દળવી એ તૈયાર કર્યું હતું અને આવરણનું પ્રીંટીંગ દળવી પ્રીંટરી, રાયપુર દરવાજા, અમદાવાદ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="pkd1"/> છાપકામ માટેના બ્લોક્સ જગદીશ પ્રોસેસ સ્ટુડીઓ, અમદાવાદ ખાતે તૈયાર કરાવવામાં આવ્યા હતા.<ref name="pkd1"/> પુસ્તકના મુદ્રક રાકેશ કે દેસાઇ, ચંદ્રીકા પ્રીંટરી, મીરઝાપુર રોડ અમદાવાદ હતા.<ref name="pkd1"/> પુસ્તકના મુખ્ય વિક્રેતા પ્રકાશ સાહિત્ય ભંડાર, મણીનગર, અમદાવાદ હતા.<ref name="pkd1"/> == યાદી == પુસ્તકમાં ગુજરાતમાં જોવા મળતા ૪૩૧ પક્ષીઓની માહિતી આપેલી છે. # કાગડા કુટુંબ ## ૧. [[દેશી કાગડો|કાગડો]] ## ૨. [[ગિરનારી કાગડો|ગિરનારી અથવા જંગલી કાગડો]] ## ૩. મહાકાગ ## ૪. [[ખેરખટ્ટો|ખખેડો (ખેરખટ્ટો)]] ## ૫. થડચડ રાખોડી ## ૬. થડચડ કથ્થાઈપેટ ## ૭. ઝાડચડ મખમલી ## ૮. [[રામચકલી|રામચકલી]] ## ૯. રામચકલી કાબરી ## ૧૦. [[રામચકલી-પીળી ચોટલી|રામચકલી પીળી ચોટલીવાળી]] # [[લલેડું|લલેડા કુટુંબ]] ## ૧૧. લલેડું વાપી ## ૧૨. લલેડું કરમદીનું ## ૧૩. લલેડું ભારતીય પીળી આંખવાળું ## ૧૪. લલેડું શેરડી ## ૧૫. લલેડું સામાન્ય રાખોડી ## ૧૬. [[વન લલેડુ|લલેડું વન]] ## ૧૭. લલેડું સીટીમાર # શૌબિન્ગા કુટુંબ ## ૧૮. [[શૌબિન્ગા]] ## ૧૯. શૌબિન્ગા મધ્ય ભારતીય ## ૨૦. શૌબિન્ગા માર્શલનો # હરેવા કુટુંબ ## ૨૧. હરેવો જોર્ડનનો ## ૨૨. હરેવો # બુલબુલ કુટુંબ ## ૨૩. બુલબુલ ## ૨૪. [[કનરા બુલબુલ | બુલબુલ કનરા]] ## ૨૫. [[સિપાહી બુલબુલ | બુલબુલ સિપાહી]] ## ૨૬. બુલબુલ સફેદ નેના # થ્રશ કુટુંબ ## ૨૭. [[નિલકંઠી]] ## ૨૮. [[રાખોડી પીઠ (પંખી) | રાખોડી પીઠ]] ## ૨૯. [[કાશ્મીરી થરથરો | થરથરો કાશ્મીરી]] ## ૩૦. [[દૈયડ|દૈયડ]] ## ૩૧. [[કાળી દેવચકલી|કાળી દેવચકલી]] ## ૩૨. [[ભારતીય શામો | શામો ભારતીય]] ## ૩૩. કસ્તુરી ## ૩૪. મલાગીર કસ્તુરો ## ૩૫. પાન્ડુ શામા ## ૩૬. ભૂરા માથાના કસ્તુરો ## ૩૭. પીદ્દો પીળો ## ૩૮. પીદ્દો રણ ## ૩૯. પીદ્દો લાલપુચ્છ ## ૪૦. પીદ્દો કાબરો ## ૪૧. પીદ્દો સ્ટોલીકઝાનો ## ૪૨. પીદ્દો શામો ## ૪૩. પીદ્દો મેંદીયો ## ૪૪. પીદ્દો સ્ટ્રીકલેન્ડનો ## ૪૫. [[પથરાળ કાળો પીદ્દો | પીદ્દો પથરાળ કાળો]] ## ૪૬. [[ઇન્દ્રરાજ|ઈન્દ્રરાજ]] # માખીમાર કુટુંબ ## ૪૭. [[દૂધરાજ|દુધરાજ અથવા તરવારિયો]] ## ૪૮. માખીમાર ભૂરો ## ૪૯. [[ચટકી માખીમાર|માખીમાર ચટકી]] ## ૫૦. [[અધરંગ|અધરંગ]] ## ૫૧. માખીમાર ખાખી ## ૫૨. માખીમાર રાખોડી પીળો ## ૫૩. [[નાચણ|નાચણ]] ## ૫૪. માખીમાર ભારતીય રાતો ## ૫૫. માખીમાર લાલપુચ્છ ## ૫૬. [[પીરોજી માખીમાર|માખીમાર પીરોજી]] ## ૫૭. પહાડી પંખો # લટૂષક કુટુંબ ## ૫૮. લટોરો દુધીયો અથવા રૂપારેલ ## ૫૯. લટોરો પચનક ## ૬૦. લટોરો કાઠિયાવાડી ## ૬૧. લટોરો પરદેશી ## ૬૨. લટોરો રેતિયો ## ૬૩. લટોરો કાળી પીઠનો ## ૬૪. લટોરો રાખોડી અબાબીલ ## ૬૫. લટોરો કાંટનો # કસ્યા અને [[રાજાલાલ|રાજાલાલ]] કુટુંબ ## ૬૬. કસ્યો મોટો ## ૬૭. [[કાળા માથાનો કશ્યો|કસ્યો કાળા માથાનો]] ## ૬૮. રાજાલાલ ધર્મકુમારસિહજીનો ## ૬૯. રાજાલાલ કાબરો ## ૭૦. રાજાલાલ કેશરિયો ## ૭૧. રાજાલાલ નાની ચાંચવાળો # પીલક અને કોસીટ કુટુંબ ## ૭૨. [[પીલક]] ## ૭૩. [[કાળા માથાનો પીલક | પીલક કાળા માથાનો]] ## ૭૪. [[કાળો કોસીટ|કોસીટ કાળો]] ## ૭૫. કોસીટ રાખોડી ## ૭૬. કોસીટ સફેદ પેટનો ## ૭૭. ભીમરાજ # ફુત્કી કુટુંબ ## ૭૮. ફુત્કી રામ ## ૭૯. ફુત્કી સીતા ## ૮૦. શ્વેતકંઠ ભારતીય નાનો ## ૮૧. શ્વેતકંઠ મોટો ## ૮૨. શ્વેતકંઠ ભારતીય ## ૮૩. ટીકટીકી શ્વેતનયના પાન ## ૮૪. ટીકટીકી બ્લાઈધની પાન ## ૮૫. ટીકટીકી કમોદનો ## ૮૬. ટીકટીકી પાન ## ૮૭. કીટકીટ જળ ## ૮૮. કીટકીટ સાદો ## ૮૯. કીટકીટ લીલાશવાળો ## ૯૦. ફુત્કી રણ ## ૯૧. ફુત્કી કાંટાવાળી ખડ ## ૯૨. કીટકીટ લીલો ## ૯૩. [[દરજીડો|દરજીડો અથવા ટાશકો]] ## ૯૪. ફુત્કી કાઠિયાવાડી ## ૯૫. [[લાલ ભાલ ફુત્કી | ફુત્કી લાલ ભાલ]] ## ૯૬. ફુત્કી વીડ ## ૯૭. [[કાળી પાન ફુત્કી| ફુત્કી કાળી પાન]] ## ૯૮. ફુત્કી કાંટની ## ૯૯. ફુત્કી દેશી ## ૧૦૦. ફુત્કી ધાસ #મેના અને કાબર કુટુંબ ##૧૦૧. મેના પવાઈ ##૧૦૨. મેના બબ્બાઈ અથવા બ્રાહ્મણી ##૧૦૩. [[વૈયું]] ##૧૦૪. વૈયું તેલીયું ##૧૦૫. [[કાબર]] ##૧૦૬. [[શિરાજી કાબર|કાબર શિરાજી]] ##૧૦૭. [[વન કાબર|કાબર વન]] #દાણા ચણતા પંખીઓનું કુટુંબ ##૧૦૮. ગન્ડમ પથરાળ ##૧૦૯. ગન્ડમ કાળા માથાનો ##૧૧૦. ગન્ડમ લાલ માથાનો ##૧૧૧. ગન્ડમ લહેરીઓ ##૧૧૨. [[મોરચકલી|ચકલી મોર]] ##૧૧૩. ચકલી ગુલાબી ##૧૧૪. ચકલી પહેલવાન ##૧૧૫. [[ચકલી|ચકલી (માદા) અને ચકલો(નર) ]] #સુઘરી અને મુનિયા કુટુંબ ##૧૧૬. [[સુઘરી]] અથવા બૈયું ##૧૧૬. સુઘરી કાળા ગળાની ##૧૧૭. સુઘરી લીટી વાળી ##૧૧૮. મુનિયા અથવા પિદ્દી ##૧૧૯. [[શીંગબાજ]] ##૧૨૦. [[સુરખ | મુનિયા લાલ અથવા સુરખ]] ##૧૨૧. મુનિયા લીલી # દીવાળીઘોડા કુટુંબ ## ૧૨૨. પીલકીયો ભૂરા માથાનો ## ૧૨૩. પીલકીયો પીળા માથાનો ## ૧૨૪. પીલકીયો કાળા માથાનો ## ૧૨૫. પીલકીયો રાખોડી માથાનો ## ૧૨૬. પીલકીયો વન ## ૧૨૭. [[ખંજન]] ## ૧૨૮. [[દીવાળીઘોડો]] # ધાનચીડી કુટુંબ ## ૧૨૯. ધાનચીડી ## ૧૩૦. ધાનચીડી લીલાશવાળી ## ૧૩૧. ધાનચીડી પથરાળ ## ૧૩૨. ધાનચીડી હોગસન્સની ## ૧૩૩. ધાનચીડી દેશી ## ૧૩૪. ધાનચીડી પીળાશવાળી # ચંડુલ કુટુંબ ## ૧૩૫. ચંડુલ રણ ## ૧૩૬. પુલક ## ૧૩૭. ચંડુલ ભાવનગરનો રેતાળ ## ૧૩૮. ચંડુલ ધાધસ ## ૧૩૯. ચંડુલ ## ૧૪૦. અગન જળ ## ૧૪૧. [[અગન]] ## ૧૪૨. અગન કાઠીયાવાડી અગીયા ## ૧૪૩. [[ભોંચકલી]] ## ૧૪૪. ખેતરીયો #આપણા રંગદાર પંખીઓ ## ૧૪૫. [[થડરંગો]] ## ૧૪૬. નવરંગ #ફૂલનું મધુ-ચૂસતા પંખીઓ ## ૧૪૭. [[ફૂલસુંઘણી]] ## ૧૪૮. [[પીળી ચાંચવાળી ફૂલસુંઘણી | ફૂલસુંઘણી પીળી ચાંચવાળી]] ## ૧૪૯. [[શક્કરખોરો]] ## ૧૫૦. શક્કરખોરો પચરંગી ## ૧૫૧. [[ફૂલરાજ શક્કરખોરો | શક્કરખોરો ફૂલરાજ]] ## ૧૫૨. [[શ્વેતનયના]] ## ૧૫૩. ચિલોત્રો ## ૧૫૮. ટુકટુક લીલો ## ૧૫૯. [[કંસારો_(પક્ષી)|ટુકટુક અથવા કંસારો]] ## ૧૬૦. લાજના # લક્કડખોદ કુટુંબ ## ૧૬૧. લક્કડખોદ કાબરો ## ૧૬૨. લક્કડખોદ સોનેરી ## ૧૬૩. લક્કડખોદ ભારતિય નાનો ## ૧૬૪. લક્કડખોદ કીડીઘર ## ૧૬૫. લક્કડખોદ લીલો ## ૧૬૬. લક્કડખોદ મોટો કાળો ## ૧૬૭. લક્કડખોદ શ્યામદિલ ## ૧૬૮. લક્કડખોદ કેશરી પીઠનો સોનેરી ## ૧૬૯. લક્કડખોદ કાળી પીઠનો # [[પોપટ]] કુટુંબ ## ૧૭૦. પોપટ અથવા સુડો ## ૧૭૧. પોપટ તુઈ ## ૧૭૨. પોપટ શુલપાણનો #કોયલ કુટુંબ ## ખરી કોયલ (જાતે માળા નથી બનાવતી) ### ૧૭૩. [[કોયલ]] ### ૧૭૪. કોયલ પટ્ટાવાળી રાતી ### ૧૭૫. કોયલ નાની રાખોડી ### ૧૭૬. [[ચાતક|ચાતક અથવા મોતિડો]] ### ૧૭૭. [[બપૈયો]] ### ૧૭૮. કુહુકંઠ પરદેશી ## ખોટી કોયલો (જાતે માળા બનાવે છે) ### ૧૭૯. [[કુંભારીયો કાગડો | હોકો અથવા કુંભારીયો કાગડો]] ### ૧૮૦. માલકોહા અથવા સીરકીર અથવા ખાખી ઘોયરો ### ૧૮૧. માલકોહા લીલો #અબાબીલ કુટુંબ ## ૧૫૪. અબાબીલ પહાડી ## ૧૫૫. અબાબીલ ## ૧૫૬. અબાબીલ તાડી ## ૧૫૭. અબાબીલ ચોટલીયો ## ૧૮૨. અબાબીલ પરદેશી રેતાળ ## ૧૮૩. અબાબીલ પરદેશી ભેખડ ## ૧૮૪. અબાબીલ ભેખડ ## ૧૮૫. અબાબીલ દેરાસરી ## ૧૮૬. અબાબીલ લેસરા ## ૧૮૭. અબાબીલ કરાડ ## ૧૮૮. અબાબીલ કૈચી # નીલકંઠ અને કલકલીયા કુટુંબ ## ૧૮૯. નીલકંઠ કાશ્મીરી ## ૧૯૦. [[નીલકંઠ (પક્ષી)|નીલકંઠ દેશી]] ## ૧૯૧. કલકલીયો કાબરો ## ૧૯૨. કલકલીયો લગોઠી ## ૧૯૩. કલકલીયો ## ૧૯૪. કલકલીયો ઢોંક ચાંચનો ## ૧૯૫. કલકલીયો વન ખાડીનો # અન્ય રંગદાર પક્ષીઓ ## ૧૯૬. પત્રીંગો વિલાયતી ## ૧૯૭. પત્રીંગો નાનો ## ૧૯૮. પત્રીંગો મોટો ## ૧૯૯. હુદહુદ # છાપા - સોનિડા કુટુંબ ## ૨૦૦. છાપું પરદેશી ## ૨૦૧. છાપું વન ## ૨૦૨. છાપું રેતાળ ## ૨૦૩. છાપું ફ્રાંકલીનનું ## ૨૦૪. છાપું દેશી # ઘુવડ કુટુંબ ## ૨૦૫. ઘુવડ માછીમાર ## ૨૦૬. ઘુવડ ગિરનારી ## ૨૦૭. ઘુવડ રેવીદેવી ## ૨૦૮. રવાયડું ## ૨૦૯. ઘુવડ ## ૨૧૦. ઘુવડ રાડીયો ## ૨૧૧. ચીબરી ## ૨૧૨. છીબરી વન ## ૨૧૩. ચુગડ લીટીવાળી ## ૨૧૪. ચુગડ ભારતીય ## ૨૧૫. ચુગડ પરદેશી ## ૨૧૬. ચુગડ દેશી # ગીધ કુટુંબ ## ૨૧૭. [[રાજગીધ|ગીધ રાજ]] ## ૨૧૮. ગીધ ડાકું ## ૨૧૯. ગીધ બદામી ## ૨૨૦. ગીધ ભૂખરો ## ૨૨૧. ગીધ ## ૨૨૨. ગીધ સફેદ નાનું ## ૨૨૨. ગીધ સફેદ મોટું # બાજ કુટુંબ ## શીયાચશ્મ બાજ ### પાળવામાં આવતા હોય એવા #### ૨૨૩. [[ભેરી]] (માદા - ભેરી અને નર ભેરીબચ્ચો ) #### ૨૨૪. શાહિન (માદા - શાહિન અને નર શાહિન્યો) #### ૨૨૫. શાહિન રાતા માથાની #### ૨૨૬. લગડ (માદા-લગડ અને નર - જગડ) #### ૨૨૭. ચરગ (માદા - ચરગ અને નર - ચરગેલો) #### ૨૨૮. તૃમ્તિ (માદા - તૃમ્તિ અને નર - ચટવો) ### ન પળાતા હોય એવા #### ૨૪૮. ધોતી ( માદા - ધોતી અને નર - ધુતાર) #### ૨૪૯. ધોતી ભારતીય #### ૨૫૦. લર્જી ## ગુલેલચશ્મ બાજ ### ૨૪૪. શકરો ### ૨૪૫. બાજ ### ૨૪૬. બાશા (માદા - બાશા અને નર - બશીન) ### ૨૪૭ બેસરો (માદા - બેસરો અને નર - ધોતી) # ગરજ અને ગરૂડ કુટુંબ ## ૨૨૯. ગરજ સાંસા ## ૨૩૦. ગરજ પરદેશી સાંસા ## ૨૩૧.ઝુમસ શાહી ## ૨૩૨. ઝુમસ પરદેશી ## ૨૩૩. ઝુમસ દેશી ## ૨૩૪. ઝુમસ ટપકીવાળો ## ૨૩૫. ઝુમસ નાનો ટપકીવાળો ## ૨૩૬. ગરૂડ દરીયાઈ ## ૨૩૭. ગરૂડ પલાસનો મચ્છીમાર ## ૨૩૮. ગરૂડ રાખોડી-શીર મચ્છીમાર # સમળી અને મધીયા કુટુંબ ## ૨૩૯. [[કપાસી]] ## ૨૪૦. સમળી અથવા ચીલ ## ૨૪૧. સમળી કાશ્મીરી અથવા શીયાળું ## ૨૪૨. સમળી શંકર અથવા શંકર ચીલ ## ૨૪૩. મધીયો # મચ્છીમાર અને અન્ય શીકારી પંખીઓ ## ૨૫૧. [[મચ્છીમાર]] ## ૨૫૨. ટીસો મોસમી ## ૨૫૩. ટીસો હીમાલયનો ## ૨૫૪. ટીસો રણ ## ૨૫૫. ટીસો ## ૨૫૬. [[મોર બાજ| મોરબાજ]] ## ૨૫૭. પટાઈ ## ૨૫૮. પટાઈ પટ્ટી ## ૨૫૯. પટાઈ વિલાયતી ## ૨૬૦. પટાઈ પાન ## ૨૬૧. સાપમાર ## ૨૬૨. સાપમાર ચોટલીયો # કબૂતર કુટુંબ ## ૨૬૩. [[હરીયાળ]] ## ૨૬૪. કબૂતર ## ૨૬૫. હોલી નિલમ ## ૨૬૬. હોલી વન ## ૨૬૭. હોલી ધોળ ## ૨૬૮. ખુમરી ## ૨૬૯. હોલી લોટણ ## ૨૭૦. હોલી શીયાળું # બટાવડાં કુટુંબ ## ૨૭૧. બટાવડાં શાહી ## ૨૭૨. બટાવડાં દેશી ## ૨૭૩. બટાવડાં પહાડી અથવા રંગીન ## ૨૭૪. વાકુવાકુ # તેતર કુટુંબ ## ૨૭૫. તેતર તલીયા ## ૨૭૬. તેતર કાળા ## ૨૭૭. તેતર ખડીયા # લવાં અને બટેર કુટુંબ ## ૨૭૮. લવાં ## ૨૭૯. લવાં જંગલ ## સ્ત્રીયા રાજ્ય ચલાવતા બટેર ### ૨૮૦. બટેર હોર્ન ### ૨૮૧. બટેર બીલ ### ૨૮૨. બટેર ભારતીય બીલ ## ધાધસ અને ચીંગણા બટેર ### ૨૮૭. ધાધસ બટેર ### ૨૮૮. ચીંગણા બટેર # મોર ## ૨૮૩. મોર # જંગલી મુરઘા ## ૨૮૪. જંગલી મુરઘા લાલ ## ૨૮૫. જંગલી મુરઘા રાખોડી ## ૨૮૬. ચોખારા # દસાડી અને તેના કુટુંબીઓ ## ૨૮૯. [[દસાડી|દસાડી]] ## ૨૯૦. ડવાંક ## ૨૯૧. જળકુકડી ## ૨૯૨. નીલકુકડી # હુબારા કુટુંબ ## ૨૯૩. [[ઘોરાડ]] ## ૨૯૪. હુબારા ## ૨૯૫. ખડમોર # જળમાંજાર અને બીજા જળચર ## ૨૯૬. જળમાંજાર ## ૨૯૭. જળમાંજાર કાળો ## ૨૯૮. કરચલા ખાંઊ ## ૨૯૯. ચકવા ચકવી ## ૩૦૦. [[ચક્રવાક|ચકવા ચકવી મોટો]] ## ૩૦૧. [[રેતાળ રણગોધલો|રણગોધલો રેતાળ]] ## ૩૦૨. [[રણગોધલો ]] ## ૩૦૩. [[દરીયાઈ અબલખ]] # પાન બગલી, કાંકણસારો અને ચમચા ## ૩૦૪. પાન બગલી પીળી ## ૩૦૫. પાન બગલી સુરંગી ## ૩૦૬. પાન બગલી પરદેશી ## ૩૦૭. પાન બગલી કાળી ## ૩૦૮. કાંકણસાર ઘોળી ## ૩૦૯. [[કાળી કાકણસાર | કાંકણસાર કાળી]] ## ૩૧૦. કાંકણસાર પાન ## ૩૧૧. ચમચો # ગીલામાં વસતા પંખીઓ ## ૩૧૨. ગારાખોદ સળીપૂચ્છ ## ૩૧૩. ગારાખોદ ## ૩૧૪. ગારાખોદ નાનો ## ૩૧૫. વનચોર ## ૩૧૬. પાન લવાં ## ૩૧૭. ગજપાઉ ## ૩૧૮. ઉલ્ટી ચાંચ ## ૩૭૩. પાન લવાં પીરોજી ## ૩૭૪. સંતાકુકડી બીલીયનની ## ૩૭૫. સંતાકુકડી ટપકીલી ## ૩૭૬. સંતાકુકડી તપખીરી ## ૩૭૭. જળમુરઘો અથવા કોરા # ટીટોડી કુટુંબ ## ૩૧૯. ટીટોડી મળતાવડી ## ૩૨૦. ટીટોડી સફેદ પૂચ્છ ## ૩૨૧. ટીટોડી ## ૩૨૨. ટીટોડી પારસન ## ૩૨૩. ટીટોડી ઢોંગીલી ## ૩૨૪. ટીટોડી નાની રેતાળ ## ૩૨૫. ટીટોડી રેતાળ ## ૩૨૬. ટીટોડી બાટણ ## ૩૨૭. ટીટોડી સોનેરી બાટણ ## ૩૨૮. ટીટોડી જોર્ડનની ઝીણી ## ૩૨૯. ટીટોડી વિલાયતી ઝીણી ## ૩૩૦. ખલેલી નાની ## ૩૩૧. ખલેલી વિલાયતી ## ૩૩૨. ખલેલી # જળાશયો પર ઉડતા પંખીઓ ## ૩૩૩. ધોંમડી સામાન્ય ## ૩૩૪. ધોંમડી પરદેશી ## ૩૩૫. ધોંમડી કાળા પેટની ## ૩૩૬. ધોંમડી નાની ## ૩૩૭. [[ભારતીય જળહળ | જળહળ]] ## ૩૩૮. તેજપર ## ૩૩૯. ધોંમડી થોભાળી ## ૩૪૦. ધોંમડી સફેદ પાંખવાળી કાળી ## ૩૪૧. ધોંમડા ધોંમડી ## ૩૪૨. ધોંમડી દરીયાઈ ## ૩૪૩. ધોંમડી ચોટીલી દરીયાઈ ## ૩૪૪. ધોંમડો કાળા માથાનો મોટો ## ૩૪૫. ધોંમડો કાળા માથાનો ## ૩૪૬. ધોંમડો ## ૩૪૭. ધોંમડો ગુલાબી ## ૩૪૮. ધોંમડો કાળી પીઠનો ## ૩૪૯. ધોંમડો પીળા પગ વાળો ## ૩૫૦. કીચડીયો રાખોડી ## ૩૫૧. દસાડી દરીયાઈ # પાણીકાંઠે વસતા પંખીઓ ## ૩૫૨. ગડેરા કાળપૂચ્છઅથવા લાંબીચાંચ ## ૩૫૩. ગડેરા પટ્ટાપૂચ્છ અથવા લાંબીચાંચ ## ૩૫૪. રાતાપગ રાખોડી ## ૩૫૫. રાતાપગ ## ૩૫૬. ટુટવારી ગંદાપગ ## ૩૫૭. ટુટવારી લીલાપગ અથવા ટીમટીમા ## ૩૫૮, લગોઠો દરીયાઈ ## ૩૫૯. કીચડીયો ## ૩૬૦. કીચડીયો ટેમીંકનો ## ૩૬૧. કીચડીયો કાળા પેટનો ## ૩૬૨. કીચડીયો વાંકી ચાંચનો ## ૩૬૩. કીચડીયો સફેદ નયન ## ૩૬૪. ટીલીયો ## ૩૬૫. ટુટવારી લીલી ## ૩૬૬. ટુટવારી વન ## ૩૬૭. ટુટવારી અથવા ચંચળ ## ૩૬૮. ટુટવારી સામાન્ય ## ૩૬૯. કાચબરંગી # સારસ કુટુંબ ## ૩૭૦. સારસ ## ૩૭૧. [[કરકરો|કરકરા]] ## ૩૭૨. [[કુંજ]] # ઢોંક કુટુંબ ## ૩૭૮. ઢોંક બગલું ## ૩૭૯. ઢોંક બનારસ ## ૩૮૦. [[ઉજળી ઢોંક|ઢોંક ઉજળી]] ## ૩૮૧. ઢોંક કાળી ટુલ ## ૩૮૩. ઢોંક કાળો ## ૩૮૪. ઢોંક જમાદાર ## ૩૮૪. ઢોંક નાનો જમાદાર # બગલા કુટુંબ ## ૩૮૫. બગલો દરીયાઈ ## ૩૮૬. [[અવાંક]] ## ૩૮૭. [[કબુત | બગલો કબૂત]] ## ૩૮૮. બગલો નડી ## ૩૮૯. બગલી લીલી ## ૩૯૦. બગલી કાણી ## ૩૯૧. બગલો ગાય ## ૩૯૨. બગલો મોટો સફેદ ## ૩૯૩. બગલો ## ૩૯૪. કીલીચીયો # જળકાગડા કુટુંબ ## ૩૯૫. જળકાગડો નાનો ## ૩૯૬. જળકાગડો ## ૩૯૭. જળકાગડો કાળો ## ૩૯૮. [[સર્પગ્રીવા | સર્પગ્રીવ]] # પેંણ કુટુંબ ## ૩૯૯. પેંણ ગુલાબી ## ૪૦૦. પેંણ ચોટીલી # બળાં કુટુંબ ## ૪૦૧. [[બળા (પક્ષી)|બળાં]] ## ૪૦૨. બળાં નાના # બતક કુટુંબ ## ૪૦૩. હંસ દેવ ## ૪૦૪. હંસ ગાજ ## ૪૦૫. હંસ રાજ ## ૪૦૬. હંસ શ્વેતભાલ ગાજ ## સ્થાનીક બતકો ### ૪૦૭. બતક મોટી સીસોટી ### ૪૦૮. બતક ચોટીલી લુહાર ### ૪૦૯. બતક બઈકલની મુરઘાબી ### ૪૧૦. બતક નુક્તા ### ૪૧૧. બતક ટીલીવાળી ### ૪૧૨. બતક નાની સીસોટી ### ૪૧૩. બતક ગીરજા ## પરદેશી બતકો ### ૪૧૪. બતક લાંલ ચાંચ ### ૪૧૫. બતક લાલશીર ### ૪૧૬. ધોળી-આંખ અથવા કારચીયા ### ૪૧૭. [[કલવેતીયો | બતક ચોટીલી કાબરી]] ### ૪૧૮. બતક દરીયાઈ ### ૪૧૯. બતક નાની ### ૪૨૦. [[સીંગપર (બતક)|બતક શીંગપર]] ### ૪૨૧. બતક ચૈત્વા ### ૪૨૨. બતક પખ્તામુખી ### ૪૨૩. બતક ધોળી ### ૪૨૪. બતક નીલશીર ### ૪૨૫. બતક લુહાર ### ૪૨૬. [[પીયાસણા (પંખી)|બતક પીયાસણા]] ### ૪૨૭. [[સુરખાબ (પંખી)| બતક સુરખાબ]] ### ૪૨૮. બતક સફેદ સુરખાબ # ડૂબકી કુટુંબ ## ૪૨૯. [[નાની ડુબકી|ડૂબકી]] ## ૪૩૦. [[શિયાળુ નાની ડુબકી|ડૂબકી શ્યામગ્રીવ]] ## ૪૩૧. [[ચોટીલી ડુબકી | ડૂબકી ચોટીલી]] ==સંદર્ભ== {{Reflist}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:પુસ્તક]] [[શ્રેણી:જીવવિજ્ઞાન]] bj6rcl12rbabrh35dn0c9m2dv1h0ful 902637 902635 2026-07-19T13:49:43Z Aniket 65 કસ્તુરી સાથહે કડી જોડી 902637 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = પંખીજગત | image = | image_size = | border = | alt = | caption = | author = [[પ્રદ્યુમ્ન કંચનરાય દેસાઈ]] | audio_read_by = | title_orig = | orig_lang_code = | title_working = | translator = | illustrator = | cover_artist = ડી. દળવી | country = ભારત | language = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] | series = | release_number = | subject = ગુજરાતના પંખીઓ | genre = સંદર્ભગ્રંથ | set_in = | publisher = મધૂરીકાબેન પ્રદ્યુમ્ન દેસાઈ, પ્રકાશ સાહિત્ય ભંડાર. | publisher2 = | pub_date = માર્ચ ૧૯૮૨ | english_pub_date = | published = | media_type = | pages = ૨૮૪ | awards = | isbn = | isbn_note = | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = <!-- for books in a series --> | followed_by = <!-- for books in a series --> | wikisource = | notes = | exclude_cover = | website = }} '''''પંખીજગત''''' એ ગુજરાતમાં જોવા મળતા પક્ષીઓની ખાસીયતો વિષેની રેખાચિત્રો સહિતની માહિતિ આપતું [[પ્રદ્યુમ્ન કંચનરાય દેસાઈ]]નું ગુજરાતી ભાષાનું પુસ્તક છે, જે પક્ષીવિદો અને અભ્યાસુઓમાં સંદર્ભગ્રંથ તરીકે કામમાં લેવાય છે. પુસ્તકના મુખપૃષ્ઠ પર નર અને માદા [[દૂધરાજ]] ({{lang-en|Paradise Flycatcher}})ની જોડીનું રંગીન રેખાચિત્ર છે.<ref name="pkd1">{{cite book |last=દેસાઈ |first=પ્રદ્યુમ્ન કંચનરાઈ |year=1982 |title=પંખીજગત |location=અમદાવાદ |publisher=પ્રકાશ સાહિત્ય ભંડાર|page= |isbn= |author-link=પ્રદ્યુમ્ન કંચનરાય દેસાઈ}}</ref> == પ્રકાશન == આ પુસ્તકના પ્રકાશક મધૂરીકાબેન પ્રદ્યુમ્ન દેસાઈએ પુસ્તકની પ્રથમ આવૃત્તિ માર્ચ ૧૯૮૨માં ૱ ૬૦ની કિંમતે ૭૫૦ નકલો સાથે બહાર પાડી હતી.<ref name="pkd1"/> આ પુસ્તકના પ્રકાશન માટે ગુજરાત સરકારે ૱ ૨૫૦૦ની આર્થિક સહાય કરી હતી.<ref name="pkd1"/> પુસ્તકનું આવરણ ડી. દળવી એ તૈયાર કર્યું હતું અને આવરણનું પ્રીંટીંગ દળવી પ્રીંટરી, રાયપુર દરવાજા, અમદાવાદ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.<ref name="pkd1"/> છાપકામ માટેના બ્લોક્સ જગદીશ પ્રોસેસ સ્ટુડીઓ, અમદાવાદ ખાતે તૈયાર કરાવવામાં આવ્યા હતા.<ref name="pkd1"/> પુસ્તકના મુદ્રક રાકેશ કે દેસાઇ, ચંદ્રીકા પ્રીંટરી, મીરઝાપુર રોડ અમદાવાદ હતા.<ref name="pkd1"/> પુસ્તકના મુખ્ય વિક્રેતા પ્રકાશ સાહિત્ય ભંડાર, મણીનગર, અમદાવાદ હતા.<ref name="pkd1"/> == યાદી == પુસ્તકમાં ગુજરાતમાં જોવા મળતા ૪૩૧ પક્ષીઓની માહિતી આપેલી છે. # કાગડા કુટુંબ ## ૧. [[દેશી કાગડો|કાગડો]] ## ૨. [[ગિરનારી કાગડો|ગિરનારી અથવા જંગલી કાગડો]] ## ૩. મહાકાગ ## ૪. [[ખેરખટ્ટો|ખખેડો (ખેરખટ્ટો)]] ## ૫. થડચડ રાખોડી ## ૬. થડચડ કથ્થાઈપેટ ## ૭. ઝાડચડ મખમલી ## ૮. [[રામચકલી|રામચકલી]] ## ૯. રામચકલી કાબરી ## ૧૦. [[રામચકલી-પીળી ચોટલી|રામચકલી પીળી ચોટલીવાળી]] # [[લલેડું|લલેડા કુટુંબ]] ## ૧૧. લલેડું વાપી ## ૧૨. લલેડું કરમદીનું ## ૧૩. લલેડું ભારતીય પીળી આંખવાળું ## ૧૪. લલેડું શેરડી ## ૧૫. લલેડું સામાન્ય રાખોડી ## ૧૬. [[વન લલેડુ|લલેડું વન]] ## ૧૭. લલેડું સીટીમાર # શૌબિન્ગા કુટુંબ ## ૧૮. [[શૌબિન્ગા]] ## ૧૯. શૌબિન્ગા મધ્ય ભારતીય ## ૨૦. શૌબિન્ગા માર્શલનો # હરેવા કુટુંબ ## ૨૧. હરેવો જોર્ડનનો ## ૨૨. હરેવો # બુલબુલ કુટુંબ ## ૨૩. બુલબુલ ## ૨૪. [[કનરા બુલબુલ | બુલબુલ કનરા]] ## ૨૫. [[સિપાહી બુલબુલ | બુલબુલ સિપાહી]] ## ૨૬. બુલબુલ સફેદ નેના # થ્રશ કુટુંબ ## ૨૭. [[નિલકંઠી]] ## ૨૮. [[રાખોડી પીઠ (પંખી) | રાખોડી પીઠ]] ## ૨૯. [[કાશ્મીરી થરથરો | થરથરો કાશ્મીરી]] ## ૩૦. [[દૈયડ|દૈયડ]] ## ૩૧. [[કાળી દેવચકલી|કાળી દેવચકલી]] ## ૩૨. [[ભારતીય શામો | શામો ભારતીય]] ## ૩૩. [[કસ્તુરી]] ## ૩૪. મલાગીર કસ્તુરો ## ૩૫. પાન્ડુ શામા ## ૩૬. ભૂરા માથાના કસ્તુરો ## ૩૭. પીદ્દો પીળો ## ૩૮. પીદ્દો રણ ## ૩૯. પીદ્દો લાલપુચ્છ ## ૪૦. પીદ્દો કાબરો ## ૪૧. પીદ્દો સ્ટોલીકઝાનો ## ૪૨. પીદ્દો શામો ## ૪૩. પીદ્દો મેંદીયો ## ૪૪. પીદ્દો સ્ટ્રીકલેન્ડનો ## ૪૫. [[પથરાળ કાળો પીદ્દો | પીદ્દો પથરાળ કાળો]] ## ૪૬. [[ઇન્દ્રરાજ|ઈન્દ્રરાજ]] # માખીમાર કુટુંબ ## ૪૭. [[દૂધરાજ|દુધરાજ અથવા તરવારિયો]] ## ૪૮. માખીમાર ભૂરો ## ૪૯. [[ચટકી માખીમાર|માખીમાર ચટકી]] ## ૫૦. [[અધરંગ|અધરંગ]] ## ૫૧. માખીમાર ખાખી ## ૫૨. માખીમાર રાખોડી પીળો ## ૫૩. [[નાચણ|નાચણ]] ## ૫૪. માખીમાર ભારતીય રાતો ## ૫૫. માખીમાર લાલપુચ્છ ## ૫૬. [[પીરોજી માખીમાર|માખીમાર પીરોજી]] ## ૫૭. પહાડી પંખો # લટૂષક કુટુંબ ## ૫૮. લટોરો દુધીયો અથવા રૂપારેલ ## ૫૯. લટોરો પચનક ## ૬૦. લટોરો કાઠિયાવાડી ## ૬૧. લટોરો પરદેશી ## ૬૨. લટોરો રેતિયો ## ૬૩. લટોરો કાળી પીઠનો ## ૬૪. લટોરો રાખોડી અબાબીલ ## ૬૫. લટોરો કાંટનો # કસ્યા અને [[રાજાલાલ|રાજાલાલ]] કુટુંબ ## ૬૬. કસ્યો મોટો ## ૬૭. [[કાળા માથાનો કશ્યો|કસ્યો કાળા માથાનો]] ## ૬૮. રાજાલાલ ધર્મકુમારસિહજીનો ## ૬૯. રાજાલાલ કાબરો ## ૭૦. રાજાલાલ કેશરિયો ## ૭૧. રાજાલાલ નાની ચાંચવાળો # પીલક અને કોસીટ કુટુંબ ## ૭૨. [[પીલક]] ## ૭૩. [[કાળા માથાનો પીલક | પીલક કાળા માથાનો]] ## ૭૪. [[કાળો કોસીટ|કોસીટ કાળો]] ## ૭૫. કોસીટ રાખોડી ## ૭૬. કોસીટ સફેદ પેટનો ## ૭૭. ભીમરાજ # ફુત્કી કુટુંબ ## ૭૮. ફુત્કી રામ ## ૭૯. ફુત્કી સીતા ## ૮૦. શ્વેતકંઠ ભારતીય નાનો ## ૮૧. શ્વેતકંઠ મોટો ## ૮૨. શ્વેતકંઠ ભારતીય ## ૮૩. ટીકટીકી શ્વેતનયના પાન ## ૮૪. ટીકટીકી બ્લાઈધની પાન ## ૮૫. ટીકટીકી કમોદનો ## ૮૬. ટીકટીકી પાન ## ૮૭. કીટકીટ જળ ## ૮૮. કીટકીટ સાદો ## ૮૯. કીટકીટ લીલાશવાળો ## ૯૦. ફુત્કી રણ ## ૯૧. ફુત્કી કાંટાવાળી ખડ ## ૯૨. કીટકીટ લીલો ## ૯૩. [[દરજીડો|દરજીડો અથવા ટાશકો]] ## ૯૪. ફુત્કી કાઠિયાવાડી ## ૯૫. [[લાલ ભાલ ફુત્કી | ફુત્કી લાલ ભાલ]] ## ૯૬. ફુત્કી વીડ ## ૯૭. [[કાળી પાન ફુત્કી| ફુત્કી કાળી પાન]] ## ૯૮. ફુત્કી કાંટની ## ૯૯. ફુત્કી દેશી ## ૧૦૦. ફુત્કી ધાસ #મેના અને કાબર કુટુંબ ##૧૦૧. મેના પવાઈ ##૧૦૨. મેના બબ્બાઈ અથવા બ્રાહ્મણી ##૧૦૩. [[વૈયું]] ##૧૦૪. વૈયું તેલીયું ##૧૦૫. [[કાબર]] ##૧૦૬. [[શિરાજી કાબર|કાબર શિરાજી]] ##૧૦૭. [[વન કાબર|કાબર વન]] #દાણા ચણતા પંખીઓનું કુટુંબ ##૧૦૮. ગન્ડમ પથરાળ ##૧૦૯. ગન્ડમ કાળા માથાનો ##૧૧૦. ગન્ડમ લાલ માથાનો ##૧૧૧. ગન્ડમ લહેરીઓ ##૧૧૨. [[મોરચકલી|ચકલી મોર]] ##૧૧૩. ચકલી ગુલાબી ##૧૧૪. ચકલી પહેલવાન ##૧૧૫. [[ચકલી|ચકલી (માદા) અને ચકલો(નર) ]] #સુઘરી અને મુનિયા કુટુંબ ##૧૧૬. [[સુઘરી]] અથવા બૈયું ##૧૧૬. સુઘરી કાળા ગળાની ##૧૧૭. સુઘરી લીટી વાળી ##૧૧૮. મુનિયા અથવા પિદ્દી ##૧૧૯. [[શીંગબાજ]] ##૧૨૦. [[સુરખ | મુનિયા લાલ અથવા સુરખ]] ##૧૨૧. મુનિયા લીલી # દીવાળીઘોડા કુટુંબ ## ૧૨૨. પીલકીયો ભૂરા માથાનો ## ૧૨૩. પીલકીયો પીળા માથાનો ## ૧૨૪. પીલકીયો કાળા માથાનો ## ૧૨૫. પીલકીયો રાખોડી માથાનો ## ૧૨૬. પીલકીયો વન ## ૧૨૭. [[ખંજન]] ## ૧૨૮. [[દીવાળીઘોડો]] # ધાનચીડી કુટુંબ ## ૧૨૯. ધાનચીડી ## ૧૩૦. ધાનચીડી લીલાશવાળી ## ૧૩૧. ધાનચીડી પથરાળ ## ૧૩૨. ધાનચીડી હોગસન્સની ## ૧૩૩. ધાનચીડી દેશી ## ૧૩૪. ધાનચીડી પીળાશવાળી # ચંડુલ કુટુંબ ## ૧૩૫. ચંડુલ રણ ## ૧૩૬. પુલક ## ૧૩૭. ચંડુલ ભાવનગરનો રેતાળ ## ૧૩૮. ચંડુલ ધાધસ ## ૧૩૯. ચંડુલ ## ૧૪૦. અગન જળ ## ૧૪૧. [[અગન]] ## ૧૪૨. અગન કાઠીયાવાડી અગીયા ## ૧૪૩. [[ભોંચકલી]] ## ૧૪૪. ખેતરીયો #આપણા રંગદાર પંખીઓ ## ૧૪૫. [[થડરંગો]] ## ૧૪૬. નવરંગ #ફૂલનું મધુ-ચૂસતા પંખીઓ ## ૧૪૭. [[ફૂલસુંઘણી]] ## ૧૪૮. [[પીળી ચાંચવાળી ફૂલસુંઘણી | ફૂલસુંઘણી પીળી ચાંચવાળી]] ## ૧૪૯. [[શક્કરખોરો]] ## ૧૫૦. શક્કરખોરો પચરંગી ## ૧૫૧. [[ફૂલરાજ શક્કરખોરો | શક્કરખોરો ફૂલરાજ]] ## ૧૫૨. [[શ્વેતનયના]] ## ૧૫૩. ચિલોત્રો ## ૧૫૮. ટુકટુક લીલો ## ૧૫૯. [[કંસારો_(પક્ષી)|ટુકટુક અથવા કંસારો]] ## ૧૬૦. લાજના # લક્કડખોદ કુટુંબ ## ૧૬૧. લક્કડખોદ કાબરો ## ૧૬૨. લક્કડખોદ સોનેરી ## ૧૬૩. લક્કડખોદ ભારતિય નાનો ## ૧૬૪. લક્કડખોદ કીડીઘર ## ૧૬૫. લક્કડખોદ લીલો ## ૧૬૬. લક્કડખોદ મોટો કાળો ## ૧૬૭. લક્કડખોદ શ્યામદિલ ## ૧૬૮. લક્કડખોદ કેશરી પીઠનો સોનેરી ## ૧૬૯. લક્કડખોદ કાળી પીઠનો # [[પોપટ]] કુટુંબ ## ૧૭૦. પોપટ અથવા સુડો ## ૧૭૧. પોપટ તુઈ ## ૧૭૨. પોપટ શુલપાણનો #કોયલ કુટુંબ ## ખરી કોયલ (જાતે માળા નથી બનાવતી) ### ૧૭૩. [[કોયલ]] ### ૧૭૪. કોયલ પટ્ટાવાળી રાતી ### ૧૭૫. કોયલ નાની રાખોડી ### ૧૭૬. [[ચાતક|ચાતક અથવા મોતિડો]] ### ૧૭૭. [[બપૈયો]] ### ૧૭૮. કુહુકંઠ પરદેશી ## ખોટી કોયલો (જાતે માળા બનાવે છે) ### ૧૭૯. [[કુંભારીયો કાગડો | હોકો અથવા કુંભારીયો કાગડો]] ### ૧૮૦. માલકોહા અથવા સીરકીર અથવા ખાખી ઘોયરો ### ૧૮૧. માલકોહા લીલો #અબાબીલ કુટુંબ ## ૧૫૪. અબાબીલ પહાડી ## ૧૫૫. અબાબીલ ## ૧૫૬. અબાબીલ તાડી ## ૧૫૭. અબાબીલ ચોટલીયો ## ૧૮૨. અબાબીલ પરદેશી રેતાળ ## ૧૮૩. અબાબીલ પરદેશી ભેખડ ## ૧૮૪. અબાબીલ ભેખડ ## ૧૮૫. અબાબીલ દેરાસરી ## ૧૮૬. અબાબીલ લેસરા ## ૧૮૭. અબાબીલ કરાડ ## ૧૮૮. અબાબીલ કૈચી # નીલકંઠ અને કલકલીયા કુટુંબ ## ૧૮૯. નીલકંઠ કાશ્મીરી ## ૧૯૦. [[નીલકંઠ (પક્ષી)|નીલકંઠ દેશી]] ## ૧૯૧. કલકલીયો કાબરો ## ૧૯૨. કલકલીયો લગોઠી ## ૧૯૩. કલકલીયો ## ૧૯૪. કલકલીયો ઢોંક ચાંચનો ## ૧૯૫. કલકલીયો વન ખાડીનો # અન્ય રંગદાર પક્ષીઓ ## ૧૯૬. પત્રીંગો વિલાયતી ## ૧૯૭. પત્રીંગો નાનો ## ૧૯૮. પત્રીંગો મોટો ## ૧૯૯. હુદહુદ # છાપા - સોનિડા કુટુંબ ## ૨૦૦. છાપું પરદેશી ## ૨૦૧. છાપું વન ## ૨૦૨. છાપું રેતાળ ## ૨૦૩. છાપું ફ્રાંકલીનનું ## ૨૦૪. છાપું દેશી # ઘુવડ કુટુંબ ## ૨૦૫. ઘુવડ માછીમાર ## ૨૦૬. ઘુવડ ગિરનારી ## ૨૦૭. ઘુવડ રેવીદેવી ## ૨૦૮. રવાયડું ## ૨૦૯. ઘુવડ ## ૨૧૦. ઘુવડ રાડીયો ## ૨૧૧. ચીબરી ## ૨૧૨. છીબરી વન ## ૨૧૩. ચુગડ લીટીવાળી ## ૨૧૪. ચુગડ ભારતીય ## ૨૧૫. ચુગડ પરદેશી ## ૨૧૬. ચુગડ દેશી # ગીધ કુટુંબ ## ૨૧૭. [[રાજગીધ|ગીધ રાજ]] ## ૨૧૮. ગીધ ડાકું ## ૨૧૯. ગીધ બદામી ## ૨૨૦. ગીધ ભૂખરો ## ૨૨૧. ગીધ ## ૨૨૨. ગીધ સફેદ નાનું ## ૨૨૨. ગીધ સફેદ મોટું # બાજ કુટુંબ ## શીયાચશ્મ બાજ ### પાળવામાં આવતા હોય એવા #### ૨૨૩. [[ભેરી]] (માદા - ભેરી અને નર ભેરીબચ્ચો ) #### ૨૨૪. શાહિન (માદા - શાહિન અને નર શાહિન્યો) #### ૨૨૫. શાહિન રાતા માથાની #### ૨૨૬. લગડ (માદા-લગડ અને નર - જગડ) #### ૨૨૭. ચરગ (માદા - ચરગ અને નર - ચરગેલો) #### ૨૨૮. તૃમ્તિ (માદા - તૃમ્તિ અને નર - ચટવો) ### ન પળાતા હોય એવા #### ૨૪૮. ધોતી ( માદા - ધોતી અને નર - ધુતાર) #### ૨૪૯. ધોતી ભારતીય #### ૨૫૦. લર્જી ## ગુલેલચશ્મ બાજ ### ૨૪૪. શકરો ### ૨૪૫. બાજ ### ૨૪૬. બાશા (માદા - બાશા અને નર - બશીન) ### ૨૪૭ બેસરો (માદા - બેસરો અને નર - ધોતી) # ગરજ અને ગરૂડ કુટુંબ ## ૨૨૯. ગરજ સાંસા ## ૨૩૦. ગરજ પરદેશી સાંસા ## ૨૩૧.ઝુમસ શાહી ## ૨૩૨. ઝુમસ પરદેશી ## ૨૩૩. ઝુમસ દેશી ## ૨૩૪. ઝુમસ ટપકીવાળો ## ૨૩૫. ઝુમસ નાનો ટપકીવાળો ## ૨૩૬. ગરૂડ દરીયાઈ ## ૨૩૭. ગરૂડ પલાસનો મચ્છીમાર ## ૨૩૮. ગરૂડ રાખોડી-શીર મચ્છીમાર # સમળી અને મધીયા કુટુંબ ## ૨૩૯. [[કપાસી]] ## ૨૪૦. સમળી અથવા ચીલ ## ૨૪૧. સમળી કાશ્મીરી અથવા શીયાળું ## ૨૪૨. સમળી શંકર અથવા શંકર ચીલ ## ૨૪૩. મધીયો # મચ્છીમાર અને અન્ય શીકારી પંખીઓ ## ૨૫૧. [[મચ્છીમાર]] ## ૨૫૨. ટીસો મોસમી ## ૨૫૩. ટીસો હીમાલયનો ## ૨૫૪. ટીસો રણ ## ૨૫૫. ટીસો ## ૨૫૬. [[મોર બાજ| મોરબાજ]] ## ૨૫૭. પટાઈ ## ૨૫૮. પટાઈ પટ્ટી ## ૨૫૯. પટાઈ વિલાયતી ## ૨૬૦. પટાઈ પાન ## ૨૬૧. સાપમાર ## ૨૬૨. સાપમાર ચોટલીયો # કબૂતર કુટુંબ ## ૨૬૩. [[હરીયાળ]] ## ૨૬૪. કબૂતર ## ૨૬૫. હોલી નિલમ ## ૨૬૬. હોલી વન ## ૨૬૭. હોલી ધોળ ## ૨૬૮. ખુમરી ## ૨૬૯. હોલી લોટણ ## ૨૭૦. હોલી શીયાળું # બટાવડાં કુટુંબ ## ૨૭૧. બટાવડાં શાહી ## ૨૭૨. બટાવડાં દેશી ## ૨૭૩. બટાવડાં પહાડી અથવા રંગીન ## ૨૭૪. વાકુવાકુ # તેતર કુટુંબ ## ૨૭૫. તેતર તલીયા ## ૨૭૬. તેતર કાળા ## ૨૭૭. તેતર ખડીયા # લવાં અને બટેર કુટુંબ ## ૨૭૮. લવાં ## ૨૭૯. લવાં જંગલ ## સ્ત્રીયા રાજ્ય ચલાવતા બટેર ### ૨૮૦. બટેર હોર્ન ### ૨૮૧. બટેર બીલ ### ૨૮૨. બટેર ભારતીય બીલ ## ધાધસ અને ચીંગણા બટેર ### ૨૮૭. ધાધસ બટેર ### ૨૮૮. ચીંગણા બટેર # મોર ## ૨૮૩. મોર # જંગલી મુરઘા ## ૨૮૪. જંગલી મુરઘા લાલ ## ૨૮૫. જંગલી મુરઘા રાખોડી ## ૨૮૬. ચોખારા # દસાડી અને તેના કુટુંબીઓ ## ૨૮૯. [[દસાડી|દસાડી]] ## ૨૯૦. ડવાંક ## ૨૯૧. જળકુકડી ## ૨૯૨. નીલકુકડી # હુબારા કુટુંબ ## ૨૯૩. [[ઘોરાડ]] ## ૨૯૪. હુબારા ## ૨૯૫. ખડમોર # જળમાંજાર અને બીજા જળચર ## ૨૯૬. જળમાંજાર ## ૨૯૭. જળમાંજાર કાળો ## ૨૯૮. કરચલા ખાંઊ ## ૨૯૯. ચકવા ચકવી ## ૩૦૦. [[ચક્રવાક|ચકવા ચકવી મોટો]] ## ૩૦૧. [[રેતાળ રણગોધલો|રણગોધલો રેતાળ]] ## ૩૦૨. [[રણગોધલો ]] ## ૩૦૩. [[દરીયાઈ અબલખ]] # પાન બગલી, કાંકણસારો અને ચમચા ## ૩૦૪. પાન બગલી પીળી ## ૩૦૫. પાન બગલી સુરંગી ## ૩૦૬. પાન બગલી પરદેશી ## ૩૦૭. પાન બગલી કાળી ## ૩૦૮. કાંકણસાર ઘોળી ## ૩૦૯. [[કાળી કાકણસાર | કાંકણસાર કાળી]] ## ૩૧૦. કાંકણસાર પાન ## ૩૧૧. ચમચો # ગીલામાં વસતા પંખીઓ ## ૩૧૨. ગારાખોદ સળીપૂચ્છ ## ૩૧૩. ગારાખોદ ## ૩૧૪. ગારાખોદ નાનો ## ૩૧૫. વનચોર ## ૩૧૬. પાન લવાં ## ૩૧૭. ગજપાઉ ## ૩૧૮. ઉલ્ટી ચાંચ ## ૩૭૩. પાન લવાં પીરોજી ## ૩૭૪. સંતાકુકડી બીલીયનની ## ૩૭૫. સંતાકુકડી ટપકીલી ## ૩૭૬. સંતાકુકડી તપખીરી ## ૩૭૭. જળમુરઘો અથવા કોરા # ટીટોડી કુટુંબ ## ૩૧૯. ટીટોડી મળતાવડી ## ૩૨૦. ટીટોડી સફેદ પૂચ્છ ## ૩૨૧. ટીટોડી ## ૩૨૨. ટીટોડી પારસન ## ૩૨૩. ટીટોડી ઢોંગીલી ## ૩૨૪. ટીટોડી નાની રેતાળ ## ૩૨૫. ટીટોડી રેતાળ ## ૩૨૬. ટીટોડી બાટણ ## ૩૨૭. ટીટોડી સોનેરી બાટણ ## ૩૨૮. ટીટોડી જોર્ડનની ઝીણી ## ૩૨૯. ટીટોડી વિલાયતી ઝીણી ## ૩૩૦. ખલેલી નાની ## ૩૩૧. ખલેલી વિલાયતી ## ૩૩૨. ખલેલી # જળાશયો પર ઉડતા પંખીઓ ## ૩૩૩. ધોંમડી સામાન્ય ## ૩૩૪. ધોંમડી પરદેશી ## ૩૩૫. ધોંમડી કાળા પેટની ## ૩૩૬. ધોંમડી નાની ## ૩૩૭. [[ભારતીય જળહળ | જળહળ]] ## ૩૩૮. તેજપર ## ૩૩૯. ધોંમડી થોભાળી ## ૩૪૦. ધોંમડી સફેદ પાંખવાળી કાળી ## ૩૪૧. ધોંમડા ધોંમડી ## ૩૪૨. ધોંમડી દરીયાઈ ## ૩૪૩. ધોંમડી ચોટીલી દરીયાઈ ## ૩૪૪. ધોંમડો કાળા માથાનો મોટો ## ૩૪૫. ધોંમડો કાળા માથાનો ## ૩૪૬. ધોંમડો ## ૩૪૭. ધોંમડો ગુલાબી ## ૩૪૮. ધોંમડો કાળી પીઠનો ## ૩૪૯. ધોંમડો પીળા પગ વાળો ## ૩૫૦. કીચડીયો રાખોડી ## ૩૫૧. દસાડી દરીયાઈ # પાણીકાંઠે વસતા પંખીઓ ## ૩૫૨. ગડેરા કાળપૂચ્છઅથવા લાંબીચાંચ ## ૩૫૩. ગડેરા પટ્ટાપૂચ્છ અથવા લાંબીચાંચ ## ૩૫૪. રાતાપગ રાખોડી ## ૩૫૫. રાતાપગ ## ૩૫૬. ટુટવારી ગંદાપગ ## ૩૫૭. ટુટવારી લીલાપગ અથવા ટીમટીમા ## ૩૫૮, લગોઠો દરીયાઈ ## ૩૫૯. કીચડીયો ## ૩૬૦. કીચડીયો ટેમીંકનો ## ૩૬૧. કીચડીયો કાળા પેટનો ## ૩૬૨. કીચડીયો વાંકી ચાંચનો ## ૩૬૩. કીચડીયો સફેદ નયન ## ૩૬૪. ટીલીયો ## ૩૬૫. ટુટવારી લીલી ## ૩૬૬. ટુટવારી વન ## ૩૬૭. ટુટવારી અથવા ચંચળ ## ૩૬૮. ટુટવારી સામાન્ય ## ૩૬૯. કાચબરંગી # સારસ કુટુંબ ## ૩૭૦. સારસ ## ૩૭૧. [[કરકરો|કરકરા]] ## ૩૭૨. [[કુંજ]] # ઢોંક કુટુંબ ## ૩૭૮. ઢોંક બગલું ## ૩૭૯. ઢોંક બનારસ ## ૩૮૦. [[ઉજળી ઢોંક|ઢોંક ઉજળી]] ## ૩૮૧. ઢોંક કાળી ટુલ ## ૩૮૩. ઢોંક કાળો ## ૩૮૪. ઢોંક જમાદાર ## ૩૮૪. ઢોંક નાનો જમાદાર # બગલા કુટુંબ ## ૩૮૫. બગલો દરીયાઈ ## ૩૮૬. [[અવાંક]] ## ૩૮૭. [[કબુત | બગલો કબૂત]] ## ૩૮૮. બગલો નડી ## ૩૮૯. બગલી લીલી ## ૩૯૦. બગલી કાણી ## ૩૯૧. બગલો ગાય ## ૩૯૨. બગલો મોટો સફેદ ## ૩૯૩. બગલો ## ૩૯૪. કીલીચીયો # જળકાગડા કુટુંબ ## ૩૯૫. જળકાગડો નાનો ## ૩૯૬. જળકાગડો ## ૩૯૭. જળકાગડો કાળો ## ૩૯૮. [[સર્પગ્રીવા | સર્પગ્રીવ]] # પેંણ કુટુંબ ## ૩૯૯. પેંણ ગુલાબી ## ૪૦૦. પેંણ ચોટીલી # બળાં કુટુંબ ## ૪૦૧. [[બળા (પક્ષી)|બળાં]] ## ૪૦૨. બળાં નાના # બતક કુટુંબ ## ૪૦૩. હંસ દેવ ## ૪૦૪. હંસ ગાજ ## ૪૦૫. હંસ રાજ ## ૪૦૬. હંસ શ્વેતભાલ ગાજ ## સ્થાનીક બતકો ### ૪૦૭. બતક મોટી સીસોટી ### ૪૦૮. બતક ચોટીલી લુહાર ### ૪૦૯. બતક બઈકલની મુરઘાબી ### ૪૧૦. બતક નુક્તા ### ૪૧૧. બતક ટીલીવાળી ### ૪૧૨. બતક નાની સીસોટી ### ૪૧૩. બતક ગીરજા ## પરદેશી બતકો ### ૪૧૪. બતક લાંલ ચાંચ ### ૪૧૫. બતક લાલશીર ### ૪૧૬. ધોળી-આંખ અથવા કારચીયા ### ૪૧૭. [[કલવેતીયો | બતક ચોટીલી કાબરી]] ### ૪૧૮. બતક દરીયાઈ ### ૪૧૯. બતક નાની ### ૪૨૦. [[સીંગપર (બતક)|બતક શીંગપર]] ### ૪૨૧. બતક ચૈત્વા ### ૪૨૨. બતક પખ્તામુખી ### ૪૨૩. બતક ધોળી ### ૪૨૪. બતક નીલશીર ### ૪૨૫. બતક લુહાર ### ૪૨૬. [[પીયાસણા (પંખી)|બતક પીયાસણા]] ### ૪૨૭. [[સુરખાબ (પંખી)| બતક સુરખાબ]] ### ૪૨૮. બતક સફેદ સુરખાબ # ડૂબકી કુટુંબ ## ૪૨૯. [[નાની ડુબકી|ડૂબકી]] ## ૪૩૦. [[શિયાળુ નાની ડુબકી|ડૂબકી શ્યામગ્રીવ]] ## ૪૩૧. [[ચોટીલી ડુબકી | ડૂબકી ચોટીલી]] ==સંદર્ભ== {{Reflist}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:પુસ્તક]] [[શ્રેણી:જીવવિજ્ઞાન]] n5o49vy15l11mnu4ltxfygsipnzs48l 3 139710 902643 843740 2026-07-19T14:58:00Z EmausBot 4503 Fixing double redirect from [[સભ્યની ચર્ચા:أيوب]] to [[સભ્યની ચર્ચા:جيمي]] 902643 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[સભ્યની ચર્ચા:جيمي]] qxixve9y8s4ukqk1725mcowf3ztis18 0 140689 902630 902070 2026-07-19T12:59:54Z KartikMistry 10383 [[Special:Contributions/Hiral Kotadiya|Hiral Kotadiya]] ([[User talk:Hiral Kotadiya|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:MovieLoverFan|MovieLoverFan]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 897242 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ઓમ્ મંગલમ્ સિંગલમ્ | image = | caption = | native_name = | director = સાંદીપ પટેલ | writer = {{Plainlist| * મિતાઇ શુક્લા * નેહલ બક્ષી }} | producer = આરતી પટેલ | starring = {{Plainlist| * [[મલ્હાર ઠાકર]] * આરોહી પટેલ * તત્સત મુનશી * ભામિની ઓઝા ગાંધી * [[દર્શન જરીવાલા]] }} | cinematography = તપન વ્યાસ | editing = પ્રતીક ગુપ્તા | music = [[સચિન–જીગર]] | studio = રૂપમ એન્ટરટેઇન્મેન્ટ | distributor = રૂપમ એન્ટરટેઇન્મેન્ટ | released = ૧૮ નવેમ્બર ૨૦૨૨ | runtime = ૧૭૪ મિનિટ | country = ભારત | language = ગુજરાતી | budget = | gross = }} '''''ઓમ્ મંગલમ્ સિંગલમ્''''' એ ૨૦૨૨ની [[ગુજરાતી સિનેમા|ગુજરાતી]] રોમેન્ટિક હાસ્ય ફિલ્મ છે જેનું નિર્દેશન સાંદીપ પટેલ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. તેમાં [[મલ્હાર ઠાકર]], આરોહી પટેલ, તત્સત મુનશી, ભામિની ઓઝા ગાંધી, [[દર્શન જરીવાલા]] અને નિસર્ગ ત્રિવેદી મુખ્ય ભૂમિકામાં છે. == સારાંશ == બાળપણના મિત્રો અને પ્રેમીઓ લગ્ન કરવા તૈયાર છે. પરંતુ તે પહેલા "સિંગલ" હોવાનો અનુભવ પણ કરવા માંગે છે.<ref>{{Cite web|title=Aum Mangalam Singlem|url=https://in.bookmyshow.com/test/movies/aum-mangalam-singlem/ET00343399|access-date=22 December 2022}}</ref> == કલાકારો == ફિલ્મમાં નીચેના કલાકારો છે:<ref name=":0">{{Cite web|date=2022-10-14|title= ગુજરાતી ફિલ્મ 'ઓમ મંગલમ સિંગલમ'નું ટ્રેલર આઉટ, જુઓ અહીં|url=https://www.gujaratimidday.com/entertainment-news/dhollywood-news/article/gujarati-movie-om-mangalam-singalam-trailer-out-watch-here-178931|access-date=2022-12-23|website=www.gujaratimidday.com|language=gu}}</ref> * સિદ્ધાર્થ તરીકે [[મલ્હાર ઠાકર]] * વાણી તરીકે આરોહી પટેલ * ઈશિતા તરીકે ભામિની ઓઝા ગાંધી * મેક્સ તરીકે તત્સત મુનશી * [[દર્શન જરીવાલા]] * નિસર્ગ ત્રિવેદી * આરતી પટેલ * સંજય ગલસર * દેવાંગી * રવિ ગોહિલ * જૈની શાહ * નિલેશ પરમાર * રેહાન મેઘાણી {{Clear}} == નિર્માણ == ઠાકર અને આરોહી અગાઉ ૨૦૧૭માં સાંદીપ પટેલ દ્વારા નિર્દેશિત રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મ ''[[લવની ભવાઈ]]''માં જોવા મળ્યા હતા. આ ફિલ્મ માટે આ સૌ ફરીવાર એક સાથે આવ્યા.<ref name=":0"/> આ ફિલ્મનું ફિલ્માંકન [[અમદાવાદ]] અને પોળોના જંગલોમાં થયું હતું.<ref>{{Cite web|title=Aarohi Patel and Malhar Thakar to star in a rom-com|url=https://www.indianfilmhistory.com/news-articles/aarohi-patel-and-malhar-thakar-to-star-in-a-rom-com|access-date=2022-12-23|website=www.indianfilmhistory.com|archive-date=2022-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20221223080859/https://www.indianfilmhistory.com/news-articles/aarohi-patel-and-malhar-thakar-to-star-in-a-rom-com|url-status=dead}}</ref> == સંગીત == {{Infobox album | name = ઓમ્ મંગલમ્ સિંગલમ્ | type = સંગીત | artist = [[સચિન–જીગર]] | cover = | alt = | released = ૯ નવેમ્બર ૨૦૨૨ | recorded = | venue = | studio = | genre = ફિલ્મ સંગીત | length = ૩૨:૫૯ | label = અક્ષર કમ્યુનિકેશન | producer = | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = }} ''ઓમ્ મંગલમ્ સિંગલમ્'' નું સંગીત [[સચિન-જીગર|સચિન-જીગરની]] જોડીએ આપ્યું છે. <ref>{{Cite web|title=Aum Mangalam Singlem album|url=https://www.jiosaavn.com/album/aum-mangalam-singlem/rk2fPS8JZdo_|access-date=22 November 2022}}</ref> {{tracklist | headline = ગીત યાદી | all_music = [[સચિન–જીગર]] | all_lyrics = નિરેન ભટ્ટ | extra_column = ગાયકો | title1 = સાંવરિયા | extra1 = વરુણ જૈન | length1 = ૩:૩૨ | title2 = સહિયર | extra2 = જીગરદાન ગઢવી, નયના શર્મા | length2 = ૪:૨૭ | title3 = ખૂણેથી ખૂણેથી | extra3 = ઈશાની દવે, આમિર મીર, દિવ્ય કુમાર | length3 = ૫:૪૧ | title4 = લટકો | extra4 = ભૂમિ ત્રિવેદી | length4 = ૩:૪૫ | title5 = ઓમ્ મંગલમ્ સિંગલમ્ (ટાઇટલ) | extra5 = અઘોરી મ્યુઝિક | length5 = ૨:૩૫ | title6 = સાંવરિયા (અપબિટ) | extra6 = સિદ્ધાર્થ અમિત ભાવસાર | length6 = ૨:૪૬ | title7 = સાંવરિયા (લગ્ન) | extra7 = જેસલ દેસાઈ | length7 = ૧:૨૩ | title8 = સાંવરિયા (ટ્રસ્ટ-ફોલ) | extra8 = વરુણ જૈન | length8 = ૧:૫૭ | title9 = સહિયર (પુરુષ) | extra9 = જીગરદાન ગઢવી | length9 = ૨:૪૯ | title10 = સહિયર (સ્ત્રી) | extra10 = નયના શર્મા | length10 = ૧:૪૪ | title11 = ખૂણેથી ખૂણેથી (સિમ્ફની) | extra11 = ઈશાની દવે, આમિર મીર, દિવ્ય કુમાર | length11 = ૨:૧૫ }} == રજૂઆત == આ ફિલ્મના પોસ્ટર અને ટ્રેલર અનુક્રમે ૧૩ અને ૧૪ ઓક્ટોબર ૨૦૨૨ના રોજ રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. આ ફિલ્મ ૧૮ નવેમ્બર ૨૦૨૨ના રોજ રજૂ થઈ હતી.<ref name=":0"/><ref>{{Cite news|title=Malhar Thakar and Aarohi Patel to star in 'Aum Mangalam Singlem'; poster out - Times of India|work=The Times of India|url=https://arcattoscana.org/entertainment/gujarati/movies/news/malhar-thakar-and-aarohi-patel-to-star-in-aum-mangalam-singlem-poster-out/articleshow/94836051.cms|access-date=2022-12-23|archive-date=2022-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20221223080859/https://arcattoscana.org/entertainment/gujarati/movies/news/malhar-thakar-and-aarohi-patel-to-star-in-aum-mangalam-singlem-poster-out/articleshow/94836051.cms|url-status=dead}}</ref> == આવકાર == ''[[ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા|ધ ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડિયાના]]''ના યેશા ભટ્ટે તેને ૫માંથી ૪ રેટિંગ આપ્યું છે. તેણીએ અભિનય, વાર્તા, કથાવસ્તુ, સંગીત, નૃત્ય અને ગીતોની પ્રશંસા કરી.<ref>{{Cite news|last=Bhatt|first=Yesha|title=Aum Mangalam Singlem Movie Review: A take on modern-day relationships|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movie-reviews/aum-mangalam-singlem/movie-review/95607967.cms|publisher=The Times of India|access-date=2022-12-22}}</ref> ''મિડ-ડે ગુજરાતી''ના રચના જોશીએ તેને ૫માંથી ૪ રેટિંગ આપ્યું અને દિગ્દર્શક, પટકથા, અભિનય અને સંગીતની પ્રશંસા કરી.<ref>{{Cite web|date=2022-11-18|title=‘Aum Mangalam Singlem’ Review : Beautiful love-story and a new take on emotional confusions of today’s generation {{!}} 'ઓમ મંગલમ્ સિંગલમ્' Review : નવી પેઢીના ઇમોશનલ કન્ફ્યૂઝનનો રસપ્રદ જવાબ|url=https://www.gujaratimidday.com/entertainment-news/dhollywood-news/article/aum-mangalam-singlem-review-beautiful-love-story-and-a-new-take-on-emotional-confusions-of-today-s-generation-181401|access-date=2022-12-22|website=www.gujaratimidday.com|language=gu}}</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{Imdb title|22742720}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી ચલચિત્ર]] p1g0to542i0jt946q7tlo0b1fbhwneo 1 142438 902628 902618 2026-07-19T12:55:30Z KartikMistry 10383 [[Special:Contributions/~2026-40259-58|~2026-40259-58]] ([[User talk:~2026-40259-58|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:2409:4041:2CC1:FD5:0:0:99C8:F113|2409:4041:2CC1:FD5:0:0:99C8:F113]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 854658 wikitext text/x-wiki == (Kunkana)Parmar Rajput == kunkana name parmar cast ma kyathi aavyu please Reply [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:4041:2CC1:FD5:0:0:99C8:F113|2409:4041:2CC1:FD5:0:0:99C8:F113]] ૧૭:૧૪, ૧૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૩ (IST) :please reply Gujarat ma Rajasthan ni border uper aa cast vasavat kare chhe kunkana Parmar bhomiya :Rajput [[વિશેષ:પ્રદાન/2409:4041:2CC1:FD5:0:0:99C8:F113|2409:4041:2CC1:FD5:0:0:99C8:F113]] ૧૭:૧૭, ૧૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૩ (IST) phb15lbmdz9w3nmh0zh5yqynllxlisp 0 154704 902647 902547 2026-07-19T21:02:30Z Hiral Kotadiya 57618 તટસ્થ પુનર્લેખન તથા સ્વતંત્ર ગૌણ સ્રોતો ઉમેર્યા (દિવ્ય ભાસ્કર, એકત્ર ફાઉન્ડેશન, નારીસંપદા, સર્જકની આંતરકથા) 902647 wikitext text/x-wiki {{હટાવો|કારણ=નોંધપાત્રતાનો અભાવ, જાહેરાત/સ્વપ્રશસ્તિ, સંદર્ભ તરીકે વિકિપીડિયા નીતિથી વિરુદ્ધ પ્રાથમિક સ્રોતનો ઉપયોગ|તારીખ=૨૦૨૬-૦૭}} {{Infobox writer | name = દેવાંગી ભટ્ટ | birth_date = ૧૯૭૬<ref>{{cite web |title=દેવાંગી ભટ્ટ |url=https://rekhtagujarati.org/poets/devangi-bhatt/all |website=rekhtagujarati.org |access-date=16 July 2026}}</ref> | birth_place = | occupation = નવલકથાકાર, કવયિત્રી, નાટ્યકાર, લેખિકા, પ્રાધ્યાપિકા | language = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] | nationality = ભારતીય | notableworks = ''વાસાંસિ જીર્ણાનિ'', ''સમાંતર'', ''ત્વમેવ ભર્તા'' | image = Devangi-bhatt-2.jpg }} '''દેવાંગી ભટ્ટ''' એ ગુજરાતી ભાષાનાં નવલકથાકાર, નાટ્યકાર અને લેખિકા છે. તેમની નવલકથા ''વાસાંસિ જીર્ણાનિ''નો અંગ્રેજી અનુવાદ ''The Many Lives of Pauloma Chattopadhyay'' (નિયોગી બુક્સ, ૨૦૨૪) નામે પ્રકાશિત થયો છે.<ref name="tribune">{{cite news |title=Devangi Bhatt's 'The Many Lives of Pauloma Chattopadhyay': Transcending the ordinariness of being, and how |url=https://www.tribuneindia.com/news/book-reviews/devangi-bhatts-the-many-lives-of-pauloma-chattopadhyay-transcending-the-ordinariness-of-being-and-how/ |newspaper=The Tribune |language=en |access-date=૨૦ જુલાઈ ૨૦૨૬}}</ref> == કારકિર્દી == દેવાંગી વીસ વર્ષ સુધી [[ગુજરાત યુનિવર્સિટી]]માં અર્થશાસ્ત્રનાં પ્રાધ્યાપિકા હતાં.<ref name="rrsheth">{{cite web |title=દેવાંગી ભટ્ટ |url=https://rrsheth.com/rr_author/devangi-bhatt/ |publisher=આર. આર. શેઠ બુક્સ |access-date=૨૦ જુલાઈ ૨૦૨૬}}</ref> તેમની નવલકથા ''વાસાંસિ જીર્ણાનિ'' [[કોલકાતા]]ની એક ગૃહિણી પૌલોમા ચટ્ટોપાધ્યાયની કથા છે, જે જુદા જુદા યુગનાં ત્રણ જીવન અનુભવે છે.<ref name="tribune" /><ref name="bookreview">{{cite web |title=Narrative of Delusion as an Altered Reality |url=https://www.thebookreviewindia.org/narrative-of-delusion-as-an-altered-reality/ |website=The Book Review |language=en |access-date=૨૦ જુલાઈ ૨૦૨૬}}</ref> ''દિવ્ય ભાસ્કર''ની 'સાહિત્ય વિશેષ' કૉલમમાં [[રઘુવીર ચૌધરી]]એ તેમની કારકિર્દી વિશે લેખ લખ્યો હતો,<ref name="raghuveer">{{cite news |author=રઘુવીર ચૌધરી |title=એક તેજસ્વી કલમનો ઉદય |newspaper=દિવ્ય ભાસ્કર |date=૧૪ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૧}}</ref> અને એ જ અખબારની 'સહજ સંવાદ' કૉલમમાં તેમની નવલકથાઓ વિશે લેખ પ્રકાશિત થયો હતો.<ref name="db2023">{{cite news |title=નવલકથામાં બદલાતી કથાનો પ્રયોગ |newspaper=દિવ્ય ભાસ્કર |date=૨૧ મે ૨૦૨૩}}</ref> [[ઉષા ઉપાધ્યાય]] સંપાદિત ''સર્જકની આંતરકથા: ઉત્તરાર્ધ'' (ભાગ-૧)માં તેમની કેફિયતનો સમાવેશ થયો છે,<ref name="antarkatha">{{cite book |editor=ઉષા ઉપાધ્યાય |title=સર્જકની આંતરકથા: ઉત્તરાર્ધ, ભાગ-૧ |publisher=ફ્લેમિંગો પબ્લિકેશન્સ}}</ref> અને શરીફા વીજળીવાળા સંપાદિત ''નારીસંપદા: ટૂંકી વાર્તા''માં તેમની વાર્તાનો સમાવેશ થયો છે.<ref name="narisampada">{{cite book |editor=શરીફા વીજળીવાળા |title=નારીસંપદા: ટૂંકી વાર્તા |publisher=એકત્ર ફાઉન્ડેશન |url=https://wiki.ekatrafoundation.org/wiki/નારીસંપદા_:_ટૂંકી_વાર્તા}}</ref> એકત્ર ફાઉન્ડેશનના વાર્ષિક સમીક્ષાગ્રંથ ''બે હજાર ચોવીસ સમક્ષ''માં મીનલ દવેએ તેમની દસમી નવલકથા ''પ્રથમા-પૂષા'' (નવભારત પ્રકાશન, ૨૦૨૪) વિશે સમીક્ષાલેખ લખ્યો છે.<ref name="samaksh2024">{{cite book |author=મીનલ દવે |chapter='પ્રથમા-પૂષા' : દેવાંગી ભટ્ટ |title=બે હજાર ચોવીસ સમક્ષ |publisher=એકત્ર ફાઉન્ડેશન |chapter-url=https://wiki.ekatrafoundation.org/wiki/બે_હજાર_ચોવીસ_સમક્ષ/પ્રથમા-પૂષા_–_દેવાંગી_ભટ્ટ}}</ref> == અનુવાદ == ''વાસાંસિ જીર્ણાનિ''નો અંગ્રેજી અનુવાદ મુદ્રા જોશીએ કર્યો છે.<ref name="asymptote">{{cite web |title=Domestic Escapisms: The Many Lives of Pauloma Chattopadhyay by Devangi Bhatt |url=https://www.asymptotejournal.com/blog/2024/08/19/domestic-escapisms-the-many-lives-of-pauloma-chattopadhyay-by-devangi-bhatt/ |website=Asymptote |language=en |date=19 August 2024 |access-date=૨૦ જુલાઈ ૨૦૨૬}}</ref> આ અનુવાદનો એક અંશ ''સ્ક્રોલ.ઇન''માં પ્રકાશિત થયો હતો.<ref name="scroll">{{cite news |title=Translated fiction: An old earthen vessel in the house transports Pauloma to different worlds |url=https://scroll.in/article/1073048/translated-fiction-an-old-earthen-vessel-in-the-house-transports-pauloma-to-different-worlds |work=Scroll.in |language=en |date=11 September 2024 |access-date=૨૦ જુલાઈ ૨૦૨૬}}</ref> અનુવાદની સમીક્ષાઓ ''ધ ટ્રિબ્યુન'',<ref name="tribune" /> ''એસિમ્પ્ટોટ'',<ref name="asymptote" /> ''ધ બુક રિવ્યૂ''<ref name="bookreview" /> અને પર્પલ પેન્સિલ પ્રોજેક્ટમાં<ref name="ppp">{{cite web |title=Devangi Bhatt's The Many Lives of Pauloma Chattopadhyay Review: Parallel Lives, Rebirth and Magical Realism |url=https://www.purplepencilproject.com/the-many-lives-of-pauloma-chattopadhyay/ |website=Purple Pencil Project |language=en |date=26 August 2024 |access-date=૨૦ જુલાઈ ૨૦૨૬}}</ref> પ્રકાશિત થઈ હતી. ''ધ ઇન્ડિયન બુક ક્લબ''માં તેમનો ઇન્ટરવ્યૂ પ્રકાશિત થયો હતો.<ref name="ibc">{{cite web |title=In Conversation with Devangi Bhatt |url=https://theindianbookclub.com/readers-point/f/in-conversation-with-devangi-bhatt |website=The Indian Book Club |language=en |access-date=૨૦ જુલાઈ ૨૦૨૬}}</ref> == કૃતિઓ == દેવાંગીની કૃતિઓમાં વાર્તાસંગ્રહ ''પર્સેપ્શન'' તથા ''વાસાંસિ જીર્ણાનિ'', ''સમાંતર'', ''ત્વમેવ ભર્તા'', ''ધર્મો રક્ષતિ'', ''એક હતી ગુંચા'', ''અશેષ'', ''અસ્મિતા'', ''પ્રથમા પુષા'', ''સિલાઈ'', ''મહાભિનિષ્ક્રમણ'' અને ''કેસ-બુક ઓફ મિ. રાય'' જેવી કૃતિઓનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="raghuveer" /><ref name="rrsheth" /> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://devangibhatt.com સત્તાવાર વેબસાઇટ] * [https://gujarati.rekhta.org રેખ્તા ગુજરાતી પર દેવાંગી ભટ્ટ] [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:૧૯૭૬માં જન્મ]] c6dlirnferlew4dwy8ut83wulbza4wz 902650 902647 2026-07-19T21:13:43Z Hiral Kotadiya 57618 શરીફા વીજળીવાળાની વિકીપીડિયા પેજ લિંક ઉમેરી 902650 wikitext text/x-wiki {{હટાવો|કારણ=નોંધપાત્રતાનો અભાવ, જાહેરાત/સ્વપ્રશસ્તિ, સંદર્ભ તરીકે વિકિપીડિયા નીતિથી વિરુદ્ધ પ્રાથમિક સ્રોતનો ઉપયોગ|તારીખ=૨૦૨૬-૦૭}} {{Infobox writer | name = દેવાંગી ભટ્ટ | birth_date = ૧૯૭૬<ref>{{cite web |title=દેવાંગી ભટ્ટ |url=https://rekhtagujarati.org/poets/devangi-bhatt/all |website=rekhtagujarati.org |access-date=16 July 2026}}</ref> | birth_place = | occupation = નવલકથાકાર, કવયિત્રી, નાટ્યકાર, લેખિકા, પ્રાધ્યાપિકા | language = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] | nationality = ભારતીય | notableworks = ''વાસાંસિ જીર્ણાનિ'', ''સમાંતર'', ''ત્વમેવ ભર્તા'' | image = Devangi-bhatt-2.jpg }} '''દેવાંગી ભટ્ટ''' એ ગુજરાતી ભાષાનાં નવલકથાકાર, નાટ્યકાર અને લેખિકા છે. તેમની નવલકથા ''વાસાંસિ જીર્ણાનિ''નો અંગ્રેજી અનુવાદ ''The Many Lives of Pauloma Chattopadhyay'' (નિયોગી બુક્સ, ૨૦૨૪) નામે પ્રકાશિત થયો છે.<ref name="tribune">{{cite news |title=Devangi Bhatt's 'The Many Lives of Pauloma Chattopadhyay': Transcending the ordinariness of being, and how |url=https://www.tribuneindia.com/news/book-reviews/devangi-bhatts-the-many-lives-of-pauloma-chattopadhyay-transcending-the-ordinariness-of-being-and-how/ |newspaper=The Tribune |language=en |access-date=૨૦ જુલાઈ ૨૦૨૬}}</ref> == કારકિર્દી == દેવાંગી વીસ વર્ષ સુધી [[ગુજરાત યુનિવર્સિટી]]માં અર્થશાસ્ત્રનાં પ્રાધ્યાપિકા હતાં.<ref name="rrsheth">{{cite web |title=દેવાંગી ભટ્ટ |url=https://rrsheth.com/rr_author/devangi-bhatt/ |publisher=આર. આર. શેઠ બુક્સ |access-date=૨૦ જુલાઈ ૨૦૨૬}}</ref> તેમની નવલકથા ''વાસાંસિ જીર્ણાનિ'' [[કોલકાતા]]ની એક ગૃહિણી પૌલોમા ચટ્ટોપાધ્યાયની કથા છે, જે જુદા જુદા યુગનાં ત્રણ જીવન અનુભવે છે.<ref name="tribune" /><ref name="bookreview">{{cite web |title=Narrative of Delusion as an Altered Reality |url=https://www.thebookreviewindia.org/narrative-of-delusion-as-an-altered-reality/ |website=The Book Review |language=en |access-date=૨૦ જુલાઈ ૨૦૨૬}}</ref> ''દિવ્ય ભાસ્કર''ની 'સાહિત્ય વિશેષ' કૉલમમાં [[રઘુવીર ચૌધરી]]એ તેમની કારકિર્દી વિશે લેખ લખ્યો હતો,<ref name="raghuveer">{{cite news |author=રઘુવીર ચૌધરી |title=એક તેજસ્વી કલમનો ઉદય |newspaper=દિવ્ય ભાસ્કર |date=૧૪ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૧}}</ref> અને એ જ અખબારની 'સહજ સંવાદ' કૉલમમાં તેમની નવલકથાઓ વિશે લેખ પ્રકાશિત થયો હતો.<ref name="db2023">{{cite news |title=નવલકથામાં બદલાતી કથાનો પ્રયોગ |newspaper=દિવ્ય ભાસ્કર |date=૨૧ મે ૨૦૨૩}}</ref> [[ઉષા ઉપાધ્યાય]] સંપાદિત ''સર્જકની આંતરકથા: ઉત્તરાર્ધ'' (ભાગ-૧)માં તેમની કેફિયતનો સમાવેશ થયો છે,<ref name="antarkatha">{{cite book |editor=ઉષા ઉપાધ્યાય |title=સર્જકની આંતરકથા: ઉત્તરાર્ધ, ભાગ-૧ |publisher=ફ્લેમિંગો પબ્લિકેશન્સ}}</ref> અને [[શરીફા વીજળીવાળા]] સંપાદિત ''નારીસંપદા: ટૂંકી વાર્તા''માં તેમની વાર્તાનો સમાવેશ થયો છે.<ref name="narisampada">{{cite book |editor=શરીફા વીજળીવાળા |title=નારીસંપદા: ટૂંકી વાર્તા |publisher=એકત્ર ફાઉન્ડેશન |url=https://wiki.ekatrafoundation.org/wiki/નારીસંપદા_:_ટૂંકી_વાર્તા}}</ref> એકત્ર ફાઉન્ડેશનના વાર્ષિક સમીક્ષાગ્રંથ ''બે હજાર ચોવીસ સમક્ષ''માં મીનલ દવેએ તેમની દસમી નવલકથા ''પ્રથમા-પૂષા'' (નવભારત પ્રકાશન, ૨૦૨૪) વિશે સમીક્ષાલેખ લખ્યો છે.<ref name="samaksh2024">{{cite book |author=મીનલ દવે |chapter='પ્રથમા-પૂષા' : દેવાંગી ભટ્ટ |title=બે હજાર ચોવીસ સમક્ષ |publisher=એકત્ર ફાઉન્ડેશન |chapter-url=https://wiki.ekatrafoundation.org/wiki/બે_હજાર_ચોવીસ_સમક્ષ/પ્રથમા-પૂષા_–_દેવાંગી_ભટ્ટ}}</ref> == અનુવાદ == ''વાસાંસિ જીર્ણાનિ''નો અંગ્રેજી અનુવાદ મુદ્રા જોશીએ કર્યો છે.<ref name="asymptote">{{cite web |title=Domestic Escapisms: The Many Lives of Pauloma Chattopadhyay by Devangi Bhatt |url=https://www.asymptotejournal.com/blog/2024/08/19/domestic-escapisms-the-many-lives-of-pauloma-chattopadhyay-by-devangi-bhatt/ |website=Asymptote |language=en |date=19 August 2024 |access-date=૨૦ જુલાઈ ૨૦૨૬}}</ref> આ અનુવાદનો એક અંશ ''સ્ક્રોલ.ઇન''માં પ્રકાશિત થયો હતો.<ref name="scroll">{{cite news |title=Translated fiction: An old earthen vessel in the house transports Pauloma to different worlds |url=https://scroll.in/article/1073048/translated-fiction-an-old-earthen-vessel-in-the-house-transports-pauloma-to-different-worlds |work=Scroll.in |language=en |date=11 September 2024 |access-date=૨૦ જુલાઈ ૨૦૨૬}}</ref> અનુવાદની સમીક્ષાઓ ''ધ ટ્રિબ્યુન'',<ref name="tribune" /> ''એસિમ્પ્ટોટ'',<ref name="asymptote" /> ''ધ બુક રિવ્યૂ''<ref name="bookreview" /> અને પર્પલ પેન્સિલ પ્રોજેક્ટમાં<ref name="ppp">{{cite web |title=Devangi Bhatt's The Many Lives of Pauloma Chattopadhyay Review: Parallel Lives, Rebirth and Magical Realism |url=https://www.purplepencilproject.com/the-many-lives-of-pauloma-chattopadhyay/ |website=Purple Pencil Project |language=en |date=26 August 2024 |access-date=૨૦ જુલાઈ ૨૦૨૬}}</ref> પ્રકાશિત થઈ હતી. ''ધ ઇન્ડિયન બુક ક્લબ''માં તેમનો ઇન્ટરવ્યૂ પ્રકાશિત થયો હતો.<ref name="ibc">{{cite web |title=In Conversation with Devangi Bhatt |url=https://theindianbookclub.com/readers-point/f/in-conversation-with-devangi-bhatt |website=The Indian Book Club |language=en |access-date=૨૦ જુલાઈ ૨૦૨૬}}</ref> == કૃતિઓ == દેવાંગીની કૃતિઓમાં વાર્તાસંગ્રહ ''પર્સેપ્શન'' તથા ''વાસાંસિ જીર્ણાનિ'', ''સમાંતર'', ''ત્વમેવ ભર્તા'', ''ધર્મો રક્ષતિ'', ''એક હતી ગુંચા'', ''અશેષ'', ''અસ્મિતા'', ''પ્રથમા પુષા'', ''સિલાઈ'', ''મહાભિનિષ્ક્રમણ'' અને ''કેસ-બુક ઓફ મિ. રાય'' જેવી કૃતિઓનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="raghuveer" /><ref name="rrsheth" /> == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * [https://devangibhatt.com સત્તાવાર વેબસાઇટ] * [https://gujarati.rekhta.org રેખ્તા ગુજરાતી પર દેવાંગી ભટ્ટ] [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:૧૯૭૬માં જન્મ]] oy6rgx7ypswh5di3nzyd4jimvptciae 1 154709 902631 902549 2026-07-19T13:01:10Z KartikMistry 10383 /* દૂર કરવાની વિનંતી અંગે */ ઉત્તર 902631 wikitext text/x-wiki == દૂર કરવાની વિનંતી અંગે == નમસ્તે, આ લેખ મેં બનાવ્યો છે. ત્રણેય મુદ્દા અંગે મારો ખુલાસો: '''નોંધપાત્રતા''': દેવાંગી ભટ્ટની નવલકથાના અંગ્રેજી અનુવાદ પર ધ ટ્રિબ્યુન, સ્ક્રોલ.ઇન, એસિમ્પ્ટોટ જર્નલ, ધ બુક રિવ્યૂ અને પર્પલ પેન્સિલ પ્રોજેક્ટ, એમ પાંચ સ્વતંત્ર પ્રકાશનોમાં સમીક્ષા/કવરેજ પ્રકાશિત થયાં છે, જે લેખમાં સંદર્ભ તરીકે આપેલાં છે. આ સ્વતંત્ર અને વિશ્વસનીય સ્રોતો છે. '''પ્રાથમિક સ્રોત અને સ્વપ્રશસ્તિ''': વાજબી મુદ્દો. લેખકનાં અંગત વેબસાઇટ પર આધારિત પુરસ્કાર તથા અભ્યાસક્રમની વિગતો મેં લેખમાંથી દૂર કરી છે. હવે લેખના મુખ્ય દાવાઓ સ્વતંત્ર સ્રોતો પર આધારિત છે. '''જાહેરાત''': મારો હેતુ પ્રચારનો નથી; લેખ તટસ્થ શૈલીમાં, દરેક વિધાન સંદર્ભ સાથે લખાયો છે. સુધારા માટે કોઈ ચોક્કસ સૂચન હોય તો જરૂર જણાવશો. આભાર. [[સભ્ય:Hiral Kotadiya|Hiral Kotadiya]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Hiral Kotadiya|ચર્ચા]]) ૨૩:૪૫, ૧૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) :આપના લેખ સંપાદન માટે આભાર. લેખ દૂર કરવાના પ્રસ્તાવ સામે આપે રજૂ કરેલા ખુલાસાઓને આવકારું છું. 'પ્રાથમિક સ્રોત અને સ્વપ્રશસ્તિ' સંબંધિત મુદ્દાઓ અંતર્ગત આપે લેખમાંથી જરૂરી વિગતો દૂર કરી છે, તે આવકાર્ય છે. 'જાહેરાત' સંબંધિત મુદ્દાઓ અંગે આપે કરેલી ચોખવટ પણ ગ્રાહ્ય છે. :તેમ છતાં, '''નોંધપાત્રતા'''નો મુદ્દો અહીં થોડો પેચીદો છે. એક લેખક તરીકે સાહિત્યિક વર્તુળમાં જાણીતું હોવું એ વિશ્વકોશીય નોંધપાત્રતા માટે પૂરતું નથી. વિકિપીડિયાના માપદંડો મુજબ નોંધપાત્રતા સ્થાપિત કરવા માટે સ્વતંત્ર, વિશ્વસનીય અને વિષયને નોંધપાત્ર વિગત આપતા ગૌણ સ્રોતો ઉપલબ્ધ હોવા જરૂરી છે. માત્ર કૃતિઓનું પ્રકાશન, પુરસ્કારો અથવા સામયિકોમાં થયેલા ઉલ્લેખો પૂરતા માનવામાં આવતા નથી. :જો આવા સ્રોતો ઉપલબ્ધ હોય અને તે લેખમાં યોગ્ય રીતે સમાવિષ્ટ કરવામાં આવે, તો નોંધપાત્રતાનો પ્રશ્ન વધુ સ્પષ્ટ રીતે મૂલવી શકાય. હાલની સ્થિતિમાં ઉપલબ્ધ સંદર્ભોના આધારે નોંધપાત્રતા અંગે મને હજુ પણ શંકા રહે છે. તેથી આ મુદ્દે અન્ય સંપાદકોના અભિપ્રાયો પણ ધ્યાનમાં લેવા યોગ્ય રહેશે.[[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૦૧, ૧૬ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) ::વધુમાં ''એકાદ ખાસ લેખ'' બનાવવા માટે આવેલા સભ્યો મોટાભાગે પ્રચાર કરવા અહીં આવતા હોય છે તે મુદ્દો પણ ધ્યાનમાં રાખવો -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૮:૩૧, ૧૯ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) 561k7f7izqko2ly8tk5dzb8d3ia8x1v 902648 902631 2026-07-19T21:06:45Z Hiral Kotadiya 57618 /* દૂર કરવાની વિનંતી અંગે */ ઉત્તર 902648 wikitext text/x-wiki == દૂર કરવાની વિનંતી અંગે == નમસ્તે, આ લેખ મેં બનાવ્યો છે. ત્રણેય મુદ્દા અંગે મારો ખુલાસો: '''નોંધપાત્રતા''': દેવાંગી ભટ્ટની નવલકથાના અંગ્રેજી અનુવાદ પર ધ ટ્રિબ્યુન, સ્ક્રોલ.ઇન, એસિમ્પ્ટોટ જર્નલ, ધ બુક રિવ્યૂ અને પર્પલ પેન્સિલ પ્રોજેક્ટ, એમ પાંચ સ્વતંત્ર પ્રકાશનોમાં સમીક્ષા/કવરેજ પ્રકાશિત થયાં છે, જે લેખમાં સંદર્ભ તરીકે આપેલાં છે. આ સ્વતંત્ર અને વિશ્વસનીય સ્રોતો છે. '''પ્રાથમિક સ્રોત અને સ્વપ્રશસ્તિ''': વાજબી મુદ્દો. લેખકનાં અંગત વેબસાઇટ પર આધારિત પુરસ્કાર તથા અભ્યાસક્રમની વિગતો મેં લેખમાંથી દૂર કરી છે. હવે લેખના મુખ્ય દાવાઓ સ્વતંત્ર સ્રોતો પર આધારિત છે. '''જાહેરાત''': મારો હેતુ પ્રચારનો નથી; લેખ તટસ્થ શૈલીમાં, દરેક વિધાન સંદર્ભ સાથે લખાયો છે. સુધારા માટે કોઈ ચોક્કસ સૂચન હોય તો જરૂર જણાવશો. આભાર. [[સભ્ય:Hiral Kotadiya|Hiral Kotadiya]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Hiral Kotadiya|ચર્ચા]]) ૨૩:૪૫, ૧૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) :આપના લેખ સંપાદન માટે આભાર. લેખ દૂર કરવાના પ્રસ્તાવ સામે આપે રજૂ કરેલા ખુલાસાઓને આવકારું છું. 'પ્રાથમિક સ્રોત અને સ્વપ્રશસ્તિ' સંબંધિત મુદ્દાઓ અંતર્ગત આપે લેખમાંથી જરૂરી વિગતો દૂર કરી છે, તે આવકાર્ય છે. 'જાહેરાત' સંબંધિત મુદ્દાઓ અંગે આપે કરેલી ચોખવટ પણ ગ્રાહ્ય છે. :તેમ છતાં, '''નોંધપાત્રતા'''નો મુદ્દો અહીં થોડો પેચીદો છે. એક લેખક તરીકે સાહિત્યિક વર્તુળમાં જાણીતું હોવું એ વિશ્વકોશીય નોંધપાત્રતા માટે પૂરતું નથી. વિકિપીડિયાના માપદંડો મુજબ નોંધપાત્રતા સ્થાપિત કરવા માટે સ્વતંત્ર, વિશ્વસનીય અને વિષયને નોંધપાત્ર વિગત આપતા ગૌણ સ્રોતો ઉપલબ્ધ હોવા જરૂરી છે. માત્ર કૃતિઓનું પ્રકાશન, પુરસ્કારો અથવા સામયિકોમાં થયેલા ઉલ્લેખો પૂરતા માનવામાં આવતા નથી. :જો આવા સ્રોતો ઉપલબ્ધ હોય અને તે લેખમાં યોગ્ય રીતે સમાવિષ્ટ કરવામાં આવે, તો નોંધપાત્રતાનો પ્રશ્ન વધુ સ્પષ્ટ રીતે મૂલવી શકાય. હાલની સ્થિતિમાં ઉપલબ્ધ સંદર્ભોના આધારે નોંધપાત્રતા અંગે મને હજુ પણ શંકા રહે છે. તેથી આ મુદ્દે અન્ય સંપાદકોના અભિપ્રાયો પણ ધ્યાનમાં લેવા યોગ્ય રહેશે.[[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૦૧, ૧૬ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) ::વધુમાં ''એકાદ ખાસ લેખ'' બનાવવા માટે આવેલા સભ્યો મોટાભાગે પ્રચાર કરવા અહીં આવતા હોય છે તે મુદ્દો પણ ધ્યાનમાં રાખવો -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૮:૩૧, ૧૯ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) :::કાર્તિકભાઈ, આપની વાત સાચી છે કે આવો દાખલો ઘણીવાર જોવા મળે છે, એટલે આપની સાવધાની સમજી શકાય છે. મારો રસ ગુજરાતી સાહિત્ય વિશે લખવાનો છે અને આગળ પણ અન્ય લેખો પર કામ કરવાની ઇચ્છા છે. પ્રચાર ટાળવા માટે મેં લેખ સંપૂર્ણ તટસ્થ શૈલીમાં પુનર્લેખિત કર્યો છે. લેખમાં કોઈ ચોક્કસ સુધારો સૂચવશો તો જરૂર કરીશ. આભાર. [[સભ્ય:Hiral Kotadiya|Hiral Kotadiya]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Hiral Kotadiya|ચર્ચા]]) ૦૨:૩૬, ૨૦ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) mb03u8oscqw9y427frgsfnwvwxk8u46 902649 902648 2026-07-19T21:10:03Z Hiral Kotadiya 57618 /* દૂર કરવાની વિનંતી અંગે */ ઉત્તર 902649 wikitext text/x-wiki == દૂર કરવાની વિનંતી અંગે == નમસ્તે, આ લેખ મેં બનાવ્યો છે. ત્રણેય મુદ્દા અંગે મારો ખુલાસો: '''નોંધપાત્રતા''': દેવાંગી ભટ્ટની નવલકથાના અંગ્રેજી અનુવાદ પર ધ ટ્રિબ્યુન, સ્ક્રોલ.ઇન, એસિમ્પ્ટોટ જર્નલ, ધ બુક રિવ્યૂ અને પર્પલ પેન્સિલ પ્રોજેક્ટ, એમ પાંચ સ્વતંત્ર પ્રકાશનોમાં સમીક્ષા/કવરેજ પ્રકાશિત થયાં છે, જે લેખમાં સંદર્ભ તરીકે આપેલાં છે. આ સ્વતંત્ર અને વિશ્વસનીય સ્રોતો છે. '''પ્રાથમિક સ્રોત અને સ્વપ્રશસ્તિ''': વાજબી મુદ્દો. લેખકનાં અંગત વેબસાઇટ પર આધારિત પુરસ્કાર તથા અભ્યાસક્રમની વિગતો મેં લેખમાંથી દૂર કરી છે. હવે લેખના મુખ્ય દાવાઓ સ્વતંત્ર સ્રોતો પર આધારિત છે. '''જાહેરાત''': મારો હેતુ પ્રચારનો નથી; લેખ તટસ્થ શૈલીમાં, દરેક વિધાન સંદર્ભ સાથે લખાયો છે. સુધારા માટે કોઈ ચોક્કસ સૂચન હોય તો જરૂર જણાવશો. આભાર. [[સભ્ય:Hiral Kotadiya|Hiral Kotadiya]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Hiral Kotadiya|ચર્ચા]]) ૨૩:૪૫, ૧૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) :આપના લેખ સંપાદન માટે આભાર. લેખ દૂર કરવાના પ્રસ્તાવ સામે આપે રજૂ કરેલા ખુલાસાઓને આવકારું છું. 'પ્રાથમિક સ્રોત અને સ્વપ્રશસ્તિ' સંબંધિત મુદ્દાઓ અંતર્ગત આપે લેખમાંથી જરૂરી વિગતો દૂર કરી છે, તે આવકાર્ય છે. 'જાહેરાત' સંબંધિત મુદ્દાઓ અંગે આપે કરેલી ચોખવટ પણ ગ્રાહ્ય છે. :તેમ છતાં, '''નોંધપાત્રતા'''નો મુદ્દો અહીં થોડો પેચીદો છે. એક લેખક તરીકે સાહિત્યિક વર્તુળમાં જાણીતું હોવું એ વિશ્વકોશીય નોંધપાત્રતા માટે પૂરતું નથી. વિકિપીડિયાના માપદંડો મુજબ નોંધપાત્રતા સ્થાપિત કરવા માટે સ્વતંત્ર, વિશ્વસનીય અને વિષયને નોંધપાત્ર વિગત આપતા ગૌણ સ્રોતો ઉપલબ્ધ હોવા જરૂરી છે. માત્ર કૃતિઓનું પ્રકાશન, પુરસ્કારો અથવા સામયિકોમાં થયેલા ઉલ્લેખો પૂરતા માનવામાં આવતા નથી. :જો આવા સ્રોતો ઉપલબ્ધ હોય અને તે લેખમાં યોગ્ય રીતે સમાવિષ્ટ કરવામાં આવે, તો નોંધપાત્રતાનો પ્રશ્ન વધુ સ્પષ્ટ રીતે મૂલવી શકાય. હાલની સ્થિતિમાં ઉપલબ્ધ સંદર્ભોના આધારે નોંધપાત્રતા અંગે મને હજુ પણ શંકા રહે છે. તેથી આ મુદ્દે અન્ય સંપાદકોના અભિપ્રાયો પણ ધ્યાનમાં લેવા યોગ્ય રહેશે.[[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૦૯:૦૧, ૧૬ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) ::વધુમાં ''એકાદ ખાસ લેખ'' બનાવવા માટે આવેલા સભ્યો મોટાભાગે પ્રચાર કરવા અહીં આવતા હોય છે તે મુદ્દો પણ ધ્યાનમાં રાખવો -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] ^{[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]} ૧૮:૩૧, ૧૯ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) :::કાર્તિકભાઈ, આપની વાત સાચી છે કે આવો દાખલો ઘણીવાર જોવા મળે છે, એટલે આપની સાવધાની સમજી શકાય છે. મારો રસ ગુજરાતી સાહિત્ય વિશે લખવાનો છે અને આગળ પણ અન્ય લેખો પર કામ કરવાની ઇચ્છા છે. પ્રચાર ટાળવા માટે મેં લેખ સંપૂર્ણ તટસ્થ શૈલીમાં પુનર્લેખિત કર્યો છે. લેખમાં કોઈ ચોક્કસ સુધારો સૂચવશો તો જરૂર કરીશ. આભાર. [[સભ્ય:Hiral Kotadiya|Hiral Kotadiya]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Hiral Kotadiya|ચર્ચા]]) ૦૨:૩૬, ૨૦ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) ::સ્નેહરશ્મિભાઈ, આપની ટિપ્પણી બાદ લેખમાં નીચેના સ્વતંત્ર ગૌણ સ્રોતો ઉમેર્યા છે, જે માત્ર કૃતિ-પ્રકાશન કે ઉલ્લેખ નહીં પણ લેખિકા અને તેમના સર્જન વિશેનું સ્વતંત્ર લેખન છે: ::૧. રઘુવીર ચૌધરીએ 'દિવ્ય ભાસ્કર'ની 'સાહિત્ય વિશેષ' કૉલમમાં લેખિકાની સમગ્ર કારકિર્દી પર લખેલો લેખ (૧૪-૦૨-૨૦૨૧) ::૨. 'દિવ્ય ભાસ્કર'ની 'સહજ સંવાદ' કૉલમમાં તેમની નવલકથાઓ પરનો વિવેચનાત્મક લેખ (૨૧-૦૫-૨૦૨૩). ::૩. એકત્ર ફાઉન્ડેશનના વાર્ષિક વિવેચનગ્રંથ 'બે હજાર ચોવીસ સમક્ષ'માં મીનલ દવેએ 'પ્રથમા-પૂષા' પર લખેલો સ્વતંત્ર સમીક્ષાલેખ. ::૪. શરીફા વીજળીવાળા સંપાદિત 'નારીસંપદા' (એકત્ર ફાઉન્ડેશન) તથા ઉષા ઉપાધ્યાય સંપાદિત 'સર્જકની આંતરકથા'માં સમાવેશ. ::આ સાથે લેખ સંપૂર્ણ તટસ્થ શૈલીમાં પુનર્લેખિત કર્યો છે. આ સ્રોતોના આધારે નોંધપાત્રતા અંગે આપનો અભિપ્રાય જણાવવા વિનંતી. અન્ય સંપાદકોના અભિપ્રાયોનું પણ સ્વાગત છે. ::આભાર. [[સભ્ય:Hiral Kotadiya|Hiral Kotadiya]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Hiral Kotadiya|ચર્ચા]]) ૦૨:૪૦, ૨૦ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) c5cccxscvo97rpj83teo3eilo8bilmp 0 154725 902629 2026-07-19T12:59:53Z Aniket 65 "[[:en:Special:Redirect/revision/1314260245|Blue-fronted redstart]]" પાનાનું ભાષાંતર કરીને બનાવેલ 902629 wikitext text/x-wiki '''કાશ્મીરી થરથરો''' (ફોએનિક્યુરસ ફ્રોંટાલિસ) એ નાજુક ચાંચ અને મધુર અવાજ ધરાવતા મસ્કિકેપિડે પરિવારના [[પક્ષી]] એક પ્રજાતિ છે, જેને જુની દુનિયાના વર્ગીકરણ પ્રમાણે માખીમાર પક્ષીઓ કહેવાય છે. તે મધ્ય ચીન અને [[હિમાલય]] (જ્યાં તે દક્ષિણની તળેટીમાં શિયાળા દરમ્યાન હોય છે), તેમજ દક્ષિણ યુન્નાન, પટકાઈ અને ઉત્તર ઇન્ડોચાઇના પ્યુનાન કરે છે. તેનું કુદરતી નિવાસસ્થાન સમશીતોષ્ણ જંગલો છે. માદા કથ્થઈ-ભૂખરા રંગની હોય છે, જેની નીચેનો ભાગ નિસ્તેજ હોય છે. == ગેલેરી == <gallery> ચિત્ર:Blue_fronted_Redstart-_Male_-_Himachal_I2_IMG_3517.jpg|કુલ્લુ-મનાલી જિલ્લો, હિમાચલપ્રદેશના માઈલી થાચ્ચ (10,500&nbsp;ft.) વિસ્તારમાં નર કાશ્મીરી થરથરો ચિત્ર:Blue-fronted_Redstart_female_in_Pangot,_Uttarkhand,_India.jpg|ઉત્તરાખંડ, ભારત માં માદા કાશ્મીરી થરથરો ચિત્ર:Blue-fronted_Redstart_at_Deoria_Taal.jpg|દેવરીયા તાલ, ઉત્તરાખંડમાં ખાસ ઘેરો રંગ ધરાવતો નર કાશ્મીરી થરથરો </gallery> == સંદર્ભો == {{Reflist}} pq29kiy56mdw59wz5y22fw5a246mlnn 902632 902629 2026-07-19T13:01:25Z Aniket 65 [[શ્રેણી:પક્ષી]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902632 wikitext text/x-wiki '''કાશ્મીરી થરથરો''' (ફોએનિક્યુરસ ફ્રોંટાલિસ) એ નાજુક ચાંચ અને મધુર અવાજ ધરાવતા મસ્કિકેપિડે પરિવારના [[પક્ષી]] એક પ્રજાતિ છે, જેને જુની દુનિયાના વર્ગીકરણ પ્રમાણે માખીમાર પક્ષીઓ કહેવાય છે. તે મધ્ય ચીન અને [[હિમાલય]] (જ્યાં તે દક્ષિણની તળેટીમાં શિયાળા દરમ્યાન હોય છે), તેમજ દક્ષિણ યુન્નાન, પટકાઈ અને ઉત્તર ઇન્ડોચાઇના પ્યુનાન કરે છે. તેનું કુદરતી નિવાસસ્થાન સમશીતોષ્ણ જંગલો છે. માદા કથ્થઈ-ભૂખરા રંગની હોય છે, જેની નીચેનો ભાગ નિસ્તેજ હોય છે. == ગેલેરી == <gallery> ચિત્ર:Blue_fronted_Redstart-_Male_-_Himachal_I2_IMG_3517.jpg|કુલ્લુ-મનાલી જિલ્લો, હિમાચલપ્રદેશના માઈલી થાચ્ચ (10,500&nbsp;ft.) વિસ્તારમાં નર કાશ્મીરી થરથરો ચિત્ર:Blue-fronted_Redstart_female_in_Pangot,_Uttarkhand,_India.jpg|ઉત્તરાખંડ, ભારત માં માદા કાશ્મીરી થરથરો ચિત્ર:Blue-fronted_Redstart_at_Deoria_Taal.jpg|દેવરીયા તાલ, ઉત્તરાખંડમાં ખાસ ઘેરો રંગ ધરાવતો નર કાશ્મીરી થરથરો </gallery> == સંદર્ભો == {{Reflist}} [[શ્રેણી:પક્ષી]] d6vmqhg63r209o4unmv4x3qxzkqfngt 902633 902632 2026-07-19T13:01:42Z Aniket 65 [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ]] ઉમેરી using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 902633 wikitext text/x-wiki '''કાશ્મીરી થરથરો''' (ફોએનિક્યુરસ ફ્રોંટાલિસ) એ નાજુક ચાંચ અને મધુર અવાજ ધરાવતા મસ્કિકેપિડે પરિવારના [[પક્ષી]] એક પ્રજાતિ છે, જેને જુની દુનિયાના વર્ગીકરણ પ્રમાણે માખીમાર પક્ષીઓ કહેવાય છે. તે મધ્ય ચીન અને [[હિમાલય]] (જ્યાં તે દક્ષિણની તળેટીમાં શિયાળા દરમ્યાન હોય છે), તેમજ દક્ષિણ યુન્નાન, પટકાઈ અને ઉત્તર ઇન્ડોચાઇના પ્યુનાન કરે છે. તેનું કુદરતી નિવાસસ્થાન સમશીતોષ્ણ જંગલો છે. માદા કથ્થઈ-ભૂખરા રંગની હોય છે, જેની નીચેનો ભાગ નિસ્તેજ હોય છે. == ગેલેરી == <gallery> ચિત્ર:Blue_fronted_Redstart-_Male_-_Himachal_I2_IMG_3517.jpg|કુલ્લુ-મનાલી જિલ્લો, હિમાચલપ્રદેશના માઈલી થાચ્ચ (10,500&nbsp;ft.) વિસ્તારમાં નર કાશ્મીરી થરથરો ચિત્ર:Blue-fronted_Redstart_female_in_Pangot,_Uttarkhand,_India.jpg|ઉત્તરાખંડ, ભારત માં માદા કાશ્મીરી થરથરો ચિત્ર:Blue-fronted_Redstart_at_Deoria_Taal.jpg|દેવરીયા તાલ, ઉત્તરાખંડમાં ખાસ ઘેરો રંગ ધરાવતો નર કાશ્મીરી થરથરો </gallery> == સંદર્ભો == {{Reflist}} [[શ્રેણી:પક્ષી]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ]] ss54lqokr3vly63t6o8g0yde1dryvj5 902634 902633 2026-07-19T13:02:34Z Aniket 65 902634 wikitext text/x-wiki '''કાશ્મીરી થરથરો''' (ફોએનિક્યુરસ ફ્રોંટાલિસ) એ નાજુક ચાંચ અને મધુર અવાજ ધરાવતા મસ્કિકેપિડે પરિવારના [[પક્ષી]] એક પ્રજાતિ છે, જેને જુની દુનિયાના વર્ગીકરણ પ્રમાણે માખીમાર પક્ષીઓ કહેવાય છે. તે મધ્ય ચીન અને [[હિમાલય]] (જ્યાં તે દક્ષિણની તળેટીમાં શિયાળા દરમ્યાન હોય છે), તેમજ દક્ષિણ યુન્નાન, પટકાઈ અને ઉત્તર ઇન્ડોચાઇના પ્યુનાન કરે છે. તેનું કુદરતી નિવાસસ્થાન સમશીતોષ્ણ જંગલો છે. માદા કથ્થઈ-ભૂખરા રંગની હોય છે, જેની નીચેનો ભાગ નિસ્તેજ હોય છે. શીયાળામાં આ પંખી ગુજરાતની મુલાકાતે આવે છે. == ગેલેરી == <gallery> ચિત્ર:Blue_fronted_Redstart-_Male_-_Himachal_I2_IMG_3517.jpg|કુલ્લુ-મનાલી જિલ્લો, હિમાચલપ્રદેશના માઈલી થાચ્ચ (10,500&nbsp;ft.) વિસ્તારમાં નર કાશ્મીરી થરથરો ચિત્ર:Blue-fronted_Redstart_female_in_Pangot,_Uttarkhand,_India.jpg|ઉત્તરાખંડ, ભારત માં માદા કાશ્મીરી થરથરો ચિત્ર:Blue-fronted_Redstart_at_Deoria_Taal.jpg|દેવરીયા તાલ, ઉત્તરાખંડમાં ખાસ ઘેરો રંગ ધરાવતો નર કાશ્મીરી થરથરો </gallery> == સંદર્ભો == {{Reflist}} [[શ્રેણી:પક્ષી]] [[શ્રેણી:ગુજરાતનાં પક્ષીઓ]] rrbrj0vb7n3j4qj8crszg4w58u3kncl 3 154726 902644 2026-07-19T18:41:42Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902644 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Realtorsohil}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૦:૧૧, ૨૦ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) q056arg18xfly7cyvanaybcm4vdhwpz 3 154727 902646 2026-07-19T20:53:59Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 902646 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=Kkbanna7}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૦૨:૨૩, ૨૦ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST) 7h2iag9mnbqjtxx9frp51qu0z2s5sk7