વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 8029 906507 883745 2026-10-24T03:00:20Z ~2026-56782-02 89693 906507 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Rajendra Prasad (Indian President), signed image for Walter Nash (NZ Prime Minister), 1958 (16017609534).jpg | caption = રાષ્ટ્રપતિ રાજેન્દ્ર પ્રસાદ, ૧૯૫૮ | office = [[ભારતના રાષ્ટ્રપતિ|ભારતના ૧લા રાષ્ટ્રપતિ]] | term_start = 1950 | term_end = 1962 | primeminister = [[જવાહરલાલ નહેરુ]] | successor = [[સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન]] | vicepresident = સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન | office1 = ૧લા કૃષિમંત્રી | primeminister1 = [[જવાહરલાલ નહેરુ]] | term_start1 = ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ | term_end1 = ૧૪ જાન્યુઆરી ૧૯૪૮ | predecessor1 = ''પદની સ્થાપના'' | successor1 = જયરામદાસ દૌલતરામ | office2 = બંધારણ સભાના પ્રમુખ | term_start2 = ૯ ડિસેમ્બર ૧૯૪૬ | term_end2 = ૨૪ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ | primeminister2 = જવાહરલાલ નહેરુ | vicepresident2 = હરેન્દ્ર કૂમાર મૂખર્જી<br/> વી. ટી. કૃષ્નામચારી | predecessor2 = સચ્ચિદાનંદ સિંહા | successor2 = પદ દૂર કરાયું | party = [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]] | birth_date = {{birth date|1884|12|03|df=y}} | birth_place = ઝેરડૈ, બંગાળ પ્રેસિડેન્સી, બ્રિટિશ ભારત (હવે [[સીવાન જિલ્લો]], [[બિહાર]], [[ભારત]]) | death_date = {{death date and age|1963|02|28|1884|12|03|df=y}} | death_place = [[પટના]], બિહાર, ભારત | death_cause = | spouse = {{marriage|રાજવંશી દેવી|1896|1962|end=મૃ.}} | alma_mater = કલક્તા યુનિવર્સિટી | awards = [[ભારત રત્ન]] (૧૯૬૨) }} '''ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ''' [[ભારત]]નાં પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ હતા. તેઓ સ્વાતંત્ર સેનાની હતા અને [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ|કોંગ્રેસ]] પક્ષનાં નેતા હતા. તેઓએ [[ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ|ભારતનાં સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ]] માં આગળ પડતો ભાગ લીધેલ. તેમણે બંધારણ સભાના પ્રમુખ તરીકે [[ભારતનું બંધારણ|ભારતનાં બંધારણ]]નો મુસદ્દો તૈયાર કરેલ. તેઓએ સ્વતંત્ર ભારતની પ્રથમ સરકારમાં કેબિનેટ પ્રધાન તરીકે સેવા આપેલી. == યુવા જીવન == રાજેન્દ્ર પ્રસાદ નો જન્મ [[બિહાર]]નાં સિવાન જિલ્લામાં છપરા નજીક આવેલ ઝેરડૈ ગામમાં થયેલ. તેમનાં પિતા મહાદેવ સહાય [[ફારસી ભાષા|પર્શિયન]] અને [[સંસ્કૃત ભાષા]]નાં વિદ્વાન હતા. તેમનાં માતા કમલેશ્વરી દેવી ધાર્મિક પ્રકૃતિનાં હતાં,તેઓ રાજેન્દ્ર પ્રસાદને [[રામાયણ]]ની કથાઓ સંભળાવતા. પાંચ વર્ષની ઉમરે બાળ રાજેન્દ્ર પ્રસાદને એક મૌલવી પાસે પર્શિયન ભાષા શિખવા માટે મોકલાતા. ત્યાર બાદ તેઓને છપરા જિલ્લા શાળામાં પ્રાથમિક શિક્ષણ માટે દાખલ કરાયા. તેઓનાં લગ્ન ૧૨ વર્ષની ઉમરે રાજવંશી દેવી સાથે કરવામાં આવ્યા. ત્યાર બાદ તેઓ તેમનાં મોટાભાઈ મહેન્દ્ર પ્રસાદ સાથે [[પટના|પટણા]]ની આર.કે.ઘોષ એકેડેમીમાં અભ્યાસ માટે દાખલ થયા. જોકે થોડાજ સમયમાં તેઓ ફરી છપરા જિલ્લા શાળામાં પરત આવી અને ત્યાંથી તેમણે ૧૮ વર્ષની ઉમરે કલકત્તા યુનિવર્સિટીનીં પ્રવેશ પરીક્ષા પસાર કરી. તેઓએ ૧૯૦૨ માં "પ્રેસિડેન્સી કોલેજ" માં પ્રવેશ મેળવ્યો. ''બિહાર કેસરી'' ડૉ.શ્રી ક્રિષ્ન સિંહા અને ''બિહાર વિભૂતી'' ડૉ. અનુરાગ નારાયણ સિંહા નાં સંપર્કમાં તેમનાંમાં દેશસેવાની ભાવના જાગૃત થઇ. ૧૯૧૫માં તેઓએ કાયદાશાસ્ત્રમાં ઑનર્સ અનુસ્નાતકની ઉપાધિ, સુવર્ણ ચંદ્રક સાથે પ્રાપ્ત કરી. બાદમાં કાયદાશાસ્ત્રમાં પીએચ.ડી.ની ઉપાધી પણ પ્રાપ્ત કરી. તેઓએ બિહારનાં ભાગલપુરમાં વકીલાત કરેલ,અને તે સમયમાં ત્યાં તેઓ બહુજ ખ્યાતનામ વ્યક્તિ ગણાયેલ. == આઝાદીની ચળવળ સમયે == [[ચિત્ર:Nehru bhulabhaidesai rajendraprasd aicc.png|thumb|left|[[જવાહરલાલ નેહરુ]], ભુલાભાઈ દેસાઈ અને બાબુ રાજેન્દ્ર પ્રસાદ (વચ્ચે) એ.આઇ.સી.સી.ની બેઠકમાં, એપ્રિલ,૧૯૩૯]] વકીલાત શરૂ કર્યાનાં થોડાજ વખતમાં રાજેન્દ્ર પ્રસાદ આઝાદીની ચળવળમાં જોડાયા. [[મહાત્મા ગાંધી]]નાં આદેશથી તેઓએ [[ચંપારણ સત્યાગ્રહ]] માં સ્વયંસેવક તરીકે જોડાયા. મહાત્મા ગાંધી પ્રત્યે પૂરી વફાદારી, સમર્પણ અને ઉત્સાહ ધરાવી તેઓએ ૧૯૨૧ માં યુનિવર્સિટીનાં સભ્ય પદેથી રાજીનામું આપ્યુ. તેઓએ મહાત્માજીનાં પશ્ચિમી શિક્ષણનાં બહિષ્કારની ચળવળનાં પ્રતિભાવમાં પોતાનાં પુત્ર મૃત્યુંજય પ્રસાદ, ખુબજ હોશિયાર વિધાર્થીને યુનિવર્સિટીમાંથી ઉઠાડી અને "બિહાર વિધાપીઠ" માં દાખલ કરાવ્યા, જ્યાં ભારતીય સંસ્કૃતિ મુજબનું શિક્ષણ પ્રદાન થતું હતું. તેઓએ "''સર્ચલાઇટ''" અને "''દેશ''" નામક પત્રોમાં લેખો પણ લખ્યા અને આ પત્રોને માટે ફાળો પણ કર્યો. તેઓ રજુઆતો,ચર્ચા અને પ્રવચનો માટે ખુબ પ્રવાસો કરતા. ૧૯૧૪માં [[બિહાર]] અને બંગાળમાં થયેલ પૂર હોનારતનાં અસરગ્રસ્તોને મદદ, રાહતકાર્યોમાં તેઓએ ખુબજ સક્રિય ભાગ ભજવેલ. ૧૫ જાન્યુઆરી ૧૯૩૪ નાં રોજ બિહારમાં આવેલ [[ધરતીકંપ]] વખતે તેઓ જેલમાં હતા. આ સમય દરમિયાન રાજેન્દ્ર પ્રસાદે પોતાનાં ખાસ સાથીદાર અને વડીલ એવા "ડૉ. અનુરાગ નારાયણ સિંહા" ને તમામ જવાબદારીઓ સોંપી. જોકે બે દીવસ બાદ તેઓ જેલમુક્ત થયા. તેઓએ ફંડફાળો કરવાની જવાબદારી સ્વિકારી. આ સમયે ભારતનાં વાઇસરોયે પણ ફંડ શરૂ કરેલ, તેમનાં કરતાં લગભગ ત્રણ ગણું રૂ.૩૮,૦૦,૦૦૦ નું ફંડ રાજેન્દ્ર પ્રસાદે એકઠું કર્યુ. ૧૯૩૫ નાં "ક્વૅટા ભૂકંપ" વખતે, તેઓને દેશ છોડવાની મનાઇ હતી, તેમણે સિંધ અને [[પંજાબ]]માં રાહત સમિતીઓનું ગઠન કર્યુ. ઓક્ટોબર ૧૯૩૪માં, મુંબઇ અધિવેશનમાં, તેઓ કોંગ્રેસનાં પ્રમુખ તરીકે ચુંટાયા. ત્યારબાદ ૧૯૩૯માં, [[સુભાષચંદ્ર બોઝ]]નાં રાજીનામાં પછી, ફરીથી પ્રમુખપદે ચુંટાયા. ભારત સ્વતંત્ર થયા પછી તેઓએ ભારતનાં પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળ્યો. બાર વર્ષ પછી ૧૯૬૨ માં તેઓએ પોતાનાં હોદ્દા પરથી નિવૃતિની ઘોષણા કરી. તેઓને ભારતનાં સર્વોચ્ચ નાગરીક સન્માન [[ભારત રત્ન]]થી વિભુષિત કરવામાં આવેલ. {{ભારતના રાષ્ટ્રપતિ}} {{ભારત રત્ન}} {{મહાત્મા ગાંધી}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા]] [[શ્રેણી:ભારતના રાષ્ટ્રપતિ]] [[શ્રેણી:ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના પ્રમુખો]] 2o69t26tyzt1x4ihl1r36aso62f11qm 906511 906507 2026-10-24T07:56:12Z Snehrashmi 41463 [[Special:Contributions/~2026-56782-02|~2026-56782-02]] ([[User talk:~2026-56782-02|talk]])એ કરેલો ફેરફાર [[Special:Diff/906507|906507]] પાછો વાળ્યો 906511 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Rajendra Prasad (Indian President), signed image for Walter Nash (NZ Prime Minister), 1958 (16017609534).jpg | caption = રાષ્ટ્રપતિ રાજેન્દ્ર પ્રસાદ, ૧૯૫૮ | office = [[ભારતના રાષ્ટ્રપતિ|ભારતના ૧લા રાષ્ટ્રપતિ]] | term_start = ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ | term_end = ૧૩ મે ૧૯૬૨ | primeminister = [[જવાહરલાલ નહેરુ]] | successor = [[સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન]] | vicepresident = સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન | office1 = ૧લા કૃષિમંત્રી | primeminister1 = [[જવાહરલાલ નહેરુ]] | term_start1 = ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ | term_end1 = ૧૪ જાન્યુઆરી ૧૯૪૮ | predecessor1 = ''પદની સ્થાપના'' | successor1 = જયરામદાસ દૌલતરામ | office2 = બંધારણ સભાના પ્રમુખ | term_start2 = ૯ ડિસેમ્બર ૧૯૪૬ | term_end2 = ૨૪ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ | primeminister2 = જવાહરલાલ નહેરુ | vicepresident2 = હરેન્દ્ર કૂમાર મૂખર્જી<br/> વી. ટી. કૃષ્નામચારી | predecessor2 = સચ્ચિદાનંદ સિંહા | successor2 = પદ દૂર કરાયું | party = [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]] | birth_date = {{birth date|1884|12|03|df=y}} | birth_place = ઝેરડૈ, બંગાળ પ્રેસિડેન્સી, બ્રિટિશ ભારત (હવે [[સીવાન જિલ્લો]], [[બિહાર]], [[ભારત]]) | death_date = {{death date and age|1963|02|28|1884|12|03|df=y}} | death_place = [[પટના]], બિહાર, ભારત | death_cause = | spouse = {{marriage|રાજવંશી દેવી|1896|1962|end=મૃ.}} | alma_mater = કલક્તા યુનિવર્સિટી | awards = [[ભારત રત્ન]] (૧૯૬૨) }} '''ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદ''' [[ભારત]]નાં પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ હતા. તેઓ સ્વાતંત્ર સેનાની હતા અને [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ|કોંગ્રેસ]] પક્ષનાં નેતા હતા. તેઓએ [[ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ|ભારતનાં સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ]] માં આગળ પડતો ભાગ લીધેલ. તેમણે બંધારણ સભાના પ્રમુખ તરીકે [[ભારતનું બંધારણ|ભારતનાં બંધારણ]]નો મુસદ્દો તૈયાર કરેલ. તેઓએ સ્વતંત્ર ભારતની પ્રથમ સરકારમાં કેબિનેટ પ્રધાન તરીકે સેવા આપેલી. == યુવા જીવન == રાજેન્દ્ર પ્રસાદ નો જન્મ [[બિહાર]]નાં સિવાન જિલ્લામાં છપરા નજીક આવેલ ઝેરડૈ ગામમાં થયેલ. તેમનાં પિતા મહાદેવ સહાય [[ફારસી ભાષા|પર્શિયન]] અને [[સંસ્કૃત ભાષા]]નાં વિદ્વાન હતા. તેમનાં માતા કમલેશ્વરી દેવી ધાર્મિક પ્રકૃતિનાં હતાં,તેઓ રાજેન્દ્ર પ્રસાદને [[રામાયણ]]ની કથાઓ સંભળાવતા. પાંચ વર્ષની ઉમરે બાળ રાજેન્દ્ર પ્રસાદને એક મૌલવી પાસે પર્શિયન ભાષા શિખવા માટે મોકલાતા. ત્યાર બાદ તેઓને છપરા જિલ્લા શાળામાં પ્રાથમિક શિક્ષણ માટે દાખલ કરાયા. તેઓનાં લગ્ન ૧૨ વર્ષની ઉમરે રાજવંશી દેવી સાથે કરવામાં આવ્યા. ત્યાર બાદ તેઓ તેમનાં મોટાભાઈ મહેન્દ્ર પ્રસાદ સાથે [[પટના|પટણા]]ની આર.કે.ઘોષ એકેડેમીમાં અભ્યાસ માટે દાખલ થયા. જોકે થોડાજ સમયમાં તેઓ ફરી છપરા જિલ્લા શાળામાં પરત આવી અને ત્યાંથી તેમણે ૧૮ વર્ષની ઉમરે કલકત્તા યુનિવર્સિટીનીં પ્રવેશ પરીક્ષા પસાર કરી. તેઓએ ૧૯૦૨ માં "પ્રેસિડેન્સી કોલેજ" માં પ્રવેશ મેળવ્યો. ''બિહાર કેસરી'' ડૉ.શ્રી ક્રિષ્ન સિંહા અને ''બિહાર વિભૂતી'' ડૉ. અનુરાગ નારાયણ સિંહા નાં સંપર્કમાં તેમનાંમાં દેશસેવાની ભાવના જાગૃત થઇ. ૧૯૧૫માં તેઓએ કાયદાશાસ્ત્રમાં ઑનર્સ અનુસ્નાતકની ઉપાધિ, સુવર્ણ ચંદ્રક સાથે પ્રાપ્ત કરી. બાદમાં કાયદાશાસ્ત્રમાં પીએચ.ડી.ની ઉપાધી પણ પ્રાપ્ત કરી. તેઓએ બિહારનાં ભાગલપુરમાં વકીલાત કરેલ,અને તે સમયમાં ત્યાં તેઓ બહુજ ખ્યાતનામ વ્યક્તિ ગણાયેલ. == આઝાદીની ચળવળ સમયે == [[ચિત્ર:Nehru bhulabhaidesai rajendraprasd aicc.png|thumb|left|[[જવાહરલાલ નેહરુ]], ભુલાભાઈ દેસાઈ અને બાબુ રાજેન્દ્ર પ્રસાદ (વચ્ચે) એ.આઇ.સી.સી.ની બેઠકમાં, એપ્રિલ,૧૯૩૯]] વકીલાત શરૂ કર્યાનાં થોડાજ વખતમાં રાજેન્દ્ર પ્રસાદ આઝાદીની ચળવળમાં જોડાયા. [[મહાત્મા ગાંધી]]નાં આદેશથી તેઓએ [[ચંપારણ સત્યાગ્રહ]] માં સ્વયંસેવક તરીકે જોડાયા. મહાત્મા ગાંધી પ્રત્યે પૂરી વફાદારી, સમર્પણ અને ઉત્સાહ ધરાવી તેઓએ ૧૯૨૧ માં યુનિવર્સિટીનાં સભ્ય પદેથી રાજીનામું આપ્યુ. તેઓએ મહાત્માજીનાં પશ્ચિમી શિક્ષણનાં બહિષ્કારની ચળવળનાં પ્રતિભાવમાં પોતાનાં પુત્ર મૃત્યુંજય પ્રસાદ, ખુબજ હોશિયાર વિધાર્થીને યુનિવર્સિટીમાંથી ઉઠાડી અને "બિહાર વિધાપીઠ" માં દાખલ કરાવ્યા, જ્યાં ભારતીય સંસ્કૃતિ મુજબનું શિક્ષણ પ્રદાન થતું હતું. તેઓએ "''સર્ચલાઇટ''" અને "''દેશ''" નામક પત્રોમાં લેખો પણ લખ્યા અને આ પત્રોને માટે ફાળો પણ કર્યો. તેઓ રજુઆતો,ચર્ચા અને પ્રવચનો માટે ખુબ પ્રવાસો કરતા. ૧૯૧૪માં [[બિહાર]] અને બંગાળમાં થયેલ પૂર હોનારતનાં અસરગ્રસ્તોને મદદ, રાહતકાર્યોમાં તેઓએ ખુબજ સક્રિય ભાગ ભજવેલ. ૧૫ જાન્યુઆરી ૧૯૩૪ નાં રોજ બિહારમાં આવેલ [[ધરતીકંપ]] વખતે તેઓ જેલમાં હતા. આ સમય દરમિયાન રાજેન્દ્ર પ્રસાદે પોતાનાં ખાસ સાથીદાર અને વડીલ એવા "ડૉ. અનુરાગ નારાયણ સિંહા" ને તમામ જવાબદારીઓ સોંપી. જોકે બે દીવસ બાદ તેઓ જેલમુક્ત થયા. તેઓએ ફંડફાળો કરવાની જવાબદારી સ્વિકારી. આ સમયે ભારતનાં વાઇસરોયે પણ ફંડ શરૂ કરેલ, તેમનાં કરતાં લગભગ ત્રણ ગણું રૂ.૩૮,૦૦,૦૦૦ નું ફંડ રાજેન્દ્ર પ્રસાદે એકઠું કર્યુ. ૧૯૩૫ નાં "ક્વૅટા ભૂકંપ" વખતે, તેઓને દેશ છોડવાની મનાઇ હતી, તેમણે સિંધ અને [[પંજાબ]]માં રાહત સમિતીઓનું ગઠન કર્યુ. ઓક્ટોબર ૧૯૩૪માં, મુંબઇ અધિવેશનમાં, તેઓ કોંગ્રેસનાં પ્રમુખ તરીકે ચુંટાયા. ત્યારબાદ ૧૯૩૯માં, [[સુભાષચંદ્ર બોઝ]]નાં રાજીનામાં પછી, ફરીથી પ્રમુખપદે ચુંટાયા. ભારત સ્વતંત્ર થયા પછી તેઓએ ભારતનાં પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળ્યો. બાર વર્ષ પછી ૧૯૬૨ માં તેઓએ પોતાનાં હોદ્દા પરથી નિવૃતિની ઘોષણા કરી. તેઓને ભારતનાં સર્વોચ્ચ નાગરીક સન્માન [[ભારત રત્ન]]થી વિભુષિત કરવામાં આવેલ. {{ભારતના રાષ્ટ્રપતિ}} {{ભારત રત્ન}} {{મહાત્મા ગાંધી}} {{સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ભારત રત્ન પુરસ્કારના વિજેતા]] [[શ્રેણી:ભારતના રાષ્ટ્રપતિ]] [[શ્રેણી:ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના પ્રમુખો]] ewv3eatp5gjanq0sn97mqzask6ji5ud 0 24223 906506 826011 2026-10-24T00:33:29Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 906506 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} '''કરાચી''' [[પાકિસ્તાન]]નુ સૌથી મોટુ [[શહેર]] છે અને તે [[સિન્ધ]] પ્રાન્તનું પાટનગર છે. તે [[અરબી સમુદ્ર]]ના કિનરા પર વસ્યું છે અને પાકિસ્તાનનુ સૌથી મોટુ [[બંદર]] પણ છે. એના ઉપનગરો મેળવીને તે વિશ્વનુ બીજુ સૌથી મોટુ શહેર છે. કરાચી ૩૫૨૭ ચો. કિલોમીટરમાં ફેલાયેલું છે. લગભગ ૧.૪૫ કરોડની વસ્તી ધરાવે છે. અહીંના નિવાસીઓ આ શહેરની જીન્દાદિલીને લીધે તેને ''રોશનીનું શહેર'' અને કાયદ-એ-આઝમ મહમદ અલી ઝીણાનું નિવાસ સ્થાન હોવાને લીધે એને ''શહર-એ-કૈદ'' કહી ને પણ ઓળખે છે. આ શહેર પાકિસ્તાન આવતાં પર્યટકોમાં ખૂબ લોકપ્રિય છે, જેમને માટે મુખ્ય આકર્ષણો તરીકે અહીંના સમુદ્ર કિનારા, સંગ્રહાલયો અને મસ્જિદ, વગેરેને ગણાવી શકાય. == ઇતિહાસ == પ્રાચીન કાળ માં યહુદીઓ તેને કોરાકોલા ના નામથી ઓળખતા હતા. અહીંથી જ વિશ્વ વિજેતા સિકંદરે ભારતથી બેબીલોનિયા તરફ પ્રસ્‍થાન કરતા પહેલા પોતાનો પડાવ અંહી નાખ્યો હતો. કહેવાય છે કે, ઇ.સ. ૭૧૨માં આરબ આક્રમણકારી મુહમ્‍મદ બિન કાસિમે અહીથી ભારત પર આક્રમણ કર્યુ હતુ. વર્તમાન શહેરનો વિકાસ માછીમારો ની વસ્તીથી થયો હતો. તે સમયે તેને કોલાચી નાં નામથી ઓળખવામા આવતુ હતુ. કાળક્રમે તેનું નામ કોલાચી થી કરાચી થઇ ગયું. == હવામાન અને ભૌગોલીક પરીસ્થીતી == શહેરનું કુલ ક્ષેત્રફળ ૩,૫૨૭ વર્ગ કિલોમીટર છે. આ એક મેદાની વિસ્તાર છે જેના ઉત્તર અને પશ્ચિમ વિસ્તારોમાં પહાડો આવેલા છે. શહેરનાં મધ્યભાગ માથી બે મોટી નદીઓ મલીર નદી અને લિયા રી નદી પસાર થાય છે. આ ઉપરાંત શહેરમાંથી બીજી ઘણી નાની નદીઓ વહે છે. કરાચીનું બંદર શહેરનાં પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલું છે. શહેરના ઉત્તર તેમજ પશ્ચિમભાગનાં બંદરને સુંદર કુદરતી બંદર માનવામાં આવે છે. કરાચી શહેરમાં ઓછો વરસાદ પડે છે. વાર્ષિક વરસાદ આશરે ૨૫૦ મિલિમીટર પડે છે જેનો મોટો ભાગ ચોમાસામાં જ હોય છે. કરાચીમાં ઉનાળો એપ્રિલ થી ઓગસ્ટ સુધી હોય છે અને આ દરમ્યાન હવામાં ભેજ વધુ રહે છે.શહેરમાં નવેમ્બર થી ફેબ્રુઆરી શિયાળાની ઋતુ રહે છે. ડિસેમ્બર અને જાન્યુઆરીમાં શહેરમાં સૌથી ખુશનુમાં વાતાવરણ રહે છે અને આ જ કારણે શહેરમાં આ સમય દરમ્યાન સૌથી વધુ પર્યટકો આવે છે. {| class="wikitable" style="font-size:90%;width: 95%;widthborder:0px;text-align:centre;line-height:120%;" align="centre" | style="background: #F0F8FF; width: 15%; colour: #000080" align="left" height="15" | તાપમાન (૧૯૩૧-૨૦૦૨) | જાન્યુઆરી | ફેબ્રુઆરી | માર્ચ | અપ્રિલ | મે | જુન | જુલાઈ | ઓગસ્ટ | સપ્ટેમ્બર | ઓક્ટોબર | નવેંબર | દિસેંબર | '''વાર્ષિક''' |- | style="background: #F0F8FF; colour:#000080" align="left" |સૌથી અધિકતમ (°સે.) | style="background: #FFFFCC; colour:#000000;" | ૩૨.૮ | style="background: #FFD800; colour:#000000;" | ૩૩.૫ | style="background: #FFA812; colour:#000000;" | ૩૪.૦ | style="background: #FFA812; colour:#000000;" | ૩૪.૪ | style="background: #FF8000; colour:#000000;" | ૪૦.૮ | style="background: #FF8000; colour:#000000;" | ૩૯.૦ | style="background: #FFA812; colour:#000000;" | ૩૩.૨ | style="background: #FFA812; colour:#000000;" | ૩૩.૭ | style="background: #FFA812; colour:#000000;" | ૩૬.૮ | style="background: #FFA812; colour:#000000;" | ૪૦.૧ | style="background: #FFD800; colour:#000000;" | ૩૨.૫ | style="background: #FFFACD; colour:#000000;" | ૩૧.૫ | style="background: #FFA812; colour:#000000;" | ૩૪.૧ |- | style="background: #F0F8FF; colour:#000080" align="left" height="15;" | સૌથી ન્યુનતમ (°સે.) | style="background: #CCCCFF; colour: black;" | ૫.૦ | style="background: #CCCCFF; colour: black;" | ૬.૩ | style="background: #F0F8FF; colour: black;" | ૭.૦ | style="background: #FFFFCC; colour: black;" | ૧૨.૨ | style="background: #FFFF99; colour: black;" | ૧૭.૭ | style="background: #FFFF99; colour: black;" | ૨૨.૧ | style="background: #FFFF99; colour: black;" | ૨૨.૨ | style="background: #FFFF99; colour: black;" | ૨૦.૦ | style="background: #FFFF99; colour: black;" | ૧૮.૦ | style="background: #FFFFCC; colour: black;" | ૧૦.૦ | style="background: #F0F8FF; colour: black;" | ૬.૧ | style="background: #CCCCFF; colour: black;" | ૫.૩ | style="background: #FFFFCC; colour: black;" | ૧૨.૭ |- |} == ફરવા લાયક સ્થળો == બીચ - સમુદ્રતટ પર હોવાને કારણે કરાચી તેમજ તેના આસપાસ ઘણાં બીચ આવેલાં છે. એમાં હવાકસ્‍બ, સૈંડસ્‍પીડ, માઉંટકેભ, સૂમ્‍યાની, ફ્રેંચ બીચ, ગડાની, ક્લિફ્ટન અને ટરટલ બીચ મુખ્ય છે. આ બધા જ બીચ તરવા તેમજ રાત્રીના સમયે ફરવા માટે સારા ગણવામાં આવે છે. રાત્રી રોકાણ માટે અહિં ઘણા કૉટેજ છે. જોકે તે માટે પહેલાંથી બુકિંગ કરાવું જરૂરી છે. સી-વ્‍યૂ અહીંનો એક અન્‍ય બીચ હૈ, જે ખુબજ સુંદર છે. અહિં દિવસે મોટેભાગે છોકરા અને છોકરીઓ આવે છે. એર ફોર્સ મ્યુઝિયમ: આ મ્યુઝિયમ શેર-ઐ-ફૈજલ રોડ઼ પર આવેલ છે. આ મ્યુઝિયમની સામેના પાર્કમાં વિમાનોનો સુંદર સંગ્રહ છે. જુદાજુદા પ્રકારનાં વિમાનોનાં મોડલ, ફોટો અને એક નાનું વિમાન આ મ્યુઝિયમમાં રાખવામાં આવેલ છે. મેરી ટાઇમ મ્યુઝિયમ: મેરી ટાઇમ મ્‍મ્યુઝિયમ પણ શેર-ઐ-ફૈજલ રોડ઼ પર આવેલ છે. આ મ્યુઝિયમના સામેનાં પાર્કમાં દરીયાનાં જુનાં યુધ્ધ જહાજો, જુનાં વ્‍યાપારી જહાજો તેમજ વિશાળ બંદૂકોનો સંગ્રહ છે. આ સંગ્રહાલયમાં એક વિશાળ વ્હેલનું ચામડું પણ જોઇ શકાય છે. પ્રવેશ ફી : ૨૦ રુપિયા છે. નેશનલ મ્યુઝિયમ ઑફ પાકિસ્‍તાન: પાકિસ્‍તાનનું નેશનલ મ્યુઝિયમ કરાચીમાં છે. આ મ્યુઝિયમની સ્‍થાપના ૧૭ એપ્રિલ ૧૯૫૦માં ફેરર ભવનમાં થઇ હતી. જોકે આ મ્યુઝિયમને ઇ.સ. ૧૯૭૦માં જિયા-ઉદ્દીન રોડ઼ સ્થિત નવી ઇમારતમાં સ્થળાંતરીત કરવામાં આવ્યું હતું. તે સમયે આ મ્યુઝિયમમાં માત્ર ચાર ગેલેરીયો હતી. પરંતુ વર્તમાનમાં આ મ્યુઝિયમમાં ૧૧ ગેલેરીયો છે.આ ઉપરાંત અહીં એક [[કુરાન]]ની ગેલેરી પણ છે. આ મ્યુઝિયમમાં પવિત્ર કુરાનની ૩૦૦ પ્રતિયો છે. જેમાં ૫૨ પ્રતિઓ હસ્‍તલિખિત છે. આ મ્યુઝિયમમાં પાકિસ્‍તાનની કલા સંસ્‍કૃતિ સંબંધિત વસ્તુઓનો સંગ્રહ પણ છે. અહિં સિંધુ સભ્‍યતા, ગાંધાર સભ્‍યતા, ઇસ્‍લામિક કલા, પ્રાચીન સિક્કા તેમજ દુર્લભ હસ્‍તશિલ્‍પોનો સુંદર સંગ્રહ છે. આ ઉપરાંત કરાચીમાં મજાર-એ-કાયદ, મોહાતા પૈલેસ અને મ્યુઝિયમ, આગા ખાં યુનિવર્સિટી વિગેરે પણ જોઇ શકાય છે. કેવી રીતે પહોંચાય કરાચી આવવા માટે સૌથી સારો વાહનવ્યવહાર હવાઇમાર્ગ છે. અહિં જિન્‍ના આંતરરાષ્‍ટ્રીય હવાઈ મથક છે. આ હવાઈ મથક જુદા જુદા દેશોથી નિયમિત ફ્લાઇટોનાં માધ્‍યમથી જોડાયેલ છે. == ચિત્ર ગેલેરી == <gallery> File:Sea view karachi.jpg| દરિયાઇ નજરે કરાચી Image:Mosque in DHA, Karachi.JPG| ડિ.એચ.એ ની મસ્જિદ Image:Chaukundi1.JPG|ચૌકંડી મકબરા File:IICROAD.jpg| આઇ.આઇ. ચુંદરીગર રોડ Image:Karachi St. Patricks Cathedral.jpg|સેંટ પેટ્રિકનું ચર્ચ, કરાચી Image:FishingshipsatKarachiHarbour.JPG|કરાચી બંદરે માછિમારોની બોટો Image:CNBC Pakistan HQ at night.jpg|ટેક્નોસિટી કોર્પોરેટ ટાવર Image:Karachi Mandir.jpg|[[સ્વામિનારાયણ મંદિર|શ્રી. સ્વામિનારાયણ મંદિર]] Image:Clifton beach karachi.jpg|સી વ્યુ, ક્લિફટન બીચ File:Karachi ali 2010008 lrg.jpg|અવકાશમાંથી કરાચીનું દૃશ્ય File:Karachi Streetshots.jpg|કરાચીની એક શેરી </gallery> == જોડીયા શહેરો == *{{flagicon|Indonesia}} [[જાકાર્તા]], [[ઇન્ડોનેશિયા]] *{{flagicon|Saudi Arabia}} [[જેદ્દાહ]], [[સાઉદી અરેબિયા]] *{{flagicon|China}} [[શાંઘાઇ]], [[ચીન]], ૧૫ ફેબ્રુઆરિ ૧૯૮૪થી<ref>{{cite web |url=http://www.shfao.gov.cn/wsb/english/Sister_Cities/u1a14218.html |title=Karachi |publisher=Shanghai Foreign Affairs |access-date=2010-08-26 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303210131/http://www.shfao.gov.cn/wsb/english/Sister_Cities/u1a14218.html |url-status=dead }}</ref> *{{flagicon|Mauritius}} [[પોર્ટ લુઇસ]], [[મોરેશિયસ]] ૧ મે ૨૦૦૭થી<ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/2007/05/01/local17.htm|title=Sister-city accord with Port Louis|publisher=Dawn Media Group|date=2007-05-01|access-date=2010-08-26}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mofa.gov.pk/Mauritius/contents.aspx?type=statements&id=2|title=Pakistan-Mauritius Bilateral Relations|publisher=Ministry of Foreign Affairs, Government of Pakistan|access-date=2010-08-26|archive-date=2011-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110809044834/http://www.mofa.gov.pk/Mauritius/contents.aspx?type=statements&id=2|url-status=dead}}</ref> *{{flagicon|USA}} [[હ્યુસ્ટન]], અમેરીકા ૮ મે ૨૦૦૮થી<ref>{{cite web|url=http://221.132.118.186/CDGK/NewsDetails/tabid/255/NewsId/777/Default.aspx|title=News Details|date=2009-05-08|publisher=City-District Government of Karachi|access-date=2010-08-26}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://beta.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/pakistan/sindh/houston-karachi-declared-sister-cities--zj|title=Houston-Karachi declared sister cities|date=2009-03-09|publisher=Dawn Media Group|access-date=2010-08-26|archive-date=2020-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820163140/http://beta.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/pakistan/sindh/houston-karachi-declared-sister-cities--zj|url-status=dead}}</ref> *શિકાગો, અમેરિકા સાથેની જોડિયા શહેરોની ભાગીદારી ઇ.સ. ૨૦૦૦માં વિચારાઇ અને આગળ વધારાઇ, પરંતુ અમલમાં ના આવી શકી.<ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/2005/04/07/local11.htm|title=Karachi and Chicago to be Sister Cities|date=2005-04-07|publisher=Dawn Media Group|access-date=2010-08-26}}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[મોસ્કો]], [[રશિયા]] (૨૮ ઓગસ્ટ ૨૦૧૧થી) {{commonscat|Karachi}} == સંદર્ભ == {{reflist|2}} == બાહ્ય કડીઓ == {{wikivoyage|Karachi}} * [http://www.karachicity.gov.pk Karachi City District Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020325142014/http://www.karachicity.gov.pk/ |date=2002-03-25 }} * [http://www.karachiwala.com Karachi Search Engine and Business Directory] * [http://www.historickarachi.com History of Karachi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822124709/http://www.historickarachi.com/ |date=2008-08-22 }} * [https://web.archive.org/web/20190325215245/http://www.karachisnob.com/ Information on Karachi] * [http://hamariweb.com Karachi information directory] * [http://karachite.com Karachite.com Karachi - Heart of Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180324222952/http://karachite.com/ |date=2018-03-24 }} * [http://www.pakpost.gov.pk/postcode/postcode.html Pakistan Post Office department : Pakistan postal codes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111220155725/http://www.pakpost.gov.pk/postcode/postcode.html |date=2011-12-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111220155725/http://www.pakpost.gov.pk/postcode/postcode.html |date=2011-12-20 }}<!---see http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/List_of_Postal_Codes_of_Karachi---> * [http://www.pakistanidefenceforum.com/lofiversion/index.php/t42341.html Karachities and their characteristics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081207070501/http://www.pakistanidefenceforum.com/lofiversion/index.php/t42341.html |date=2008-12-07 }} * {{dmoz|Regional/Asia/Pakistan/Provinces/Sindh/Localities/Karachi/}} [[શ્રેણી:પાકિસ્તાન]] r1ebrlvdy48y1x8hr3m24g00p2wbczv 0 28506 906515 905497 2026-10-24T10:02:11Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 906515 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = The Prince Charles | title = [[Prince of Wales]]; [[Duke of Rothesay]] <small>([[#Titles, styles, honours and arms|more]])</small> | image = Charles, Prince of Wales.jpg | imgw = 220 | caption = The Prince of Wales during a visit of the [[White House]] in 2005 | spouses = ડિયાના, કેમિલા પારકર<br />(m. 1981, div. 1996)<!-- THESE DATES ARE THOSE OF THE ROYAL MARRIAGE&nbsp;— i.e. FROM THEIR WEDDING TO THEIR DIVORCE! --><br />Camilla <br />(m. 2005) | issue = Prince ફિલીપ <br /> Prince હેરી | full name = ચાર્લ્સ ફિલીપ આર્થર જ્યૉર્જ | house = Paternal: House of Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg<br />Maternal: House of Windsor | father = | mother = Elizabeth II of the United Kingdom|Elizabeth II | date of birth = {{Birth date and age|1948|11|14|df=yes}} | place of birth = Buckingham Palace]], London | date of christening = 15 December 1948 | place of christening = Buckingham Palace, London | occupation = | religion = Christian (Church of England) | signature = Prince Charles Signature.svg }} '''ચાર્લ્સ તૃતીય,''' (ચાર્લ્સ ફિલીપ આર્થર જ્યોર્જ;{{#tag:ref|When Charles uses a surname, it is ''[[Mountbatten-Windsor]]'', although, according to [[letters patent]] dated February 1960, his official surname is ''Windsor''.<ref>{{cite web| authorlink = Royal Households of the United Kingdom#The Royal Household|Royal Household of the United Kingdom| title = The Royal Family name| work=The Official Website of the British Monarchy| publisher=The Royal Household| url = http://www.royal.gov.uk/ThecurrentRoyalFamily/TheRoyalFamilyname/Overview.aspx| access-date = 3 Feb. 2009}}</ref>|group=N|name=sur}} જન્મ 14 નવેમ્બર 1948) એ મહારાણી એલિઝાબેથ દ્વિતીય અને મહારાજ ફિલીપ, એડિનબર્ગના ઉમરાવના સૌથી જયેષ્ઠ પુત્ર છે.) તેઓ યુનાઈટેડ કિંગડમ અને ૧૪ રાષ્ટ્રમંડળ દેશોના મહારાજા છે. કેમ્બ્રિજ-સ્થિત ટ્રિનિટી કૉલેજમાંથી આર્ટ્સમાં સ્નાતક થયા બાદ, ચાર્લ્સે 1971-76માં રોયલ નેવીમાં ફરજ બજાવી હતી. 1981માં તેઓએ વિશ્વભરમાં રહેલા ટેલિવિઝન પ્રેક્ષકોની નજરો સમક્ષ લૅડી ડાયના સ્પેન્સર સાથે લગ્ન કર્યા હતા. તેમને બે સંતાન થયા હતા, 1982માં વેલ્સના રાજકુમાર વિલિયમ અને 1984માં વેલ્સના રાજકુમાર હેરી. તેમના સંબંધો અંગેના ચોપાનિયાઓના આક્ષેપો બાદ 1992માં આ દંપતી અલગ થઇ ગયું હતું. કેમિલા પાર્કર બાઉલ્સ સાથે સંબંધો ધરાવે છે તેવા ડાયનાએ કરેલા જાહેર આક્ષેપો બાદ 1996માં તેમના છૂટાછેડાં થઈ ગયા હતા. 1997ની 31મી ઓગસ્ટે પેરિસ ખાતે ડાયના એક કાર અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામી હતી. લાંબો સમય ચાલેલા સહવાસ બાદ, 2005માં પ્રિન્સે કેમિલા સાથે લગ્ન કર્યા, જે ડચેસ ઓફ કોર્નવોલ (કોર્નવોલના ઉમરાવ)નું બિરૂદ ભોગવે છે. પ્રિન્સ પોતાના સખાવતી કાર્યો બદલ જાણીતા છે તથા તેઓ ધ પ્રિન્સ’સ ટ્રસ્ટ, ધ પ્રિન્સ’સ રિજનરેશન ટ્રસ્ટ અને ધ પ્રિન્સ’સ ફાઉન્ડેશન ફોર ધ બિલ્ટ એન્વાયરમેન્ટના પ્રયોજક છે. તેઓ જૂની ઈમારતોની સ્થાપત્યકલા અને જાળવણી અંગે સ્પષ્ટપણે વિચારો વ્યક્ત કરતા આવ્યા છે અને તેમણે ''અ વિઝન ઓફ બ્રિટેન'' (1989) શીર્ષક ધરાવતું એક પુસ્તક બહાર પાડ્યું હતું. તેમણે ઔષધીય વનસ્પતિ અને અન્ય વૈકલ્પિક તબીબી સારવાર અંગે ચર્ચાસ્પદ વિચારો વ્યક્ત કરેલા છે. 1958થી, તેમનું મુખ્ય બિરૂદ ''એચઆરએચ (HRH) વેલ્સના રાજકુમાર (ધ પ્રિન્સ ઓફ વેલ્સ)'' છે. સ્કોટલૅન્ડમાં તેઓ ''ધ ડ્યુક ઓફ રોથસે (રોથસેના ઉમરાવ) તરીકે ઓળખાય છે.'' <ref>"[http://www.princeofwales.gov.uk/personalprofiles/theprinceofwales/abouttheprince/titles/ વેલ્સના રાજકુમાર: ટાઇટલ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111194843/http://www.princeofwales.gov.uk/personalprofiles/theprinceofwales/abouttheprince/titles/ |date=2012-01-11 }}"</ref> ==પ્રારંભિક જીવન== ચાર્લ્સનો જન્મ 14 નવેમ્બર, 1948ના રોજ બકિંગહામ પૅલેસ ખાતે થયો હતો, તેઓ રાજકુમારી એલિઝાબેથ, એડિનબર્ગની ઉમરાવ અને ફિલીપ, એડિનબર્ગના ઉમરાવના સૌપ્રથમ સંતાન છે, તથા તેઓ રાજા પંચમ જ્યોર્જ અને મહારાણી એલિઝાબેથના સૌપ્રથમ પૌત્ર છે. તેમની ધર્મદિક્ષા વિધિ મહેલના સંગીતકક્ષમાં 15મી ડિસેમ્બર, 1948ના રોજ કરવામાં આવી હતી, જેમાં જોર્ડન નદીના જળનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમની ધર્મદિક્ષા વિધિમાં કેન્ટરબરીના આર્કબિશપ જ્યોફ્રે ફિશર હતા. રાજકુમારના ગોડપેરેન્ટ્સ તેમના માતૃપક્ષના દાદા, તેમના માતૃપક્ષના વડદાદી, મહારાણી મેરી, તેમની મામી રાજકુમારી માર્ગારેટ, તેમના પિતૃપક્ષના વડદાદી ડોવાગર માર્ચિયોનેસ ઓફ મિલફોર્ડ હેવન, તેમના માતૃપક્ષના મોટા-કાકા ડેવિડ બોવ્સ-લિયોન, તેમના પિતાના પિતરાઇ લેડી બ્રેબોર્ન; તેમના દાદાના પિતરાઇ નોર્વેનો રાજા હેકન છઠ્ઠો (જેમનાથી એલેક્ઝેન્ડર કેમ્બ્રિજ, એથલોનના ઉમરાવની અવેજીમાં છે) અને તેમના પિતૃપક્ષના વડકાકા ગ્રીસના રાજકુમાર જ્યોર્જ ઉપસ્થિત હતા. ચાર્લ્સના વડદાદા રાજા જ્યોર્જ પાંચમાના વારસાના નિયમો અનુસાર બ્રિટિશ રાજકુમાર અથવા રાજકુમારીનું બિરૂદ અને ''રોયલ હાઇનેસ'' ની શૈલી માત્ર વેલ્સના રાજકુમારના સૌથી મોટા પુત્ર તેમજ સાર્વભૌમ રાજાના પુરૂષ જાતિના બાળકો અને પૌત્રોને જ આપવાના હોય છે. જોકે, 22 ઓક્ટોબર 1948ના રોજ જ્યોર્જ પાંચમાએ વારસાના નવા નિયમો જારી કરીને આ બહુમાન પ્રિન્સેસ એલિઝાબેથ અને રાજકુમાર ફિલીપના કોઇપણ સંતાનને આપવાનું ઠરાવ્યું; અન્યથા, ચાર્લ્સને માત્ર તેના પિતાનું બિરુદ જ મળ્યું હોત અને તેને મેરિયોનેથના ઉમરાવનું સૌજન્ય બિરુદ મળ્યું હોત. આ રીતે, સ્ત્રી વારસદારના બાળકોને શાહી અને રાજકુમાર-રાજકુમારીનું બિરુદ મળ્યું. ચાર્લ્સ જ્યારે ત્રણ વર્ષના હતા ત્યારે તેમના માતા મહારાણી એલિઝાબેથ દ્વિતીય તરીકે બિરાજ્યાં, જેની સાથોસાથ ચાર્લ્સ તેમની માતા તે સમયે જે સાત દેશો પર હકુમત ધરાવતી હતી તેના મુખ્ય વારસદાર બની ગયા. આ ઘટનાક્રમને કારણે હવે તેમનો દરજ્જો ''આપોઆપ'' વધીને કોર્નવોલના ઉમરાવ (મહારાજા એડવર્ડ ત્રીજાના મુખપત્રમાં આ બિરુદ રાજાના સૌથી મોટા પુત્રને આપવામાં આવતું હતું)નો થઈ ગયો હતો, અને સ્કોટિશ દરજ્જામાં તેઓ રોથસેના ઉમરાવ, કૅરિકના ઉમરાવ, બૅરોન ઓફ રેનફ્ર્યૂ, લોર્ડ ઓફ ધ ઇઝ્લેસ, અને પ્રિન્સ તથા ગ્રેટ સ્ટ્યૂઅર્ડ ઓફ સ્કોટલેન્ડનો સમાવેશ થતો હતો. યુનાઇટેડ કિંગડમમાં અગ્રતાક્રમ પ્રમાણે તાજ પરની દાવેદારીમાં તેમનો ક્રમ પ્રથમ હતો, તેમ છતાં તેમના માતાપિતાને ધ્યાનમાં લેતા તેમનો ક્રમ ત્રીજો હતો, અને તેમની માતા અને પિતા કે જેઓ શાહી પરિવારના ઉપ-પ્રતિનિધિ હતા, તેમના બાદ અન્ય લોકોના અગ્રપદના હક્કની દૃષ્ટિએ તેમનો ક્રમ ચોથો અથવા પાંચમો હતો. 1953માં વૅસ્ટમિન્સ્ટર એબી ખાતે યોજાયેલા પોતાની માતાના રાજ્યારોહણ સમારોહમાં ચાર્લ્સ ઉપસ્થિત રહ્યાં હતા, જ્યાં તેઓ પોતાની દાદી અને કાકીની જોડે બેઠા હતા. શાહી પરિવારના બાળક માટેના રિવાજ પ્રમાણે, ચાર્લ્સ માટે એક શિક્ષિકા, કેથેરીન પીબ્લેસની નિમણૂક કરવામાં આવી અને તેણે પાંચ વર્ષથી આઠ વર્ષની વય દરમિયાન ચાર્લ્સને શિક્ષણ આપ્યું. 1955માં બકિંગહામ પૅલેસે એવી જાહેરાત કરી કે ચાર્લ્સ ખાનગી શિક્ષકને બદલે શાળામાં ભણવા જશે, આમ આ રીતે શિક્ષણ મેળવનારા ચાર્લ્સ સૌપ્રથમ શાહી વારસદાર બન્યા હતા.<ref name="time 1988">{{cite news |title = Growing Up Royal |work = TIME |date = 25 Apr. 1988 |url = http://www.time.com/time/daily/special/diana/readingroom/8191/4_25.html |access-date = 4 Jun. 2009 |archive-date = 2005-03-31 |archive-url = https://web.archive.org/web/20050331004503/http://www.time.com/time/daily/special/diana/readingroom/8191/4_25.html |url-status = dead }}</ref> ==યુવાની== ===શિક્ષણ=== ચાર્લ્સ પ્રારંભમાં પશ્ચિમ લંડનમાં આવેલી હિલ હાઉસ સ્કૂલમાં ભણ્યાં, જ્યાં તેમણે શાળાના સ્થાપક અને તે સમયના વડા સ્ટુઅર્ટ ટાઉનેન્ડ પાસેથી બિન-પસંદગીની ટ્રીટમેન્ટ મેળવી, તેઓએ રાણીને ચાર્લ્સને [[અસોસિએશન ફુટબોલ|ફૂટબોલ]]માં તાલીમ આપવાની સલાહ આપી હતી, કારણ કે હિલ હાઉસના છોકરાઓ ફૂટબોલના મેદાનમાં ક્યારેય કોઇની શેહ-આદર રાખતા નહોતા.<ref>{{Cite news| title=Lieutenant-Colonel H. Stuart Townend| newspaper=The Times| date=30 October 2002| url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article1180313.ece| access-date=29 May 2009| location=London| archive-date=5 જૂન 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20100605031507/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article1180313.ece| url-status=dead}}</ref> રાજકુમાર ત્યારપછી પોતાના પિતાની ભૂતપૂર્વ શાળા, ઇંગ્લેન્ડના બર્કશાયર સ્થિત શીમ પ્રિપેરેટરી સ્કૂલમાં ભણ્યાં અને આખરે સ્કોટલેન્ડની ઉત્તર-પૂર્વમાં આવેલી ગોર્ડનસ્ટોઉનમાં ગયાં. એવી નોંધ મળે છે કે રાજકુમારે તેમની પછીની શાળા “કોલ્ડિટ્ઝ ઇન કિલ્ટ્સ” ખાતે પોતાનો સમય ઉપેક્ષિત હાલતમાં વિતાવ્યો હતો, કેમ કે ચાર્લ્સે નોંધ્યા પ્રમાણે – તેઓએ ઓસ્ટ્રેલિયાની ગીલોન્ગમાં આવેલી ગીલોન્ગ ગ્રામર સ્કૂલના ટિમ્બરટોપ કૅમ્પસમાં પોતાની બે ટર્મ ગાળી હતી જે દરમિયાન તેઓ પોતાના શિક્ષક માઇકલ કોલિન્સ પર્સી સાથે પપુઆ ન્યુ ગિયેનાની ઇતિહાસ સફરે ગયા હતા. ગોર્ડનસ્ટોઉનથી પરત ફરતાં ચાર્લ્સે હૅડ બોય બનીને પોતાના પિતાનું અનુસરણ કર્યું હતું, અને 1967માં ઇતિહાસ તથા ફ્રેન્ચ વિષયમાં બે એ લૅવલ્સ સાથે શાળા છોડી હતી. સૈન્ય દળોમાં જોડાવાનો વિરોધ કરીને, ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળામાંથી યુનિવર્સિટીમાં સીધો પ્રવેશ મેળવીને ચાર્લ્સે ફરી એકવાર પરંપરા તોડી. વિન્ડસરના ડીન રોબિન વૂડ્સની ભલામણના આધારે અને પોતાના એ લેવલ્સમાં માત્ર બી અને સી ગ્રેડ્સ જ ધરાવતા હોવા છતાં,<ref name="princeofwales1">{{cite web|url=http://www.princeofwales.gov.uk/personalprofiles/theprinceofwales/biography/ |title=The Prince of Wales&nbsp;— Biography |publisher=Princeofwales.gov.uk |date= |access-date=12 Oct. 2008|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100824181313/http://www.princeofwales.gov.uk/personalprofiles/theprinceofwales/biography/|archive-date=2010-08-24}}</ref> રાજકુમારને કેમ્બ્રિજની ટ્રિનિટી કૉલેજમાં દાખલ થયા, જ્યાં તેઓ કેનેડામાં જન્મેલા અધ્યાપક જોન કોલેસ હેઠળ માનવશાસ્ત્ર, પુરાતત્વવિદ્યા અને ઇતિહાસ વિષયો ભણ્યાં. 23મી જૂન, 1970ના રોજ તેઓએ 2:2 બૅચલર ઓફ આર્ટસની ડિગ્રી મેળવી અને એ રીતે શાહી પરિવારમાં યુનિવર્સિટીની ડિગ્રી મેળવનાર ત્રીજા સદસ્ય બન્યાં.<ref name="powedu">{{cite web|url=http://www.princeofwales.gov.uk/personalprofiles/theprinceofwales/biography/education/index.html |title=The Prince of Wales&nbsp;— Education |publisher=Princeofwales.gov.uk |date= |access-date=12 Oct. 2008|archive-url = http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100824182635/http://www.princeofwales.gov.uk/personalprofiles/theprinceofwales/biography/education/index.html|archive-date=2010-08-24}}</ref> ત્યારપછી 2 ઓગસ્ટ, 1975ના રોજ, તેઓને યુનિવર્સિટીની પરંપરા મુજબ કેમ્બ્રિજના માસ્ટર ઓફ આર્ટસ ડિગ્રીથી નવાજવામાં આવ્યા.<ref name="powedu"/> પોતાના ત્રીજા તબક્કાના શિક્ષણ દરમિયાન, ચાર્લ્સે ઓલ્ડ કૉલેજમાં (યુનિવર્સિટી ઓફ વૅલ્સ, એબરીસ્ટ્વિથના ભાગરૂપ) પણ અભ્યાસ કર્યો હતો, જ્યાં તેઓએ વૅલ્શ ભાષા અને વૅલ્શ ઇતિહાસનો અભ્યાસ કર્યો. વૅલ્સની બહાર જન્મનાર તેઓ એવા સૌપ્રથમ પ્રિન્સ ઓફ વૅલ્સ છે કે જેમણે આ પ્રદેશની ભાષાને શીખવાનો પ્રયાસ કર્યો હોય. ===વેલ્સના રાજકુમારનું સર્જન=== [[ચિત્ર:Charles investiture.jpg|thumb|right|મહારાણી એલિઝાબેથ દ્વિતીય વેલ્સના રાજકુમારને 1969માં પ્રિન્સ ઓફ વેલ્સ ક્રાઉનથી નવાજે છે]] 26મી જુલાઈ, 1958ના રોજ ચાર્લ્સને પ્રિન્સ ઓફ વૅલ્સ અને અર્લ ઓફ ચૅસ્ટર બનાવવામાં આવ્યા,<ref>{{London Gazette|issue=41460|startpage=4733|date=29 July 1958|access-date=2 Sep. 2008}}</ref><ref name="pow">{{cite web |url=http://www.princeofwales.gov.uk/personalprofiles/theprinceofwales/abouttheprince/previousprincesofwales/ |title=The Prince of Wales&nbsp;— Previous Princes of Wales |publisher=Princeofwales.gov.uk |date= |access-date=12 Oct. 2008 |archive-date=2011-08-25 |archive-url=https://www.webcitation.org/61CRLkmrl?url=http://www.princeofwales.gov.uk/personalprofiles/theprinceofwales/abouttheprince/previousprincesofwales/ |url-status=dead }}</ref> અલબત્ત 1 જુલાઈ, 1969 સુધી તેમનો વિધિપૂર્વકનો પદવીદાન સમારંભ યોજાયો નહોતો. કેર્નાર્ફન કૅસલ ખાતે યોજાયેલા અને ટેલિવિઝન પર દર્શાવવામાં આવેલા એક સમારોહમાં તેમના માતા દ્વારા ચાર્લ્સને તાજ પહેરાવવામાં આવ્યો હતો અને ચાર્લ્સે વૅલ્શ અને ઇંગ્લિશ- બન્ને ભાષામાં પોતાની પ્રતિક્રિયા અને સંબોધન કર્યા હતા.<ref>{{cite web |url=http://www.princeofwales.gov.uk/personalprofiles/theprinceofwales/biography/investiture/ |title=The Prince of Wales&nbsp;— Investiture |publisher=Princeofwales.gov.uk |date= |access-date=12 Oct. 2008 |archive-date=2008-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081020021713/http://www.princeofwales.gov.uk/personalprofiles/theprinceofwales/biography/investiture/ |url-status=dead }}</ref> ત્યારપછીના વર્ષે તેમણે હાઉસ ઓફ લોર્ડ્સમાં પોતાનું સ્થાન મેળવ્યું,<ref name="princeofwales1"/> અને તે દશકના ઉત્તરાર્ધમાં તેઓ મહારાજા જ્યોર્જ પહેલા પછી રાજ પરિવારના સૌપ્રથમ એવા વ્યક્તિ બન્યાં કે બ્રિટિશ કેબિનેટની બેઠકમાં ઉપસ્થિત રહ્યાં હતા. આ બેઠકમાં તેમને વડાપ્રધાન જેમ્સ કેલાઘન દ્વારા આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા જેથી યુવરાજ બ્રિટિશ સરકાર અને કેબિનેટની કામગીરીનો અનુભવ મેળવી શકે. ચાર્લ્સે વધુને વધુ જાહેર ફરજો નિભાવવી પણ શરૂ કરી, અને 1976માં પોતાના ધ પ્રિન્સ’સ ટ્રસ્ટની સ્થાપના કરી,<ref>{{cite web |url=http://princescharities.org/princes-trust |title=The Prince's Trust &#124; The Prince's Charities |publisher=Princescharities.org |date= |access-date=12 Oct. 2008 |archive-date=2008-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921102217/http://princescharities.org/princes-trust |url-status=dead }}</ref> તેમજ 1981માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની યાત્રા કરી. આ સમયગાળામાં, રાજકુમારે ઓસ્ટ્રેલિયાના ગવર્નર જનરલ તરીકે કામ કરવામાં રસ વ્યક્ત કર્યો હતો; કમાન્ડર માઇકલ પાર્કરે જણાવ્યું હતું કે: “આ નિમણૂંક પાછળનો વિચાર તેમને રાજાશાહીનો અથવા તો ભાવિ રાજા બનવાના પાઠ શીખવવાનો અને વેપાર શીખવવાનો હતો.” જો કે, ઓસ્ટ્રેલિયામાં રાષ્ટ્રવાદી ભાવનાઓ અને 1975માં ગવર્નર-જનરલ દ્વારા સરકારની બરખાસ્તી જેવા કારણોના પરિણામે, આ દિશામાં કંઈ આગળ વધી શક્યું નહી. ચાર્લ્સે વત્તાઓછાં અંશે થોડા રંજ સાથે ઓસ્ટ્રેલિયાના મંત્રીઓનો નિર્ણય સ્વીકાર્યો, તેમણે એવું જણાવ્યું હતું કે: “જ્યારે કોઇ મદદ કરવા માટે કંઈક કરવા વિચારો છો ત્યારે તમારી ભાવના મદદ કરવાની હોય છે અને તમે કહી દો છો કે આપની જરૂરત નથી?” <ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/time/episodes/ep1.htm |title=Episode 1 |publisher=Abc.net.au |date= |access-date=12 Oct. 2008}}</ref> તેથી ઊલટું, ટોમ ગાલેઘરે લખ્યું તું કે ચાર્લ્સને રોમાનિયાનાં રાજાશાહીવાદીઓ દ્વારા તે દેશના તાજની પેશકશ કરવામાં આવી હતી, આ પ્રસ્તાવને ઠુકરાવી દેવામાં આવી હોવાની નોંધ મળે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.romanialibera.ro/a77231/acarul-paun-european.html |title=Romania libera: Editia online |publisher=Romanialibera.ro |date= |access-date=12 Oct. 2008 |language=Romanian |archive-date=2008-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080218123815/http://www.romanialibera.ro/a77231/acarul-paun-european.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.libertatea.ro/index.php?section=articole&screen=stire&sid=163329 |title=Printul Charles si-a luat casa intre tigani :: Libertatea.ro |publisher=Libertatea.ro |date= |access-date=12 Oct. 2008 |archive-date=2007-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071219010631/http://www.libertatea.ro/index.php?section=articole&screen=stire&sid=163329 |url-status=dead }}</ref> ચાર્લ્સ એ હાલમાં પ્રિન્સ ઓફ વૅલ્સનું બિરુદ ધરાવનારા સૌથી વયસ્ક વ્યક્તિ છે. આ બિરુદ શાહી વારસદારને આપવામાં આવે છે. રાષ્ટ્રસમૂહના મૂલકોના ઇતિહાસને નજર સમક્ષ રાખીએ તો ચાર્લ્સ એ એડવર્ડ સાતમાં પછીના સૌથી લાંબો સમય સેવા આપનારા બીજા ક્રમના સૌથી વયસ્ક શાહી વારસદાર પણ છે. બ્રિટનના ઇતિહાસમાં સૌથી લાંબો સમય પ્રિન્સ ઓફ વૅલ્સ તરીકેની ભૂમિકા ભજવવામાં ચાર્લ્સનો ક્રમ એડવર્ડ સાતમાં અને જ્યોર્જ પાંચમા પછી ત્રીજો છે, અને જો તેઓ પ્રિન્સ ઓફ વૅલ્સના પદે યથાવત રહ્યાં તો 9 સપ્ટેમ્બર, 2013ના રોજ તેઓ આગળના બન્નેને ટપી જશે. જો તેઓ 18 સપ્ટેમ્બર, 2013 બાદ તાજ પર બિરાજશે, તો ચાર્લ્સ યુનાઇટેડ કિંગડમમાં રાજા બનનારા સૌથી વયસ્ક વ્યક્તિ હશે. ચાર્લ્સની અત્યારે જે ઉંમર છે તે કરતા વધુ વયે એકમાત્ર વિલિયમ ચોથો રાજા બન્યો હતો. ===સૈન્ય તાલીમ અને કારકિર્દી=== [[ચિત્ર:Prince Charles arrives at Andrews Air Force Base in the United States, 1981.jpg|thumb|પ્રિન્સ ચાર્લ્સ 1981માં અમેરિકામાં એન્ડ્રૂ એર ફોર્સ બેઝ પર]] પ્રિન્સ ઓફ વૅલ્સ તરીકેની પરંપરાના ભાગરૂપે, ચાર્લ્સે નૌકાદળ અને વાયુસેનામાં સમય વિતાવ્યો હતો. કેમ્બ્રિજ ખાતેના પોતાના બીજા વર્ષ દરમિયાન ચાર્લ્સની વિનંતી પર તેમણે રોયલ એર ફોર્સની તાલીમ મેળવી હતી, જેના બાદ 8 માર્ચ 1971ના રોજ યુવરાજે જેટ પાયલટની તાલીમના ભાગરૂપે ક્રેનવેલ સ્થિત રોયલ એર ફોર્સ કૉલેજથી ઉડાન ભરી હતી. તે વર્ષના સપ્ટેમ્બર મહિનામાં પાસિંગ આઉટ પરેડ બાદ, તેમણે નૌકાદળની કારકિર્દી હાથ ધરી હતી, અને ડ્વાર્ટમાઉથ ખાતેની રોયલ નૅવલ કૉલેજ ખાતે છ સપ્તાહના અભ્યાસક્રમમાં જોડાયા હતા અને ત્યારબાદ ગાઇડેડ મિસાઇલ ડિસ્ટ્રોયર{{HMS|Norfolk|D21|6}} (1971-72) તથા ફ્રિગેટ્સ {{HMS|Minerva|F45|6}} (1972-1973) અને {{HMS|Jupiter|F60|6}} (1974) પર ફરજ બજાવી હતી. 9 ફેબ્રુઆરી, 1976ના રોજ 845 નૅવલ એર સ્ક્વૉડ્રનમાં જોડાતા પૂર્વે, ચાર્લ્સે 1974માં આરએનએએસ (RNAS) યેવોવિલ્ટન ખાતે હેલિકોપ્ટર પાયલટ તરીકેના ગુણો પણ શીખ્યાં હતા.{{HMS|Hermes|R12|6}} નૌકાદળમાં પોતાના આખરી નવ માસના ગાળામાં યુવરાજે કોસ્ટર માઇનહન્ટરની કમાન{{HMS|Bronington|M1115|6}} પણ સંભાળી હતી. કુલ મળીને, પ્રિન્સ ચાર્લ્સ ચિપમન્ક બેઝિક પાયલટ ટ્રેનર, હેરિઅર ટી એમકે 4 વી/એસટીઓએલ (V/STOL) ફાઇટર, બીએસી (BAC) જેટ પ્રોવોસ્ટ જેટ પાયલટ ટ્રેનર, નિમરોડ મેરિટાઇમ પેટ્રોલ એરક્રાફ્ટ, એફ-4 ફૅન્ટમ ટુ ફાઇટર જેટ, એવરો વલ્કન જેટ બોમ્બર અને સ્પિટફાયર ક્લાસિક ડબલ્યુડબલ્યુટુ (WWII) ફાઇટર ઉડાડતા શીખેલા છે. ==પ્રારંભિક પ્રણય== [[ચિત્ર:HRH Prince Charles Allan Warren.jpg|thumb|1974માં બકિંગહામ પેલેસમાં પ્રિન્સ, એલેન વોરેન દ્વારા]] પ્રિન્સ ચાર્લ્સનું પ્રણય જીવન હંમેશાથી જ અટકળો અને અખબારોનો વિષય રહ્યું છે. પોતાની યુવાનીમાં તેઓ સંખ્યાબંધ સ્ત્રીઓ સાથે સંકળાયેલા હતા, જેમાં સ્પેન ખાતે બ્રિટનના રાજદૂતની પુત્રી જ્યોર્જિયાના રસ્સેલ, લૅડી જૅન વેલેસ્લી, ડેવિના શેફિલ્ડ, એક મોડેલ ફિયોના વૉટ્સન, સુસાન જ્યોર્જ, લેડી સારાહ સ્પેન્સર, લક્ઝમબર્ગની રાજકુમારી મેરી એસ્ટ્રિડ, ટ્રાયોનની બેરોનેસ ડૅલ, જેનેટ જેનકિન્સ અને જૅન વૉર્ડનો સમાવેશ થાય છે. રાષ્ટ્રસમૂહના પ્રદેશોના તાજનો વારસદાર હોવાને લીધે જ નહીં, પરંતુ ચાર્લ્સના લગ્ન તેની ભાવિ રાજાશાહીની શક્યતા વધારે એવી સંભાવના હતી. પરિણામે તેમની પાત્રની પસંદગી પ્રત્યે વ્યાપકપણે આકર્ષણ ઊભું થવાનું હતું જ. ચાર્લ્સના લગ્નમાં ખાસ કરીને નવવધુની પ્રતિષ્ઠા સૌથી મોટું મહત્વનું પરિબળ બની રહેવાની હતી, તેમાંય વળી 1772ના રોયલ મેરેજિઝ એક્ટ હેઠળ પોતાની માતાની અનુમતિ પણ લેવાની રહેતી હતી. આ કાનૂન હેઠળ કોઇ રોમન કેથોલિક સાથેના લગ્ન કરવાથી તેઓ અને લગ્નથી થયેલા સંતાનો વારસામાંથી આપોઆપ બહાર થઈ જાય તેમ હતા.<ref name="ActOfSettlement">http://www.statutelaw.gov.uk/content.aspx?activeTextDocId=1565208 Act of Settlement of 1700</ref> પોતાના પિતાનાં "અંકલ ડિકી", લ્યુઇસ માઉન્ટબૅટન, ફર્સ્ટ અર્લ માઉન્ટબેટન ઓફ બર્માએ ભાવિ પત્નીની પસંદગી અને મુલાકાત વિશે ચાર્લ્સને લેખિત સલાહ આપી હતીઃ "તમારા જેવા કોઇ કિસ્સામાં, માણસે ઠરીઠામ થતા પહેલા તેના જંગલી ઓટ્સ વાવવા જોઇએ અને શક્ય તેટલા અફેર્સ કરવા જોઇએ પરંતુ પત્ની માટે તેણે છોકરી બીજા કોઇને મળે અને તેના પ્રેમમાં પડે તે પહેલા, યોગ્ય, આકર્ષક અને મીઠા ચારિત્ર્યવાળી છોકરી પસંદ કરી લેવી જોઇએ... જો તેઓને લગ્ન બાદ ઉચ્ચ સન્માનના દરજ્જા પર રહેવાનું હોય તો મહિલા માટે અનુભવ વિચલિત કરનારા છે."<ref name="junor1">{{cite book|last= Junor|first=Penny|title=The Firm: the troubled life of the House of Windsor| url=http://books.google.com/?id=e_f6-ZPQuKAC&pg=PA72&lpg=PA72&dq=%22sow+his+wild+oats+and+have+as+many+affairs+as+he+can%22|access-date= 13 May 2007|year= 2005|publisher=Thomas Dunne Books| location=New York|isbn=9780312352745| oclc = 59360110|pages = 72|chapter = The Duty of an Heir}}</ref> માઉન્ટબેટન ગાદીના વારસદારને સલાહ આપવાની વિશેષણ ગુણત્તા ધરાવતા હતા. તેમણે પંચમ જ્યોર્જ, રાણી એલિઝાબેથ અને તેમની પુત્રીઓને 22 જુલાઈ,1939ના રોજ ડાર્ટમાઉથ રોયલ નેવલ કૉલેજ ખાતે મુલાકાત લેવા આમંત્રિત કર્યા હતા અને કૅડેટ પ્રિન્સ ફિલીપ ઓફ ગ્રીસને યુવાન રાજકુમારીની સંગતમાં રહેવા માટેની સમજ આપી હતી, તેમજ તેમણે ચાર્લ્સના ભાવિ સાસુ-સસરાં સાથેની સૌપ્રથમ સવિસ્તર મુલાકાત પણ ગોઠવી હતી.<ref>{{cite web| url = http://www.channel4.com/history/microsites/R/real_lives/prince_philip.html| title = The Real Prince Philip| access-date = 12 May 2007| last = Edwards| first = Phil| date = 31 Oct. 2000| format = TV documentary| work=Real Lives: channel 4's portrait gallery| publisher=Channel 4}}</ref> 1974ના પ્રારંભમાં, માઉન્ટબેટને પોતાની પૌત્રી હોન. એમાન્ડા નોચબુલ (જન્મ 26 જૂન 1957) સાથેના સંભવિત લગ્ન વિશે એલિઝાબેથ અને ફિલીપના સૌથી મોટા પુત્ર સાથે પત્રવ્યવહાર શરૂ કર્યો હતો, <ref>ડિમ્બલેબી, પાનાં 204-206</ref>અને એવી ભલામણ કરી હતી કે આ પચીસ વર્ષીય રાજકુમારી ચાર્લ્સના યુવાનીના અનુભવો સામે સાંગોપાંગ ખરી ઉતરે છે. ચાર્લ્સે કર્તવ્યનિષ્ઠતા સાથે એમાન્ડાની માતા લેડી બ્રેબોર્ન (જે તેની દાદી પણ હતી)ને તેમની પુત્રીમાં પોતાને રસ હોવા વિશે લખ્યું હતું, જેને લેડી બ્રેબોર્ને માન્ય રાખ્યો હતો, અલબત્ત તેમણે એવું સૂચન કર્યું હતું કે આ સંબંધ ઉતાવળિયો છે.<ref>ડિમ્બલેબી</ref> આ ઘટનાક્રમને લીધે માઉન્ટબેટન ડગ્યાં નહીં. ચાર વર્ષ બાદ તેમને અને એમાન્ડાને ચાર્લ્સે પોતાની 1980ની ભારતયાત્રામાં પોતાની સાથે રહેવા માટે આમંત્રિત કર્યા હતા. બન્ને પિતાએ, જો કે, તેની સામે વાંધો લીધો. ફિલીપે એવી ફરિયાદ કરી કે વેલ્સના રાજકુમાર પોતાના સુપ્રસિદ્ધ કાકા (જેમણે ભારતના આખરી બ્રિટિશ વાઇસરોય અને ભારતના સૌપ્રથમ ગવર્નર જનરલ તરીકે ફરજ બજાવી હતી)ના પ્રભાવ હેઠળ છે, જ્યારે લોર્ડ બ્રેબોર્ને એવી ચેતવણી આપી કે તેઓ દંપતી બનવાનો નિર્ણય કરી શકે તે પૂર્વે ભારતની સંયુક્તપણે મુલાકાત લેવામાં આવશે તો માધ્યમોનું ધ્યાન તેમના પ્રત્યે ખેંચાઇ શકે છે, જેનાથી તેમના ભવ્ય ભાવિ સામે પ્રશ્નાર્થ ઉભો થઇ શકે છે.<ref name="dimbleby_263_265">ડિમ્બલેબી, પાનાં 263-265</ref> જો કે, ચાર્લ્સ એકલો ભારત તરફ પ્રસ્થાન કરે તે પૂર્વે જ, 1979ના ઓગસ્ટ મહિનામાં માઉન્ટબેટનની હત્યા થઇ ગઇ. ચાર્લ્સ જ્યારે પરત ફર્યા, ત્યારે તેમણે એમાન્ડાની સમક્ષ પ્રસ્તાવ મૂક્યો. જો કે, એમાન્ડાએ આ હુમલામાં પોતાના દાદા ઉપરાંત પોતાની પૈતૃક દાદી, અને નાનાભાઈ નિકોલસને પણ ગુમાવી દીધા હતા અને હવે તે શાહી પરિવારના મુખ્ય સદસ્ય બનવાના પરિણામથી નફરત કરતી હતી.<ref name="dimbleby_263_265"/> 1980ના જૂન મહિનામાં, ચાર્લ્સે 1974થી પોતાનું ઘર રહેલા શેવિનીંગ હાઉસનો પોતાના ભાવિ રહેઠાણ તરીકે સત્તાવાર રીતે અસ્વીકાર કર્યો. કેન્ટમાં આવેલું રજવાડી ઘર એવું શેવિનીંગને એમાન્ડાના સંતાનવિહીન મોટા-કાકા છેલ્લા સ્ટેનહોપ ઉમરાવ દ્વારા શાહી પરિવારને અન્ય દેણગી સાથે વારસામાં આપવામાં આવ્યું હતું, તેમને એવી આશા હતી કે આખરે આ ઘર ચાર્લ્સને જ મળવાનું છે.<ref>ડિમ્બલેબી, પાનાં 299-300</ref> ==સૌપ્રથમ લગ્ન== ચાર્લ્સ લેડી ડાયના ફ્રાન્સિસ સ્પેન્સરને 1977માં ડાયનાના આલ્થોર્પ ખાતેના ઘરની મુલાકાત દરમિયાન મળ્યાં હતા જ્યાં તેમની સાથે ડાયનાની મોટી બહેન સારાહ હતી, તેમ છતાં 1980ની ગ્રીષ્મ ઋતુ સુધી ચાર્લ્સે પ્રણયાત્મક દૃષ્ટિએ ડાયનાનો વિચાર કર્યો નહોતો. જુલાઈ મહિનામાં પોતાના એક મિત્રના ઘરે કાપણી કરીને ગોઠવેલા સુકા ઘાસની ગંજી પર તેઓ અને ડાયના એકસાથે બેઠાં હતા ત્યારે ચાર્લ્સે માઉન્ટબેટનના મૃત્યુનો ઉલ્લેખ કર્યો, જેનો ડાયનાને જવાબ આપ્યો કે તેના કાકાની અંતિમયાત્રા દરમિયાન ચાર્લ્સે ત્યક્તભાવ સેવવામાં આવ્યો હતો અને તેમનું ધ્યાન રાખવાની જરૂરત હતી. ચાર્લ્સના પસંદગીના જીવનચરિત્ર લેખક જોનાથન ડિમ્બલેબી જણાવ્યા પ્રમાણે, “ટૂંક સમયમાં લાગણીમાં કોઇ દેખીતો ઉભરો આવ્યા વિના, તેમણે ડાયનાને પોતાની ભાવિ પત્ની તરીકે જોવાનું ગંભીરતાપૂર્વક શરૂ કરી દીધું હતું.”<ref>ડિમ્બલેબી, પાનું 279</ref> બાલ્મોરલ અને સેન્ડ્રિન્ઘમની મુલાકાત દરમિયાન ડાયના પ્રિન્સની સાથે રહ્યાં હતા, જેને મોટાભાગના શાહી પરિવાર તરફથી ઉમળકાભર્યો પ્રતિસાદ સાંપડ્યો હતો. રાણીએ ચાર્લ્સને કોઇ સીધી સલાહ આપી નહોતી, અલબત્ત તેમના પિતરાઇ નોર્ટન નોચબુલ (એમાન્ડાના મોટાભાઈ) અને તેમની પત્ની પેનીએ આપી હતી. પરંતુ તેમણે એવો વાંધો લીધો કે ચાર્લ્સ ડાયનાના પ્રેમમાં હોય એવું જણાતું નથી અને તેણી ચાર્લ્સના હોદ્દાથી ખુબ મોહિત થઇ ગઇ હોય એવું જણાય છે, ચાર્લ્સ આ વાંધાઓથી ક્રોધે ભરાયા હતા.<ref>ડિમ્બલેબી, પાનાં 280-282</ref> દરમિયાન, આ દંપતીએ અવિરત અખબારી અટકળો અને પાછળ પડેલા પત્રકારોના કવરેજની વચ્ચે મુલાકાતો કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. પ્રિન્સ ફિલીપે ચાર્લ્સને જણાવ્યું કે જો તેઓ ટૂંક સમયમાં ડાયના અંગે કોઇ નિર્ણય લેશે નહીં તો અખબારોના બિનજરૂરી ધ્યાનને કારણે તેણીની પ્રતિષ્ઠાને હાનિ થઇ શકે છે. આ સલાહ ઉપરાંત ડાયના શાહી પરિવારની યોગ્ય વધુ માટેના માઉન્ટબેટનના ધારાધોરણો (અને દેખીતી રીતે જનતાના પણ) સાથે સુસંગત છે એવું લાગ્યા પછી ચાર્લ્સે સમય ગુમાવ્યા વિના આગળ ધપવા માટે ચેતવણી સ્વરૂપે પોતાના પિતાની સલાહ લીધી.<ref>ડિમ્બલેબી, પાનાં 281-283</ref> ===ડાયના સાથે સગાઇ અને લગ્ન=== [[ચિત્ર:British coin 25p (1981) reverse.jpg|thumb|right|ચાર્લ્સ અને ડાયનાના લગ્નને 1981 બ્રિટીશ ક્રાઉન પર યાદ કરવામાં આવ્યા (25 પેન્સ).]] પ્રિન્સ ચાર્લ્સે 1981માં ડાયના સમક્ષ પ્રસ્તાવ મૂક્યો, જેનો તેણીએ સ્વીકાર કર્યો, અને જ્યારે તેમણે તેના પિતા પાસે ડાયનાના હાથની માગણી કરી ત્યારે તેમણે સંમતિ આપી. આ સહઅસ્તિત્વને બ્રિટિશ અને કેનેડાની પ્રિવી કાઉન્સિલે (આવું એટલા માટે કરવામાં આવ્યું કેમ કે તેમના લગ્ન થકી પેદા થનારું સંતાન આ દેશોના તાજનો વારસદાર બને એવી સંભાવના હતી) મંજૂરી આપ્યા બાદ, ક્વીન-ઇન-કાઉન્સિલે કાયદાકીય જરૂરી મંજૂરી આપી, અને 29મી જુલાઈના રોજ સેંટ પૌલ’સ કેથેડ્રલ ખાતે ચાર્લ્સ અને ડાયના 3,500 આમંત્રિત મહેમાનો અને વિશ્વભરમાં ટેલિવિઝન પર જોઇ રહેલા 750 મિલિયન દર્શકોની નજરો સામે લગ્નગ્રંથિથી જોડાયા. રાણીના તમામ ગવર્નર-જનરલો, તેમજ યુરોપના ક્રાઉન્ડ હૅડ્સ (આમાં સ્પેનના રાજા જુઆન કાર્લોસ પહેલા બાકી હતા, જેમને આ લગ્નમાં ઉપસ્થિત નહીં રહેવા સલાહ આપવામાં આવી હતી કારણ કે નવદંપતિની મધુરજની યાત્રામાં જિબ્રાલ્ટરના વિવાદિત ક્ષેત્રમાં કરાનારા રોકાણનો સમાવેશ થતો હતો) ઉપસ્થિત રહ્યાં હતા. યુરોપના મોટાભાગના રાજ્યોના ચૂંટાયેલા વડાઓ મહેમાનોમાં સામેલ હતા, જેમાં ગ્રીસના પ્રમુખ કોન્સ્ટેન્ટાઇન કારમન્લિસ (તેમણે એટલા માટે ઇનકાર કર્યો હતો કે ગ્રીસના દેશવટો પામેલા રાજા કોન્સ્ટેન્ટાઇન બીજા, તેમનો એક નજીકના સગા અને બ્રિજરૂમના મિત્રને આ લગ્નમાં “કિંગ ઓફ ધ હૅલેનેસ” તરીકે આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા), અને આયર્લેન્ડના પ્રમુખ પેટ્રિક હિલેરી (જેમને તાઓસિયેચ ચાર્લ્સ હૌગે ઉત્તરીય આયર્લેન્ડના દરજ્જા અંગેના વિવાદને લીધે આ લગ્નમાં હાજરી નહીં આપવાની સલાહ આપી હતી). સલાહ આપવામાં આવી હતી ત્યારે સમય સરકારના પરિવર્તનનો પણ સમય હતો. પરંપરાગત રીતે આઇરિશ પ્રમુખ અને બ્રિટીશ રાજવી પરિવાર ઉત્તરી આયર્લેન્ડના મુદ્દે જાહેરમાં મળતા નથી. આ દંપતિએ ટેટબરી નજીકના હાઇગ્રોવ હાઉસ અને કેન્સિન્ગ્ટન પૅલેસ ખાતે રહેઠાણ બનાવ્યું હતું. લગભગ તરત જ, નવપરિણિત પ્રિન્સેસ ઓફ વૅલ્સ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની ગઇ હતી, વણનોંતર્યા પત્રકારો તેમનો પીછો કરતા રહેતા, અને સમૂહ માધ્યમોને કારણે તેમના પ્રત્યેક પગલાને લાખો લોકો અનુસરતા. આ દંપતિને બે બાળકો હતાઃ રાજકુમાર વિલિયમ (જન્મ 21 જૂન 1982) અને હેનરી (“હૅરી” તરીકે ઓળખાય છે) (જન્મ 15 સપ્ટેમ્બર 1984). પોતાના બાળકોનાં જન્મ સમયે હાજર રહેનાર સૌપ્રથમ શાહી પિતા બનીને ચાર્લ્સે દાખલો સ્થાપ્યો હતો.<ref name="time 1988"/> ===વિચ્છેદ અને છૂટાછેડા=== પ્રિન્સ અને પ્રિન્સેસ ઓફ વૅલ્સ વચ્ચેનોસંબંધ ટૂંક સમયમાં જ મુસીબતમાં મૂકાયો, પાંચ વર્ષની અંદર જ, આ “પરીકથા” સમાન લગ્ન ભંગાણના આરે આવીને ઉભા રહ્યાં. આ શાહી દંપતિ જ્યાં શામેલ હોય તે પ્રસંગો અને ઘટનાઓમાં સતત કેમિલા પાર્કર-બાઉલ્સની હાજરી ડાયના માટે અસહ્ય બની ગઇ. જાહેરમાં તથા ખાનગીમાં ડાયનાની વિરુદ્ધ {{Citation needed|date=March 2009}} બોલનારા ચાર્લ્સના સાથીદારોએ {{Who|date=March 2009}} એવો આક્ષેપ કર્યો હતો કે તેણી અસ્થિર અને સ્વભાવગત હતી; એક પછી એક, દેખીરી રીતે તેણે {{Weasel-inline|date=March 2009}} લાંબા સમયથી રહેલા ચાર્લ્સના સ્ટાફના સદસ્યોને બરખાસ્ત કરાવી દીધાં અને ચાર્લ્સના મિત્રો સાથેના તેમજ તેના પોતાના કુટુંબીજનો- પોતાના પિતા, માતા અને ભાઈ, અને શાહી પરિવારના સદસ્યો, જેવા કે યોર્કની ઉમરાવ સ્ત્રી સારાહ સાથેના સંબંધો ઘટાડી દીધાં.{{Citation needed|date=March 2009}} મહેલને રંજ થાય તે રીતે, પ્રિન્સેસે શાહી પરામર્શન માટેના સામાન્યપણે માન્ય સ્રોતો સિવાયના લોકો પાસેથી સલાહ લીધી હતી.{{Citation needed|date=March 2009}} પ્રિન્સે માગેલી મદદના પ્રતિસાદરૂપે, ડાયનાએ ઉદારતાથી જવાબ આપ્યો હતો. જો કે, લગ્નજીવનમાં થયેલી તકરારની માટે ચાર્લ્સને પણ જવાબદાર ઠેરવવામાં આવે છે, કેમ કે તેણે પાર્કર-બાઉલ્સ સાથે પોતાનું [[વ્યાભિચારયુક્ત]] અફૅર ફરી શરુ કરી દીધું હતું.<ref>ડિમ્બલેબી, જોનાથન, ''વેલ્સના રાજકુમાર, ગ્રંથસૂચિ'' , પાનું 395</ref> જાહેરમાં તેઓ એક દંપતી તરીકે રહેતા હતા તેમછતાં ચાર્લ્સ અને ડાયના 1980ના દશકના અંતભાગ સુધીમાં ખાસ્સા એવાં અલગ થઇ ગયા હતા. પ્રિન્સ હાઇગ્રોવમાં રહેતા હતા અને પ્રિન્સેસ કેન્સિંગ્ટન પૅલેસમાં રહેતી હતી. વધુ સમયગાળા સુધી બન્નેના અલગાવ અને એકબીજાની ઉપસ્થિતિમાં જોવા મળતી દેખીતી પ્રતિકૂળતા માધ્યમોના ધ્યાનમાં આવવી શરૂ થઇ ગઇ. વધુમાં ચોપાનિયાઓમાં અને સમાચારોમાં પુરાવાઓ અને બેવફાઇના પ્રત્યારોપો પ્રકાશિત થયા હતા. 1992 સુધીમાં આ લગ્ન ફક્ત નામનું જ રહ્યું હતું; તે જ વર્ષના ડિસેમ્બરમાં, યુનાઇટેડ કિંગડમના તત્કાલિન વડાપ્રધાન જોહન મેજરે બ્રિટિશ સંસદમાં પ્રિન્સ અને પ્રિન્સેસના ઔપચારિક વિચ્છેદની જાહેરાત કરી, ત્યારબાદ માધ્યમોએ પતિ-પત્નીના પક્ષ લેવાનું શરૂ કર્યું, જેના કારણે ''વૉર ઓફ વૅલ્સિસ'' તરીકે ઓળખાતો ઘટનાક્રમ સર્જાયો. 1993ના ઓક્ટોબરમાં, ડાયનાએ એક મિત્રને પત્રમાં જણાવ્યું કે તેનું માનવું છે કે તેના પતિ હવે ટિગ્ગી લેગ-બોર્કના પ્રેમમાં છે અને તેને પરણવા ઇચ્છે છે.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/monarchy/story/0,,2236744,00.html |title=Diana affair over before crash, inquest told &#124; guardian.co.uk |work=The Guardian |author=Rosalind Ryan and agencies |access-date=12 Oct. 2008 | location=London | date=7 Jan. 2008}}</ref> ચાર્લ્સ અને ડાયનાના લગ્નનો અંત 28 ઓગસ્ટ 1996ના રોજ ઔપચારિક છૂટાછેડા સાથે આવ્યો.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/20/newsid_2538000/2538985.stm |title=BBC ON THIS DAY &#124; 20 &#124; 1995: 'Divorce': Queen to Charles and Diana |publisher=BBC News |access-date=12 Oct. 2008 | date=20 Dec. 1995}}</ref> પ્રિન્સ અને પ્રિન્સેસ છૂટા પડ્યાના એક વર્ષ બાદ 31 ઓગસ્ટ 1997ના રોજ પેરિસમાં ડાયના એક કાર અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામી, તેની સાથે તેનો સાથીદાર ડોડી ફયાદ અને કારચાલક હેનરી પૌલ પણ હતા. મહેલના રાજકીય શિસ્તના નિષ્ણાતોએ એવી દલીલ કરી કે ડાયના હવે શાહી પરિવારની સદસ્ય નહોતી, અને તેની અંતિમયાત્રાની વ્યવસ્થા કરવાની જવાબદારી તેના પિયરપક્ષના લોકો- સ્પેન્સર પરિવાર અને ડાયનાની બહેનોની છે. આ દલીલને ચાર્લ્સે ફગાવી દીધી અને પોતાની ભૂતપૂર્વ-પત્નીની આખરી મંઝિલમાં સાથે રહેવા માટે પેરિસ ગયા. તેમણે એવો પણ આગ્રહ કર્યો હતો કે, ભાવિ રાજા (પોતાના પુત્ર વિલિયમ)ની માતા તરીકે, તેણીને ઔપચારિક શાહી અંતિમયાત્રાનું સન્માન અપાવું જોઇએ: જેથી ખાસ ડાયના માટે જ ઔપચારિક અંતિમયાત્રાની એક નવી જ શ્રેણી ઉભી કરવામાં આવી. ==બીજા લગ્ન== 1993માં, બ્રિટિશ ટેમ્બ્લોઇડ્સ પાસે 1989માં વેલ્સના રાજકુમાર અને કેમિલા પાર્કર-બાઉલ્સ વચ્ચે કથિતપણે સેલફોન પર થયેલી વાતચીતની રેકોર્ડિંગ્સ આવી, જેમાં ચાર્લ્સે પોતાની સાથેના તેના સંબંધોને લીધે કેમિલાનાં થયેલા અપમાન બદલ ખેદ વ્યક્ત કર્યો હતો, તેમાં બન્ને વચ્ચેની ભૌતિક સમીપતાને વ્યક્ત કરતા શબ્દપ્રયોગો પ્રગટ થયા હતા.<ref>[http://www.textfiles.com/phreak/camilla.txt 'ધ કેમિલાગેટટેપ્સ'], 18 ડિસેમ્બર 1989, ફોન ટ્રાન્સ્ક્રિપ્ટ, ફોન ફ્રિકીંગ- TEXTFILES.COM</ref> ત્યારપછીના વર્ષએ એક ટેલિવિઝન મુલાકાતમાં, ચાર્લ્સે એવી કબુલાત કરી કે તેણે વ્યાભિચાર કર્યો હતો “એ વખતે કે જ્યારે લગ્નજીવન પડી ભાંગ્યું હોવાનું સ્પષ્ટ થઇ ગયું હતું”. તે મુલાકાતમાં ચાર્લ્સે જણાવ્યું હતું કે તેમના પિતાએ એક રખાત રાખવાની મંજૂરી આપી દીધી હતી. આ નિવેદનને જો કે ડ્યુક ઓફ એડિનબર્ગે આવેશપૂર્વક ફગાવી દીધા, અને વ્યાભિચારની કબુલાતને કારણે પિતા અને પુત્ર વચ્ચે નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં તકરાર થઈ.{{Citation needed|date=December 2008}} બાદમાં જ્યારે એ સ્પષ્ટ થઇ ગયું કે ચાર્લ્સે એ જ કેમિલા પાર્કર-બાઉલ્સ સાથે વ્યાભિચાર કર્યો હતો કે જેની સાથે તેને પ્રેમ હતો, કેમિલાના પતિ એન્ડ્રુએ તાત્કાલિકપણે પોતાની પત્નીથી છૂટાછેડાની માગ કરી અને ત્યારપછી પ્રિન્સ સાથેના પોતાની પત્નીના ચાલી રહેલા પ્રણયફાગ વિશે ચૂપ રહ્યો. [[ચિત્ર:Charles Camilla Jamaica 2008.jpg|thumb|left|ચાર્લ્સ અને કેમિલા જમૈકામાં, 13 માર્ચ 2008.]] ચાર્લ્સે શ્રીમતી પાર્કર-બાઉલ્સ સાથેના પોતાના સંબંધોને વધુ જાહેર બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો અને તેને સ્વીકૃતિ મળી, તેમણે કેમિલાને વિવિધ પ્રસંગોમાં પોતાની બિનસત્તાવાર, પ્રાસંગિક સાથીદાર બનાવી. પ્રિન્સેસ ઓફ વૅલ્સના મૃત્યુના સમયે આ સાથ પર હંગામી અલ્પવિરામ મૂકી દેવામાં આવ્યું, પણ 1999માં પાર્કર-બાઉલ્સની બહેન એન્નાબેલ એલ્લિયોટના જન્મદિવસની પાર્ટી બાદ ચાર્લ્સ અને પાર્કર-બાઉલ્સની જાહેરમાં તસવીર પાડવામાં આવી, આ એક સંકેત હતો કે તેમનો સંબંધ હવે સત્તાવાર બની ગયો હતો.{{Citation needed|date=December 2008}} આ અનુભૂતિ વધુ બળવત્તર 2000ના જૂન મહિનામાં બની, તે વખતે ચાર્લ્સ અને પાર્કર-બાઉલ્સ રાણીને મળ્યાં હતા. 2003માં કેમિલાએ ચાર્લ્સના ઘરમાં પ્રવેશ કર્યો, જેના પરિણામે બન્ને ઘરના સુશોભનમાં ફેરફાર થયો, અલબત્ત બકિંગહામ પૅલેસે સ્પષ્ટ જણાવ્યું હતું કે નવીનીકરણની કામગીરીમાં જાહેર નાણાંનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો નહોતો. બન્નેના લગ્નની વ્યાખ્યા કરવી મુશ્કેલ હતી, ચર્ચ ઓફ ઇંગ્લેન્ડના ભાવિ સુપ્રીમ ગવર્નરને ચાર્લ્સના એક છૂટાછેડાં લીધેલ સ્ત્રી કે જેની સાથે તેણે ગેરકાયદે સંબંધો હતા તેની સાથેના લગ્ન વિવાદાસ્પદ જણાતા હતા. જાહેર જનતા અને ચર્ચ- બન્નેના મતો બદલાતા રહ્યાં, અને એક તબક્કે સિવિલ મેરેજ એક રુચિકર ઉપાય જણાયો.{{Citation needed|date=December 2008}} ===કેમિલા સાથે સગાઇ અને લગ્ન === {{Main|Wedding of Charles, Prince of Wales and Camilla Parker Bowles}} 10 ફેબ્રુઆરી, 2005ના રોજ ક્લેરેન્સ હાઉસે ચાર્લ્સ અને કેમિલા પાર્કર-બાઉલ્સની સગાઇ થયાની જાહેરાત કરી; પ્રિન્સે મૂળ તેની દાદીની સગાઇની વીંટી કેમિલાને આપી. 2 માર્ચના રોજ યોજાયેલી પ્રિવી કાઉન્સિલની બેઠકમાં, આ લગ્ન માટે રાણીની સંમતિ (રોયલ મેરેજિઝ એક્ટ 1772 અનુસાર જરૂરી) લેવામાં આવી.<ref>{{Cite web |url=http://www.privy-council.org.uk/files/word/Orders%20in%20Council%202%20March%202005.doc |title=ઓર્ડર ઇન કાઉન્સિલ, 2 માર્ચ 2005 |access-date=2010-11-30 |archive-date=2010-11-03 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20101103140224/http://www.privy-council.org.uk/files/word/Orders%20in%20Council%202%20March%202005.doc |url-status=dead }}</ref> કેનેડામાં, જો કે, ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ જસ્ટિસે એવો નિર્ણય જાહેર કર્યો કે આ લગ્ન માટે મંજૂરી આપવા માટે કેનેડા માટેની રાણીની પ્રિવી કાઉન્સિલે બેઠક યોજવાની જરૂરત નથી, કેમ કે આ લગ્નથી બાળક થવાનું નથી અને તેથી કેનેડાના તાજના વારસાઇ હક્ક ઉપર કોઇ અસર થવાની નથી.<ref>{{Cite news| last=Valpy| first=Michael| author-link=Michael Valpy| title=Scholars scurry to find implications of royal wedding| newspaper=The Globe and Mail| date=2 November 2005| url=http://www.theglobeandmail.com/servlet/Page/document/v5/content/subscribe?user_URL=http://www.theglobeandmail.com%2Fservlet%2FArticleNews%2FTPStory%2FLAC%2F20050211%2FPROTOCOL11%2FTPInternational&ord=5357017&brand=theglobeandmail&force_login=true| access-date=4 March 2009}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> આ બન્નેના લગ્ન તે જ વર્ષની 8 એપ્રિલે વિન્ડસર કૅસલ ખાતે એક નાગરિક સમારોહ દરમિયાન અને ત્યારબાદ સેંટ જ્યોર્જ’સ ચૅપલ ખાતે ધાર્મિક આશીર્વાદ સાથે યોજાવાના હતા. પરંતુ, જો આ નાગરિક લગ્ન વિન્ડસર કૅસલમાં યોજાય તો ત્યારપછી ત્યાં લગ્ન કરવા ઇચ્છતા અન્ય લોકો માટે પણ તેને ઉપલબ્ધ કરવો પડે તેમ હતું, આથી સ્થળ બદલીને વિન્ડસર ગિલ્ડહૉલ રાખવામાં આવ્યું. 4 એપ્રિલના રોજ, એવી જાહેરાત કરવામાં આવી કે વેલ્સના રાજકુમાર અને આમંત્રિત મહેમાનો પૈકીના કેટલાક મહાનુભાવો પોપ જોહન પોલ બીજાની અંતિમયાત્રામાં ઉપસ્થિત રહી શકે તે માટે લગ્નને એક દિવસ પાછા ઠેલવામાં આવ્યા છે. ચાર્લ્સના માતાપિતા આ લગ્ન સમારોહમાં હાજર રહ્યાં નહોતા. ચર્ચ ઓફ ઇંગ્લેન્ડના સુપ્રીમ ગવર્નર તરીકેના પોતાના પદને લીધે રાણી ખચકાયાં હતા.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4289417.stm |title=BBC NEWS &#124; UK &#124; Q&A: Queen's wedding decision |publisher=BBC News |date=Last Updated: |access-date=12 Oct. 2008}}</ref> રાણી અને ડ્યુક ઓફ એડિનબરોએ જોકે આશીર્વાદ આપવાની વિધિમાં ઉપસ્થિત રહ્યાં અને તેમણે ત્યારબાદ નવદંપતિ માટે વિન્ડસરના કિલ્લામાં સત્કાર સમારોહ યોજ્યો હતો.<ref>{{cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2005/04/09/world/main686994.shtml |title=Charles And Camilla Finally Wed, After 30 Years Of Waiting, Prince Charles Weds His True Love&nbsp;— CBS News |publisher=Cbsnews.com |date=9 April 2005 |access-date=12 Oct. 2008 |archive-date=12 નવેમ્બર 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101112201734/http://www.cbsnews.com/stories/2005/04/09/world/main686994.shtml |url-status=dead }}</ref> ====પશ્ચાતાપની વિધિ==== ચાર્લ્સ અને કેમિલાના લગ્નને આશીર્વાદ દરમિયાન કેન્ટરબરીના આર્કબિશપ દ્વારા 1662ના સામાન્ય પ્રાર્થના પુસ્તકમાંથી પશ્ચાતાપની વિધિનો ઉમેરો કરવામાં આવ્યો. શાહી દંપતિએ ઉપસ્થિત સભાસદોને ઘોષણા કરાવડાવી કેઃ <blockquote>અમે અમારા અગણિત પાપો અને નબળાઇઓને સ્વીકારીએ છીએ તથા તેનો શોક કરીએ છીએ, જેને અમે સમયે સમયે બોલચાલ, વિચાર અને કર્મ દ્વારા પવિત્ર ઇશ્વરની વિરુદ્ધ આચર્યું છે, અને તેમનો રોષ તથા પ્રકોપ વ્હોરી લીધો છે.<ref>[http://marriage.about.com/od/royalty/a/charleswedding.htm "ધ વેડિંગ ઓફ પ્રિન્સ ચાર્લ્સ એન્ડ કેમિલા"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111025143536/http://marriage.about.com/od/royalty/a/charleswedding.htm |date=2011-10-25 }} દ્વારા ટંકાયેલું, ઉપયોગ 7 ફેબ્રુઆરી 2010.</ref></blockquote> આ “ઉગ્ર પશ્ચાતાપની વિધિ” શાહી દંપતિએ પોતાના પાછલા લગ્નો દરમિયાન આચરેલા વ્યાભિચારી પ્રણયના પાપને શમાવવા માટે કરવામાં આવી હોય એવું જણાતું હતું.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-344100/Charles-say-sorry-affair.html "ચાર્લ્સ ટુ સે સોરી ફોર અફેર"], ઉપયોગ 7 ફેબ્રુઆરી 2010.</ref> ====નાગરિક લગ્નની કાયદેસરતા==== આ લગ્નને કારણે ચાર્લ્સ ઇંગ્લેન્ડમાં નાગરિક વિધિ અનુસાર લગ્ન કરનારા શાહી પરિવારના સૌપ્રથમ સદસ્ય બન્યા. બીબીસી (BBC) દ્વારા પ્રસિદ્ધ કરાયેલા સત્તાવાર દસ્તાવેજોમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે આ પ્રકારના લગ્ન ગેરકાયદેસર છે,<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/panorama/4262943.stm |title=BBC NEWS &#124; Programmes &#124; Panorama &#124; Possible bar to wedding uncovered |publisher=BBC News |date=Last Updated: 14 Feb. 2005 |access-date=12 Oct. 2008}}</ref> અલબત્ત ક્લેરેન્સ હાઉસ દ્વારા તેને રદિયો આપવામાં આવ્યો હતો,<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/panorama/4262963.stm |title=BBC NEWS &#124; Programmes &#124; Panorama &#124; Panorama: Lawful impediment? |publisher=BBC News |date=Last Updated: 14 Feb. 2005 |access-date=25 Feb. 2009}}</ref> અને તત્કાલીન સરકાર દ્વારા તેને રદબાતલ ગણાવવામાં આવ્યા હતા.<ref>{{cite web|url=http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200405/ldhansrd/vo050224/text/50224-51.htm#50224-51_head0 |title=Royal Marriage; Lords Hansard Written Statements 24 Feb 2005 : Column WS87 (50224-51) |author=The Secretary of State for Constitutional Affairs and Lord Chancellor (Lord Falconer of Thoroton) |publisher=Publications.parliament.uk |date=24 Feb. 2005 |access-date=12 Oct. 2008}} સંકલિત અંશો : "સરકાર તે વાતથી સંતુષ્ટ છે કે વેલ્સના રાજકુમાર અને શ્રીમતિ પાર્કર બાઉલ્સ માટે અન્ય કોઇ પણ વ્યક્તિની જેમ મેરેજ એક્ટ 1949ની ભાગ 3 અંતર્ગત નાગરિક ઉજવણી દ્વારા લગ્ન કરવા કાયદેસર છે. ¶ ઇંગ્લેન્ડમાં મેરેજ એક્ટ 1836 મારફતે સિવિલ મેરેજ દાખલ કરાયા હતા. કલમ 45 જણાવે છે કે કાયદો... કોઇ પણ રાજવી પરિવારના લગ્નને લાગુ નહીં પડે." ¶ પરંતુ મેરેજ એક્ટ 1949 દ્વારા 1836 કાયદામાં સિવિલ મેરેજની જોગવાઇઓ રદ કરવામાં આવી હતી. 1836 એક્ટના બાકીના તમામ ભાગ, કલમ 45 સહિત, રજિસ્ટ્રેશન સર્વિસ એક્ટ 1953 દ્વારા રદ કરાયા હતા. માટે 1836 એક્ટનો કોઇ પણ ભાગ કાયદાની પુસ્તક પર નહીં રહે."</ref> ==અંગત રસ== મુખ્ય વારસદાર તરીકેના પોતાના વર્ષો દરમિયાન પ્રિન્સ ઓફ વૅલ્સ સંખ્યાબંધ રસના વિષયો તથા ગતિવિધિઓ ધરાવતા હતા, અને સકાવતી કાર્યો તેમજ સ્થાનિક સમુદાયો સાથે સહકાર સાધવામાં પોતાનો સમય અને પ્રયાસો રેડતાં હતા. ધ પ્રિન્સ’સ ટ્રસ્ટની સ્થાપના થયા બાદ, તેમણે વધુ 15 સખાવતી સંસ્થાઓ સ્થાપી હતી, અને હવે તેઓ આ તમામ સંસ્થાઓ તેમજ અન્ય બે સંસ્થાઓના પ્રમુખ તરીકે ફરજ નિભાવતા હતા. આ સંસ્થાઓ એકસાથે મળીને હળવાશમાં ''ધ પ્રિન્સ’સ ચેરિટીઝ'' તરીકે ઓળખાતી હતી, જેમણે વાર્ષિક આશરે 110 મિલિયન પાઉન્ડ એકત્ર કર્યા હોવાનો દાવો કરાય છે.<ref>{{cite web|url=http://www.princeofwales.gov.uk/personalprofiles/theprinceofwales/atwork/theprincescharities/ |title=The Prince of Wales&nbsp;— The Prince's Charities |publisher=Princeofwales.gov.uk |date= |access-date=12 Oct. 2008}}</ref> ચાર્લ્સ અન્ય આશરે 350 ચેરિટીઝ અને સંસ્થાઓના પેટ્રન પણ છે,<ref>{{cite web|url=http://www.princeofwales.gov.uk/personalprofiles/theprinceofwales/patronages/index.html |title=The Prince of Wales&nbsp;— Patronages |publisher=Princeofwales.gov.uk |date= |access-date=12 Oct. 2008}}</ref> તથા કોમનવેલ્થ મૂલકોના વિસ્તારોમાં આ સંસ્થાઓની કામગીરી હાથ ધરે છે; ઉદાહરણ તરીકે, તેઓ કેનેડાના તેમના પ્રવાસનો યુવાનો, અસક્ષમ લોકો, પર્યાવરણ, કલા, દવા, વડીલો, વારસાની જાળવણી તથા શિક્ષણ પ્રત્યે ધ્યાન ખેચવામાં મદદરૂપ થવાના એક રસ્તા તરીકે ઉપયોગ કરે છે.<ref name="autogenerated2">{{cite web |url=http://www.canadianheritage.gc.ca/special/royalvisit/biography.htm |title=Royal Visit 2001 |publisher=Canadianheritage.gc.ca |date= |access-date=12 Oct. 2008 |archive-date=2008-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922153922/http://www.canadianheritage.gc.ca/special/royalvisit/biography.htm |url-status=dead }}</ref> ચાર્લ્સના ભૂતપૂર્વ અંગત સચિવએ વર્ણન કર્યા પ્રમાણે પ્રિન્સ એ પ્રસ્થાપિત સરકારથી અસંતુષ્ટ એક એવા વ્યક્તિ છે કે જે બહુમતી રાજકીય દ્વષ્ટિકોણોથી જૂદું જ કામ કરે છે.<ref name="BBCjournals">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/4734798.stm |title=BBC NEWS &#124; UK &#124; Charles 'adopted dissident role' |publisher=BBC News |date=Last Updated: |access-date=12 Oct. 2008}}</ref> જોનાથન ડિમ્બલેબીએ નોંધ્યા પ્રમાણે “પ્રિન્સ વિશ્વની સ્થિતિ અંગે સંખ્યાબંધ દૃષ્ટિકોણ ધરાવે છે.”<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article5161186.ece|title=Prince Charles: Ready for active service|date=16 November 2008|work=The Times|location=London|access-date=29 March 2009|first=Jonathan|last=Dimbleby|archive-date=5 જૂન 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100605031405/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article5161186.ece|url-status=dead}}</ref> ===પર્યાવરણ નિર્માણ=== વેલ્સના રાજકુમારે અવારનવાર સ્થાપત્ય અને શહેરી આયોજન અંગે જાહેર સમારોહોમાં પોતાના વિચારો વ્યક્ત કર્યા છે, જેમાં તેમણે “પર્યાવરણ, સ્થાપત્ય, શહેરની આંતરિક કાયાપલટ અને જીવનની ગુણવત્તા જેવા મુદ્દાઓ વિશે ઊંડી કાળજી” લેવા અંગે ચિંતાનો સૂર વ્યક્ત કર્યો હતો. ક્રિસ્ટોફર એલેક્ઝેન્ડર અને લિયોન ક્રાયરના વિચારોની જેવા નવ-પરંપરાગત વિચારોની તરફેણ માટે ચાર્લ્સ જાણીતા છે. 1984ના હુમલાઓ વિશે રોયલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ બ્રિટિશ આર્કિટેક્ટ્સ ખાતે બ્રિટિશ આર્કિટેક્ચરલ કમ્યૂનિટીને કરેલા પોતાના સંબોધનમાં ચાર્લ્સે આ વિચારો વ્યક્ત કર્યા હતા જેમાં લંડનમાં નેશનલ ગેલેરીના સૂચિત વિસ્તરણને “બિહામણાં ગુમડાં” તરીકે વર્ણવ્યું હતું. ચાર્લ્સે એક પુસ્તક પણ પ્રસિદ્ધ કરેલું છે અને તેમણે ''અ વિઝન ઓફ બ્રિટન'' શીર્ષક ધરાવતું દસ્તાવેજી ચિત્ર પણ બનાવ્યું છે, જેમાં આધુનિક સ્થાપત્યના કેટલાક પાસાઓની આલોચના કરવામાં આવી છે. વ્યવસાયિક આર્કિટેક્ચરલ પ્રેસે આલોચના કરી હોવા છતાં, પ્રિન્સે પોતાના વિચારો રજૂ કરવાનું અને પરંપરાગત શહેરવાદ, માનવ સૂચકાંકની આવશ્યક્તા, નવા વિકાસના સંકલિત તત્વ અને સાતત્યપૂર્ણ ડિઝાઇન તરીકે ઐતિહાસિક ઇમારતોની પુર્નસ્થાપના અને જળવાઇ રહે એવી રચનાની હિમાયત કરવાનું ચાલુ રાખ્યું છે. ચાર્લ્સની ચેરિટી સંસ્થાઓ પૈકીની બે ખાસ કરીને રચના વિશે ચાર્લ્સના સિદ્ધાંતોને રજૂ કરે છે જેમાં ધ પ્રિન્સ’સ રિજનરેશન ટ્રસ્ટ (જેને 2006માં હેરિટેજ અને ફિનીક્સ ટ્રસ્ટના એકીકરણ કરીને બનાવવામાં આવ્યું હતું.) અને ધ પ્રિન્સ’સ ફાઉન્ડેશન ફોર ધ બિલ્ટ એન્વાયરમેન્ટ (જેમાં 2001માં ધ પ્રિન્સ ઓફ વેલ્સ’સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ આર્કિટેક્ચરને ભેળવી દેવાયું હતું)નો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં, પ્રિન્સ ચાર્લ્સની પ્રેરણાથી પાઉન્ડબરી ગામની રચના કરવામાં આવી હતી, જેની મુખ્ય યોજના લિયોન ક્રાયરે બનાવી હતી. 1996માં કેનેડાના નગરોમાં આવેલા ઐતિહાસિક સ્થળો પૈકીના ઘણાના નિરંકુશ વિધ્વંસ બાદ ચાર્લ્સે કેનેડામાં બિલ્ટ એન્વાયરમેન્ટ માટે એક રાષ્ટ્રીય ટ્રસ્ટની સ્થાપના કરવામાં મદદ કરી હતી. તેમણે કેનેડાના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ કેનેડિયન હેરિટેજને બ્રિટનનાં સમાન ટ્રસ્ટ પર આધારિત ટ્રસ્ટની રચના કરવામાં મદદનો પ્રસ્તાવ કર્યો હતો, અને 2007નું વર્ષ પૂરું થતાની સાથે કેનેડામાં તેમની માતાના પ્રતિનિધિઓના 2007 ફેડરલ બજેટમાં આની વ્યવસ્થા થઇ, અને આખરે કેનેડાનું નેશનલ ટ્રસ્ટનો સંપૂર્ણપણે અમલ થયો. 1999માં, હેરિટેજ કેનેડા ફાઉન્ડેશન દ્વારા ઐતિહાસિક સ્થળોની જાળવણી કરવામાં સતતપણે પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવનારી મ્યુનિસિપલ ગવર્મેન્ટને અપાતા વેલ્સના રાજકુમાર પ્રાઇઝ ફોર મ્યુનિસિપલ હૅરિટેજ લિડરશીપ માટે પોતાના બિરુદનો ઉપયોગ કરવા દેવાની છૂટ આપવા માટે પણ ચાર્લ્સ સંમત થયા હતા.<ref>{{cite web |url=http://www.heritagecanada.org/eng/services/winners.html#pow |title=The Heritage Canada Foundation&nbsp;— Heritage Services |publisher=Heritagecanada.org |date= |access-date=12 Oct. 2008 |archive-date=2008-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080914170352/http://www.heritagecanada.org/eng/services/winners.html#pow |url-status=dead }}</ref> સ્થાપત્યની દિશામાં પોતાના પ્રયાસો માટે ચાર્લ્સ પુરસ્કારો પણ મેળવી ચૂક્યાં છે જેમાં 2005માં મળેલો નેશનલ બિલ્ડીંગ મ્યુઝિયમના વિન્સેન્ટ સ્કલી પ્રાઇઝ કે જે કેટરિના વાવાઝોડાને કારણે થયેલા નુકશાનનો અભ્યાસ કરવા માટે દક્ષિણ મિસિસિપી અને ન્યુ ઓર્લિયોન્સના પ્રવાસ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની મુલાકાત દરમિયાન મળ્યો હતો; આ વાવાઝોડાને લીધે સમાજને થયેલા નુકશાનનો પુનરોદ્ધાર કરવા માટે ચાર્લ્સે પોતાના પુરસ્કારની 25,000 ડોલરની રકમનું દાન કર્યું હતું. 1997ના પ્રારંભમાં, વેલ્સના રાજકુમારે નિકોલ સૌસીઝુના સામ્યવાદી શાસન દરમિયાન થયેલા વિનાશ પૈકીના કેટલાકને, ખાસ કરીને ટ્રેન્સિલવૅનિયાના ઓર્થોડોક્સ મઠ અને સેક્સન ગામોને, નજરે જોવા તથા તે તરફ લોકોનું ધ્યાન ખેંચવા માટે [[રોમાનિયા]]ની મુલાકાત પણ લીધી હતી, <ref name="ref1">[http://www.evz.ro/article.php?artid=120139 "મિસેલેનિયસ," ઇવેનિમેન્ટુલ ઝીલી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071230110420/http://www.evz.ro/article.php?artid=120139 |date=2007-12-30 }}, 13 મે 2003</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1971271.stm |title=BBC News &#124; EUROPE &#124; Prince opposes Dracula park |publisher=BBC News |date=6 May 2002<!--, 18:18 GMT 19:18 UK -->|access-date=12 Oct. 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ihbc.org.uk/context_archive/75/Charles/Charles.html |title=Prince of Wales inspects IHBC work in Transylvania |publisher=Ihbc.org.uk |date= |access-date=12 Oct. 2008 |archive-date=2011-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110613195605/http://www.ihbc.org.uk/context_archive/75/Charles/Charles.html |url-status=dead }}</ref> અહીં તેમણે એક ઘર ખરીદ્યુ હતું.<ref>{{cite web |url=http://www.hotnews.ro/articol_58302-Cum-merg-afacerile-printului-Charles-in-Romania.htm |title=Cum merg afacerile printului Charles in Romania&nbsp;— Arhiva noiembrie 2007 - HotNews.ro |publisher=Hotnews.ro |date= |access-date=12 Oct. 2008 |language=Romanian |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929095818/http://www.hotnews.ro/articol_58302-Cum-merg-afacerile-printului-Charles-in-Romania.htm |url-status=dead }}</ref> સાંસ્કૃતિક પરંપરા અને ઓળખની કદર કરે એવા સ્થાપત્યની તરફેણ કરતી રોમાનિયાની બે રોમાનિયન બિલ્ટ એન્વાયરમેન્ટ સંસ્થાઃ મિહાઇ એમિનેસ્ક્યુ ટ્રસ્ટ અને ઇન્ટરનેશનલ નેટવર્ક ફોર ટ્રેડિશનલ બિલ્ડિંગ, આર્કિટેક્ચર, એન્ડ અર્બનિઝમના<ref>{{cite web |url=http://www.mihaieminescutrust.org/content/nd_standard.asp?n=114 |title=The Mihai Eminescu Trust |publisher=Mihaieminescutrust.org |date= |access-date=12 Oct. 2008 |archive-date=2008-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024000010/http://www.mihaieminescutrust.org/content/nd_standard.asp?n=114 |url-status=dead }}</ref> ચાર્લ્સ પેટ્રન પણ બન્યા હતા. “ચાર્લ્સ ઇસ્લામિક કલા અને સ્થાપત્યની ઊંડી સમજણ” પણ ધરાવે છે, અને તેઓ ઓક્સફર્ડ સેન્ટર ફોર ઇસ્લામિક સ્ટડીઝના ભવન અને બગીચાના બાંધકામ સાથે પણ સંકળાયેલા છે જેમાં ઇસ્લામિક અને ઓક્સફર્ડની સ્થાપત્યશૈલીઓનો સમન્વય થાય છે.<ref name="princeofwales"/> સ્થાપત્યમાં ચાર્લ્સની સામેલગીરીને કારણે વિવાદો પણ થયા છે, ખાસ કરીને પોતે જેની સાથે અસંમત હોય તે અભિગમ અથવા સ્થાપત્ય શૈલી ધરાવતા પ્રોજેક્ટ્સની પુર્નરચનામાં પોતાના અંગત હસ્તક્ષેપને લીધે વિવાદો થયેલા છે. તેમણે ખાસ કરીને આધુનિકવાદ અને પ્રવૃત્તિવાદ જેવી શૈલીઓનો તેમણે વિરોધ કર્યો છે.<ref name="ArchCon1">{{cite web| url=http://www.msnbc.msn.com/id/30686547/| publisher=[[MSNBC]]| title=Architects urge boycott of Prince Charles speech| date=11 May 2009| access-date=20 Jun. 2009| archive-date=30 સપ્ટેમ્બર 2009| archive-url=https://web.archive.org/web/20090930012156/http://www.msnbc.msn.com/id/30686547/| url-status=dead}}</ref><ref name="ArchCon3">{{cite web|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601117&sid=aZWgmQ.WDjtM| publisher=[[Bloomberg L.P.]]| title=Prince Charles Faces Opponents, Slams Modern Architecture | date=12 May 2009| access-date=20 Jun. 2009}}</ref><ref name="ArchCon4">{{cite news|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8045027.stm|publisher=BBC| title=Architects to hear Prince appeal | date=12 May 2009| access-date=20 Jun. 2009}}</ref> પ્રિટ્ઝકર પ્રાઇઝ અને સ્ટિર્લિંગ પ્રાઇઝના મેળવી ચૂકેલા રિચર્ડ રોજર્સે યોજનાઓમાં પ્રિન્સના અંગત હસ્તક્ષેપનું વર્ણન “સત્તાના દુરૂપયોગ” અને “ગેરબંધારણીય” તરીકે કર્યું છે.<ref name="ArchCon2">{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/uk/2009/jun/15/prince-charles-richard-rogers-architecture|work=The Guardian |location=UK| title=Prince Charles's meddling in planning 'unconstitutional', says Richard Rogers| date=15 Jun. 2009| access-date=20 Jun. 2009 | location=London | first=Robert | last=Booth}}</ref> 2009માં, રોજર્સ દ્વારા રચાનારી ચેલ્સિયા બેરેક્સના ડેવલપર એવા કતારના શાહી પરિવારને ચાર્લ્સે એક પત્ર લખ્યો હતો, જેમાં રોજર્સની રચના “અયોગ્ય” હોવાનું સૂચન કર્યું હતું. પરિણામરૂપે, આ યોજનામાંથી રોજર્સને પડતો મૂકાયો હતો અને વિકલ્પ સૂચવવા માટે ધ પ્રિન્સ’સ ફાઉન્ડેશન ફોર ધ બિલ્ટ એન્યારમેન્ટની નિમણૂંક કરવામાં આવી હતી.<ref name="ArchCon3"/> રોજર્સે એવો દાવો પણ કર્યો છે કે રોયલ ઓપેરા હાઉસ અને પેટર્નોસ્ટર સ્ક્વેરમાં તેની રચનાને અટકાવવા માટે પ્રિન્સે હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો.<ref name="ArchCon3"/> ચાર્લ્સના અંગત હસ્તક્ષેપોએ સ્થપતિ સમુદાયના જાણીતા સભ્યોની આલોચના વહોરી લીધી છે. નોર્મન ફોસ્ટર, ઝેહા હદીદ, જેક્વસ હેર્ઝોગ, જીયાન નોઉવેલ, રેન્ઝો પિયાનો અને ફ્રાન્ક ગેહરી તથા અન્યોએ ધ સન્ડે ટાઇમ્સને આ વિશે એક એક પત્ર લખ્યો હતો. આ પૈકીના દરેકે પ્રિટ્ઝકર પ્રાઇઝ મેળવેલા છે.<ref name="ArchCon3"/> તેમણે લખ્યું હતું કે ચેલ્સિયા બેરેક્સ પ્રોજેક્ટના કિસ્સામાં પ્રિન્સ દ્વારા કરાયેલી “અંગત ટિપ્પણીઓ” અને “પરદે કે પીછેના પ્રચારે” “ખુલ્લી અને લોકતાંત્રિક આયોજન પ્રક્રિયાને” ખોરંભે ચઢાવી છે.<ref name="ArchCon3"/> તેવી જ રીતે, પિયર્સ ગોફ સીબીઇ (CBE) અને અન્ય સ્થપતિઓએ એક પત્ર લખીને રોયલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ બ્રિટિશ આર્કિટેક્ટ્સને ચાર્લ્સ દ્વારા કરાનારા સંબોધનનો બહિષ્કાર કરવા પ્રેર્યાં હતા. આ પત્રમાં ગોફે સ્થાપત્ય વિશેના ચાર્લ્સના વિચારોને “વર્ચસ્વવાદી” ગણાવ્યા હતા.<ref name="ArchCon1"/><ref name="ArchCon4"/> ===કુદરતી પર્યાવરણ=== [[ચિત્ર:Revolve Eco Rally 2007.jpg|right|thumb|300px|રિવોલ્સ ઇકો રેલી, 2007ના શાહી પ્રારંભમાં સર સ્ટર્લિંગ મોસ અને ઝેક ગોલ્ડસ્મિથ સાથે ભાગ લઇ રહેલા વેલ્સના રાજકુમાર]] 1980ના દાયકાના પ્રારંભથી, ચાર્લ્સે પર્યાવરણીય સંવેદનશીલ વિચારણસરણીને પ્રોત્સાહિત કરવામાં નેતાની ભૂમિકા ભજવીને પર્યાવરણ સંબંધી પ્રશ્નોમાં ઊંડો રસ લીધો છે.{{Citation needed|date=October 2009}}. હાઇગ્રૂવ એસ્ટેટમાં રહેવા ગયા બાદ તે સજીવ ખેતી પર તેમનું ધ્યાન વધતું ગયું, જેના પરીણામે 1990માં તેમની પોતાની ઓર્ગેનિક બ્રાન્ડ ડચી ઓરીજનલ્સનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો,<ref>{{cite web |url=http://www.duchyoriginals.com/public/duchy/ourstory/default.aspx# |title=The history of Duchy Originals, its commitment to charity and our producers |publisher=Duchyoriginals.com |date= |access-date=12 Oct. 2008 |archive-date=2008-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081119151737/http://www.duchyoriginals.com/public/duchy/ourstory/default.aspx |url-status=dead }}</ref> જે હાલમાં ખાદ્યપદાર્થોથી માંડીને ગાર્ડન ફર્નિચર સહિતની 200 જેટલી સાતત્યપૂર્ણ ચીજવસ્તુઓનું ઉત્પાદન કરે છે, જેનો નફો (2008ની સ્થિતિએ 6 મિલિયન પાઉન્ડ) ધ પ્રિન્સ'સ ચેરીટીઝમાં દાનમાં આપવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.duchyoriginals.com/public/duchy/charity/ |title=The history of Duchy Originals, its commitment to charity and our producers |publisher=Duchyoriginals.com |date= |access-date=12 Oct. 2008 |archive-date=2008-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080704181905/http://www.duchyoriginals.com/public/duchy/charity/ |url-status=dead }}</ref> તેમના એસ્ટેટમાં પોતાના કાર્યોને દર્શાવતા ચાર્લ્સે (ચાર્લ્સ ક્લોવર, ''ડેઇલી ટેલિગ્રાફ'' ના પર્યાવરણ એડિટર) સાથે મળીને ''હાઇગ્રૂવ-એન એક્સપરિમેન્ટ ઇન ઓર્ગેનિક ગાર્ડનિંગ એન્ડ ફાર્મિંગ'' નામનું પુસ્તક લખ્યું છે, જે 1993માં પ્રકાશિત થયું હતું અને તે ગાર્ડન ઓર્ગેનિકને ઉત્તેજન પૂરું પાડે છે. આવી જ રીતે, વેલ્સના રાજકુમાર ખેતી અને તેની સાથે સંકળાયેલા ઉદ્યોગોમાં સંકળાયા, નિયમિત રીતે ખેડૂતોને મળીને તેમના વ્યાપાર અંગે ચર્ચા કરતાં, જો કે 2001માં યુકેમાં પ્રસરેલા ફૂટ-એન્ડ-માઉથ રોગચાળાએ ચાર્લ્સને એસિનીબોઇઆ ટાઉન હોલમાં તેમના મળવા આવેલા સેસકેચવનના ઓર્ગેનિક ખેતી કરતાં ખેડૂતોને મળતા રોક્યા હતા. 2004માં, તેમણે મટન રેનેસાં કેમ્પેઇનની સ્થાપના કરી હતી જેનો ઉદ્દેશ બ્રિટીશ ઘેટાં ઉછેરતા ખેડૂતોને સહાય કરવાનો અને મટનને બ્રિટનમાં વધારે આકર્ષક બનાવવાનો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.muttonrenaissance.org.uk/index.php |title=What is The Mutton Renaissance |access-date=23 Jan. 2008 |format= |work=[[Mutton Renaissance Campaign]] |archive-date=2010-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125032529/http://www.muttonrenaissance.org.uk/index.php |url-status=dead }}</ref> જો કે તેમના સજીવ ખેતીના પ્રયાસોની મિડિયા દ્વારા ટીકા કરવામાં આવી – ''ધ ઇન્ડિપેન્ડેન્ટે'' ઓક્ટોબર 2006માં જણાવ્યા અનુસાર, "...ડચી ઓરીજનલ્સની સફળતાની વાર્તામાં ચોક્કસ ચીજવસ્તુના વેચાણ કાર્યક્રમમાં વણી લેવામાં આવતા સમાધાન અને અનૈતિક બાબતોનો સમાવેશ થાય છે."<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/living/food_and_drink/features/article1816837.ece |title=Oatcakes at dawn: The truth about Duchy Originals&nbsp;— Features, Food & Drink&nbsp;— The Independent |work=The Independent |location=London |author=What on earth do you do with a quail's egg? |access-date=12 Oct. 2008 |date=7 Oct. 2006 |archive-date=2007-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015074838/http://independent.co.uk/living/food_and_drink/features/article1816837.ece |url-status=dead }}</ref> અને ફેબ્રુઆરી 2007 ડચી પ્રોડક્ટ્સ પર જ આકરા પ્રહારો કરવામાં આવ્યા, જેમાં ટેબ્લોઇડ ''ડેઇલી મેઇલે'' દાવો કર્યો કે ખોરાક "બીગ મેક્સ કરતાં વધારે અસ્વાસ્થપ્રદ હતો".<ref>{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=438997&in_page_id=1770 |title=Hypocrite Prince Charles' own brand food unhealthier than Big Macs &#124; Mail Online |work=The Daily Mail |location=London |date= 27 February 2007|access-date=12 Oct. 2008 | first=Sean | last=Poulter}}</ref> 2007માં ચાર્લ્સે ધ પ્રિન્સ'સ મે ડે નેટવર્ક લોન્ચ કર્યું, જે વાતાવરણમાં થતાં પરીવર્તન સામે પગલાં લેતાં વ્યવસાયને પ્રોત્સાહન આપે છે. ડિસેમ્બર 2006માં ક્લેરેન્સ હાઉસ દ્વારા જાહેરાત કરવામાં આવી કે વેલ્સના રાજકુમાર તેમની ઘરઆંગણાંની યાત્રાઓની વ્યવસ્થા વધારે ઇકો-ફ્રેન્ડલી બનાવશે અને 2007માં, ચાર્લ્સે તેમના વાર્ષિક એકાઉન્ટ્સમાં તેમની કાર્બન ફૂટપ્રિન્ટની વિગતો જાહેર કરવા ઉપરાંત ઘરગથ્થુ કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો કરવાનું લક્ષ્યાંક પણ જાહેર કર્યું.<ref name="BBCenv"/> આ જ વર્ષે, તેમને હાર્વર્ડ મેડિકલ સ્કૂલના સેન્ટર ફોર રેલ્થ એન્ડ ધ ગ્લોબલ એન્વાયર્મેન્ટ તરફથી 10મો ગ્લોબલ એન્વાયર્મેન્ટલ સીટીઝન એવોર્ડ આપવામાં આવ્યો, જેના ડિરેક્ટર એરીક શિવિયને જણાવ્યું કે, "વેલ્સના રાજકુમાર દાયકાઓથી કુદરતી વિશ્વના ચેમ્પિયન છે.. તેઓ એવા વૈશ્વિક નેતા છે જે ઊર્જા કાર્યક્ષમતા વધારવા અને પ્રદૂષિત વસ્તુઓનો પૃથ્વી પર અને હવા તથા મહાસાગરોમાં નિકાલ થતો અટકાવવા માટે પ્રયાસ કરી રહ્યા છે."<ref>{{cite web |url=http://www.princeofwales.gov.uk/newsandgallery/news/the_prince_of_wales_is_presented_with_the_10th_global_enviro_1663716754.html |title=The Prince of Wales&nbsp;— The Prince of Wales is presented with the 10th Global Environmental Citizen Award in New York |publisher=Princeofwales.gov.uk |date=28 January 2007 |access-date=12 Oct. 2008 |archive-date=16 જૂન 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080616152801/http://www.princeofwales.gov.uk/newsandgallery/news/the_prince_of_wales_is_presented_with_the_10th_global_enviro_1663716754.html |url-status=dead }}</ref> જો કે, આ એવોર્ડ કાર્યક્રમમાં હાજરી આપવા માટે વ્યાવસાયિક વિમાનમાં અમેરિકા સુધીની ચાર્લ્સની મુસાફરીને કારણે તેમને કેટલાક પર્યાવરણવાદીઓ જેમ કે પ્લેન ક્લાઇમેટ ચેન્જ એક્શન ગ્રૂપના કેમ્પેઇનર જોસ જર્મન તરફથી ટીકા સહન કરવી પડી <ref name="BBCenv">{{cite web |url=http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23390946-details/Charles+'the+hypocrite'+flies+to+Scotland/article.do |title=Charles 'the hypocrite' takes private plane for {{convert|500|mi|km|sing=on}} trip to Scotland&#124; News &#124; This is London |publisher=Thisislondon.co.uk |date=London |access-date=12 Oct. 2008 |archive-date=2008-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080704145721/http://www.thisislondon.co.uk/news/article-23390946-details/Charles+%27the+hypocrite%27+flies+to+Scotland/article.do |url-status=dead }}</ref> અને એપ્રિલ 2009માં તેમણે પર્યાવરણના પ્રશ્નોને ઉત્તેજન આપવા માટે યુરોપની પાંચ દિવસની યાત્રા માટે ખાનગી વિમાન ભાડે રાખવાના મુદ્દે પણ ટીકાઓ સહન કરવી પડી હતી.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1173588/Green-initiative-Charles-cost-80-000-leave-53-ton-carbon-footprint-flies-12-seat-private-jet.html 'ચાર્લ્સ દ્વારા હરિયાળા પગલાથી £80,000નો ખર્ચ થશે અને 53-ટન કાર્બન છોડશે કારણકે તે 12-બેઠકના ખાનગી જેટમાં ઉડે છે], ધ ડેઇલી મેઇલ, 25 એપ્રિલ 2009</ref> પ્રિન્સે યુરોપિયન પાર્લામેન્ટમાં 14 ફેબ્રુઆરી 2008ના રોજ ભાષણ આપ્યું જેમાં તેમણે યુરોપિયન યુનિયન નેતાગીરીને આબોહવામાં ફેરફાર સામેના યુદ્ધમાં જોડાવા હાકલ કરી. આ ભાષણ બાદના સ્ટેન્ડિંગ ઓવેશન (તમામ લોકો ઊભા થઈને આપતા સન્માન) દરમિયાન યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ ઇન્ડિપેન્ડન્સ પાર્ટી (યુકેઆઇપી (UKIP))ના નેતા નીગેલ ફેરાજ જ એક માત્ર એવા મેમ્બર ઓફ યુરોપીયન પાર્લામેન્ટ હતા જે બેઠેલા રહ્યા હતા અને તેમણે ચાર્લ્સની સલાહને "નાદાન અને મૂર્ખતાભરી ગણાવી હતી." ફેરાજે આગળ જણાવ્યું હતું કે, "આવા સમયે પ્રિન્સ ચાર્લ્સ જેવા વ્યક્તિને યુરોપીયન પાર્લામેન્ટમાં આવીને એવી જાહેરાત કરવાની પરવાનગી કેવી રીતે આપી શકાય કે તે એવું વિચારે છે કે તેની પાસે વધારે સત્તા છે? તેમના માટે એ વધારે સારું રહ્યું હોત કે તે જે દેશ પર એક દિવસ રાજ્ય કરવાના છે તેમાં રહીને ગોર્ડન બ્રાઉનને લોકોને ચૂંટણી ઢંઢેરામાં આપવામાં આવેલા વચન (લિસ્બનની સંધિ અંગે) પૂરા કરવા માટે રાજી કરે."<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7245183.stm યુકેઆઇપી (UKIP)નો પ્રિન્સના ઇયુ (EU) વક્તવ્ય પર રોષ], 14 ફેબ્રુઆરી 2008, બીબીસી (BBC) ન્યૂઝ</ref> ===તત્ત્વજ્ઞાન અને ધાર્મિક માન્યતાઓ=== સર લૌરેન્સ વાન ડર પોસ્ટ 1977માં ચાર્લ્સના મિત્ર બન્યા, જે સંબંધોને કારણે તેમને "પ્રિન્સ ચાર્લ્સના ગુરુ" માની લેવામાં આવ્યા અને તેમને ચાર્લ્સના પુત્ર પ્રિન્સ વિલિયમ્સના ગોડફાધર બનાવી દીધા. તેમની પાસેથી વેલ્સના રાજકુમારે તત્ત્વજ્ઞાન, ખાસ કરીને એશિયન અને મધ્યપૂર્વ દેશોના તત્ત્વજ્ઞાન, અને કબ્બાલિસ્ટિક કલાકૃતિઓની પ્રશંસા કરતી ન્યૂ એઝ થીયોલોજી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું શરૂ કર્યું <ref>{{cite web | work=sacredweb.com | title=Sacred Web Conference: An introduction from His Royal Highness the Prince of Wales | url=http://www.sacredweb.com/conference06/conference_introduction.html | access-date=13 Jan. 2006 | archive-date=2010-11-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101103042930/http://www.sacredweb.com/conference06/conference_introduction.html | url-status=dead }}</ref> અને 2003માં મૃત્યુ પામેલા નીયોપ્લેટોનિક કવિ કેથલીન રૈનની યાદોને શબ્દોમાં ઢાળવાનું શરૂ કર્યું.<ref>''લાઇટિંગ એ કેન્ડલઃ કેથલીન રૈને એન્ડ ટેમિનોસ,'' ટેમેનોસ એકેડેમી પેપર, નં. 25, પ્રકાશન. [http://www.temenosacademy.org/ ટેમિનોસ એકેડેમી], 2008, પાનાં 1-7</ref> ગ્લોસેસ્ટરશાયરમાં હાઇગ્રૂવ ખાતેના તેમના નિવાસસ્થાનની આસપાસમાં આવેલા અનેક જુદા-જુદા એંગ્લિકન ચર્ચમાં પ્રિન્સ સર્વિસમાં હાજરી આપવા માટે જાણીતા છે <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/gloucestershire/4262155.stm પ્રિન્સ અને કેમિલાએ ચર્ચામાં હાજરી આપી], 13 ફેબ્રુઆરી 2005, બીબીસી (BBC) ન્યૂઝ</ref> અને બાલમોરલ કિલ્લામાં હોય ત્યારે ક્રેથી કિર્ક ખાતે નિયમિત પ્રાર્થના કરવા માટે પણ તેઓ પ્રસિદ્ધ છે. 200માં, તેમને ચર્ચ ઓફ સ્કોટલેન્ડની જનરલ એસેમ્બ્લીમાં લોર્ડ હાઇ કમિશનર તરીકે નિમવામાં આવ્યા હતા. વેલ્સના રાજકુમાર રૂઢિવાદી મોનાસ્ટેરીઝ સાથે કેટલોક સમય ગાળવા માટે દરવર્ષે (ગુપ્ત રીતે) માઉન્ટ એથોર<ref name="Helena Smith in Athens">{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/uk_news/story/0,3604,1214522,00.html |title=Has Prince Charles found his true spiritual home on a Greek rock? &#124; UK news &#124; The Guardian |work=The Guardian |location=UK |author=Helena Smith in Athens |access-date=12 Oct. 2008 | location=London | date=12 May 2004}}</ref> ઉપરાંત રોમાનિયાની પણ યાત્રા કરે છે, <ref name="ref1"/> જે તેમની રૂઢિવાદી ખ્રિસ્તિધર્મમાં રહેલી રૂચીને દર્શાવે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.orthodoxengland.btinternet.co.uk/hrh.htm |title=Is HRH the Prince of Wales considering entering the Orthodox Church? |publisher=Orthodoxengland.btinternet.co.uk |date= |access-date=12 Oct. 2008 |archive-url=https://archive.is/20120913082458/http://www.orthodoxengland.btinternet.co.uk/hrh.htm |archive-date=2012-09-13 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.orthodoxengland.org.uk/princem.htm |title=The Prince And The Mountain: What Price Spiritual Freedom? |publisher=Orthodoxengland.org.uk |date= |access-date=12 Oct. 2008}}</ref><ref>{{Cite news| title=Is Charles turning his back on the Church?| newspaper=Sunday Express| date=28 April 2002}}</ref> તેમના પિતાની સાથે, જેઓ ગ્રીક ઓર્થોડોક્સ તરીકે જ જન્મ્યા અને ઉછર્યા હતા, ચાર્લ્સ ફ્રેન્ડ્સ ઓફ માઉન્ટ એથોસ ઉપરાંત 21મી ઇન્ટરનેશનલ કોંગ્રેસ ઓફ બાયઝાન્ટાઇન સ્ટડિસના હિમાયતી છે.<ref>http://www.byzantinecongress.org.uk/spons.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229061309/http://www.byzantinecongress.org.uk/spons.html |date=2008-12-29 }} 21st International Congress of Byzantine Studies</ref> એવું માનવામાં આવે છે કે પ્રિન્સ ચાર્લ્સના ઘરમાં એક ઓર્થોડોક્સ આઇકોન માટેનો ખૂણો આવેલો છે, જ્યાં તેઓ તેમના મોટાભાગના ઓર્થોડોક્સ આઇકોન્સ રાખે છે. આમાંથી કાંઇપણ આશ્ચર્યજનક નથી કારણ કે પ્રિન્સ ચાર્લ્સના પિતાનો ઉછેર ગ્રીક ઓર્થોડોક્સ તરીકે થયો હતો, પરંતુ તેમણે તેમની વર્તમાન પત્ની મહારાણી એલિઝાબેથ દ્વિતીય સાથે લગ્ન કરવા માટે ધર્મપરિવર્તન કર્યું હતું, અહેવાલો અનુસાર, તાજેતરના વર્ષોમાં તેમના પિતા પ્રિન્સ ફિલિપ પણ પેનિન્સુલાની કેટલીક પ્રસંગોપાત રીટ્રીટમાં તેમની સાથે જોડાયા હતા.<ref name="Helena Smith in Athens"/> ચાર્લ્સ ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી ખાતે આવેલા ઓક્સફર્ડ સેન્ટર ફોર ઇસ્લામિક સ્ટડિઝના પણ પેટ્રોન છે.<ref name="princeofwales">{{cite web|title=HRH visits the Oxford Centre for Islamic Studies new building|publisher=The Prince of Wales|date=9 February 2005|url=http://www.princeofwales.gov.uk/newsandgallery/news/hrh_visits_the_oxford_centre_for_islamic_studies_new_buildin_566.html|access-date=15 Dec. 2008|archive-date=19 જૂન 2007|archive-url=https://archive.is/20070619191733/http://www.princeofwales.gov.uk/newsandgallery/news/hrh_visits_the_oxford_centre_for_islamic_studies_new_buildin_566.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=About OCIS|publisher=[[Oxford Centre for Islamic Studies]]|url=http://www.oxcis.ac.uk/about.html|access-date=2010-11-30|archive-date=2007-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20071028192204/http://www.oxcis.ac.uk/about.html|url-status=dead}}</ref> ===વૈકલ્પિક દવા=== ચાર્લ્સે વૈકલ્પિક દવાઓમાં પણ રસ દાખવ્યો હતો, જેના ઉત્તેજનના પ્રસંગો ક્યારેક વિવાદમાં પરીણમતા હતા.<ref>{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=health&res=9D03E6DE163BF93AA35752C0A963948260 |title=More Britons Trying Holistic Medicine&nbsp;— New York Times |publisher=Query.nytimes.com |author=Barnaby J. Feder, Special To The New York Times |date=Published: 9 January 1985 |access-date=12 Oct. 2008}}</ref> 2004માં, ચાર્લ્સના "ફાઉન્ડેશન ફોર ઇન્ટેગ્રેટેડ હેલ્થે" વૈજ્ઞાનિક અને મેડિકલ સમુદાયને જનરલ પ્રેક્ટિશનરને નેશનલ હેલ્થ સર્વિસ હેઠળ સારવાર લેતા દર્દીને ઔષધીય અને અન્ય વૈકલ્પિક દવાઓ આપવાની પ્રવૃત્તિને પ્રોત્સાહન આપવાના મુદ્દે વહેંચી નાંખ્યો, <ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article555157.ece|title=Prince Charles' alternative GP campaign stirs anger|date=14 August 2005|work=The Times|location=London|access-date=11 March 2009|first=Jonathon|last=Carr-Brown|archive-date=27 જુલાઈ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080727020240/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article555157.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://observer.guardian.co.uk/uk_news/story/0,6903,1248282,00.html|title=Now Charles backs coffee cure for cancer|date=27 Jun. 2004|work=The Observer |location=UK|access-date=19 Jun. 2007 | location=London | first=Jo | last=Revill}}</ref> અને મે 2006માં, જિનીવા ખાતે વર્લ્ડ હેલ્થ એસેમ્બલીમાં વિવિધ દેશોના આરોગ્ય મંત્રીઓના બનેલા શ્રોતાગણ સમક્ષ ચાર્લ્સે પરંપરાગત અને વૈકલ્પિક દવાઓ વચ્ચે સંકલન સાથવા અંગે આયોજન કરવાની અપીલ કરતું વક્તવ્ય આપ્યું હતું.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2006/05/24/world/europe/24iht-royals.html|title=Lying in wait for Prince Charles|date=24 May 2006|work=The New York Times |access-date=15 Oct. 2009 | first=Alan | last=Cowell}}</ref> એપ્રિલ 2008માં, ''ધ ટાઇમ્સે'' એડ્ઝાર્ડ અર્ન્સ્ટનો એક પત્ર પ્રકાશિત કર્યો હતો જેમાં પ્રિન્સ'સ ફાઉન્ડેશનને "વૈકલ્પિક દવાઓ"ને ઉત્તજેન આપતી બે ગાઇડ દૂર કરવાનું કહીને આગળ જણાવ્યું હતું કે, "મોટાભાગની વૈકલ્પિક ઉપચાર દવાખાનામાં બિનઅસરકારક રહેતી હોવાનું જણાય છે અને ઘણી તો તદ્દન જોખમી છે." ફાઉન્ડેશનના પ્રવક્તાએ ટીકાનો જવાબ આપતાં જણાવ્યું હતું કે, "અમે એવા આરોપોને સંપૂર્ણ રીતે નકારીએ છે કે અમારા ઓનલાઇન પબ્લિકેશન ''કોમ્પ્લિમેન્ટરી હેલ્થકેર- અ ગાઇડ'' માં પૂરક ઉપચાર અંગેના ફાયદાઓ કોઇ પણ પ્રકારે ગેરમાર્ગે દોરનારા અથવા અચોક્કસ દાવાઓ છે. તેનાથી વિપરિત, તે લોકોનો પુખ્ત ગણે છે અને માહિતીના વિશ્વાસપાત્ર સ્ત્રોત પર નજર નાંખવા લોકોને પ્રોત્સાહનજનક અભિગમ અપનાવે જેથી તેઓ માહિતીસભર નિર્ણય લઇ શકે. ફાઉન્ડેશન પૂરક ઉપચાર પદ્ધતિઓને ઉત્તેજન આપતી નથી."<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/health/alternative_medicine/article3760857.ece|title=Prince of Wales's guide to alternative medicine ‘inaccurate’|last=Henderson|first=Mark|date=17 April 2008|work=Times|location=London|access-date=30 Aug. 2008|archive-date=7 ઑક્ટોબર 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111007072155/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/health/alternative_medicine/article3760857.ece|url-status=dead}}</ref> અર્ન્સ્ટે વિજ્ઞાન લેખક સિમોન સિંઘ સાથે મળીને વૈકલ્પિક દવાઓને વખોજતું એક પુસ્તક ''ટ્રીક ઓર ટ્રીટમેન્ટ-ઓલ્ટરનેટિવ મેડિસીન ઓન ટ્રાયલ'' તાજેતરમાં પ્રકાશિત કર્યું છે. આ પુસ્તકને વક્રોક્તિપૂર્ણ રીતે "એચઆરએચ (HRH) ધ વેલ્સના રાજકુમાર"ને સમર્પિત કરવામાં આવ્યું છે અને છેલું પ્રકરણ "પૂરક" અને "વૈકલ્પિક" ઉપચારની તેમની ભલામણોની ટીકા કરે છે.<ref name="SinghErnst">{{cite book|title=Trick or Treatment: Alternative Medicine on Trial|url=https://archive.org/details/trickortreatment0000sing_j8t7|author=Singh, S. and Ernst, E.|publisher=Corgi|year=2008}}</ref> પ્રિન્સની ડચી ઓરિજનલ્સ સંખ્યાબંધ સીએએમ ઉત્પાદનો બનાવે છે, જેમાં "ડેટોક્સ ટીંચર"નો સમાવેશ થાય છે, જેને પ્રોફેસર એડ્ઝાર્ડ અર્ન્સ્ટે જોખમી ચીજોનો "નાણાંકીય દૂરુપયોગ" અને ઊંટવૈદું કહીને ઉતારી પાડી છે."<ref name="TelegraphAltMed">{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/mandrake/6474595/Prince-Charles-lobbies-Andy-Burnham-on-complementary-medicine-for-NHS.html|date 31 Oct 2009|work=Daily Telegraph |location=UK|author=Tim Walker|title=Prince Charles lobbies Andy Burnham on complementary medicine for NHS | location=London | date=31 Oct. 2009 | access-date=1 Apr. 2010}}</ref> મે 2009માં, એડવર્ટાઇઝિંગ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરીટીએ ડચી ઓરીજનલ્સ દ્વારા ઇચીના-રીલિફ, હાપરી-લિફ્ટ અને ડેટોક્સ ટીંચર ઉત્પાદનોની જાહેરાત માટે મોકલવામાં આવેલા તેના ઇમેઇલને ગેરમાર્ગે દોરતાં જાહેર કર્યા હતા.<ref name="Quack-o-metre">{{cite web|url=http://www.quackometer.net/blog/2009/03/duchy-originals-pork-pies.html|title=Duchy Originals Pork Pies|date=11 March 2009|access-date=30 નવેમ્બર 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115102410/http://www.quackometer.net/blog/2009/03/duchy-originals-pork-pies.html|archive-date=15 નવેમ્બર 2010|url-status=dead}}</ref> મેડિસિન્સ એન્ડ હેલ્થકેર પ્રોડક્ટ્સ રેગ્યુલેટરી એજન્સી (એમએચઆરએ (MHRA))એ આ પ્રકારની આયુર્વેદિક ચીજોના લેબલનું નિયમન કરતાં નિયમો ઢિલા કર્યા તેના થોડા સમય પહેલાં પ્રિન્સે જાતે ઓછામાં ઓછા સાત પત્રો તેમને લખ્યા હતા,<ref name="DC">{{cite web|url=http://www.dcscience.net/?p=89|title=HRH “meddling in politics”|date=12 March 2007|publisher=DC's Improbable Science|access-date=30 નવેમ્બર 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115065128/http://www.dcscience.net/?p=89|archive-date=15 નવેમ્બર 2010|url-status=dead}}</ref> એમએચઆરએના આ પગલાંની વૈજ્ઞાનિકો અને મેડિકલ સંસ્થાઓએ બહોળી ટીકા કરી હતી.<ref>{{cite news | url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article624874.ece | work=The Times | location=London | date=1 September 2006 | title=Doctors attack natural remedy claims | author=Nigel Hawkes and Mark Henderson | access-date=30 નવેમ્બર 2010 | archive-date=5 જૂન 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100605031739/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article624874.ece | url-status=dead }}</ref> 31 ઓક્ટોબર 2009ના રોજ એવા અહેવાલ આપવામાં આવ્યા હતા કે પ્રિન્સ ચાર્લ્સે એનએચએસ (NHS) પર વૈકલ્પિક દવાઓના બહોળા ઉપયોગ અંગેના પ્રાવધાન કરવા માટે આરોગ્ય સચિવ એન્ડિ બર્નહેમ સમક્ષ જાતે જ તેનું લોબિંગ કર્યું હતું.<ref name="TelegraphAltMed"/> 2010માં, ઓડિટર દ્વારા એકાઉન્ટિંગ અનિયમિતતાઓ ધ્યાન પર લાવવામાં આવી ત્યાર બાદ, પ્રિન્સીસ ફાઉન્ડેશનના બે ભૂતપૂર્વ અધિકારીઓની લગભગ 300,000 પાઉન્ડના ફ્રોડ માટે ધરપકડ કરવામાં આવી.<ref>{{cite news| title=Prince Charles's aide at homeopathy charity arrested on suspicion of fraud | author=Robert Booth |work=guardian .co.uk |date=26 April 2010| url=http://www.guardian.co.uk/uk/2010/apr/26/prince-charles-aide-homeopathy-charity-arrested | location=London}}</ref> ધરપકડના ચાર દિવસ બાદ, એફઆઇએચ (FIH)એ એવો ખોટો દાવો કરીને કે "સંસ્થાએ સંકલિત આરોગ્યના ઉપયોગને ઉત્તેજન આપવાનો તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ પાર પાડી દીધો છે તેવી જાહેરાત કરીને તેને બંધ કરવાની જાહેરાત કરી."<ref>{{cite web|author=FIH|title=Statement from the Prince's Foundation for Integrated Health|date=30 April 2010|url=http://www.fih.org.uk/media_centre/closure_of_fih.html|access-date=30 નવેમ્બર 2010|archive-date=2 ફેબ્રુઆરી 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130202063318/http://www.fih.org.uk/media_centre/closure_of_fih.html|url-status=dead}}</ref> ===માનવીય મુદ્દાઓ=== વિવિધ લોકોની સમસ્યાઓ ચાર્લ્સના પ્રયત્નોનું લક્ષ્યાંક હતું, ખાસ કરીને લાંબાગાળાની બેકારી, કાયદાને કારણે તકલીફ ભોગવતા લોકો, શાળામાં લોકોને પડતી મુશ્કેલીઓ અને હોસ્પિટલમાં રહેલા લોકો. ધ પ્રિન્સ’સ ટ્રસ્ટ સંસ્થા દ્વારા ચાર્લ્સ યુવાન લોકો સાથે કામ કરે છે, વિવિધ જૂથો, વ્યાવસાયિકો અને બહારથી ટેકો મેળવવામાં મુશ્કેલી અનુભવતા લોકોને લોન આપે છે. ટ્રસ્ટના લાભાર્થે ફંડ એકઠું કરવા માટેના કાર્યક્રમોનું નિયમિત આયોજન કરવામાં આવે છે, જેમાં અગ્રણી પોપ, રોક, અને ક્લાસિકલ સંગીતકારો ભાગ લે છે. કેનેડામાં, વંશીય ભેદભાદને દૂર કરવા માટેના 1998ના ઇન્ટરનેશનલ ડેની ઉજવણીના કાર્યક્રમમાં ચાર્લ્સે તેમના બે પુત્રો સાથે ભાગ લઈને,<ref name="autogenerated2"/> 2001માં જ્યારે તેમણે રિજાઇનામાં શહેરની અંદર આવેલી સ્કૂલ સ્કોટ કોલેજીએટની મુલાકાત લીધી ત્યારે સેસકેચવનમાં કેનેડિયન યુથ બિઝનેસ ફાઉન્ડેશનને લોન્ચ કરવામાં મદદ કરીને, માનવીય પ્રોજેક્ટ્સને પણ ટેકો આપ્યો હતો. 1975માં નોર્થવેસ્ટ પ્રદેશોમાં સમય પસાર કર્યાબાદ, ચાર્લ્સને ઉત્તરીય કેનેડા ઉપરાંત કેનેડાના મૂળ લોકોમાં ખાસ રસ પડ્યો, જેના નેતાઓને તેઓ મળતા અને કેટલીક વખત તેમની સાથે ચાલવા નીકળીને ચર્ચાઓ પણ કરવા માટે પણ સમય ફાળવતા. આ સંબંધોને પ્રતિબિંબિત કરતાં, વેલ્સના રાજકુમારને ફર્સ્ટ નેશન્સ કમ્યુનિટીઝ તરફથી ખાસ હોદ્દો આપવામાં આવ્યો હતો,1996માં, વિનિપેગમાં ક્રી અને ઓજીબવે વિદ્યાર્થીઓએ પ્રિન્સને લિડિંગ સ્ટારનું નામ આપ્યું હતું, અને 2001માં સેસકેચવન પ્રદેશની તેમની પ્રથમ મુલાકાત દરમિયાન તેમને ''પિસિમ્વા કેમિવોહકિતાહ્પામિકોક'' અથવા "સૂર્ય પણ તેમની તરફ સારી દ્રષ્ટિથી જુએ છે" એમ કહીને નવાજવામાં આવ્યા હતા. તેઓ નિકોલે સીએસેસ્કૂના માનવ હક રેકોર્ડ અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરનારા વૈશ્વિક નેતાઓમાંના એક હતા, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય ફલક પર વિરોધનો સૂર વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો હતો<ref>ડિમ્બલેબી, પાનું.250</ref> અને ત્યારબાદ તેમણે રોમાનિયન અનાથાલય ચલાવતા એફએઆરએ (FARA) ફાઉન્ડેશનને પણ સહાય આપી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.faracharity.org/ |title=FARA Charity... founded to alleviate the suffering of children in state orphanages by providing an alternative care provision |publisher=Faracharity.org |date= |access-date=12 Oct. 2008}}</ref> ચાર્લ્સે 1986માં બિલ્ડર્બેર્ગ ગ્રૂપ કોન્ફરન્સમાં ખાસ કરીને દક્ષિણ આફ્રિકાના આર્થિક કટોકટી અંગેની ચર્ચા સાંભળવા માટે ભાગ લીધો હતો.<ref>{{cite newspaper|work=The Guardian |location=UK (London)|date= 28 April 1986|title=Prince Charles attends meeting on South Africa|author=Jean Stead|quote=The 34th Bilderberg conference ended at Gleneagles Hotel, Perthshire, yesterday after a debate on the South African crisis attended by Prince Charles. He arrived for the economic debate on Saturday and stayed overnight at the hotel.}}</ref> ===શોખ અને રમત-ગમત=== યુવાવસ્થાથી જ રાજકુમાર પોલોના ઉત્સાહી ખેલાડી હતા, 1992 સુધી સ્પર્ધાત્મક ટીમોના ભાગ પણ હતા, અને 2005 સુધી માત્ર દાનના હેતુ માટે રમાતી સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લેતા હતા, ત્યારબાદ તેમણે રમત દરમિયાન થયેલી બે વખતની થયેલી નોંધપાત્ર ઇજાઓને કારણે રમવાનું છોડી દીધું – 1990માં તેમનો હાથ તૂટ્યો અને 2001માં પડી ગયા બાદ થોડા સમય માટે તેઓ બેભાન થઈ ગયા હતા.<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/4445424.stm | title = Prince Charles stops playing polo | date = 17 November 2005 | publisher=BBC News | access-date = 29 July 2008 }}</ref> 2005માં ફોક્સ હન્ટિંગની રમત પર યુનાઇટેડ કિંગ્ડમમાં પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો તે પહેલાં ચાર્લ્સ ફોક્સ હન્ટિંગમાં પણ ઘણીવાર ભાગ લેતા હતા. 1990ના પાછલા સમયમાં, આ પ્રવૃત્તિ અંગેનો વિરોધ વધતાં, જ્યારે સરકાર પીછો કરીને શિયાળના શિકાર પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો પ્રયાસ કરી રહી હતી, ત્યારે 1999માં જ્યારે ચાર્લ્સ તેમના પુત્રોને બૌફોર્ટ હન્ટ માટે લઈ જતા હતા, ત્યારે તેમના પર હુમલો કરનાર લીગ અગેઇન્સ્ટ ક્રૂઅલ સ્પોર્ટ્સ જેવા આ પ્રવૃત્તિનો વિરોધ કરાનારા લોકો પ્રિન્સ ઓફ વેલ્સની આ રમતમાં ભાગ લેવાની પ્રવૃત્તિને "રાજકીય નિવેદન" તરીકે જોતા હતા.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/496138.stm|title=Prince Charles takes sons hunting|date=30 October 1999|publisher=BBC News|access-date=19 June 2007}}</ref><ref>{{cite news|url=http://scotlandonsunday.scotsman.com/index.cfm?id=1055062002|title=Prince: I'll leave Britain over fox hunt ban|date=22 September 2002|publisher=[[Scotland on Sunday]]|author=Jeremy Watson|access-date=19 June 2007|archive-date=13 જુલાઈ 2012|archive-url=https://archive.is/20120713090359/http://scotlandonsunday.scotsman.com/index.cfm?id=1055062002|url-status=dead}}</ref> રાજકુમાર યુવાવસ્થાથી જ ઉત્સાહી સેલમન એન્જલર હતા, અને નોર્થ એટલાન્ટિક સેલમનને બચાવવાના ઓરી વિગ્ફુસનના પ્રયાસોના સહાયક હતા. ચાર્લ્સ એબરડીનશાયર, સ્કોટલેન્ડમાં ડી નદીમાં અવારનવાર માછીમારી કરતા ત્યારે તેઓ દાવો કરે છે કે તેમની વિશેષ યાદો વોપનાફ્જોરૌર, [[આઇસલૅન્ડ|આઇસલેન્ડ]]ની છે.<ref>''એ સેલિબ્રેશન ઓફ સેલમોન રિવરઃ ધ વર્લ્ડ્સ ફાઇનેસ એટલાન્ટિક સેલમોન રિવર્સ'' . જ્હોન બી. એશ્ટન એન્ડ એડ્રિયાન લેટિમર દ્વારા સંપાદિત. સ્ટેકપોલ બૂક્સ, 2007. પાનું. 7.</ref> ચાર્લ્સે જલીયરંગોને કેન્દ્રમાં રાખીને વિઝ્યુઅલ આર્ટસમાં પણ હાથ અજમાવ્યો હતો અને તેમની અનેક ચિત્રકૃતીઓનાં પ્રદર્શન યોજ્યાં હતાં અને તેનું વેચાણ કરવા ઉપરાંત આ વિષય પર પુસ્તક પણ પ્રકાશિત કર્યા હતા. યુનિવર્સિટીમાં તેમણે અભિનય પણ કર્યા હતો, બિનવ્યાવસાયિક રીતે ભજવાયેલા કોમેડી નાટકમાં તેમણે ભૂમિકા ભજવી હતી, જેનો આનંદ રાજકુમારના જીવનના પાછલા વર્ષોમાં પણ ચાલુ રહ્યો હતો અને તેના પુરાવારૂપે તેમણે 60મા જન્મદિવસ નિમિત્તે કોમેડી નાટકનું આયોજન કર્યું હતું.<ref>{{cite web |url=http://www.princeofwales.gov.uk/newsandgallery/news/a_star_studded_comedy_gala_to_celebrate_the_prince_of_wales__1796221209.html |title=The Prince of Wales&nbsp;— A star-studded comedy gala to celebrate The Prince of Wales's 60th birthday is announced |publisher=The Prince of Wales |date=30 September 2008 |access-date=12 October 2008 |archive-date=18 એપ્રિલ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120418063841/http://www.princeofwales.gov.uk/newsandgallery/news/a_star_studded_comedy_gala_to_celebrate_the_prince_of_wales__1796221209.html |url-status=dead }}</ref> તેમને ઇલ્યુઝનિઝમ (ભ્રમવાદ)માં પણ રસ હોવાથી કપ્સ એન્ડ બોલ્સ ઇફેક્ટનું પ્રદર્શન કરીને ઓડિશનમાંથી પાસ થયા બાદ તેઓ ધ મેજિક સર્કલના સભ્ય પણ બન્યા હતા.<ref>{{cite web |url=http://www.themagiccircle.co.uk/main_nav/index.php?Link_ID=A0020001 |title=The Magic Circle&nbsp;— Home of The Magic Circle |publisher=The Magic Circle |date= |access-date=12 October 2008 |archive-date=20 ડિસેમ્બર 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220123307/http://www.themagiccircle.co.uk/main_nav/index.php?Link_ID=A0020001 |url-status=dead }}</ref> પ્રિન્સ હાલમાં રિજાઇના સીમ્ફની ઓરકેસ્ટ્રા અને રોયલ શેક્સપિયર કંપની સહિત અનેક થીયેટર્સ, અભિનેતા ગ્રૂપ, અને ઓરકેસ્ટ્રા સમૂહોના પેટ્રન છે અને કેનેડિયન ગાયક અને ગીતકાર લીઓનાર્દ કોહેનના પ્રશંસક છે.<ref>{{cite news |url=http://www.cbc.ca/canada/montreal/story/2006/05/19/qc-cohen20060519.html |title=Leonard Cohen a wonderful chap: Prince Charles |publisher=CBC |author=CBC News |date=19 May 2006 |access-date=12 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061016002737/http://www.cbc.ca/canada/montreal/story/2006/05/19/qc-cohen20060519.html |archive-date=16 ઑક્ટોબર 2006 |url-status=live }}</ref> તેઓ [[મોટરગાડી|ઓટોમોબાઇલ્સ]], ખાસ કરીને બ્રિટીશ મર્ક એસ્ટન માર્ટીનના સંગ્રહક છે અને અનેક મોડલ ખરીદવા અને ફેક્ટરી તેમજ તેના સર્વિસ વિભાગની વારંવાર મુલાકાત લેવાને કારણે તેમજ કંપનીના સ્પેશ્યલ લંચ પ્રસંગોએ અતિથિ વિશેષ તરીકે હાજરી આપવાને કારણે બંધાયેલા નજીકના સંબંધોને કારણે આ પ્રસંગે એસ્ટન માર્ટીનની ખાસ ''પ્રિન્સ ઓફ વેલ્સ'' આવૃત્તિ પણ બહાર પાડવામાં આવી હતી. ચાર્લ્સ બર્નલી ફૂટબોલ ક્લબના ટેકેદાર છે.<ref>{{cite web|url=http://www.burnleyfootballclub.com/page/LatestHeadlines/0,,10413~1956420,00.html|title=Prince Charles: I Hear We Are At Home|publisher=Burnley FC|date=5 February 2010|access-date=6 February 2010|archive-date=9 ફેબ્રુઆરી 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100209014711/http://www.burnleyfootballclub.com/page/LatestHeadlines/0,,10413~1956420,00.html|url-status=dead}}</ref> ==સત્તાવાર ફરજો== [[ચિત્ર:Royal Visit Dundurn Castle Balcony crop 2.JPG|thumb|right|પ્રિન્સ ચાર્લ્સ, વેલ્સના રાજકુમાર અને કેમિલા, કોર્નવોલની ઉમરાવ સ્ત્રી હેમિલ્ટન, ઓન્ટેરિયોમાં દુનદુર્ન કેસલ ખાતે]] [[ચિત્ર:Braemargames 2006 08.jpg|thumb|હર મેજેસ્ટી ધ ક્વિન, રોથસેના ઉમરાવ અને તેમની પત્ની સાથે બ્રાઇમાર ગેધરિંગમાં, 2006]] પ્રિન્સ ઓફ વેલ્સ તરીકે પ્રિન્સ ચાર્લ્સ તેમની માતાની કોઇપણ કોમનવેલ્થ મુલકોના સત્તાધીશ તરીકેની ભૂમિકામાં તેમના વતીથી અનેક સત્તાવાર ફરજો બજાવે છે. તેઓ વિદેશી મહાનુભાવની અંતિમક્રિયામાં મહારાણી બદલે હાજરી આપશે (મહારાણી સામાન્ય રીતે તેમાં ભાગ લેતી હોતી નથી). તેઓ બ્રિટીશ શાસનમાં રાજ્યારોહણમાં ભાગ લેશે. પોપ જ્હોન પોલ દ્વિતીયની અંતિમક્રિયામાં હાજરી આપતી વખતે ચાર્લ્સે અન્ય આમંત્રિતો સાથે હસ્તધૂનન કરીને વિવાદ ઊભો કર્યો હતો, ચાર્લ્સે આશ્ચર્યજનક રીતે તેની બાજુમાં બેઠેલા ઝિમ્બાબ્વેના પ્રમુખ રોબર્ટ મુગાબે સાથે હસ્તધૂનન કર્યું હતું. ત્યારબાદ ચાર્લ્સની ઓફિસમાંથી નિવેદન જારી કરવામાં આવ્યું હતું, વેલ્સના રાજકુમારને ખૂબ જ આશ્ચર્ય થયું હતું અને તેઓ મુગાબે સાથે હસ્તધૂનન ટાળી શક્યા ન હતા. વર્તમાન ઝિમ્બાબ્વે સરકાર પ્રિન્સ માટે અનિચ્છનીય છે. તેમણે આ સરકાર દ્વારા દમન કરવામાં આવેલા લોકો માટે કામ કરતાં ઝિમ્બાબ્વે ડિફેન્સ અને એઇડ ફંડને પણ સહાય કરી છે. પ્રિન્સ તાજેતરમાં જ ઝિમ્બાબ્વે સરકારની ખુલ્લેઆમ ટીકા કરતાં બુલાવાયોના આર્કબિશપ પાયસ એનક્યુબને પણ મળ્યા હતા.<ref name="charlesshake">{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article378880.ece|title=Charles shakes hands with Mugabe at Pope's funeral|access-date=8 Jul. 2007|work=Times|location=London|date=8 Apr. 2005|archive-date=2010-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100605031617/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article378880.ece|url-status=dead}}</ref> ચાર્લ્સ અને કોર્નવેલની ઉમરાવ સ્ત્રી બંનેએ યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ તરફથી વિદેશ મુસાફરી કરી હતી. રાજકુમારને રીપબ્લિક ઓફ આયર્લેન્ડની મુલાકાત સાથે દેશના અસરકારક હિમાયતી તરીકે માનવામાં આવે છે, જ્યાં તેમણે જાતે જ સંશોધન કરીને લખેલું એંગ્લો-આઇરીશ બાબતો સંબોધન કર્યું હતું, જેને આઇરીશ રાજકર્મીઓ અને મિડિયા દ્વારા અદભૂત આવકાર આપવામાં આવ્યો હતો અને તેને દૃષ્ટાંત તરીકે ટાંકવામાં આવે છે. કેનેડિયન સશસ્ત્ર દળોને આપવામાં આવેલી સેવાને કારણે તેમને દળોની પ્રવૃત્તિઓ અંગે જાણકારી આપવામાં આવે છે અને તેઓ કેનેડામાં કે વિદેશમાં હોય ત્યારે આ દળોની મુલાકાત લેવાની અને ઉજવણીઓમાં ભાગ લઇ શકે છે. દાખલા તરીકે 2001માં, તેમણે ફ્રેન્ચ રણમેદાનમાંથી લાવવામાં આવેલી વનસ્પતિ અને ફૂલોમાંથી બનાવેલો ખાસ હાર અજાણ્યા સૈનિકની કેનેડિયન કબર પર મૂકીને શ્રદ્ધાંજલિ આપી હતી, અને 1981માં તેઓ કેનેડિયન વોરપ્લેન હેરીટેડ મ્યુઝિયમના પેટ્રન પણ બન્યા હતા. પ્રિન્સ ચાર્લ્સ વેલ્સની નિયમિત મુલાકાત લેતા હતા અને દર ઉનાળામાં સનેડની કાર્યવાહી શરૂ થવા જેવા મહત્વના રાષ્ટ્રીય પ્રસંગોમાં હાજરી આપતા હતા. 2000માં ચાર્લ્સે પ્રિન્સ ઓફ વેલ્સના સત્તાવાર હાર્પીસ્ટ હોવાની પરંપરાને ફરીથી અમલમાં મૂકી, જેથી વેલ્સના રાષ્ટ્રીય વાદ્ય હાર્પને વગાડનારા વેલ્શ ટેલેન્ટને પ્રોત્સાહન મળે. તે અને કોર્નવોલની ઉમરાવ સ્ત્રી દરવર્ષે એક સપ્તાહ ગાળતા સ્કોટેલેન્ડમાં હતા, જ્યાં પ્રિન્સ અનેક સ્કોટીશ સંસ્થાઓના પેટ્રન છે. પ્રિન્સ ચાર્લ્સ "ધ રોયલ કલેક્શન ટ્રસ્ટ"ના ડિરેક્ટર છે, જેનો કોઈ લેખિત વ્યવસાય નથી.<ref>એન્યુઅલ રિટર્ન, કંપનીઝ હાઉસ, ફોર્મ 363a, 21/07/2009</ref> ==પ્રસાર માધ્યમો== કેટલીક વખત ''ચાઝા'' (''ગાઝા'', ''હેઝા'' અને તેના જેવા અન્ય શબ્દોની જેમ){{Citation needed|date=July 2009}} તરીકે ઉલ્લેખ કરવામાં આવતા અને ''સ્પિટિંગ ઇમેજ'' અને ''ધ રાધર લેટ પ્રોગ્રામ વીથ પ્રિન્સ ચાર્લ્સ'' – ''ધ લેટ લેટ શો'' પર, ક્રેગ ફર્ગુસન દ્વારા પેરોડી કરવામાં આવતા પ્રિન્સ ચાર્લ્સ તેમના જન્મથી જ મિડિયાના કેન્દ્રમાં રહ્યા છે, અને જેમ તેમની ઉંમર વધતી ગઈ તેમ મિડિયાનું તેમના પરનું ધ્યાન પણ વધતું ગયું. તેમના પ્રથમ લગ્ન પહેલાં, તેમને ''ટાઇમ'' ના કવર પર વિશ્વના સૌથી યોગ્ય અપરણિત તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા, અને તેમના વિવિધ અફેર્સને અનુસરીને તેને આલેખવામાં આવતા હતા. ડાયના સાથેના તેમના લગ્ન બાદ ધ્યાન વધ્યું, જો કે વધારે ધ્યાન વેલ્સની રાજકુમારી તરફ રહેતું, જે સ્ટાર એટ્રેક્શન હતા, જેમનો પીછો પાપારાઝીઓ દ્વારા કરવામાં આવતો હતો અને તેમનું દરેક પગલાં (હેરસ્ટાઇલમાં કરવામાં આવતું પરિવર્તન)નું અનુસરણ લાખો લોકો દ્વારા કરવામાં આવતું હતું. તેમના સંબંધો બગડવાનું શરૂ થતાં, ડાયનાએ મિડિયાનો ઉપયોગ પોતાના લાભ માટે કરવાનું શરૂ કર્યું અને રોયલ મેરેજ અંગેના સમાચાર પ્રેસમાં આપવામાં તે નજીકથી સંકળાયેલી હતી, તેના કારણે મિડિયાનો ટેકો વહેંચાઇ ગયો અને ''ધ મીરર'' અને ધ ''ટેલિગ્રાફ'' ચાર્લ્સની સાથે રહ્યા. પ્રિન્સ ઓફ વેલ્સ પર વધારે સમાચારો આપવાની જદ્દોજહેતમાં મિડિયાએ ચાર્લ્સની અંગતતાનો પણ અનેક વખત ભંગ કર્યો હતો. 2006માં, 1997માં હોંગકોંગનું સાર્વભૌમત્વ ચીનને સોંપવા બાબતે, ચાર્લ્સે ચાઇનીઝ સરકારી અધિકારીઓને પ્રાચીન ક્રૂર રીતરસમો અપનાવનારા દ્વારા ઓળખવ્યા હતા, જેવી બાબતો અંગેના તેમના અભિપ્રાયો દર્શાવતી તેની અંગત ડાયરીના અંશો પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યા તેના પગલે પ્રિન્સે ધ ''મેઇલ ઓન સન્ડે'' પર કેસ કર્યો હતો.<ref name="BBCjournals"/> અન્ય લોકોએ પ્રિન્સ સાથેના તેમના ભૂતકાળના સંબંધોનો ઉપયોગ મિડિયા પાસેથી નફો મેળવવા માટે કર્યો હતો, જેમ કે ચાર્લ્સના ઘરના ભૂતપૂર્વ સભ્યએ આંતરીક નોંધ પ્રેસમાં રજૂ કરી હતી જેમાં ચાર્લ્સે મહત્વાકાંક્ષા અને તક અંગે ટીપ્પણી કરી હતી, અને જેનું અર્થઘટન ગુણોને આધારે થતી પસંદગીને સમાજમાં સ્પર્ધાત્મક વાતાવરણ પેદા કરવા માટે દોષિત ઠેરવવાની રીતે કરવામાં આવ્યું હતું. તેની સામે રોષપૂર્ણ રીતે જવાબ આપતાં, ચાર્લ્સે નિવેદન કર્યું હતું કે, "મારા મતે, પ્લમ્બર કે કડિયો હોવું એ પણ વકિલ કે ડોક્ટર હોવા જેટલી જ મહાન સિદ્ધિ છે",<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4035181.stm |title=BBC NEWS &#124; Magazine &#124; The rise of the meritocracy |publisher=BBC News |author=Jonathan Duffy |date=Last Updated: |access-date=12 Oct. 2008}}</ref> અને બ્રિટિશ મેનર્સના ટીકાકાર લિએન ટ્રસના ''ટોક ટુ ધ હેન્ડ'' માં મેમોને મેરીટ આધરીત પસંદગીની પ્રક્રિયાની સકારાત્મક પ્રેરક અસરને સ્પર્ધાત્મક સમાજની નકારાત્મક અસર સામે કઈ રીતે સંતુલનમાં લાવી શકાય તેના યોગ્ય નિરીક્ષણ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. સમગ્ર રીતે, ચાર્લ્સે લોકપ્રિય પ્રેસ અંગે અણગમો પેદા કર્યો હતો, જે આકસ્મિક રીતે જે તેમના પુત્ર વિલિયમના 2005ના પ્રેસ ફોટો-કોલ દરમિયાન નજીકમાં રહેલા માઇક્રોફોનના માધ્યમથી બહાર આવ્યો હતો – "મને આ બધી બાબતો અંગે ધિક્કાર છે... આ નક્કામા લોકો,"<ref name="news1">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4397667.stm|title=Transcript: Princes' comments|date=31 Mar. 2005|publisher=BBC News|access-date=19 Jun. 2007}}</ref> અને તેમણે બીબીસી (BBC)ના રોયલ પત્રકાર નિકોલસ વિશેલ વિશે ખાસ કહ્યું હતું કે, "હું તે માણસને સહન કરી શકતો નથી. મારા કહેવાનો અર્થ એ છે કે તે ખરેખર ડરામણો છે, ખરેખર તે એવો જ છે."<ref name="news1"/> જો કે પ્રિન્સ ઓફ વેલ્સ પોતે જ અનેક વખત શ્રેણીઓમાં રજૂ થઈ ચૂક્યા છે. 1984માં તેમણે તેમના બચપણના પુસ્તક, ''ધ ઓલ્ડ મેન ઓફ લોચનગર'' નું વાંચન બીબીસી (BBC)ના ''જેકેનોરી'' પ્રોગ્રામમાં કર્યું હતું. યુકેની સોપ ઓપેરા ''કોરોનેશન સ્ટ્રીટ'' ની 40મી વર્ષગાંઠના શોમાં પણ ચાર્લ્સ 2000માં દેખાયા હતા,<ref>{{cite news |publisher=BBC News | title= Prince stars in live soap |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1061585.stm| access-date=2 Sep. 2006 | date=8 Dec. 2000}}</ref> એવી જ રીતે તેમની ન્યૂઝીલેન્ડની મુલાકાત દરમિયાન શોના નિર્માતાનું પરફોર્મન્સ જોયા બાદ તેઓ ન્યૂઝીલેન્ડની પુખ્તો માટેની કાર્ટૂન શ્રેણી ''બ્રો ટાઉન'' (2005)માં પણ દેખાયા હતા. જો કે તેમણે ''ડોક્ટર હૂ'' ના એપિસોડમાં મહેમાન કલાકારની ભૂમિકા ભજવવા માટે કરવામાં આવેલી વારંવારની વિનંતીને સ્વીકારી ન હતી.<ref>[http://entertainment.uk.msn.com/tv/news/Article.aspx?cp-documentid=10097423&GT1=61503 ચાર્લ્સ સ્નબ્ડ ડોક્ટર હૂ રોલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081017183845/http://entertainment.uk.msn.com/tv/news/Article.aspx?cp-documentid=10097423&GT1=61503 |date=2008-10-17 }}, એમએસએન (MSN) એન્ટરટેનમેન્ટ ન્યૂઝ, 13/10/2008</ref> ચાર્લ્સે ઇન્ટરવ્યુ આપવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું, જેમકે 2006માં ધ પ્રિન્સીસ ટ્રસ્ટની 30મી વર્ષગાંઠ માટે એન્ટ એન્ડ ડેકે તેમનો ઇન્ટરવ્યુ કર્યો હતો. ==રહેણાંક== સ્વર્ગીય ક્વિન મધર, મહારાણી એલિઝાબેથનું લંડન ખાતેનું પૂર્વ રહેણાંક ક્લેરેન્સ હાઉસ વેલ્સના રાજકુમાર વર્તમાન સત્તાવાર રહેણાંક છે. અગાઉ, તેઓ સેન્ટ જેમ્સીસ પેલેસ ખાતે એક અપાર્ટમેન્ટમાં રહેતા હતા. ચાર્લ્સ ગ્લોસેસ્ટરશાયર, હાઇગ્રૂવ હાઉસમાં એક ખાનગી એસ્ટેટ ધરાવે છે અને બીજું એક સ્કોટલેન્ટમાં બોલમોરલ કેસલ નજીક આવેલા અને અગાઉ ક્વિન મધર દ્વારા માલિકી ધરાવવામાં આવતા બિર્કહોલ એસ્ટેટની માલિકી પણ તેમની છે. ડાયના સાથેના લગ્નના પ્રસંગે, ચાર્લ્સે ડચીસ ઓફ કોર્નવેલ દ્વારા મેળવવામાં આવતા નફામાંથી સ્વૈચ્છિક કર ફાળો 50 ટકાથી ઘટાડીને 25 ટકા કરી દીધો હતો.<ref name="Statesman">{{cite news|work=New Statesman |location=UK | date=13 July 2009 | title=Royally Minted: What we give them and how they spend it}}</ref> 2007માં, પ્રિન્સે 192 એકર (150 એકર ચરાઉ અને પાર્કલેન્ડ અને {{convert|40|acre|m2}} જંગલ) પ્રોપર્ટી કેર્માર્થેનશાયરમાં ખરીદી અને આ ફાર્મને તેમના તથા ડચીસ ઓફ કોર્નવેલ માટે વેલ્શ હોમમાં તબદિલ કરવા પરવાનગી માગી, જેને શાહી જોડું બહાર હોય ત્યારે હોલિડે ફ્લેટ્સ તરીકે ભાડે આપી શકાય.<ref>{{cite web |url=http://www.princeofwales.gov.uk/mediacentre/pressreleases/welsh_property_for_the_duchy_of_cornwall_424937442.html |title=The Prince of Wales&nbsp;— Welsh property for The Duchy of Cornwall |publisher=Princeofwales.gov.uk |date=22 November 2006 |access-date=12 Oct. 2008 |archive-date=9 ઑગસ્ટ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120809060116/http://www.princeofwales.gov.uk/mediacentre/pressreleases/welsh_property_for_the_duchy_of_cornwall_424937442.html |url-status=dead }}</ref> પાડોશોએ જણાવ્યું કે સૂચિત તબદિલી સ્થાનિક આયોજન નિયમનોનો ભંગ કરે છે, અરજીને જ્યાં સુધી સ્થાનિક ચામાચિડિયાની વસતિને કઇ રીતે આ તબદિલીથી અસર થાય છે તે અંગેનો અહેવાલ તૈયાર થાય ત્યાં સુધી સ્થગિત કરવામાં આવી હતી.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/south_west/6727951.stm |title=BBC NEWS &#124; Wales &#124; South West Wales &#124; Objection to prince's house plan |publisher=BBC News |date=Last Updated: |access-date=12 Oct. 2008}}</ref> ચાર્લ્સ અને કેમિલાએ જૂન 2008માં ''લ્વાયનીવેર્મોન્ડ'' નામે નવી મિલકત રહેણાંક તરીકે ખરીદી હતી.<ref>{{cite press release| title=The Prince of Wales and The Duchess of Cornwall inhabit Llwynywermod for first time| publisher=Clarence House| date=23 June 2008| url=http://www.princeofwales.gov.uk/mediacentre/pressreleases/the_prince_of_wales_and_the_duchess_of_cornwall_inhabit_llwy_1566635938.html| access-date=21 Oct. 2008| archivedate=9 ઑગસ્ટ 2012| archiveurl=https://web.archive.org/web/20120809053130/http://www.princeofwales.gov.uk/mediacentre/pressreleases/the_prince_of_wales_and_the_duchess_of_cornwall_inhabit_llwy_1566635938.html}}</ref> ==ખિતાબ, શૈલી, માનચાંદ અને હથિયારો== ===ખિતાબ અને શૈલી=== ચાર્લ્સને તેમના સમગ્ર જીવન દરમિયાન શાસકના પૌત્ર તરીકે, શાસકના પુત્ર તરીકે અને પછીથી રાજકુમાર તરીકેના તેમના અધિકારની રીતે અને ઉમરાવ તરીકે અનેક ખિતાબો મળ્યા છે. પ્રિન્સ ઓફ વેલ્સ સાથેની વાતચીત દરમિયાન, પ્રારંભમાં તેમને ''યોર રોયલ હાઇનેસ'' તરીકે અને પછીથી ''સર'' તરીકે સંબોધવાની પ્રણાલી છે. રાજ્યારોહણ સમયે પ્રિન્સ કયું શાહી નામ પસંદ કરશે તે અંગે અટકળો ચાલી રહી છે. જો તે પોતાનું હાલનું નામ ચાલુ રાખે તો તે ''ચાર્લ્સ ત્રીજો'' બનશે. જો કે, ચાર્લ્સે એવું સૂચવ્યું છે કે તે તેના નાના (માતાના પિતા)ના માનમાં ''જ્યોર્જ સાતમા'' નું શાહી નામ પસંદ કરશે અને સ્ટુઅર્ટ રાજાઓ ચાર્લ્સ પહેલા (જેને શિરચ્છેદ કરવામાં આવ્યો હતો) અને ચાર્લ્સ બીજા (જેને દેશવટામાં જીવન વિતાવવું પડ્યું હતું) સાથેનું જોડાણ ટાળશે,<ref>{{cite news | url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article782407.ece | work=The Times | location=London | title=Call me George, suggests Charles | date=24 Dec. 2005 | access-date=13 Jul. 2009 | first=Andrew | last=Pierce | archive-date=2010-06-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100605031437/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article782407.ece | url-status=dead }}</ref> જો કે તેમણે આ વાતનો જાહેરમાં ઇનકાર કર્યો છે.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/uk/2005/dec/27/monarchy.michaelwhite|work=The Guardian |location=UK| title=Charles denies planning to reign as King George | date=27 Dec. 2005| access-date=3 Oct. 2010 | location=London | first=Michael | last=White}}</ref> ===માનચાંદ અને માનદ્ લશ્કરી નિમણૂક=== તેમના 58મા જન્મદિવસે, પ્રિન્સ ઓફ વેલ્સની નિમણૂક બ્રિટીશ આર્મીમાં જનરલ તરીકે, રોયલ નેવીમાં એડમિરલ તરીકે અને રોયલ એર ફોર્સમાં એર ચીફ માર્શલ તરીકે તેમની માતા દ્વારા કરવામાં આવી હતી. (તેમને અગાઉ મેજર જનરલ તરીકે અને અન્ય સેવાઓમાં તેના સમકક્ષ હોદ્દાઓ પર નિમણૂક આપવામાં આવી હતી). તેમની પ્રથમ માનદ્ નિમણૂક 1969માં રોયલ રેજીમેન્ટ ઓફ વેલ્સના કર્નલ-ઇન-ચીફ તરીકે કરવામાં આવી હતી, ત્યારથી પ્રિન્સને વિવધ કોમનવેલ્થ દેશોમાં કર્નલ-ઇન-ચીફ, કર્નલ, ઓનરરી એર કમાન્ડર, એર કમાન્ડર-ઇન-ચીફ, ડેપ્યુટી કર્નલ-ઇન-ચીફ, રોયલ ઓનરરી કર્નલ, રોયલ કર્નલ, અને ઓનરરી કમાન્ડર તરીકે ઓછામાં ઓછી 36 લશ્કરી ટુકડીઓમાં માનદ્ હોદ્દાઓ આપવામાં આવ્યા છે. તેઓ બ્રિટીશ લશ્કરમાં રહેલી એક માત્ર વિદેશી રેજીમેન્ટ રોયલ ગુરખા રાયફલ્સના પણ કમાન્ડર છે. ચાર્લ્સને વિવિધ દેશો તરફથી અનેક માનચાંદ અને ચંદ્રકો પણ મળ્યા છે. તેમને કોમનવેલ્થ પ્રદેશોમાંથી આઠ ઓર્ડર્સ આપવામાં આવ્યા છે અને પાંચ માનચાંદ મળ્યા છે અને વિદેશી રાજ્યો તરફથી 17 નિમણૂકો અને માનચાંદ મળ્યા છે, ઉપરાંત યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ અને ન્યૂઝીલેન્ડની યુનિવર્સિટીઓ તરફથી નવ જેટલી માનદ્ ઉપાધિઓ મળી છે. ===હથિયારો=== {{Infobox COA wide |image = Coat of Arms of Charles, Prince of Wales.svg |bannerimage = Prince of Wales Standard.svg |badgeimage = |notes = The Prince's own [[coat of arms]] are the [[Escutcheon (heraldry)|escutcheon]] of the [[Royal coat of arms of the United Kingdom|arms of the sovereign in right of the United Kingdom]] with a label for difference. The version used everywhere but Scotland is listed here. Within Scotland, the arms of the [[Duke of Rothesay]], which quarters the arms of the Great Steward and of the Lords of the Isles, placing the arms of the heir apparent to the Scots throne on an inescutcheon in the centre, are used. |adopted = 1911 |crest = Upon the Royal helm the imperial crown Proper, thereon a lion statant gardant Or crowned with the crown of the Prince of Wales |torse = |helm = |escutcheon = Quarterly 1st and 4th gules three lions passant guardant in pale or armed and langed azure 2nd or a lion rampant gules armed and langued azure within a double tressure flory counterflory of the second 3rd azure a harp or stringed argent overall an [[escutcheon]] of [[Royal Badge of Wales]]. |supporters = Dexter a lion rampant gardant Or imperially crowned Proper, sinister a unicorn Argent, armed, crined and unguled Or, gorged with a coronet Or composed of crosses patée and fleurs de lis a chain affixed thereto passing between the forelegs and reflexed over the back also Or |compartment = |motto = '''ICH DIEN'''<br />''(German: I serve)'' |orders = The [[Order of the Garter]] ribbon.<br />'''HONI SOIT QUI MAL Y PENSE'''<br />''(French: Shame be to him who thinks evil of it)'' |other_elements = The whole differenced by a plain Label of three points Argent, as the eldest child of the sovereign. |banner = The banners used by the Prince vary depending upon location. Apart from the exceptions below, the Royal Standard of the United Kingdom is used, differenced as in his arms with a label of three points argent, and the escutcheon of the arms of the Principality of Wales in the centre. This is the standard that is used outside the United Kingdom by the prince and also that used throughout the entire United Kingdom when the prince is acting in an official capacity associated with the UK Armed Forces. [[ચિત્ર:Prince of Wales Standard used in Wales.svg|30px]] In Wales the banner is based upon the [[Coat of Arms of the Principality of Wales]], (the historic arms of the [[Kingdom of Gwynedd]]), which consist of four quadrants, the first and fourth with a red lion on a gold field, and the second and third with a gold lion on a red field. Superimposed is an escutcheon vert bearing the single-arched crown of the Prince of Wales. [[ચિત્ર:Duke of Rothesay Banner.svg|30px]] In Scotland the personal banner used is based on two Scottish titles of the [[heir apparent]]: [[Duke of Rothesay]] and [[Lord of the Isles]]. The flag is divided into four quadrants. The first and fourth quadrants include a blue and white checkerboard band in the centre of a gold field. The second and third quadrants include a galley on a white background. A gold escutcheon bearing the lion rampant of Scotland, defaced by a plain label of three points Azure to indicate the heir apparent, is superimposed. [[ચિત્ર:Duke of Rothesay Standard.svg|45px]] Also used in Scotland is a standard, ''viz'' the [[Royal Standard of Scotland]], again defaced with a label of three points Azure to indicate the heir apparent. [[ચિત્ર:Flag of the Duke of Cornwall.svg|40px]] In Cornwall, the banner is "sable fifteen bezants Or", that is, a black field bearing fifteen gold coins, which Prince Charles uses in his capacity as Duke of Cornwall. |badge = Three ostrich feathers encircled by a gold coronet |symbolism = As with the Royal Arms of the United Kingdom. The first and fourth quarters are the arms of England, the second of Scotland, the third of Ireland. |previous_versions = }} ==વંશ પરંપરા== {{ahnentafel top|width=100%}} {{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 90%; line-height: 110%; |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= 1. '''Charles, Prince of Wales''' |2= 2. [[Prince Philip, Duke of Edinburgh|Prince Philip of Greece and Denmark]] |3= 3. [[Elizabeth II of the United Kingdom]] |4= 4. [[Prince Andrew of Greece and Denmark]] |5= 5. [[Princess Alice of Battenberg]] |6= 6. [[George VI of the United Kingdom]] |7= 7. [[Elizabeth Bowes-Lyon]] |8= 8. [[George I of Greece]] |9= 9. [[Olga Constantinovna of Russia|Grand Duchess Olga Constantinovna of Russia]] |10= 10. [[Prince Louis of Battenberg]] |11= 11. [[Princess Victoria of Hesse and by Rhine]] |12= 12. [[George V of the United Kingdom]] |13= 13. [[Mary of Teck|Princess Mary of Teck]] |14= 14. [[Claude Bowes-Lyon, 14th Earl of Strathmore and Kinghorne]] |15= 15. [[Cecilia Bowes-Lyon, Countess of Strathmore and Kinghorne|Cecilia Cavendish-Bentinck]] |16= 16. [[Christian IX of Denmark]] |17= 17. [[Louise of Hesse-Kassel|Princess Louise of Hesse-Kassel]] |18= 18. [[Grand Duke Konstantin Nikolayevich of Russia]] |19= 19. [[Princess Alexandra of Saxe-Altenburg]] |20= 20. [[Prince Alexander of Hesse and by Rhine]] |21= 21. [[Julia Hauke|Countess Julia Hauke]] |22= 22. [[Louis IV, Grand Duke of Hesse|Louis IV, Grand Duke of Hesse and by Rhine]] |23= 23. [[Princess Alice of the United Kingdom]] |24= 24. [[Edward VII of the United Kingdom]] |25= 25. [[Alexandra of Denmark|Princess Alexandra of Denmark]] |26= 26. [[Francis, Duke of Teck]] |27= 27. [[Princess Mary Adelaide of Cambridge]] |28= 28. [[Claude Bowes-Lyon, 13th Earl of Strathmore and Kinghorne]] |29= 29. [[Frances Bowes-Lyon, Countess of Strathmore and Kinghorne|Frances Dora Smith]] |30= 30. [[Charles William Frederick Cavendish-Bentinck|Charles Cavendish-Bentinck]] |31= 31. [[Louisa Cavendish-Bentinck|Caroline Louisa Burnaby]] }} {{ahnentafel bottom}} તેમના પિતાના વંશમાં, પૈતૃક વારસ તરીકે, ચાર્લ્સ હાઉસ ઓફ ઓલ્ડનબર્ગની શાખા હાઉસ ઓફ શ્લેવિગ-હોલસ્ટેઇન-સોન્ડેરબર્ગ-ગ્લુક્સબર્ગના સભ્ય છે.<ref>{{cite web| url=http://genealogics.org/lines.php?personID=I00000173&tree=LEO&parentset=0&showall=1&generations=4| title=Genealogics > Charles Prince of Wales| publisher=Leo van de Pas| access-date=11 Nov. 2008}}</ref> યુનાઇટેડ કિંગ્ડમમાં, હાલની પરિસ્થિતિથી વિપરીત જો કોઇ સત્તા ભવિષ્યમાં ન મળે તો ચાર્લ્સ શાસક તરીકે વિન્ડસર નામનો ઉપયોગ કરશે.<ref name="sur" group="N"/> અનેક આંતરિક-લગ્નો દ્વારા, ચાર્લ્સ 22 રીતે સોફિયા ઓફ હેનઓવરના વંશજ બને છે. {{hidden |headerstyle=background:#ccccff |header=Family tree of Charles, Prince of Wales |content= {{familytree/start |summary=Genealogical tree showing all the connections between Sophia of Hanover and Charles, Prince of Wales.}} {{familytree | | | | | | | | | | | SEH |SEH=[[Sophia of Hanover]]}} {{familytree | | | |,|-|-|-|-|-|-|-|^|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.|}} {{familytree | | | SCH | | | | | | | | | | | | | | | |G1GB |SCH=[[Sophia Charlotte of Hanover]]|G1GB=[[George I of Great Britain]]}} {{familytree | | | |!| | | | | | | |,|-|-|-|-|-|-|-|-|-|^|-|-|-|-|-|-|.|}} {{familytree | | |FW1P |~|~|y|~|~| SDH | | | | | | | | | | | | | | |G2GB |FW1P=[[Frederick William I of Prussia]]|SDH=[[Sophia Dorothea of Hanover]]|G2GB=[[George II of Great Britain]]}} {{familytree | | | |,|-|-|-|^|-|-|-|.| | | | | |,|-|-|-|-|-|-|-|-|v|-|^|-|-|v|-|-|-|-|.|}} {{familytree | | | AWP | | | | | | SDP | | | | APR | | | | | | | MGB | | | LGB | | | FPW |AWP=[[Prince Augustus William of Prussia]]|SDP=[[Princess Sophia Dorothea of Prussia]]|APR=[[Anne, Princess Royal and Princess of Orange]]|MGB=[[Princess Mary of Great Britain]]|LGB=[[Louise of Great Britain]]|FPW=[[Frederick, Prince of Wales]]}} {{familytree | | | |!| | | | | | | |!| | | | | |!| | | | | |,|-|-|^|.| | | |!| | | | |!|}} {{familytree | | |FW2P | | | | | |FDBS | | | | CON | | | | FHK | | CHK |y| LDN | | |G3GB |FW2P=[[Frederick William II of Prussia]]|FDBS=[[Margravine Friederike Dorothea of Brandenburg-Schwedt]]|CON=[[Princess Carolina of Orange-Nassau]]|FHK=[[Landgrave Frederick of Hesse-Kassel]]|CHK=[[Landgrave Charles of Hesse-Kassel]]|LDN=[[Princess Louise of Denmark and Norway]]|G3GB=[[George III of Great Britain]]}} {{familytree | |,|-|^|-|.| | | |,|-|^|-|.| | | |!| | | |,|-|^|-|.| | | |!| | | |,|-|-|^|-|.| |}} {{familytree | PWP | |FW3P | | SDH | | DLW |y| HNW | | WHK | | AHK |7|LCHK | |EDKS | |F| ADC |PWP=[[Prince Wilhelm of Prussia (1783–1851)|Prince Wilhelm of Prussia]]|FW3P=[[Frederick William III of Prussia]]|SDH=[[Maria Feodorovna (Sophie Dorothea of Württemberg)|Sophie Dorothea of Württemberg]]|DLW=[[Duke Louis of Württemberg]]|HNW=[[Princess Henrietta of Nassau-Weilburg]]|WHK=[[Landgrave William of Hesse-Kassel]]|AHK=[[Princess Augusta of Hesse-Kassel]]|LCHK=[[Princess Louise Caroline of Hesse-Kassel]]|EDKS=[[Prince Edward, Duke of Kent and Strathearn]]|ADC=[[Prince Adolphus, Duke of Cambridge]]}} {{familytree | |!| | | |!| | | |!| | | |,|-|^|-|.| | | |!| | | | | |L|~|#|~|~|~|#|~|y|J|}} {{familytree | PEP | |AFCP |y| N1R | | DAW | | ADW | | LHK |~|~|y|~|~| C9D | | VUK |`|-|.|PEP=[[Princess Elisabeth of Prussia]]|AFCP=[[Alexandra Feodorovna (Charlotte of Prussia)|Princess Charlotte of Prussia]]|N1R=[[Nicholas I of Russia]]|DAW=[[Duchess Amelia of Württemberg]]|ADW=[[Duke Alexander of Württemberg]]|LHK=[[Louise of Hesse-Kassel]]|C9D=[[Christian IX of Denmark]]|VUK=[[Victoria of the United Kingdom]]}} {{familytree | |!| | | | | |!| | | | | |!| | | |!| | | |,|-|-|v|'| | | |,|-|-|-|(| | | |!|}} {{familytree | L4H |7| | | KNR |~|y|~| ASA | | FDT |7| |!| | ADK |7|F| AUK |F|E7UK |F| MAC |L4H=[[Louis IV, Grand Duke of Hesse]]|KNR=[[Grand Duke Konstantin Nikolayevich of Russia]]|ASA=[[Princess Alexandra of Saxe-Altenburg]]|FDT=[[Francis, Duke of Teck]]|ADK=[[Alexandra of Denmark]]|AUK=[[Princess Alice of the United Kingdom]]|E7UK=[[Edward VII of the United Kingdom]]|MAC=[[Princess Mary Adelaide of Cambridge]]}} {{familytree | | | |:| | | | | | |!| | | | | | | | |:| |!| | | | |L|%|~|y|~|J| | | |:|}} {{familytree | | | |:| | | | | | |!| | | | | | | | |L|~|#|~|~|~|~|~|%|~|#|~|~|~|y|~|J|}} {{familytree | | | |L|~|~|~|~|~|~|#|~|~|~|~|~|~|~|~|~|~|#|~|~|~|y|~|J| |!| | | |!|}} {{familytree | | | | | | | | | | OKR |~|~|~|~|y|~|~|~| G1G | | VHR | |G5UK |y| MTK |OKR=[[Olga Konstantinovna of Russia]]|G1G=[[George I of Greece]]|VHR=[[Princess Victoria of Hesse and by Rhine]]||G5UK=[[George V of the United Kingdom]]|MTK=[[Mary of Teck]]}} {{familytree | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | |!| | | | | |!|}} {{familytree | | | | | | | | | | | | | | | | AGD |~|~|~|y|~|~| ABA | | | |G6UK |AGD=[[Prince Andrew of Greece and Denmark]]|ABA=[[Princess Alice of Battenberg]]|G6UK=[[George VI of the United Kingdom]]}} {{familytree | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| | | | | | | | | |!|}} {{familytree | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | PDE |~|~|~|y|~|~|~|E2UK |PDE=[[Prince Philip, Duke of Edinburgh]]|E2UK=[[Elizabeth II of the United Kingdom]]}} {{familytree | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |!|}} {{familytree | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | CPW |CPW=Charles, Prince of Wales}} {{familytree/end|}} }} ==પ્રશ્નો== {| class="wikitable"; width="100%" border="1" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin:0.5em 1em 0.5em 0; background:#D3D3D3; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse;" |- !bgcolor="#708090" | <font color="#f9f9f9">નામ</font> !!bgcolor="#708090" | <font color="#f9f9f9">જન્મ</font> !!bgcolor="#708090" colspan="2" | <font color="#f9f9f9">લગ્ન</font> !bgcolor="#708090" | <font color="#f9f9f9">મુદ્દો</font> |- | વેલ્સના રાજકુમાર વિલિયમ || 21 જૂન 1982 || || || |- | વેલ્સના રાજકુમાર હેન્રી || 15 સપ્ટેમ્બર 1984 || || || |} ==આ પણ જુઓ== {{Portal| Biography }} * વેલ્સના રાજકુમાર ચાર્લ્સની ગ્રંથસૂચિ ==નોંધ== {{Reflist|group="N"}} ==સંદર્ભો== {{Reflist|2}} ==ગ્રંથસૂચિ== * {{cite book | last=Dimbleby| first = Jonathan| authorlink = Jonathan Dimbleby| title = The Prince of Wales: A Biography| url=https://archive.org/details/princeofwales00jona| location = New York| publisher=William Morrow and Company| year = 1994 | unused_data=ISBN 0-688-12996-X}} * {{cite book |last=Paget |first=Gerald. |title=The Lineage and Ancestry of H.R.H. Prince Charles, Prince of Wales (2 vols) |location=Edinburgh |publisher=Charles Skilton |year=1977 |isbn=978-0-284-400161}} ==બાહ્ય લિંક્સ== {{Wikiquote}} {{Wikisource author}} * [http://www.princeofwales.gov.uk/ એચઆરએચ (HRH) વેલ્સના રાજકુમારની સત્તાવાર વેબસાઇટ] * [http://www.duchyofcornwallholidaycottages.co.uk સત્તાવાર ડચી ઓફ કોર્નવોલ કોટેજિસ વેબસાઇટ] * [http://www.monarchywales.org.uk મોનાર્કી વેલ્સ- અગ્રણી ઝુંબેશ સંસ્થા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061011011535/http://www.monarchywales.org.uk/ |date=2006-10-11 }} * [https://web.archive.org/web/20060210051539/http://www.princeofwales.gov.uk/about/bio_armed_services.html લશ્કરી કારકિર્દી] * [http://www.almanachdegotha.org યુનાઇટેડ કિંગડમ ઓફ ગ્રેટ બ્રિટન એન્ડ નોર્થર્ન આયર્લેન્ડ- હાઉસ ઓફ વિન્ડસર] * [http://www.familyforest.com/Royal_Wedding.html રાજવી લગ્ન સાથે પારિવારિક જોડાણ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070403191615/http://www.familyforest.com/Royal_Wedding.html |date=2007-04-03 }} 9 એપ્રિલ 2005 * [http://www.princes-trust.org.uk/ 'ધ પ્રિન્સસ ટ્રસ્ટ'ની સત્તાવાર વેબસાઇટ] * [http://www.david-griffiths.co.uk/ વ્યૂ એન ઇમેજ ઓફ એન ઓફિસિયલ પોર્ટ્રેટ ઓફ પ્રિન્સ ચાર્લ્સ, ડેવિડ ગ્રિફિથ્સ દ્વારા] * [http://www.pch.gc.ca/special/royalvisit/english.htm પ્રિન્સની કેનેડાની સત્તાવાર મુલાકાત (2001)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101023023855/http://www.pch.gc.ca/special/royalvisit/english.htm |date=2010-10-23 }} * [http://www.monarchist.ca/cmn/summer017.htm "સેસકેચવાન ઓનર્સ ફ્યુચર કિંગ" (2001)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080115171416/http://www.monarchist.ca/cmn/summer017.htm |date=2008-01-15 }} * [http://www.sicc.sk.ca/saskindian/a01fal03.htm ઐતિહાસિક રાજવી મુલાકાત મારફતે સંધિ પુનઃનિર્ધારણનું મહત્ત્વ (2001)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103020310/http://www.sicc.sk.ca/saskindian/a01fal03.htm |date=2007-01-03 }} * [http://video.google.co.uk/videoplay?docid=3295860392688412292&hl=en-GB/ 1969માં પ્રિન્સ ચાર્લ્સની ડેવિડ ફ્રોસ્ટ દ્વારા મુલાકાતની ક્લિપ જુઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120229235842/http://video.google.co.uk/videoplay?docid=3295860392688412292&hl=en-GB%2F |date=2012-02-29 }} * [http://www.math.utsa.edu/sphere/salingar/Charles.html વાસ્તુશિલ્પમાં પ્રિન્સના યોગદાનની સહાનુભૂતિદર્શક મૂલવણી ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070411041128/http://www.math.utsa.edu/sphere/salingar/Charles.html |date=2007-04-11 }} * {{IMDB name| id=0697608|title=The Prince of Wales}} * [http://www.redcross.org.uk/news.asp?id=88053 વેલ્સના રાજકુમાર પ્રાથમિક સારવાર કુશળતા તાજી કરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307073610/http://www.redcross.org.uk/news.asp?id=88053 |date=2012-03-07 }} [[શ્રેણી:ટ્રિનિટી કોલેજ, કેમ્બ્રીજના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી]] [[શ્રેણી:રોથસેના ઉમરાવ]] [[શ્રેણી:બ્રિટીશ વેપારીઓ]] [[શ્રેણી:યુનાઇટેડ કિંગડમના રાજકુમાર]] [[શ્રેણી:ઓસ્ટ્રેલિયામાં રાજાશાહી]] [[શ્રેણી:કેનેડામાં રાજાશાહી]] [[શ્રેણી:ન્યૂ ઝીલેન્ડમાં રાજાશાહી]] [[શ્રેણી:અંગ્રેજી પર્યાવરણવાદીઓ]] [[શ્રેણી:બ્રિટીશ ગાદીના વારસદાર]] [[શ્રેણી:વેલ્સના રાજકુમાર]] [[શ્રેણી:રોયલ એર ફોર્સ એર માર્શલ્સ]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:૧૯૪૮માં જન્મ]] hgxpgggb5tqbfxad2va7tf9ovu7ffdy 0 30822 906500 906498 2026-10-23T12:06:32Z Snehrashmi 41463 [[Special:Contributions/~2026-55885-59|~2026-55885-59]] ([[User talk:~2026-55885-59|talk]])એ કરેલો ફેરફાર [[Special:Diff/906498|906498]] પાછો વાળ્યો 906500 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = દડવા હમીરપરા | state_name = ગુજરાત | district = રાજકોટ | taluk_names = ગોંડલ | latd = 21.96118 | longd= 70.803452 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]],<br /> [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]],<br /> [[રજકો]] તેમજ અન્ય [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''દડવા હમીરપરા''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિસ્તારમાં આવેલા [[રાજકોટ જિલ્લો| રાજકોટ જિલ્લા]]માં આવેલા [[ ગોંડલ તાલુકો| ગોંડલ તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. દડવા હમીરપરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ગોંડલ તાલુકો]] [[શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર]] 953jrxrt1kjink8bigzkyj90828w0y0 0 35210 906513 902262 2026-10-24T09:58:33Z Karan der 89700 /* ઇતિહાસ */ 906513 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = ચિત્તલ | state_name = ગુજરાત | district = અમરેલી | taluk_names = [[અમરેલી તાલુકો|અમરેલી]] | latd = 21.602871 | longd= 71.21817 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]] તેમજ [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''ચિત્તલ (તા. અમરેલી)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિસ્તારમાં આવેલા [[અમરેલી જિલ્લો|અમરેલી જિલ્લા]]માં આવેલા [[અમરેલી તાલુકો|અમરેલી તાલુકા]]નું એક ગામ છે. ચિત્તલ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. == ઇતિહાસ == આ ગામ નથુ દેસાઇએ વસાવ્યું હોવાની નોંધ મળે છે .<ref>ઈસ.૧૯૨૫માં પ્રકાશિત "પ્રભુની ફૂલવાડી" પુસ્તકના આધારે. સંદર્ભ:[http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/lokjivanna-moti8863 લોકજીવનના મોતી, ગુ.સ.નો લેખ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004255/http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/lokjivanna-moti8863 |date=2016-03-05 }}</ref> ચિતલ ગામમાં એક અમર ઇતિહાસ થઈ ગયો છે. જેમણે બહેનો - દીકરીઓ માટે માથાના બલિદાન આપ્યા એવા શૂરવીર આપા વિહા ડેર તેમની શૌર્યગાથાઓ હજી પણ ચિતલ ગામના સીમમાં બાબરા રોડ તરફ જતા તેમનું માથું પડી અને તેમનું ધડ લડ્યું ભીલા ગામની સીમ સુધી ધડ લડ્યું એવા શૂરવીર ચિતલની ધરતીમાં થઈ ગયા. == જાણીતા વ્યક્તિઓ == * [[ગિજુભાઈ બધેકા]] - જાણીતા શિક્ષણવિદ્. ==સંદર્ભ== {{reflist}} {{અમરેલી તાલુકાનાં ગામો}} {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:અમરેલી તાલુકો]] [[શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર]] 99xdj3n3wme8pyz0hrg0uizrwnd5xyd 906514 906513 2026-10-24T10:00:11Z Karan der 89700 /* */ 906514 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = ચિત્તલ | state_name = ગુજરાત | district = અમરેલી | taluk_names = [[અમરેલી તાલુકો|અમરેલી]] | latd = 21.602871 | longd= 71.21817 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]] તેમજ [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''ચિત્તલ (તા. અમરેલી)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[સૌરાષ્ટ્ર]] વિસ્તારમાં આવેલા [[અમરેલી જિલ્લો|અમરેલી જિલ્લા]]માં આવેલા [[અમરેલી તાલુકો|અમરેલી તાલુકા]]નું એક ગામ છે. ચિત્તલ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[મગફળી]], [[તલ]], [[બાજરી]], [[ચણા]], [[કપાસ]], [[દિવેલી|દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છ == ઇતિહાસ == આ ગામ નથુ દેસાઇએ વસાવ્યું હોવાની નોંધ મળે છે .<ref>ઈસ.૧૯૨૫માં પ્રકાશિત "પ્રભુની ફૂલવાડી" પુસ્તકના આધારે. સંદર્ભ:[http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/lokjivanna-moti8863 લોકજીવનના મોતી, ગુ.સ.નો લેખ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004255/http://www.gujaratsamachar.com/index.php/articles/display_article/lokjivanna-moti8863 |date=2016-03-05 }}</ref> ચિતલ ગામમાં એક અમર ઇતિહાસ થઈ ગયો છે. જેમણે બહેનો - દીકરીઓ માટે માથાના બલિદાન આપ્યા એવા શૂરવીર આપા વિહા ડેર તેમની શૌર્યગાથાઓ હજી પણ ચિતલ ગામના સીમમાં બાબરા રોડ તરફ જતા તેમનું માથું પડી અને તેમનું ધડ લડ્યું ભીલા ગામની સીમ સુધી ધડ લડ્યું એવા શૂરવીર ચિતલની ધરતીમાં થઈ ગયા. == જાણીતા વ્યક્તિઓ == * [[ગિજુભાઈ બધેકા]] - જાણીતા શિક્ષણવિદ્. ==સંદર્ભ== {{reflist}} {{અમરેલી તાલુકાનાં ગામો}} {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:અમરેલી તાલુકો]] [[શ્રેણી:સૌરાષ્ટ્ર]] 2bu82o66d9bx72p41mo5vb86p6mgpyb 0 51860 906505 899445 2026-10-24T00:23:07Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 906505 wikitext text/x-wiki {{ભાષાંતર}} {{taxobox |name = કદંબ</br>('''''Neolamarckia cadamba''''') |image = Neolamarckia cadamba 6226.jpg |image_caption = [[કોલકત્તા]], [[પશ્ચિમ બંગાળ]], [[ભારત]] માં કદંબનું વૃક્ષ. |image2 = Neolamarckia_Cadamba_Flower.jpg |image2_caption = Close-up of flower |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Gentianales]] |familia = [[Rubiaceae]] |genus = ''[[Neolamarckia]]'' |species = '''''N. cadamba''''' |binomial = ''Neolamarckia cadamba'' |binomial_authority = ([[Roxb.]]) [[Jean Marie Bosser|Bosser]] |synonyms_ref=<ref name="WCSP_133819">{{Cite web |title=''Neolamarckia cadamba'' |work=World Checklist of Selected Plant Families |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |url=http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=133819 |access-date=2013-09-01 }}{{Dead link|date=જૂન 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |synonyms = *''Nauclea cadamba'' <small>Roxb.</small> *''Anthocephalus cadamba'' <small>(Roxb.) [[Miq.]]</small> *''Anthocephalus chinensis'' auct., non ''Anthocephalus chinensis'' <small>(Lam.) A.Rich. ex Walp.</small><ref name=GRIN>{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?103203 |title=Anthocephalus chinensis |author=USDA, ARS, National Genetic Resources Program|date=8 January 2007|website=Germplasm Resources Information Network - (GRIN)|publisher=National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland|access-date=31 August 2013}}</ref> *''Anthocephalus indicus'' var. ''glabrescens'' <small>H.L.Li</small> *''Anthocephalus morindifolius'' <small>[[Korth.]]</small> *''Nauclea megaphylla'' <small>[[S.Moore]]</small> *''Neonauclea megaphylla'' <small>(S.Moore) S.Moore</small> *''Samama cadamba'' <small>(Roxb.) [[Kuntze]]</small> *''Sarcocephalus cadamba'' <small>(Roxb.) Kurz</small> }} [[File:Kadam (Neolamarckia cadamba).jpg|thumb|એક પૂર્ણ કદમ (નિયોલામાર્કીયા કડંબા), જેનો ભાગ અડધો છે.]] '''કદંબ''' એ એક નિત્યલીલું રહેનાર ઉસ્ણ કટિબંધીય ક્ષેત્રનું વૃક્ષ છે. આ વૃક્ષ દક્ષિણ અને અગ્નિ એશિયાનું વતની છે. આ વૃક્ષને દડાના આકારના પીળાશ પડતા કેસરી ફૂલ આવે છે. આના ફૂલોનો ઉપયોગ અત્તર્ અને સુગંધી પદાર્થો બનાવવા માટે થાય છે. આન વૃક્ષને સુશોભનના વૃક્ષ તરીકે પણ ઉગાડવામાં આવે છે. આ વૃક્ષ ભારતીય પૌરાણીક કથા અને ધર્મમાં મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. સર્વ ભારતીય ભાષાઓમાં તેને કદંબ કે કદમ કહે છે ==વર્ણન== [[File:Leaves & flowers I IMG 8695.jpg|thumb|left|પંદડા અને ફૂલો]] સંપુર્ણ વયસ્ક કદંબનું વૃક્ષ ઉંચાઈમાં ૪૫ મી. (૧૪૮ ફીટ) જેટલું વધે છે. આ એક મોટા કદનું વૃક્ષ છે તેની પર્ણછત્રી વિશાળ હોય છે અને તેથું થડ સીધું નળાકાર હોય છે. તેનો વ્યાસ ૧૦૦-૧૬૦ સે.મી. જેટલો કે તેથી ઓછો હોય છે. આ વૃક્ષ ઝડપથી ઊગે છે. તેની શાખાઓ ઘણી વિસ્તરે છે અને શરૂઆતના ૬-૮ વર્ષમાં તે ઘણી ઝડપી વૃદ્ધિ ધરાવે છે. તેના પાન ૧૩-૩૨ સે.મી. જેટલા લાંબા હોય છે. વૃક્ષ ૪-૫ વર્ષનું થતા તેમાં ફુલો ઉગવા માંડે છે. કદંબના ફૂલોની મીઠી સુગંધ હોય છે. તેમનો રંગ લાલ થી કેસરીયો હોય છે. આ ફુલનો આકાર ગોટા જેવો હોય છે અને તેમનો વ્યાસ ૫.૫ સે.મી. જેટલો હોય છે. કદંબના ફળમાં નાના, માંસલ કેપ્સ્યુલ્સ નજીક નજીક માં ગોઠવાઈને  લગભગ 8000 બીજ ધરાવતા માંસલ પીળા-નારંગી રંગના આખા ફળની રચના કરે છે. ફળ પાકતા તે ફાટી જાય છે અને તેનાં બીજ પર્યાવરણમાં મુક્ત થાય છે. તેમનું વહન પવન અને વરસાદ દ્વારા થાય છે. <ref>http://www.agricultureinformation.com/forums/questions-answers/11926-anthocephalus-kadamba.html.-{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Horticulture/Suryanarmada, Agriculture Arbitration Consultant, Chennai, India.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.geocities.com/vibhaskumar/plant_ism1.html |title=- The Environmental Information System(ENVIS), Ministry of Environment and Forests - Centre of Mining environment |access-date=2009-10-25 |archive-date=2009-10-25 |archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/vibhaskumar/plant_ism1.html&date=2009-10-25+23:56:54 |url-status=dead }}</ref> આ વૃક્ષની અમુક વનસ્પતિ શાસ્ત્રીય માહિતી આ પ્રમાણે છે: * પાંદડા ચળકતાં લીલા, opposite, simple more or less sessile to petiolate, ovate to elliptical with dimensions of ૧૫-૫૦ સે.મી. by ૮-૨૫ સે.મી.. * Flowers inflorescence in clusters; terminal globose heads without bracteoles, subsessile fragrant, orange or yellow flowers; Flowers bisexual, 5-merous, calyx tube funnel-shaped, corolla gamopetalous saucer-shaped with a narrow tube, the narrow lobes imbricate in bud. * Stamens 5, inserted on the corolla tube, filaments short, anthers basifixed. Ovary inferior, bi-locular, sometimes 4-locular in the upper part, style exserted and a spindle-shaped stigma. * Fruitlets numerous with their upper parts containing 4 hollow or solid structures. Seed trigonal or irregularly shaped. કંદબનું વૃક્ષ નીચના ક્ષેત્રોનું વતની છે: * દક્ષીણ ચીન * ભારતીય ઉપમહાદ્વિપ : [[ભારત]] (ઉ અને પ.); [[બાંગ્લાદેશ]]; [[નેપાળ]]; [[શ્રીલંકા]] * અગ્નિ એશિયા: [[કમ્બોડીયા]]; [[લાઓસ]]; [[મ્યાનમાર|બ્રહમદેશ]]; [[થાઇલેન્ડ]]; [[વિયેતનામ]], [[ઈંડોનેશિયા]]; [[મલેશિયા]]; [[પાપૌઆ ન્યુ ગિની]]; [[ઑસ્ટ્રેલિયા]] આ પ્રજાતિને પ્યુર્ટો રીકો અને ટોરો નિગ્રો સ્ટેટ ફોરેસ્ટમાં ઉગાડવામાં આવી છે <ref name="drna.gobierno.pr">[http://www.drna.gobierno.pr/biblioteca/publicaciones/hojas-de-nuestro-ambiente/30-Toro%20Negro%20ultimo.pdf ''Bosques de Puerto Rico: Bosque Estatal de Toro Negro.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150807061645/http://www.drna.gobierno.pr/biblioteca/publicaciones/hojas-de-nuestro-ambiente/30-Toro%20Negro%20ultimo.pdf |date=2015-08-07 }} Hojas de Nuestro Ambiente. July 2008. [Publication/Issue: P-030] Puerto Rico Department of Natural and Environmental Resources. Retrieved 13 September 2013.</ref> ==વપરાશ== [[File:Kadamba (Neolamarckia cadamba) Tree lower trunk.jpg|thumb|left|કદંબ વૃક્ષ નીચેનું થડ]] કમાન્ડર નામના પતંગિયાની ઈયળ આ વૃક્ષને પોતાના યજમાન તરીકે વાપરે છે. કદંબના ફળો અને ફૂલો ખોરાક તરીકે સુરક્ષિત હોય છે. આના તાજા પાંદડા ઢોરને ખવડાવી શકાય છે. આના સુગંધી કેસરીયા ફુલો પરાગનયન કીટકોને આકર્ષે છે. આના થડના આડછેદને જોતા તેના બાહ્ય વલયો હળવા પીળાશ પડતા સફેદ રંગનો હોય છે. તેને પ્રકાશમાં ખુલ્લો રાખતા તે બદામી રંગનો બને છે અને તેની કેંદ્રીય વલયોથી તેને જુદો પાડી શકતો નથી. એન. લામર્કીયા (N. lamarckia) નામની કદંબની પ્રજાતિના વૃક્ષનો ઉપયોગ સજાવટના વૃક્ષ તરીકે અને હલકી કક્ષાનું લાકડું તથા કાગળનો માવો મેળવવા માટે થાય છે. આના લાકડાનો ઉપયોગ પ્લાયવુડ, હળવા બાંધકામ, માવો અને કાગાળ, , ખોખાં અને ક્રેટ્સ, ડગ-આઉટ હોડી (પોલા થડમાંથી બનતી હોડી) અને રાચરચીલા વગેરેમાં થાય છે. કદંબનો માવો સંતોષકારક શુભ્રતા ધરાવે છે અને તેમાંથી હાથે બનાવેલ કાગળ બનાવી શકાય છે. આના લાકડામાં કૃત્રીમ રાળ આદિનું સંયોજ સારી રીતે શક્ય હોય છે જેથી તેની ઘનતા અને દાબ પ્રતિરોધકતા વધારી શકાય છે. આ વૃક્ષના લાકડાનું ઘનત્વ ૨૯૦–૫૬૦&nbsp;kg/cu m અને પ્રવાહી નું પ્રમાણ ૧૫% હોય છે. આની સપાટી લીસી અને મધ્યમ ખરબચડી હોય છે. તેના દાણા સીધા અને ચમક ઓછી હોય છે. તેમાં કોઈ ગંધ કે સ્વાદ હોતો નથી. હાથ ઓજારો કે યંત્રો દ્વારા કદંબના લાકડા પર સારી રીતે કાર્ય કરી શકાય છે. તેને ખૂબ સફાઈથી કાપી શકાય છે, તે ખૂબ સારી સપાટી આપે છે તેમાં સરળતાથી ખીલા ઠોકી શકાય છે. આનું લાકડું હવામાં ઝડપથી સુકાય છે અને તેના ગુણાધર્મોમાં જાજો ફરક આવતો નથી. ઓપન ટેંક કે પ્રેશર વેક્યુમ સીસ્ટમ વાપરી કદંબના વૃક્ષને સરળતાથી સાચવી શકાય છે. ઉષ્ણકટિંબંધના ક્ષેત્રોમાં કદંબ વારંવાર ઉગાડાતું વૃક્ષ છે. તેના મૂળની છાલમાંથી પીળો રંગ મેળવવામાં આવે છે. કંદબના ફૂલોમાંથી અત્તર બનાવવામઆં આવે છે. અત્તર એ ચંદનના તેલ પર જલીય નિષ્યંદન પ્રક્રિયા દ્વારા વિવિધ ખુશ્બુ તેમાં શોષીને બનાવાતું સુગંધી પ્રવાહી/તેલ છે. કંદબના ફૂલો પ્રાણીઓ પર હળવી ગર્ભ પ્રતિરોધી અસર કરતા હોવાનું જણાયું છે. કદંબનો અર્ક મેલિઈડોજાઈન ઈનકોજ્ઞીટા નામના વૃક્ષના મૂળ આક્રમણ કરનાર પરોપજીવી કૃમિ વિરોધી ગુણધર્મો ધરાવે છે. આની સુકાયેલી છાલ તાવના ઈલાજમાં ને શક્તિવર્ધક પદાર્થ તરીકે વપરાય છે. પાંદડાને સુકવીને બનાવેલો ક્વાથ કોગળા દ્વાર મુખશુદ્ધિ કરવાના પાણીમાં ઉમેરાય છે. આના વૃક્ષોને રસ્તા, ગલીઓની બંને તરફ અને ગામડામાં છાંયડા માટે વાવવામાં આવે છે. પુનઃ જંગલ સ્થાપનાના કાર્યમાં કદાંબન વૃક્ષોનો ઉપયોગ અકરવામાં આવે છે. કદંબના વૃક્ષ પરથી મોટા પ્રમાણમાં પાંદડા અને અન્ય વસ્તુઓ પડે છેને જમ્નીપર પડી કોહવાય છે અને તેથી કદાંબના વૃક્ષની નીચેની જમીનના ગુણધર્મો સુધરે છે. જે તેની માટીના રાસાયણિક અને ભૌતિક ગુણધર્મો સુધારે છે. જમીનમાં વધેલા ઓર્ગેનિક કાર્બન, કેશન બદલાવની ક્ષમતા, વધેલા પોષક તત્ત્વો અને બદલીશકાતા આધારથી તે સ્પષ્ટ થાય છે. == સાંસ્કૃતિક મહત્ત્વ == ===લોકકથા=== {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 220 | image1 = Westindischer Maler um 1550 001.jpg | alt1 = | caption1 = [[Gita Govinda]] by [[Jayadeva]] | image2 = Indischer Maler um 1770 001.jpg | alt2 = | caption2 = Radha with Krishna }} કન્નડ સાહિત્યમાં તુલુ બ્રાહ્મણની માહિતી સંબંધિત 'ગ્રામ પદ્ધતિ' નામની કૃતિ છે. તે કૃતિ અનુસાર પરશુરામમે હૈગા અને તુલુ નામના બે દેશ બનાવ્યા ત્યાર બાદ શિવ અને પાર્વતી સહ્યાદ્રિ પર્વત પર આવ્યા. તે સ્થળે તેમને એઅ પુત્ર જન્મ્યો. આ પુત્રનો જન્મ કદંબના વૃક્ષની નીચે થયો હતો આથી તેનું નામ કદંબ પડ્યું.આ બાળકને સહ્યાદ્રિ પર્વતના રક્ષક રતીકે રાખવામાં આવ્યા. મૌર્યશર્મા તેમના વંશજ હતા અને તેમણે બનવાસીને પોતાની રાજધાની બનાવી. <ref>{{Cite web |url=http://www.ourkarnataka.com/states/history/historyofkarnataka10 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2013-10-05 |archive-date=2021-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506004729/http://www.ourkarnataka.com/states/history/historyofkarnataka10 |url-status=dead }}</ref> આ સિવાય અન્ય પૌરાણિક કથાઓમાં પણ કદંબનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.encyclopedia/ |title=of Mythical Trees and Deities |access-date=2021-07-09 |archive-date=2013-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130717195148/http://encyclopedia/ |url-status=dead }}</ref> અને બૌદ્ધ ધર્મનું વૃક્ષ ગણવામાં આવે છે અને એમ પણ કહેવાય છે તે છોટા પડેલા પ્રેમીઓને પાસે લાવે છે. <ref>{{Cite web |url=http://treetotem.com/mythhk.htm |title=title=Encyclopedia of Mythical Trees and Deities |access-date=2013-10-05 |archive-date=2011-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927125552/http://treetotem.com/mythhk.htm |url-status=dead }}</ref> ભાગવત પુરાણમાં પણ કદંબનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. ઉત્તર ભારતમાં તેને શ્રીએ કૃષ્ણ સાથે સાંકળવામાં આવે છે દક્ષિણ ભારતમાં તેને પાર્વતીનું વૃક્ષ કહે છે. રાધા અને કૃષ્ણ પણ કદંબના મીથી અને સુગંધી છાયામાં મળતા હોવાનું મનાય છે.<ref>[http://iecolumnists.expressindia.comfull_column.php?content_id=71745. Kadamba vriksh]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> સંગમ સાહિત્યના કાળ દરમ્યાન તામિલનાડુના મદુરાઈમાં આવેલી તિરુપુરાકુન્ડ્રમ ટેકરીના મુરુગનને પ્રકૃતિ પૂજાના કેન્દ્ર તરીકે મનાતા હતા. તેઓ કદંબના વૃક્ષનીચે ભાલો ધારણ કરેલા બતાવાતા.<ref>{{Cite web |url=http://ignca.nic.in/cd_08009.htm |title=-Sacred Groves and Sacred Trees of Uttara Kannada |access-date=2013-10-05 |archive-date=2014-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140409011632/http://www.ignca.nic.in/cd_08009.htm |url-status=dead }}</ref> એક અન્ય પઓરાનિક કથા અનુસાર રાજા ઉત્તનપદ અને રાણી સુનીતિના પુત્ર ધ્રુવ વિષ્ણુને પ્રસન્ન કરવાનો નિશ્ચય કર્યો. તેમણે યમુના નદીને કિનારે એક વનમાં કદંબના વૃક્ષની નીચે આસન ધારન કર્યું હતું. પહેલાં મહિને તેમણે મૂળ અને મૂળની ગંઠો ખાધી. બીજે મહિને તેમણે સૂકા પાંદડાં ખાધાં. ત્રેજે મહિને તેમણે માત્ર યમુનાનું પાણી પીધું. ચોથે મહિને તેઓ માત્ર હવા પર જીવતાં રહ્યાં. ત્યાર બાદ ધ્રુવે શ્વાશ લેવાનું પણ છોડી દીધું. તેઓ એક પગે ઊભા રહીને માત્ર વિષ્ણુનું ધ્યાન ધરવા લાગ્યા. પુરીના સંત જયદેવેલખેલ ગીતગોવિંદની પ્રથમ કડીમાં તેમણે લખ્યું છે." તે કે જે શાંત કદંબના વૃક્ષની નીચે અંધારામાં ઓગળી જાય છે, જે મારી બાજુમાં બેથેલા છે, જેઓ સર્વોત્તમ પ્રેમ અને ભક્તિને લાયક છે માટે હું તેમની સ્તુતિ કરું છું.<ref>[http://www.geocities.com/giirvaani/gg/sarga2/gg_2_sans.htm- http://www.geocities.com/giirvaani/gg/sarga2/gg_2_sans.htm-]{{dead link|date=October 2010|bot=AnomieBOT}} Gita Govindam - 2 - Jayadeva - Sanskrit</ref> કૃષ્ણ લીલાના એક પ્રકરણમાં એવું વર્ણન આવે છે કે એક સમયે ગોપીઓ જ્યારે વૃંદાવન નજીકના એક તળાવમાં નહાવા ગઈ હતી ત્યારે શ્રી કૃષ્ને તેમના વસ્ત્રો ચોરી લીધાં. પાણીણાઆ દેવ વરુણે નદી, તળાવ અને અન્ય જાહેર સ્થળોએ નગ્ન થઈ નહાવાની મનાઈ ફરમાવી હતી પરંતુ ગોપીઓ તેની અવગણના કરતી. તેમને પાઠ ભણાવવા માટે શ્રી કૃષ્ણે એક દિવસ જ્યારે તેણીઓ નહાવા તળાવમાં ગઈ ત્યારે તેમના વસ્ત્રો ચોરીને નજીકના કદંબ વૃક્ષની ડાળીએ લટકાવી દીધાં. તે જાતે તે વૃક્ષ પર પડી ડાળીઓમાં સંતાઈ ગયા. નહાઈને જોતાં ગોપીઓને તેમના વસ્ત્રો મળ્યાં નહીં. તેમનું ધ્યાન કદ્ંબના વૃક્ષની હલતી ડાલીઓ ઉપર ગયું. તેમણે ત્યાં શ્રી કૃષ્ણને અને પોતાનાં વસ્ત્રોને જોયાં. તેમણે વસ્ત્રો પાછા માંગ્યા ત્યારે શ્રી કૃષ્ણે તેમને જાતે જ બહાર આવી લઈ જવા કહ્યું. આ પ્રકરણને ઘણી કવિતા અને ચિત્રોમાં કદંબના વૃક્ષની પૃષ્ઠ ભૂમિમાં દર્શાવાયો છે. <ref>[http://www.exoticindiaart.com/product/DC90/ - Krishna, the Gopi girls and the Kadamba Tree ("Chir-Harana" or "Vastraharan Lila")]</ref> [[File:Temple de Mînâkshî02.JPG|thumb|મિનાક્ષી મંદિરના પ્રવેશદ્વાર્ આગળ આવેલું કદંબનું વૃક્ષ ]] કદંબ વૃક્ષના નામ પરથી કદંબ કુળનું નામ પડ્યું છે. તલગુડામાં મલી આવેલા શિલાલેખ (૪૫૦ સીર્કા) અનુસાર કદંબ કુળના શાશકોએ ૩૪૫ સીર્કા થી ૫૨૫ સીર્કા સુધી બનવાસી (આજનું કર્ણાટક) પર રાજ્ય કર્યું. <ref name="tree">George M. Moraes (1931), ''The Kadamba Kula, A History of Ancient and Medieval Karnataka'', Asian Educational Services, 1990, p.10</ref> કદંબ કુળના શાશકો કદંબને પવિત્ર વૃક્ષ માનતા હતા. <ref>{{cite web|url=http://www.kamat.com/kalranga/deccan/kadamba.htm |title=Kamat's Potpourri: The Deccan Plateau: The Kadambas |publisher=Kamat.com |date= |access-date=2012-11-08}}</ref> === ધાર્મિક મહત્ત્વ === કરમ-કદંબ નામનો એક કાપણીનો ઉત્સવ તુલુ લોકો દ્વારા ભાદરવા મહિનાની સુદ અગિયારસે ઉજવવામાં આવે છે. તે દિવસે ઘરના આંગણાંમાં કદંબની ડાળીની પૂજા કરવામાં આવે છે. એ દિવસના પાછલા ભાગમાં દાણાના લાંબા કણસલા મિત્રો અને સગાંઓને વહેંચવામાં આવે છે. કેરળના લોકોનો ઓણમ અને કોડાગુ લોકોનો હુત્તારી પણ આ પ્રકારનો જ તહેવાર છે. <ref>[http://tulu-research.blogspot.com/2007_12_01_archive.html - TuLu Studies: December 2007]</ref> કર્ણાટકની રાજ્ય સરકાર કર્ણાટકન પ્રથમ રાજ્ય શાસકોની યાદમાં "કદંબોત્સવ" નામે એક વસંત તહેવાર દર વર્ષે ઉજવે છે. <ref name="kadambotsava">''Kadambotsava'' {{cite news|title=Kadambotsava in Banavasi|url=http://www.hindu.com/2006/01/20/stories/2006012003990300.htm|author=Staff Correspondent|publisher=The Hindu|work=The Hindu, Friday, January 20, 2006|access-date=2006-11-28|location=Chennai, India|date=2006-01-20|archive-date=2007-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001090446/http://www.hindu.com/2006/01/20/stories/2006012003990300.htm|url-status=dead}}</ref> કાદમ્બરીયમ્મન નામના એક વૃક્ષ દેવતાને પણ કદંબના વૃક્ષ સાથે જોડવામાં આવે છે. <ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2007/06/02/stories/2007060250410100.htm |title=-Natures Unsung heroes |access-date=2013-10-05 |archive-date=2011-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110602170831/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2007/06/02/stories/2007060250410100.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.khandro.net/nature_trees.htm -Tree worship]</ref> કંદબનું વૃક્ષ 'કદંબવનમ' નામના શહેરનું સ્થળવૃક્ષમ હતું. તે હાલ મિનાક્ષીમંદિરમાં છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2007/06/02/stories/2007060250410100.htm |title=The Hindu : Metro Plus Madurai : Nature’s unsung heroes |access-date=2013-10-05 |archive-date=2011-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110602170831/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2007/06/02/stories/2007060250410100.htm |url-status=dead }}</ref> A withered relic of the Kadamba tree is also preserved there.<ref>[http://www.indiadivine.org/audarya/hindu-sadhanas/176782-tripura-sundari-ashtakam.html Tripura Sundari Ashtakam - Audarya Fellowship] {{Dead link|date=ઑક્ટોબર 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> એમ માનવામાં આવે છે ૨૭ નક્ષત્ર, ૧૨ રાશિઓ અને નવ ગ્રહ એ દરેકને લાગતું એક વિશેષ વૃક્ષ હોય છે. કદંબનું વૃક્ષ શતભિશા નામના તારાનું પ્રતિનિધી મનાય છે.<ref>{{Cite web |url=http://chennaionline.com/astro/articles/yourstar.asp |title=Your star, your tree |access-date=2013-10-05 |archive-date=2009-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108161718/http://www.chennaionline.com/astro/articles/yourstar.asp |url-status=dead }}</ref> ==આ પણ જુઓ== {{વિકિસ્રોત|વનવૃક્ષો/કદંબ|કદંબ}} == નોંધ == {{reflist|33em}} ==સંદર્ભ== * Bull. Mus. Natl. Hist. Nat., B, Adansonia '''6''': 247 (1984). * ARS-GRIN database: http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?410705 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102124520/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?410705 |date=2012-11-02 }} retrieved on 29 June 2007 * Pollard, J.F.,1969. A note on the nursery treatment of two species of Sabah. Malay.Forester 32(3), pp 269–271 * USDA database: http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=NECA7{{Dead link|date=માર્ચ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} retrieved on 29 June 2007 ==બાહ્ય કડીઓ== * [http://www.harappa.com/script/parpola11.html પવિત્ર અંજીરનું વૃક્ષ અને ધ્રુવનો તારો] * [http://www.exoticindiaart.com/product/DC90/ કૃષ્ણ, ગોપીઓ અને કદંબનું વૃક્ષ - "ચેર -હરણ" કે "વસ્ત્રહરણ લીલા"] * [http://treetotem.com/mythhk.htm દૈવી વૃક્ષો અને દેવો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927125552/http://treetotem.com/mythhk.htm |date=2011-09-27 }} * [http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2007/06/02/stories/2007060250410100.htm ધ હિન્દુ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110602170831/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2007/06/02/stories/2007060250410100.htm |date=2011-06-02 }} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=NECA7 USDA માહિતીસંચ]{{Dead link|date=માર્ચ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?410705 ARS-GRIN માહિતીસંચ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121102124520/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?410705 |date=2012-11-02 }} [[શ્રેણી:વૃક્ષો]] [[શ્રેણી:વનસ્પતિ]] [[શ્રેણી:વનસ્પતિશાસ્ત્ર‎]] [[શ્રેણી:ગુજરાતની વનસ્પતિ]] 4lnqqkz2reedp36c84qtffnrlnk073h 0 128898 906508 859860 2026-10-24T04:44:33Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 906508 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ચંદ્રાસર તળાવ | native_name = | native_name_lang = | other_name = <!-- Images --> | image = ચંદ્રાસર તળાવ.jpg | alt = | caption = ચંદ્રાસર તળાવ | image_bathymetry = | alt_bathymetry = | caption_bathymetry = <!-- Stats --> | location = [[પ્રતાપપુર (તા. ધ્રાંગધ્રા)|પ્રતાપપુર]], [[ગુજરાત]],[[ભારત]] | group = | coords = {{coord|22.8551|71.6258|type:waterbody|display=inline}} | type = કૃત્રિમ તળાવ | etymology = રાજા ચંદ્રસિંહજી | part_of = | inflow = | rivers = | outflow = | oceans = | catchment = {{convert|35300|m2|sqmi|abbr=on}} | basin_countries = | agency = પ્રતાપપુર ગ્રામ પંચાયત | designation = | date-built = ૧૫૧૦ | engineer = | date-flooded = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} For man-made and other recent bodies of water --> | length = {{convert|212|m}} | width = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | area = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | depth = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | max-depth = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | volume = <!--{{convert|120000000|litre|abbr=on}} --> | residence_time = | salinity = | shore = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | elevation = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | temperature_high = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | temperature_low = <!-- {{convert|VALUE|UNITS}} must be used --> | frozen = | islands = | islands_category = | sections = | trenches = | benches = | cities = [[પ્રતાપપુર (તા. ધ્રાંગધ્રા)|પ્રતાપપુર]] <!-- Map --> | pushpin_map = India Gujarat | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = }} <mapframe latitude="22.859299" longitude="71.611034" zoom="16" width="324" height="337" align="right"> </mapframe> '''ચંદ્રાસર તળાવ''' [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[સુરેન્દ્રનગર જિલ્લો|સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના]] [[પ્રતાપપુર (તા. ધ્રાંગધ્રા)|પ્રતાપપુર]] ગામમાં આવેલું અષ્ટાકાર આકારનું તળાવ છે. [[હળવદ]]ના રાજા ચંદ્રસીંહજી દ્વારા ફરીથી બાંધકામ કરવામાં આવેલું હોવાથી તેને ચંદ્રાસર તળાવ તરીકે ઓળખાય છે. ઐતિહાસિક અને પૌરાણિક એવું આ તળાવ નષ્ટ થવાને આરે છે.<ref>{{Cite web|last=Chavda|first=Sanjay|date=2021-01-28|title=ઐતિહાસિક અને પુરાતત્વમાં નોંધાયેલ પ્રતાપપુરનું ચંદ્રાસર તળાવ આજે નષ્ટ થવાને આરે !|url=https://pratyakshsamachar.com/historical-chandrasar-lake-is-on-the-verge-of-extinction-today/|access-date=2022-03-29|website=પ્રત્યક્ષ સમાચાર|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108214623/https://pratyakshsamachar.com/historical-chandrasar-lake-is-on-the-verge-of-extinction-today/|archive-date=2021-11-08|url-status=dead}}</ref> == છબીઓ == <gallery> ચિત્ર:ચંદ્રાસર તળાવ 2.jpg|ચંદ્રાસર તળાવ, મધ્યમાં. ચિત્ર:ચંદ્રાસર તળાવ સ્થંભ.jpg|ધજા રોપણ સ્થંભ ચિત્ર:પગથિયાં.jpg|તળાવનું બાંધકામ </gallery> == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{geo-stub}} [[શ્રેણી:તળાવ]] 7eagvekn12fug1qmennu3yrolo644c0 0 135466 906502 850397 2026-10-23T19:39:08Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906502 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = અનુશીલન સમિતિ | image = Anushilan samiti symbol.jpg | image_size = 200px | alt = | caption = અનુશીલન સમિતિનું પ્રતિક | motto = સંયુક્ત ભારત | formation = ૧૯૦૨ | type = ગુપ્ત ક્રાંતિકારી સંગઠન | purpose = ભારતીય સ્વતંત્રતા | key_people = | location = [[બંગાળ]] }} '''અનુશીલન સમિતિ''' એ બ્રિટિશ વિરોધી ગુપ્ત ક્રાંતિકારી સશસ્ત્ર સંસ્થા હતી, જેનો ઉપયોગ વાસ્તવમાં અંગ્રેજ વિરોધી ક્રાંતિકારીઓ માટે ભૂગર્ભ સમાજ તરીકે કરવામાં આવતો હતો.<ref>{{Cite web|date=2019-08-15|title=Kolkata: Five spots linked to the freedom struggle you must know about|url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/kolkata-five-spots-linked-to-the-freedom-struggle-you-must-know-about-5906868/|access-date=2022-03-15|website=The Indian Express|language=en}}</ref> આ સંગઠનનો ઉદ્‌ભવ ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ દરમિયાન ૧૯૦૨માં બંગાળમાં સ્થાનિક યુવા જૂથો અને અખાડાના સમૂહમાંથી થયો હતો. તેણે ભારતમાં બ્રિટીશ શાસનને સમાપ્ત કરવાના સાધન તરીકે ક્રાંતિકારી હિંસાને સમર્થન આપ્યું હતું. ''ઢાકા અનુશિલન સમિતિ'' અને ''યુગાન્તર'' એ તેના બે અગ્રણી (અને લગભગ સ્વતંત્ર) જૂથો હતા જે પૂર્વ અને [[પશ્ચિમ બંગાળ]]માં સક્રિય હતા. ૧૯૩૦ના દાયકા દરમિયાન તેની રચનાથી માંડીને તેના વિઘટન સુધી સમિતિએ બોમ્બ ધડાકાઓ, હત્યાઓ અને રાજકીય રીતે પ્રેરિત હિંસા સહિત ઉગ્રવાદી રાષ્ટ્રવાદને સામેલ કરીને ભારતમાં બ્રિટીશ શાસનને પડકાર ફેંક્યો હતો. સમિતિએ ભારત અને વિદેશમાં અન્ય ક્રાંતિકારી સંગઠનો સાથે સહયોગ કર્યો. તેનું નેતૃત્વ રાષ્ટ્રવાદી નેતા [[અરવિંદ ઘોષ|ઓરોબિંદો ઘોષ]] અને તેમના ભાઈ [[બારિન્દ્રકુમાર ઘોષ|બારીન્દ્ર ઘોષે]] કર્યું હતું, જેઓ ઇટાલિયન રાષ્ટ્રવાદ અને કાકુઝો ઓકાકુરાના અખિલ-એશિયનવાદ જેવી ફિલસૂફીથી પ્રભાવિત હતા. આ સમિતિ ભારતમાં બ્રિટીશ હિતો અને વહીવટ સામે ક્રાંતિકારી હુમલાઓની સંખ્યાબંધ નોંધપાત્ર ઘટનાઓમાં સામેલ હતી, જેમાં બ્રિટિશ રાજના અધિકારીઓની હત્યાના પ્રારંભિક પ્રયાસોનો પણ સમાવેશ થાય છે. ૧૯૧૨માં ભારતના વાઇસરોય પર હુમલાનો પ્રયત્ન કરવામાં અને [[પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ|પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ]] દરમિયાન અનુક્રમે [[રાસ બિહારી બોઝ]] અને [[જતિન્દ્રનાથ મુખર્જી]]ના નેતૃત્ત્વમાં રાજદ્રોહી કાવતરું રચવામાં સમિતિનો હાથ હતો. [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]] અને ગાંધીવાદી અહિંસક ચળવળના પ્રભાવને કારણે આ સંગઠન ૧૯૨૦ના દાયકામાં હિંસાની ફિલસૂફીથી દૂર થઈ ગયું હતું. જૂથનો એક વર્ગ, ખાસ કરીને [[શચીન્દ્રનાથ સાન્યાલ]] સાથે સંકળાયેલા લોકો ક્રાંતિકારી ચળવળમાં સક્રિય રહ્યા હતા, જેણે ઉત્તર ભારતમાં [[હિન્દુસ્તાન સોશિયાલિસ્ટ રિપબ્લિકન એસોસિયેશન|હિન્દુસ્તાન રિપબ્લિકન એસોસિયેશન]]ની સ્થાપના કરી હતી. આ સમય દરમિયાન બ્રિટિશ સરકારે બંગાળના અનેક કોંગ્રેસી નેતાઓ, ખાસ કરીને [[સુભાષચંદ્ર બોઝ]] પર સંગઠન સાથે સંબંધ હોવાનો આરોપ મૂક્યો હતો. ૧૯૩૦ના દાયકામાં સમિતિની હિંસક અને ઉદ્દામવાદી ફિલસૂફી પુનર્જીવિત થઈ અને તે [[કાકોરી કાંડ|કાકોરી ષડ્‌યંત્ર]], [[ચિત્તગોંગ શસ્ત્રાગાર છાપો]] અને બ્રિટીશ કબજા હેઠળના ભારતમાં વહીવટ સામેની અન્ય કાર્યવાહીમાં સામેલ હતી. તેની સ્થાપના પછી ટૂંક સમયમાં જ આ સંગઠન એક વ્યાપક પોલીસ અને ગુપ્તચર કામગીરીનું કેન્દ્ર બન્યું, જેના પરિણામે કલકત્તા પોલીસની વિશેષ શાખાની સ્થાપના થઈ. વિવિધ સમયે સમિતિ વિરુદ્ધ પોલીસ અને ગુપ્તચર કામગીરીનું નેતૃત્વ કરનારા નોંધપાત્ર અધિકારીઓમાં સર રોબર્ટ નાથન, સર હેરોલ્ડ સ્ટુઅર્ટ, સર ચાર્લ્સ સ્ટીવન્સન-મૂરે અને સર ચાર્લ્સ ટેગર્ટનો સમાવેશ થાય છે. [[પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ|પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ]] દરમિયાન બંગાળમાં સમિતિની પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા ઉભા થયેલા ખતરા અને પંજાબમાં ગદર વિદ્રોહની ધમકીને કારણે ભારતીય સંરક્ષણ અધિનિયમ ૧૯૧૫ (ડિફેન્સ ઓફ ઇન્ડિયા એક્ટ) પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ પગલાંને કારણે સંગઠન સાથે સંકળાયેલા સંખ્યાબંધ ક્રાંતિકારીઓની ધરપકડ, નજરકેદ, પરિવહન અને નિષ્પાદન શક્ય બન્યું જેથી પૂર્વી બંગાળની શાખાને કચડી નાખવામાં બ્રિટીશરોને સફળતા મળી. પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ બાદ, રોલેટ સમિતિએ બંગાળમાં સમિતિના સંભવિત પુનરુત્થાન અને પંજાબમાં ગદર ચળવળને નિષ્ફળ બનાવવા માટે ભારતીય સંરક્ષણ અધિનિયમને (રોલેટ એક્ટ તરીકે) લંબાવવાની ભલામણ કરી હતી. યુદ્ધ પછી, સંગઠનની પ્રવૃત્તિઓને કારણે ૧૯૨૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં બંગાળ ફોજદારી કાયદામાં સુધારાનો અમલ થયો, જેણે ડિફેન્સ ઓફ ઇન્ડિયા એક્ટમાંથી કેદ અને અટકાયતની સત્તાને પુનઃસ્થાપિત કરી. જો કે, અનુશિલન સમિતિએ ધીમે ધીમે ગાંધીવાદી ચળવળમાં તેનો પ્રસાર કર્યો. તેના કેટલાક સભ્યો સુભાષચંદ્ર બોઝની આગેવાની હેઠળની [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]] સાથે જોડાયા હતા, જ્યારે અન્ય લોકોએ સામ્યવાદ સાથે વધુ નિકટતાથી જોડાણ કર્યું હતું. જુગાન્તર શાખા ૧૯૩૮માં વિધિવત રીતે વિસર્જીત થઈ. સ્વતંત્ર ભારતમાં, પશ્ચિમ બંગાળમાં સંગઠન ''રિવોલ્યુશનરી સોશિયાલિસ્ટ પાર્ટી''માં વિકસિત થયું હતું, જ્યારે પૂર્વીય શાખા પાછળથી વર્તમાન બાંગ્લાદેશમાં ''શ્રમિક કૃષક સમાજવાદી દળ'' (કામદારો અને ખેડૂતોની સમાજવાદી પાર્ટી) તરીકે વિકસિત થઈ હતી. == પૃષ્ઠભૂમિ == ૧૯મી સદી દરમિયાન ભારતીય મધ્યમવર્ગના વિકાસને કારણે ભારતીય ઓળખની ભાવનામાં વધારો થયો<ref name=Mitra63>{{Harvnb|Mitra|2006|p=63}}</ref> જેણે ૧૯મી સદીના છેલ્લા દાયકાઓમાં ભારતમાં રાષ્ટ્રવાદની વધતી જતી લહેરને પોષી હતી.<ref name=Desai30>{{Harvnb|Desai|2005|p=30}}</ref> ૧૮૮૫માં એ. ઓ. હ્યુમ દ્વારા [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]]ની રચનાએ રાજકીય ઉદારીકરણ, વધતી જતી સ્વાયત્તતા અને સામાજિક સુધારણાની માગણીઓ માટે એક મોટું મંચ પૂરું પાડ્યું હતું.<ref name=Yadav6>{{Harvnb|Yadav|1992|p=6}}</ref> રાષ્ટ્રવાદી ચળવળ બંગાળમાં અને પાછળથી પંજાબમાં પ્રબળ, ઉદ્દામવાદી અને હિંસક બની હતી. ઉલ્લેખનીય છે કે, અન્ય નાની હિલચાલો [[મહારાષ્ટ્ર]], મદ્રાસ અને દક્ષિણના અન્ય વિસ્તારોમાં પણ જોવા મળી હતી.<ref name=Yadav6/> દેશની અધિકાંશ ક્રાંતિકારી ચળવળો શરૂ થઈ તે પહેલાં મહારાષ્ટ્રમાં, ખાસ કરીને મુંબઈ (અગાઉનું બોમ્બે) અને પૂનામાં ક્રાંતિકારી ચળવળોની શરૂઆત થઈ હતી. આ ચળવળને [[બાલ ગંગાધર તિલક|બાલ ગંગાધર તિલકે]] વૈચારિક રીતે ટેકો આપ્યો હતો. ૧૮૭૬માં કલકત્તામાં [[સુરેન્દ્રનાથ બેનર્જી]]ના નેતૃત્વ હેઠળ ઇન્ડિયન એસોસિયેશનની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આ એસોસિયેશન વિદ્યાર્થીઓ અને મધ્યમવર્ગના ગૃહસ્થોના અનૌપચારિક મતદાર મંડળનું મુખપત્ર બની ગયું. તેણે ૧૮૮૩ અને ૧૮૮૫માં ભારતીય રાષ્ટ્રીય પરિષદ પ્રાયોજિત કરી હતી, જે પાછળથી [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]]માં ભળી ગઈ હતી.<ref name=Heehs2>{{Harvnb|Heehs|1992|p=2}}</ref> કલકત્તા તે સમયે સંગઠિત રાજકારણનું સૌથી આગળ પડતું કેન્દ્ર હતું અને રાજકીય સભાઓમાં ભાગ લેનારા કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ "ગુપ્ત મંડળીઓ"નું આયોજન કરવાનું શરૂ કર્યું, જેણે શારીરિક શક્તિ અને રાષ્ટ્રવાદી લાગણીઓની સંસ્કૃતિને પ્રજ્વલિત કરી હતી. == સમયરેખા == === ઉદ્‌ભવ === ૧૯૦૨ સુધીમાં, કલકત્તામાં ત્રણ ગુપ્ત મંડળીઓ ભારતમાં બ્રિટિશ શાસનને હિંસક રીતે ઉથલાવવાની દિશામાં કામ કરી રહી હતી: એકની સ્થાપના કલકત્તાના વિદ્યાર્થી સતીશચંદ્ર બાસુએ કલકત્તાના બેરિસ્ટર [[પ્રમથનાથ મિત્ર]]ના આશ્રય સાથે કરી હતી, બીજીની આગેવાની [[સરલા દેવી]]એ કરી હતી, અને ત્રીજીની સ્થાપના [[અરવિંદ ઘોષ|ઓરોબિંદો ઘોષે]] કરી હતી. ઘોષ અને તેમના ભાઈ બારીન તે સમયે ઉગ્ર ભારતીય રાષ્ટ્રવાદના સૌથી મજબૂત સમર્થકોમાંના એક હતા.<ref name=Sen244>{{Harvnb|Sen|2010|p=244}}</ref><ref name=Banglapedia>{{cite book |last=Mohanta |first=Sambaru Chandra |year=2012 |chapter=Mitra, Pramathanath |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mitra,_Pramathanath |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922070448/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Mitra,_Pramathanath |archive-date=2022-09-22 |access-date=2022-09-18 |url-status=dead}}</ref> ''વંદે માતરમ'' અને ''યુગાન્તર'' પત્રિકા સહિતના ઓરોબિંદો અને બારિનના રાષ્ટ્રવાદી લખાણો અને પ્રકાશનોનો બંગાળના યુવાનો પર વ્યાપક પ્રભાવ હતો અને અનુશીલન સમિતિને બંગાળમાં લોકપ્રિયતા મેળવવામાં મદદ કરી હતી. ૧૯૦૫માં બંગાળના ભાગલાએ બંગાળના ભદ્રલોક સમુદાયમાં ઉદ્દામવાદી રાષ્ટ્રવાદી લાગણીઓને ઉત્તેજીત કરી હતી, જેણે સમિતિને સ્થાનિક યુવા સમાજના શિક્ષિત, રાજકીય રીતે જાગૃત અને અસંતુષ્ટ સભ્યોનો ટેકો મેળવવામાં મદદ કરી હતી. સમિતિના કાર્યક્રમમાં શારીરિક તાલીમ, તેની ભરતી કરનારાઓને ખંજર અને લાઠીઓથી તાલીમ આપવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. ઢાકા શાખાનું નેતૃત્વ [[પુલિન બિહારી દાસ]] કરતા હતા અને તેની શાખાઓ સમગ્ર પૂર્વ બંગાળ અને આસામમાં ફેલાયેલી હતી.<ref name=Popplewell104>{{Harvnb|Popplewell|1995|p=104}}</ref> પૂર્વી બંગાળ અને આસામમાં ૫૦૦થી વધુ શાખાઓ ખોલવામાં આવી હતી, જે "નજીકના અને વિસ્તૃત સંગઠન" દ્વારા ઢાકા ખાતેના પુલિનના મુખ્યમથક સાથે જોડાયેલી હતી. તેમની શાખાએ ટૂંક સમયમાં જ કલકત્તામાં તેના પિતૃ સંગઠનને પાછળ છોડી દીધું. જેસોર, ખુલના, ફરીદપુર, રાજનગર, રાજેન્દ્રપુર, મોહનપુર, બરવલી અને બકરગંજમાં ઢાકા અનુશિલન સમિતિની શાખાઓ અંદાજે ૧૫,૦૦૦થી ૨૦,૦૦૦ સભ્યો ઉભરી આવી હતી. બે વર્ષની અંદર, ઢાકા અનુશિલન સમિતિએ સ્વદેશી ચળવળના લક્ષ્યોને બદલે રાજકીય ઉદ્દામવાદમાં પરિવર્તિત કરી દીધા.<ref name=Heehs6>{{Harvnb|Heehs|1992|p=6}}</ref> આ સંસ્થાના રાજકીય વિચારો માર્ચ ૧૯૦૬માં અભિનાશ ભટ્ટાચાર્ય, બારીન્દ્ર, ભૂપેન્દ્રનાથ દત્ત અને દેબબ્રત બાસુ દ્વારા સ્થાપવામાં આવેલા જર્નલ 'યુગાન્તર'માં વ્યક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.<ref name=Sanyalp30>{{harvnb|Sanyal|2014|p=30}}</ref> ટૂંક સમયમાં જ તે ઓરોબિંદો અને અન્ય અનુશીલન નેતાઓના ઉદ્દામવાદી વિચારો માટેનું એક અંગ બની ગયું, અને તેના પરિણામે કલકત્તા સમિતિના જૂથને "યુગાન્તર પાર્ટી" તરીકે ઓળખવામાં આવ્યું. શરૂઆતના નેતાઓમાં રાસ બિહારી બોઝ, [[ભાવભૂષણ મિત્રા]], [[જતિન્દ્રનાથ મુખર્જી]] અને [[જદુગોપાલ મુખર્જી]]નો સમાવેશ થાય છે.<ref name="Sen244" /> ઓરોબિંદોએ ''સંધ્યા'', ''નવશક્તિ'' અને ''વંદે માતરમ્‌'' જેવા સામયિકોમાં હિંસક રાષ્ટ્રવાદના સમાન સંદેશા પ્રકાશિત કર્યા હતા. === રાષ્ટ્રવાદ અને હિંસા === ક્રાંતિ માટે ધીમે ધીમે સામૂહિક આધાર બનાવવાના મહર્ષિ અરવિંદના અભિગમ સાથેના મતભેદોને કારણે ઢાકા અનુશીલન સમિતિએ પશ્ચિમ બંગાળના જુગાન્તર જૂથ સાથે છેડો ફાડી નાખ્યો હતો. સમિતિની બન્ને શાખાઓ ક્રાંતિકારી ચળવળને આગળ ધપાવવાના હેતુથી પૈસા એકઠા કરવા માટે લૂંટમાં વ્યસ્ત હતી અને સંખ્યાબંધ રાજકીય હત્યાઓ કરી હતી.<ref name="Roy5">{{Harvnb|Roy|1997|pp=5–6}}</ref> ડિસેમ્બર ૧૯૦૭માં, બંગાળ શાખાએ ઘોષ બંધુઓની આગેવાની હેઠળના એક કાવતરામાં બંગાળના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર એન્ડ્રુ હેન્ડરસન લેઇથ ફ્રેઝરને લઈ જતી એક ટ્રેનને પાટા પરથી ઉથલાવી દીધી હતી. એ જ મહિનામાં ઢાકા અનુશીલન સમિતિએ ઢાકાના ભૂતપૂર્વ ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ ડી. સી. એલનની હત્યા કરી નાખી. તે પછીના વર્ષે, સમિતિએ પશ્ચિમ બંગાળમાં અગિયાર હત્યાઓ, સાત હત્યાના પ્રયાસો, બોમ્બ વિસ્ફોટો અને આઠ ધાડ પાડવાની ઘટનાઓને અંજામ આપ્યો હતો. તેમના લક્ષ્યોમાં બ્રિટિશ પોલીસ અધિકારીઓ અને સનદી અધિકારીઓ, ભારતીય પોલીસ અધિકારીઓ, બાતમીદારો, રાજકીય ગુનાઓના સરકારી વકીલો અને શ્રીમંત પરિવારોનો સમાવેશ થતો હતો.<ref name="Popplewell108">{{Harvnb|Popplewell|1995|p=108}}</ref> બારીન ઘોષના માર્ગદર્શન હેઠળ સમિતિના સભ્યોએ ચંદ્રનાગોરમાં ફ્રેન્ચ વસાહતી અધિકારીઓની હત્યા કરવાનો પણ પ્રયાસ કર્યો હતો. અનુશીલન સમિતિએ વિદેશમાં ચાલી રહેલી વિદેશી ચળવળો અને ભારતીય રાષ્ટ્રવાદીઓ સાથે પ્રારંભિક જોડાણો સ્થાપિત કર્યા. ૧૯૦૭માં, બારિન ઘોષે [[હેમચંદ્ર કાનૂનગો]] ((હેમચંદ્ર દાસ)ને દેશનિકાલમાં રહેલા રશિયન ક્રાંતિકારી નિકોલસ સફ્રાન્સકી પાસેથી બોમ્બ બનાવવાનું શીખવા માટે પેરિસ મોકલ્યા હતા.<ref name="Popplewell104"/> ૧૯૦૮માં, નવા ભરતી થયેલા [[ખુદીરામ બોઝ]] અને [[પ્રફુલ્લ ચાકી]]ને [[મુઝફ્ફરપુર]]ના અભિયાન પર ચીફ પ્રેસિડેન્સી મેજિસ્ટ્રેટ ડી. એચ. કિંગ્સફોર્ડની હત્યા માટે મોકલવામાં આવ્યા હતા. તેઓએ કિંગ્સફોર્ડની ગાડી ઓળખવામાં થાપ ખાધી અને એક ગાડી પર બોમ્બમારો કર્યો હતો,<ref name="Roy5" /> જેમાં બે અંગ્રેજ મહિલાઓનાં મોત નીપજ્યાં હતાં. ખુદીરામની ઘટનાસ્થળેથી છટકવાના પ્રયાસ કરતી વખતે ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને ચાકીએ આત્મહત્યા કરી લીધી હતી. ક્રાંતિકારીઓની પોલીસ તપાસમાં તેમને ''મણિકતલા'' (કલકત્તાનું એક ઉપનગર)માં આવેલા બારિનના 'કન્ટ્રી હાઉસ' સાથે સાંકળી લેવામાં આવ્યા હતા અને ઓરોબિંદો અને બારિન સહિત સંખ્યાબંધ લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.<ref name="Roy5" /> ત્યારબાદની સુનાવણી ચુસ્ત સુરક્ષા હેઠળ યોજવામાં આવી હતી. સુનાવણીમાં બારિન ઘોષને મૃત્યુદંડની સજા ફટકારવામાં આવી હતી જેને બાદમાં આજીવન કેદમાં ફેરવી દેવામાં આવી હતી. તાજના સાક્ષી બનેલા નરેન ગોસાઈને અલીપોર જેલમાં સત્યેન્દ્રનાથ બાસુ અને [[કનૈયાલાલ દત્ત|કનૈયાલાલ દત્તે]] ગોળી માર્યા બાદ ઓરોબિંદો ઘોષ સામેનો કેસ પડી ભાંગ્યો હતો. નિર્દોષ જાહેર થયા બાદ ઓરોબિંદો સક્રિય રાજકારણમાંથી નિવૃત્ત થઈ ગયા હતા.<ref name="Roy6">{{Harvnb|Roy|1997|p=6}}</ref> ત્યારબાદ ૧૯૦૯માં ઢાકા ષડ્‌યંત્રનો કેસ ચાલ્યો હતો, જેમાં ઢાકા અનુશિલન સમિતિના ૪૪ સભ્યો સામે ખટલો ચલાવવામાં આવ્યો હતો.<ref name="Popplewell111">{{Harvnb|Popplewell|1995|p=111}}</ref><ref name="Roy105">{{Harvnb|Roy|2006|p=105}}</ref> નંદલાલ બેનરજી (ખુદીરામની ધરપકડ કરનાર અધિકારી)ની ૧૯૦૮માં ગોળી મારીને હત્યા કરવામાં આવી હતી, ત્યારબાદ ૧૯૦૯માં અલીપોર કેસ માટે ફરિયાદી અને બાતમીદારની હત્યા કરવામાં આવી હતી. ઓરોબિંદોની નિવૃત્તિ પછી, પશ્ચિમી અનુશીલન સમિતિને અગ્રણી નેતા બાઘા જતીન મળ્યા અને તેઓ જુગાન્તર જૂથ તરીકે ઉભરી આવ્યા. જતીને કલકત્તાના કેન્દ્રીય સંગઠન અને બંગાળ, [[બિહાર]], [[ઓરિસ્સા]] અને [[ઉત્તર પ્રદેશ]]ની તેની શાખાઓ વચ્ચેના સંબંધોને પુનર્જીવિત કર્યા અને ભૂગર્ભમાં ઊતરી ગયેલા સભ્યો માટે સુંદરવનમાં ગુપ્ત સ્થળો સ્થાપ્યા હતા. [[અમરેન્દ્ર ચેટર્જી]], [[નરેન ભટ્ટાચાર્ય]] અને અન્ય યુવાન નેતાઓની મદદથી આ જૂથ ધીમે ધીમે પુનઃ સંગઠિત થયું. [[તારકનાથ દાસ]] સહિત તેના કેટલાક યુવાન સભ્યોએ ભારત છોડી વિદેશમાં સમિતિની પ્રવૃત્તિઓ સંભાળી લીધી હતી. એ પછીના બે વર્ષ દરમિયાન આ સંગઠન ''શ્રમજીબી સમબાયા'' (મજૂર સહકારી સંસ્થા) અને ''એસ. ડી. હેરી એન્ડ સન્સ'' એમ દેખીતી રીતે બે અલગ અલગ જૂથોના આવરણ હેઠળ કામ કરતું રહ્યું.<ref name="Roy6"/> આ જ અરસામાં જતીને કલકત્તાના ફોર્ટ વિલિયમમાં લશ્કરમાં ગોઠવાયેલી ૧૦મી [[જાટ રેજિમેન્ટ]] સાથે સંપર્ક સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો અને નરેન્દ્ર નાથે નાણાં એકઠાં કરવા માટે સંખ્યાબંધ લૂંટફાટો કરી હતી. આ જૂથ વિરુદ્ધ કાવતરાનો કેસ તૈયાર કરી રહેલા બંગાળના એક પોલીસ અધિકારી શમસુલ આલમની જતીનના સહયોગી બિરેન દત્તા ગુપ્તાએ હત્યા કરી હતી. તેમની હત્યાને પગલે ધરપકડો થઈ હતી, જેણે હાવડા-સિબપુર ષડ્‌યંત્ર કેસને વેગ આપ્યો હતો.<ref>{{Harvnb|Roy|1997|pp=6–7}}</ref> ૧૯૧૧માં, ઢાકા અનુશીલનના સભ્યોએ મયમનસિંહ અને બારીશાલમાં જૂથ સાથે સંકળાયેલી પ્રવૃત્તિઓની તપાસ કરી રહેલા બે બંગાળી પોલીસ અધિકારીઓ સબ-ઇન્સ્પેક્ટર રાજ કુમાર અને ઇન્સ્પેક્ટર મેન મોહન ઘોષની ગોળી મારીને હત્યા કરી હતી. ત્યારબાદ કલકત્તામાં સીઆઈડીના હેડ કોન્સ્ટેબલ શ્રીશચંદ્ર ડેની હત્યા કરવામાં આવી હતી. ફેબ્રુઆરી ૧૯૧૧માં યુગાંતર જૂથે કલકત્તા ખાતે ગાડીમાં એક અંગ્રેજને પોલીસ અધિકારી ગોડફ્રે ડેનહેમ હોવાની બાતમીને આધારે ભળતી જ કાર પર બૉમ્બમારો કર્યો હતો. રાસ બિહારી બોઝે<ref name="Popplewell112">{{Harvnb|Popplewell|1995|p=112}}</ref> જૂથની પહોંચને ઉત્તર ભારતમાં વિસ્તારી હતી. બોઝે [[પંજાબ]] અને સંયુક્ત પ્રાન્તોમાં ઉદ્દામવાદી રાષ્ટ્રવાદીઓ સાથે જોડાણ બનાવ્યું હતું, જેમાં પાછળથી [[લાલા હરદયાળ]] સાથે જોડાયેલા લોકોનો પણ સમાવેશ થાય છે.<ref name="Popplewell167">{{Harvnb|Popplewell|1995|p=167}}</ref> ૧૯૧૨માં શાહી પાટનગરને નવી દિલ્હી ખાતે ફેરબદલ કરવામાં આવ્યું તે દરમિયાન વાઇસરોય ચાર્લ્સ હાર્ડિંગની [[અંબાડી (હાથી)|અંબાડી]] પર બૉમ્બમારો કરવામાં આવ્યો હતો; જેમાં તેમનો મહાવત માર્યો ગયો હતો અને લેડી હાર્ડિંગને ઈજા થઈ હતી.<ref name="Popplewell114">{{Harvnb|Popplewell|1995|p=114}}</ref> === પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ === [[File:BaghaJatin13.jpg|thumb|right|બાલાસોર નજીક બુરહા બલાંગના કાંઠે તેની અંતિમ લડાઇ બાદ ઘાયલ થયેલા બાઘા જતીન.]] જર્મની અને બ્રિટન વચ્ચે યુદ્ધની શક્યતા જણાતી હોવાથી, દેશ-વિદેશમાં વસતા ભારતીય રાષ્ટ્રવાદીઓએ આ યુદ્ધનો ઉપયોગ રાષ્ટ્રવાદી હેતુ માટે કરવાનું નક્કી કર્યું. ૧૯૦૮માં હરદયાલની ભારત મુલાકાત સાથે કિશનસિંહ દ્વારા બંગાળ સમિતિ સેલની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી.<ref>{{Harvnb|Roy|1997|pp=7–8}}</ref> દયાલ ઇન્ડિયા હાઉસ સાથે સંકળાયેલા હતા, જેનું નેતૃત્વ તે સમયે વી. ડી. સાવરકર કરતા હતા. ૧૯૧૦ સુધીમાં, દયાલ રાસ બિહારી બોઝ સાથે નજીકથી કામ કરી રહ્યા હતા. <ref name="Desai320">{{Harvnb|Desai|2005|p=320}}</ref> ઇન્ડિયા હાઉસના પતન પછી, દયાલ પેરિસ ઇન્ડિયન સોસાયટી સાથે ટૂંકા ગાળા માટે કામ કર્યા પછી સાન ફ્રાન્સિસ્કો ગયા. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ભારતીય વસાહતીઓ (ખાસ કરીને વિદ્યાર્થીઓ અને કામદાર વર્ગ) વચ્ચે રાષ્ટ્રવાદ પગપેસારો કરી રહ્યો હતો. તારકનાથ દાસ, જેઓ ૧૯૦૭માં બંગાળ છોડીને અમેરિકા ગયા, તેઓ રાજકીય કાર્યમાં રોકાયેલા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓમાંના એક હતા. કેલિફોર્નિયામાં દયાલ મુખ્યત્વે પંજાબી વસાહતી કામદારોમાં ભારતીય રાષ્ટ્રવાદના અગ્રણી આયોજક બન્યા હતા અને ગદર પાર્ટીના મુખ્ય સભ્ય હતા. નરેન ભટ્ટાચાર્ય સાથે જતીન ૧૯૧૨માં કલકત્તાની મુલાકાત દરમિયાન જર્મનીના યુવરાજને મળ્યા હતા અને ખાતરી મેળવી હતી કે તેમને શસ્ત્રો અને દારૂગોળો પૂરો પાડવામાં આવશે.<ref>{{Harvnb|Samanta|1995|p=625}}</ref> જતીને વૃંદાવનની યાત્રા પર નિરાલમ્બ સ્વામી પાસેથી રાસ બિહારી બોઝના કાર્ય વિશે જાણ્યું. બંગાળ પાછા ફર્યા પછી તેમણે જૂથનું પુનર્ગઠન કરવાનું શરૂ કર્યું. ૧૯૧૨માં હાર્ડિંગ પરના હુમલાના પ્રયાસ બાદ બોઝ બનારસમાં છુપાઇ ગયા હતા, પરંતુ ૧૯૧૩ના અંતમાં તેઓ જતીનને મળ્યા હતા, જેમાં અખિલ ભારતીય ક્રાંતિની સંભાવનાઓ દર્શાવવામાં આવી હતી. ૧૯૧૪માં, મહારાષ્ટ્રીયન વિષ્ણુ ગણેશ પિંગલે અને શીખ જૂથે ફેબ્રુઆરી ૧૯૧૫માં એક સાથે સૈનિકોના બળવાની યોજના બનાવી હતી. બંગાળમાં અનુશિલન અને જુગંતરે ઇતિહાસકારો દ્વારા જેને "શહેરો અને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં આતંકનું સામ્રાજ્ય" તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું છે તેની શરૂઆત કરી હતી. [જે] … વહીવટને લકવાગ્રસ્ત કરવાના તેમના મુખ્ય લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવાની નજીક આવ્યા હતા. ભયના માહોલે પોલીસ અને કોર્ટ બંનેના મનોબળને ભારે અસર કરી હતી.<ref name="Popplewell201">{{Harvnb|Popplewell|1995|p=201}}</ref> ઓગસ્ટ ૧૯૧૪માં જુગાન્તરે કલકત્તાના શસ્ત્રોના વેપારી રોડ્ડા કંપની પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં શસ્ત્રો અને દારૂગોળો જપ્ત કર્યો અને પછીનાં બે વર્ષ સુધી કલકત્તામાં અંગ્રેજ વિરોધી લૂંટફાટમાં તેનો ઉપયોગ કર્યો. ૧૯૧૫ સુધીમાં માત્ર છ ક્રાંતિકારીઓને જ સફળતાપૂર્વક અજમાવવામાં આવ્યા હતા. ફેબ્રુઆરી ૧૯૧૫ના અને ડિસેમ્બર ૧૯૧૫ના બન્ને કાવતરા બ્રિટીશ ગુપ્તચર દ્વારા નિષ્ફળ બનાવવામાં આવ્યા હતા. હાલના ઓરિસ્સાના બાલાસોરમાં પોલીસ સાથેની ગોળીબારીમાં જતીન અને સંખ્યાબંધ સાથી ક્રાંતિકારીઓ માર્યા ગયા હતા, જેના કારણે જુગાન્તરનો કામચલાઉ અંત આવ્યો હતો. ડિફેન્સ ઓફ ઇન્ડિયા એક્ટ ૧૯૧૫ને કારણે ક્રાંતિકારી ચળવળના સભ્યોની વ્યાપક ધરપકડો, નજરકેદ, દેશનિકાલ અને ફાંસીની સજા થઈ. માર્ચ ૧૯૧૬ સુધીમાં, વ્યાપક ધરપકડોએ બંગાળ પોલીસને કલકત્તામાં ઢાકા અનુશિલન સમિતિને કચડી નાખવામાં મદદ કરી.<ref name="Popplewell210">{{Harvnb|Popplewell|1995|p=210}}</ref> ઓગસ્ટ ૧૯૧૬માં સમગ્ર બંગાળમાં રેગ્યુલેશન III અને ડિફેન્સ ઓફ ઇન્ડિયા એક્ટ લાગુ કરવામાં આવ્યા હતા. જૂન ૧૯૧૭ સુધીમાં, ૭૦૫ લોકોને આ કાયદા હેઠળ નજરકેદ કરવામાં આવ્યા હતા અને ૯૯ લોકોને રેગ્યુલેશન III હેઠળ કેદ કરવામાં આવ્યા હતા.<ref name="Popplewell210" /> બંગાળમાં ૧૯૧૭માં ક્રાન્તિકારી હિંસા ઘટીને ૧૦ ઘટનાઓ બની હતી.<ref name="Bates118">{{Harvnb|Bates|2007|p=118}}</ref> સત્તાવાર યાદીઓ અનુસાર, ૧૯૧૮ સુધીમાં ૧૮૬ ક્રાંતિકારીઓની હત્યા કરવામાં આવી હતી અથવા તેમને દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા હતા.<ref name="Sarkar2014p107">{{Harvnb|Sarkar|2014|p=107}}</ref> યુદ્ધ પછી ડિફેન્સ ઓફ ઇન્ડિયા એક્ટનેને રોલેટ એક્ટના રૂપમાં લંબાવવામાં આવ્યો હતો જેનું મુખ્ય લક્ષ્ય ગાંધીજીની અસહકારની ચળવળના વિરોધનું હતું. યુદ્ધ પછી ઘણા ક્રાંતિકારીઓને છોડી મૂકવામાં આવ્યા હતા. વારંવાર જેલમાં પૂરવામાં ન આવે તે માટે તેમાંના કેટલાક બર્મા ચાલ્યા ગયા હતા.<ref>{{Harvnb|Morton|2013|p=80}}</ref> === વિશ્વયુદ્ધ બાદ === રોલેટ સત્યાગ્રહ એટલે કે અસહકારની પ્રથમ ચળવળ ગાંધીજીની આગેવાની હેઠળ ૧૯૧૯થી ૧૯૨૨ સુધી સક્રિય રહી હતી. તેને ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય ચળવળના અગ્રણી સભ્યોનો વ્યાપક ટેકો મળ્યો હતો. બંગાળમાં, જુગાન્તરને ચિત્તરંજન દાસ દ્વારા હિંસાથી દૂર રહેવાની વિનંતી સાથે સંમતિ આપવામાં આવી હતી. અનુશિલન સમિતિએ આ સમજૂતીનું પાલન ન કર્યું હોવા છતાં, તેણે ૧૯૨૦ અને ૧૯૨૨ની વચ્ચે કોઈ મોટી કાર્યવાહી પ્રાયોજિત કરી ન હતી. એ પછીનાં થોડાં વર્ષો દરમિયાન જુગાન્તર અને અનુશીલન સમિતિ ફરી સક્રિય થયાં. ૧૯૨૦ના દાયકામાં સમિતિ સાથે સંકળાયેલા ઉદ્દામવાદી રાષ્ટ્રવાદના પુનરુત્થાનને કારણે ૧૯૨૪માં બંગાળ ક્રિમિનલ લો એમેન્ડમેન્ટ ઓર્ડિનન્સ પસાર થયો. આ કાયદાએ પોલીસને અટકાયતની અસાધારણ શક્તિઓ પુનઃસ્થાપિત કરી હતી; ૧૯૨૭ સુધીમાં આ કાયદા હેઠળ ૨૦૦થી વધુ શકમંદોને કેદ કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં સુભાષચંદ્ર બોઝનો પણ સમાવેશ થાય છે.<ref name="Hees2010p171-172">{{Harvnb|Heehs|2010|pp=171–172}}</ref> વર્તમાન બાંગ્લાદેશમાં ચિત્તાગોંગ અને ઢાકામાં જુગાન્તરની શાખાઓ બનાવવામાં આવી હતી. સૂર્ય સેનની આગેવાની હેઠળની ચિત્તાગોંગ શાખાએ ડિસેમ્બર ૧૯૨૩માં આસામ-બંગાળ રેલવેની ચિત્તાગોંગ ઓફિસને લૂંટી લીધી હતી. જાન્યુઆરી, ૧૯૨૪માં એક યુવાન બંગાળી ગોપી મોહન સહાએ એક યુરોપિયનની ગોળી મારીને હત્યા કરી નાખી. બંગાળી અખબારો દ્વારા હત્યારાની પ્રશંસા કરવામાં આવી હતી અને ગાંધીજીની નારાજગી વચ્ચે કોંગ્રેસની બંગાળ શાખાએ તેને શહીદ જાહેર કર્યો હતો. ૧૯૨૩માં અનુશીલન સમિતિ સાથે સંકળાયેલા અન્ય એક જૂથ હિન્દુસ્તાન રિપબ્લિકન એસોસિયેશનની સચિન્દ્રનાથ સાન્યાલ અને જોગેશચંદ્ર ચેટર્જીએ બનારસમાં સ્થાપના કરી હતી, જેણે ઉત્તર ભારતમાં કટ્ટરપંથી કાર્યક્રમ ઘડવામાં મદદ કરી હતી. ટૂંક સમયમાં જ તેની શાખાઓ કલકત્તાથી લાહોર સુધી ખોલવામાં આવી હતી. [[ઉત્તર પ્રદેશ]]માં શ્રેણીબદ્ધ સફળ લૂંટફાટો બાદ કાકોરીમાં એક [[કાકોરી કાંડ|ટ્રેન લૂંટ]] ચલાવવામાં આવી હતી, અને ત્યાર બાદ થયેલી તપાસ અને બે ખટલાઓથી સંગઠન તૂટી પડ્યું હતું. કેટલાંક વર્ષો બાદ તેનો પુનર્જન્મ [[હિન્દુસ્તાન સોશિયાલિસ્ટ રિપબ્લિકન એસોસિયેશન|હિન્દુસ્તાન સોશિયાલિસ્ટ રિપબ્લિકન એસોસિયેશન]] (એચએસઆરએ) તરીકે થયો હતો. ૧૯૨૭માં [[ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ]] બ્રિટનથી આઝાદીની તરફેણમાં આવી. ચાર વર્ષના ગાળામાં બંગાળ શાંત પડ્યું હતું, અને જુગાન્તર અને અનુશિલન સમિતિ વચ્ચે જોડાણ સ્થાપવાનો નિષ્ફળ પ્રયાસ કરવા છતાં સરકારે ૧૯૨૫ના કાયદા હેઠળ નજરકેદ કરાયેલા મોટા ભાગનાને મુક્ત કર્યા હતા. કેટલાક યુવાન કટ્ટરપંથીઓએ નવી દિશાઓમાં પ્રવેશ કર્યો, અને ઘણાએ ૧૯૨૮ના સાયમન કમિશન વિરોધ જેવી કોંગ્રેસની પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લીધો. કોંગ્રેસ નેતા લાલા લજપત રાયનું ઓક્ટોબરમાં લાહોર વિરોધ કૂચમાં પોલીસ દ્વારા કરાયેલી ઇજાઓને કારણે મૃત્યુ પામ્યા હતા અને ભગતસિંહ અને એચએસઆરએના અન્ય સભ્યોએ ડિસેમ્બરમાં તેમના મૃત્યુનો બદલો લીધો હતો; બાદમાં ભગતસિંહે વિધાનસભા પર પણ બોમ્બમારો કર્યો હતો. તેમની અને એચ.એસ.આર.એ.ના અન્ય સભ્યોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, અને ત્રણેય જેલમાં ભૂખ હડતાલ પર ઉતર્યા હતા; બંગાળી બોમ્બ બનાવનાર જતિન્દ્ર નાથ દાસે સપ્ટેમ્બર ૧૯૨૯માં તેમના મૃત્યુ સુધી પોતાની હડતાલ ચાલુ રાખી હતી. કલકત્તા કોર્પોરેશને તેમના મૃત્યુ પછી શોક પ્રસ્તાવ પસાર કર્યો હતો, જેમ ભગતસિંહને ફાંસી આપવામાં આવી ત્યારે કોંગ્રેસે પણ કર્યું હતું. === અંતિમ તબક્કો === [[File:Surya Sen before 1934.jpg|thumbnail|200px|left|alt=સૂર્ય સેન, જુગાન્તર નેતા અને ચિત્તાગોંગ દરોડાના માસ્ટરમાઇન્ડ.]] ૧૯૩૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં કોંગ્રેસની આગેવાની હેઠળની ચળવળે વેગ પકડ્યો ત્યારે કેટલાક ભૂતપૂર્વ ક્રાંતિકારીઓએ ગાંધીવાદી રાજકીય ચળવળ સાથે જોડાઈ ગયા અને પ્રભાવશાળી કોંગ્રેસી નેતા બન્યા. ઘણા બંગાળી કોંગ્રેસીઓએ પણ સમિતિ સાથે જોડાણ જાળવ્યું હતું. એપ્રિલ ૧૯૩૦માં ગાંધીજીની આગેવાની હેઠળની મીઠાના સત્યાગ્રહના અહિંસક વિરોધ પ્રદર્શનોની સાથે સાથે સૂર્ય સેનની આગેવાની હેઠળના એક જૂથે ચિત્તાગોંગ શસ્ત્રાગાર પર હુમલો કર્યો હતો. ૧૯૩૦ના ડિસેમ્બરમાં બેનોય બાસુ, દિનેશ ગુપ્તા અને બાદલ ગુપ્તા દ્વારા રાઇટર્સ બિલ્ડિંગ પર પાડવામાં આવેલા દરોડા દરમિયાન અગિયાર બ્રિટિશ અધિકારીઓની હત્યા કરવામાં આવી હતી. મિદનાપુરમાં એક પછી એક ત્રણ જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટની હત્યા કરવામાં આવી હતી અને દાયકાના પૂર્વાર્ધમાં ડઝનેક અન્ય કાર્યવાહીઓ હાથ ધરવામાં આવી હતી. ૧૯૩૧ સુધીમાં રેકોર્ડ ૯૨ હિંસક ઘટનાઓ નોંધાઈ હતી, જેમાં ટિપેરા અને મિદનાપુરના બ્રિટિશ મેજિસ્ટ્રેટ્સની હત્યાનો પણ સમાવેશ થાય છે.<ref name="Chowdhry2000p138">{{Harvnb|Chowdhry|2000|p=138}}</ref> જો કે તે પછી તરત જ ૧૯૩૪માં બંગાળમાં ક્રાંતિકારી ચળવળનો અંત આવ્યો. {{multiple image|perrow=3|total_width=300|caption_align=center | image1 = Benoy Krishna Basu.jpg | image2 = Badal gupta.jpg | image3 = Dinesh Gupta 1.jpg | footer = <div style="text-align: center;">બેનોય બાસુ, બાદલ ગુપ્તા અને દિનેશ ગુપ્તાને કોલકાતામાં ડેલહાઉસી સ્ક્વેરમાં આવેલી સેક્રેટરિએટ બિલ્ડિંગ - રાઇટર્સ બિલ્ડિંગ પર હુમલો કરવા બદલ દોષી ઠેરવવામાં આવ્યા હતા.</div> }} ૧૯૩૦ના દાયકામાં સમિતિ ચળવળનો મોટો હિસ્સો ડાબેરી રાજકારણ તરફ આકર્ષાયો હતો. જેઓ ડાબેરી પક્ષોમાં જોડાયા ન હતા તેઓ કોંગ્રેસ અને કોંગ્રેસ સોશિયાલિસ્ટ પાર્ટી સાથે જોડાયા હતા. ૧૯૩૦ના દાયકામાં સવિનય કાનૂનભંગની ચળવળને લગતી સામૂહિક અટકાયતો દરમિયાન ઘણા સભ્યો કોંગ્રેસમાં જોડાયા હતા. ૧૯૩૮માં જુગાન્તરનું વિધિવત વિસર્જન કરવામાં આવ્યું હતું; ઘણા ભૂતપૂર્વ સભ્યોએ સુરેન્દ્ર મોહન ઘોષના નેતૃત્વ હેઠળ સાથે મળીને કામ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું, જેઓ પોંડિચેરીમાં કોંગ્રેસના અન્ય રાજકારણીઓ અને ઓરોબિંદો ઘોષ વચ્ચે સંપર્ક ધરાવતા હતા. ૧૯૩૦ના દશકના ઉત્તરાર્ધમાં સીએસપીમાં સમિતિના માર્ક્સવાદી ઝુકાવ ધરાવતા સભ્યોએ રિવોલ્યુશનરી સોશિયાલિસ્ટ પાર્ટી (આરએસપી)ની રચનાની જાહેરાત કરી હતી. == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} {{ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ}} [[શ્રેણી:ભારતનો સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ]] [[શ્રેણી:અનુશીલન સમિતિ]] 32xoalxikenbfl6u3pqendqqjwzuuiv 0 137502 906504 861227 2026-10-23T22:50:49Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906504 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ઉલ્લાસકર દત્ત | birth_name = | birth_date = {{birth date|1885|04|16|df=yes}} | birth_place = બ્રાહ્મણબારિયા જિલ્લો, બંગાળ પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત (વર્તમાન [[બાંગ્લાદેશ]]) | death_date = {{Death date and age|1965|05|17|1885|04|16|df=yes}} | death_place = [[કોલકાતા]], [[પશ્ચિમ બંગાળ]], ભારત | death_cause = | education = પ્રેસિડેન્સી યુનિવર્સિટી, [[કોલકાતા]] | alma_mater = | occupation = ભારતીય સ્વાધીનતા કાર્યકર | known_for = સ્વાતંત્ર્ય ચળવળ | image = Ullaskar Dutta.jpg | caption = | native_name = উল্লাসকর দত্ত | native_name_lang = Bengali | other_names = | movement = [[ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળ]] | organisation = [[યુગાંતર]] અને [[અનુશીલન સમિતિ]] | awards = }} '''ઉલ્લાસ્કર દત્તા''' (૧૬ એપ્રિલ ૧૮૮૫ – ૧૭ મે ૧૯૬૫) [[અનુશીલન સમિતિ]] અને બંગાળના ''યુગાંતર'' સાથે સંકળાયેલા ભારતીય ક્રાંતિકારી હતા. તેઓ [[બારિન્દ્રકુમાર ઘોષ]]ના નિકટના સહયોગી હતા. ==પ્રારંભિક જીવન== ઉલ્લાસ્કરનો જન્મ હાલના [[બાંગ્લાદેશ]]ના બ્રાહ્મણબારિયા જિલ્લાના કાલિકાછા ગામમાં એક વૈદ્ય પરિવારમાં થયો હતો.<ref>{{Cite book|last=Mukherjee|first=Soumyendra Nath|url=https://books.google.com/books?id=PHVuAAAAMAAJ|title=Calcutta: Myths and History|date=1977|publisher=Subarnarekha|isbn=978-0-8364-0202-5|language=en|access-date=9 February 2022|archive-date=22 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220822144948/https://books.google.com/books?id=PHVuAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref> તેમના પિતા દ્વિજાદાસ દત્તગુપ્તા બ્રહ્મ સમાજના સભ્ય હતા અને તેમણે યુનિવર્સિટી ઓફ લંડનમાંથી કૃષિની ડિગ્રી મેળવી હતી. ૧૯૦૩માં પ્રવેશ પરીક્ષા પાસ કર્યા બાદ તેમણે પ્રેસિડેન્સી કોલેજ, કલકત્તામાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો. તેમનો રસ [[રસાયણ શાસ્ત્ર]] વિષય પ્રત્યે હતો. જો કે, બંગાળીઓ વિશે કેટલીક અપમાનજનક ટિપ્પણી કરનારા બ્રિટિશ પ્રોફેસર રસેલને મારવા બદલ તેમને કોલેજમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યા હતા. == ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓ == ઉલ્લાસ્કર યુગાંતર જૂથના સભ્ય હતા અને તેઓ બોમ્બ બનાવવામાં નિપુણ હતા. [[ખુદીરામ બોઝ|ખુદીરામ બોઝે]] મેજિસ્ટ્રેટ કિંગ્સફોર્ડની હત્યાના પ્રયાસમાં ઉલ્લાસકર અને હેમચંદ્ર દાસ<ref>{{Cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Datta,_Ullaskar|title=Datta, Ullaskar - Banglapedia|access-date=30 January 2016|archive-date=3 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203161243/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Datta,_Ullaskar|url-status=live}}</ref> દ્વારા નિર્મિત બોમ્બનો ઉપયોગ કર્યો હતો. જોકે, પોલીસે યુગાંતર જૂથના ઘણા સભ્યોને પકડી પાડ્યા હતા, જેમાં ઉલ્લાસકર દત્તા, [[બારિન્દ્રકુમાર ઘોષ|બારીન્દ્ર ઘોષ]] અને ખુદીરામનો સમાવેશ થાય છે. == મુકદ્દમો અને સજા == પ્રખ્યાત અલીપોર બોમ્બ કેસમાં ઉલ્લાસકરની ૨ મે ૧૯૦૮ના રોજ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને ૧૯૦૯માં તેમને ફાંસીની સજા આપવામાં આવી હતી. બાદમાં, અપીલ પર, ચુકાદાને આજીવન કેદમાં ઘટાડવામાં આવ્યો હતો અને તેમને આંદામાનની સેલ્યુલર જેલમાં દેશનિકાલ કરવામાં આવ્યા હતા. == સેલ્યુલર જેલ == ઉલ્લાસ્કરને સેલ્યુલર જેલમાં ક્રૂર ત્રાસ આપવામાં આવ્યો હતો પરિણામે તેમણે તેમનું માનસિક સંતુલન ગુમાવ્યું છે. ૧૯૨૦માં તેમને મુક્ત કરવામાં આવ્યા અને તેઓ [[કોલકાતા]] પાછા ફર્યા હતા. == પછીનું જીવન == ઉલ્લાસ્કરની ૧૯૩૧માં ફરીથી ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને તેને ૧૮ મહિનાની કેદની સજા ફટકારવામાં આવી હતી. ૧૯૪૭માં બ્રિટીશ શાસનનો અંત આવ્યો ત્યારે તેઓ તેમના વતન ગામ કાલિકાછા પાછા ફર્યા હતા. ૧૦ વર્ષની એકલવાયી જિંદગી બાદ ૧૯૫૭માં તેઓ કોલકાતા પરત ફર્યા હતા. કોલકાતા પરત ફર્યા બાદ તેમણે પોતાની બાળપણની મિત્ર અને [[બિપિનચંદ્ર પાલ]]ની પુત્રી<ref>{{Cite web|url=http://sundarimohan.org/about-us.aspx|title=Sundari Mohan|access-date=27 December 2019|archive-date=27 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227061022/http://sundarimohan.org/about-us.aspx|url-status=live}}</ref> લીલા સાથે લગ્ન કર્યા હતા, જેઓ તે સમયે શારીરિક રીતે અશક્ત વિધવા મહિલા હતા. તેમણે તેમનું પાછળનું જીવન આસામના કછાર જિલ્લાના જિલ્લા શહેર સિલચરમાં વિતાવ્યું હતું. ૧૭ મે ૧૯૬૫ના રોજ [[પશ્ચિમ બંગાળ]]ના [[કોલકાતા]]માં તેમનું અવસાન થયું હતું.<ref>[https://books.google.com/books?ei=4N5oTOG_KNP0cN-l-I8F&ct=result&id=IDQgAQAAIAAJ&dq=ullaskar+dutta&q=%22ullaskar+dutta%22#search_anchor Official Report, Assam Legislative Assembly]</ref> તાજેતરમાં, કોલકાતા અને સિલચરના બે રસ્તાઓના નામ તેમના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યા હતા. == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{cite book |last=Litu |first=Shekh Muhammad Sayed Ullah |year=2012 |chapter=Datta, Ullaskar |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Datta,_Ullaskar |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203161243/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Datta,_Ullaskar |archive-date=2016-02-03 |access-date=2022-12-30 |url-status=dead}} * [https://web.archive.org/web/20060503013636/http://www.andamancellularjail.org/D1.htm સેલ્યુલર જેલની વેબસાઈટ] [[શ્રેણી:અનુશીલન સમિતિ]] [[શ્રેણી:ભારતીય ક્રાંતિકારી]] [[શ્રેણી:૧૯૬૫માં મૃત્યુ]] [[શ્રેણી:૧૮૮૫માં જન્મ]] h84w4crbqwhxoytyxur20nugiqi7lu3 0 139314 906516 844657 2026-10-24T10:22:03Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 906516 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ફેની નદી | native_name = | name_other = | name_etymology = <!---------------------- IMAGE & MAP --> | image = | image_size = | image_caption = | map = | map_size = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_map_caption= <!---------------------- LOCATION --> | subdivision_type1 = દેશો | subdivision_name1 = [[બાંગ્લાદેશ]] અને [[ભારત]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --> | length = {{convert|116|km|mi|abbr=on}}<ref name=Banglapedia>{{cite book |last=Chowdhury |first=Sifatul Quader |year=2012 |chapter=Feni River |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Feni_River |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link= |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106002920/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Feni_River |archive-date=2022-11-06 |access-date=2023-03-29 |url-status=dead}}</ref> | width_min = | width_avg = | width_max = | depth_min = | depth_avg = | depth_max = | discharge1_location= બંગાળનો અખાત | discharge1_min = | discharge1_avg = | discharge1_max = <!---------------------- BASIN FEATURES --> | source1 = | source1_location = ખાગ્રાચારી જિલ્લો, બાંગ્લાદેશ | source1_coordinates= {{coord|23|20|N|91|47|E|display=inline}}<ref name =Banglapedia/> | source1_elevation = | mouth = બંગાળનો અખાત | mouth_location = | mouth_coordinates = | mouth_elevation = | progression = | river_system = | basin_size = | tributaries_left = | tributaries_right = મુહરી નદી | custom_label = | custom_data = | extra = }} '''ફેની નદી''' ભારતના [[ત્રિપુરા]] રાજ્ય અને [[બાંગ્લાદેશ]]માંથી વહેતી એક મહત્ત્વની નદી છે. આ નદીનો ઉદગમ ત્રિપુરા રાજ્યના દક્ષિણ ત્રિપુરા જિલ્લામાં થાય છે. પછી તે બાંગ્લાદેશમાં પ્રવેશે છે અને મુહરી નદીમાં તેનો વિલય થઈ જાય છે. થોડા અંતર પછી મુહરી નદી બંગાળના ઉપસાગરમાં સમાઈ જાય છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} {{Geo-stub}} [[શ્રેણી:ભારતની નદીઓ]] h5z8f7ycbodfdstbjwcvclrvwhtkm7r 0 150939 906503 899435 2026-10-23T22:06:32Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 906503 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = '''સર''' | name = આશુતોષ મુખર્જી | image = Asutosh Mukhopadhyay.jpg | honorific_suffix = <small>CSI, FRSE, FRAS, FPSL, MRIA</small> | alt = | caption = આશુતોષ મુખર્જી | nickname = ધ ટાઈગર ઑફ બેન્ગાલ <br> বাংলার বাঘ | order = ૨૨મા, ૨૬મા | office = કલકત્તા વિશ્વવિદ્યાલયના ઉપકુલપતિ | term1 = ૩૧ માર્ચ ૧૯૦૬ – ૩૦ માર્ચ ૧૯૧૪ | predecessor1 = એલેક્ઝાન્ડર પેડલર | successor1 = દેવપ્રસાદ સર્વાધિકારી | term = ૪ એપ્રિલ ૧૯૨૧ – ૩ એપ્રિલ ૧૯૨૩ | predecessor = નિલરતન સરકાર | successor = ભૂપેન્દ્રનાથ બાસુ | birth_name = | birth_date = {{birth date|df=yes|1864|06|29}} | birth_place = [[કોલકાતા]], બંગાળ પ્રેસીડેન્સી, બ્રિટીશ ભારત (વર્તમાન [[પશ્ચિમ બંગાળ]], [[ભારત]]) | death_date = {{Death date and age|df=yes|1924|5|25|1864|06|29}} | death_place = [[પટના]], બિહાર અને ઓરિસ્સા પ્રાંત, બ્રિટીશ ભારત (વર્તમાન [[બિહાર]], ભારત) | resting_place = રુસ્સા માર્ગ, [[કોલકાતા]] (હવે, ૭૭ આશુતોષ મુખર્જી માર્ગ, કોલકાતા – ૭૦૦૦૨૫) | occupation = શિક્ષક અને કલકત્તા વિશ્વવિદ્યાલયના દ્વિતીય ભારતીય ઉપકુલપતિ, કલકત્તા ઉચ્ચ ન્યાયાલયના ન્યાયાધીશ (૧૯૦૩–૧૯૨૪) | citizenship = બ્રિટીશ | education = કલકત્તા વિશ્વવિદ્યાલય (બી.એ., એમ.એ., એમ.એસસી., એલએલ.બી., એલએલ.ડી.) | period = | genre = | subject = | spouse = જોગમાયા દેવી | children = ૪, [[શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જી]] | relatives = ચિત્તાતોષ મુખર્જી (પ્રપૌત્ર) | awards = ''નાઈટ બેચલર'' (૧૯૧૧)<br>''કમ્પેનિયન ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ ધ સ્ટાર ઓફ ઈન્ડિયા'' (સીએસઆઈ, ૧૯૦૯) | signature = | signature_alt = | website = | portaldisp = }} '''સર આશુતોષ મુખર્જી''' ([[જૂન ૨૯|૨૯ જૂન]] ૧૮૬૪ – [[મે ૨૫|૨૫ મે]] ૧૯૨૪) એક બંગાળી ગણિતશાસ્ત્રી, વકીલ, ન્યાયાધીશ, શિક્ષક અને સંસ્થા નિર્માતા હતા. તેમણે ગણિત, કાયદાશાસ્ત્ર અને ઉચ્ચ શિક્ષણના ક્ષેત્રે મહત્ત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું. ગણિત અને પ્રાકૃતિક વિજ્ઞાનમાં અનુસ્નાતકની પદવી ધરાવતા મુખર્જી બ્રિટિશ પત્રિકાઓમાં શોધપત્રો પ્રકાશિત કરનાર પ્રથમ ભારતીયોમાંના એક હતા. તેમણે ૨૨ વર્ષની ઉંમરે એડિનબર્ગની રોયલ સોસાયટીના ફેલો તરીકે પસંદગી મેળવી હતી, ઉપરાંત યુરોપ અને સંયુક્ત રાજ્યમાં વિવિધ વિદ્વત સંગઠનોના ફેલો અથવા સભ્ય હતા. મુખર્જીએ કાયદાની પરીક્ષા પાસ કરી અને સફળ કાનૂની વ્યવસાય સ્થાપિત કર્યો. તેમણે એલએલ.ડી. (LL.D.) ની પદવી મેળવી અને વિશ્વવિદ્યાલયમાં કાયદા પર વ્યાખ્યાન આપ્યા. તેઓ કલકત્તા ઉચ્ચ ન્યાયાલયનાં ન્યાયાધીશ બન્યા અને કેટલાક વર્ષો સુધી મુખ્ય ન્યાયાધીશના રૂપમાં કાર્ય કર્યું. તેમણે વિશ્વવિદ્યાલય ખાતે કાયદાશાસ્ત્રની કોલેજની સ્થાપના કરી. કલકત્તા વિશ્વવિદ્યાલયના ઉપકુલપતિ તરીકે (૧૯૦૬–૧૯૧૪ અને ૧૯૨૧–૨૩), મુખરજીએ પરીક્ષા યોજનારી અને પદવી પ્રદાન કરતી સંસ્થાને એશિયાની ટોચની સંશોધન વિશ્વવિદ્યાલયમાં રૂપાંતરિત કરી દીધી. તેમણે વિવિધ શાખાઓમાં અનુસ્નાતક અભ્યાસ માટે નવા વિભાગો શરૂ કર્યા, નવા પ્રાધ્યાપકોની નિમણૂંક માટે અને અન્ય શૈક્ષણિક સુવિધાઓના સર્જન માટે ફાળો એકત્રિત કર્યો, સ્નાતક વિદ્યાર્થીઓને તેમના ઉચ્ચ અભ્યાસ અને અદ્યતન સંશોધન કાર્યોમાં મદદ પૂરી પાડી, અને વિવિધ અભ્યાસ ક્ષેત્રોમાં ઉત્તમ પ્રાધ્યાપકોને નિયુક્ત કર્યા, જેમાં એશિયાના પ્રથમ નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા વૈજ્ઞાનિક સર [[સી. વી. રામન]]નો પણ સમાવેશ થાય છે. મુખર્જી ભારતીય વિજ્ઞાન કોંગ્રેસ (૧૯૧૪)ના ઉદ્‌ઘાટન સત્રના અધ્યક્ષ હતા. તેમણે ''બાંગ્લા તકનિકી સંસ્થા'' (બેંગાલ ટેકનિકલ ઇન્સ્ટીટ્યૂટ, ૧૯૦૬)ની સ્થાપનામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી, જે પછીથી જાદવપુર વિશ્વવિદ્યાલયમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવી હતી. તેમણે કોલકતા ગણિત સમાજ (૧૯૦૮)ની સ્થાપના પણ કરી.<ref>Patrick Petitjean, Catherine Jami and Anne Marie Moulin eds. (1992) ''Science and Empires'', Boston Study in the Philosophy of Science, Vol. 136, Kluwer Academic Publishers. {{ISBN|978-94-011-2594-9}}, {{doi|10.1007/978-94-011-2594-9}}</ref> ૧૯૧૬માં તેમના નેતૃત્ત્વ હેઠળ આશુતોષ કૉલેજની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. તેમના આત્મવિશ્વાસ, હિંમત અને શૈક્ષણિક સમર્પણને કારણે તેમને સ્નેહથી 'બંગાળના વાઘ' ('બેંગાલ ટાઇગર') તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.<ref>{{cite web|title=Asutosh Mukhopadhyay: An eminent educator who made Bengalis proud|url=http://www.anandabazar.com/patrika/ashutosh-mukherjee-an-eminent-educator-who-made-bengalis-proud-1.960305}}</ref> == પ્રારંભિક જીવન == આશુતોષ મુખર્જીનો જન્મ ૨૯ જૂન ૧૮૬૪ના રોજ બાવબઝાર, કોલકાતા ખાતે એક હિંદુ બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો.<ref>{{cite book |last1=Mukherji |first1=Purabi |url=https://books.google.com/books?id=DfaVEAAAQBAJ&dq=Mathematician+brahmin&pg=PA19 |title=Notable Modern Indian Mathematicians and Statisticians: During the 19th and 20th Centuries of Bengal |date=11 October 2022 |publisher=Springer Nature |isbn=978-981-19-6132-8 |language=en}}</ref> તેમની માતાનું નામ જગતતારિણિ દેવી અને પિતાનું નામ ડૉ. ગંગાપ્રસાદ મુખોપાધ્યાય હતું. તેમનું પૂર્વજોનું શહેર પશ્ચિમ બંગાળના હુગલી જિલ્લામાં આવેલું જીરાટ હતું.<ref name="Ghatak1">Ghatak, Atulchandra, ''Ashutosher Chatrajiban Ed. 8th'', 1954, p 1, Chakraborty Chatterjee & Co. Ltd.</ref> તેમના પૂર્વજોમાં ઘણા પ્રતિષ્ઠિત સંસ્કૃત વિદ્વાનો હતા, જેમાં પંડિત રામચંદ્ર તારકલંકરનો સમાવેશ થાય છે, જેઓ ન્યાયના પ્રોફેસર હતા, જેમને વોરેન હેસ્ટિંગ્સ દ્વારા કોલકાતાની સંસ્કૃત કોલેજમાં તે પદ પર નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.<ref name="Ashutosh_life">{{cite web |title=Sir Ashutosh Mukherjee: educationist, leader and institution-builder |url=http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_078_12_1566_1573_0.pdf |access-date=29 September 2017 |website=Current Science |archive-date=5 જાન્યુઆરી 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105191340/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_078_12_1566_1573_0.pdf |url-status=dead }}</ref> મુખર્જીના દાદા હુગલી જિલ્લામાં આવેલા દિગસુઈ નામના બીજા ગામથી જીરાટ આવ્યા હતા અને ત્યાં સ્થાયી થયા હતા. પિતા ગંગા પ્રસાદ મુખર્જીનો જન્મ ૧૬ ડિસેમ્બર ૧૮૩૬ના રોજ જીરાટમાં થયો હતો.<ref name="Ghatak1" /> જીરાટના શ્રીમંત લોકોની મદદથી તેઓ મેડિકલ કોલેજમાં અભ્યાસ કરવા માટે કોલકાતા આવ્યા. બાદમાં તેઓ કોલકાતાના ભવાનીપોર વિસ્તારમાં સ્થાયી થયા. તેઓ એક જાણીતા ડૉક્ટર બન્યા અને કોલકાતામાં સાઉથ સબ અર્બન સ્કૂલની સ્થાપના કરી. ગંગા પ્રસાદે તેમના પુત્રના શિક્ષણનું ખાસ ધ્યાન રાખ્યું. ઘરે વિજ્ઞાન અને સાહિત્યના વાતાવરણમાં ઉછરેલા યુવાન આશુતોષ ભવનીપુરના ચક્રબેરિયા ખાતેના સીસુ વિદ્યાલયમાં ગયા અને ગણિત પ્રત્યે પ્રારંભિક રુચિ દર્શાવી. જ્યારે તેઓ નાના હતા, ત્યારે તેઓ [[ઈશ્વરચંદ્ર વિદ્યાસાગર]]ને મળ્યા હતા, જેમનો તેમના પર મોટો પ્રભાવ હતો. તેઓ મધુસુદન દાસના વિદ્યાર્થી હતા.<ref>{{cite web |url= http://www.mslawcollege.org/index.php?option=com_content&view=article&id=84&Itemid=29 |title=Our History |work=mslawcollege.org |year=2012 |quote=Ashutosh Mukherjee, the then Vice-Chancellor of Calcutta University who was a student of Utkal Gourab Madhusudan Das |access-date=28 April 2012}}</ref> નવેમ્બર ૧૮૭૯માં, પંદર વર્ષની ઉંમરે, મુખર્જીએ કલકત્તા યુનિવર્સિટીની પ્રવેશ પરીક્ષા પાસ કરી જેમાં તેઓ બીજા ક્રમે આવ્યા અને પ્રથમ વર્ગની શિષ્યવૃત્તિ મેળવી.<ref name="Asutosh_life">{{cite web |title=Sir Asutosh Mukherjee: educationist, leader and institution-builder |url=http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_078_12_1566_1573_0.pdf |access-date=29 September 2017 |website=Current Science |archive-date=5 જાન્યુઆરી 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105191340/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_078_12_1566_1573_0.pdf |url-status=dead }}</ref> ૧૮૮૦માં, તેમણે કોલકાતાની પ્રેસિડેન્સી કોલેજ (વર્તમાન પ્રેસિડેન્સી યુનિવર્સિટી) માં પ્રવેશ મેળવ્યો જ્યાં તેઓ પી.સી. રે અને નરેન્દ્રનાથ દત્તને મળ્યા, જેઓ પાછળથી [[સ્વામી વિવેકાનંદ]] તરીકે પ્રખ્યાત થયા. ૧૮૮૩માં, મુખર્જીએ કલકત્તા યુનિવર્સિટીમાં બી.એ.ની પરીક્ષામાં ઉચ્ચ ક્રમ મેળવ્યો.<ref>{{cite book |author=Rachana Chakrabarty |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=Asiatic Society of Bangladesh |year=2012 |editor1=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Premchand Roychand Studentship |editor2=Ahmed A. Jamal |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Premchand_Roychand_Studentship |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122182037/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Premchand_Roychand_Studentship |archive-date=2025-01-22 |access-date=2025-06-23 |url-status=dead}}</ref> અને ગણિતમાં અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી. તેમને ગણિત અને ભૌતિકશાસ્ત્ર (Pure & Applied), માં પ્રતિષ્ઠિત પ્રેમચંદ રોયચંદ ફેલોશિપ એનાયત કરવામાં આવી હતી.<ref name="Asutosh_maths">{{cite web|title=The mathematician in Asutosh Mukhopadhyay|url=http://www.currentscience.ac.in/Volumes/107/08/1339.pdf|website=Current Science|access-date=29 September 2017}}</ref> ૧૮૮૩માં સુરેન્દ્રનાથ બેનર્જીએ કલકત્તા હાઈકોર્ટના આદેશો વિરુદ્ધ ''બંગાળી'' અખબારમાં એક લેખ લખ્યો અને કોર્ટના તિરસ્કારના આરોપમાં તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી. કલકત્તા હાઈકોર્ટમાં મુખર્જીના નેતૃત્વમાં વિદ્યાર્થીઓના એક જૂથે બંગાળ અને અન્ય શહેરોમાં વિરોધ પ્રદર્શનો અને હડતાળ શરૂ કરી દીધી. ૧૮૮૪માં, તેમણે શૈક્ષણિક સિદ્ધિઓ માટે હરિશ્ચંદ્ર પુરસ્કાર જીત્યો, અને ૧૮૮૫માં ગણિતમાં પ્રથમ-વર્ગના સન્માન સાથે એમ.એ. પૂર્ણ કર્યું.<ref name="Asutosh_life" /> ૧૮૮૫માં, તેમણે જોગમાયા દેવી ભટ્ટાચાર્ય સાથે લગ્ન કર્યા. ૧૮૮૬માં, તેમને પ્રાકૃતિક વિજ્ઞાનમાં બીજી અનુસ્નાતક પદવી એનાયત કરવામાં આવી, જેનાથી તેઓ કલકત્તા યુનિવર્સિટીમાંથી બેવડી પદવી મેળવનારા પ્રથમ વિદ્યાર્થી બન્યા.<ref name="Asutosh_life" /> ત્યારબાદ, સર આશુતોષ મુખર્જીએ કાયદામાં કારકિર્દી બનાવી. તેમણે ૧૮૮૮માં કાયદામાં સ્નાતકની ડિગ્રી મેળવી અને કલકત્તા હાઇકોર્ટમાં વકીલ તરીકે પ્રવેશ મેળવ્યો. ૧૮૯૭માં, તેમણે ડોક્ટર ઓફ લો (એલએલ.ડી.) ની પદવી મેળવી અને કલકત્તા યુનિવર્સિટીમાં ટાગોર પ્રોફેસર ઓફ લો બન્યા. ૧૯૦૪માં, તેમને હાઇકોર્ટના પ્યુઇસ્ને (જુનિયર) જજ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા, અને ત્યારબાદ બે વર્ષ સુધી કાર્યકારી મુખ્ય ન્યાયાધીશ તરીકે સેવા આપી.<ref name="Asutosh_life" /> == યુવાન ગણિતશાસ્ત્રી == ૧૮૮૦માં, જોકે તેઓ માત્ર પ્રથમ વર્ષના સ્નાતક હતા, તેમણે યુક્લિડના પ્રથમ પુસ્તકના ૨૫મા પ્રસ્તાવ ના નવા પુરાવા પર તેમનું પ્રથમ ગાણિતિક સંશોધનપત્ર પ્રકાશિત કર્યું.<ref name="Asutosh_life" /> તેમના ત્રીજા ગાણિતિક શોધપત્ર (૧૮૮૬), "અ નોટ ઓન એલિપ્ટિક ફંક્શન્સ" ને પ્રતિષ્ઠિત બ્રિટિશ ગણિતશાસ્ત્રી આર્થર કેલી દ્વારા "ઉત્કૃષ્ઠ ગુણવત્તા" ("outstanding merit")ના યોગદાન તરીકે પ્રશંસા કરવામાં આવી.<ref name="Asutosh_life" /> તેમણે કોન્ફોકલ દીર્ઘવૃત્તોની પ્રણાલીના ત્રાંસા પક્ષેપમાર્ગને નક્કી કરવા માટે ગેસ્પેર મેનાર્ડીના ઉત્તરની ઘણી મહત્વપૂર્ણ વ્યુત્પત્તિઓ નિર્ધારિત કરી. તેમણે વિભેદક ભૂમિતિમાં પણ સ્થાયી યોગદાન આપ્યું. શંકુઓ માટે તેમના સામાન્ય વિભેદક અંતર સમીકરણની ગેસ્પાર્ડ મોંગેની વ્યાખ્યાને સરળ બનાવવા માટે વિશ્લેષણાત્મક પદ્ધતિઓ વિકસાવી.<ref name="Asutosh_maths" /><ref name="Asutosh_life" /> તેઓ યુરોપ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં વિવિધ વિદ્વાન સંસ્થાઓના ફેલો અથવા સભ્ય બન્યા. તેઓ ૨૧ વર્ષની ઉંમરે રોયલ ખગોળશાત્રીય (એસ્ટ્રોનોમિકલ) સોસાયટીના ફેલો બન્યા, અને ૨૨ વર્ષની ઉંમરે રોયલ સોસાયટી ઓફ એડિનબર્ગ (FRSE)ના ફેલો બન્યા.<ref name="Asutosh_maths" /> ૧૮૮૮ સુધીમાં, મુખર્જી નવીન સ્થાપિત ઇન્ડિયન એસોસિએશન ફોર ધ કલ્ટિવેશન ઓફ સાયન્સ (IACS) માં ગણિતના લેક્ચરર હતા.<ref>''IACS - Annual Report for the Year 1888''</ref> મુખર્જીએ તેમની ત્રીસીની ઉંમરે પણ ગણિત અને ભૌતિકશાસ્ત્ર પર વિદ્વતાપૂર્ણ શોધપત્ર પ્રકાશિત કરવાનું ચાલુ રાખ્યું. ૧૮૯૩ સુધીમાં, ૨૯ વર્ષની ઉંમરે, મુખર્જી ફ્રાન્સની ભૌતિક સોસાયટી અને પાલેર્મોની ગાણિતીક સોસાયટીની ફેલોશિપ માટે ચૂંટાયા, અને રોયલ આઇરિશ એકેડેમીના સભ્ય હતા. ત્યારબાદ તેઓ લંડન મેથેમેટિકલ સોસાયટી, પેરિસ મેથેમેટિકલ સોસાયટી અને અમેરિકન મેથેમેટિકલ સોસાયટી (૧૯૦૦) ના સભ્ય બન્યા.<ref name="Asutosh_maths" /><ref name="Asutosh_life" /> ૧૮૯૩ પછી તેમણે કાયદાકીય કારકિર્દી માટે પોતાના ગણિતના વ્યવસાયને મોટાભાગે છોડી દીધો હોવા છતાં, મુખર્જીને ગાણિતિક સંશોધન ક્ષેત્રમાં પ્રવેશનારા પ્રથમ આધુનિક ભારતીય ગણિતશાસ્ત્રી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેઓ કલકત્તા મેથેમેટિકલ સોસાયટી (૧૯૦૮)ના પણ સભ્ય હતા અને તેના પ્રમુખ (૧૯૦૮–૧૯૨૩) તરીકે સેવા આપી હતી.<ref>{{cite web |title=Calcutta Mathematical Society |url=http://www.calmathsoc.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120531145908/http://calmathsoc.org/ |archive-date=31 May 2012 |access-date=12 July 2012 |publisher=Calmathsoc.org}}</ref> == વકીલ, કાયદાશાસ્ત્રી અને ન્યાયાધીશ == [[File:Raman-3.jpg|alt=Dedication to Mukherjee in a 1922 copy of Chandrasekhara Raman's "Molecular Diffraction of Light"|thumb|245x245px|મુખર્જીને સમર્પિત [[સી. વી. રામન]]નું "મોલેક્યુલર ડિફ્રેક્શન ઓફ લાઈટ" (પ્રકાશનું પરમાણુ વિવર્તન) (૧૯૨૨)]] ૨૪ વર્ષની ઉંમરે, મુખર્જી કલકત્તા યુનિવર્સિટીના ફેલો બન્યા. જાહેર સૂચના વિભાગમાં નોકરીના પ્રસ્તાવને નકારી કાઢી, તેમણે ૧૮૮૮માં કાયદાની સ્નાતકની પદવી પ્રાપ્ત કરી અને કલકત્તા હાઇકોર્ટના વકીલ તરીકે પ્રવેશ મેળવ્યો. ૧૮૯૭માં તેમણે ડોક્ટર ઓફ લો (એલએલડી) ની પદવી મેળવી. ન્યાયશાસ્ત્રી અને લેખક વી. સુધીષ પાઈ નોંધે છે: "મુખર્જીએ બુદ્ધિ અને ઉદ્યોગના સંયોજનથી ખૂબ જ સફળ કારકિર્દી બનાવી. ૧૮૯૮માં તેમને કલકત્તા યુનિવર્સિટીમાં ટાગોર લૉ (કાયદા) પ્રાધ્યાપક તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા અને ૧૯૦૨માં "ધ લો ઓફ પર્પેચ્યુઇટીઝ ઇન બ્રિટિશ ઇન્ડિયા" પુસ્તક લખ્યું - જે હજુ પણ ન્યાયશાસ્ત્રના પૂર્વીય ક્ષિતિજ પર ધ્રુવ તારો માનવામાં આવે છે. જૂન ૧૯૦૪માં તેમને કલકત્તા હાઇકોર્ટના ન્યાયાધીશ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા. બેન્ચ પર તેમની નિમણૂક અને કાર્યકાળે ન્યાયિક વિમર્શનો નોંધપાત્ર વિસ્તાર કર્યો. તેમણે તેમના કાર્ય પર અખૂટ ઉર્જા, મહાન પાંડિત્ય અને વિદ્વતાની અખંડાતાના દર્શ કરાવ્યા. તેમનું જ્ઞાન વિશાળ હતું અને કાયદાની તેમની વ્યાખ્યા સંપૂર્ણ હતી. ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ મોહમ્મદ હિદાયતુલ્લાહે તેમને ભારતના છ સૌથી પ્રતિષ્ઠિત ન્યાયાધીશોમાં સ્થાન આપ્યું હતું."<ref>https://www.newindianexpress.com/opinions/2024/May/23/ashutosh-mukherjee-a-centennial-tribute</ref> મુખર્જીએ બે વખત કલકત્તા હાઈકોર્ટના કાર્યકારી મુખ્ય ન્યાયાધીશ તરીકે સેવા આપી હતી.<ref name="Asutosh_life" /> વીસ વર્ષની સેવા બાદ તેમણે ૧૯૨૪માં પદ છોડ્યું અને વકીલાત શરૂ કરી. == ઉપકુલપતિ અને સંસ્થા નિર્માતા == એશિયામાં સૌપ્રથમ આધુનિક યુનિવર્સિટીઓ ૧૮૫૭માં કલકત્તા, બોમ્બે અને મદ્રાસમાં સ્થપાઈ હતી. જોકે, તેઓ લંડન યુનિવર્સિટીના મોડેલ પર આધારિત હતી અને સંલગ્ન યુનિવર્સિટીઓ તરીકે સ્થાપિત થઈ હતી જે ફક્ત પરીક્ષાઓ લેતી હતી અને સંલગ્ન કોલેજોમાં ભણતા વિદ્યાર્થીઓને પદવી આપતી હતી. ૧૯મી સદીના બ્રિટિશ ભારતમાં સ્થપાયેલી બે અન્ય યુનિવર્સિટીઓ, પંજાબ અને અલ્હાબાદ પણ સમાન ધોરણે કાર્યરત હતી. ૧૯૦૨માં ભારતના વાઇસરોય લોર્ડ કર્ઝનના શિક્ષણ મિશને કલકત્તા યુનિવર્સિટી સહિતની યુનિવર્સિટીઓને રાજદ્રોહના કેન્દ્રો તરીકે ઓળખાવી હતી જ્યાં યુવાનોએ વસાહતી વર્ચસ્વ સામે પ્રતિકારના નેટવર્ક વિકસાવ્યા હતા. [૧૬] આનું કારણ ઓગણીસમી સદીમાં આ યુનિવર્સિટીઓને સ્વાયત્તતા આપવાની અવિચારી માન્યતા માનવામાં આવતી હતી. આમ ૧૯૦૫ થી ૧૯૩૫ ના સમયગાળામાં, વસાહતી વહીવટીતંત્રે શિક્ષણ પર સરકારી નિયંત્રણ પુનઃસ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. આ તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિઓ છતાં, મુખર્જીએ શૈક્ષણિક શ્રેષ્ઠતાની સંસ્કૃતિ બનાવી અને એક શાનદાર સંશોધન યુનિવર્સિટીને બનાવી. તેઓ તેમના સમગ્ર જીવન દરમ્યાન કલકત્તા યુનિવર્સિટીના કાર્યોમાં સામેલ રહ્યા. ૨૫ વર્ષની ઉંમરથી, તેઓ તેના સિન્ડિકેટના સભ્ય હતા, આગામી ૧૬ વર્ષ સુધી યુનિવર્સિટી સેનેટ અને સિન્ડિકેટમાં સેવા આપી હતી. તેમણે ૧૧ વર્ષ સુધી ગણિતના અભ્યાસ બોર્ડના પ્રમુખ તરીકે સેવા આપી હતી, અને ૧૮૯૯ થી ૧૯૦૩ સુધી બંગાળ વિધાનસભા પરિષદમાં તેમની યુનિવર્સિટીનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું. પરંતુ વાસ્તવિક તક ૧૯૦૬માં આવી. મુખર્જીએ ૧૯૦૬ થી ૧૯૧૪ અને ફરી ૧૯૨૧ થી ૧૯૨૩ સુધી કલકત્તા યુનિવર્સિટીના વાઇસ ચાન્સેલર તરીકે સેવા આપી હતી.<ref name="Asutosh_life" /> તેમણે ૧૯૦૭ના દીક્ષાંત સંબોધનમાં જાહેર કર્યું: "હવેથી યુનિવર્સિટી ફક્ત પ્રમાણપત્રો આપતી સંસ્થા નથી, કે તે કોલેજોનો સમૂહ પણ નથી.... આ શિક્ષણનું કેન્દ્ર અને જ્ઞાનની સીમાઓના વિસ્તરણનું કેન્દ્ર હશે. આ જ યુનિવર્સિટીનો સાચો આદર્શ છે."<ref>{{Cite book |last=Chatterjea |first=Arkadev |title=The New Oxford Companion to Economics in India |publisher=Oxford University Press |year=2012 |isbn=978-0-19-807855-5 |editor-last=Basu |editor-first=Kaushik |edition=2nd |pages=146–147 |editor-last2=Maertens |editor-first2=Annemie}}</ref> તેમણે વિવિધ વિદ્યાશાખાઓમાં અનુસ્નાતક અભ્યાસ માટે વિભાગો શરૂ કર્યા. તેમણે કલકત્તા યુનિવર્સિટીમાં તુલનાત્મક સાહિત્ય, માનવશાસ્ત્ર, પ્રયોજિત મનોવિજ્ઞાન, ઔદ્યોગિક રસાયણશાસ્ત્ર, પ્રાચીન ભારતીય ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ તેમજ ઇસ્લામિક સંસ્કૃતિ વિષયો આધારિત ઘણા નવા શૈક્ષણિક સ્નાતક કાર્યક્રમો શરૂ કર્યા. તેમણે બંગાળી, હિન્દી, પાલી અને સંસ્કૃતમાં અનુસ્નાતક શિક્ષણ અને સંશોધન માટે પણ વ્યવસ્થા કરી. તેમણે નવા પદોના અને સુવિધાઓના નિર્માણ માટે ભંડોળ એકત્ર કર્યું. અન્ય ભારતીય યુનિવર્સિટીઓના કુલપતિઓએ તેમના ઘણા પગલાંઓનું અનુસરણ કર્યું. સમગ્ર ભારતમાંથી વિદ્વાનો, જાતિ અને લિંગના ભેદભાવ વિના, ત્યાં શિક્ષણ અને અભ્યાસ કરવા આવતા હતા. તેમણે યુરોપિયન વિદ્વાનોને પણ તેમની યુનિવર્સિટીમાં શિક્ષણ આપવા માટે રાજી કર્યા. તેમના સમય દરમિયાન નિયુક્ત કરાયેલા પ્રખ્યાત શિક્ષણવિદોમાં નીચે મુજબ હતા: * એશિયાના પ્રથમ નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા વૈજ્ઞાનિક, રામન ઇફેક્ટના શોધક, ભૌતિકશાસ્ત્રી સર સી.વી. રમન, એફઆરએસ * વનસ્પતિશાસ્ત્રી એસ.પી. અઘરકર અને પોલ જે. બ્રુહલ * રસાયણશાસ્ત્રી સર જે.સી. ઘોષ, જે.એન. મુખર્જી, અને સર પી.સી. રે, એફઆરએસઇ, * ભૂસ્તરશાસ્ત્રી ઇ.ડબલ્યુ. વ્રેડેનબર્ગ * ઇતિહાસકારો આર.સી. મજુમદાર અને એચ.સી. રાયચૌધરી, * ભારતશાસ્ત્રી અને પ્રાચ્યશાસ્ત્રી ડી.આર. ભંડારકર અને જ્યોર્જ થિબાઉટ, * ન્યાયશાસ્ત્રીઓ રાધાબિનોદ પાલ અને સર અબ્દુર રહીમ * ભાષા અને સાહિત્યના વિદ્વાનો નલિનાક્ષ દત્ત અને દિનેશ ચંદ્ર સેન, * ભાષાશાસ્ત્રી એસ.કે. ચેટરજી, હરિનાથ દે, ઓટ્ટો સ્ટ્રોસ અને આઈ.જે.એસ. તારાપોરવાલા * ગણિતશાસ્ત્રી ગણેશ પ્રસાદ, શ્યામદાસ મુખોપાધ્યાય, એન.આર. સેન અને ડબલ્યુ.એચ. યંગ, એફઆરએસ * ફિલોસોફર્સ સર બી. એન. સીલ અને સર એસ. રાધાકૃષ્ણન, * ભૌતિકશાસ્ત્રીઓ ડી. એમ. બોઝ, એસ. એન. બોઝ, એફઆરએસ, એસ. કે. મિત્રા, એફઆરએસ, બી. બી. રે અને મેઘનાદ સાહા, એફઆરએસ. તેમણે સ્નાતક થયેલા વિદ્યાર્થીઓને અદ્યતન સંશોધનને આગળ ધપાવવાના પ્રયાસોમાં ટેકો આપ્યો. આ સમયે યુનિવર્સિટીના સ્નાતકોમાં બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન સ્ટેટિસ્ટિક્સ ફેમના સત્યેન્દ્ર નાથ બોઝ (જેમના નામ પરથી મૂળભૂત કણોને બોસોન નામ આપવામાં આવ્યું છે), સહા આયનીકરણ સમીકરણ વિકસાવનાર મેઘનાદ સહા અને ભારતમાં અવકાશ સંશોધનના પાયો નાખનાર પ્રખ્યાત રેડિયો ભૌતિકશાસ્ત્રી શિશિર કુમા મિત્રાનો સમાવેશ થતો હતો. ત્રણેય રોયલ સોસાયટી (FRS) ના ફેલો બન્યા હતા. મુખર્જીની સંસ્થા નિર્માણ પ્રવૃત્તિઓમાં યુનિવર્સિટી કોલેજ ઓફ સાયન્સ (રાજાબજાર સાયન્સ કોલેજ) અને યુનિવર્સિટી કોલેજ ઓફ લૉની સ્થાપનાનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે ૧૯૧૬માં દક્ષિણ કોલકાતામાં આશુતોષ કોલેજની સ્થાપના પણ કરી. તેમણે ૧૯૧૪માં જગદબંધુ સંસ્થા અને ૧૯૨૫માં સંતરાગાચી કેદારનાથ સંસ્થાનો શિલાન્યાસ કર્યો હતો. ફ્રેન્ચ વિદ્વાન સિલ્વેન લેવીએ ટિપ્પણી કરી: {{blockquote|જો આ બંગાળ વાઘ ફ્રાન્સમાં જન્મ્યો હોત, તો તે ફ્રેન્ચ વાઘ જ્યોર્જ ક્લેમેન્સ્યુ કરતાં પણ આગળ હોત. આખા યુરોપમાં આશુતોષનો કોઈ સમકક્ષ નહોતો.}} == જીવન ઉતરાર્ધ અને મૃત્યુ == [[File:Ashutosh Collection 02291.JPG|left|thumb|નેશનલ લાઇબ્રેરી ઓફ ઇન્ડિયા ખાતે 'આશુતોષ સંગ્રહ વિભાગ']] ૧૯૧૦માં, તેમને ઈમ્પીરીયલ (વર્તમાન નેશનલ) લાઈબ્રેરી કાઉન્સિલના પ્રમુખ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા, જેમાં તેમણે ૮૦,૦૦૦ પુસ્તકોનો પોતાનો વ્યક્તિગત સંગ્રહ દાનમાં આપ્યો હતો, જે એક અલગ વિભાગમાં ગોઠવાયેલા છે. તેઓ ૧૯૧૪માં ભારતીય વિજ્ઞાન કોંગ્રેસના ઉદ્ઘાટન સત્રના પ્રમુખ રહ્યા હતા. મુખર્જી ૧૯૧૭-૧૯૧૯ના સેડલર કમિશનના સભ્ય હતા, જેનું નેતૃત્વ માઈકલ અર્નેસ્ટ સેડલર કરતા હતા, જે ભારતીય શિક્ષણની સ્થિતિની તપાસ કરતા હતા. તેઓ ત્રણ વખત ધ એશિયાટિક સોસાયટીના પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયા હતા. ૧૮૯૦ના દાયકાથી ઇન્ડિયન એસોસિએશન ફોર ધ કલ્ટિવેશન ઓફ સાયન્સના ફેલો અને ત્યારબાદ ઉપ-પ્રમુખ તરીકે સેવા આપ્યા બાદ, ૧૯૨૨માં તેઓ IACSના પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાયા અને તેમના મૃત્યુ સુધી આ પદ સંભાળ્યું.<ref>{{cite web|title=IACS - Annual Report for the Year 1924|url=http://arxiv.iacs.res.in:8080/jspui/bitstream/10821/434/1/ANNUAL%20REPORT-1924.pdf|website=Archive - IACS|access-date=2 October 2017|archive-date=3 ઑક્ટોબર 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171003075800/http://arxiv.iacs.res.in:8080/jspui/bitstream/10821/434/1/ANNUAL%20REPORT-1924.pdf|url-status=dead}}</ref> કલકત્તા યુનિવર્સિટીના કુલપતિ તરીકે પાંચ ટર્મ સેવા આપ્યા પછી, ૧૯૨૩માં જ્યારે યુનિવર્સિટીના ચાન્સેલર, બંગાળના ગવર્નર ધ અર્લ ઓફ લિટન, તેમની પુનઃનિયુક્તિ પર શરતો લાદવાનો પ્રયાસ કર્યો ત્યારે મુખર્જીએ છઠ્ઠા કાર્યકાળ માટે ફરીથી નિમણૂક માટે ઇનકાર કર્યો. થોડા સમય પછી, તેમણે કલકત્તા હાઈકોર્ટમાં ન્યાયાધીશ પદેથી રાજીનામું આપી દીધું અને કાયદાની પોતાની ખાનગી પ્રેક્ટિસ ફરી શરૂ કરી. પછીના વર્ષે પટણામાં એક કેસની દલીલ કરતી વખતે, મુખર્જી ૨૫ મે ૧૯૨૪ના રોજ ૫૯ વર્ષની વયે અચાનક મૃત્યુ પામ્યા. તેમના પાર્થિવ શરીરને કોલકાતા લઈ જવામાં આવ્યું જ્યાં અસંખ્ય શોકગ્રસ્તોની ભીડ વચ્ચે તેમના અંતિમ સંસ્કારમાં કરવામાં આવ્યા.<ref name="Asutosh_life"/> == અંગત જીવન == મુખર્જીએ ૧૮૮૫માં જોગમાયા દેવી ભટ્ટાચાર્ય (૧૮૭૧–૧૬ જુલાઈ ૧૯૫૮) સાથે લગ્ન કર્યા હતા.<ref>{{cite journal |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=19 July 1958 |title=Shrimati Jogmaya Devi Passes Away |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.39000/page/n63/mode/1up?q= |journal=The Calcutta Municipal Gazette |volume=68 |issue=13 |pages=301 |doi= |access-date=26 December 2021}}</ref> આ દંપતીને સાત બાળકો હતા, જેમાં કમલા (જન્મ ૧૮૯૫), રામા પ્રસાદ (૧૮૯૬–૧૯૮૩),<ref>{{cite book |title=Indian Association for the Cultivation of Science: Annual Report for 1983-84 |year=1984 |pages=3}}</ref> શ્યામા પ્રસાદ (૧૯૦૧–૧૯૫૩), ઉમા પ્રસાદ (૧૯૦૨–૧૯૯૭), અમલા (જન્મ ૧૯૦૫), બામા પ્રસાદ (જન્મ ૧૯૦૬) અને રામાલા (જન્મ ૧૯૦૮)નો સમાવેશ થાય છે. તેમના મોટા પુત્ર રામા પ્રસાદ કલકત્તા હાઇકોર્ટમાં ન્યાયાધીશ બન્યા. બીજા પુત્ર [[શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જી]] એક વકીલ, શિક્ષણવિદ અને રાજકીય કાર્યકર હતા; તેમણે [[ભારતીય જનસંઘ]]ની સ્થાપના કરી, જે આધુનિક [[ભારતીય જનતા પાર્ટી]]નો સીધો પુરોગામી હતો. ઉમા પ્રસાદ હિમાલયના ટ્રેકર અને પ્રવાસ લેખક તરીકે પ્રખ્યાત થયા - તેમના પ્રવાસ વર્ણન ''મણિમહેશ'' માટે તેમને સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કારથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા.<ref name="Life">{{cite book |author=Tathagata Roy |url=https://books.google.com/books?id=7sTfDAAAQBAJ&pg=PT23 |title=The Life & Times of Shyama Prasad Mookerjee |date=2014 |publisher=Prabhat Prakashan |isbn=9789350488812 |page=11}}</ref> તેમના પૌત્ર ચિત્તતોષ મુખર્જી કલકત્તા હાઈકોર્ટ અને બોમ્બે હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ હતા.<ref>{{Cite news |date=25 March 2013 |title=Grandson of Sir Ashutosh Mukherjee upset at Mamata's silence on letter |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Grandson-of-Sir-Ashutosh-Mukherjee-upset-at-Mamatas-silence-on-letter/articleshow/19181275.cms |access-date=15 May 2018 |newspaper=The Times of India}}</ref> મુખર્જી પરિવાર ભારતીય હાઈકોર્ટમાં ત્રણ પેઢીના ન્યાયાધીશો ઉત્પન્ન કરનારો પ્રથમ પરિવાર બન્યો હતો. == ઓળખ અને વારસો == [[File:Ashutosh Mukherjee 1964 stamp of India.jpg|thumb|૧૯૬૪ની ભારતીય ટપાલ ટિકિટ પર મુખર્જી]] [[File:Ashutosh Mookerjee Statue at Statesman House - Wikimedia Photowalk Kolkata 20111218 IMG 4527.jpg|thumb|કોલકાતાના ચૌરંઘી સ્ક્વેર ખાતે આશુતોષ મુખર્જીની પ્રતિમા]] મુખર્જી પાલી, ફ્રેન્ચ અને રશિયન ભાષા જાણનાર બહુભાષી હતા. અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં તેમની ફેલોશિપ અને સભ્યપદ ઉપરાંત, તેમને ૧૯૧૦માં નવદ્વીપના પંડિતો તરફથી ''સરસ્વતી''ની પદવી, ૧૯૧૨માં ઢાકા સારસ્વત સમાજ તરફથી ''શાસ્ત્રવાચસ્પતિ'', ૧૯૧૪માં સંબુધગમ ચક્રવર્તી અને ૧૯૨૦માં ''ભારત માર્તંડ''ની પદવીથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.[1] મુખર્જીને જૂન ૧૯૦૯માં કમ્પેનિયન ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ ધ સ્ટાર ઓફ ઈન્ડિયા (CSI) તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા,<ref name="Mukhopadhyay_legacy"/> અને ડિસેમ્બર ૧૯૧૧માં તેમને નાઈટનો ખિતાબ આપવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{cite journal |journal=London Gazette |title= -|issue=28559 |date=8 December 1911 |page=9365}}</ref> તેમના જીવનકાળ દરમિયાન, તેમને અનેક શૈક્ષણિક સમાજોમાં નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા:<ref name="Mukhopadhyay_legacy">{{cite journal |last1=Sar |first1=Satyabachi |date=July 2015 |title=Asutosh Mukhopadhyay and his Mathematical Legacy |url=https://www.ias.ac.in/article/fulltext/reso/020/07/0575-0604 |journal=Resonance: Journal of Science Education |volume=20 |issue=7 |pages=575–604 |access-date=23 June 2019 }}</ref> * રોયલ એસ્ટ્રોનોમિકલ સોસાયટીના ફેલો (FRAS, ૧૮૮૫) * રોયલ સોસાયટી ઓફ એડિનબર્ગના ફેલો (FRSE, 1886; સભ્ય: ૧૮૮૫) * બેડફોર્ડ એસોસિએશન ફોર ધ ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ ઓફ જિયોમેટ્રિકલ ટીચિંગના સભ્ય (૧૮૮૬) * ફિઝિકલ સોસાયટી ઓફ લંડનના ફેલો (FPSL, ૧૮૮૭) * એડિનબર્ગ મેથેમેટિકલ સોસાયટીના ફેલો (૧૮૮૮) * મેમ્બ્રે ડે લા સોસાયટી મેથેમેટિકલ ડી ફ્રાન્સ (૧૮૮૮) * મેમ્બ્રે ડે લા સોસાયટી મેથેમેટિકલ ડી પાલેર્મો (૧૮૯૦) ના સભ્ય * મેમ્બ્રે ડે લા સોસાયટી ફ્રાન્સાઇઝ ડી ફિઝિક (૧૮૯૦) * રોયલ આઇરિશ એકેડેમીના સભ્ય (MRIA, ૧૮૯૩) * ફેલો ઓફ ધ અમેરિકન મેથેમેટિકલ સોસાયટી (AMS, ૧૯૦૦) ભારત સરકારે ૧૯૬૪માં શિક્ષણમાં તેમના યોગદાન બદલ સર આશુતોષ મુખર્જીની યાદમાં એક ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડી હતી. == સંદર્ભ == {{Reflist|20em}} [[શ્રેણી:૧૮૬૪માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૯૨૪માં મૃત્યુ]] fmatawa1qpfhwiw8bog8z9nt7vs9dfo 3 155445 906501 2026-10-23T18:11:49Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 906501 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Crisis on}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૩:૪૧, ૨૩ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST) 1uxdnz3wxx2hgyqlr353oe2seatvloi 3 155446 906509 2026-10-24T05:12:50Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 906509 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=જુમામોવર}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૦:૪૨, ૨૪ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST) i8vf4omkqjyikpfxfefcndk8gjmly9p 3 155447 906510 2026-10-24T06:59:38Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 906510 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=હુસેન શાહ}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૨:૨૯, ૨૪ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST) rz5fuqs4xrntfwdn1f4gjsypjdk4gij 3 155448 906512 2026-10-24T09:52:51Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 906512 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Karan der}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૧૫:૨૨, ૨૪ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST) iotsfhmotfoff2kmn4m4jfzczikwhdp