વિકિપીડિયા:ચોતરો

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="gu">
  <siteinfo>
    <sitename>વિકિપીડિયા</sitename>
    <dbname>guwiki</dbname>
    <base>https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા)</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">વિશેષ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">સભ્ય</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">સભ્યની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">વિકિપીડિયા</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">વિકિપીડિયા ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ચિત્ર</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ચિત્રની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">મીડિયાવિકિ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">મીડિયાવિકિ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ઢાંચો</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ઢાંચાની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">મદદ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">મદદની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">શ્રેણી</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">શ્રેણીની ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">વિભાગ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">વિભાગ ચર્ચા</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>વિકિપીડિયા:ચોતરો</title>
    <ns>4</ns>
    <id>774</id>
    <revision>
      <id>906755</id>
      <parentid>906571</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T17:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>18151</id>
      </contributor>
      <comment>/* WikiRefine: A 15-Day Wikipedia Article Improvement Campaign */ નવો વિભાગ</comment>
      <origin>906755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90158" sha1="2dh16fk5drumjhivi97yfrndhzildzw" xml:space="preserve">&lt;!-- --&gt;{{/શીર્ષક}}&lt;!-- --&gt;
&lt;!-- મહેરબાની કરી આ લીટી અને તેની ઉપરનું લખાણ હટાવવું નહી --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ૦૧:૧૫, ૧૭ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૧, ૧૮ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

૦૨:૩૧, ૨૦ જાન્યુઆરી ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ચર્ચા]])&lt;/bdi&gt; ૧૬:૪૫, ૧૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ અરજીઓ ખુલ્લી ==

સૌને નમસ્કાર,

વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ માટે શિષ્યવૃત્તિ માટેની અરજીઓ હવે શરૂ થઈ ગઈ છે. આ પરિષદ ૪ થી ૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ દરમિયાન કોચી, ભારત ખાતે યોજાશે.

વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ભારત, દક્ષિણ એશિયા અને અન્ય વિસ્તારોના વિકિમીડિયન્સ, સમુદાય આયોજકો અને યોગદાનકારોને એકત્રિત કરે છે. આ પરિષદ જોડાવા, શીખવા, અનુભવો વહેંચવા અને મુક્ત જ્ઞાન ચળવળને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે સહકાર આપવાનો ઉત્તમ અવસર છે.

જો તમે વિકિમીડિયા પ્રોજેક્ટ્સમાં સક્રિય યોગદાનકાર છો અથવા સમુદાય પ્રવૃત્તિઓમાં જોડાયેલા છો, તો તમને સ્કોલરશિપ માટે અરજી કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. વિગતવાર જાહેરાત અહીં ઉપલબ્ધ છે. 🙂

અરજી કરવાની છેલ્લી તારીખ: ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૨૬ રાત્રે ૧૧:૫૯ (IST)

અરજી કડી: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform

વધુ માહિતી: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]]

કૃપા કરીને આ જાહેરાત તમારા સમુદાયના અન્ય સભ્યો સાથે પણ શેર કરો.

આભાર.

વિકીકોન્ફરન્સ ઈન્ડિયા ૨૦૨૬ આયોજક ટીમ

-[[સભ્ય:Gnoeee|Gnoeee]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gnoeee|ચર્ચા]]) ૦૨:૨૮, ૨૯ માર્ચ ૨૦૨૬ (IST)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૪૨, ૩ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF ==

&quot;Kindly feel free to translate this text into your own language.&quot;

Dear Community member,

We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. 

The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. 

This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning.

Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. 

* Platform: Google Meet
* Date: 17th April, 2026
* Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC)
* Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]

Note: Only those who have registered will receive the joining link. 

Look forward to seeing you on the call,

Best, [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૦:૧૧, ૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;


== Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications ==

The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]].

Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects.

'''The hackathon is intended for:'''
* Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc.
* Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc.
* Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces.

Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach.

To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses.

'''Apply here:'''

* Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form]


'''More information:'''

We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page.

* Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]]

If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}.

Best Regards,
On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૦૬:૨૭, ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (IST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) ==

''&lt;small&gt;Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.&lt;/small&gt;''

Hello everyone,

We hope you are doing well.

We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills.

We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&amp;pli=1 apply].

We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants.

Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૮:૩૨, ૧૭ મે ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=30361720 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ૨૨:૪૪, ૨૭ મે ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ચર્ચા]])&lt;/bdi&gt; ૨૨:૪૧, ૨૩ જૂન ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ૧૮:૫૯, ૨૫ જૂન ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration) અને પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions) હવે શરૂ થઈ ગયા છે ==


પ્રિય સમુદાય સભ્યો,

અમને આનંદ છે કે WikiConference India 2026 માટે '''સ્વ-ભંડોળ નોંધણી (Self-Funded Registration)''' અને '''પ્રસ્તાવ આમંત્રણ (Call for Submissions)''' હવે શરૂ થઈ ગયા છે.

WikiConference India 2026 નું આયોજન 4 થી 6 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન કેરળના કોચીમાં થશે. આ પરિષદમાં ભારત અને દક્ષિણ એશિયાના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી વિકિમીડિયન, સમુદાય નેતાઓ, ડેવલપર, સંશોધકો અને મુક્ત જ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા લોકો એકત્રિત થશે, જેથી તેઓ પરસ્પર જોડાઈ શકે, સહકાર આપી શકે અને પોતાના અનુભવ વહેંચી શકે.

આ વર્ષની પરિષદની મુખ્ય થીમ છે:

'''“જ્ઞાન કોમન્સનું પુનઃકલ્પન: વિકસતા વિકિમીડિયા પરિતંત્રમાં સમુદાય નેતૃત્વ”'''

કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI) ના વધતા પ્રભાવ અને જ્ઞાન નિર્માણની નવી પદ્ધતિઓ જેવા ઝડપી ટેક્નોલોજીકલ પરિવર્તનો વચ્ચે, આ પરિષદ સમુદાય નેતૃત્વ, જ્ઞાન સમાનતા, પ્રાદેશિક ભાષાઓ, મુક્ત જ્ઞાન અને ભારત તથા દક્ષિણ એશિયામાં વિકિમીડિયાના ભવિષ્ય અંગે ચર્ચા કરવા માટે એક મંચ પૂરું પાડશે.

=== સ્વ-ભંડોળ નોંધણી ===
સ્વ-ભંડોળ નોંધણી માટેની અરજી હવે Pretix પર ખુલ્લી છે.

'''નોંધણી ફોર્મ:''' &lt;nowiki&gt;https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/&lt;/nowiki&gt;

'''વિગતો અને પાત્રતા:''' &lt;nowiki&gt;https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration&lt;/nowiki&gt;

=== પ્રસ્તાવ આમંત્રણ ===
પ્રસ્તાવ આમંત્રણ હવે Eventyay પર ખુલ્લું છે.

અમે વર્કશોપ, ચર્ચા સત્રો, પેનલ ચર્ચાઓ, પરસ્પર ક્રિયાત્મક સત્રો, લાઇટનિંગ ટોક્સ અને પોસ્ટર પ્રસ્તુતિઓ માટે પ્રસ્તાવો આમંત્રિત કરીએ છીએ.

તમે અનુભવી યોગદાનકર્તા હો કે નવા સમુદાય સભ્ય, તમારા વિચારો, અનુભવો અને શીખણો પરિષદના કાર્યક્રમને વધુ સમૃદ્ધ બનાવી શકે છે અને આંદોલનની મહત્વપૂર્ણ ચર્ચાઓમાં યોગદાન આપી શકે છે.

'''વિગતો અને માર્ગદર્શિકા:''' &lt;nowiki&gt;https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions&lt;/nowiki&gt;

'''પ્રસ્તાવ મોકલવાની છેલ્લી તારીખ:''' 15 જુલાઈ 2026

WikiConference India 2026 વિશેની સંપૂર્ણ માહિતી, જેમાં ભાગીદારીની વિગતો, મહત્વપૂર્ણ તારીખો, પરિષદના અપડેટ્સ અને પ્રસ્તાવ સંબંધિત માર્ગદર્શિકાઓ સામેલ છે, તે માટે કૃપા કરીને સત્તાવાર જાહેરાત જુઓ.

'''વિસ્તૃત જાહેરાત:''' &lt;nowiki&gt;https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/&lt;/nowiki&gt;

અમે તમામ સમુદાય સભ્યોને નોંધણી કરવા, પોતાના પ્રસ્તાવો મોકલવા અને આ જાહેરાતને પોતાના સમુદાય અને નેટવર્કમાં શેર કરવા વિનંતી કરીએ છીએ.

સાદર,

'''WikiConference India 2026 આયોજન ટીમ''' [[સભ્ય:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Amrit Sufi|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૩, ૩૦ જૂન ૨૦૨૬ (IST)

== Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 ==

Dear Community Members,

This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''.

=== Self-funded Registration ===
https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/

=== Call for Submissions ===
https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions

We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations.

=== For more information ===
https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026

We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities.

Regards,

'''WikiConference India 2026 Organizing Team'''

[[સભ્ય:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gauri Guptaa|ચર્ચા]]) ૧૯:૨૯, ૭ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  ૧૭:૫૪, ૨૪ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 ==

Dear Wikimedia Contributors,

We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.

'''Campaign Focus:'''

* Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages

* Improve content quality with citations, images, and comprehensive information

* Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media

* Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics

We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.

For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project.

Best regards,

''Communications Team, WCI 2026''

&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt; [[સભ્ય:Shadabgdg|Shadabgdg]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Shadabgdg|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૧, ૨૫ જુલાઇ ૨૦૨૬ (IST)

== Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities ==
''Please feel free to translate it into your language.''
&lt;/br&gt;
&lt;/br&gt;
Hello everyone,
&lt;/br&gt;
&lt;/br&gt;
We hope you're doing well!
&lt;/br&gt;
&lt;/br&gt;
The [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_MediaWiki_Developers_User_Group Indic_MediaWiki_Developers_User_Group] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities.
Last year, we piloted [https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Community_Task_Force_2025 Indic_Community_Task_Force_2025] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed.
=== What are we looking for? ===
We invite your community to nominate one or two points of contact and share:
*The name of your Wikimedia community.
*A primary and alternate community contact.
*Telegram usernames of the nominated contacts.
*A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities.
&lt;/br&gt;
This could include areas such as:
*Editing or patrolling workflows that could be improved.
*Gadgets, tools, or bots that your community needs.
*Template or interface-related challenges.
*Technical barriers faced by contributors.
*Any other broad technical priorities for your community.
=== How to participate ===
Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''.

If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message.
=== What happens next? ===
The information collected will help us:
*Build a network of community contacts for future technical collaboration.
*Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities.
*Plan focused technical support and community engagement activities.
*Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate.
&lt;/br&gt;
Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels.
We look forward to working more closely with your community!
&lt;/br&gt;

'''Best wishes,'''
&lt;/br&gt;
[[User:Kalli navya|Navya sri Kalli]]
&lt;/br&gt;
''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)''

== Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 ==

Dear Wikimedia contributors,

As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.
Campaign Focus:
A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages
B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information
C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village
D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics
We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project.

Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps.
This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings.
Campaign Focus:
A. Add freely licensed images of medicinal plants.
B. Improve description of existing medicinal plants.
C. Improve depictions of images.
D. Improve wikidata items.
We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project.

Best regards,&lt;br&gt;WikiConference India 2026 pre-conference organizing team

-- [[સભ્ય:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Kuldeepburjbhalaike|ચર્ચા]]) ૧૭:૨૫, ૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (IST)

== “વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)” વિષય ઉપર લેખ બનાવવા અંગે સૂચન ==

નમસ્કાર,
ગુજરાતી વિકિપીડિયા પર '''“વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)”''' નામે એક સ્વતંત્ર લેખ બનાવવાનો મને વિચાર છે.

“વૃત્તિ” શબ્દનો સામાન્ય ગુજરાતી અને સંસ્કૃતમાં વ્યાપક અર્થ છે, પરંતુ સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાયના ગુજરાતી ધાર્મિક સાહિત્યમાં, ખાસ કરીને '''વચનામૃત''' અને '''સ્વામીની વાતો'''માં, તેનો ખૂબ વિશિષ્ટ અને વારંવાર ઉપયોગ થયો છે.
આ ગ્રંથોમાં “વૃત્તિ”નો ઉપયોગ માત્ર “વિચાર”ના અર્થમાં નથી થતો, પરંતુ મન અને ઇન્દ્રિયોની દિશા અથવા પ્રવૃત્તિ તરીકે થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, વૃત્તિ વિષયોમાં ફેલાય છે, વિષયમાંથી પાછી વળે છે, ભગવાનના સ્વરૂપમાં જોડાય છે, અખંડ રહે છે વગેરે પ્રકારના પ્રયોગો જોવા મળે છે.

પ્રસ્તાવિત લેખમાં નીચેના વિષયોનો સમાવેશ કરવાનો વિચાર છે:
“વૃત્તિ” શબ્દનો સામાન્ય શબ્દકોશીય અર્થ
વચનામૃતમાં “વૃત્તિ”નો ઉપયોગ
“અખંડ વૃત્તિ”ની સંકલ્પના
વિષયોમાં ફેલાતી અને ભગવાનમાં એકત્ર થતી વૃત્તિ
અંતર્દૃષ્ટિ, અનુલોમ અને પ્રતિલોમ સાથેનો સંબંધ
વૃત્તિ અને વાસના વચ્ચેનો સંબંધ
સ્વામીની વાતોમાં વૃત્તિનો વ્યવહારુ સાધનાત્મક ઉપયોગ
વૃત્તિ અને “ચેતના” વચ્ચેનો અર્થભેદ
વૃત્તિને સમજાવવા વચનામૃતમાં આપેલા પાણીના પ્રવાહ, અખંડ સેર વગેરે દૃષ્ટાંતો

લેખ માટે મુખ્ય પ્રાથમિક સ્રોત તરીકે '''વચનામૃત''' અને '''સ્વામીની વાતો'''નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે જે તમામ સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય ને માનનારા વર્ગો માં માન્ય છે. સાથે ગુજરાતી શબ્દકોશો અને ઉપલબ્ધ સ્વતંત્ર શૈક્ષણિક/દ્વિતીય સ્રોતો પણ ઉમેરવાનો પ્રયત્ન રહેશે, જેથી લેખ વિકિપીડિયાની તટસ્થતા અને નોંધપાત્રતાની નીતિ અનુસાર રહી શકે.

“વૃત્તિ” નામે સીધો લેખ બનાવવાને બદલે '''“વૃત્તિ (સ્વામિનારાયણ પરંપરા)”''' નામ વધુ યોગ્ય લાગ્યું છે, કારણ કે “વૃત્તિ” શબ્દના યોગ, સંસ્કૃત અને સામાન્ય ગુજરાતી ભાષામાં પણ અન્ય અર્થો છે.

આ વિષય સ્વતંત્ર લેખ તરીકે યોગ્ય છે કે તેને બીજા કોઈ લેખના વિભાગ તરીકે રાખવો વધુ યોગ્ય રહેશે તે અંગે સમુદાયના સભ્યોની સલાહ આવકાર્ય છે.
જો સ્વતંત્ર લેખ યોગ્ય લાગે તો તૈયાર કરેલો મુસદ્દો પણ અહીં સમીક્ષા માટે મૂકી શકાય છે.
આભાર. &lt;!-- Template:Unsigned --&gt;&lt;span class=&quot;autosigned&quot; style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;—&amp;nbsp;આ [[વિકિપીડિયા:સહીઓ|સહી વગરની]] ટીપ્પણી [[User:Hd.gcet|Hd.gcet]] વડે ઉમેરાઇ હતી. ([[User talk:Hd.gcet#top|ચર્ચા]] • [[Special:Contributions/Hd.gcet|યોગદાનો]]) ૧૫:૫૧, ૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)&lt;/span&gt;

== વિકિપીડિયા અને વિકિસ્ત્રોત વિષયક કાર્યશાળા યોજવા બાબત ==
ગુજરાતી વિકિપીડિયા અને વિકિસ્ત્રોત પર નવા સભ્યોને જોડવા તેમજ વર્તમાન સભ્યોને વિવિધ પ્રકારના યોગદાન માટે પ્રોત્સાહિત કરવાના હેતુથી '''વિકિપીડિયા અને વિકિસ્રોત વિષયક કાર્યાશાળા''' યોજવા અંગે સમુદાયમાં ચર્ચા કરવા માટે આ પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવે છે.

કાર્યશાળામાં મુખ્યત્વે નીચેના વિષયો આવરી શકાય:

- ગુજરાતી વિકિપીડિયાનો પરિચય અને તેમાં યોગદાન કરવાની રીત

- નવા લેખોનું સર્જન, સંપાદન અને સુધારણા

- વિશ્વસનીય સ્રોતો અને સંદર્ભોનો યોગ્ય ઉપયોગ

- વિકિપીડિયાની નીતિઓ અને માર્ગદર્શિકાઓનો પરિચય

- વિકિસ્રોતનો પરિચય અને તેનો ઉપયોગ

- પુસ્તકો/સાહિત્યનું ડિજિટાઇઝેશન, પ્રૂફરીડિંગ અને વિકિસ્રોત પર પ્રકાશન

- વિકિસ્રોત અને વિકિપીડિયા વચ્ચેનો સંબંધ તથા બંને પ્રકલ્પોમાં પરસ્પર ઉપયોગી યોગદાન

- Wikimedia Commons પરથી મુક્ત છબીઓનો ઉપયોગ અને યોગ્ય રીતે અપલોડ/વર્ગીકરણ

- નવા સભ્યો માટે પ્રાયોગિક સંપાદન સત્ર

કાર્યશાળાને માત્ર વ્યાખ્યાન પૂરતી મર્યાદિત રાખવાને બદલે hands-on workshop તરીકે યોજવામાં આવે તો નવા સભ્યો પોતે લેખ સંપાદિત કરી શકે અથવા વિકિસ્રોત પર કોઈ પૃષ્ઠનું પ્રૂફરીડિંગ કરી શકે તે રીતે આયોજન કરી શકાય.

આ ઉપરાંત, ગુજરાતી ભાષા, સાહિત્ય, ઇતિહાસ, સંસ્કૃતિ અને સ્થાનિક જ્ઞાન સાથે સંકળાયેલા વિદ્યાર્થીઓ, સંશોધકો, શિક્ષકો, સાહિત્યપ્રેમીઓ તથા નવા Wikimedia સભ્યોને ખાસ આમંત્રિત કરી શકાય.

સમુદાયના સભ્યોના સૂચનો આમંત્રિત છે

આ અંગે સભ્યોના સૂચનો આવકાર્ય છે:

1. શું આવી કાર્યશાળા યોજવી જોઈએ?
:ઉ: ચોક્કસ યોજવી જોઈએ, વળી સમયાંતરે યોજતા રહેવું જોઈએ. --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt;

2. કાર્યશાળાનો મુખ્ય વિષય/કેન્દ્રબિંદુ શું હોવો જોઈએ?
:ઉ. આ કાર્યશાળામાં સંભવતઃ વિકિપીડીયા માટે તદ્દન નવા હોય એવા લોકો/વિદ્યાર્થીઓ જોડાવાની સંભાવના વધુ હોવાથી, કેન્દ્રબિંદુ તરીકે વિકિપીડિયા અને અન્ય પ્રકલ્પોની સમજ, વિકિપીડીયામાં શું કરી શકાય છે અને શું નથી કરી શકાતું, વગેરે જેવું પ્રારંભિક જ્ઞાન અને ઉપસ્થિત લોકો જાતે વિકિપીડિયામાં તત્ક્ષણ જોડાઈ શકે તેવી વ્યવસ્થા અને ત્યાર બાદ ઓનલાઇન એડિટિંગ, આટલું હોવું જોઈએ એમ મારું માનવું છે.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt;

3. માત્ર વિકિપીડિયા, માત્ર વિકિસ્રોત કે બંને પ્રકલ્પોને સાથે રાખવા?
:ઉ. અવશ્યપણે બન્ને પ્રકલ્પોને સાથે રાખી ને જ કાર્યશાળા કરીએ તો સારું.--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt;

4. કાર્યશાળા ઑનલાઇન, ઑફલાઇન કે હાઇબ્રિડ સ્વરૂપે યોજવી?
:ઉ. ઉપલબ્ધ સુવિધાના આધારે નક્કી કરી શકીએ, પરંતુ શક્ય હોય ત્યાં સુધી ઑફલાઇન રાખવી, જેથી લોકો સદેહે પ્રત્યક્ષ હાજર રહી શકે અને એક જ સ્થળે ઉપસ્થિત હોવાથી તેમનું ધ્યાન આપણે આપતા હોઈએ તે વિગતો પર વધુ હોય. જો સુવિધા હોય તો એને હાઇબ્રિડ સ્વરુપે યોજી શકીએ. --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt;

5. સંભવિત સ્થળ અને સમય અંગે સૂચનો.
:ઉ. {{ping|Gazal world}}ના પ્રારંભિક પ્રસ્તાવ અનુસાર અમદાવાદ ખાતે ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના પ્રાંગણમાં આ કાર્યશાળા યોજાય એવી ઑફલાઇન ચર્ચા થઈ હતી તેને વળગી રહીએ. એ સિવાયના કોઈ વિકલ્પો પણ હોય તો એની પણ મુલવણી કરી શકાય --[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt;

6. કાર્યશાળામાં કયા અન્ય વિષયોનો સમાવેશ કરવો જોઈએ?
:ઉ. ભાર તો આપણે પ્રારંભિક યોગદાનોને જ આપીએ, પરંતુ એ ઉપરાંત વિકિપીડિયા પર સમયાંતરે યોજાતી સ્પર્ધાઓ, જેવીકે વિકિપીડિયા એશિયન મન્થ, વિકિ લવ્સ અર્થ/ફુડ/બર્ડ્સ/સાયન્સ, ફેમિનિઝમ એન્ડ ફોકલોર, વગેરે જેવી સ્પર્ધાઓને પણ આવરી શકીએ--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt;

7. કાર્યશાળાના આયોજન, તાલીમ અને માર્ગદર્શન માટે કોણ-કોણ સભ્યો સહયોગ આપી શકે?
:ઉ. હું બધી જ રીતે સહયોગી થવા તૈયાર છું--[[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt;

સભ્યોના સૂચનોના આધારે કાર્યશાળાનું સ્વરૂપ, વિષયવસ્તુ અને આયોજન અંગે આગળની ચર્ચા કરી શકાય. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૨, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)

===સમર્થન===
&lt;!--{{સમર્થન}} ઢાંચો ઉમેરી ને સમર્થન જાહેર કરી શકો છો, વધારાની ટિપ્પણી કરવાની છૂટ છે.--&gt;
# {{સમર્થન}} વિકિપીડિયા અને વિકિસ્રોત – બંને પ્રકલ્પોનો સમાવેશ કરતી ઓફલાઇન કાર્યશાળા... [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૧૪:૦૬, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)
# {{સમર્થન}} અને આયોજક તરીકે સહભાગી બની ઘટતી મદદ કરવા તત્પર. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૫:૧૮, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)
# {{સમર્થન}} આયોજનમાં સહભાગી બની ઘટતી મદદ કરવા તત્પર. --[[સભ્ય:Aniket|અ ને કાંઈ નહી અ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૫:૪૦, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)
#{{સમર્થન}} આવા પ્રકલ્પની જરૂરિયાત છે.—[[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|&lt;sup&gt;મારી સાથે વાત કરો&lt;/sup&gt;]] ૧૭:૦૦, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)
#{{સમર્થન}} આયોજન ખૂબ જરૂરી છે,--[[સભ્ય:સતિષચંદ્ર|સતિષચંદ્ર]] ([[સભ્યની ચર્ચા:સતિષચંદ્ર|ચર્ચા]]) ૧૮:૫૨, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)
# {{સમર્થન}} --[[સભ્ય:Meghdhanu|Meghdhanu]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Meghdhanu|ચર્ચા]]) ૧૯:૩૧, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)
#{{સમર્થન}} તાલીમ કાર્યશાળા વગેરેમાં પણ જે કંઈ મદદ કરી શકાય એમ હોય તે હું કરીશ. બધા પ્રકલ્પ માટે સંયુક્ત જ રાખશો. ઓફલાઇન આયોજન. સભ્યો પ્રકલ્પોમાં યોગદાન આપતા શીખી શકે તેના પર ભાર આપવો. [[સભ્ય:Nizil Shah|Nizil Shah]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Nizil Shah|ચર્ચા]]) ૨૦:૧૫, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)
#{{સમર્થન}} --[[સભ્ય:Gazal world|Gazal world]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Gazal world|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૪, ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)
#{{સમર્થન}} -- [[User:KartikMistry|કાર્તિક]] &lt;sup&gt;[[User talk:KartikMistry|ચર્ચા]]&lt;/sup&gt; ૧૯:૦૫, ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)

===વિરોધ===
&lt;!--{{વિરુદ્ધ}} ઢાંચો ઉમેરી ને વિરોધ દર્શાવી શકો છો, એ માટે શક્ય હોય તો કારણ આપશો.--&gt;
#
#

===તટસ્થ===
&lt;!--{{તટસ્થ}} ઢાંચો ઉમેરી ને તમારો મત આપી શકો છો, એ માટે શક્ય હોય તો કારણ આપશો.--&gt;
#
#

===તારણ અને આગળનું આયોજન===
ઉપરોક્ત મતદાનમાં બધા નવે નવ મત કાર્યશાળા યોજવાની તરફેણમાં જ પડ્યા છે અને વિરુદ્ધમાં એક પણ મત પડ્યો નથી જે આપણા સમુદાયની એકતા અને એક સરખી વિચારધારાનું પ્રદર્શન છે. હવે જ્યારે આપણે સૌ આ કાર્યશાળા યોજવાના મતમાં છીએ તો આગળ વધીએ? વિકિકોન્ફરન્સ ઇન્ડિયા ૨૦૨૬ દરમિયાન થયેલી ચર્ચા અનુસાર આપણે ઓક્ટોબર મહિનાના અંતમાં આ આયોજન કરવાનું વિચારતા હતા, જે હવે કદાચ સમયના અભાવે શક્ય બની શકે નહિં એવું બને. તો આપણે આ કાર્યશાળાનું આયોજન ક્યારે કરીશું એની એક કાચી તારિખ/મહિનો નક્કી કરીએ? -- [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૯:૫૪, ૨૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)

:મારા મતે ૧૫ નવેમ્બર એક યોગ્ય વિકલ્પ છે. દિવાળીના તહેવારો પૂરા થયા હશે અને નવા વર્ષનો માહોલ પણ હશે. જોકે, દિવાળી વેકેશન પછી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં પરીક્ષાનો સમયગાળો હોય તો તેની એક તપાસ કરવાની રહે. અન્ય વિકલ્પ તરીકે ૧૩ ડિસેમ્બર (બીજો રવિવાર) વિચારી શકાય. અન્ય એક મહત્વનો મુદ્દો – નિશ્ચિત તારીખે કાર્યશાળા યોજવા માટે જરૂરી ભંડોળ મેળવવા માટે અરજી કરવાનો પૂર્વ ગાળો કેટલો હોય છે?
:* વિકલ્પ ૧ - ૧૫ નવેમ્બર (જમા પાસું - એશિયન મહિના અંતર્ગત નવા સભ્યોને યોગદાન માટે પ્રોત્સાહિત કરી શકાય; ઉધાર પાસું - વેકેશન અને પરીક્ષા)
:* વિકલ્પ ૨ - ૧૩ ડિસેમ્બર (જમા પાસું - ભંડોળ મેળવવા માટે પર્યાપ્ત સમય; ઉધાર પાસું - કાર્યશાળા યોજવા માટેનો ઉત્સાહ મંદ પડી શકે.) 
:મારા ઉપરોક્ત વિચારો આગળના આયોજન માટેનો એક કાચો મુસદ્દો છે. અન્ય સભ્યશ્રીઓ તારીખ સંબંધે પોતાનો મત અને અંગત અનુકૂળતાઓ રજૂ કરે પછી યોગ્ય નિષ્કર્ષ પર આવી શકાય. [[સભ્ય:Snehrashmi|સ્નેહરશ્મિ]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Snehrashmi|ચર્ચા]]) ૨૧:૩૬, ૨૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)
::[[m:Community Resources and Partnerships/India Rapid Project|ભંડોળની અરજી કરવાની આ રુપરેખા]] અનુસાર લાગે છે કે હાલમાં અરજીનો જે દોર ('''Round 3''') ચાલે છે તેમાં ૧ નવેમ્બર અરજી કરવાની છેલ્લી તારીખ છે અને તેના અંતર્ગત નિર્ણય આવતાં ડિસેમ્બરનો અંત આવી જાય, એટલે [[m:Community Resources and Partnerships/India Rapid Project#Timeline|સમયરેખા]]માં '''૧૫ જાનુઆરી ૨૦૨૭''' પછી કાર્યક્રમ યોજવા માટેનો આ દોર છે એમ સૂચવ્યું છે. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૨:૪૧, ૨૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)

== Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon ==
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

&lt;span class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.&lt;/span&gt; આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય.

તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2026-09-23|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ ૧૯:૩૦ કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે.

દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. 

પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;This banner will remain visible until the end of the operation.&lt;/span&gt; 
&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.&lt;/span&gt;

'''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.'''

* {{#time:l j xg Y|2026-09-23|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં.
* જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય.

''અન્ય અસરો'':

* પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે.
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;We expect the code deployments to happen as any other week.&lt;/span&gt; &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.&lt;/span&gt;
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.&lt;/span&gt;

જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. 

'''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;

[[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ૧૮:૨૮, ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;
:{{ping|Trizek (WMF)}}, Looks like the UTC to IST conversion has a slight error, 14:00 UTC should be 19:30 IST (as IST is 5 hours 30 min ahead of UTC) and not 20:30. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૨:૦૨, ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)
::Thank you for letting me know. We use [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|this centralized message]] and while we asked volunteer translators to review the new time, this is not guaranteed to be done. Perhaps you could help for the next time, by watching the page where the updates are made? This would be really nice! 
::Regarding the message above, please edit it to have the right time on it: what really matters is that everyone gets the right information and the right time. I totally rely on you there!
::Thank you again, I really appreciate your help. [[સભ્ય:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Trizek (WMF)|ચર્ચા]]) ૨૨:૧૧, ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)
:::I could change and have changed, but wanted to highlight the issue as not sure whether the same has occured for other Indic languages as well. When I looked at the translation edits for this message, it looks like the edit was probably a vandalism attempt, as the temporary user manually (or by bot) changed the correct time to incorrect one, [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translations%3ATech%2FServer_switch%2F11%2Fgu&amp;diff=29282467&amp;oldid=24622807 see this revision diff]. May be worth reviewing/checking all the edits this temp user/ip address carried out [[m:Special:Contributions/~2025-62886-5]]. [[:User:Dsvyas|ધવલ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૨:૧૭, ૧૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)

== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] ૨૦:૫૬, ૨૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067433 --&gt;

== Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist ==
''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)''

Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary.

The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the  Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].&lt;br/&gt;
Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes.

Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]])  sent via [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૧૪:૫૮, ૯ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=31142775 --&gt;

== Server switch - Your wiki will be read-only for a short time soon ==
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|આ સંદેશો અન્ય ભાષામાં વાંચો]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

&lt;span class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;[[foundation:|વિકિમીડિયા ફાઉન્ડેશન]] તેના પ્રાથમિક અને સહાયક ડેટા સેન્ટરની અદલાબદલીનું પરિક્ષણ કરવા જઈ રહ્યું છે.&lt;/span&gt; આમ કરવાથી એ વાતની ખાતરી થશે કે આપત્તિના સમયે પણ વિકિપીડિયા અને અન્ય વિકિમીડિયા જાળસ્થળો (સાઇટો) ઉપલબ્ધ હોય.

તમામ ટ્રાફિક '''{{#time:j xg|2026-10-28|gu}}''' પર સ્વિચ થશે. ભારતીય સમય મુજબ ૧૯:૩૦ કલાકે '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-10-28T15:00|en}} {{#time:H:i e|2026-10-28T15:00}}]''' પરિક્ષણની શરુઆત થશે.

દુર્ભાગ્યવશ, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]]ની અમુક મર્યાદાઓને કારણે આ પરિક્ષણના સમય દરમ્યાન બધું જ સંપાદન કાર્ય અટકાવવું પડે તેમ છે. ખલેલ બદલ અમે દિલગીર છીએ અને ભવિષ્યમાં આવી ખલેલ ઓછામાં ઓછી પડે તે દિશામાં અમે કાર્યરત છીએ. 

પરિક્ષણ શરુ થવાની ૩૦ મિનિટ પહેલાથી બધાં જ વિકિ સંસ્કરણોમાં બેનર મૂકવામાં આવશે. &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;This banner will remain visible until the end of the operation.&lt;/span&gt; 
&lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate translation or proofreading] of this banner text.&lt;/span&gt;

'''ટૂંકા સમયગાળા માટે તમે બધાં જ વિકિપીડિયા સંસ્કરણો ફક્ત વાંચી શકશો, તેમાં ફેરફાર નહિ કરી શકો.'''

* {{#time:l j xg Y|2026-10-28|gu}} ના રોજ, તમે લગભગ એક કલાક કે તેથી વધુ સમય સુધી વિકિપીડિયામાં કોઈ ફેરફાર કરી શકશો નહીં.
* જો આ સમયગાળામાં તમે કોઈ સંપાદન કરવાનો અને તે ફેરફારો સાચવવાનો પ્રયત્ન કરશો તો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળશે. અમે આશા રાખીએ છીએ કે આ પરિક્ષણ દરમ્યાન કોઈ પણ સંપાદન ખોવાશે નહિ પરંતુ એ વાતની બાંહેધરી આપી શકાય એમ નથી. જો તમને ત્રુટિ સંદેશો મળે તો બધું જ પૂર્વવત થાય ત્યાં સુધી રાહ જોશો. પછી તમે કરેલા ફેરફારો સાચવી શકાશે. પણ અમારું સુચન છે કે તમે આવા કોઈ પણ ફેરફારોને કોપી કરી ને રાખી લો જેથી કાંઈ અનિચ્છનિય બને તો તમારી મહેનત બાતલ ન જાય.

''અન્ય અસરો'':

* પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલતાં કામો ધીમાં પડશે કે પછી અટકી જશે. લાલ (મૃત) કડીઓ સામન્ય ઝડપથી અપડેટ ન પણ થાય. તમે એવો કોઈ નવો લેખ બનાવો જે અન્યત્ર જોડાતો હોય તો પહેલાનાં તે પાના પર આ લેખની કડી થોડા વધુ સમય માટે હજુ લાલ જ બતાવે તેમ બને. અમુક લાંબા સમયથી ચાલતી સ્ક્રિપ્ટ અટકાવવી પડશે.
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;We expect the code deployments to happen as any other week.&lt;/span&gt; &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.&lt;/span&gt;
* &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.&lt;/span&gt;

જરુર પડે તો આ પરિક્ષણ પાછું પણ ઠેલવામાં આવે. [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org પર જઈ ને તમે સમયપત્રક]] જોઈ શકો છો. જો કોઈ પણ ફેરફાર હશે તો સમયપત્રકમાં જાણ કરવામાં આવશે. 

'''આ માહિતીને તમારા સમુદાય સાથે વહેંચવા વિનંતી છે.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;

[[user:Trizek_(WMF)|Trizek_(WMF)]] ૧૯:૩૧, ૨૬ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;

== Wiki Loves Food 2026 in India – Call for Participation ==
Hello everyone,

India has a rich food culture, with diverse dishes, ingredients, cooking traditions and regional food practices. Many of these are not yet well represented on Wikipedia and Wikimedia Commons.

'''Wiki Loves Food 2026 in India''' is a photography competition on Wikimedia Commons organised by the [[m:Punjabi Wikimedians|Punjabi Wikimedians User Group]] as part of the international Wiki Loves Food 2026 campaign. It invites people across India to photograph local food and culinary traditions and share their images under a free license.

'''Competition details:'''

* '''Dates:''' 1 to 30 November 2026
* '''Platform:''' Wikimedia Commons
* '''Who can participate:''' Anyone with a Wikimedia Commons account

'''What can you photograph?'''

* Traditional dishes, festival foods and home-cooked meals
* Local ingredients, spices and grains
* Cooking methods and food preparation
* Street food, markets and regional food traditions

Your photographs can help improve the coverage of India's food culture across Indian-language Wikipedia articles.

For the rules, prizes and participation details, visit the [[c:Commons:Wiki Loves Food 2026 in India|competition page]]

For questions, visit the [[c:Commons talk:Wiki Loves Food 2026 in India|competition's talk page]]

Please share this announcement with your communities and anyone interested in documenting India's food culture. We look forward to contributions from different regions across the country.

Warm regards,

'''On behalf of the Wiki Loves Food 2026 India organizing team''' [[સભ્ય:VanshikaRathi|VanshikaRathi]] ([[સભ્યની ચર્ચા:VanshikaRathi|ચર્ચા]]) ૧૩:૫૧, ૨૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ (IST)

== WikiRefine: A 15-Day Wikipedia Article Improvement Campaign ==
Hello everyone,
The Open Knowledge Initiatives (OKI) team is pleased to announce '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Edit-a-thon/WikiRefine WikiRefine]''', a 15-day article improvement campaign taking place from '''7 to 21 November 2026'''. We invite editors from all participating language communities to take part.
The campaign aims to encourage Wikimedians to improve the overall quality of Wikipedia articles, with a focus on references, article structure, readability, images, internal links and other aspects of content development.

; Article lists 
For this campaign, we have prepared lists based on the 100 most-read articles from the last five years for participating language Wikipedias. You can find the article lists and other campaign information here:  [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Edit-a-thon/WikiRefine/List_of_Articles View the article lists]

;Evaluating article improvements
We will be using the [https://wikieval.toolforge.org/ WikiEval tool], developed to support the evaluation of Wikipedia content during campaigns. It will help assess article quality and track improvements made throughout WikiRefine.
;What happens after the campaign?
WikiRefine will also serve as a preparatory activity for a follow-up in-person event focused on qualitative improvements to local-language Wikipedias. We aim to bring together the top two participants (from India only)  from each participating community. Their contributions will be assessed by a jury of experienced Wikimedians familiar with the respective languages.
We encourage each community to identify up to three organisers, ensuring diverse representation of genders and both new and experienced Wikimedians. Jury members should be experienced contributors with a good understanding of their respective language Wikipedias.

'''We invite everyone to participate, improve articles and help make knowledge in our languages more comprehensive and accessible.''' ([[m:IIITH-OKI/Edit-a-thon/WikiRefine/Community Sign-up|Community Sign-up page]])

For more information, please visit the [[m:IIITH-OKI/Edit-a-thon/WikiRefine|WikiRefine project page]].
 
'''Note:''' A few language Wikipedia article lists have not yet been added to the dedicated page due to a technical issue with the tool. We are working to resolve this and aim to add them before the campaign begins.  Thank you! [[સભ્ય:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[સભ્યની ચર્ચા:MediaWiki message delivery|ચર્ચા]]) ૨૨:૪૧, ૪ નવેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(OKI)/lists/Indic_Wikipedia_VPs&amp;oldid=31250414 --&gt;</text>
      <sha1>2dh16fk5drumjhivi97yfrndhzildzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ધરતીકંપ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1387</id>
    <revision>
      <id>906791</id>
      <parentid>905006</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T04:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90793" sha1="4tto3auv8pyqym6uch55b7m9tw1pv2g" xml:space="preserve">'''ધરતીકંપ''' ('''ભૂકંપ''' અથવા '''આંચકા''' તરીકે પણ ઓળખાય છે) એ [[પૃથ્વી]] ([[:en:Earth|Earth]])નાં [[પડ (ભૂસ્તરશાસ્ત્ર)|પડો]] ([[:en:crust (geology)|crust]])માં અચાનક ઊર્જા મુકત થવાથી સર્જાતાં [[ધરતીકંપના તરંગો|ધુ્રજારીનાં કંપનો]] ([[:en:seismic wave|seismic wave]])નું પરિણામ છે.[[સીઝમોમીટર]] ([[:en:seismometer|seismometer]]) કે સીઝમોગ્રાફ નામે ઓળખાતા ભૂકંપમાપક યંત્ર દ્વારા ધરતીકંપ માપવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે ધરતીકંપની [[મોમેન્ટ મેગ્નીટયુડ સ્કેલ|જે-તે ક્ષણની તીવ્રતા]] ([[:en:Moment magnitude scale|moment magnitude]]) નોંધવામાં આવે છે અથવા તો વધુ પ્રચલિત એવા [[રિકટર મેગ્નીટયુડ સ્કેલ|રિકટર સ્કેલ]] ([[:en:Richter magnitude scale|Richter]])માં તેને માપવામાં આવે છે. ૩ અથવા તેનાથી ઓછી તીવ્રતાવાળા ધરતીકંપ મોટા ભાગે [[wikt:imperceptible|અતિસૂક્ષ્મ હોવાથી નોંધાતા નથી]] જયારે ૭ની તીવ્રતા ધરાવતા ધરતીકંપ ઘણા મોટા વિસ્તારમાં ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે. ધ્રુજારીની તીવ્રતા સુધારેલા [[મેરકલ્લી ઇન્ટેન્સીટી સ્કેલ|મેરકલ્લી સ્કેલ]] ([[:en:Mercalli intensity scale|Mercalli scale]]) પર માપવામાં આવે છે. 

ધ્રુજારી, આંચકા દ્વારા અને કોઈક વખત જમીન ખસેડીને ભૂકંપ ધરતીની સપાટી પર બહાર આવે છે. જયારે [[ભૂકંપ બિંદુ (એપિસેન્ટર)]] ([[:en:epicenter|epicenter]]) દરિયામાં કયાંક બહુ દૂર હોય ત્યારે ઘણી વખત સમુદ્ર તળ એટલું ખસે છે કે તેનાથી [[ત્સુનામી]] ([[:en:tsunami|tsunami]]) પેદા થાય છે. ભૂકંપથી ભૂસ્ખલન થઈ શકે છે અને કયારેક જવાળામુખી પણ જાગૃત થઈ શકે છે. 

એકદમ સામાન્ય ભાષામાં કહીએ તો, જેનાથી [[ભૂ-કંપન|ભૂ-કંપનો]] ([[:en:seismic wave|seismic wave]]) ઊભા થાય એવાધરતીના પેટાળમાં થતા કોઈ પણ પ્રકારના હલનચલનને દર્શાવવા માટે ''ધરતીકંપ'' શબ્દ વાપરવામાં આવે છે. પછી ભલે તે કુદરતી [[અસાધારણ ઘટના|ઘટના]] ([[:en:phenomenon|phenomenon]]) હોય કે પછી માનવસર્જિત ઘટનાના કારણે સર્જાયાં હોય. મોટા ભાગે ભૂસ્તરોમાં [[ભૂસ્તરમાં ભંગાણ (ભૂસ્તરશાસ્ત્ર)|ભંગાણ]] ([[:en:Fault (geology)|faults]]) થવાથી ભૂકંપ પેદા થતા હોય છે પરંતુ જવાળામુખીના કારણે, ભૂસ્ખલનના કારણે, ખાણમાં બારુદ વિસ્ફોટો અને અણુકેન્દ્ર સંબંધી પ્રયોગોના કારણે પણ ભૂકંપ આવી શકે છે. ભૂકંપ જયાંથી પેદા થયો તે ભંગાણના બિંદુને તેનું [[કેન્દ્ર (ભૂકંપ)|કેન્દ્રબિંદુ]] ([[:en:focus (earthquake)|focus]]) કે [[ઉદ્ભવબિંદુ (હાયપોસેન્ટર)]] ([[:en:hypocenter|hypocenter]]) કહેવામાં આવે છે. બરાબર એની ઉપર જયાં આ ધ્રુજારી જમીનના સ્તરને અડે છે તેને [[ભૂકંપ બિંદુ (એપિસેન્ટર)]] ([[:en:epicenter|epicenter]]) કહેવામાં આવે છે. 

[[ચિત્ર:Quake epicenters 1963-98.png|thumb|300px|વૈશ્વિક ભૂકંપના [[ભૂકંપ બિંદું (એપિસેન્ટર)|એપિસેન્ટર્સ]] ([[:en:epicenter|epicenter]]), 1963 અને ; 1998]]

[[ચિત્ર:Global plate motion 2008-04-17.jpg|thumb|300px|right|પૃથ્વીના આંતર પોપડાઓનું ટેકટોનિક હલનચલન ]]

== કુદરતી ભૂકંપો ==
[[ચિત્ર:Fault types.png|thumb|right|ભંગાણના પ્રકારો]]

ટેકટોનિક ધરતીકંપો આ પૃથ્વી પર ગમે ત્યાં થઈ શકે છે. જયાં પણ [[ભંગાણનું સ્તર|ભંગાણના  સ્તર]] ([[:en:fault plane|fault plane]]) ઊંચા થઈ શકે કે તૂટી શકે એટલી માત્રામાં સ્થતિસ્થાપક ઊર્જા સંગ્રહાઈ હોય ત્યાં આ ધરતીકંપો સર્જાતા હોય છે. પૃથ્વીની સૌથી વધુ સપાટી જેનાથી રચાઈ છે તે [[પરાવર્તન સીમા|પરાવર્તી]] ([[:en:Transform boundary|transform]]) પ્લેટ અથવા [[કેન્દ્રગામી સીમા|કેન્દ્રગામી]] ([[:en:Convergent boundary|convergent]]) પ્રકારની પ્લેટ છે. જો ઘર્ષણ વધારતી હોય તેવી કોઈ અનિયમિતતા અથવા [[ખરબચડું|ખરબચડાપણું]] ([[:en:Asperity|asperities]]) ન હોય તો આ પ્લેટો (પોપડાઓ) એકબીજા પર સહેલાઈથી અને [[અસિઝમીક ક્રીપ|ધરતીકંપના તરંગો ઉપજાવ્યા વિના]] ([[:en:Aseismic creep|aseismically]]) સરે છે. પરંતુ મોટા ભાગના પોપડાઓના છેડા આવું ખરબચડાપણું ધરાવતા હોય છે અને તેથી [[અથડાવું-સરકવું|અથડાવું-સરકવું જેવી ઘટના]] ([[:en:Stick-slip phenomenon|stick-slip behaviour]]) ઘટે છે.આવી રીતે જો પૃથ્વીના બે આંતર પોપડાઓના છેડા એકબીજામાં અટવાઈ જાય તો બે પોપડાઓના સતત હલનચલનથી તણાવ વધે છે અને તેથી પોપડાઓના એ છેડા પર ખાસ્સા પ્રમાણમાં ઊર્જા ઊભી થાય છે.જયાં સુધી છેડા પરનું ખરબચડાપણું તૂટી ન જાય ત્યાં સુધી તણાવ વધતો રહે છે અને પછી અચાનક છેડાનો અટવાઈ ગયેલો ભાગ છૂટીને ઊંચો થઈને બીજા સ્તર પર સરકે છે અને અત્યાર સુધી સંગ્રહાયેલી ઊર્જા છૂટી પડે છે. આ જે ઊર્જા મુકત થાય છે તે કેટલાક [[મૂળભૂત તત્ત્વ (સ્થૂળ વિજ્ઞાન)|મૂળભૂત તત્ત્વો]] ([[:en:Strain (materials science)|strain]]) [[ધરતીકંપના તરંગો|ધરતીકંપ સર્જતા તરંગો]] ([[:en:seismic waves|seismic waves]]), પોપડાઓના છેડા પરના ઘર્ષણથી પેદા થયેલી ગરમીના રૂપમાં છૂટા પડે છે જેનાથી ઘણી વાર પથ્થર/પહાડ પણ તૂટી જાય છે અને આમ ધરતીકંપ આવે છે. ધીમે ધીમે મોટું કદ લઈ રહેલા આ તણાવ અને ઘર્ષણ ઘણી વાર અચાનક ધરતીકંપમાં પરિણમતા નથી, જેને [[સ્થિતિસ્થાપકતાનો સિદ્ધાંત|સ્થિતિસ્થાપકતાનો સિદ્ધાંત (ઈલેસ્ટીક-રીબાઉન્ડ થીયરી)]] ([[:en:Elastic-rebound theory|Elastic-rebound theory]]) કહે છે. ધરતીકંપની કુલ ઊર્જામાંથી માત્ર 10 ટકા કે તેથી પણ ઓછી ઊર્જા સિઝમીક એનર્જી તરીકે છૂટી પડે છે તેવું અનુમાન છે.ધરતીકંપની મોટા ભાગની ઊર્જા પોપડાઓમાં [[ભાંગવું (ભૂસ્તરશાસ્ત્ર)|ભંગાણ]] ([[:en:Fracture (geology)|fracture]]) પેદા કરવામાં વપરાઈ જાય છે અથવા તો પછી ઘર્ષણથી પેદા થતી ગરમીમાં રૂપાંતરિત થઈ જાય છે. આમ, ધરતીકંપો પૃથ્વીની સંભવિત સ્થિતિસ્થાપક ઊર્જામાં ઘટાડો કરે છે અને તેના તાપમાનમાં વધારો કરે છે. જો કે આ બદલાવો, પૃથ્વીના પતાળમાં રહેલી અઢળક ગરમીની સરખામણીમાં નહિવત્ છે.&lt;ref name=&quot;USGS1&quot;&gt;{{cite web | last = Spence | first = William | coauthors = S. A. Sipkin, G. L. Choy | title = Measuring the Size of an Earthquake | publisher = [[United States Geological Survey]] | date = 1989 | url = http://earthquake.usgs.gov/learning/topics/measure.php | access-date = 2006-11-03 | archive-date = 2010-08-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100804061757/http://earthquake.usgs.gov/learning/topics/measure.php | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 

=== ધરતીકંપ ભંગાણના પ્રકારો ===
ભંગાણના ત્રણ મુખ્ય પ્રકાર છે જે ધરતીકંપ સર્જી શકે છેઃ સામાન્ય, વિરોધી (દબાણ) અને અથડામણ-સરવું.સામાન્ય અને વિરોધી ભંગાણ એ ડૂબવા-સરવાના ઉદાહરણ છે, જેમાં પોપડા [[અથડાવું અને ડૂબવું|નીચેની]] ([[:en:Strike and dip|dip]]) દિશામાં ધસે છે. તેમના આ હલનચલનમાં ઊભી ગતિવિધિ થાય છે.જયાં પૃથ્વીનો પોપડો [[વિસ્તૃત ટેકટોનિકસ|વિસ્તૃત]] ([[:en:Extensional tectonics|extended]]) થયેલો હોય, જેમ કે અપસારી (વિરોધી) સીમાઓ, ત્યાં સામાન્ય ભંગાણ થઈ શકે છે. જયાં પૃથ્વીનો પોપડો [[દબાણ કરતા ટેકટોનિકસ|સંકોચાયેલો]] ([[:en:Thrust tectonics|shortened]]) હોય, જેમ કે કેન્દ્રગામી સીમાઓ- આવા વિસ્તારોમાં વિરોધી ભંગાણ થઈ શકે છે.જયારે પૃથ્વીના પોપડાઓની બે બાજુઓ એકબીજાની પાછળ સમાંતરે સરતી હોય ત્યારે અથડામણ-સરવું પ્રકારનું ભંગાણ આ કરાડ પોપડાઓમાં થાય છે; આ પ્રકારના અથડામણ-સરવું પ્રકારના ભંગાણમાં વિશેષ રૂપે સીમાઓ બદલાતી હોય છે.  પૃથ્વીના પોપડાઓના ઉપર-નીચે અને આજુ-બાજુ થતા હલનચલન એમ બંને પ્રકારની ગતિવિધિઓ ઘણા ધરતીકંપોના મૂળમાં જોવા મળી છે; જેને ત્રાંસમાં સરવું કહેવામાં આવે છે.

=== પોપડાઓની સરહદોથી દૂર ધરતીકંપ ===
જયારે કોઈ એક ખંડીય શિલાવરણમાં પૃથ્વીના પોપડાઓની સીમાઓ આવેલી હોય ત્યારે ઊભી થતી વિકૃતિ પોપડાની પોતાની સીમા કરતાં પણ વધુ મોટા વિસ્તારમાં ફેલાય છે.[[સન આન્દ્રેઝ ફોલ્ટ]] ([[:en:San Andreas fault|San Andreas fault]])ના ખંડીય પરાવર્તનના કિસ્સામાં, ફોલ્ટના વિસ્તાર (દા.ત. &quot;બિગ બેન્ડ&quot; ક્ષેત્ર)માં મુખ્ય અનિયમિતતાઓ અને સર્જાયેલા વધારાના ભાગના કારણે અનેક ધરતીકંપો થયા, જે પોપડાની સરહદોથી ઘણા દૂર હતા. [[નોર્થરીજ ધરતીકંપ]] ([[:en:Northridge earthquake|Northridge earthquake]])માં આ પ્રકારના વિસ્તારમાં આંધળા ધસારાની બાબત કારણભૂત હતી. પોપડાઓની કેન્દ્રગામી ત્રાંસી ગતિનું બીજું ઉદાહરણ [[ઝેગ્રોસ]] ([[:en:Zagros|Zagros]]) પર્વતમાળાના ઉત્તર-પશ્ચિમ વિસ્તારમાંથી પસાર થતી [[અરેબિયન પ્લેટ|અરેબિયન]] ([[:en:Arabian plate|Arabian]]) અને [[યુરેશિયન પ્લેટ]] ([[:en:Eurasian plate|Eurasian plate]])ની સરહદો વચ્ચે થતી અતિશય ત્રાંસી કેન્દ્રગામી ગતિનું છે. આ પોપડાની સીમા સાથે જોડાયેલો વધારાનો કે ઊંચો થયેલો ભાગ છેવટે એક હડસેલા સાથે છૂટો પડે છે અને સીમાની દક્ષિણપશ્ચિમના વિશાળ વિસ્તારને બરાબર કાટખૂણે ઘર્ષણમાં આવે છે. આ એકદમ સ્પષ્ટ અથડાવાની-સરવાની ક્રિયા છે જે તાજા ભંગાણની સાથોસાથ અને લગભગ પોપડાની સીમાને લગોલગ થાય છે.ધરતીકંપની [[કેન્દ્રીય તંત્ર|કેન્દ્રીય હિલચાલ]] ([[:en:focal mechanism|focal mechanism]]) થકી આ નિદર્શિત થાય છે.&lt;ref&gt;તેલેબિયન, એમ. જેકસન, જે.૨૦૦૪.ઈરાનની ઝેગ્રોસ પર્વતમાળામાં ધરતીકંપના કેન્દ્રીય તંત્રો અને તેની ઊંચાઈ ઘટવાની બાબતનું ફેરમૂલ્યાંકન.જિઓફિઝિકલ જર્નલ ઈન્ટરનેશનલ, ૧૫૬, પૃષ્ઠ ૫૦૬-૫૨૬&lt;/ref&gt;

પાડોશી પ્લેટ સાથેના ઘર્ષણ અને કચરો ભેગો થવાથી અથવા દૂર (દા.ત. બરફ ઓગળવો) થવાના કારણે તમામ ટેકટોનિક પ્લેટોમાં આંતરિક તણાવ હોય છે.  આ તણાવ એટલો થઈ શકે છે કે જેના કારણે હાલના સ્તરોમાં ભંગાણ પડે અને પરિણામે [[આંતરસ્તરીય ધરતીકંપ]] ([[:en:intraplate earthquake|intraplate earthquake]]) સર્જાય.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Noson, Qamar, and Thorsen|date=1988|title=Washington State Earthquake Hazards: Washington State Department of Natural Resources|publisher=Washington Division of Geology and Earth Resources Information Circular 85}}&lt;/ref&gt;

=== છીછરા અને તીવ્ર કેન્દ્રવાળા ધરતીકંપો ===
મોટા ભાગના ટેકટોનિક ધરતીકંપો પૃથ્વીના પેટાળમાં અમુક કિલોમીટર ઊંડે આવેલા અગ્નિના વલય પરથી ઉદ્ભવતા હોય છે. 70 કિ.મી.થી ઓછા ઊંડાણે કેન્દ્રબિંદું ધરાવતા ધરતીકંપોને &quot;છીછરા-કેન્દ્રવાળા&quot; ધરતીકંપ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે, જયારે 70થી 300 કિ.મી.નું કેન્દ્રીય ઊંડાણ ધરાવતા ધરતીકંપોને &quot;મધ્યમ-કેન્દ્રવાળા&quot; અથવા તો &quot;મધ્યમ કક્ષા&quot;ના ધરતીકંપો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. એવા [[સબડકશન|સબડકશન ક્ષેત્રો]] ([[:en:Subduction|subduction zones]]), જયાં જૂનાં અને ઠંડા [[દરિયાઈ પોપડો|દરિયાઈ પોપડાઓ]] ([[:en:oceanic crust|oceanic crust]]), બીજી ટેકટોનિક પ્લેટની નીચે સરતા હોય છે, ત્યાં ઘણા વધારે ઊંડાણ ધરાવતા (300થી 700 કિ.મી. ઊંડાણે) [[તીવ્ર કેન્દ્રવાળા ધરતીકંપો|તીવ્ર-કેન્દ્રવાળા ધરતીકંપો]] ([[:en:Deep focus earthquake|deep-focus earthquake]]) સર્જાઈ શકે છે. &lt;ref&gt;{{cite web
  | publisher=USGS
  | title = M7.5 Northern Peru Earthquake of 26 September 2005
  | year=
  | pages =  
  | publisher = 
  | date =
  | url = ftp://hazards.cr.usgs.gov/maps/sigeqs/20050926/20050926.pdf
  | format= pdf
  | access-date = 2008-08-01 }}&lt;/ref&gt;સબડકશનના આવા ભૂકંપની રીતે સક્રિય એવા વિસ્તારોને [[વદાતી-બેનીઓફ ક્ષેત્ર|વાદતી-બેનીઓફ ક્ષેત્રો]] ([[:en:Wadati-Benioff zone|Wadati-Benioff zone]]) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તીવ્ર-કેન્દ્રવાળા ધરતીકંપો એટલા ઊંડાણે ઉદ્ભવે છે જયાં પોપડાનું [[શિલાવરણ |શિલાવરણ]] ([[:en:lithosphere|lithosphere]]) ઊંચા તાપમાન અને દબાણને કારણે બરડ રહેતું નથી. જયારે [[ઓલિવીયન |ઓવિલિયન]] ([[:en:olivine|olivine]]) માળખું, [[સ્પાઈનેલ |સ્પાઈનેલ]] ([[:en:spinel|spinel]]) માળખામાં [[તબક્કાવાર રૂપાંતરણ|તબક્કાવાર રૂપાંતરિત]] ([[:en:phase transition|phase transition]]) થતું હોય ત્યારે તીવ્ર-કેન્દ્રવાળા ધરતીકંપો સર્જાવાની સંભાવના ઊભી થાય છે.&lt;ref name=&quot;olivine&quot;&gt;{{cite journal
  | last = Greene
  | first = H. W.
  | authorlink = 
  | coauthors = Burnley, P. C. 
  | title = A new self-organizing mechanism for deep-focus earthquakes
  | journal = Nature
  | volume = 341
  | issue = 
  | pages = 733–737 
  | publisher = 
  | date = 26 October 1989
  | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1989-10-26_341_6244/page/733
  | doi = 10.1038/341733a0
  | id = 
  | access-date =   | issn=0028-0836}}&lt;/ref&gt;

=== ધરતીકંપો અને જવાળામુખી ===
જવાળામુખી ધરાવતા વિસ્તારોમાં વારંવાર ધરતીકંપ થતા હોય છે. આવા વિસ્તારોમાં ટેકટોનિક ભંગાણો અને [[જવાળામુખી]] ([[:en:volcano|volcano]])માં [[લાવા]] ([[:en:magma|magma]])ના હલનચલન એમ બંને કારણોસર ભૂકંપ આવી શકે છે. આવા ધરતીકંપ જવાળામુખી ફાટવાની ચેતવણીરૂપ હોય છે, ઉ.દા. [[1980 સ્ટે. હેલન્સ પર્વતમાં જવાળામુખીનું ફાટવું|1980માં [[સ્ટે. હેલન્સ પર્વત]] ([[:en:Mount St. Helens|Mount St. Helens]]) પર ફાટેલ]] ([[:en:1980 eruption of Mount St. Helens|eruption of 1980]]) જવાળામુખી. &lt;ref&gt;{{Cite book|last=Foxworthy and Hill|date=1982|title=Volcanic Eruptions of 1980 at Mount St. Helens, The First 100 Days: USGS Professional Paper 1249|url=https://archive.org/details/bwb_C0-ASM-592}}&lt;/ref&gt;

=== ધરતીકંપના એકથી વધુ બનાવો ===
મોટા ભાગના ધરતીકંપ એકબીજા સાથે સ્થળ અને સમય સંદર્ભે સંબંધિત હોય છે અને કોઈક શ્રેણીનો ભાગ હોય છે. &lt;ref name=WAAFEC&gt;{{Cite web|url=http://earthquake.usgs.gov/eqcenter/step/explain.php|title=What are Aftershocks, Foreshocks, and Earthquake Clusters?}}&lt;/ref&gt;

==== અનુવર્તી આંચકાઓ ====
ધરતીકંપના મુખ્ય આંચકા પછી આવતાં આંચકાઓને અનુવર્તી આંચકાઓ કહેવામાં આવે છે, જે એક પ્રકારના ધરતીકંપ જ છે. ધરતીકંપનો મુખ્ય આંચકો આવ્યો હોય તે જ વિસ્તારમાં આ અનુવર્તી આંચકાઓ આવતા હોય છે પરંતુ હંમેશાં ઓછી તીવ્રતા ધરાવતા હોય છે. જો આ અનુવર્તી આંચકો, ધરતીકંપના મુખ્ય આંચકા કરતાં વધુ તીવ્રતાવાળો હોય તો એ આંચકાને ધરતીકંપનો મુખ્ય આંચકો ગણવામાં આવે છે અને તેની પહેલાં ગણાતા મુખ્ય આંચકાને [[પ્રથમ આંચકો|પ્રથમ આંચકા]] ([[:en:foreshock|foreshock]]) તરીકે ફરીથી પ્રસ્થાપિત કરવામાં આવે છે.વિસ્થાપિત [[ભંગાણ સ્તર]] ([[:en:fault plane|fault plane]]) ધરતીકંપના મુખ્ય આંચકાની અસરો સાથે ગોઠવાય તે દરમ્યાન તેની આજુબાજુના પોપડામાં અનુવર્તી આંચકાઓ આવતા હોય છે. &lt;ref name=WAAFEC/&gt;

==== ધરતીકંપોની હારમાળા ====
[[ચિત્ર:MexicaliEarthquakeSwarm.gif|thumb|200px|right|મેકસીકલી નજીક ફેબુ્રઆરી 2008માં આવેલા હારબંધ ધરતીકંપો ]]

ચોક્કસ વિસ્તારમાં કોઈક ટૂંકા સમયગાળા દરમ્યાન જો શ્રેણીબદ્ધ [[ધરતીકંપ|ધરતીકંપો]] ([[:en:earthquake|earthquake]]) આવે તો તેને ધરતીકંપોની હારમાળા કહે છે. ધરતીકંપોની આ હારમાળા, ધરતીકંપના [[અનુવર્તી આંચકો|અનુવર્તી આંચકા]] ([[:en:aftershock|aftershock]]) કરતાં જુદી છે; આ હારમાળામાં આવેલા તમામ ધરતીકંપોમાં એક પણ આંચકાને મુખ્ય ધરતીકંપ કહી શકાતો નથી, કારણ કે એક પણ આંચકો બીજા કરતાં નોંધનીય કહેવાય તેટલી વધુ તીવ્રતા ધરાવતો હોતો નથી. આવી ધરતીકંપોની હારમાળાનું એક ઉદાહરણ 2004માં [[યલોસ્ટોન રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન]] ([[:en:Yellowstone National Park|Yellowstone National Park]])માં આવેલ ધરતીકંપો ગણાવી શકાય. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://volcanoes.usgs.gov/yvo/2004/Apr04Swarm.html|title=Earthquake Swarms at Yellowstone|publisher=[[USGS]]|access-date=2008-09-15|archive-date=2008-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513060550/http://volcanoes.usgs.gov/yvo/2004/Apr04Swarm.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== ધરતીકંપના વાવાઝોડાં ====
ઘણીવાર [[ધરતીકંપનું વાવાઝોડું|ધરતીકંપોનું વાવાઝોડું]] ([[:en:earthquake storm|earthquake storm]]) કહી શકાય તેવી રીતે ઘણા ધરતીકંપો આવે છે, દરેક ધરતીકંપ તેની પહેલાંના કંપોના કારણે કે તેમના કારણે સર્જાયેલા તણાવને હળવા કરવા માટે આવતો હોય છે. ધરતીકંપના [[અનુવર્તી આંચકો|અનુવર્તી આંચકા]] ([[:en:aftershock|aftershock]])ની જેમ છતાં ભંગાણના અડોઅડના ભાગે અનુભવાતા આ ધરતીકંપો ઘણી વખત વર્ષોના સમયગાળામાં પથરાયેલા જોઈ શકાય છે; અને તેમાંના કેટલાક પછી આવેલા ધરતીકંપો પહેલાં અનુભવાયેલા ધરતીકંપ જેટલી જ તીવ્રતાવાળા કે તેટલું જ નુકસાન પહોંચાડે છે. 20મી સદીમાં તુર્કીમાં આવેલ [[ઉત્તર એનાટોલિયન ભંગાણ (ફોલ્ટ)]] ([[:en:North Anatolian Fault|North Anatolian Fault]]) પર ત્રાટકેલા લગભગ ડઝનેક જેટલા ધરતીકંપોમાં આવી ભાત જોવા મળી હતી અને મધ્ય પૂર્વમાં આવેલા જૂના અનિયમિત, મોટા ધરતીકંપો માટે તેમના પરથી ધારણા બાંધવામાં આવી હતી. &lt;ref&gt;{{cite journal | title = Poseidon’s Horses: Plate Tectonics and Earthquake Storms in the Late Bronze Age Aegean and Eastern Mediterranean | journal = [[Journal of Archaeological Science]] | year = 2000 | author = Amos Nur | issn = 0305-4403 | volume = 27 | pages = 43–63 | url = http://water.stanford.edu/nur/EndBronzeage.pdf | doi = 10.1006/jasc.1999.0431 | access-date = 2009-06-10 | archive-date = 2009-03-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090325050459/http://water.stanford.edu/nur/EndBronzeage.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.bbc.co.uk/science/horizon/2003/earthquakestorms.shtml | title = Earthquake Storms | work = [[Horizon (BBC TV series)|Horizon]] | date = 9pm 1 April 2003 | access-date = 2007-05-02 }}&lt;/ref&gt;

== આવર્તનની સંખ્યા અને તીવ્રતા ==
અમેરિકાના [[કેલિફોર્નિયા]] ([[:en:California|California]]) અને [[અલાસ્કા]] ([[:en:Alaska|Alaska]]) તેમ જ [[ગુએટમાલા]] ([[:en:Guatemala|Guatemala]]) જેવા વિશ્વના અનેક સ્થળોએ લગભગ સતત નાના ધરતીકંપો આવતા રહ્યા છે.[[ચીલે]] ([[:en:Chile|Chile]]), [[પેરુ]] ([[:en:Peru|Peru]]), [[ઈન્ડોનેશિયા]] ([[:en:Indonesia|Indonesia]]), [[ઈરાન]] ([[:en:Iran|Iran]]), [[પાકિસ્તાન]] ([[:en:Pakistan|Pakistan]]), [[પોર્ટુગલ]] ([[:en:Portugal|Portugal]])માં આવેલ [[એઝોર્સ]] ([[:en:Azores|Azores]]), [[તુર્કી]] ([[:en:Turkey|Turkey]]), [[ન્યૂઝીલેન્ડ|ન્યૂઝીલેન્]] ([[:en:New Zealand|New Zealand]])ડ, [[ગ્રીસ]] ([[:en:Greece|Greece]]), ઈટાલી અને જાપાન- ધરતીકંપ લગભગ ગમે ત્યાં આવી શકે- [[ન્યૂ યોર્ક સિટી|ન્યૂ યોર્ક શહેર]] ([[:en:New York City|New York City]]), [[લંડન]] ([[:en:London|London]]) અને ઓસ્ટ્રેલિયા પણ બાકાત નહીં. &lt;ref&gt;
{{cite web
 | url=http://earthquake.usgs.gov/
 | title=Earthquake Hazards Program
 | publisher=[[USGS]]
 | access-date=2006-08-14
}}&lt;/ref&gt;મોટા ધરતીકંપો લાંબા ગાળો આવે છે, [[ગુટેનબર્ગ-રીકટર નિયમ|આવર્તનની ઝડપ]] ([[:en:Gutenberg-Richter law|exponential]]) સાપેક્ષે જોઈએ તો એક ચોક્કસ સમયગાળામાં આવેલ 4ની તીવ્રતાવાળા ધરતીકંપોની સંખ્યા, ૫ની તીવ્રતાવાળા ધરતીકંપ કરતાં દસ ગણી વધારે છે.  (ધરતીકંપની ઓછી સંભાવના ધરાવતા) યુનાઈટેડ કિંગડમમાં, આવેલા ધરતીકંપોના આવર્તનોની સામાન્ય ગણતરી આ મુજબ હતી- 
3.7 - 4.6ની તીવ્રતાનો ધરતીકંપ દર વર્ષે, 4.7 - 5.5ની તીવ્રતાનો એક ધરતીકંપ દર 10 વર્ષે, અને 5.6 કે તેથી વધુ તીવ્રતા ધરાવતો ધરતીકંપ દર 100 વર્ષે. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.quakes.bgs.ac.uk/hazard/Hazard_UK.htm |title=યુ.કે.માં ધરતીકંપની સંભાવના અને ભૂકંપજન્યતા |access-date=2009-06-10 |archive-date=2010-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101106121058/http://quakes.bgs.ac.uk/hazard/Hazard_UK.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આ [[ગુટેનબર્ગ-રિકટર નિયમ]] ([[:en:Gutenberg-Richter law|Gutenberg-Richter law]])નું એક ઉદાહરણ છે.

1931માં 350 સિઝમિક સ્ટેશનો હતાં, આજે તેની સંખ્યા હજારોમાં છે. આ સ્ટેશનોના પરિણામે નજીકના ભૂતકાળમાં ઘણા ધરતીકંપો નોંધાયા. જો કે તેના પરથી ધરતીકંપોનું પ્રમાણ વધ્યું એવું કહી શકાય નહીં, માત્ર સાધન/તકનિકમાં આવેલા ધરખમ સુધારાથી હવે તે નોંધવા શકય બન્યા છે, તેવું કહી શકાય. છેક 1900થી, પૃથ્વી પર સરેરાશ દર વર્ષે, 18 મોટા (7.0-7.9ની તીવ્રતા ધરાવતા) ધરતીકંપો અને એક ખૂબ મોટો (8.0 કે તેથી વધુ તીવ્રતા ધરાવવતો) ધરતીકંપ આવતા રહ્યા હશે એવું [[યુ.એસ.જી.એસ. (USGS)|યુ.એસ.જી.એસ.]] ([[:en:USGS|USGS]])નું અનુમાન છે અને તેમના મતે આ સરેરાશ પ્રમાણમાં ઘણી સ્થિર છે. &lt;ref&gt;{{cite web
 | title=Common Myths about Earthquakes
 | url=http://earthquake.usgs.gov/learning/faq.php?categoryID=6&amp;faqID=110
 | publisher=[[USGS]]
 | access-date=2006-08-14
 | archive-date=2009-05-09
 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090509070602/http://earthquake.usgs.gov/learning/faq.php?categoryID=6
 | url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં, દર વર્ષે આવતા મોટા ધરતીકંપોની સંખ્યામાં ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, પરંતુ તેને એક વ્યવસ્થિત ચીલો ગણવાને બદલે માત્ર [[આંકડાશાસ્ત્રીય ચઢ-ઉતર]] ([[:en:statistical fluctuation|statistical fluctuation]]) ગણવામાં આવી રહી છે.યુ.એસ.જી.એસ. પાસેથી ધરતીકંપોની તીવ્રતા અને આવર્તનો/સમયગાળા વિશેની વધુ વિગતવાર આંકડાકીય માહિતી ઉપલબ્ધ છે. &lt;ref&gt;{{cite web
 | title=Earthquake Facts and Statistics: Are earthquakes increasing?
 | url=http://neic.usgs.gov/neis/eqlists/eqstats.html
 | publisher=[[USGS]]
 | access-date=2006-08-14
 | archive-date=2006-08-12
 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060812060818/http://neic.usgs.gov/neis/eqlists/eqstats.html
 | url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;

વિશ્વના મોટા ભાગના ધરતીકંપો (90%, સૌથી મોટા ધરતીકંપોમાંથી 81%) 40,000 કિ.મી. લાંબી, ઘોડા આકારની [[પૅસિફિક રિંગ ઓફ ફાયર|સરકમ-પૅસિફિક સિઝમિક પટ્ટી]] ([[:en:Pacific Ring of Fire|circum-Pacific seismic belt]])માં આવે છે, જે [[પૅસિફિક રિંગ ઓફ ફાયર]] ([[:en:Pacific Ring of Fire|Pacific Ring of Fire]]) તરીકે પણ જાણીતી છે. [[પૅસિફિક પ્લેટ]] ([[:en:Pacific Plate|Pacific Plate]])ના મોટા ભાગના હિસ્સા આ રિંગથી બંધાયા છે.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title=Historic Earthquakes and Earthquake Statistics: Where do earthquakes occur?
 | url=http://earthquake.usgs.gov/learning/faq.php?categoryID=11&amp;faqID=95
 | publisher=[[USGS]]
 | access-date=2006-08-14
 | archive-date=2006-09-25
 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060925142008/http://earthquake.usgs.gov/learning/faq.php?categoryID=11&amp;faqID=95
 | url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url=http://earthquake.usgs.gov/learning/glossary.php?termID=150
 | publisher=[[USGS]]
 | title=Visual Glossary - Ring of Fire
 | access-date=2006-08-14
 | archive-date=2006-08-28
 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060828152638/http://earthquake.usgs.gov/learning/glossary.php?termID=150
 | url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;[[હિમાલય પર્વતમાળા]] ([[:en:Himalayan Mountains|Himalayan Mountains]]) જેવી કેટલીક બીજી પ્લેટની સરહદો પર પણ ભારે ધરતીકંપો સર્જાવાની શકયતા હોય છે.ધરતીકંપ માનવસર્જિત કારણોથી પણ આવી શકે છે જેમ કે નદી પર ખૂબ મોટા [[નદી પરનો બંધ|બંધ]] ([[:en:dam|dam]]) બાંધવા, મોટી [[ઈમારત|ઈમારતો]] ([[:en:building|building]]) બાંધવી, પાતાળ [[પાણીનો (પાતાળ) કૂવો|કૂવા]] ([[:en:water well|well]])ઓ ખોદવા અને તેમાં દ્રવ્ય દાખલ કરવું, [[કોલસાની ખાણ|કોલસાની ખાણો]] ([[:en:coal mining|coal mining]]) ખોદવી અને [[તેલનો કૂવો|તેલના કૂવા ખોદવાથી]] ([[:en:oil well|oil drilling]]) ધરતીકંપની શકયતા વધે છે.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Madrigal, Alexis|title=Top 5 Ways to Cause a Man-Made Earthquake|url=http://blog.wired.com/wiredscience/2008/06/top-5-ways-that.html|date=4 June 2008|work=Wired News|publisher=CondéNet|access-date=2008-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090409163136/http://blog.wired.com/wiredscience/2008/06/top-5-ways-that.html|archive-date=2009-04-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ધરતીકંપનું ઊંચું જોખમ ધરાવતા વિસ્તારોમાં વસેલા અને સતત વિકસતા [[મેકિસકો સિટી|મેકિસકો શહેર]] ([[:en:Mexico City|Mexico City]]), [[ટોકયો]] ([[:en:Tokyo|Tokyo]]) કે [[તહેરાન]] ([[:en:Tehran|Tehran]]) જેવાં [[મહાનગર|મહાનગરો]] ([[:en:Megacity|mega-cities]]) માટે ધરતીકંપ નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે અહીં માત્ર એક ધરતીકંપમાં 30 લાખ લોકોનો જીવ જઈ શકે તેમ છે. &lt;ref&gt;[http://cires.colorado.edu/~bilham/UrbanEarthquakesGlobal.html વિશ્વનાં શહેરો પર તોળાતું ધરતીકંપનું જોખમ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iranian.ws/iran_news/publish/article_23761.shtml |title=ઈરાન અને અન્ય વિકાસશીલ દેશોમાં ધરતીકંપ સંદર્ભે સલામતીનાં પગલાં |access-date=2009-06-10 |archive-date=2008-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920132417/http://www.iranian.ws/iran_news/publish/article_23761.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ધરતીકંપની અસરો ==
[[1755નો લિસ્બનનો ધરતીકંપ|1755ના લિસ્બન ધરતીકંપે]] ([[:en:1755 Lisbon earthquake|1755 Lisbon earthquake]]) [[લિસ્બન]] ([[:en:Lisbon|Lisbon]])માં સર્જેલી તારાજી [[ચિત્ર:1755 Lisbon earthquake.jpg|thumb|400px|1755ના તાંબાની કોતરણી ધરાવતા ચિત્રમાં કંડારેલી જોવા મળે છે.બંદરમાં નાંગરેલા વહાણોને [[ત્સુનામી]] ([[:en:tsunami|tsunami]]) ડુબાડે છે.]]

ધરતીકંપની અનેક અસરો/પરિણામો હોય છે, તેમાંની કેટલીક નીચે મુજબ છે-
=== જમીન ધ્રુજાવવી અને ફાટ પાડવી ===
ધ્રુજારી અને જમીનમાં ફાટ પડવી એ ધરતીકંપની મુખ્ય અસરો છે અને તેના કારણે ઈમારતો અને તેના જેવા અન્ય માળખાઓને વત્તા કે ઓછા અંશે સૈદ્વાંતિક રીતે નુકસાન પહોંચે છે. ધરતીકંપની અસરો સ્થાનિક ધોરણે કેટલી તીવ્રતા ધારણ કરે છે તેનો આધાર ઘણી બાબતો પર રહે છે, જેમ કે ધરતીકંપની [[તીવ્રતાનો રિકટર માપદંડ|તીવ્રતા]] ([[:en:Richter magnitude scale|magnitude]]), [[ભૂકંપબિંદુ (એપિસેન્ટર)|ભૂકંપબિંદુ]] ([[:en:epicenter|epicenter]])થી સ્થળનું અંતર, અને ધરતીકંપના [[તરંગ પ્રસાર|તરંગને વધુ જોરથી કે ઘટાડીને પ્રસારતી]] ([[:en:wave propagation|wave propagation]]) સ્થળની ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય અને ભૂરચનાકીય પરિસ્થિતિ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.abag.ca.gov/bayarea/eqmaps/doc/contents.html |title=ધ્રુજતી જમીન અંગે, એસોસિએશન ઓફ બેય એરિયા ગવર્મેન્ટ્સ, સાન ફ્રાન્સિસકોના 1995,1998નો અહેવાલ (2003 પ્રમાણે અદ્યતન) |access-date=2009-06-10 |archive-date=2009-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090921082202/http://www.abag.ca.gov/bayarea/eqmaps/doc/contents.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;જમીનની ધ્રુજારી જમીનના [[વેગ વધવો|વેગ]] ([[:en:acceleration|acceleration]]) પરથી માપવામાં આવે છે.

ચોક્કસ પ્રકારના સ્થાનિક ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય, ભૂરચનાકીય અને ભૂ-આકૃતિક પરિમાણોના કારણે, ધરતીકંપ ઓછી-તીવ્રતાવાળો હોય તો પણ, ધરતીકંપના તરંગોને ઝીલી જમીનની સપાટી પર ખાસ્સી ધ્રુજારી પહોંચાડે તેવું બની શકે. આ અસરને સ્થાનિક કે સ્થળ પરથી થતો વધુ પ્રસાર કહેવામાં આવે છે. આ કિસ્સામાં [[ધરતીકંપને લગતું (સીઝમિક)|ધરતીકંપ]] ([[:en:seismic|seismic]])ના તરંગો ઊંડી, સખત જમીનમાંથી, ઉપરની ઢીલી જમીન સુધી પ્રસરે છે અને ત્યારે ત્યાંની ભૌગોલિક અને ભૌમિતિક સંરચના મુજબ ધરતીકંપના કંપનો વધતી કે ઓછી માત્રામાં ત્યાં કેન્દ્રિત થવાથી આવું બનતું હોય છે.

ભંગાણ (ફોલ્ટ)ના રસ્તામાં જમીનની સપાટી પર પડેલી ફાટ જોઈ શકાય તેવી અને ઘણી વાર જમીનના બે સ્તરોને જુદા કરતી નાખતી હોય છે. મોટા ધરતીકંપોમાં આવી ફાટ અમુક મીટર સુધીની હોઈ શકે છે.[[નદી પરના બંધ|બંધ]] ([[:en:dams|dams]]), પુલ અને [[અણુશકિત મથકો]] ([[:en:nuclear power stations|nuclear power stations]]) જેવાં વિશાળ ઈજનેરી માળખાઓ માટે જમીનમાં પડતી ફાટ મોટું જોખમ ઊભું કરે છે. તેથી અત્યારે હાલના ભંગાણ રેખાના નકશા અને જે-તે માળખાના આયુષ્ય દરમ્યાન કોઈ જમીન ફાટવાની શકયતા છે કે કેમ તે કાળજીપૂર્વક તપાસવું ખૂબ અગત્યનું બને છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.consrv.ca.gov/cgs/information/publications/cgs_notes/note_49/Documents/note_49.pdf |title=જમીનની સપાટી પર ફાટ પડવાથી પેદા થતા નુકસાનોનું મૂલ્યાંકન કરવા માટેની માર્ગદર્શિકાઓ, કેલિફોર્નિયા જિઓલોજિકલ સર્વે |access-date=2009-06-10 |archive-date=2009-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091009065422/http://www.consrv.ca.gov/cgs/information/publications/cgs_notes/note_49/Documents/note_49.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ભૂસ્ખલન અને હિમપ્રપાત ===
ધરતીકંપની જેમ જ, ભૂસ્ખલન એવું ભૂસ્તરીય સંકટ છે જે વિશ્વના ગમે તે સ્થળે ઘટી શકે છે. જબરજસ્ત તોફાનો, ધરતીકંપ, જવાળામુખી, મોજાઓનું તટવર્તી તોફાન અને દાવાનળ એ તમામ જમીનના ઢોળાવને અસ્થિર બનાવે છે.તત્કાળ બચાવની કામગીરી ચાલતી હોય ત્યારે પણ ભૂસ્ખલનનું જોખમ રહે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.usgs.gov/hazards/landslides/|title=Natural Hazards - Landslides|publisher=[[USGS]]|access-date=2008-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== અગ્નિ ===
[[1906નો સાન ફ્રાન્સિસકોનો ધરતીકંપ|1906ના સાન ફ્રાન્સિસકોના ધરતીકંપ]] ([[:en:1906 San Francisco earthquake|1906 San Francisco earthquake]])થી લાગેલી [[ચિત્ર:Sfearthquake3b.jpg|thumb|400px|right|આગ]]
ધરતીકંપ પછી [[વીજળીની લાઈનો]] ([[:en:electric power|electrical power]]) તૂટવાથી કે ગેસ લાઈન તૂટવાથી [[આગ]] ([[:en:fire|fire]]) લાગી શકે છે. પાણીના જોડાણો તૂટી જવાથી અને દબાણ ઘટી ગયું હોવાથી, એક વાર આગ લાગે પછી તેને ફેલાતી અટકાવવી ખૂબ મુશ્કેલ બને છે. ઉદાહરણ તરીકે, [[1906નો સાન ફ્રાન્સિસકોનો ધરતીકંપ|1906ના સાન ફ્રાન્સિસકોના ધરતીકંપ]] ([[:en:1906 San Francisco earthquake|1906 San Francisco earthquake]])માં, ધરતીકંપથી જેટલી જાનહાનિ થઈ તેનાથી વધુ જાનહાનિ આગના કારણે થઈ હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://earthquake.usgs.gov/regional/nca/1906/18april/index.php|title=The Great 1906 San Francisco earthquake of 1906|publisher=[[USGS]]|access-date=2008-09-15|archive-date=2015-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20151201191935/http://earthquake.usgs.gov/regional/nca/1906/18april/index.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== માટીનું પીઘળવું ===
ધ્રુજારીને કારણે માટીના પાણીથી સંતૃપ્ત થયેલા [[દાણાદાર]] ([[:en:granular|granular]]) કણો (રેતી જેવા) ક્ષણિક સમય માટે પોતાની શકિત ગુમાવે છે અને [[ઘન]] ([[:en:solid|solid]])માંથી [[પ્રવાહી]] ([[:en:liquid|liquid]]) રૂપમાં બદલાય છે. આમ ધરતીકંપ થાય ત્યારે [[માટીનું પીઘળવું|માટી પીઘળે]] ([[:en:Soil liquefaction|Soil liquefaction]]) છે.માટી પીઘળવાથી ઈમારતો અથવા પુલ જેવા સખત માળખાઓ આવી પોચી બનેલી જમીનમાં નમી પડે છે કે અંદર ધસી જાય છે. ધરતીકંપની આ એક ભયંકર અસર ગણી શકાય.ઉદાહરણ તરીકે, [[1964નો અલાસ્કાનો ધરતીકંપ|1964ના અલાસ્કાના ધરતીકંપ]] ([[:en:1964 Alaska earthquake|1964 Alaska earthquake]]) વખતે માટી ઓગળવાને કારણે ઘણી ઈમારતો જમીનમાં ઊતરી ગઈ હતી, અને પછી પોતાની પર જ પડીને કાટમાળમાં ફેરવાઈ ગઈ હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://earthquake.usgs.gov/regional/states/events/1964_03_28.php|title=Historic Earthquakes -1946 Anchorage Earthquake|publisher=[[USGS]]|access-date=2008-09-15|archive-date=2011-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110623111831/http://earthquake.usgs.gov/regional/states/events/1964_03_28.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ત્સુનામી ===
[[ચિત્ર:2004-tsunami.jpg|thumb|left|200px|[[2004નો ભારતીય મહાસમુદ્રમાં આવેલો ધરતીકંપ|2004માં ભારતીય મહાસમુદ્રમાં આવેલા ધરતીકંપ]] ([[:en:2004 Indian Ocean earthquake|2004 Indian Ocean earthquake]])થી સર્જાયેલી ત્સુનામી]]

સમુદ્રમાં  ખૂબ મોટા કદના પાણીની ગતિવિધિમાં આવેલા કોઈ ઓચિંતા, અણધાર્યા બદલાવથી ખૂબ ઊંચાં, લાંબી તરંગ-લંબાઈ ધરાવતા, ખૂબ મોટાં મોજાં ઉદ્ભવે છે જેને ત્સુનામી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ખુલ્લા મહાસમુદ્રમાં આવા ત્સુનામી મોજાંઓની ટોચ 100 કિ.મી.ને વટાવી જાય છે અને મોજાં વચ્ચેનો સમયગાળો પાંચ મિનિટથી લઈને એક કલાક સુધીનો હોઈ શકે છે. આવાં ત્સુનામી પાણીના ઊંડાણ મુજબ દર કલાકે 600-800 કિ.મી.ની ઝડપે અંતર કાપે છે. ધરતીકંપના પરિણામે કે પછી દરિયામાં થયેલા ભૂસ્ખલનને કારણે સર્જાયેલાં મોટાં મોજાં ગણતરીની ક્ષણોમાં કાંઠાના વિસ્તારોમાં ફરી વળે છે.ત્સુનામી ખુલ્લા સમુદ્રમાં હજારો કિલોમીટરનું અંતર કાપી શકે છે અને જે ધરતીકંપના પરિણામે તે સર્જાયાં હોય તેના કલાકો પછી દૂર દૂરના કિનારાઓ પર તારાજી સર્જે છે. &lt;ref name=Noson&gt;{{Cite book|last=Noson, Qamar, and Thorsen|publisher=Washington State Earthquake Hazards|date=1988|title=Washington Division of Geology and Earth Resources Information Circular 85}}&lt;/ref&gt;

સામાન્ય રીતે, રિકટર સ્કેલ પર ૭.૫થી ઓછી તીવ્રતા દર્શાવતા ધરતીકંપોથી ત્સુનામી સર્જાતાં નથી. જો કે, તે સિવાયના કિસ્સાઓમાં પણ ત્સુનામી સર્જાયાનું નોંધાયું છે, છતાં સૌથી વિનાશક ત્સુનામી 7.5 કરતાં વધુ તીવ્રતા ધરાવતા ધરતીકંપોથી સર્જાય છે.&lt;ref name=Noson/&gt;

ત્સુનામી સામાન્ય ભરતીઓટના મોજાંઓ કરતાં જુદા હોય છે. સામાન્ય મોજાંમાં પાણી જેમ ગોળ ગોળ વહે છે તેની જગ્યાએ ત્સુનામીમાં પાણી સીધેસીધું વહે છે. ધરતીકંપ કારણે દરિયામાં થયેલા ભૂસ્ખલનથી પણ ત્સુનામી પેદા થઈ શકે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.weatherwizkids.com/earthquake1.htm|last=Wicker, Crystal|title=Earthquakes|publisher=Crystal Wicker/Weather Wiz Kids}}&lt;/ref&gt;

=== પૂર ===
ઊભરાઈને જમીન પર વહી આવતા પાણીના કોઈ પણ જથ્થાને પૂર કહેવાય. &lt;સંદર્ભ&gt; [[એમએસએન (MSN) એન્કાર્ટા]] ([[:en:MSN Encarta|MSN Encarta]]) શબ્દકોશ. [http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/DictionaryResults.aspx?refid=1861612277 પૂર]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110204203836/http://encarta.msn.com/encnet/features/dictionary/DictionaryResults.aspx?refid=1861612277 |date=2011-02-04 }}[[2006-12-28]] ([[:en:2006-12-28|2006-12-28]])ના કરાયેલો સુધારો &gt; જયારે પાત્ર જેમ કે નદી કે તળાવમાંનું પાણીનું કદ તેની ક્ષમતા કરતાં વધી જાય અને તેથી તેમાંનું કેટલુંક પાણી તેના સામાન્ય કિનારા છોડી બહાર વહી જાય છે ત્યારે સામાન્ય રીતે પૂર આવ્યું કહેવાય. છતાં, જો ધરતીકંપથી બંધને નુકસાન પહોંચે તેવા કિસ્સામાં પૂર ધરતીકંપની આડઅસર પણ હોઈ શકે છે.ધરતીકંપના કારણે બંધની નદીઓના કિનારા ધસી પડી શકે છે, જે પછીથી તૂટી પડવાના કારણે પૂર આવી શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.quakes.bgs.ac.uk/earthquakes/historical/historical_listing.htm|title=Notes on Historical Earthquakes|publisher=[[British Geological Survey]]|access-date=2008-09-15|archive-date=2011-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516173115/http://www.quakes.bgs.ac.uk/earthquakes/historical/historical_listing.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[ઉસોઈ બંધ]] ([[:en:Usoi Dam|Usoi Dam]]) તરીકે જાણીતો એકવાર ધરતીકંપને કારણે રચાયેલો [[ભૂસ્ખલન બંધ]] ([[:en:landslide dam|landslide dam]]), જો ભવિષ્યમાં કોઈ ધરતીકંપના કારણે તૂટે તો [[તજીકિસ્તાન]] ([[:en:Tajikistan|Tajikistan]])ના [[સારેઝ તળાવ]] ([[:en:Sarez Lake|Sarez Lake]])ના તળપ્રદેશમાં ભારે વિનાશક એવું પૂર આવી શકે છે.એક અંદાજ મુજબ આ પૂરથી લગભગ ૫૦ લાખ લોકોને અસર પહોંચે તેમ છે. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3120693.stm|title=Fresh alert over Tajik flood threat|date=2003-08-03|work=[[BBC News]]|access-date=2008-09-15}}&lt;/ref&gt;

=== મનુષ્યનો પ્રભાવ ===
ધરતીકંપો [[રોગ]] ([[:en:disease|disease]]), મૂળભૂત જરૂરિયાતોનો અભાવ, જાનહાનિ, વીમાના ઊંચા હપ્તાઓ, જાહેર મિલકતને નુકસાન, રસ્તા અને પુલને નુકસાન, ઈમારતો જમીનદોસ્ત થવી અથવા તેનો પાયો હલી જવો જે તેને ભવિષ્યના ધરતીકંપ વખતે નુકસાન માટે વધુ સંવેદનશીલ બનાવે વગેરે જેવી અનેક બાબતોમાં પરિણમી શકે છે. ધરતીકંપથી પ્રેરાઈને જવાળામુખી ફાટે અને તેના કારણે પાકને સારું એવું નુકસાન થાય તેવું પણ શકય છે, જેમ કે &quot;[[ઉનાળા વિનાનું વર્ષ]] ([[:en:Year Without a Summer|Year Without a Summer]])&quot; (1816). &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.discoverychannel.co.uk/earth/year_without_summer/facts/index.shtml|title=Facts about The Year Without a Summer|publisher=National Geographic UK}}&lt;/ref&gt;

ધરતીકંપની સૌથી નોંધનીય, માનવીય અસર એ માનવ જાનહાનિ છે એ બાબતે મોટા ભાગના લોકો સહમત છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.globalchange.umich.edu/globalchange1/current/lectures/nat_hazards/nat_hazards.html|title=Earthquakes and Volcanoes|publisher=University of Michigan}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ધરતીકંપો માટે તૈયારી ==
[[ધરતીકંપને અનુકૂળ ઈજનેરીકામ]] ([[:en:Earthquake engineering|Earthquake engineering]]), [[ધરતીકંપનો સામનો કરવાની સજ્જતા]] ([[:en:Earthquake preparedness|Earthquake preparedness]]), [[ધરતીકંપ સાપેક્ષે ઘરની સલામતી]] ([[:en:Household seismic safety|Household seismic safety]]), [[સિઝમિક રીટ્રોફિટ]] ([[:en:Seismic retrofit|Seismic retrofit]]) (વિશેષ ઝડપ કરનાર સામગ્રી અને તકનિકો), [[ધરતીકંપને લગતાં જોખમો]] ([[:en:Seismic hazard|Seismic hazard]]), [[ધરતીકંપને લગતી ગતિવિધિઓ ઘટાડવી]] ([[:en:Mitigation of seismic motion|Mitigation of seismic motion]]) અને [[ધરતીકંપનું અનુમાન]] ([[:en:Earthquake prediction|Earthquake prediction]]) જેવી પ્રક્રિયાઓ દ્વારા આજે સંભવિત ધરતીકંપના વિસ્તારોને ગંભીર નુકસાનથી બચાવવા માટેના અને તેમને ધરતીકંપનો સામનો કરવા માટે તૈયાર કરવાના રસ્તાઓ મોજૂદ છે. 

== સંસ્કૃતિમાં ધરતીકંપોનું નિરુપણ ==
=== પૌરાણિક કથા અને ધર્મ ===
[[નોર્સ પુરાણકથા]] ([[:en:Norse mythology|Norse mythology]])માં ધરતીકંપોને ઈશ્વર અને [[લોકી]] ([[:en:Loki|Loki]]) વચ્ચેના લોહિયાળ સંઘર્ષ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા છે. જયારે તોફાન અને લડાઈ-ઝઘડાના [[એસર|ઈશ્વર]] ([[:en:Aesir|god]]) લોકીએ સૌંદર્ય અને પ્રકાશના ઈશ્વર [[બાલ્દ્ર]] ([[:en:Baldr|Baldr]])ને મોતને ઘાટ ઉતાર્યા ત્યારે તેમને માથા પર વિષ ટપકાવતા એક ઝેરી સાપ સાથે ગુફામાં પૂરી દેવાની સજા થઈ.તેમના માથા પર ટપકતું વિષ ઝીલવા માટે લોકીની પત્ની [[સિજ્ઞાન]] ([[:en:Sigyn|Sigyn]]) વાટકો લઈને સાથે ઊભી રહી. પણ જયારે તેને વાટકો ખાલી કરવા માટે ત્યાંથી ખસવું પડતું ત્યારે વિષના ટપકાં લોકીના મુખ પર પડતા. ત્યારે લોકી પોતાનું માથું ઝાટકો મારીને ખંખેરતા અને પોતાનાં બંધનો ઝાટકતા જેના કારણે પૃથ્વી પર ધ્રુજારી પેદા થતી.&lt;ref&gt;{{cite book|last=[[Snorri Sturluson|Sturluson, Snorri]]|title=[[Prose Edda]]|date=1220}}&lt;/ref&gt;

[[ગ્રીક પુરાણકથા]] ([[:en:Greek mythology|Greek mythology]])માં, [[પોસિડોન]] ([[:en:Poseidon|Poseidon]]) ઈશ્વર છે જે ધરતીકંપો ઊભા કરતા હતા. જયારે પણ તે ખરાબ મૂડમાં હોય ત્યારે તે પોતાના [[ત્રિશૂલ|ત્રિશૂળ]] ([[:en:trident|trident]])થી જમીન પર ઘા કરતા, જેના કારણે આ અને બીજી અન્ય આપત્તિઓ સર્જાતી.તે વેરથી પ્રેરાઈને અને લોકોને સજા ફટકારવા, તેમનામાં ભય પેદા કરવા માટે પણ ધરતીકંપોનો ઉપયોગ કરતા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pantheon.org/articles/p/poseidon.html|title=Poseidon|last=Sellers|first=Paige|date=1997-03-03|work=Encyclopedia Mythica|access-date=2008-09-02|archive-date=2008-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20080902103821/http://www.pantheon.org/articles/p/poseidon.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ ===
આધુનિક [[લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ]] ([[:en:popular culture|popular culture]])માં, ધરતીકંપોને મોટાં, મહાન શહેરોને, જેમ કે [[મોટો હાંશીન ધરતીકંપ|1995માં કોબે]] ([[:en:Great Hanshin earthquake|Kobe in 1995]]) અથવા [[૧૯૦૬નો સાન ફ્રાન્સિસકોનો ધરતીકંપ|1906માં સાન ફ્રાન્સિસકો]] ([[:en:1906 San Francisco earthquake|San Francisco in 1906]])ને જમીનદોસ્ત કરતી નાખતી ઘટતા તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે. &lt;ref name=&quot;Van Riper 60&quot;&gt;{{cite book|last=Van Riper|first=A. Bowdoin|title=Science in popular culture: a reference guide|url=https://archive.org/details/scienceinpopular0000vanr|publisher=[[Greenwood Press]]|location=Westport|date=2002|pages=[https://archive.org/details/scienceinpopular0000vanr/page/60 60]|isbn=0–313–31822–0}}&lt;/ref&gt;કાલ્પનિક ધરતીકંપો અચાનક અને કોઈ પણ ચેતવણી વિના ત્રાટકે છે. &lt;ref name=&quot;Van Riper 60&quot; /&gt;આ કારણોસર ધરતીકંપની વાર્તાઓ સામાન્ય રીતે દુર્ઘટનાથી શરૂ થાય છે અને તેના તાત્કાલિક પ્રત્યાઘાતો તેના કેન્દ્રમાં રહે છે. ''[[શોર્ટ વોક ટુ ડે લાઈટ]] ([[:en:Short Walk to Daylight|Short Walk to Daylight]])'' (1972)''[[અ વ્રિન્કલ ઇન ધ સ્કીન|, ધ રૅગેડ એજ]] ([[:en:A Wrinkle in the Skin|The Ragged Edge]])'' (1968) ''[[Aftershock: Earthquake in New York]]''અથવા (1998) આવી વાર્તાનાં ઉદાહરણ છે. &lt;ref name=&quot;Van Riper 60&quot; /&gt;હેઈનરીક વોન કલેઈસ્ટની કલાસિક નવલિકા &quot;''[[ધ અર્થકવેક ઈન ચીલે]] ([[:en:The Earthquake in Chile|The Earthquake in Chile]])''&quot;નું ઉદહારણ નોંધવાલાયક છે. આ નવલિકામાં 1647માં દેવાલય (સાન્તીઆગો)ના વિનાશનું વિવરણ કરવામાં આવ્યું છે.[[હારુકી મુરાકમી]] ([[:en:Haruki Murakami|Haruki Murakami]])ના &quot;''આફટર ધ કવેક''&quot; નામના ટૂંકી કાલ્પનિક વાર્તાઓના સંગ્રહમાં 1995ના કોબેના ધરતીકંપની પરિણામી અસરોને રજૂ કરવામાં આવી છે. 

વાર્તાઓમાં સૌથી લોકપ્રિય એવો એક ધરતીકંપ એ એક દિવસ [[કેલિફોર્નિયા]] ([[:en:California|California]])ના [[સન આન્દ્રેઝ ફોલ્ટ|સાન આન્દ્રેઝ ફોલ્ટ]] ([[:en:San Andreas Fault|San Andreas Fault]]) પર આવતો &quot;બિગ વન&quot; (સૌથી મોટો) કાલ્પનિક ભૂકંપ છે, જેને અન્ય નવલકથાઓ ઉપરાંત ''[[રિકટર 10]] ([[:en:Richter 10|Richter 10]])'' (1996) અને ''[[ગુડબાય કેલિફોર્નિયા (નવલકથા)|ગુડબાય કેલિફોર્નિયા]] ([[:en:Goodbye California (novel)|Goodbye California]])'' (1977) નામની નવલકથાઓમાં ચિતરવામાં આવ્યો છે. &lt;ref name=&quot;Van Riper 60&quot; /&gt;''અ કમ્પેરેટિવ સિઝમોલોજી'' નામની જેકોબ એમ. એપ્પેલની વ્યાપક રીતે સંકલિત ટૂંકી વાર્તામાં એક વિશ્વાસુ કલાકાર, એક વૃદ્ધાને નજીકના ભવિષ્યમાં એક ધરતીકંપ આવશે જ તેવી ખાતરી કરાવે છે.&lt;ref&gt;જેએમ એપ્પેલ અ કમ્પેરેટિવ સિઝમોલોજીવેબેર સ્ટીડઝ (પ્રથમ પ્રકાશન), વોલ્યુમ 18, નંબર 2.&lt;/ref&gt;[[જિમ શિપાર્ડ]] ([[:en:Jim Shepard|Jim Shepard]])ના &quot;''લાઈક યુ હેડ અન્ડરસ્ટેન્ડ, એનીવે''&quot; નામના વાર્તાસંગ્રહમાંની &quot;''પ્લેઝર બોટીંગ ઈન લિટુયા બેય''&quot; નામની એક વાર્તામાં &quot;બિગ વન&quot; (સૌથી મોટો ભૂકંપ) ભયાનક તારાજી કરતી ત્સુનામી પણ સર્જે છે. 

== આ પણ જુઓ ==
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:2; column-count:2;&quot;&gt;

* [[ધરતીકંપ સામે રક્ષણ માટે વીમો]] ([[:en:Earthquake insurance|Earthquake insurance]])
* [[ધરતીકંપમાં થતું નુકસાન]] ([[:en:Earthquake loss|Earthquake loss]]) 
* [[ધરતીકંપોની યાદી]] ([[:en:List of earthquakes|List of earthquakes]]) 
* [[1900 પછી આવેલા જીવલેણ, ભયાનક ધરતીકંપોની યાદી]] ([[:en:List of deadly earthquakes since 1900|List of all deadly earthquakes since 1900]])
* [[મૃત્યુ આંકના આધારે કુદરતી દુર્ધટનાઓની યાદી#ધરતીકંપો|ધરતીકંપ અને મૃત્યુઆંકની યાદી]] ([[:en:List of natural disasters by death toll#Earthquakes|List of earthquakes by death toll]])
* [[સિઝમોટેકટોનિકસ]] ([[:en:Seismotectonics|Seismotectonics]])
&lt;/div&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist|2}}

== અન્ય લિન્ક ==
{{commons|Earthquake}}

=== શૈક્ષણિક ===

* [[કેવી રીતે બને છે આ ઘટનાઓ]] ([[:en:How Stuff Works|How Stuff Works]])
** [http://science.howstuffworks.com/earthquake.htm ધરતીકંપ કેવી રીતે આવે છે]
** [http://www.howstuffworks.com/12-of-the-most-destructive-earthquakes સૌથી વિનાશક એવા ૧૨ ધરતીકંપો]{{Dead link|date=ઑક્ટોબર 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.edu4hazards.org/earthquake.html ધરતીકંપમાં કેવી રીતે જીવ બચાવવો- બાળકો અને યુવાનો માટેની માર્ગદર્શિકા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227153730/http://www.edu4hazards.org/earthquake.html |date=2009-02-27 }} 
* [http://www.geo-world.org/earthquake ધરતીકંપો અને પ્લેટ ટેકટોનિકસની માર્ગદર્શિકા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090321111015/http://www.geo-world.org/earthquake/ |date=2009-03-21 }}
* [http://pubs.usgs.gov/gip/earthq1/ &quot;અર્થકવેકસ&quot;] - કાયે એમ. શેડલોક અને લુઈસ સી. પાકિસેર કૃત શૈક્ષણિક પુસ્તિકા 
* [http://pubs.usgs.gov/gip/earthq4/severitygip.html ધરતીકંપની તીવ્રતા]
* [http://earthquake.usgs.gov/faq/ યુએસજીએસ (USGS) ધરતીકંપ અંગે વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906204501/http://earthquake.usgs.gov/faq |date=2008-09-06 }}
* [http://www.iris.edu/seismon/ આઈઆરઆઈએસ (IRIS) સિઝમિક મોનિટર] -  પાછલાં પાંચ વર્ષમાં આવેલા તમામ ધરતીકંપો દર્શાવે છે.
* [http://earthquake.usgs.gov/eqcenter/recenteqsww/ લેટેસ્ટ અર્થકવેકસ ઈન ધ વર્લ્ડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060219130257/http://earthquake.usgs.gov/eqcenter/recenteqsww/ |date=2006-02-19 }} - પાછલા અઠવાડિયામાં આવેલા તમામ ધરતીકંપોને દર્શાવે છે.
* [http://www.whoi.edu/page.do?pid=12460 ડીપ ઓસન એકસપ્લોરેશન ઈન્સ્ટિટયૂટ, [[વુડ્ઝ હોલ ઓસનોગ્રાફિક ઈન્સ્ટિટ્યૂશન]] ([[:en:Woods Hole Oceanographic Institution|Woods Hole Oceanographic Institution]]) તરફથી ધરતીકંપ અંગેની માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090319033156/http://www.whoi.edu/page.do?pid=12460 |date=2009-03-19 }} 
* [http://www.geo.mtu.edu/UPSeis/locating.html જિઓ.પર્વત (Mtu.)એજયુ]- ધરતીકંપનું ભૂકંપબિંદુ (એપિસેન્ટર) કેવી રીતે શોધી શકાય? 
* [http://nisee.berkeley.edu/elibrary/browse/kozak?eq=5234 ઐતિહાસિક ધરતીકંપોની તસવીરો/ચિત્રો ]
* [http://www.earthquakecountry.info/ earthquakecountry.info]- ધરતીકંપ અને ધરતીકંપ માટેની સુસજ્જતા અંગે વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નોનો ઉત્તર આપે છે. 
* [http://www.guardian.co.uk/flash/0,5860,1121610,00.html ઈન્ટરેકિટવ ગાઈડઃ અર્થકવેકસ - [[ગાર્ડિઅન અનલિમિટેડ]] ([[:en:Guardian Unlimited|Guardian Unlimited]]) દ્વારા અપાયેલી શૈક્ષણિક પ્રસ્તુતિ]
* [http://geowall.geo.lsa.umich.edu/visualization.html જિઓવોલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060902110710/http://geowall.geo.lsa.umich.edu/visualization.html |date=2006-09-02 }} ધરતીકંપ જોવા-સમજવા માટે મદદરૂપ શૈક્ષણિક થ્રીડી (3D) પ્રેઝેન્ટેશન સિસ્ટમ 
* [http://www.sciencecourseware.com/VirtualEarthquake/ વર્ચ્યુઅલ અર્થકવેક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228023223/http://sciencecourseware.com/VirtualEarthquake/ |date=2009-02-28 }} - ભૂકંપબિંદું કયાં આવેલાં હોય છે અને તેની તીવ્રતા કેવી રીતે નિશ્ચિત થાય છે તે સમજાવતી શૈક્ષણિક સાઈટ
* [http://archives.cbc.ca/IDD-1-75-1561/science_technology/earthquakes_and_tsunamis/ સીબીસી ડિજિટલ આર્કાઈવ્સ - કેનેડામાં આવેલા ધરતીકંપો અને ત્સુનામી] 
* [http://www.dmoz.org/Science/Earth_Sciences/Geophysics/Earthquakes/ અર્થકવેકસ એજયુકેશનલ રિસોર્સિસ - મોઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070823204352/http://www.dmoz.org/Science/Earth_Sciences/Geophysics/Earthquakes/ |date=2007-08-23 }}

=== ભૂકંપશાસ્ત્રને લગતાં માહિતી કેન્દ્રો ===
==== યુરોપ ====
* [http://www.isc.ac.uk/ આંતરરાષ્ટ્રીય ભૂકંપશાસ્ત્રીય કેન્દ્ર (ઈન્ટરનેશનલ સિઝમોલોજિકલ સેન્ટર આઈએસસી)]

* [http://www.emsc-csem.org/ યુરોપિયન-મેડિટરેનિયન સિઝમોલોજિકલ સેન્ટર (ઈએમએસસી - EMSC)]

* [http://www.gfz-potsdam.de/geofon/seismon/globmon.html જીએફઝેડ (GFZ) પોટ્સડેમ ખાતે ગ્લોબલ સિઝમિક મોનિટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080607215245/http://www.gfz-potsdam.de/geofon/seismon/globmon.html |date=2008-06-07 }}
* [http://tsunami.geo.ed.ac.uk/local-bin/quakes/mapscript/demo_run.pl વૈશ્વિક ભૂકંપ અહેવાલ અને એનડેશ; ચાર્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060411231003/http://tsunami.geo.ed.ac.uk/local-bin/quakes/mapscript/demo_run.pl |date=2006-04-11 }}
* [http://hraun.vedur.is/ja/englishweb/index.html છેલ્લા 48 કલાકમાં આઈસલેન્ડમાં આવેલા ભૂકંપો]
* [http://www.ingv.it ઈન્સ્ટિટ્યૂટો નાઝીઓનાલે દિ જિઓફિસિકા એ વુલકાનોલોજીયા (આઈએનજીવી), ઈટાલી]
* [http://www.ingv.it/DISS/ ડેટાબેઝ ઓફ ઇન્ડીવિજયુઅલ સિઝમોજેનિક સોર્સસિઝ (ડીઆઈએસએસ), મધ્ય મેડિટરેનિયન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070221160237/http://www.ingv.it/DISS/ |date=2007-02-21 }}
* [http://www.meteo.pt/opencms/im/en/sismologia/sismObservGeral.jsp પોર્ટુગલ મીટિઅરૉલજિકલ ઈન્સ્ટિટયૂટ (છેલ્લા મહિનામાં થયેલ ધરતીકંપને લગતી ગતિવિધિ)]{{Dead link|date=જાન્યુઆરી 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

==== જાપાન ====
* [http://www.jma.go.jp/en/quake/ અર્થકવેક ઈન્ફોર્મેશન ઓફ જાપાન, જાપાન મીટિઅરૉલજિકલ એજન્સી ]
* [http://iisee.kenken.go.jp/ ઈન્ટરનેશનલ ઈન્સ્ટિટયૂટ ઓફ સિઝમોલોજી એન્ડ અર્થકવેક એન્જિનિયરીંગ (આઈઆઈએસઈઈ - IISEE)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090314120350/http://iisee.kenken.go.jp/ |date=2009-03-14 }}
* [http://www.kenken.go.jp/english/index.html બિલ્ડીંગ રિસર્ચ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081225015013/http://www.kenken.go.jp/english/index.html |date=2008-12-25 }}
* [http://iisee.kenken.go.jp/utsu/ પ્રાચીન સમય (3000 બીસી)થી લઈને વર્ષ 2006 સુધી વિશ્વમાં ધરતીકંપના કારણે પહોંચેલા નુકસાન અંગેનો આધાર-સામગ્રીસંગ્રહ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701013501/http://iisee.kenken.go.jp/utsu/ |date=2009-07-01 }} - બિલ્ડીંગ રિસર્ચ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ (જાપાન), ([[:ja:建築研究所|建築研究所]])જાપાનીઝ ભાષામાં. 
* [http://weathernews.jp/quake/ વેધરન્યુઝ આઈએનસી. છેલ્લા 7 દિવસમાં થયેલી ભૂકંપ સંબંધી હલચલ]ને [[જાપાન મીટિઅરૉલજિકલ એજન્સી સિઝમિક ઈન્ટેન્સીટી સ્કેલ|શિન્ડો (震度)]] ([[:en:Japan Meteorological Agency seismic intensity scale|shindo (震度）]]) સ્કેલમાં વર્તુળ કરીને તેના સ્થાન સાથે દર્શાવે છે. 
** [http://weathernews.com/wpfglobal.xbap વેધરન્યુઝ આઈએનસી, ગ્લોબલ વેબસાઈટ]

==== ન્યૂઝીલેન્ડ ====
* [http://www.geonet.org.nz/earthquake/quakes/latest.html જિઓનેટ- ન્યૂઝીલેન્ડમાં આવેલા ધરતીકંપના અહેવાલો (અદ્યતન અને થોડા સમય પહેલાંના ભૂકંપો વિશે) ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091009073323/http://www.geonet.org.nz/earthquake/quakes/latest.html |date=2009-10-09 }}

==== યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ====
* [http://neic.usgs.gov/ ધ યુ.એસ. નેશનલ અર્થકવેક ઈન્ફોર્મેશન સેન્ટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916004205/http://neic.usgs.gov/ |date=2008-09-16 }}
* [http://www.data.scec.org/ સધર્ન કેલિફોર્નિયા અર્થકવેક ડેટા સેન્ટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228040619/http://www.data.scec.org/ |date=2009-02-28 }}
* [http://www.scec.org ધ સધર્ન કેલિફોર્નિયા અર્થકવેક સેન્ટર (એસસીઈસી - SCEC)]
* [http://www.earthquakecountry.info/roots/ પુટિંગ ડાઉન રુટ્સ ઈન અર્થકવેક કન્ટ્રિ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224145132/http://www.earthquakecountry.info/roots/ |date=2009-02-24 }} - એસસીઈસી કૃત ભૂકંપનું વિજ્ઞાન અને તેના માટેની તૈયારી કેળવવા માટેનું માર્ગદશક પુસ્તક.  
* [http://www.data.scec.org/recenteqs/Quakes/quakes0.html કેલિફોર્નિયા અને નેવાડામાં તાજેતરમાં આવેલા ભૂકંપો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306075606/http://www.data.scec.org/recenteqs/Quakes/quakes0.html |date=2009-03-06 }}
* [http://rev.seis.sc.edu રેપિડ અર્થકવેક વ્યૂઅર થકી તાજેતરમાં આવેલા ભૂકંપોના સિઝમોગ્રામ્સ, ધ રેપિડ અર્થકવેક વ્યૂઅર ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060112160736/http://rev.seis.sc.edu/ |date=2006-01-12 }}
* [http://www.iris.edu ઈનકોર્પોરેટેડ રિસર્ચ ઈન્સ્ટિટયૂશન્સ ફોર સિઝમોલોજી (આઈઆરઆઈએસ)], ભૂકંપને લગતી આધારભૂત માહિતી તથા સોફટવેર 
* [http://www.iris.edu/seismon/ આઈઆરઆઈએસ સિઝમિક મોનિટર] - વિશ્વમાં તાજેતરમાં આવેલા ભૂકંપોનો નકશો
* [http://www.iris.edu/seismo/ સિઝમોઆર્કાઈવ્ઝ] - વિશ્વમાં આવેલા નોંધનીય ભૂકંપોના સિઝમોગ્રામ આર્કાઈવ્ઝ

=== સિઝમિક સ્કેલ્સ ===
* [http://www.gfz-potsdam.de/pb5/pb53/projekt/ems/ ધ યુરોપિયન મેક્રોસિઝમિક સ્કેલ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070521225145/http://www.gfz-potsdam.de/pb5/pb53/projekt/ems/ |date=2007-05-21 }}

=== વૈજ્ઞાનિક માહિતી ===
* {{cite web
 | url=http://simscience.org/crackling/Advanced/Earthquakes/GutenbergRichter.html
 | title=Earthquake Magnitudes and the Gutenberg-Richter Law
 | publisher=[http://simscience.org/index.html SimScience]
 | access-date=2006-08-14
 | archive-date=2009-06-09
 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090609172933/http://simscience.org/crackling/Advanced/Earthquakes/GutenbergRichter.html
 | url-status=dead
 }}
* {{cite journal
 | author=Hiroo Kanamori, Emily E. Brodsky
 | title=The Physics of Earthquakes
 | journal=Physics Today
 | year=2001
 | month=June
 | volume=54
 | issue=6
 | pages=34
 | url=http://www.physicstoday.org/pt/vol-54/iss-6/p34.html
 | doi=10.1063/1.1387590
 | access-date=2009-06-10
 | archive-date=2008-10-11
 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081011203204/http://physicstoday.org/pt/vol-54/iss-6/p34.html
 | url-status=dead
 }}

=== પરચૂરણ ===
* [http://www.china-quake.com/ ચીન સિયાચીન ભૂકંપ 12/05/2008ના અહેવાલો ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090301194909/http://www.china-quake.com/ |date=2009-03-01 }}
* [http://www.kashmirearthquake.com/ કશ્મીર રીલિફ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ફાઉન્ડેશન (કેઆરડીએફ - KRDF) ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207032432/http://www.kashmirearthquake.com/ |date=2012-02-07 }}
* [http://www.pbs.org/newshour/science/earthquake/ પીબીએસ (PBS) ન્યૂઝઅવર - ધરતીકંપની આગાહી કરનાર]
* [http://neic.usgs.gov/neis/eqlists/10maps_world.html યુએસજીએસ એન્ડ એનડેશ; 1900 પછી વિશ્વ પર ત્રાટકેલા સૌથી મોટા ધરતીકંપો ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303054812/http://neic.usgs.gov/neis/eqlists/10maps_world.html |date=2009-03-03 }}
* [http://www.armageddononline.org/earthquake.php ધરતીકંપોએ વેરેલો વિનાશ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090208004752/http://www.armageddononline.org/earthquake.php |date=2009-02-08 }}- અત્યાર સુધી નોંધાયેલા સૌથી ભયંકર ધરતીકંપોની યાદી 
* [http://www.losangelesearthquakes.com ગુગલના નકશા પર લોસ એન્જલસ ધરતીકંપનું ચિત્રણ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190108183803/http://www.losangelesearthquakes.com/ |date=2019-01-08 }}
* [http://www.em-dat.net ધ ઈએમ-ડીએટ (EM-DAT) આંતરરાષ્ટ્રીય આપત્તિ સંબંધી આધારભૂત માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107121958/http://www.em-dat.net/ |date=2007-01-07 }}
* [http://www.earthquakearchive.com ધરતીકંપ સંબંધી વર્તમાનપત્રોના લેખોનો સંગ્રહ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190109174133/https://earthquakearchive.com/ |date=2019-01-09 }}
* [http://www.earth-quake.org અર્થ-કવેક.ઓઆરજી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190319011408/http://www.earth-quake.org/ |date=2019-03-19 }}
* [http://www.petquake.org PetQuake.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171224152216/http://www.petquake.org/ |date=2017-12-24 }} - પ્રાણીઓની વિચિત્ર અથવા કોઈક લાક્ષણિક વર્તણૂકના આધારે ધરતીકંપની આગાહી કરતું અધિકૃત પીઈટીએસએએએફ (PETSAAF) વ્યવસ્થાતંત્ર લિન્કમાં ભંગાણ 03:33, 2 જૂન 2008 (યુટીસી-UTC)
* [http://carlogesualdo.altervista.org/pagine/terremoto_irpinia_1980.htm ઈટાલીના દક્ષિણ વિસ્તારમાં આવેલા હારબંધ ભૂકંપો - 23 નવેમ્બર 1980, જિસ્યુઅલ્દો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312135706/http://carlogesualdo.altervista.org/pagine/terremoto_irpinia_1980.htm |date=2007-03-12 }}
* [http://earthquake.usgs.gov/eqcenter/recenteqsww/ વિશ્વપટ પર તાજેતરમાં આવેલા ભૂકંપો ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060219130257/http://earthquake.usgs.gov/eqcenter/recenteqsww/ |date=2006-02-19 }}
* [http://www.aus-emaps.com/earthquakesRSS.php ગુગલ નકશા પર તત્ક્ષણ (રીઅલ-ટાઈમ) ભૂકંપો, ઓસ્ટ્રેલિયા અને બાકીનું વિશ્વ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221155200/http://aus-emaps.com/earthquakesRSS.php |date=2009-02-21 }}
* [http://earthquakedb.com ધરતીકંપ સંબંધી માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151123072558/http://earthquakedb.com/ |date=2015-11-23 }} - ગુગલ મેપ્સ અને ગુગલ અર્થ સાથે આંકડાકીય અને અન્ય માહિતીનું વિગતવાર સંકલન
* [http://kharita.rm.ingv.it/Gmaps/rec/en/index.htm ખારિતા ડિજિટલ કાર્ટોગ્રાફી માટેનું આઈએનજીવી (INGV) પોર્ટલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303171522/http://kharita.rm.ingv.it/Gmaps/rec/en/index.htm |date=2009-03-03 }} - (ગુગલ મેપ્સ સાથે મળીને) આઈએનજીવી (INGV) ઈટાલિયન નેટવર્ક દ્વારા છેલ્લા ભૂકંપોની નોંધણી 
* [http://kharita.rm.ingv.it/Gmaps/reg/en/index.htm ખારિતા ડિજિટલ કાર્ટોગ્રાફી માટેનું આઈએનજીવી (INGV) પોર્ટલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318235224/http://kharita.rm.ingv.it/Gmaps/reg/en/index.htm |date=2009-03-18 }} - (ગુગલ મેપ્સ સાથે મળીને) વિસ્તાર મુજબ ઈટાલીની ધરતીકંપ સંવેદનશીલતા 1981-2006 
* [http://qcn.stanford.edu/qcnalpha/maptrigtime.php તાજેતરના ભૂકંપો દર્શાવતો વિશ્વનો ઈન્ટરએકિટવ નકશો &lt;small&gt;(દિવસ/અઠવાડિયું/મહિનો)&lt;/small&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100708054317/http://qcn.stanford.edu/qcnalpha/maptrigtime.php |date=2010-07-08 }} – [[કવેક કેચર નેટવર્ક (ભૂકંપ ઝીલનારું નેટવર્ક)|કવેક કેચર નેટવર્ક]] ([[:en:Quake-Catcher Network|Quake-Catcher Network]]), [[નેટવર્ક કમ્પ્યૂટીંગ માટે બેરકેલીય ઓપન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રકચર|બોઓઆઈએનસી]] ([[:en:Berkeley Open Infrastructure for Network Computing|BOINC]])


{{Geotechnical engineering|state=collapsed}}

[[શ્રેણી:ભૂગોળ]]
[[શ્રેણી:વિજ્ઞાન]]
[[શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન]]</text>
      <sha1>4tto3auv8pyqym6uch55b7m9tw1pv2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3949</id>
    <revision>
      <id>906763</id>
      <parentid>905000</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T20:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="208001" sha1="q8wl0vcvprtk1n89tf5168tpi7e76lj" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન'''[[જર્મન ભાષા|જર્મન]] ([[:en:German language|German]]):{{audio-IPA|help=no|De-Albert Einstein.oga|ˈalbɐt ˈaɪ̯nʃtaɪ̯n|lang=German}};[[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]] ([[:en:English language|English]]):{{IPAEng|ˈælbɝt (-ət) ˈaɪnstaɪn}}(14 માર્ચ 1879 તથા - 18 એપ્રિલ 1955) [[જર્મની]] ([[:en:Germany|Germany]])માં જન્મેલા [[સૈદ્ધાંતિક પદાર્થ વિજ્ઞાન|પદાર્થ વિજ્ઞાની]] ([[:en:theoretical physics|theoretical physicist]]) હતા.તેઓ [[સાપેક્ષવાદની થીયરી|સાપેક્ષવાદ]] ([[:en:theory of relativity|theory of relativity]])ખાસ કરીને [[સામૂહિક ઊર્જામાં સમાનતા|સામૂહિક ઊર્જાની સમાનતા]] ([[:en:mass–energy equivalence|mass–energy equivalence]])ના સિદ્ધાંત માટે જાણીતા છે, જે ''ઈ''=''એમસી''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;ના ગુણાંકમાં વ્યક્ત કરવામાં આવે છે.આઈન્સ્ટાઈનને તેમના પદાર્થ વિજ્ઞાન અને ખાસ કરીને [[ફોટોઈલેક્ટ્રીક અસર]] ([[:en:photoelectric effect|photoelectric effect]])ના કાયદાના સંશોધન માટે 1921માં [[પદાર્થ વિજ્ઞાન (ફિઝિક્સ)માં નોબેલ પારિતોષિક|ફિઝિક્સનું નોબેલ પારિતોષિક]] ([[:en:Nobel Prize in Physics|Nobel Prize in Physics]])મળ્યું હતું. &lt;ref&gt;{{cite web| url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/| title = The Nobel Prize in Physics 1921| access-date = 2007-03-06| publisher = [[Nobel Foundation]]| archive-url = https://www.webcitation.org/5bLXMl1V0?url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/| archive-date = 2008-10-05| url-status = live}}&lt;/ref&gt;

==વિગત==
આઈન્સ્ટાઈને [[સૈદ્ધાંતિક પદાર્થ વિજ્ઞાન]] ([[:en:physics|physics]])ના ક્ષેત્રમાં આપેલા અનેક ફાળામાં [[સાપેક્ષવાદની વિષેશ થીયરી|સાપેક્ષવાદની વિશેષ થીયરી]] ([[:en:special theory of relativity|special theory of relativity]])નો સમાવેશ થાય છે, જે [[યંત્રશાસ્ત્ર (મિકેનિક્સ)|યંત્રશાસ્ત્ર]] ([[:en:mechanics|mechanics]])ને [[ઈલેક્ટ્રોમેગ્નેટિઝમ-ચૂંબકીય બળોનું વિજ્ઞાન|ઈલેક્ટ્રોમેગ્નેટિઝમ]] ([[:en:electromagnetism|electromagnetism]]) સાથે જોડે છે તથા તેમની [[સાપેક્ષવાદની સામાન્ય થીયરી|સાપેક્ષવાદની તેમની સામાન્ય થીયરી]] ([[:en:general theory of relativity|general theory of relativity]])નો આશય [[સાપેક્ષવાદનો સિદ્ધાંત|સાપેક્ષવાદના સિદ્ધાંત]] ([[:en:principle of relativity|principle of relativity]])ને સમાન ન હોય તેવા સિદ્ધાંત સુધી લંબાવવાનો અને [[ગુરુત્વાકર્ષણ]] ([[:en:gravitation|gravitation]])ની નવી થીયરી આપવાનો હતો. તેમની અન્ય નોંધપાત્ર કામગીરીમાં [[શારીરિક સૃષ્ટિ|સાપેક્ષવાદી બ્રહ્માંડ]] ([[:en:physical cosmology|relativistic cosmology]]), [[સૂક્ષ્મ પગલાં]] ([[:en:capillary action|capillary action]]), [[પ્રકાશનું પરાવર્તન]] ([[:en:critical opalescence|critical opalescence]]), [[આંકડાકીય યંત્રશાસ્ત્ર|આંકડાશાસ્ત્રના મિકેનિક્સ]] ([[:en:statistical mechanics|statistical mechanics]])ની [[શાસ્ત્રીય પદાર્થ વિજ્ઞાન|સામાન્ય સમસ્યાઓ]] ([[:en:classical physics|classical problems]]) તથા [[જથ્થાનું યંત્રશાસ્ત્ર|જથ્થાની થીયરી]] ([[:en:Quantum mechanics|quantum theory]])માં તેનો અમલ, [[પરમાણુ]] ([[:en:molecule|molecule]])ની [[બ્રાઉનનો પ્રસ્તાવ|હિલચાલ અંગે બ્રાઉન]] ([[:en:Brownian motion|Brownian movement]]) થીયરીની સમજ, [[પરિવર્તનનો નિયમ|પરમાણુનું પરિવર્તન]] ([[:en:transition rule|atomic transition]]), [[સંભાવના|સંભાવનાઓ]] ([[:en:probability|probabilities]]), [[એકવર્ગીય ગેસ|એકમાર્ગી ગેસ]] ([[:en:monatomic gas|monatomic gas]])ના જથ્થાની થીયરી, નીચા [[રેડિએશન - વિકિરણ|રેડિયેશન]] ([[:en:radiation|radiation]]) સાથે [[પ્રકાશ - લાઈટ|પ્રકાશ]] ([[:en:light|light]])માં રહેલી [[થર્મોડાઈનેમિક્સ|ઉષ્ણતા]] ([[:en:thermodynamics|thermal]])ની માત્રા, ઘટ્ટતા (જેને પગલે [[ફોટોન]] ([[:en:photon|photon]]) થીયરીનો આધાર રચાયો), [[સ્ટિમ્યુલેટેડ ઈમિશન]] ([[:en:stimulated emission|stimulated emission]]) સહિત વિકિરણની થીયરી, [[શાસ્ત્રીય સંગઠિત ફિલ્ડ થીયરી|સર્વગ્રાહી ફિલ્ડ થીયરી]] ([[:en:classical unified field theories|unified field theory]])નો વિચાર તથા ફિઝિક્સના ભૌમિતિકરણનો સમાવેશ થાય છે. 

આઈન્સ્ટાઈને [[આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈનાં વૈજ્ઞાનિક પ્રકાશનોની યાદી|300 કરતાં વધુ વૈજ્ઞાનિક લેખો]] ([[:en:List of scientific publications by Albert Einstein|over 300 scientific works]]) તથા 150 કરતાં વધુ વિજ્ઞાન સિવાયના લેખો પ્રકાશિત કર્યા હતા. &lt;ref&gt;{{cite book | author = Paul Arthur Schilpp, editor | year = 1951 | title = Albert Einstein: Philosopher-Scientist, Volume II | publisher = Harper and Brothers Publishers (Harper Torchbook edition) | location = New York | pages = 730–746}}તેમની વિજ્ઞાન સિવાયની કામગીરીમાં: ''ઝિઓનિઝમ વિશે - પ્રોફેસર આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈનના ભાષણો અન્ય વ્યાખ્યાનો''(1930), &quot;વ્હાય વૉર? &quot; સમાવેશ થાય છે. (1933, સહ-લેખક [[સિગમન્ડ ફ્રોડ|સિગમન્ડ ફ્રોઈડ]] ([[:en:Sigmund Freud|Sigmund Freud]])).''ધ વર્લ્ડ એઝ આ સી ઈટ'' (1934), ''આઉટ ઑફ માય લેઈટર યર્સ ''(1950) તથા સામાન્ય વાચક માટે વિજ્ઞાન અંગેનું પુસ્તક, ''[[ફિઝિક્સની ઉત્ક્રાંતિ|ધ ઈવોલ્યુશન ઑફ ફિઝિક્સ]] ([[:en:The Evolution of Physics|The Evolution of Physics]]) ''(1938, સહ-લેખક [[લીઓપોલ્ડ ઈનફિલ્ડ]] ([[:en:Leopold Infeld|Leopold Infeld]]))&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/einstein-bio.html|title=Albert Einstein&amp;nbsp;— Biography|access-date=2007-03-07|publisher=[[Nobel Foundation]]}}&lt;/ref&gt;1999માં [[ટાઈમ (સામયિક)|&quot;ટાઈમ&quot;]] ([[:en:Time (magazine)|''Time'']]) સામયિકે તેમને &quot;[[પર્સન ઑફ ધ સેન્ચ્યુરી]] ([[:en:Person of the Century|Person of the Century]])&quot; જાહેર કર્યા હતા. અત્યંત વિશાળ અર્થ અને સંદર્ભમાં &quot;આઈન્સ્ટાઈન&quot; નામ [[જીનિયસ - વિચક્ષણ વ્યક્તિ|જીનિયસ]] ([[:en:genius|genius]])નું સમાનાર્થી થઈ ગયું છે.{{Fact|date=February 2009}}

== યુવાવસ્થા અને શિક્ષણ ==
આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન જર્મન સામ્રાજ્યના વુટ્ટમબર્ગનું કિંગડમમાં ઉલ્મ ખાતે એક યહુદી પરિવારમાં 14 માર્ચ 1879ના રોજ જન્મ્યા હતા. તેમના પિતા હર્મન આઈન્સ્ટાઈન એક સેલ્સમેન અને એન્જિનિયર હતા. તેમનાં માતાનું નામ પોલીન કોચ હતું.1880માં તેમનો પરિવાર સ્થળાંતર કરી મ્યુનિચ ગયો જ્યાં તેમના પિતા અને તેમના કાકાએ એલ્કટ્રોટેકનીશ ફેબ્રિક જે. આઈન્સ્ટાઈન એન્ડ કુ. નામની કંપની સ્થાપી. આ કંપની ડાયરેક્ટ કરન્ટ પર આધારિત ઈલેક્ટ્રીકલ સાધનો બનાવતી હતી. તેમના કાકા જેકબ હેરમાન નો પણ વિધ્યુત ઉપકરણ નો ધન્ધો હતો.

આઈન્સ્ટાઈન પરિવાર યહુદી ધર્મ પાળતો નહોતો, અને આલ્બર્ટે કેથોલિક સ્કૂલમાં શિક્ષણ લીધું હતું. આઈન્સ્ટાઈનને પ્રારંભમાં ભાષાની મુશ્કેલી પડતી છતાં પ્રાથમિક શાળામાં તેઓ સૌથી હોંશિયાર વિદ્યાર્થી હતા.

તેમનો પરિવાર ઈટાલી સ્થળાંતર કરી ગયો તે પહેલાં 1893માં (14 વર્ષની ઉંમરે) આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈને પૂરતું શિક્ષણ લઈ લીધું હતું.
આઈન્સ્ટાઈન પાંચ વર્ષના હતા ત્યારે તેમના પિતાએ તેમને નાનકડું હોકાયંત્ર બતાવ્યું હતું. આઈન્સ્ટાઈનને સમજાયું કે અગાઉ જેને ખાલી હોવાનું માનતા તે ખાલી જગ્યામાં કંઈક તો હશે, ત્યાં હલનચલન કરતો કાંટો હતો અને પાછળથી તેમણે એક નિવેદનમાં કહ્યું હતું કે એ અનુભવે તેમના મનમાં &quot;ઊંડી અને કાયમી છાપ&quot; છોડી હતી.તેમની માતાના આગ્રહથી તેમણે છ વર્ષની ઉંમરે વાયોલિન શીખવાનું શરુ કર્યું, અને તેમને નહિ ગમતું હોવા છતાં અને શીખવાનું છોડી દીધું હોવા છતાં પાછળથી તેમને વોલ્ફગેન્ગ એમેન્ડયુસ મોઝાર્ટ વાયોલિન સોનાટામાં ખૂબ આનંદ આવતો. થોડા મોટા થયા પછી આઈન્સ્ટાઈને મોડલ શારીરિક તથા યાંત્રિક સાધનો બનાવવાનું શરુ કર્યું અને ગણિતમાં તેમની પ્રતિભા સ્પષ્ટ દેખાવા લાગી. 

1889માં તેમના પારિવારિક મિત્ર અને મેડિકલના વિદ્યાર્થી ડુડલે હર્સબેક, &quot;આઈન્સ્ટાઈન એઝ એ સ્ટુડન્ટ&quot;, કેમેસ્ટ્રી અને કેમિકલ બાયોલોજી વિભાગ, હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટી, કેમ્બ્રિજ, એમએ, યુએસએ, પાના નં. 3, વેબ - હાર્વર્ડકેમ-આઈન્સ્ટાઈન-પીડીએફ] અબાઉટ મેક્સ ટેલમુડે છ વર્ષ સુધી દર ગુરુવારે મુલાકાત લીધી હતી. મેક્સ ટેલમુડે તે સમયે 10 વર્ષની ઉંમરના આઈન્સ્ટાઈનને વિજ્ઞાન, ગણિતના ચાવીરુપ સિદ્ધાંતો તથા ઈમાન્યુઅલ કેન્ટટિક ઑફ પ્યોર રીઝન' અને [[યુક્લીડ|યુક્લીડના]] ([[:en:Euclid|Euclid's]]) ''[[યુક્લીડનાં એલિમેન્ટ્સ|એલિમેન્ટ્સ]] ([[:en:Euclid's Elements|Elements]])'' સહિત ફિલોસોફી પુસ્તકો વિશે માહિતી આપી. (આઈન્સ્ટાઈન તેને &quot;ભૂમિતિનું નાનું પવિત્ર પુસ્તક&quot; કહેતા.&lt;ref name=HarvChemAE/&gt;યુક્લીડમાંથી આઈન્સ્ટાઈન [[તાર્કિક તર્ક]] ([[:en:deductive reasoning|deductive reasoning]]) સમજવા લાગ્યા અને 12 વર્ષની ઉંમર સુધીમાં તેમણે યુક્લીડના સમયની ભૂમિતિ ([[:en:Euclidean geometry|Euclidean geometry]]) શીખી લીધી હતી. આ પછી તરત જ તેમણે( [[કેલ્ક્યુલસ|અતિસૂક્ષ્મ કેલ્ક્યુલસ]]) ([[:en:calculus|infinitesimal calculus]]) વિશે સંશોધન શરુ કરી દીધું.

કિશોરાવસ્થાના પ્રારંભે આઈન્સ્ટાઈન [[લ્યુટપોલ્ડ જીમ્નેસિયમ]] ([[:en:Luitpold Gymnasium|Luitpold Gymnasium]]) જતા.તેમના પિતા આઈન્સ્ટાઈનને [[ઈલેક્ટ્રીકલ એન્જિનિયરિંગ|ઈલેક્ટ્રીકલ એન્જિનિયર]] ([[:en:electrical engineering|electrical engineering]]) બનાવવા માગતા હતા પરંતુ આઈન્સ્ટાઈન સત્તાવાળાઓ સાથે ઘર્ષણમાં ઉતર્યા અને શાળાકીય શિક્ષણ પ્રત્યે નારાજગી વ્યક્ત કરી.પછીથી તેમણે લખ્યું હતું કે [[ગોખવાની પદ્ધતિ દ્વારા અભ્યાસ|ગોખવાની શિક્ષણ પદ્ધતિ]] ([[:en:rote learning|rote learning]])ને કારણે શીખવાની પ્રક્રિયા અને રચનાત્મક વિચારો ખોવાઈ ગયા છે.

1894માં આઈન્સ્ટાઈન 15 વર્ષના હતા ત્યારે તેમના પિતાનો વ્યવસાય પડી ભાંગ્યો, કેમકે [[કરન્ટની સ્થિતિ બદલવી|ઓલ્ટર્નેટિંગ કરન્ટ]] ([[:en:alternating current|alternating current]]) (એસી) સામે ડીસી [[વૉર ઑફ કરન્ટ્સ]] ([[:en:War of Currents|War of Currents]]) હારી ગયું હતું.વ્યવસાયની શોધમાં આઈન્સ્ટાઈન પરિવારે [[ઈટલી|ઈટાલી]] ([[:en:Italy|Italy]])માં પહેલા [[મિલાન]] ([[:en:Milan|Milan]])ખાતે અને ત્યારબાદ થોડા મહિના પછી [[પાવિઆ]] ([[:en:Pavia|Pavia]]) સ્થળાંતર કર્યું. આ સમય દરમિયાન આઈન્સ્ટાઈને તેમનો પ્રથમ વૈજ્ઞાનિક લેખ &quot;[[ચૂંબકીય ક્ષેત્ર|ચૂંબકીય ક્ષેત્રો]] ([[:en:magnetic field|Magnetic Fields]])માં [[ઈથર (અવકાશ)ની થીયરી|ઈથર]] ([[:en:aether theories|Aether]])ની સ્થિતિની તપાસ&quot; લખ્યો. &lt;ref&gt;{{cite web
| last =Mehra
| first =Jagdish
| title =Albert Einstein's first paper
| work =
| publisher =
| date =
| url =http://www.worldscibooks.com/phy_etextbook/4454/4454_chap1.pdf
| format =PDF
| access-date =2007-03-04
| archive-date =2008-09-09
| archive-url =https://web.archive.org/web/20080909204640/http://www.worldscibooks.com/phy_etextbook/4454/4454_chap1.pdf
| url-status =dead
}}&lt;/ref&gt;
હાઈસ્કૂલનું શિક્ષણ પૂરું કરવા આઈન્સ્ટાઈન મ્યુનિચમાં રહી ગયા, પરંતુ 1895ની વસંત ઋતુમાં તેઓ પરિવાર સાથે રહેવા પાવિઆ ગયા, આ માટ તેમણે સ્કૂલમાં ડોક્ટરી પ્રમાણપત્ર આપ્યું હતું. 

સ્કૂલનું શિક્ષણ પૂરું કરવાને બદલે આઈન્સ્ટાઈને [[સ્વિટ્ઝરલેન્ડ]] ([[:en:Switzerland|Switzerland]])ના [[ઝુરિચ]] ([[:en:Zürich|Zürich]])માં [[ઈ ટી એચ|ઈડીગ્નોશી પોલિટેકનિક સ્કૂલ (પાછળથી ઈડીગ્નોશી ટેકનિક હાઈસ્કૂલ - ઈટીએચ)]] ([[:en:ETH|Eidgenössische Polytechnische Schule (later Eidgenössische Technische Hochschule (ETH))]])માં સીધી અરજી કરવાનો નિર્ણય લીધો. સ્કૂલનું પ્રમાણપત્ર નહિ હોવાને કારણે તેમણે એન્ટ્રસ પરીક્ષા આપવી પડી. એ પરીક્ષામાં ગણિત અને ફિઝિક્સમાં નોંધપાત્ર માર્ક મેળવવા છતાં તે પાસ ન થઈ શક્યા.&lt;ref&gt;{{Citation | last=Highfield | first=Roger | coauthors=Carter, Paul | title=The Private Lives of Albert Einstein | publisher=[[Faber and Faber]] | year=1993 | location=London | isbn=0-571-17170-2 | page=21}}&lt;/ref&gt;આઈન્સ્ટાઈને લખ્યું કે એ જ વર્ષે, 16 વર્ષની ઉંમરે તેમણે તેમનો પ્રખ્યાત [[વૈચારિક પ્રયોગ]] ([[:en:thought experiment|thought experiment]]) કર્યો, જેમાં લાઈટના બીમ{{Harv|Einstein|1979}}ની બાજુમાં ટ્રાવેલિંગની કલ્પના કરવામાં આવી હતી. 

આઈન્સ્ટાઈન પરિવારે આલ્બર્ટને માધ્યમિક શિક્ષણ પૂરું કરવા સ્વિટ્ઝરલેન્ડના [[આરાઉ]] ([[:en:Aarau|Aarau]]) મોકલ્યા.પ્રોફેસર જોસ્ટ વિન્ટેલરના પરિવાર સાથેના રોકાણ દરમિયાન તેઓ એ પરિવારની દીકરી મારિઆના પ્રેમમાં પડ્યા. (આલ્બર્ટનાં બહેન [[માજા આઈન્સ્ટાઈન|માજા]] ([[:en:Maja Einstein|Maja]]) એ પછીથી પોલ વિન્ટેલર સાથે લગ્ન કર્યા.)&lt;ref&gt;{{Harvtxt|Highfield|1993|pp=21,31,56–57}}&lt;/ref&gt;આરાઉમાં આઈન્સ્ટાઈન [[જેમ્સ ક્લાર્ક મેક્સવેલ|મેક્સવેલની]] ([[:en:James Clerk Maxwell|Maxwell's]]) [[ઈલેક્ટ્રો મેગ્નેટિક થીયરી|ઈલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક થીયરી]] ([[:en:electromagnetic theory|electromagnetic theory]]) ભણ્યા. તેઓ 17 વર્ષની ઉંમરે સ્નાતક થયા અને [[જર્મનીમાં લશ્કરી સેવા માટે ભરતી|લશ્કરી સેવા]] ([[:en:Conscription in Germany|military service]])માં જવાનું ટાળવા માટે તેમના પિતાની મંજૂરીથી [[જર્મન નાગરિકત્વ|જર્મન કિંગડમ વૃટ્ટમબર્ગના નાગરિકત્વનો]] ([[:en:German citizenship|citizenship in the German Kingdom of Württemberg]]) ત્યાગ કર્યો અને છેવટે 1896માં ઝુરિચમાં પોલિટેકનિક ખાતે ગણિત અને ફિઝિક્સમાં એડમિશન લીધું. મારિઆ વિન્ટેલર શિક્ષિકાની નોકરી માટે [[ઓલ્સબર્ગ, સ્વિટ્ઝરલેન્ડ|સ્વિટ્ઝરલેન્ડના ઓલ્સબર્ગ]] ([[:en:Olsberg, Switzerland|Olsberg, Switzerland]])માં ગયાં. 

એ જ વર્ષે, આઈન્સ્ટાઈનનાં ભાવિ પત્ની [[મિલેવા મેરિક]] ([[:en:Mileva Marić|Mileva Marić]]) પણ ગણિત અને ફિઝિક્સ ભણવા પોલિટેકનિકમાં દાખલ થયાં. એ જૂથમાં તેઓ એકલા મહિલા હતાં. ત્યારપછીના થોડા વર્ષમાં આઈન્સ્ટાઈન અને મેરિકની મિત્રતા રોમાન્સમાં પરિણમી.1900ની સાલમાં ગણિત અને ફિઝિક્સ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ssqq.com/archive/alberteinstein.htm|title=A Brief Biography of Albert Einstein|month=April|year=2005|access-date=2007-06-11}}&lt;/ref&gt;માં ડિપ્લોમા સાથે આઈન્સ્ટાઈન સ્નાતક થયા, જ્યારે મેરિક તેમની છેલ્લી પરીક્ષામાં પાસ થયાં નહિ. એ જ વર્ષે આઈન્સ્ટાઈનના મિત્ર [[માઈકલ બેસો|મિશેલ બેસો]] ([[:en:Michele Besso|Michele Besso]])એ તેમને [[અર્ન્સ્ટ મેક]] ([[:en:Ernst Mach|Ernst Mach]]) ના સંશોધનની માહિતી આપી.ત્યારપછીના વર્ષે આઈન્સ્ટાઈને પ્રતિષ્ઠિત'' [[એનાલીન ડેર ફિઝિક|એનાલેન ડેર ફિઝિક]] ([[:en:Annalen der Physik|Annalen der Physik]])''માં [[કેલિપરી એક્શન|કેલિઆરી ફોર્સિસ]] ([[:en:capillary action|capillary forces]]) ઓફ એ સ્ટ્રો{{Harv|Einstein|1901}} ઉપર એક પેપર પ્રકાશિત કર્યું. 21 ફેબ્રુઆરી 1901ના રોજ તેમને [[સ્વીસ-નાગરિકત્વ#નેચરલાઈઝેશન|સ્વીસ નાગરિકત્વ]] ([[:en:Swiss_citizenship#Naturalisation|Swiss citizenship]]) મળ્યું, જે તેમણે કદી પાછું આપ્યું નહિ.&lt;ref&gt;{{cite web | title=Einstein's nationalities at einstein-website.de | url=http://www.einstein-website.de/z_information/variousthings.html#national | dateformat=mdy | access-date=4 October 2006 | archive-date=22 જુલાઈ 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110722183129/http://www.einstein-website.de/z_information/variousthings.html#national | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== પેટન્ટ ઓફિસ ==

સ્નાતક થયા પછી આઈન્સ્ટાઈનને શિક્ષક તરીકે નોકરી મળી નહીં.લગભગ બે વર્ષ સુધી તપાસ કર્યા પછી તેમના એક ભૂતપૂર્વ સહાધ્યાયીના પિતાએ તેમને [[બર્ન]] ([[:en:Berne|Berne]])માં [[સ્વીસ ફેડરલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઈન્ટલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી|ફેડરલ ઓફિસ ફોર ઈન્ટલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી]] ([[:en:Swiss Federal Institute of Intellectual Property|Federal Office for Intellectual Property]]), &lt;ref&gt;હવે ધ{{cite web | title=Swiss Federal Institute of Intellectual Property | url=http://www.ipi.ch/E/institut/i1.shtm | dateformat=mdy | access-date=16 October 2006 | archive-date=28 સપ્ટેમ્બર 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070928123827/http://www.ipi.ch/E/institut/i1.shtm | url-status=dead }}ત્યાં પણ જૂઓ{{cite web| title=FAQ about Einstein and the Institute| url=http://www.ipi.ch/E/institut/i1094.shtm| access-date=2009-06-08| archive-date=2007-09-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20070928123835/http://www.ipi.ch/E/institut/i1094.shtm| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;પેટન્ચ ઓફિસ ખાતે આસિસ્ટન્ટ [[પેટન્ટ નિરીક્ષક|નિરીક્ષક]] ([[:en:patent examiner|examiner]]) તરીકે નોકરી મેળવવામાં મદદ કરી. તેમની જવાબદારી ઈલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક સાધનો માટેની [[પેટન્ટની અરજી|પેટન્ટ અરજી]] ([[:en:patent application|patent application]])ઓની ચકાસણી કરવાની હતી.આઈન્સ્ટાઈને પ્રમોશન માટેની પરીક્ષા પાસ કરી લીધી હોવા છતાં તેઓ &quot;મશીન ટેકનોલોજીની સંપૂર્ણ જાણકારી&quot; મેળવે ત્યાં સુધી 1903માં તેમની સ્વીસ પેટન્ટ ઓફિસની પોસ્ટ કાયમી કરવામાં આવી.&lt;ref name=&quot;GalisonClocks&quot;&gt;[[પીટર ગેલિસન]] ([[:en:Peter Galison|Peter Galison]]), આઈન્સ્ટાઈન્સ ક્લોક્સ: ધ ક્વેશ્ચન ઓફ ટાઈમ ''મહત્વની તપાસ'' 26, નો.2 (વિન્ટર 2000): 355-389.&lt;/ref&gt;

બર્નમાં જે મિત્રો થયા તેમની સાથે આઈન્સ્ટાઈને વિજ્ઞાન અને ફિલોસોફીના વિષયોની ચર્ચા કરવા સાપ્તાહિક ચર્ચા ક્લબની રચના કરી, જેને મજાકમાં &quot;ધ [[ઓલિમ્પિયા એકેડમી]] ([[:en:Olympia Academy|Olympia Academy]])&quot; નામ આપવામાં આવ્યું હતું. તેમના વાચનમાં [[હેનરી પોનકેર|પોઈનકેર]] ([[:en:Henri Poincaré|Poincaré]]), [[અર્ન્સ્ટ મેક|મેક]] ([[:en:Ernst Mach|Mach]]), તથા [[ડેવિડ હુમ|હુમ]] ([[:en:David Hume|Hume]]) નો સમાવેશ થતો હતો જેમણે આઈન્સ્ટાઈનના વૈજ્ઞાનિક અને ફિલોસોફિકલ દ્રષ્ટિકોણને પ્રભાવિત કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;GalisonClocksMaps&quot;&gt;{{cite book
| last = Galison
| first = Peter
| authorlink = Peter Galison
| title = Einstein's Clocks, Poincaré's Maps: Empires of Time
| url = https://archive.org/details/einsteinsclocksp0000gali
| publisher = W.W. Norton
| location = New York
| year = 2003
| isbn = 0393020010 }}&lt;/ref&gt; 

આ ગાળા દરમિયાન આઈન્સ્ટાઈનને ફિઝિક્સના સમુદાય સાથે કોઈ સીધો અંગત સંબંધ નહોતો.&lt;ref&gt;ઈ.જી. (અર્થાત){{Citation | last = Pais | first = Abraham | author-link = Abraham Pais | year = 1982 | title = Subtle is the Lord. The Science and the Life of Albert Einstein | publisher = Oxford University Press | id = ISBN 0-19-520438-7 | page = 17 }}&lt;/ref&gt;પેટન્ટ ઓફિસ ખાતે તેમનું મોટાભાગનું કામ ઈલેક્ટ્રીકલ સિગ્નલ્સનું ટ્રાન્સમિશન તથા સમયના ઈલેક્ટ્રીકલ-મિકેનિકલ સિંક્રોનાઈઝેશનને લગતા પ્રશ્નો સંબંધીત હતું, આ બંને ટેકનિકલ સમસ્યાઓ [[વૈચારિક પ્રયોગ|વૈચારિક પ્રક્રિયા]] ([[:en:thought experiment|thought experiment]])માં રહસ્યમય રીતે જોવા મળતી, જેને પગલે આઈન્સ્ટાઈને પ્રકાશના લક્ષણ તથા અવકાશ અને સમય વચ્ચેના મૂળભૂત જોડાણ અંગે આત્યંતિક તારણો કાઢ્યા.&lt;ref name=&quot;GalisonClocks&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GalisonClocksMaps&quot;/&gt;

== લગ્ન અને પારિવારિક જીવન ==
આઈન્સ્ટાઈન અને [[મિલેવા મેરિક]] ([[:en:Mileva Marić|Mileva Marić]])ને એક દીકરી હતી જેને તેઓ [[લિસેરલ આઈન્સ્ટાઈન|લિસેરલ]] ([[:en:Lieserl Einstein|Lieserl]]) કહેતા. તેનો જન્મ 1902ના પ્રારંભિક મહિનાઓમાં સંભવત: [[નોવી સેડ]] ([[:en:Novi Sad|Novi Sad]]) ખાતે થયો હતો. &lt;ref&gt;આઈન્સ્ટાઈનના મેરિક સાથેના પત્રો ઉપરથી આ તારણ કાઢવામાં આવ્યું છે. લિસેરલનો પ્રથમ ઉલ્લેખ આઈન્સ્ટાઈને મેરિકને લખેલા પત્રમાં છે (લિસેરલના જન્મ સમયે મેરિક નોવી સેડમાં અથવા તેની નજીક તેમના પરિવાર સાથે હતાં) તા. 4 ફેબ્રુઆરી 1902 (''સંકલિત પેપરો'' વોલ્યુમ 1, ડોક્યુમેન્ટ 134)&lt;/ref&gt;1903 પછી તેણીનું ભાવિ અનિશ્ચિત છે. 

આઈન્સ્ટાઈને 6 જાન્યુઆરી 1903ના રોજ મિલેવા સાથે લગ્ન કર્યા, જોકે આ લગ્ન સામે તેમની માતાનો વિરોધ હતો, તેમને સર્બ નાગરિકો પ્રત્યે પૂર્વગ્રહ હતો અને માનતાં કે મેરિક &quot;મોટી ઉંમરની&quot; અને &quot;શારીરિક રીતે અશક્ત લાગતી&quot;&lt;ref&gt;{{Harvtxt|Highfield|1993|pp=54,58}}&quot;મિલેવા યહુદી નથી એ બાબતની તેને પરવા હોય તેવું લાગતું નહોતું&quot;&lt;/ref&gt; &lt;!-- following cite url does not mention Pauline Einstein, precise url required: --&gt;&lt;ref&gt;{{Citation | author = Oregon Public Broadcasting | year = 2003 | url = http://www.pbs.org/opb/einsteinswife/ | title = Einstein's Wife: The Life of Mileva Maric Einstein | publisher = Public Broadcasting Service | access-date = 2006-11-8 | archivedate = 2015-05-12 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150512054746/http://www.pbs.org/opb/einsteinswife/ }}આ વેબસાઈટ, આ જ નામની વિવાદાસ્પદ ગેરાલ્ડીન હિલ્ટન ડોક્યુમેન્ટરીની કમ્પેનિયન છે, તે ઐતિહાસિક ખરાઈ માટે હાલ સમીક્ષા હેઠળ છે. (જૂઓ{{Citation | last=Getler | first=Michael | date=15 December 2006 | journal=PBS Ombudsman | title=Einstein’s Wife: The Relative Motion of ‘Facts’ | url=http://www.pbs.org/ombudsman/2006/12/einsteins_wife_the_relative_motion_of_facts.html | access-date=2007-03-25 }})&lt;/ref&gt;તે સમયે તેમનો સંબંધ અંગત અને બૌદ્ધિક ભાગીદારીનો હતો.તેમને લખેલા પત્રમાં આઈન્સ્ટાઈને મેરિકને &quot;મને સમાંતર વ્યક્તિ અને હું છું એટલી જ મજબૂત અને સ્વતંત્ર વ્યક્તિ&quot; તરીકે ઓળખાવ્યાં હતાં. &lt;ref&gt;આઈન્સ્ટાઈને 3 ઓક્ટોબર 1900ના રોજ મેરિકને લખેલો પત્ર (''સંકલિત પેપરો'' વોલ. 1, ડોક્યુમેન્ટ 79).&lt;/ref&gt;મેરિકે આઈન્સ્ટાઈનની કામગીરી ઉપર પ્રભાવ પાડ્યો હતો કે નહિ તે બાબતે ચર્ચા થઈ રહી છે, જોકે, મોટાભાગના ઇતિહાસકારોને નથી લાગતું કે મેરિકે કોઈ મોટો સહયોગ આપ્યો હોય. &lt;ref&gt;{{cite web | title= Arguing about Einstein's wife (April 2004) - Physics World&amp;nbsp;— PhysicsWeb (See above) | url= http://physicsweb.org/articles/world/17/4/2 | dateformat= mdy | access-date= 21 November 2005 | author= Alberto A Martínez | archive-date= 8 જાન્યુઆરી 2006 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060108061728/http://physicsweb.org/articles/world/17/4/2 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.esterson.org/milevamaric.htm |title=Mileva Marić: Einstein’s Wife |access-date=2007-02-23 |author=Allen Esterson |archive-date=2007-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070207010945/http://www.esterson.org/milevamaric.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://philoscience.unibe.ch/lehre/winter99/einstein/Stachel1966.pdf |title=“Albert Einstein and Mileva Maric. A Collaboration That Failed to Develop” in: ''Creative Couples in the Sciences'', H. M. Pycior et al. (ed) |access-date=2007-02-23 |author=John Stachel |format=PDF |archive-date=2004-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040928162542/http://philoscience.unibe.ch/lehre/winter99/einstein/Stachel1966.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;14 મે 1904ના રોજ આલ્બર્ટ અને મિલેવાના પ્રથમ પુત્ર [[હેન્સ આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન]] ([[:en:Hans Albert Einstein|Hans Albert Einstein]])નો જન્મ [[સ્વિટ્ઝરલેન્ડ]] ([[:en:Switzerland|Switzerland]])ના [[બર્ન]] ([[:en:Berne|Berne]])માં થયો. તેમનો બીજા પુત્ર [[એડવર્ડ આઈન્સ્ટાઈન|એડવર્ડ]] ([[:en:Eduard Einstein|Eduard]])નો જન્મ [[ઝુરિચ]] ([[:en:Zurich|Zurich]])માં 28 જુલાઈ 1910ના રોજ થયો હતો. 

આલ્બર્ટ અને મેરિક પાંચ વર્ષ અલગ રહ્યાં પછી તેમની વચ્ચે 14 ફેબ્રુઆરી 1919ના રોજ છૂટાછેડા થયા.તે વર્ષની 2 જૂને આઈન્સ્ટાઈને [[એલ્સા આઈન્સ્ટાઈન|એલ્સા લોવેન્થલ]] ([[:en:Elsa Einstein|Elsa Löwenthal]]) (ની આઈન્સ્ટાઈન), સાથે લગ્ન કર્યા, જેણે આઈન્સ્ટાઈનની માંદગી દરમિયાન તેમની સારવાર કરી એલ્સા આલ્બર્ટની માતૃપક્ષે ફર્સ્ટ કઝીન અને પિતૃપક્ષે [[સેકન્ડ કઝીન]] ([[:en:second cousin|second cousin]]) હતી. એ બંનેએ સાથે મળીને એલ્સાના પ્રથમ લગ્નથી થયેલી દીકરીઓ મોર્ગોટ તથા ઈલ્સેનો ઉછેર કર્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.einstein-website.de/biographies/einsteinelsa_content.html|title=Short life history: Elsa Einstein|access-date=2007-06-11|archive-date=2017-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803204554/http://www.einstein-website.de/biographies/einsteinelsa_content.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;જોકે તેમને બંનેને કોઈ બાળકો થયાં નહિ.

== ''એનુસ મિરાબિલિસ'' તથા સ્પેશિયલ રિલેટિવિટી ==
[[ચિત્ર:Einstein patentoffice.jpg|thumb|upright|આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન, 1905]]
1905માં આઈન્સ્ટાઈન પેટન્ટ ઓફિસમાં કામ કરતા હતા ત્યારે તેમણે અગ્રણી જર્મન ફિઝિક જર્નલ ''[[એનાલીન ડેર ફિઝિક|એનાલેન ડેર ફિઝિક]] ([[:en:Annalen der Physik|Annalen der Physik]])''માં ચાર પેપરો પ્રકાશિત કર્યા હતા. આ એજ પેપરો ચે જેને ઇતિહાસ ''[[એનુસ મિરાબિલિસ પેપરો]] ([[:en:Annus Mirabilis Papers|Annus Mirabilis Papers]]) ''તરીકે ઓળખાવે છે. 
* પાર્ટિક્યુલેટ નેચર ઓફ લાઈટ અંગેના તેમના પેપરમાં એવો વિચાર વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો હતો કે કેટલાક પ્રાયોગિક પરિણામો, ખાસ કરીને [[ફોટોઈલેક્ટ્રીક અસર]] ([[:en:photoelectric effect|photoelectric effect]])ને એવા સિદ્ધાંતથી સમજી શકાય કે લાઈટ ઊર્જાના અલગ પેકેટોના([[ક્વોન્ટા]] ([[:en:quanta|quanta]])) સ્વરુપમાં મેટર સાથે ઈન્ટરેક્ટ કરે છે, આ વિચાર [[મેક્સ પ્લેન્ક]] ([[:en:Max Planck|Max Planck]]) દ્વારા 1900માં સંપૂર્ણ આંકડાકીય ફેરફારો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો, અને તે લાઈટ અંગેની વર્તમાન થીયરીઓથી વિરોધી જણાય છે.{{harv|Einstein|1905a}}
* [[બ્રાઉનનો પ્રસ્તાવ|બ્રાઉનના પ્રસ્તાવ]] ([[:en:Brownian motion|Brownian motion]]) અંગેના તેમના પેપરમાં નાના કણોની અસ્થાયી હિલચાલ વિશે સમજ આપવામાં આવી હતી જે મોલેક્યુલર એક્શનના સીધા પુરાવા રુપ હતી, આમ [[પરમાણુ થીયરી]] ([[:en:atomic theory|atomic theory]])ને તે ટેકો આપતા હતા. {{harv|Einstein|1905c}}
* 	 તેમના પદાર્થોના વહન અંગેના પેપર [[ઈલેક્ટ્રોડાઈનેમિક્સ|ઈલેક્ટ્રોડાયનેમિક્સ]] ([[:en:electrodynamics|electrodynamics]])માં [[વિશેષ સાપેક્ષવાદ|સ્પેશિયલ રિલેટિવિટી]] ([[:en:special relativity|special relativity]])ની ક્રાંતિકારી થીયરી રજૂ કરવામાં આવી હતી જેમાં દર્શાવવામાં આવ્યું હતું કે [[પ્રકાશની ગતિ|પ્રકાશની ઝડપ]] ([[:en:speed of light|speed of light]]) જોવાની સ્વતંત્રતા જોનારની ગતિ ઉપર આધાર રાખે છે અને તે માટે ગતિ [[રીલેટિવિટી ઓફ સિમલ્ટેનિઅટી|નીતિનિયમોના ઉલ્લંઘનની માન્યતા]] ([[:en:Relativity of simultaneity|notion of simultaneity]])માં મૂળભૂત ફેરફાર કરવાની જરૂર છે.તેના પરિણામોમાં ગતિ કરતાં તત્વોની [[સ્પેસટાઈમ|ટાઈમ સ્પેસ ફ્રેમ]] ([[:en:Spacetime|time-space frame]]) [[સમયનો વિસ્તાર|સ્લોઈંગ ડાઉન]] ([[:en:Time dilation|slowing down]]) તથા [[લંબાઈનું સંકોચન|કોન્ટ્રેક્ટિંગ]] ([[:en:Length contraction|contracting]]) (ગતિની દિશામાં) જોનારની ફ્રેમને અનુરુપ બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.આ પેપરમાં એવી પણ દલીલ કરવામાં આવી હતી કે [[પ્રકાશમય ઈથર|લુમિનિફેરસ ઈથર]] ([[:en:luminiferous aether|luminiferous aether]])નો વિચાર જે તે સમયે ફિઝિક્સમાં એક અગ્રણી થીયરીનો ભાગ હતો તે તદન નકામો હતો.{{harv|Einstein|1905d}}
* [[સામૂહિક ઊર્જાને સમકક્ષ]] ([[:en:mass–energy equivalence|mass–energy equivalence]]) અંગેના પોતાના પેપરમાં (જે અગાઉ એક નિશ્ચિત વિચાર ગણવામાં આવતો), આઈન્સ્ટાઈને જે તારણ કાઢ્યું તે વીસમી સદીના સૌથી જાણીતા સવાલ તરીકે ઓળખાય છે. ''ઈ'' અને એનબીએસપી, = અને એનબીએસપી, ''એમસી'' &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Citation | last = Hawking | first = S. W. | author-link = Stephen Hawking | year = 2001 | title = The Universe in a Nutshell | publisher = Bantam Books | isbn = 0-55-380202-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EfB&quot;&gt;{{Citation | last = Schwartz | first = J. | last2 = McGuinness | first2 = M. | year = 1979 | title = Einstein for Beginners | publisher = Pantheon Books | isbn = 0-39-450588-3}}&lt;/ref&gt;આ સૂચવે છે કે નાના સમૂહોને ઊર્જાના મોટા સમૂહોમાં [[સામૂહિક ઊર્જાને સમકક્ષ|તબદીલ]] ([[:en:mass-energy equivalence|converted]]) કરી શકાય છે અને [[પરમાણુ ઊર્જા]] ([[:en:nuclear power|nuclear power]])ના વિકાસનો અગાઉથી સંકેત મેળવી શકાય છે.{{harv|Einstein|1905e}}

આજે તો તમામ પેપર ઘણી મોટી સફળતા તરીકે ગણવામાં આવે છે, અને તેથી 1905ને આઈન્સ્ટાઈનના [[એનુસ મિરાબિલિસ|શ્રેષ્ઠ વર્ષ]] ([[:en:Annus mirabilis|Wonderful Year]]) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.જોકે, તે સમયે મોટાભાગના ભૌતિક વિજ્ઞાનીઓએ તેના મહત્વની નોંધ નહોતી લીધી, અને જે લોકોએ તેની નોંધ લીધે તેમણે એ સિદ્ધાંતને સીધીસીધો ફગાવી દીધો હતો.આ પૈકી કેટલાક સંશોધન, જેમ કે થીયરી ઑફ લાઈટ ક્વોન્ટા, વર્ષો સુધી વિવાદાસ્પદ રહ્યા.&lt;ref&gt;સાપેક્ષવાદના સિદ્ધાંતને વિશ્વમાં જે પ્રતિભાવો મળ્યા અને તેને જે વિવાદોનો સામનો કરવો પડ્યો તે માટે થોમસ એફ. ગ્લીકના લેખો જૂઓ, ''ધ કમ્પેરેટિવ રીસેપ્શન ઑફ રીલેટિવિટી'' (ક્લુવર એકેડેમિક પબ્લિશર્સ, 1987), આઈએસબીએન 9027724989&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation | last = Pais | first = Abraham | author-link = Abraham Pais | year = 1982 | title = Subtle is the Lord. The Science and the Life of Albert Einstein | publisher = Oxford University Press | pages = 382–386 | id = ISBN 0-19-520438-7 }}&lt;/ref&gt;

26 વર્ષની ઉંમરે એક્સપરિમેન્ટર ફિઝિક્સના પ્રોફેસર [[આલ્ફ્રેડ ક્લેનર]] ([[:en:Alfred Kleiner|Alfred Kleiner]])ના હાથ નીચે અભ્યાસ કર્યા પછી આઈન્સ્ટાઈનને [[યુનિવર્સિટી ઑફ ઝુરિચ]] ([[:en:University of Zurich|University of Zurich]]) દ્વારા [[ડૉક્ટર ઑફ ફિલોસોફી|પીએચ.ડી]] ([[:en:Doctor of Philosophy|PhD]])ની ડિગ્રી આપવામાં આવી હતી.તેમના સંશોધનનું શીર્ષક હતું, ''એ ન્યુ ડીટર્મિનેશન ઑફ મોલેક્યુલર ડાઈમેન્શન્સ''.{{harv|Einstein|1905b}}

== પ્રકાશ અને સામાન્ય સાપેક્ષતા ==
{{seealso|History of general relativity|Relativity priority dispute}}
[[ચિત્ર:1919 eclipse positive.jpg|left|thumb|1919ના [[આર્થર સ્ટેનલી એડિંગ્ટન]] ([[:en:Arthur Stanley Eddington|Arthur Stanley Eddington]])ના એક્સિપિડિશન દરમિયાન ગ્રહણના જે ફોટા લેવામાં આવ્યા હતા તે પૈકી એક ફોટાના આધારે આઈન્સ્ટાઈનની ગ્રેવિટેશન બેન્ડિંગ ઑફ લાઈટની ધારણાને [[કન્ફર્મેશન (એપિસ્ટમોલોજી – જ્ઞાનમિમાંસા)|સમર્થન]] ([[:en:confirmation (epistemology)|confirmed]]) મળ્યું હતું.]]

1906માં પેટન્ટ ઓફિસે આઈન્સ્ટાઈનને પ્રમોશન આપી ટેકનિકલ એક્ઝામિર સેકન્ડ ક્લાસ બનાવ્યા, પરંતુ તેમણે એકેડેમિયા છોડ્યું નહિ.1908માં તેઓ [[યુનિવર્સિટી ઑફ બર્ન]] ([[:en:University of Bern|University of Bern]]) ખાતે [[પ્રાઈવેટડોઝેન્ટ]] ([[:en:privatdozent|privatdozent]]) બન્યા.&lt;ref&gt;{{Citation | last = Pais | first = Abraham | author-link = Abraham Pais | year = 1982 | title = Subtle is the Lord. The Science and the Life of Albert Einstein | publisher = Oxford University Press | id = ISBN 0-19-520438-7 | page = 522 }}&lt;/ref&gt;1910માં તેમણે [[નિર્ણાયક રંગપરાવર્તન|ક્રિટિકલ ઓપેલેન્સ]] ([[:en:critical opalescence|critical opalescence]]) ઉપર પેપર લખ્યું જેમાં વાતાવરણમાં એકાંગી પદાર્થો દ્વારા વિખેરાયેલા લાઈટની સામૂહિક અસરોનું વર્ણન હતું, ''એટલે કે'', [[ડિફ્યુઝ સ્કાય રેડિએશન|શા માટે આકાશ ભૂરું છે]] ([[:en:Diffuse sky radiation|why the sky is blue]]).&lt;ref name=&quot;Levenson&quot;&gt;લેવેન્સન, થોમસ.[http://www.pbs.org/wgbh/nova/einstein/genius/ આઈન્સ્ટાઈનનો બિગ આઈડિયા].''[[પબ્લિક બ્રોડકાસ્ટિંગ સર્વિસ-જાહેર પ્રસારણ સેવા|જાહેર પ્રસારણ સેવા]] ([[:en:Public Broadcasting Service|Public Broadcasting Service]]).''2005.25 ફેબ્રુઆરી 2006ના રોજ સુધારો કરાયો.&lt;/ref&gt;

1909 દરમિયાન, આઈન્સ્ટાઈને [[ક્વાન્ટાઇઝેશન (ફિઝિક્સ)|ક્વાન્ટાઇઝેશન]] ([[:en:quantization (physics)|quantization]]) ઑફ લાઈટ વિષય ઉપર ([[s:The Development of Our Views on the Composition and Essence of Radiation|ધ ડેવલપમેન્ટ ઑફ અવર વ્યૂઝ ઑન ધ કોમ્પોઝિશન એન્ડ ઈસેન્સ ઑફ રેડિએશન]]) નું પ્રકાશન કર્યું.આ પેપરમાં તેમજ 1909ના અન્ય એક પેપરમાં, આઈન્સ્ટાઈને દર્શાવ્યું કે [[મેક્સ પ્લેન્ક]] ([[:en:Max Planck|Max Planck]])ની [[ઊર્જા]] ([[:en:energy|energy]]) [[ક્વોન્ટા]] ([[:en:quanta|quanta]])ની [[મોમેન્ટમ|ગતિ]] ([[:en:momentum|momenta]]) સુનિશ્ચિત છે અને તે કેટલીક બાબતોમાં સ્વતંત્ર રીતે, [[પોઈન્ટ પાર્ટિકલ|પોઈન્ટ જેવા પાર્ટિકલ્સ]] ([[:en:point particle|point-like particles]]) પ્રમાણે વર્તે છે. આ પેપર દ્વારા ''[[ફોટોન]]''નો વિચાર વહેતો કરવામાં આવ્યો (જોકે આ શબ્દ 1926માં [[ગિલ્બર્ટ એન. લુઈસ]] ([[:en:Gilbert N. Lewis|Gilbert N. Lewis]]) દ્વારા પ્રયોજવામાં આવ્યો હતો) અને [[જથ્થાનું યંત્રશાસ્ત્ર|ક્વોન્ટમ મિકેનિક્સ]] ([[:en:quantum mechanics|quantum mechanics]])માં [[વેવ પાર્ટિકલનો બેવડો સિદ્ધાંત|વેવ જેવા પાર્ટિકલ્સ ડ્યુઆલિટી]] ([[:en:wave–particle duality|wave–particle duality]])ના વિચારને પ્રોત્સાહિત કર્યો.

1911માં, આઈન્સ્ટાઈન [[યુનિવર્સિટી ઑફ ઝુરિચ]] ([[:en:University of Zurich|University of Zurich]]) ખાતે [[એસોસિએટ પ્રોફેસર]] ([[:en:associate professor|associate professor]]) બન્યા.જોકે, ત્યારપછી ટૂંક સમયમાં જ તેમણે [[જર્મન ચાર્લ્સ-ફર્ડિનેન્ડ યુનિવર્સિટી|જર્મન ચાર્લ્સ-ફર્ડિનન્ડ યુનિવર્સિટી]] ([[:en:German Charles-Ferdinand University|German Charles-Ferdinand University]]),[[પ્રોગ]] ([[:en:Prague|Prague]]) ખાતે ફૂલટાઈમ પ્રોફેસરશીપ સ્વીકારી લીધી.ત્યાં આઈન્સ્ટાઈને પ્રકાશના ગુરુત્વાકર્ષણની અસરો, ખાસ કરીને [[ગુરુત્વાકર્ષણ રેડશીફ્ટ|ગુરુત્વાકર્ષણીય રેડશીફ્ટ]] ([[:en:gravitational redshift|gravitational redshift]]) તથા પ્રકાશના ગુરુત્વાકર્ષણીય પરાભવ અંગે પેપર પ્રકાશિત કર્યું.આ પેપર દ્વારા અવકાશ વિજ્ઞાનીઓને [[સૂર્ય ગ્રહણ]] ([[:en:solar eclipse|solar eclipse]]) દરમિયાન પરાભવનના માર્ગો શોધી કાઢવા અપીલ કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite journal | last=Einstein | first=Albert | title=On the Influence of Gravity on the Propagation of Light | url=https://archive.org/details/sim_annalen-der-physik_1911_35_10/page/898 | journal=Annalen der Physik | year=1911 | volume=35 | pages=898–908 | doi=10.1002/andp.19113401005}}(''સંકલિત પેપરો''માં પણ વોલ. 3, ડોક્યુમેન્ટ 23)&lt;/ref&gt;જર્મન અવકાશ વિજ્ઞાની [[ઈર્વિન ફિનલે-ફ્રેન્ડલિચ|ઈર્વિન ફિનલે-ફ્રેન્ડલિચે]] ([[:en:Erwin Finlay-Freundlich|Erwin Finlay-Freundlich]]) આઈન્સ્ટાઈને વિજ્ઞાનીઓને આપેલા આ પડકારનો આખી દુનિયામાં પ્રચાર કર્યો.&lt;ref name=&quot;Crelinston_1&quot;&gt;ક્રેલિન્સ્ટન, જેફરી.[http://www.pupress.princeton.edu/titles/8165.html આઈન્સ્ટાઈનની જ્યુરી: રેસ ટુ ટેસ્ટ રિલેટિવિટી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140828093308/http://www.pupress.princeton.edu/titles/8165.html |date=2014-08-28 }}.''[[પ્રિન્સટોન યુનિવર્સિટી પ્રેસ|પ્રિન્સ્ટોન યુનિવર્સિટી પ્રેસ]] ([[:en:Princeton University Press|Princeton University Press]]).''2006.13 માર્ચ 2007ના રોજ સુધારો કરાયો.આઈએસબીએન 9780691123103&lt;/ref&gt;

1912માં આઈન્સ્ટાઈન સ્વિટ્ઝરલેન્ડ પાછા ફર્યા અને પોતાની [[માતૃ સંસ્થા|માતૃસંસ્થા]] ([[:en:alma mater|alma mater]]), [[ઈ ટી એચ ઝુરિચ|ઈટીએચ]] ([[:en:ETH Zurich|ETH]])ની પ્રોફેસરશીપ સ્વીકારી. ત્યાં તેમની મલુકાત ગણિતશાસ્ત્રી [[માર્સલ ગ્રોસમેન]] ([[:en:Marcel Grossmann|Marcel Grossmann]]) સાથે થઈ જેમણે તેમને [[રિમેનિઅન ભૂમિતિ (જિઓમેટ્રી)|રિમેનિઅન ભૂ્મિતિ]] ([[:en:Riemannian geometry|Riemannian geometry]])નો અને ખાસ કરીને [[ડિફરેન્સિયલ જિઓમેટ્રી|ડિફરેન્સિયલ ભૂમિતિ]] ([[:en:differential geometry|differential geometry]])નો પરિચય કરાવ્યો, તથા ઈટાલિયન ગણિતશાસ્ત્રી [[ટુલિઓ લેવી-સિવિટા]] ([[:en:Tullio Levi-Civita|Tullio Levi-Civita]])ની ભલામણથી આઈન્સ્ટાઈને [[સામાન્ય ગણતરી|જનરલ કોવેરિઅન્સ]] ([[:en:general covariance|general covariance]])ની ઉપયોગીતા વિશે અભ્યાસ શરુ કર્યો (પોતાની ગુરુત્વાકર્ષણ થીયરના [[ટેન્સર]] ([[:en:tensor|tensor]])ના આવશ્યક ઉપયોગ વિશે)જોકે થોડા સમય માટે આઈન્સ્ટાઈનને લાગ્યું કે એ અભિગમમાં સમસ્યાઓ છે, છતાં તેમણે ફરી તે કામગીરી શરુ કરી અને 1915ના અંતે તેમની [[સાપેક્ષવાદની સામાન્ય થીયરી|જનરલ થીયરી ઑફ રિલેટિવિટી]] ([[:en:general theory of relativity|general theory of relativity]]) પ્રકાશિત કરી, અને આજે પણ એ જ સ્વરુપમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે{{Harv|Einstein|1915}}.આ થીયરીમાં ગુરુત્વાકર્ષણને [[સ્પેસટાઈમ]] ([[:en:spacetime|spacetime]])ના માળખાનું મેટર દ્વારા વિચ્છેદન અને અન્ય મેટરની [[નિષ્ક્રિયતા|ઈનર્સિયા]] ([[:en:inertia|inertia]])1 મોશન અસરની સમજૂતી આપી.

ઘણા સ્થળાંતર પછી મિલેવાએ 1914માં [[પહેલું વિશ્વયુદ્ધ|પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ]] ([[:en:World War I|World War I]])ના થોડા સમય પહેલાં જ બાળકો સાથે ઝુરિચમાં કાયમી નિવાસસ્થાન કર્યું. આઈન્સ્ટાઈન [[બર્લિન]] ([[:en:Berlin|Berlin]])માં એકલા જ રહ્યા જ્યાં તેઓ [[પ્રુસિયન એકેડમી ઑફ સાયન્સીસ|પ્રુસિઅન એકેડમી ઑફ સાયન્સિસ]] ([[:en:Prussian Academy of Sciences|Prussian Academy of Sciences]])ના સભ્ય બન્યા.પોતાના નવા હોદ્દાની વ્યવસ્થાના ભાગરુપે, તેઓ [[હમ્બોલ્ડટ યુનિવર્સિટી ઑફ બર્લિન]] ([[:en:Humboldt University of Berlin|Humboldt University of Berlin]]) ખાતે પણ પ્રોફેસર બન્યા, જોકે તેમાં એક વિશેષ જોગવાઈ હતી જેથી તેઓ શિક્ષણકાર્યની ફરજોમાંથી મોટાભાગે મુક્ત રહી શકે.1914 થી 1932 દરમિયાન તેઓ [[કેઈસર વિલ્હેમ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફૉર ફિઝિક્સ]] ([[:en:Kaiser Wilhelm Institute for Physics|Kaiser Wilhelm Institute for Physics]])ના ડિરેક્ટર પણ રહ્યા.&lt;ref name=&quot;Kant&quot;&gt;કેન્ટ, હોર્સ્ટ.આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન એન્ડ ધ [[કેઈસર વિલ્હેમ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફૉર ફિઝિક્સ]] ([[:en:Kaiser Wilhelm Institute for Physics|Kaiser Wilhelm Institute for Physics]]) બર્લિનમાં. રેન, જુર્ગેનમાં.આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન અને એનબીએસપીઃ ચીફ એન્જિનિયર ઑફ ધ યુનિવર્સઃ વન હંડ્રેડ ઓથર્સ ફૉર આઈન્સ્ટાઈન.ઈડી. રેન, જુર્ગેન.''વિલે-વીસીએચ.'' 2005. પીપી.166-169.આઈએસબીએન = 3527405747&lt;/ref&gt;

પહેલા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન [[કેન્દ્રીય સત્તાઓ (સેન્ટ્રલ પાવર્સ)|સેન્ટ્રલ પાવર્સ]] ([[:en:Central Powers|Central Powers]])ના વિજ્ઞાનીઓનાં ભાષણો અને લખાણો [[રાષ્ટ્રીય સલામતી]] ([[:en:national security|national security]])ના કારણોસર માત્ર સેન્ટ્રલ પાવર્સ એકેડેમિક્સને જ ઉપલબ્ધ થતાં.આઈન્સ્ટાઈનના કેટલાક સંશોધક લખાણો ઓસ્ટ્રીઅન [[પૌલ એર્નફેસ્ટ]] ([[:en:Paul Ehrenfest|Paul Ehrenfest]]) તથા નેધરલેન્ડ્સના ભૌતિક વિજ્ઞાનીઓ, ખાસ કરીને 1902ના નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા [[હેન્ડ્રીક લોરેન્ટ]] ([[:en:Hendrik Lorentz|Hendrik Lorentz]]) અને [[લીડેન યુનિવર્સિટી|લિડેન યુનિવર્સિટી]] ([[:en:Leiden University|Leiden University]])ના [[વિલેમ ડે સિટ્ટર]] ([[:en:Willem de Sitter|Willem de Sitter]]) મારફત યુનાઈટેડ કિંગ્ડમ (બ્રિટન) અને અમેરિકા પહોંચ્યા હતા.વિશ્વયુદ્ધ પૂરું થયા પછી આઈન્સ્ટાઈને લિડેન યુનિવર્સિટી સાથેનું તેમનું જોડાણ ચાલુ રાખ્યું, ''[[પ્રોફેસર#નેધરલેન્ડ્સ|અસાધારણ પ્રોફેસર]] ([[:en:Professor#Netherlands|Extraordinary Professor]])'' તરીકેનો કોન્ટ્રેક્ટ સ્વીકારર્યો, 1920 અને 1930 વચ્ચે લેક્ચર આપવા માટે નિયમિત હોલેન્ડ જતા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lorentz.leidenuniv.nl/history/einstein/einstein.html|title=Two friends in Leiden|access-date=2007-06-11}}&lt;/ref&gt;

1917માં આઈન્સ્ટાઈને ''ફિઝિકાલિશ ઝેટશ્ક્રીફ્ટ''માં એક લેખ પ્રકાશિત કર્યો, જેમાં [[સ્ટિમ્યુલેટેડ ઈમિશન|સ્ટિમ્યુલેટેડ એમિશન]] ([[:en:stimulated emission|stimulated emission]])ની સંભાવનાની વાત કરી, તે એવી ફિઝિકલ પ્રક્રિયા હતી જેનાથી [[મેસર (રેડિયોના સૂક્ષ્મ તરંગો મોટાબનાવતું સાધન)|મેસર]] ([[:en:maser|maser]]) અને [[લેસર]] ([[:en:laser|laser]]) {{Harv|Einstein|1917b}}ની સંભાવના બનતી હતી.તેમણે સમગ્ર બ્રહ્માંડના વર્તનને મોડલ કરવાના પ્રયાસમાં જનરલ થીયરી ઑફ રિલેટિવિટીમાં [[કોસ્મોલોજિકલ કોન્સટન્ટ|કોસ્મોલોજિકલ કોન્સ્ટન્ટ]] ([[:en:cosmological constant|cosmological constant]]) નો નવો વિચાર રજૂ કરતું પેપર પણ પ્રકાશિત કર્યું{{Harv|Einstein|1917a}}.

આઈન્સ્ટાઈને 1911માં પ્રોગથી જે પડકાર ફેંક્યો હતો તે દિશામાં કામગીરી કરવાનું અવકાશ વિજ્ઞાનીઓએ 1917માં શરુ કર્યું.અમેરિકાના કેલિફોર્નિયા સ્થિત [[માઉન્ટ વિલ્સન ઓબ્ઝર્વેટરી]] ([[:en:Mount Wilson Observatory|Mount Wilson Observatory]])એ સોલર [[સ્પેક્ટ્રોસ્કોપિક]] ([[:en:spectroscopic|spectroscopic]]) સમીક્ષા પ્રકાશિત કરી હતી જેમાં કોઈ ગુરુત્વાકર્ષણ રેડશીફ્ટ જણાઈ નહોતી.&lt;ref&gt;{{Citation | last =Crelinsten | first =Jeffrey | title =Einstein's Jury: The Race to Test Relativity | isbn =978-0-691-12310-3 | publisher =Princeton University Press | pages =103–108 | year =2006 | url =http://www.pupress.princeton.edu/titles/8165.html | access-date =2007-03-13 | archivedate =2014-08-28 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20140828093308/http://www.pupress.princeton.edu/titles/8165.html }}&lt;/ref&gt; 1918માં કેલિફોર્નિયાની જ [[લિક ઓબ્ઝર્વેટરી]] ([[:en:Lick Observatory|Lick Observatory]])એ જાહેર કર્યું કે તેઓ પણ આઈન્સ્ટાઈનની ધારણાઓને નકારી કાઢે છે. જોકે તેમનાં તારણો પ્રકાશિત થયા નહોતા.&lt;ref&gt;{{Citation | last =Crelinsten | first =Jeffrey | title =Einstein's Jury: The Race to Test Relativity | isbn =978-0-691-12310-3 | publisher =Princeton University Press | pages =114–119 | year =2006 | url =http://www.pupress.princeton.edu/titles/8165.html | access-date =2007-03-13 | archivedate =2014-08-28 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20140828093308/http://www.pupress.princeton.edu/titles/8165.html }}&lt;/ref&gt;

જોકે, મે 1919માં બ્રિટિશ અવકાશ વિજ્ઞાની [[આર્થર સ્ટેનલી એડિંગ્ટન]] ([[:en:Arthur Stanley Eddington|Arthur Stanley Eddington]])ના નેતૃત્વ હેઠળની ટીમે ઉત્તરીય [[બ્રાઝિલ]] ([[:en:Brazil|Brazil]])ના [[સોબરલ, સીએરા|સોબરલ]] ([[:en:Sobral, Ceará|Sobral]]) તથા [[પ્રિન્સિપી]] ([[:en:Príncipe|Príncipe]])માં સૂર્ય ગ્રહણની ફોટોગ્રાફી વખતે [[ગુરુત્વાકર્ષણ લેન્સિંગ|સૂર્ય દ્વારા સ્ટારલાઈટના ગ્રેવિટેશનલ ડીફ્લેકશન]] ([[:en:gravitational lensing|gravitational deflection of starlight by the Sun]]) અંગેની આઈન્સ્ટાઈનની ધારણાને અનુમોદન આપ્યું.&lt;ref name=&quot;Crelinston_1&quot;/&gt;7 નવેમ્બર 1919ના રોજ અગ્રણી બ્રિટિશ અખબાર ''[[ધ ટાઈમ્સ|ધ ટાઈમ્સે]] ([[:en:The Times|The Times]])'' મોટા મથાળે સમાચાર પ્રકાશિત કર્યા જેમાં લખ્યું હતું, વિજ્ઞાન અને એનબીએસપીમાં ક્રાંતિ - બ્રહ્માંડ અને એનબીએસપીની નવી થીયરી – ન્યુટનના સિદ્ધાંતો ફગાવી દેવાયા.&lt;ref name=&quot;Eddington&quot;&gt;{{cite journal | last = Andrzej | first = Stasiak | year = 2003 | title = Myths in science | journal = EMBO reports | volume = 4 | issue = 3 | page = 236| doi =10.1038/sj.embor.embor779 | id = | url = http://www.nature.com/embor/journal/v4/n3/full/embor779.html | access-date = 2007-03-31 }}&lt;/ref&gt;એક મુલાકાતમાં નોબેલ વિજેતા [[મેક્સ બોર્ન|મેક્સ બોર્ને]] ([[:en:Max Born|Max Born]]) જનરલ રિલેટિવિટીને કુદરત અંગે માનવીય વિચારની સૌથી મહાન કામગીરી ગણાવી, &lt;ref&gt;{{cite news | title = The genius of space and time
| url = http://books.guardian.co.uk/reviews/scienceandnature/0,,1571826,00.html | publisher = The Guardian | date = 2005-09-17 | access-date = 2007-03-31 }}&lt;/ref&gt;જ્યારે અન્ય નોબેલ વિજેતા [[પૌલ ડિરેક]] ([[:en:Paul Dirac|Paul Dirac]])ને એમ કહેતા ટાંકવામાં આવ્યા કે, આ અત્યાર સુધી થયેલી કદાચ સૌથી મોટી વૈજ્ઞાનિક શોધ છે.&lt;ref name=&quot;schmidhuber&quot;&gt;સ્કમિધુબેર, જુર્ગન[http://www.idsia.ch/~juergen/einstein.html આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન (1879-1955) એન્ડ ધ ‘ગ્રેટેસ્ટ સાયન્ટિફિક ડિસ્કવરી એવર’].2006.4 ઓક્ટોબર 2006ના રોજ સુધારો કરાયો.&lt;/ref&gt;

બસ ત્યાર પછી આંતરરાષ્ટ્રીય માધ્યમોએ આઈન્સ્ટાઈનને વૈશ્વિક પ્રસિદ્ધિ આપી.થોડા વર્ષો પછી એવા દાવા થયા કે એડિંગ્ટન એક્સપિડિશન દરમિયાન લેવામાં આવેલા ચોક્કસ ફોટોગ્રાફ્સની ચકાસણી પરથી જણાય છે કે તે બાબતે પ્રાયોગિક અનિશ્ચિતતા છે જેની અસર હોવાનો એડિંગ્ટને દાવો કર્યો છે અને 1962ના -બ્રિટિશ એક્સપિડિશને તારણ કાઢ્યું કે એ પદ્ધતિ વિશ્વાસપાત્ર નહોતી,&lt;ref name=&quot;Eddington&quot;/&gt; પરંતુ ત્યારબાદ વધુ ચોકસાઈપૂર્વકના નિરીક્ષણો બાદ સૂર્ય ગ્રહણ દરમિયાન પ્રકાશના પરાવર્તનની ધારણાને સમર્થન મળ્યું.&lt;ref&gt;મેથ પેજીસમાં ટેબલ જૂઓ [http://www.mathpages.com/rr/s6-03/6-03.htm બેન્ડિંગ લાઈટ]&lt;/ref&gt;

નવા આવેલા આઈન્સ્ટાઈનની પ્રસિદ્ધિ વૈજ્ઞાનિક સમુદાયમાં, ખાસ કરીને જર્મન ભૌતિક વિજ્ઞાનીઓને પસંદ નહોતી, અને તેમણે તો પછીથી ''[[ડેશ્યુ ફિઝિક]] ([[:en:Deutsche Physik|Deutsche Physik]])'' (જર્મન ફિઝિક્સ) ચળવળ પણ શરુ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;Hentschel&quot;&gt;{{Citation | last = Hentschel | first = Klaus and Ann M. | year = 1996 | title = Physics and National Socialism: An Anthology of Primary Sources | pages = xxi | publisher = Birkhaeuser Verlag | isbn = 3-76-435312-0 | nopp = true}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;સાપેક્ષતા બાબતે અવકાશ વિજ્ઞાનીઓના વલણ અને ચર્ચા માટે જૂઓ {{Citation | last = Crelinsten | first = Jeffrey  | title = Einstein's Jury: The Race to Test Relativity | publisher = Princeton University Press | year = 2006}}, ખાસ કરીને 6, 9, 10 તથા 11 નંબરના પ્રકરણો.&lt;/ref&gt;

== નોબેલ પારિતોષિક ==

&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/einstein-faq.html |title=Albert Einstein - Frequently Asked Questions |publisher=Nobelprize.org |date=1955-04-18 |access-date=2009-01-07}}&lt;/ref&gt;થીઓરેટિકલ ફિઝિક્સમાં આપેલી સેવાઓ, અને ખાસ કરીને ફોટોઈલેક્ટ્રીક અસરના સિદ્ધાંતની શોધ બદલ આઈન્સ્ટાઈનને 1922માં 1921નું [[પદાર્થ વિજ્ઞાન (ફિઝિક્સ)માં નોબેલ પારિતોષિક|ફિઝિક્સનું નોબેલ પારિતોષિક]] ([[:en:Nobel Prize in Physics|Nobel Prize in Physics]]) આપવામાં આવ્યું.તેમાં તેમના 1905ના ફોટોઈલેક્ટ્રીક અસર અંગેના પેપર ‘ઓન એ હ્યુરિસ્ટિક વ્યૂપોઈન્ટ કન્સર્નિંગ ધ પ્રોડક્શન એન્ડ ટ્રાન્સફોર્મેશન ઑફ લાઈટ’નો ઉલ્લેખ હતો, જેને તે સમયના પ્રાયોગિક પુરાવા દ્વારા યોગ્ય રીતે ટેકો આપવામાં આવ્યો હતો. પારિતોષિક એનાયત કરવાના ભાષણનો પ્રારંભ આ રીતે થયો હતો, ‘તેમની રિલેટિવિટીની થીયરી જેના ઉપર ફિલોસોફિકલ વર્તુળો મોટાપાયે ચર્ચા થઈ હતી અને, તેની એસ્ટ્રોફિઝિકલ અસરો વિશે ચર્ચાઓ થઈ હતી તેને હાલના સમયમાં ગંભીરતાપૂર્વક ચકાસવામાં આવી રહી છે.’{{Harv|Einstein|1923}}

ઘણા લાંબા સમય સુધી એવા અહેવાલો પ્રકાશિત થતા રહ્યા હતા કે આઈન્સ્ટાઈને 1919માં તેમના છૂટાછેડાની શરતના ભાગરુપે નોબેલ પુરસ્કારના નાણાં તેમનાં પ્રથમ પત્ની [[મિલેવા મેરિક]] ([[:en:Mileva Marić|Mileva Marić]])ને આપી દીધા હતા.જોકે, 2006&lt;ref&gt;{{Citation | author =BBC | author-link =BBC | title =Letters Reveal Einstein Love Life | journal =BBC News | publisher =BBC | year =2006 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5168002.stm | access-date =2008-11-25 }}&lt;/ref&gt; માં પ્રકાશિત થયેલા અંગત પત્રવ્યવહાર પરથી સ્પષ્ટ થયું કે તેમણે નાણાં મિલેવાને નહોતા આપ્યા.તેમણે મોટાભાગની રકમનું અમેરિકામાં રોકાણ કર્યું હતું, પરંતુ તેમાંની ઘણીખરી રકમ મંદીમાં ધોવાઈ ગઈ હતી.

આઈન્સ્ટાઈને 2 એપ્રિલ 1921ના રોજ અમેરિકાના [[ન્યૂયોર્ક શહેર]] ([[:en:New York City|New York City]])ની સૌપ્રથમ વખત મુલાકાત લીધી.તમને વૈજ્ઞાનિક આઈડિયા ક્યાંથી મળે છે તેવું પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે આઈન્સ્ટાઈને કહ્યું હતું કે પોતે માને છે કે વૈજ્ઞાનિક કામગીરી શારીરિક વાસ્તવિક્તાના નિરીક્ષણથી તથા કંઈક કિંમતી શોધવાની તૈયારીના આધારે થાય છે જેમાં પ્રત્યેક ઉદાહરણમાં એપ્લાય થતા ખુલાસાનો સમાવેશ થાય છે અને એકબીજા પ્રત્યેનો વિરોધાભાસ ટાળવાનો હોય છે.તેમણે દૃશ્યમાન પરિણામો{{Harv|Einstein|1954}} સાથે પણ થીયરીની ભલામણ કરી.&lt;ref&gt;જૂઓ આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન, ‘જીઓમેટ્રી એન્ડ એક્સપિરિઅન્સ’, ''આઈડિયાસ એન્ડ ઓપિનિયન્સ''માં પુનઃ પ્રકાશિત.&lt;/ref&gt;

== સંગઠિત ફિલ્ડ થીયરી ==
આઈન્સ્ટાઈનના જનરલ રિલેટિવિટી અંગેના સંશોધનમાં પ્રાથમિક તબક્કે તેમની ગુરુત્વાકર્ષણની થીયરીને જનરલાઈઝ કરવાના પ્રયાસો હતા જેથી મૂળભૂત [[ફિઝિકલ લૉ|લૉઝ ઑફ ફિઝિક્સ]] ([[:en:physical law|laws of physics]]), ખાસ કરીને ગ્રેવિટેશન અને ઈલેક્ટ્રોમેગ્નેટિઝમને એક કરી શકાય અને સરળ બનાવી શકાય.1950માં, ''[[સાયન્ટિફિક અમેરિકન]] ([[:en:Scientific American|Scientific American]])'' સામયિકમાં ‘ઑન ધ જનરલાઈઝ્ડ થીયરી ઑફ ગ્રેવિટેશન’ શીર્ષક હેઠળના લેખમાં [[સંગઠિત ફિલ્ડ થીયરી|યુનિફાઈડ ફિલ્ડ થીયરી]] ([[:en:unified field theory|unified field theory]])ની સમજ આપી હતી {{Harv|Einstein|1950}}.થીયોરેટિકલ ફિઝિક્સમાં તેમની કામગીરીના વખાણ થતા હતા છતાં આઈન્સ્ટાઈન ધીમેધીમે તેમના સંશોધનમાં એકલા પડી રહ્યા હતા અને તેમના પ્રયાસો છેવટે અસફળ રહ્યા હતા.ફન્ડામેન્ટલ ફોર્સિસના યુનિફિકેશન માટેના પ્રયાસો દરમિયાન ફિઝિક્સમાં કેટલાક મુખ્ય પ્રવાહના ડેવલપમેન્ટની તેમણે ઉપેક્ષા કરી, જેમાં સૌથી નોંધપાત્ર હતું [[સ્ટ્રોંગ ન્યુક્લીયર ફોર્સ|સ્ટ્રોંગ]] ([[:en:strong nuclear force|strong]]) એન્ડ [[વીક ન્યુક્લીયર ફોર્સ]] ([[:en:weak nuclear force|weak nuclear force]]), જે તેમના મૃત્યુ પછી પણ ઘણા વર્ષો સુધી સારી રીતે સમજાયા નહિ, અને છેવટે મુખ્યપ્રવાહના થીયોરેટિકલ ફિઝિક્સે યુનિફિકેશન અંગેના આઈન્સ્ટાઈનના અભિગમની વ્યાપક પણે ઉપેક્ષા કરી.લૉઝ ઑફ ધ ફિઝિક્સને એક જ મોડલમાં એક કરવાના સ્વપ્નને હાલ ચાલી રહેલી [[ગ્રાન્ડ યુનિફિકેશન થીયરી]] ([[:en:grand unification theory|grand unification theory]]) ચળવળ દ્વારા સાકાર કરવામાં આવી રહ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.sciam.com/article.cfm?articleID=00013319-39C7-1C74-9B81809EC588EF21 | title=''A Unified Physics by 2050?'' | access-date=2007-10-04}}&lt;/ref&gt;

== સહકાર અને ઘર્ષણ ==
=== બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન સ્ટેટિસ્ટિક્સ ===
1924માં, આઈન્સ્ટાઈનને [[ભારત|ભારતીય]] ([[:en:India|India]]) ભૌતિક વિજ્ઞાની [[સત્યેન્દ્રનાથ બોઝ]] ([[:en:Satyendra Nath Bose|Satyendra Nath Bose]]) તરફથી [[સ્ટેટિસ્ટિકલ મિકેનિક્સ|સ્ટેટિસ્ટિકલ]] ([[:en:statistical mechanics|statistical]]) મોડલની સમજૂતી મળી, જેનો આધાર ગણતરીની પદ્ધતિ ઉપર હતો જેમાં એવી ધારણા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી કે પ્રકાશને ઓળખીને અલગ ન પાડી શકાય તેવા તત્વોના ગેસ તરીકે સમજી શકાય.બોઝના સ્ટેટિસ્ટિક્સને કેટલાક એટમ તેમજ સૂચિત લાઈટ પાર્ટિકલ્સમાં એપ્લાય કરવામાં આવ્યા, અને આઈન્સ્ટાઈને બોઝના પેપરનું ભાષાંતર કરી તે ''ઝેસ્ક્રીફ્ટ ફર ફિઝિક :en:Zeitschrift für Physik|Zeitschrift für Physik]])'' માં રજૂ કર્યું.આઈન્સ્ટાઈને તેમના પોતાના લેખો પણ પ્રકાશિત કરીને મોડલ અને તેની અસરોની વિગતો આપી હતી, તે પૈકી [[બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન કોન્ડેનસેટ|બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન કન્ડેનસેટ]] ([[:en:Bose–Einstein condensate|Bose–Einstein condensate]]) વિભાવનાનો સમાવેશ થાય છે જે ઘણા નીચા તાપમાને દેખાય છે{{Harv|Einstein|1924}}.છેક 1995માં આવી વિભાવના [[એરિક એલિન કોર્નેલ]] ([[:en:Eric Allin Cornell|Eric Allin Cornell]]) તથા [[કાર્લ વિમેંન|કાર્લ વિમેન]] ([[:en:Carl Wieman|Carl Wieman]]) દ્વારા પ્રસ્તુત કરવામાં આવી. તેમણે [[યુનિવર્સિટી ઑફ કોલોરાડો, બોલ્ડર|બોલ્ડર ખાતેની યુનિવર્સિટી ઑફ કોલોરાડો]] ([[:en:University of Colorado at Boulder|University of Colorado at Boulder]])ની લેબોરેટરીમાં [[જિલા|જેઆઈએલએ]] ([[:en:JILA|JILA]]) [[નેશનલ ઈન્સ્ટિટ્યૂ ઑફ સ્ટાન્ડર્ડ્સ એન્ડ ટેકનોલોજી|એનઆઈએસટી]] ([[:en:National Institute of Standards and Technology|NIST]]) [[અલ્ટ્રાકોલ્ડ એટમ|અલ્ટ્રા કૂલિંગ]] ([[:en:ultracold atom|ultra-cooling]])ના સાધનોનો ઉપયોગ કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nist.gov/public_affairs/releases/n01-04.htm|title=Cornell and Wieman Share 2001 Nobel Prize in Physics|date=2001-10-09|access-date=2007-06-11|archive-date=2013-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010115516/http://www.nist.gov/public_affairs/releases/n01-04.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;[[બોઝ-આઈન્સ્ટાઈન સ્ટેટિસ્ટિક્સ]] ([[:en:Bose–Einstein statistics|Bose–Einstein statistics]])ને હવે [[બોસોન]] ([[:en:boson|boson]])ના કોઈપણ જોડાણની વર્તણૂકને સમજાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે.આ પ્રોજેક્ટ માટે આઈન્સ્ટાઈને જે ચિત્રો દોર્યાં હતાં તે [[લીડેન યુનિવર્સિટી]] ([[:en:Leiden University|Leiden University]]) ની આઈન્સ્ટાઈન આર્કાઈવની લાઈબ્રેરીમાં જોઈ શકાય.&lt;ref name=&quot;Instituut-Lorentz&quot;&gt;[http://www.lorentz.leidenuniv.nl/history/Einstein_archive/ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ-લોરેન્ઝ ખાતે આઈન્સ્ટાઈન આર્કાઈવ]. ''ઈન્સ્ટિટ્યૂટ-લોરેન્ઝ.''2005.21 નવેમ્બર 2005ના રોજ સુધારો કરવામાં આવ્યો.&lt;/ref&gt;

=== સ્કોર્ડિંગર ગેસ મોડલ ===
આઈન્સ્ટાઈને [[ઈર્વિન સ્કોર્ડિંગર]] ([[:en:Erwin Schrödinger|Erwin Schrödinger]])ને [[મેક્સ પ્લેન્ક]] ([[:en:Max Planck|Max Planck]])ના વ્યક્તિગત [[પરમાણુ]] ([[:en:molecule|molecule]])ને બદલે [[ગેસ]] ([[:en:gas|gas]]) માટે [[ઊર્જાનું સ્તર|ઊર્જાના સ્તર]] ([[:en:energy level|energy level]])ના વિચારનો અમલ કરવા સૂચવ્યું, અને સ્કોર્ડિંગરે [[બોલ્ટમેન ડિસ્ટ્રીબ્યુશન|બોલ્ટઝમેન ડિસ્ટ્રીબ્યુશન]] ([[:en:Boltzmann distribution|Boltzmann distribution]]) નો ઉપયોગ તેમના પેપરમાં કર્યો જેના દ્વારા [[થર્મોડાઈનેમિક્સ|થર્મોડાઈનેમિક]] ([[:en:thermodynamics|thermodynamic]]) ના [[સેમી ક્લાસિકલ|સેમીક્લાસિકલ]] ([[:en:semiclassical|semiclassical]])નાં તત્વોમાંથી [[આઈડીઅલ ગેસ|આદર્શ ગેસ]] ([[:en:ideal gas|ideal gas]]) મળી શકે. સ્કોર્ડિંગરે આઈન્સ્ટાઈનને તેમનું નામ સહ-લેખક તરીકે ઉમેરવા વિનંતી કરી, પરંતુ આઈન્સ્ટાઈને નિમંત્રણ નકાર્યું.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Moore | first=Walter | year=1989 | title=Schrödinger: Life and Thought | url=https://archive.org/details/schrodingerlifet0000moor | location=Cambridge | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-43767-9}}&lt;/ref&gt;

=== આઈન્સ્ટાઈન રેફ્રિજરેટર ===
1926માં, આઈન્સ્ટાઈન અને તેમના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી [[લીઓ ઝિલાર્ડ]] ([[:en:Leó Szilárd|Leó Szilárd]]), જેઓ હંગેરિયન ભૌતિક વિજ્ઞાની હતા જેમણે પાછળથી [[મેનહટન પ્રોજેક્ટ]] ([[:en:Manhattan Project|Manhattan Project]]) ઉપર કામ કર્યું હતું અને [[ચેઈન રીએક્શન (શ્રેણીબદ્ધ પ્રત્યાઘાત)|ચેઈન રીએક્શન]] ([[:en:chain reaction|chain reaction]])ની શોધ કરવાનું માન તેમને ફાળે જાય છે, તેઓ [[આઈન્સ્ટાઈન રેફ્રિજરેટર]] ([[:en:Einstein refrigerator|Einstein refrigerator]])ના સંશોધનમાં સહભાગી હતા (જેની 1930માં પેટન્ટ કરાવવામાં આવી હતી), આ શોધ ક્રાંતિકારી હતી જેમાં કોઈ મૂવિંગ પાર્ટ્સ નહોતા અને તેના ઈનપૂટ તરીકે માત્ર ગરમીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. &lt;ref name=&quot;Goettling&quot;&gt;ગોટલિંગ, ગેરી.[http://gtalumni.org/Publications/magazine/sum98/einsrefr.html આઈન્સ્ટાઈન્સ રેફ્રિજરેટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050525082445/http://gtalumni.org/Publications/magazine/sum98/einsrefr.html |date=2005-05-25 }} ''જ્યોર્જિઆ ટેક એલ્યુમ્ની મેગેઝિન.''1998.21 નવેમ્બર 2005ના રોજ સુધારો કરવામાં આવ્યો.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;રેફ્રિજરેટર માટે આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન અને લીઓ ઝિલાર્ડને 11 નવેમ્બર 1930ના {{US patent|1781541}}રોજ પુરસ્કૃત કરવામાં આવ્યા.&lt;/ref&gt;

=== બોહર વિરુદ્ધ આઈન્સ્ટાઈન ===
[[ચિત્ર:Niels Bohr Albert Einstein by Ehrenfest.jpg|left|thumb|upright|આઈન્સ્ટાઈન અને [[નિલ્સ બોહર]] ([[:en:Niels Bohr|Niels Bohr]]). તેમની 1925ની લિડેન મુલાકાત દરમિયાન [[પૌલ એર્નફેસ્ટ|પૌલ એરનફેસ્ટ]] ([[:en:Paul Ehrenfest|Paul Ehrenfest]]) દ્વારા લેવામાં આવેલો ફોટો.]]

1920ના દાયકામાં [[ક્વોન્ટમ મિકેનિક્સ]] ([[:en:quantum mechanics|quantum mechanics]]) નો વિકાસ વધારે સંપૂર્ણ થીયરીમાં થયો.[[નિલ્સ બોહર]] ([[:en:Niels Bohr|Niels Bohr]]) તથા [[વર્નર હેઈન્સબર્ગ]] ([[:en:Werner Heisenberg|Werner Heisenberg]]) દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલા ક્વોન્ટમ થીયરીના [[કોપનહેગન અર્થઘટન]] ([[:en:Copenhagen interpretation|Copenhagen interpretation]])થી આઈન્સ્ટાઈન નાખુશ હતા, જ્યારે ક્વોન્ટમ વિભાવના આંતરિક સંભાવનાઓ ઉપર આધારિત છે, જેમાં ચોક્કસ પરિણામ માત્ર [[શાસ્ત્રીય મર્યાદામાં ફિઝિક્સ|ક્લાસિકલ સીસ્ટમ]] ([[:en:Physics in the Classical Limit|classical systems]])માં જ મળે છે. આ પછી આઈન્સ્ટાઈન અને બોહર વચ્ચે એક જાહેર [[બોહર-આઈન્સ્ટાઈન ચર્ચા|ચર્ચા]] ([[:en:Bohr-Einstein debates|debate]]) શરુ થઈ, જે ઘણા વર્ષો સુધી ચાલી (તેમાં [[સોલવે કોન્ફરન્સ]] ([[:en:Solvay Conference|Solvay Conference]])નો પણ સમાવેશ થાય છે).આઈન્સ્ટાઈને કોપનહેગન અર્થઘટન સામે [[વૈચારિક પ્રયોગ|વૈચારિક પ્રયોગો]] ([[:en:thought experiment|thought experiment]]) તૈયાર કર્યા, જે તમામ બોહરે નકારી કાઢ્યા હતા. 1926માં [[મેક્સ બોર્ન]] ([[:en:Max Born|Max Born]])ને એક પત્રમાં આઈન્સ્ટાઈને લખ્યું કે, 'હું કોઈપણ સંજોગોમાં એટલું સમજું છું કે તે (ઈશ્વર) પાસા નથી ફેંકતા'{{Harv|Einstein|1969}}.&lt;ref&gt;1982માં એડિસન એરબ્રિક દ્વારા આ પુસ્તકનું પુનઃ પ્રકાશન કરવામાં આવ્યું હતું, આઈએસબીએન 388682005x&lt;/ref&gt;

આઇન્સ્ટાઇન જેને ક્વોન્ટમ થીયરીનું પ્રકૃતિનું અધૂરું વર્ણન સમજે છે તેનાથી તેમને ક્યારેય સંતોષ થયો નહોતો, અને 1935માં તેમણે [[બોરિસ પોડોલ્સ્કી]] ([[:en:Boris Podolsky|Boris Podolsky]])અને[[નેથન રોસેન|નાથન રોઝન]] ([[:en:Nathan Rosen|Nathan Rosen]]) ના સહયોગમાં આ મુદ્દાની ચકાસણી કરી હતી અને એમ નોંધ્યું હતું કે આ થીયરીમાં [[નોન-લોકલ (સ્થાનિક નહિ)|બિન સ્થાનિક]] ([[:en:non-local|non-local]])ક્રિયા-પ્રતિક્રિયાની જરૂર છે, આ [[ઈપીઆર વિરોધાભાસ|ઇપીઆર વિરોધાભાસ]] ([[:en:EPR paradox|EPR paradox]]){{Harv|Einstein|1935}}તરીકે જાણીતું છે.જ્યારથી ઇપીઆર પ્રયોગ કરવામાં આવ્યો હતો અને તેનું જે પરિણામ મળ્યું હતું તેણે ક્વોન્ટમ થીયરીની આગાહીઓનું સમર્થન કર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite journal | author=Aspect, Alain; Dalibard, Jean; Roger, Gérard | title= Experimental test of Bell's inequalities using time-varying analyzers | journal=Physical Review Letters | year=1982 | volume=49 | issue=25 | pages=1804–1807 | doi= 10.1103/PhysRevLett.49.1804 }}ઈપીઆરને લગતા ઘણા પ્રયોગો પૈકી પ્રથમ.&lt;/ref&gt;,

વૈજ્ઞાનિક [[ડીટર્મિનિઝમ (મક્કમતા)|ડીટર્મિનિઝમ]] ([[:en:determinism|determinism]]) ના વિચાર બાબતે આઈન્સ્ટાઈન બોહર સાથે સંમત નહોતા.આ કારણોસર જ [[બોહર-આઈન્સ્ટાઈન ચર્ચા|આઈન્સ્ટાઈન-બોહર વચ્ચે થયેલી ચર્ચા]] ([[:en:Bohr-Einstein debates|Einstein-Bohr debate]]) ફક્ત તત્વજ્ઞાનને લગતા પ્રવચનો બની ગઇ હતી.

== ધાર્મિક દૃષ્ટિકોણ ==
વૈજ્ઞાનિક સંકલ્પવાદના પ્રશ્ને [[થીઓલોજીકલ ડીટર્મિનિઝમ (મક્કમતા)|સૈધ્ધાંતિક સંકલ્પવાદ]] ([[:en:theological determinism|theological determinism]]) અંગે આઇન્સ્ટાઇનનું ક્યાં સ્થાન છે તે પ્રશ્નને અને તે ઇશ્વરમાં શ્રદ્ધા ધરાવે છે કે નહીં તે બાબતને વધુ વેગ મળ્યો1929માં આઇન્સ્ટાઇને રબ્બી [[હર્બટ એસ. ગોલ્ડસ્ટેઇન]] ([[:en:Herbert S. Goldstein|Herbert S. Goldstein]])ને કહ્યું હતું કે હું જે પોતાના ભાવિની અને માનવવજાત&lt;ref&gt;{{Citation | last = Brian | first = Dennis | year = 1996 | title = Einstein: A Life | publisher = New York: John Wiley &amp; Sons | id = ISBN 0-471-11459-6 | page = 127 }}&lt;/ref&gt;ના કામકાજની ચિંતા કરતો હોય એવા ભગવાનમાં નહીં, પરંતુ [[બેરુસ સ્પિનોઝા#ફિલોસોફી|સ્પિનોઝાના એ ભગવાન]] ([[:en:Baruch Spinoza#Philosophy|Spinoza's God]])માં શ્રદ્ધા ધરાવું છું જે વિશ્વની કાયદેસરની સંવાદિતામાં જ પોતાની જાતને જાહેર કરે છે.1950માં એમ. બર્કોવિટ્ઝને લખેલા પત્રમાં આઇન્સ્ટાઇને કહ્યું હતું કે ભગવાન અંગે મારો અભિપ્રાય [[અજ્ઞેયવાદ|અજ્ઞેયવાદી]] ([[:en:agnosticism|agnostic]]) જેવો છે હું માનુ છું કે જીવનના કલ્યાણ અને વિકાસ માટે નૈતિક સિદ્ધાંતોના પ્રાથમિક મહત્વની આબેહૂબ જાગૃતિને કાયદા આપનારના વિચારની કોઇ જરૂર નથી, અને ખાસ કરીને એવો કાયદા આપનાર જે સજા&lt;ref&gt;25 ઓક્ટોબર, 1950ના રોજ એમ. બર્કોવિટ્ઝને લખેલા પત્રમાં આઇન્સ્ટાઇન, એલિસ કેલાપ્રાઇસ, ઇડી., ની આઇન્સ્ટાઇન આર્કાઇવ્ઝ. [http://press.princeton.edu/titles/7921.html ધ ન્યૂક્વોટેબલ આઇન્સ્ટાઇન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090622063213/http://press.princeton.edu/titles/7921.html |date=2009-06-22 }},પ્રિન્સ્ટન, ન્યૂજર્સી. પ્રિન્સ્ટન યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 2000,પી216.&lt;/ref&gt; અને બદલો આપવાના સિદ્ધાંત ઉપર કામ કરતો હોય.આઇન્સ્ટાઇને એમ પણ કહ્યું હતું કે મેં વારંવાર કહ્યું છે કે મારા અભિપ્રાય મુજબ તો વ્યક્તિગત ભગવાનનો જે વિચાર છે તે ખરેખર બાળબુદ્ધિ જેવો છે.તમે મને અજ્ઞેયવાદી કહી શકો છો, પરંતુ હું એવા નાસ્તિક વ્યક્તિના લડાયક જુસ્સો કોઇને આપી શકું નહીં જેની લાગણીઓની તિવ્રતા ખાસ કરીને યુવાનીમાં પ્રાપ્ત થયેલી કટ્ટર ધાર્મિક માનયતાઓ અને ધાર્મિક ગુલામીમાંથી મુક્ત થવાના પ્રયાસોમાંથી ટપકતી હોય. [[હ્યુબર્ટસ, લોવેન્સ્ટેઇન-વર્ધેઇમ-ફ્રૂડેનબર્ગના પ્રિન્સ|લોવેસ્ટેઇન-વર્ધેઇમ-ફ્રૂડેઇનબર્ગ ના રાજકુમાર હ્યુબર્ટસ]] ([[:en:Hubertus, Prince of Löwenstein-Wertheim-Freudenberg|Hubertus, Prince of Löwenstein-Wertheim-Freudenberg]]) સાથે થયેલી વાતચીતમાં તેમણે એમપણ કહ્યું હોવાનું સમજાય છે કે મારા મર્યાદીત માનવ દિમાગની મદદથી જેને હું સમજી શક્યો છું તે બ્રહ્માંડની આ પ્રકારની સંવાદીતાને જોતા તો એમ પણ કહી શકાય કે હજું પણ એવા લોકો છે જેઓ કહે છે કે ભગવાન છે જ નહીં.જો કે મને ગુસ્સો એ વાતનો આવે છે કે તેઓ મને આ પ્રકારના અભિપ્રાયો માટે ટાંકે છે. &lt;ref name=eigod&gt;{{cite web|title=Albert Einstein (1879-1955)|url=http://www.stephenjaygould.org/ctrl/quotes_einstein.html|access-date=2007-05-21|archive-date=2011-08-11|archive-url=https://www.webcitation.org/60qXsxr9G?url=http://www.stephenjaygould.org/ctrl/quotes_einstein.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;પોતે જૂડો-ક્રિશ્ચિયન ભગવાનની પૂજા કરે છે એવો દાવો કરનારા લોકોને આપેલા પત્ર દ્વારા આપેલા પ્રતિભાવમાં આઇન્સ્ટાઇને કહ્યું હતું કે મારી ધાર્મિક માન્યતા વિશે તમે જે કાંઇ વાંચ્યું છે તે અલબત્ત જૂઠાણું છે, અને આ એક એવું જૂઠાણું છે જે પદ્ધતિસર વારંવાર પુનરાવર્તન પામી રહ્યું છે.હું [[વ્યક્તિગત ભગવાન]] ([[:en:personal god|personal god]])માં માનતો નથી અને મેં તે અંગે ક્યારેય ઇન્કાર કર્યો નથી ઉલટાનું મેં તો તે અંગે સ્પષ્ટ અભિપ્રાય આપ્યો છે.જેને ધાર્મિક કહી શકાય એવું કાંઇક મારામાં પડ્યું છે તો તે અવશ્ય વૈશ્વિક માળખાની અમર્યાદ પ્રશંસા છે, ખાસ કરીને જ્યાં સુધી આપણું વિજ્ઞાન ઘટસ્ફોટ કરે ત્યાં સુધી. &lt;ref&gt;{{cite book|author=Helen Dukas and Banesh Hoffman (eds)|title= [http://press.princeton.edu/titles/562.html Albert Einstein, The Human Side] |publisher=[[Princeton University Press]]|year=1981|page=43}}&lt;/ref&gt; ''વિશ્વ મારી નજરે'' નામના પોતાના પુસ્તકમાં તેમણે લખ્યું છે કે પોતાના સૌથી વધુ પ્રાથમિક સ્વરુપમાં આપણને ઉપલબ્ધ શઇ શકે એવું સૌંદર્યનું, અત્યંત ગૂઢ કારણની અભિવ્યક્તિનું અને જેમાં આપણે ઉંડાં ઉતરી શકીએ નહીં એવી બાબતના અસ્તિત્વનું જ્ઞાન એ એવું જ્ઞાન છે, એવી લાગણીઓ છે જે સાચા ધાર્મિક વર્તનની રચના કરે છે, અને આ રીતે જોતાં હું ઉંડાણપૂર્વકનો ધાર્મિક માનવી છું. &lt;ref&gt;{{cite book |title=The World as I See It|last=Einstein|first=Albert|year=1949|publisher=Philosophical Library|publication-place=New York|isbn=0806527900|url=http://www.einsteinandreligion.com/worldsee2.html|access-date=2007-10-14}}&lt;/ref&gt;

1930માં ''ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ''માં પ્રસિદ્ધ થયેલા લેખ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sacred-texts.com/aor/einstein/einsci.htm |title=Albert Einstein: Religion and Science |publisher=Sacred-texts.com |date=1930-11-09 |access-date=2009-01-07}}&lt;/ref&gt;માં આઇન્સ્ટાઇને ત્રણ પદ્ધતિઓને નામાંકિત બનાવી હતી જે સામાન્યરીતે વાસ્તવિક ધર્મમાં પરસ્પર મિશ્ર થઇ જાય છે.પ્રથમ પદ્ધતિ મુખ્યત્વે કાર્યકારણની નબળી સમજ અને ભય દ્વારા પ્રોત્સાહિત થાય છે તેથી તે પારલૌકિક હસ્તીનું નિર્માણ કરે છે.બીજી પદ્ધતિ સામાજિક અને નૈતિક છે જે કાસ કરીને પ્રેમ અને સહકારની ઇચ્છા વડે પ્રોત્સાહિત બને છે.આઇન્સ્ટાઇને એવી નોંધ મૂકી છે કે આ બંને પદ્ધતિઓમાં નૃવંશશાસ્ત્રીય ઇશ્વરનો ખયાલ રહેલો છે.જેને આઇન્સ્ટાઇન પોતે પણ અત્યંત પાકટ માને છે એવી ત્રીજી પદ્ધતિ ભય અને રહસ્ય દ્વારા પ્રોત્સાહિત થઇ રહી છે.તેમણે કહ્યું હતું કે એવી વ્યવસ્થા અને શ્રેષ્ઠતાનો અનુભવ--- કરવા માંગે છે જે પોતે જ કુદરતમાં ઘટસ્ફોટ કરે છે--- અને તે સમગ્ર બ્રહ્માંડને એક મહત્વના ઐક્ય તરીકે અનુભવવા માંગે છે.આઇન્સ્ટાઇન વિજ્ઞાનને પ્રથમ બે પ્રકારના ધર્મનું પ્રતિસ્પર્ધી માને છે પરંતુ ત્રીજા પ્રકારના ધર્મનું ભાગીદાર માને છે.

આઇન્સ્ટાઇન [[માનવતાવાદ|માનવતાવાદી]] ([[:en:Humanism|Humanist]]) પણ હતા અને [[નૈતિક સંસ્કૃતિ|નૈતિક સંસ્કૃતિને]] ([[:en:Ethical Culture|Ethical Culture]]) ટેકો આપનારા પણ હતા.તેમણે [[ન્યૂયોર્કની પ્રથમ માનવતાવાદી સોસાયટી|ન્યૂયોર્કની]] ([[:en:First Humanist Society of New York|First Humanist Society of New York]]) પ્રથમ માનવતાવાદી સોસાયટીના સલાહકાર બોર્ડમાં પણ સેવા આપી હતી.&lt;ref&gt;{{Citation | last =Stringer-Hye | first =Richard | contribution =Charles Francis Potter | title =Dictionary of Unitarian and Universalist Biography | publisher =Unitarian Universalist Historical Society | date =1999 | contribution-url =http://www.uua.org/uuhs/duub/articles/charlesfrancispotter.html | access-date =2006-05-14 | archivedate =2009-02-18 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20090218045309/http://www25.uua.org/uuhs/duub/articles/charlesfrancispotter.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation | last =Wilson | first =Edwin H. | chapter =Chapter 2: The Background of Religious Humanism | title =Genesis of a Humanist Manifesto | publisher =The Secular Web Library | date =1995 | chapter-url =http://www.infidels.org/library/modern/edwin_wilson/manifesto/ch2.html | access-date =2006-05-14 }}&lt;/ref&gt;''ન્યૂયોર્કની સોસાયટી ફોર એથિકલ કલ્ચર'' માટે તેમણે નોંધ્યું હતું કે નૈતિક સંસ્કૃતિનો વિચારધાર્મિક આદર્શવાદમાં સૌથી વધુ મૂલ્યવાન શું છે તે અંગેના તેમના અંગત વિચારને મૂર્ત-સ્વરુપ આપે છે.તેમણે અવલોકન વ્યક્ત કર્યું હતું કે નૈતિક સંસ્કૃતિ વિના માનવતા માટે કોઇ મુક્તિ નથી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ethicalunion.org/ericson2.html |title=The Humanist Way: An Introduction to Ethical Humanist Religion |access-date=2008-07-23 |author=Ericson, Edward L |date= |work= |publisher=The American Ethical Union |archive-date=2008-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723104358/http://ethicalunion.org/ericson2.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

આઇન્સ્ટાઇને 1940ની સાલમાં''[[નેચર (જર્નલ)|પ્રકૃતિ]] ([[:en:Nature (journal)|Nature]])'' વિષયમાં વિજ્ઞાન અને ધર્મ&lt;ref name=&quot;Nature146&quot;&gt;{{cite journal|last=Einstein|first=A.|year=1940|title=Science and religion|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1940-11-09_146_3706/page/605|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=146|issue=|pages=605–607|doi=10.1038/146605a0}}&lt;/ref&gt;શીર્ષક ધરાવતા દસ્તાવેજો પ્રકાશીત કર્યા હતા જેમાં તેમણે કહ્યું હતું કે ધાર્મિક રીતે જે વ્યક્તિએ આત્મસાક્ષાત્કાર કર્યો છે તે પોતાની સર્વોચ્ચ ક્ષમતાઓનો ઉપયોગ કરીને પોતાની સ્વાર્થી ઇચ્છાઓથી મુક્ત બન્યો હોય છે અને તે અગાઉથી જ પોતાના એ ચોક્કસ વિચારો, લાગણીઓ અને મહત્વકાંક્ષાઓથી યુક્ત બનેલો હોય છે કે જેની સાથે તે પોતાના સર્વશ્રેષ્ઠ મૂલ્યો અને એનબીએસપીથી જોડાયેલો હોય છે જેમાં તે એવી પણ ચિંતા કરતો નથી કે આ બધી બાબતોને ઇશ્વરની સાથે જોડવા તેણે કોઇ પ્રયાસ કર્યો છે કે નહીં, કેમ કે જો તેમ ન હોય તો [[ગૌતમ બુદ્ધ|બુદ્ધ]] ([[:en:Gautama Buddha|Buddha]])અને [[બેરુસ સ્પિનોઝા|સ્પિનોઝા]] ([[:en:Baruch Spinoza|Spinoza]]) જેવા આત્મસ્થોને ધાર્મિક ગુરુઓ પણ ગણી શકાય નહીં.તદઅનુસાર ધાર્મિક વ્યક્તિ એવી ચુસ્ત ધાર્મિક શ્રદ્ધા અને માન્યતા ધરાવતો હોય છે કે તાર્કીક પાયા અને એનબીએસપી માટે અસક્ષમ અને બિનજરૂરી એવા પોતાના સર્વશ્રેષ્ઠ વ્યક્તિગત પદાર્થો અને લક્ષ્યાંકોના મહત્વ માટે તેને કોઇ શંકા નથી. આ દૃષ્ટિએ જોવા જઇએ તો આ તમામ મૂલ્યો અને લક્ષ્યાંકો પ્રત્યે સંપૂર્ણ અને સ્પષ્ટપણે જાગૃત થવા અને તેના પ્રભાવને સતત મજબૂત કરવા માનવજાત માટે ધર્મ સદીઓથી એક પ્રયાસ બન્યો છે તેમણે એવી દલીલ કરી હતી કે એક મહાન ભૂલમાંથી જ ધર્મ અને વિજ્ઞાન વચ્ચેના સઘર્ષનો જન્મ થયો છે.જો કે તેમ છતાં પણ ધર્મ અને વિજ્ઞાનના ક્ષેત્ર પોતપોતાની રીતે એકબીજાથી તદ્દન અલગ છે, તે ઉપરાંત બંને વચ્ચે પરસ્પર એક મજબૂત સંબંધ અને સ્વાવલંબન અને એનબીએસપી છે કે ધર્મ વિનાનું વિજ્ઞાન પાંગળુ છે અને વિજ્ઞાન વિનાનો ધર્મ આંધળો અને એનબીએસપી છે, જો કે વિજ્ઞાન અને ધર્મ વચ્ચેના કાયદેસરના સંઘર્ષનું ક્યારેય અસ્તિત્વ હોઇ શકે નહીં.આઇન્સ્ટાઇનની દૃષ્ટિએ પ્રાકૃતિક ઘટનાઓ માટે માનવી કે ઇશ્વર એમ બંને પૈકી કોઇનો પણ નિયમ ક્યારેય પણ એકમાત્ર જવાબદાર હશે નહીં.આ બાબતને સુનિશ્ચિત કરવા માટે એમ કહી શકાય કે કુદરતી ઘટનાઓમાં વ્યક્તિગત ઇશ્વરીય હસ્તક્ષેપના સિદ્ધાંતને વિજ્ઞાને ક્યારેય ''નકારી'' કાઢ્યો નથી કેમ કે માનવી હંમેશા એવા સ્થાનમાં જ આશ્રય લેતો હોય છે કે જ્યાં હજુ સુધી વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાન પહોંચી શક્યું નથી. {{Harv|Einstein|1940|pp=605–607}}

એરિક ગુટકિંડને લખેલા પત્રમાં આઇન્સ્ટાઇને લખ્યું હતું કેઃ
&lt;blockquote&gt;
છેલ્લાં થોડાં દિવસો દરમ્યાન મેં તમારા પુસ્તકમાંથી ઘણુ બધું વાંચ્યુ અને આ પુસ્તક મોકલાવવા બદલ તમારો ખુબ ખુબ આભાર. આ પુસ્તકમાંથી મને સૌથી વધુ જે બાબત અસર કરી ગઇ તે એવી છે કે જીવન અને માનવજાત પ્રત્યેના વાસ્તવિક અભિગમ અને વર્તનની બાબતમાં આપણી વચ્ચે ઘણું બધું સામ્ય રહેલું છે.

...મારા માટે ઇશ્વર શબ્દ માનવીની નબળાઇઓ અને પેદાશોની અભિવ્યક્તિથી વિશેષ કાંઇ જ નથી, બાઇબલ એ અનેક સારી બાબતોનો સંગ્રહ ધરાવતું પુસ્તક છે તેમ છતાં હજું તે પ્રાચીન દંતકથાઓ જ છે જે ફક્ત બાળકોના દિમાગમાં જ ઉતરી શકે એવી છે.આ બાબત મારામાં કેટલું સુક્ષ્મ પરિવર્તન કરી શકશે તે અંગે કોઇ અર્થઘટન કરીશ નહીં. આ અર્થઘટનો તેના મૂળ સ્વરુપ અને પ્રકાર અનુસાર અનેકઘણા છે અને તેઓને અસલ વિષયવસ્તુ સાથે કોઇ લેવાદેવા હોતી નથી.મારા મતાનુસાર તો અન્ય ધર્મોની જેમ યહૂદી ધર્મ પણ મૂર્ખ અંધ માન્યતાઓનું મૂર્તમંત સ્વરુપ જ છે.અને જે લોકોમાંથી હું આવું છું અને જેઓની વિચારધારા સાથે હું ઉંડાણપૂર્વક સંકળાયેલો છું એવા યહુદી લોકો પણ મારા માટે અન્ય પ્રજાની તુલનાએ વધુ કોઇ ગુણવત્તા ધરાવતા નથી.જેમ જેમ મારો અનુભવ વધતો ગયો છે તેમ તેમ હું એવા નિષ્કર્ષ પર પહોંચ્યો છું કે તેઓ પણ ખરાબ બદીઓની સામે સત્તાની ઊણપ દ્વારા સંરક્ષિત હોવા છતાં અન્ય માનવીય સમુદાયો કરતા સહેજપણ સારા નથી.તે સિવાય તેઓ માટે હું અન્ય કાંઇ કહી શકું નહીં.

સામાન્યતઃ મને જાણીને ઘણું દુખ થાય છે કે તમે એક વિશેષ સ્થાન ધરાવો છો અને માણસ તરીકે બાહ્ય અને યહૂદી તરીકે આંતરિક એમ ગૌરવની બે દિવાલો વડે તેનો બચાવ કરવાનો પ્રયાસ કરો છો.એક માણસ તરીકે તમે કાર્યકારણમાંથી છુટકારો મેળવવાનો દાવો કરો છો અને યહૂદી તરીકે તમે એકેશ્વરવાદનો વિશેષાધિકાર ભોગવો છો.જો કે મર્યાદીત કાર્યકારણ વધુ લાંબો સમય માટે કાર્યકારણ રહી શકતું નથી કેમ કે આપણા સર્વશ્રેષ્ઠ સ્પિનોઝાએ તમામ પ્રકારની ખણખોદ કરી છે અને ઘણુ કરીને તેમ કરનાર તે પ્રથમ હશે.અને વિવિધ ધર્મોના જડ અર્થઘટનો સૈદ્ધાંતિક રીતે ઇજારાશાહીથી ક્યારેય નાબૂદ થયા નથી.આ પ્રકારની દિવાલોથી તો આપણે ફક્ત કેટલાક પ્રકારની જાત સાથેની છેતરામણી જ મેળવી શકીએ જો કે આપણા નૈતિક પ્રયાસોને તેનાથી ક્યારેય બળ કે વેગ મળ્યો નથી.
ઉલ્ટાનું

હવે આપણા બૌદ્ધિક ચુકાદાઓ અંગે મેં આપણા મતભેદો જાહેર કરી દીધા છે તેમ છતાં હું એ બાબતે હજુ પણ સ્પષ્ટ છું કે માનવ વર્તન જેવી જરૂરી બાબતોમાં આપણે એકબીજાથી ઘણા નજદીક છીએ.આપણને ફક્ત આપણા બૌદ્ધિક વિચારો જ અને ફ્રોઇડની ભાષામાં કહીએ તો તર્કસંગતતા જ એકબીજાથી છૂટા પાડે છેતેથી જ મારું માનવું છે કે જો આપણે કોઇ નક્કર બાબત વિશે વાત કરીશું તો જરૂર એકબીજાને સમજી શકીશું.મૈત્રીપૂર્ણ આભાર અને શ્રેષ્ઠ શુભેચ્છાઓ સાથે.

તમારો, એ. આઇન્સ્ટાઇન
&lt;/blockquote&gt;

આઇન્સ્ટાઇને અગાઉ જ્યારે ટાઇમ મેગેઝિનને ઇન્ટરવ્યૂ આપ્યો ત્યારે તેણે ઇશ્વરદત્ત પ્રકૃતિને માનવી સમજી શકતો નથી એવી માન્યતાને ચકાસી હતી. તે સાથે તેમણે સમજાવ્યું હતું કે,

&lt;blockquote&gt;હું નાસ્તિક નથી. હું એવું પણ માનતો નથી કે હું મારી જાતને સર્વેશ્વરવાદી કહી શકું.જે કાંઇ તકલીફ કે સમસ્યા છે તે એટલી વિશાળ છે કે આપણું મર્યાદિત દિમાગ સમજી શકે તેમ નથી.આપણે એવા બાળકની સ્થિતમાં છીએ જે અનેક ભાષાઓના પુસ્તકોથી ભરપુર એવા પુસ્તકાલયમાં પ્રવેશી રહ્યો છે.તે બાળક એટલું તો જાણે જ છએ કે કોઇકે તો આ પુસ્તકો લખ્યા જ હશે.જો કે તે જાણતો નથી કે કેવી રીતે પુસ્તકો લખાયા હશે.જે ભાષાઓમાં પુસ્તકો લખાયા છે તે પણ તે સમજી શકતો નથી.પુસ્તકો જે રહસ્યમય ક્રમમાં ગોઠવાયા છે તેના પ્રત્યે પણ બાળકને શંકા થાય છે, જો કે તે શું છે તેની તેને કાંઇ ગતાગમ પડતી નથી.મને તો એમ લાગે છે કે સૌથી વધુ બુધ્ધિશાળી મનુષ્ય પણ ઇશ્વર પ્રત્યે આ પ્રકારનું જ વર્તન ધરાવે છે.આપણે જોઇ શકીએ છીએ કે બ્રહ્માંડની ગોઠવણી ખુબ જ સુંદર રીતે થઇ છે અને તે કેટલાંક નિયમોનું પાલન કરી રહ્યું છે, પરંતુ આપણે તો તેના નિમયોને ભાગ્યેજ સમજી શકીએ છીએ.&lt;/blockquote&gt;

== રાજકારણ ==
[[ચિત્ર:Figh2.jpg|thumb|આઇન્સ્ટાઇન અને ભારતીય કવિ [[નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતાઓ]] ([[:en:Nobel laureate|Nobel laureate]]) [[રવિન્દ્રનાથ ટાગોર]] ([[:en:Rabindranath Tagore|Rabindranath Tagore]]) તેઓની બહોળી પ્રસિદ્ધિ ધરાવતી જુલાઇ 1930ની વાતચીત|link=Special:FilePath/Figh2.jpg]]
સતત વધતી જતી લોકોની માંગ, વિવિધ દેશોમાં રાજકીય, માનવીય અને શૈક્ષણિક પ્રોજેક્ટોમાં તેમની હિસ્સેદારી અને વિશ્વભરના વિદ્વાનો અને રાજકીય મહારથીઓ સાથેના તેમના થોડા પરિચયના કારણે તે કામ કરવા માટે અતિ આવશ્યક એવું રચનાત્મક એકાંત બહુ ઓછું મેળવી શક્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Citation | last = Clark | first = Ronald W. | author-link = Ronald W. Clark | year = 1971 | title = Einstein: The Life and Times | publisher = Avon | id = ISBN 0-380-44123-3 }}&lt;/ref&gt;તેમની કીર્તિ અને મેધાવી પ્રતિભાના કારણે તેમને અનેકવાર સૈદ્ધાંતિક ભૌતિકશાસ્ત્ર કે ગણીત જેવા વિષયની સાથે કાંઇ લેવાદેવા ન હોય એવી બાબતો અંગે પણ પોતાના નિષ્કર્ષ કે ચુકાદા આપવા પડ્યા હતા.તે કાયર નહોતા, અને તેમની આસપાસના વિશ્વથી પણ તે સજાગ હતા, અને તેમની સજાગતામાં એવી કોઇ ભ્રમણા નહોતી કે રાજકારણની ઉપેક્ષા કરીશું તો વિશ્વની ઘટનાઓ ફિક્કી પડી જશે.તેમની આંખે ઉડીને વળગે એવા દરજ્જાના કારણે તે તદ્દન છૂટથી બોલી શકતા હતા અને લખી પણ શકતા હતા, અને જ્યારે આત્માની થિયરીમાં માનનારા લોકો [[દ્વિતિય વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન થયેલો પ્રતિરોધ|ભૂગર્ભમાં]] ([[:en:Resistance during World War II|underground]]) ઉતરી જતા કે પછી આંતરિક સંઘર્ષના ભયથી પોતાની અંદર ચાલી રહેલી ગડમથલ કેટલા અંશે વિકાસ પામી છે તે અંગે તે લોકો જ્યારે શંકા કરતા ત્યારે તો તે અત્યંત ઉશ્કેરણીજનક પણ બોલતા હતા.આઇન્સ્ટાઇને [[નાઝીવાદ|નાઝી]] ([[:en:Nazism|Nazi]]) ચળવળના ઉદયનો વિરોધ કર્યો હતો અને [[ઇઝરાયલ|ઇઝરાયલ રાષ્ટ્ર]] ([[:en:Israel|State of Israel]])ની ખળભળાટ મચાવી દેનારી રચનામાં તેમણે મવાળવાદી બનવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો અને સામ્રાજ્યવાદ વિરોધી રાજકારણ અને અમેરિકામાં ચાલતી નાગરિક અધિકાર ચળવળને પ્રોત્સાહન અને ટેકો આપ્યો હતો.તેમણે 1927માં [[બ્રસેલ્સ]] ([[:en:Brussels|Brussels]])માં યોજાયેલી [[સામ્રાજ્યવાદ સામે સંગઠન|સામ્રાજ્યવાદ વિરોધી લીગ]] ([[:en:League against Imperialism|League against Imperialism]]) ઓફ કોંગ્રેસમાં પણ ભાગ લીધો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://san.beck.org/15-4-ChinaCivilWar1927-37.html|title=''Nationalist-Communist Civil War 1927-1937''|access-date=2007-10-03|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011161337/http://www.san.beck.org/15-4-ChinaCivilWar1927-37.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
=== ઝાયોનવાદ ===
આઇન્સ્ટાઇન એવા [[શ્રમીક ઝાયોનવાદ|સમાજવાદી ઝાયોનિસ્ટ]] ([[:en:labor Zionism|socialist Zionist]]) હતા જેમણે [[પેલેસ્ટાઇન અંગે બ્રિટનનો આદેશ|પેલેસ્ટાઇન અંગેના બ્રિટિશ આદેશ]] ([[:en:British mandate of Palestine|British mandate of Palestine]])માં યહૂદી રાષ્ટ્રીય માતૃભૂમિની રચનાને ટેકો આપ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{citation | author=Zionism and Israel Information Center | source=Zionism and Israel Information Center | title=Albert Einstein and Zionism | url=http://www.zionism-israel.com/Albert_Einstein/Albert_Einstein_about_zionism.htm | access-date=2008-08-14}}&lt;/ref&gt;1931માં મેકમિલન કંપનીએ ''ઝાયોનિઝમ : પ્રોફેસર આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન'' નું પ્રકાશન કર્યું. &lt;ref&gt;એએસઆઈએનઃ બી00085એમ906&lt;/ref&gt; [[ઇમાન્યુઅલ કેરીડો|કેરીડો]] ([[:en:Emanuel Querido|Querido]]) [[એમ્સ્ટર્ડેમ]] ([[:en:Amsterdam|Amsterdam]]) પબ્લિશીંગ હાઉસે 1933ની સાલમાં ''મેઇન વેલ્ટબિલ્ડ'' શીર્ષક ધરાવતા પુસ્તકમાં આઇન્સ્ટાઇનના 11 નિબંધોનો સંગ્રહ કર્યો હતો, આ પુસ્તકનો ''વિશ્વ મારી નજરે'' એ શીર્ષક સાથે અંગ્રેજીમાં અનુવાદ પણ થયો હતો. આઇન્સ્ટાઇનની પ્રસ્તાવના જર્મનીના યહૂદીઓની વિગતો ધરાવતા દસ્તાવેજો પ્રત્યે સમર્પિત હતી.&lt;ref&gt;ફિલિકોરિયન પબ્લિશીંગ, એલએલસી, આઇએસબીએન 1599869659 તરફથી પુનઃપ્રકાશીત પુસ્તક ઉપલબ્ધ&lt;/ref&gt;
જર્મનીના ઉદય પામી રહેલા લશ્કરવાદના પરિપ્રેક્ષ્યમાં આઇન્સ્ટાઇને શાંતિ માટે પ્રવચનો આપ્યા હતા અને અનેક લખાણો પણ લખ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Citation | author =American Museum of Natural History | author-link =American Museum of Natural History | title =Einstein's Revolution | year =2002 | url =http://www.amnh.org/exhibitions/einstein/revolution/index.php | access-date =2007-03-14 | archivedate =2007-03-15 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070315185808/http://www.amnh.org/exhibitions/einstein/revolution/index.php }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ફ્રોઇડના અનુવાદિત પત્ર માટે એએનએમએચ વેબસાઇટનું પોપઅપ જુઓ, યુદ્ધના ઉપદ્રવમાંથી માનવજાતને ઉગારી લેવા શું થઇ શકે તે અંગે કરાયેલી સૂચિત સંયુક્ત રજૂઆતને લગતા “ ફ્રોઇડ અને આઇન્સ્ટાઇન” વિભાગમાં.&lt;/ref&gt;
[[ચિત્ર:Einsteinwiezmann.PNG|thumb|1921માં ન્યૂયોર્ક શહેરમાં થયેલા આગમન દરમ્યાન આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન તેમનાં પત્ની [[એલ્સા આઈન્સ્ટાઈન|એલ્સા આઇન્સ્ટાઇન]] ([[:en:Elsa Einstein|Elsa Einstein]]) ઇઝરાયલના ભાવિ પ્રમુખ [[સેઇમ વિઝમેન]] ([[:en:Chaim Weizmann|Chaim Weizmann]]) તેમનાં પત્ની [[વેરા વિઝમેન|ડો. વેરા વિઝમેન]] ([[:en:Vera Weizmann|Dr. Vera Weizmann]]), [[મેનાહેમ યુસિસ્કિન|મેનહેમ યુસિસ્કિન]] ([[:en:Menahem Ussishkin|Menahem Ussishkin]]) અને બેન ઝાયન મોસિન્સન સહિતના ઝાયોનિસ્ટ નેતાઓ સાથે જોઇ શકાય છે.]]

પેલેસ્ટાઇનના સ્વતંત્ર આરબ રાષ્ટ્ર અને યહૂદી રાષ્ટ્ર એમ બે ભાગમાં ભાગલા પાડી તેના ઉપર બ્રિટનનું નિરીક્ષણ રહેશે એવા [[પેલેસ્ટાઇન અંગે બ્રિટનનો આદેશ|બ્રિટનના પેલેસ્ટાઇન અંગેના આદેશ]] ([[:en:British Mandate of Palestine|British Mandate of Palestine]])ની દરખાસ્ત સામે આઇન્સ્ટાઇને જાહેરમાં વિરોધ નોંધાવ્યો હતો.ઝાયોનવાદ પ્રત્યે આપણું ઋણ એ વિષય પર 1938માં આપેલા પ્રવચનમાં તેમણે કહ્યું હતું કે જૂડાઇઝમના મૂળ સ્વરુપ પ્રત્યે મારી જે જાગૃતિ છે તે સરહદો, સૈન્ય અને સત્તાનું પરિમાણ ધરાવતા અને ગમે તેટલું ઉદાર હોય તો પણ એવા યહૂદી રાષ્ટ્રના વિચારનો વિરોધ કરે છે. આપણી અંદર જે સંકુચિત રાષ્ટ્રવાદ જન્મ લેશે તેનાથી જૂડાઇઝમને કેટલું નુકસાન થશે તે અંગે મને શંકા છે, કેમ કે યહૂદી રાષ્ટ્ર વિના પણ સંકુચિત રાષ્ચ્રવાદની સામે લડાઇ આપવી જ પડી છે.જો બાહ્ય જરૂરિયાતો આપણને આ બોજ ઉપાડવાની ફરજ જ પાડતી હોય તો પછી આપણે ધૈર્ય અને યુક્તિઓ વડે તેને સહન કરવી જોઇએ.&lt;ref&gt;{{Citation | last =Rowe | first =David E.| last2 =Schulmann | first2 =Robert| title = [http://press.princeton.edu/titles/8359.html Einstein on Politics: His Private Thoughts and Public Stands on Nationalism, Zionism, War, Peace, and the Bomb] | publisher =Princeton University Press | year =2007 | isbn =0691120943 }}&lt;/ref&gt;
ભારતના વડાપ્રધાન [[જવાહરલાલ નહેરુ]] ([[:en:Jawaharlal Nehru|Jawaharlal Nehru]])ને 1947માં લખેલા પત્રમાં આઇન્સ્ટાઇને કહ્યું હતું કે પેલેસ્ટાઇનમાં યહૂદીઓ માટે રાષ્ટ્રીય વતનની સ્થાપના કરવા [[1917નું બેલ્ફોરનું જાહેરનામુ|બેલ્ફોરના જાહેરનામામાં]] ([[:en:Balfour Declaration of 1917|Balfour Declaration]]) જે દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે તેનાથી ન્યાય અને ઇતિહાસના સંતુલનનો ઉકેલ આવી ગયો છે.&lt;ref&gt;{{citation | author=Jewish Virtual Library | source=Jewish Virtual Library | title=Albert Einstein on Zionism | url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Quote/einsteinq.html | access-date=2008-08-14 | archivedate=2008-07-18 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080718101849/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Quote/einsteinq.html }}&lt;/ref&gt;

[[સંયુક્ત રાષ્ટ્રો]] ([[:en:United Nations|United Nations]])એ આદેશનું વિભાજન કર્યુ અને [[ઇઝરાયલ રાષ્ટ્ર|ઇઝરાયલ]] ([[:en:State of Israel|State of Israel]]) સહીતના કેટલાક નવા દેશોનું સીમાંકન કર્યું હતું અને તે સાથે જ [[1948 આરબ-ઇઝરાયલ યુદ્ધ|યુદ્ધ]] ([[:en:1948 Arab-Israeli War|war]]) ભડકી ઉઠ્યું હતું.1948માં [[ધ ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ|ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સને]] ([[:en:the New York Times|the New York Times]]) મળેલા પત્રોના લેખકો પૈકી આઇન્સ્ટાઇન પણ હતા જેમાં તેમણે [[ડેઇર યાસીનનો નરસંહાર|ડેર યાસીનના નરસંહાર]] ([[:en:Deir Yassin massacre|Deir Yassin massacre]]) બદલ [[મેનાકેમ બેગીન]] ([[:en:Menachem Begin|Menachem Begin]])ની [[હેરટ]] ([[:en:Herut|Herut]]) (ફ્રીડમ) પાર્ટીની આકરી ઝાટકણી કાઢી હતી{{Harv|Einstein||||1948}}.

આઇન્સ્ટાઇને [[હિબ્રુ યુનિવર્સિટી|જેરુસલેમની હિબ્રુ યુનિવર્સિટી]] ([[:en:The Hebrew University|The Hebrew University of Jerusalem]])ના બોર્ડ ઓફ ગવર્નર્સમાં પણ સેવા આપી હતી.1950માં આઇન્સ્ટાઇને કરેલા પોતાના વસીયતનામામાં પોતાના તમામ લખાણોના સાહિત્યના અધિકારો હિબ્રુ યુનિવર્સિટીને આપેલા છે જ્યાં આજે પણ આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન આર્કાઇવ્ઝમાં તેમના દસ્તાવેજો સાચવી રાખવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{Citation | last =Albert Einstein Archives | chapter =History of the Estate of Albert Einstein | title =Albert Einstein Archives | publisher =The Hebrew University of Jerusalem | year =2007 | chapter-url =http://albert-einstein.org/history5.html | url =http://albert-einstein.org/ | access-date =2007-03-25 | archivedate =2007-03-29 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070329121541/http://www.albert-einstein.org/ }}&lt;/ref&gt;

1952માં જ્યારે રાષ્ટ્રપ્રમુખ [[સેઇમ વિઝમેન]] ([[:en:Chaim Weizmann|Chaim Weizmann]])નું નિધન થયું ત્યારે તેમને ઇઝરાયલના બીજા રાષ્ટ્રપ્રમુખ બનવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું પરંતુ તે સમયે તેમણે એમ કહીને તે ઓફર ફગાવી દીધી હતી કે તેમને માનવીય બાબતો સાથે વ્યવહાર કરવાનો કોઇ અનુભવ પણ નથી અને કુદરતી ક્ષમતા પણ નથી.
&lt;ref&gt;{{Citation | last =TIME Online | source = Einstein declines&amp;nbsp;— TIME | title =Einstein Declines | year =1952 | chapter-url =http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,817454,00.html | url =www.time.com | access-date = 2008-08-08}}&lt;/ref&gt;તેમણે લખ્યું હતું કે ઇઝરાયલ રાષ્ટ્ર તરફથી મને કરવામાં આવેલી ઓફર બદલ હું ગદગદીત થઇ ગયો છું અને આ ઓફરનો હું સ્વીકાર કરી શકતો નથી તે બદલ મને દુખ પણ થયું છે અને શરમ પણ આવે છે.&lt;ref name = &quot;zqhsnv&quot;&gt;{{Citation | author =Princeton Online | contribution =Einstein in Princeton: Scientist, Humanitarian, Cultural Icon | publisher =Historical Society of Princeton | date =1995 | contribution-url =http://www.princetonhistory.org/museum_alberteinstein.cfm | access-date =2007-03-14 | title =આર્કાઇવ ક .પિ | archivedate =2007-02-08 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070208202014/http://www.princetonhistory.org/museum_alberteinstein.cfm }}&lt;/ref&gt;

=== નાઝીવાદ વિરોધી ===
1933માં [[જર્મનીના ચાન્સેલર (જર્મન રાષ્ટ્ર)|જર્મનીના ચાન્સેલર]] ([[:en:Chancellor of Germany (German Reich)|Chancellor of Germany]]) તરીકે નિયુક્ત થયેલા [[એડોલ્ફ હિટલર]] ([[:en:Adolf Hitler|Adolf Hitler]]) ના વહીવટીતંત્રનું સૌ પ્રથમ પગલું [[વ્યાવસાયિક નાગરિક સેવા કાયદોને ફરીથી અમલમાં મૂક્યો|વ્યાવસાયિક નાગરિક સેવાના કાયદો]] ([[:en:Law for the Restoration of the Professional Civil Service|Law for the Restoration of the Professional Civil Service]]) પુનઃજીવીત કરવાનું હતું, જે અંતર્ગત પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધમાં ભાગ લઇને જેઓએ જર્મની પ્રત્યે વફદારી દાખવી ન હોય એવા યહૂદી અને રાજકીય શકમંદ સરકારી કર્મચારીઓને નોકરીઓમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા. આ ધમકી અને પડકારના સંદર્ભે આઇન્સ્ટાઇને 1932ના ડિસેમ્બરમાં અમેરિકાની મુલાકાત લીધી હતી.કેટલાક વર્ષો તો તેમણે [[પાસાડેના, કેલિફોર્નિયા]] ([[:en:Pasadena, California|Pasadena, California]]),&lt;ref&gt;ક્લાર્ક, આરઆઇન્સ્ટાઇન – ધ લાઇફ એન્ડ ટાઇમ્સ હાર્પર એન્ડ કોલિન્સ, 1984. 880 પીપી&lt;/ref&gt;ની [[કેલિફોર્નિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી]] ([[:en:California Institute of Technology|California Institute of Technology]])માં વિતાવ્યા હતા, તે ઉપરાંત તેમણે [[અબ્રાહમ ફ્લેક્શનર]] ([[:en:Abraham Flexner|Abraham Flexner]]) દ્વારા [[પ્રિન્સ્ટન, ન્યૂજર્સી|પ્રિન્સ્ટન, ન્યુજર્સી]] ([[:en:Princeton, New Jersey|Princeton, New Jersey]])&lt;ref&gt;{{cite book
| last = Hakim
| first = Joy
| title = A History of Us: War, Peace and all that Jazz
| publisher = Oxford University Press
| year = 1995
| location = New York
| pages =
| url =https://archive.org/details/historyofusbook50000haki
| doi =
| id =
| isbn = 0-19-509514-6 }}&lt;/ref&gt; ખાતે નવી જ સ્થપાયેલી [[ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર એડવાન્સ સ્ટડી|ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એડવાન્સ સ્ટડી]] ([[:en:Institute for Advanced Study|Institute for Advanced Study]])માં માનદ પ્રોફેસર તરીકે સેવા આપી હતી.

આઇન્સ્ટાઇને પ્રિન્સ્ટનમાં ઘર ખરીદ્યું હતું ( જ્યાં 1936માં એલ્સાનું અવસાન થયું હતું) અને 1955માં તેમનું નિધન થયું ત્યાં સુધી તે ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ એડવાન્સ સ્ટડીનો અતૂટ હિસ્સો બની રહ્યા હતા.1930 અને દ્વિતિય વિશ્વયુદ્ધ દરમ્યાન આઇન્સાટાઇને એક [[સોગંદનામુ|સોગંદનામું]] ([[:en:affidavit|affidavit]]) લખ્યું હતું જેમાં તેમણે રાજકીય અત્યાચાર અને દમનમાંથી ભાગી છૂટવાનો પ્રયાસ કરનારા યુરોપના વિશાળ સંખ્યાના યહૂદીઓ માટે [[વિઝા (દસ્તાવેજ)|વિઝા]] ([[:en:visa (document)|visas]]) આપવાની અમેરિકાને ભલામણ કરી હતી.તેમણે ઝાયોનિસ્ટ સંગઠન માટે ભંડોળ ઉભું કર્યું હતું અને 1933માં [[આંતરરાષ્ટ્રીય બચાવ સમિતિ]] ([[:en:International Rescue Committee|International Rescue Committee]])ની રચનાનું શ્રેય પણ તેમના ફાળે જાય છે.&lt;ref name = &quot;zqhsnv&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.theirc.org/ આંતરરાષ્ટ્રીય બચાવ સમિતિ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613001214/http://www.theirc.org/ |date=2009-06-13 }} સામાજીક અને રાજકીય દમન-અત્યાચારનો ભોગ બનેલા નિરાશ્રીતોને ટેકો અને આશ્રય આપે છે.&lt;/ref&gt;
[[ચિત્ર:Citizen-Einstein.jpg|right|thumb|આઇન્સ્ટિને 1940માં ન્યાયમૂર્તિ [[ફિલિપ ફોરમેન]] ([[:en:Phillip Forman|Phillip Forman]]) પાસેથી અમેરિકાનું નાગરિકત્વ મેળવ્યું હતું.]]

દરમ્યાન જર્મનીના જર્મન લેક્સીકન ખાતેના [[યહુદી ભૌતિકશાસ્ત્ર|યહૂદી ફિજિક્સ]] ([[:en:Jewish physics|Jewish physics]]) ''જૂડીસ ફિજિક'' નામે વિખ્યાત બનેલા આઇન્સ્ટાઇનના વર્કને નેસ્તનાબૂદ કરી નાંખવાના અભિયાનનું નેતૃત્વ નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા [[ફિલિપ લિનાર્ડ]] ([[:en:Philipp Lenard|Philipp Lenard]]) અને [[જોહાનીસ સ્ટાર્ક|જોહાનિસ સ્ટાર્કે]] ([[:en:Johannes Stark|Johannes Stark]]). ''લીધું હતુ.[[ડેશ્યુ ફિઝિક|ડ્યુઇસ ફિજિક]] ([[:en:Deutsche Physik|Deutsche Physik]])''ના કાર્યકરોએ આઇન્સ્ટાઇનને નીમ્ન કક્ષાના દર્શાવતા ચોપાનિયાં અને પુસ્તકોનું વિતરણ કર્યું અને તેમની થિયરી ભણાવતા શિક્ષકોને [[બ્લેકલિસ્ટ]] ([[:en:blacklist|blacklist]])માં મૂકવામાં આવ્યા હતા જેમાં નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા [[વર્નર હેઈન્સબર્ગ|વર્નર હેઇઝનબર્ગ]] ([[:en:Werner Heisenberg|Werner Heisenberg]]), કે જેમણે બોહર અને આઇન્સ્ટાઇન સાથે કોન્ટમ થિયરીની ચર્ચા કરી હતી, નો પણ સમાવેશ થતો હતો. ફિલિપ્સ લિનાર્ડે દાવો કર્યો હતો કે [[સામૂહિક ઊર્જાને સમકક્ષ|સામુહિક-ઊર્જા સમતુલ્ય]] ([[:en:mass–energy equivalence|mass–energy equivalence]]) ફોર્મ્યુલાને [[આર્ય વંશ#નાઝીવાદ|આર્યન]] ([[:en:Aryan race#Nazism|Aryan]]) સર્જન &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mathpages.com/rr/s8-08/8-08.htm|title=MathPages&amp;nbsp;— Reflections on Relativity: Who Invented Relativity?|access-date=2007-06-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ame.epfl.ch/biblio/schlatter1.pdf|title=Philipp Lenard et la physique aryenne|author=Christian Schlatter|publisher=École
Polytechnique Fédérale de Lausanne|month=April|year=2002|access-date=2007-06-25|format=PDF|archive-date=2007-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20070626191134/http://ame.epfl.ch/biblio/schlatter1.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; બનાવવા બદલ તેનું શ્રેય [[ફ્રેડરિક હેસનોહર્લ|ફ્રેડરિક હેઝનોર્હલ]] ([[:en:Friedrich Hasenöhrl|Friedrich Hasenöhrl]])ને ફાળે જવું જોઇએ. 
આઇન્સ્ટાઇન વિરોધી સંગઠનની રચના થઇ અને આઇન્સ્ટાઇનની હત્યાનું કાવતરું રચનારા માણસને ફક્ત છ ડોલર&lt;ref name=organ&gt;{{Citation | last = Hawking | first = S. W. | author-link = Stephen Hawking | year = 1988 | title = A Brief History of Time: The updated and expanded tenth anniversary edition | publisher = Bantam Books | isbn = 0-55-338016-8}}&lt;/ref&gt;નો દંડ કરવામાં આવ્યો.

આઇન્સ્ટાઇન 1940માં અમેરિકાના નાગરિક બન્યા અને શેષજીવન ત્યાં જ વિતાવ્યું હતું, જો કે તેમણે પોતાનું સ્વિસ નાગરિકત્વ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aip.org/history/einstein/chron.htm|title=An Albert Einstein Chronology|access-date=2007-08-06|archive-date=2007-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20070715110214/http://www.aip.org/history/einstein/chron.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;જાળવી રાખ્યું હતું.

=== અણુ બોંબ ===
[[ચિત્ર:Einstein-Roosevelt-letter.png|left|thumb|આઈન્સ્ટાઈન-ઝિલાર્ડ પત્ર]]
અમેરિકાના યુરોપિયન એન્ટિ-સેમિટીઝમના અનેક નિરાશ્રીત વૈજ્ઞાનિકો સહિતના સંખ્યાબંધ વૈજ્ઞાનિકોએ નવા જ શોધાયેલા [[પરમાણુ દ્વિભાજન|ન્યુક્લિયર ફિસન]] ([[:en:nuclear fission|nuclear fission]])ના સિદ્ધાંત આધારિત જર્મન વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા વિકસાવાઇ રહેલ [[અણુ બોંબ]] ([[:en:atomic bomb|atomic bomb]])ના જોખમો ઓળખી કાઢ્યા હતા.પોતાના કાર્યમાં અમેરિકાની સરકારનો રસ જગાવવામાં નિષ્ફળ રહેલા હંગેરીના વસાહતી [[લીઓ ઝિલાર્ડ|લિયો ઝીલાર્ડે]] ([[:en:Leó Szilárd|Leó Szilárd]]) 1939માં અમેરિકાના પ્રમુખ [[ફ્રેન્કલિન ડેલેનો રુઝવેલ્ટ|ફ્રેંકલિન રુઝવેલ્ટ]] ([[:en:Franklin Delano Roosevelt|Franklin Delano Roosevelt]])ને પત્ર લખવામાં આઇન્સ્ટાઇની સાથે કામ કર્યું હતું, આઇન્સ્ટાઇને આ પત્ર ઉપર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા અને અમેરિકાને પણ આ પ્રકારનું શસ્ત્ર &lt;ref&gt;{{cite web| last = Discover Magazine March 2008| title = Chain Reaction: From Einstein to the Atomic Bomb| url=http://discovermagazine.com/2008/mar/18-chain-reaction-from-einstein-to-the-atomic-bomb }}&lt;/ref&gt;બનાવવાનો અનુરોધ કર્યો હતો.ઓગસ્ટ 1939માં રુઝવેલ્ટને [[આઈન્સ્ટાઈન-ઝિલાર્ડ પત્ર|આઇન્સ્ટાઇન-ઝીલાર્ડ પત્ર]] ([[:en:Einstein-Szilárd letter|Einstein-Szilárd letter]]) મળ્યો અને લશ્કરી હેતુ &lt;ref&gt;{{cite web| last = The Atomic Heritage Foundation| title = Einstein's Letter to Franklin D. Roosevelt| url = http://www.mphpa.org/index2.php?option=com_content&amp;do_pdf=1&amp;id=172| access-date = 2007-05-26| archive-date = 2022-06-17| archive-url = https://web.archive.org/web/20220617102507/http://www.mphpa.org/index2.php?option=com_content| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; માટે ફિસન ઉપર ગુપ્ત સંસોધન કરવાની સત્તા આપી.

1942 સુધીમાં તો આ પ્રયાસો [[મેનહટન પ્રોજ|મેનહટન પ્રોજેક્ટ]] ([[:en:Manhattan Project|Manhattan Project]]) બની ગયા જે તે સમયમાં હાથ ધરાયેલો સૌથી મોટો ગુપ્ત વૈજ્ઞાનિક પ્રયાસ હતો.1945 સુધીમાં તો અમેરિકાએ કાર્યકારી પરમાણુ સસ્ત્ર વિકસાવી દીધું હતું અને જાપાનના [[હિરોશિમા|હિરોશીમા]] ([[:en:Hiroshima|Hiroshima]]) અને [[નાગાસાકી, નાગાસાકી|નાગાસાકી]] ([[:en:Nagasaki, Nagasaki|Nagasaki]]) શહેરો ઉપર તેનો પ્રયોગ પણ કરી દીધો હતો.આઇન્સ્ટાઇને પત્રમાં સહી કરવા સિવાય અણુ બોંબ વિકસાવવામાં કોઇ ભૂમિકા ભજવી નહોતી.[[બીજું વિશ્વયુદ્ધ|યુદ્ધ]] ([[:en:World War II|the war]]).&lt;ref&gt;{{cite web |last=Schwarz |first=Frederic |date=1998-04 |publisher=AmericanHeritage.com |title=Einstein's Ordnance |url=http://www.americanheritage.com/articles/magazine/it/1998/4/1998_4_8.shtml |access-date=2008-03-23 |archive-date=2009-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090924035622/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/it/1998/4/1998_4_8.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; દરમિયાન અમેરિકાના નૌકા સૈન્યને સતાવતા કેટલાક અણુ બોંબ સાથે નિસ્બત ન ધરાવતા પ્રશ્નો ઉપર આઇન્સ્ટાઇને જરૂર કામ કર્યું હતું.

જો કે [[લિનસ પૌલિંગ]] ([[:en:Linus Pauling|Linus Pauling]])ના જણાવ્યા મુજબ પાછળથી આઇન્સ્ટાઇને પત્ર લખવા બદલ રુઝવેલ્ટ&lt;ref&gt;''(https://web.archive.org/web/20061108075927/http://virtor.bar.admin.ch/pdf/ausstellung_einstein_fr/der_pazifist/A-Bomb_Regrets.pdf સાયન્ટિસ્ટ સામયિકે એ-બોંબ અંગે આઈન્સ્ટાઈનના ખેદની વાત કરી)''.ફિલાડેલ્ફિયા બુલેટિન, 13 મે 1955(ઈન્ટરનેટ આર્કાઈવમાંથી [http://virtor.bar.admin.ch/en/default.aspx સ્વીસ ફેડરલ આર્કાઈવ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070129060603/http://virtor.bar.admin.ch/en/default.aspx |date=2007-01-29 }}નું પીડીએફ ફોર્મેટ)&lt;/ref&gt; સમક્ષ કેદ વ્યક્ત કર્યો હતો.1947માં આઇન્સ્ટાઇને '' [[એટલાન્ટિક માસિક|ધ એટલાન્ટિક મન્થલી]] ([[:en:The Atlantic Monthly|The Atlantic Monthly]])'' માટે એક લેખ લખ્યો હતો જેમાં એવી દલીલ કરી હતી કે અમેરિકાએ પરમાણુ ઇઝારાશાહી આગળ વધારવા માટે પ્રયાસો કરવા જોઇે નહીં, તેના બદલે તેણે પ્રતિરોધ&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Einstein |first=Albert |year=1947 |month=11 |title=Atomic War or Peace |journal=Atlantic Monthly |url=http://theamericanideabook.theatlantic.com/archives/2007/09/atomic_war_or_peace.php |access-date=2008-03-23 |archive-date=2008-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080308034044/http://theamericanideabook.theatlantic.com/archives/2007/09/atomic_war_or_peace.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;ના એકમાત્ર હેતુસર [[સંયુક્ત રાષ્ટ્રો|યુનાઇટેડ નેશન્સ]] ([[:en:United Nations|United Nations]]) ને પરમાણુ શસ્ત્રોથી સજ્જ કરવું જોઇએ.

=== શીત યુદ્ધનો સમયમાટે ===
નાઝીવાદના ઉદય સામે કામ કરતા કરતા આઇન્સ્ટાઇન જ્યારે વિખ્યાત બન્યા ત્યારે તેમણે પશ્ચિમ જગત અને [[સોવિયેત બ્લોક]] ([[:en:Soviet bloc|Soviet bloc]])ની મદદ માંગી હતી અને તેઓ સાથે કામના સંબંધો વિકસાવ્યા હતા.દ્વિતિય વિશ્વયુદ્ધ બાદ અગાઉના સાથીરાષ્ટ્રો આંતરાષ્ટ્રીય ખ્યાતી પામેલા લોકો માટે અંત્યંત ગંભીર મુદ્દો બની ગયા હતા.આ મુદ્દાને વધુ ગંભીર બનાવતા આઇન્સ્ટાઇને [[મેકકાર્ટીઝમ|મેકાર્થિઝમ]] ([[:en:McCarthyism|McCarthyism]])ના પ્રથમ દિવસે જ એક જ [[વિશ્વ સરકાર]] ([[:en:world government|world government]]) વિશે લખ્યું હતું એવા સમયે તેમણે લખ્યું હતું કે હું નથી જાણતો કે ત્રીજું વિશ્વયુદ્ધ કેવી રીતે લડાશે, પરંતુ એટલું જરૂર કહું છું કે ચોથું વિશ્વયુદ્ધ પથરાઓ થી લડાશે&lt;ref&gt;{{Citation | first = Alice | last = Calaprice | title = [http://press.princeton.edu/titles/7921.html The new quotable Einstein] | publisher = [[Princeton University Press]] | year = 2005 | id = ISBN 0-691-12075-7 | page = 173 }}નિવેદનના અન્ય વર્ઝન ઉપલબ્ધ છે.&lt;/ref&gt;હશે.1949માં ''[[મંથલી રીવ્યૂ|મંથલી રીવ્યૂએ]] ([[:en:Monthly Review|Monthly Review]])'' સમાજવાદ શા માટે? શીર્ષક હેઠળ લેખ પ્રકાશિત કર્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1132/is_n8_v40/ai_6944290|title=Why Socialism?|access-date=2007-06-30|archive-date=2007-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20071027104449/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1132/is_n8_v40/ai_6944290|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇને તમામ દુષણોના સ્ત્રોત તરીકે અંધેર [[મૂડીવાદ|મૂડીવાદી]] ([[:en:capitalism|capitalist]]) સમાજને ગણાવ્યો હતો જેના ઉપર વિજય મેળવવાની જરૂરિયાત દર્શાવી હતી કેમ કે તેમની નજરે તે સમાજ માનવીય વિકાસ{{Harv|Einstein|1949}}નો વિનાશક તબક્કો હતો.[[આલ્બર્ટ સ્વીટ્ઝર|આલ્બર્ટ સ્વીટઝર]] ([[:en:Albert Schweitzer|Albert Schweitzer]]) અને [[બર્ટ્રાન્ડ રસેલ|બર્ટાન્ડ રસેલ]] ([[:en:Bertrand Russell|Bertrand Russell]]) સાથે ભેગા મળીને આઇન્સ્ટાઇને પરમાણુ પરીક્ષણો અને ભવિષ્યના બોંબને અટકાવી દેવા લોબિંગ કર્યું હતું.પોતાના મૃત્યુંના થોડા દિવસો પહેલાં જ આઇન્સ્ટાઇને [[રસેલ-આઈન્સ્ટાઈન મેનિફેસ્ટો (ઢંઢેરો)|રસેલ-આઇન્સ્ટાઇન જાહેરાનામા]] ([[:en:Russell-Einstein Manifesto|Russell-Einstein Manifesto]]) ઉપર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા જેના થકી બાદમાં [[પુગવોશ કોન્ફન્સ ઑન સાયન્સ એન્ડ વર્લ્ડ અફેર્સ|વિજ્ઞાન અને વૈશ્વિક બાબતો. ઉપર પગવાસ]] ([[:en:Pugwash Conferences on Science and World Affairs|Pugwash Conferences on Science and World Affairs]]) ખાતે પરિષદ યોજાઇ હતી.&lt;ref&gt;{{cite web
| last =Butcher
| first =Sandra Ionno
| title =The Origins of the Russell-Einstein Manifesto
| work =
| publisher =Council of the Pugwash Conferences on Science and World Affairs
| month =May
| year =2005
| url =http://www.pugwash.org/publication/phs/history9.pdf
| format =PDF
| access-date =2007-05-02
| archive-date =2013-01-14
| archive-url =https://web.archive.org/web/20130114141507/http://www.pugwash.org/publication/phs/history9.pdf
| url-status =dead
}}&lt;/ref&gt;

આઇન્સ્ટાઇન કેટલાંક [[અમેરિકાની નાગરિક અધિકાર ચળવળ (1896-1954)|માનવ અધિકારો]] ([[:en:American Civil Rights Movement (1896–1954)|civil rights]]) જૂથના સભ્ય હતા, જેમાં [[અશ્વેતોની પ્રગતિ માટે રાષ્ટ્રીય સંગઠન|એનએએસીપી]] ([[:en:National Association for the Advancement of Colored People|NAACP]]) ના પ્રિન્સટન ચેપ્ટરનો પણ સમાવેશ થતો હતો. જ્યારે વયોવૃદ્ધ [[ડબલ્યુ.ઈ.બી.ડીયુ બોઈસ|ડબલ્યુ. ઇ. ડ્યું. બોઇસ]] ([[:en:W. E. B. Du Bois|W. E. B. Du Bois]])ની સામે સામ્યવાદી જાસૂસ હોવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો ત્યારે આઇન્સ્ટાઇન સાક્ષી બન્યા હતા અને બાદમાં આ કેસ થોડા સમયમાં જ કાઢી નાંખવામાં આવ્યો હતો.મનસ્વી હિંસાખોરી પ્રથાનો અંત લાવવા [[મનસ્વી હિંસાખોરી વિરુદ્ધ અમેરિકાનો જંગ|અમેરિકન જંગ]] ([[:en:American Crusade Against Lynching|American Crusade to End Lynching]])નું જેમની સાથે સહ-નેતૃત્વ કર્યું હતું તે કાર્યકર [[પૌલ રોબેસન|પૌલ રોબ્સન]] ([[:en:Paul Robeson|Paul Robeson]]) સાથે આઇન્સ્ટાઇનની મિત્રતા વીસ વર્ષ ચાલી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.news.harvard.edu/gazette/2007/04.12/01-einstein.html|title=Albert Einstein, Civil Rights activist|date=2007-04-12|access-date=2007-06-11}}&lt;/ref&gt;

1946માં આઇન્સ્ટાઇને આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન ફાઉન્ડેશન ફોર હાયર લર્નિંગ ખાતે [[મિડલસેક્સ યુનિવર્સિટી (મેસાચ્યુસેટ્સ)|મિડલસેક્સ યુનિવર્સિટી]] ([[:en:Middlesex University (Massachusetts)|Middlesex University]])ના રબ્બી ઇઝરાયલ ગોલ્ડસ્ટેઇન, વારસદાર સી. રગલ્સ સ્મિથ અને કાર્યકર એટર્ની જ્યોર્જ આલ્પર્ટ સાથે સહયોગ કર્યો હતો, આ ફાઉન્ડેશન [[વોલ્ટહેમ, મેસાચ્યુસેટ્સ|વેલ્ધેમ, મેસેચ્યુસેટ્સ]] ([[:en:Waltham, Massachusetts|Waltham, Massachusetts]]) સ્થિત ભૂતપૂર્વ મિડલસેક્સ યુનિવર્સિટીના મેદાન ઉપર તમામ વિદ્યાર્થીઓ માટે ઓપન એવી યહૂદી પ્રાયોજીત બિનસાંપ્રદાયિક યુનિવર્સિટીની રચના માટે ઉભું કરાયું હતું. બોસ્ટન અને ન્યૂયોર્ક જેવા શહેરો તથા યુ. એસ. નાયહૂદી સાંસ્કૃતિક કેન્દ્રની નજીક મિડલસેક્સ આવેલું હોવાથી તેના ઉપર પસંદગી ઢોળાઇ હતી. તેઓની દીર્ઘદૃષ્ટિ એક એવી યુનિવર્સિટીની સ્થાપના કરવાની હતી જે સંસ્કૃતિને જન્મસિદ્ધ અધિકાર તરીકે અને અને અમેરિકાની શિક્ષિત લોકશાહી&lt;ref name=&quot;Reis&quot;&gt;{{Citation |last =Reis |first =Arthur H., Jr |year =1998 |title =The Albert Einstein Involvement |journal =Brandeis Review, 50th Anniversary Edition |url =http://www.brandeis.edu/publications/review/50threview/einstein.pdf | access-date =2007-03-25 }}&lt;/ref&gt; તરફ જોનારી તોરાહની હિબ્રુ પરંપરાઓ પ્રત્યે ઉંડાણપૂર્વક જાગૃત હોય.આ લોકો સાથેનો સહયોગ તોફાની હતો તેમ છતાંઅંતે જ્યારે આઇન્સ્ટાઇને યુનિવર્સિટીના પ્રેસિડેન્ટ તરીકે બ્રિટિશ અર્થશાસ્ત્રી [[હેરલ્ડ લાસ્કી|હેરલ્ડ લેસ્કી]] ([[:en:Harold Laski|Harold Laski]])ની નિમણૂક કરવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી ત્યારે જ્યોર્જ આલ્પર્ચે એમ લખ્યું હતું કે લેસ્કી એક એવો માણસ છે જે અમેરિકાના લોકશાહીના સિદ્ધાંતો વિશે તદ્દન અજાણ છે અને તે સામ્યવાદીઓના રંગે&lt;ref name=&quot;Reis&quot;/&gt; રંગાયેલો છે.આઇન્સ્ટાઇને તેમનો ટેકો પાછો ખેંચી લીધો હતો અને પોતાના નામનો&lt;ref&gt;{{Citation | last =New York Times | title =Dr. Einstein Quits University Plan | newspaper =The New York Times | date =22 June 1947 | year =1947 | url =http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50812FA385D13728DDDAB0A94DE405B8788F1D3 | access-date =2007-03-14 }}&lt;/ref&gt; ઉપયોગ કરવાનો પ્રતિબંધ ફરમાવી દીધો હતો.1948માં [[બ્રાન્ડિસ યુનિવર્સિટી|બ્રેન્ડિસ યુનિવર્સિટી]] ([[:en:Brandeis University|Brandeis University]]) તરીકે આ યુનિવર્સિટીને ખુલ્લી મૂકવામાં આવી હતી.1953માં બ્રેન્ડિસે આઇન્સ્ટાઇનને માનદ પદવી એનાયત કરવાની ઓફર કરી હતી પરંતુ તેમણે તે ઓફર સ્વીકારી નહોતી.&lt;ref name=&quot;Reis&quot;/&gt;

આઇન્સ્ટાઇનના જર્મની તથા ઝાયોનવાદ સાથેના સંપર્કો, તેમના સમાજવાદી આદર્શો તથા કેટલાક સામ્યવાદી નેતાઓ સાથેના તેમના સંપર્કોને ધ્યાનમાં લઇને યુ.એસ.ની [[ફેડરલ બ્યુરો ઑફ ઈન્વેસ્ટીગેશન|ફેડરલ બ્યૂરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશને]] ([[:en:Federal Bureau of Investigation|Federal Bureau of Investigation]]) આઇન્સ્ટાઇન&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.wsws.org/articles/2002/sep2002/eins-s03.shtml | title=The FBI and Albert Einstein}}&lt;/ref&gt; માટે એક ફાઇલ બનાવી હતી જે વધીને 1,427 પાનાંની થઇ હતી.એફબીઆઇને મોટાભાગના દસ્તાવેજો તો દેશના ચિતિંત નાગરિકો તરફથી મળ્યા હતા, જેમાં કેટલાક લોકોએ તેમના ઇમિગ્રેશન સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો જ્યારે કેટલાક લોકોએ તેમનું&lt;ref&gt;{{Citation | last =Federal Bureau of Investigation| chapter =Albert Einstein | title =FBI Freedom of Information Act Website | publisher =U.S. Federal Government, U.S. Department of Justice | year =2005 | chapter-url =http://foia.fbi.gov/foiaindex/einstein.htm | access-date =2005-11-21 }}&lt;/ref&gt; રક્ષણ કરવા એફબીઆઇને વિનંતી કરી હતી.

આઇન્સ્ટાઇન ઘણા લાંબા સમયથી [[શાકાહારવાદ]] ([[:en:vegetarianism|vegetarianism]])ના વિચાર પ્રત્યેસહાનુભૂતિ ધરાવતા હતા પરંતુ 1954ના આરંભે જ તેમણે શાકાહારી ભોજન&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ivu.org/history/northam20a/einstein.html|title=History of Vegetarianism&amp;nbsp;— Albert Einstein|access-date=2007-06-11}}&lt;/ref&gt;નો આકરો નિયમ અપનાવ્યો હતો.

== મૃત્યુ ==
17 એપ્રિલ, 1955ના રોજ કિડનીમાં રુધિરનું વહન કરતી નસ ફાટી જવાથી આઇન્સ્ટાઇનને શરીરનાં અંદરના ભાગમાં [[ઓર્ટિક એન્યુરીઝમ|રક્તસ્ત્રાવ]] ([[:en:aortic aneurysm|aortic aneurysm]]) શરુ થઇ ગયો હતો, જો કે આ રોગની અગાઉ સારવાર પણ કરાઇ હતી પરંતુ તે ફરીથી વકર્યો &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.medscape.com/viewarticle/436253|title=The Case of the Scientist with a Pulsating Mass|date=2002-06-14|access-date=2007-06-11}}&lt;/ref&gt; હતો.ઇઝરાયલ રાષ્ટ્રની સાતમી જયંતિની ઉજવણી નિમિત્તે પોતાને ટીવી ઉપર પ્રવચન આપવાનું હોવાથી તેમણે હોસ્પિટલમાં પણ પોતાના ભાષણનો મુસદ્દો સાથે લઇ લીધો હતો, પરંતુ તેને પૂર્ણ&lt;ref&gt;{{Citation | last =Albert Einstein Archives | contribution =Draft of projected Telecast Israel Independence Day, April 1955 (last statement ever written) | title =Einstein Archives Online | date =April 1955 | year =1955 | contribution-url =http://www.alberteinstein.info/db/ViewImage.do?DocumentID=20078&amp;Page=1 | url =http://www.alberteinstein.info/ | access-date =2007-03-14 | archivedate =2011-08-11 | archiveurl =https://www.webcitation.org/60qXwH4mf?url=http://www.alberteinstein.info/ }}&lt;/ref&gt; કરવા તે લાંબુ જીવી શક્યા નહોતા.બીજા દિવસે વહેલી સવારે પ્રિન્સ્ટન હોસ્પિટલમાં તેમનું નિધન થયું. છેલ્લા શ્વાસ સુધી તેમણે કામ ચાલુ રાખ્યું હતું. તેઓ 76 વર્ષના હતા. આઈન્સ્ટાઈનના પાર્થિવ શરીરના અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવ્યા અને તેમની રાખ અલગ અલગ જગ્યાએ પધરાવવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{Citation | last =O'Connor | first =J.J. | last2 =Robertson | first2 =E.F. | chapter =Albert Einstein | title =The MacTutor History of Mathematics archive | publisher =School of Mathematics and Statistics, University of St. Andrews | date =1997 | chapter-url =http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Einstein.html | access-date =2007-03-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Dr. Albert Einstein Dies in Sleep at 76. World Mourns Loss of Great Scientist.
|quote=[[Princeton, New Jersey]], 18 April 1955. Dr. Albert Einstein, one of the great thinkers of the ages, died in his sleep here early today. |publisher=New York Times |date=19 April 1955, Tuesday |access-date=2007-07-21 }}&lt;/ref&gt;

અંતિમક્રિયા પહેલા પ્રિન્સ્ટેન હોસ્પિટલના પેથોલોજિસ્ટ [[થોમસ સ્ટોલ્ઝ હાર્વી.|થોમસ સ્ટોલ્ઝ હાર્વીએ]] ([[:en:Thomas Stoltz Harvey|Thomas Stoltz Harvey]]) એવી આશા સાથે [[આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈનનું બ્રેઈન|આઈન્સ્ટાઈનનું બ્રેઈન]] ([[:en:Albert Einstein's brain|Einstein's brain]]) સાચવવા માટે કાઢી લીધું કે આઈન્સ્ટાઈન આટલા બધા બુદ્ધિશાળી કેવી રીતે હતા તે શોધવામાં ભવિષ્યના ન્યૂરોસાયન્સને મદદ મળશે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4602913|title=The Long, Strange Journey of Einstein's Brain|access-date=2007-10-03}}&lt;/ref&gt;

== વારસો ==
મુસાફરી દરમિયાન આઈન્સ્ટાઈન દરરોજ પત્ની એલ્સા તેમજ દત્તક દીકરીઓ મોર્ગોટ તથા ઈસેને પત્રો લખતા અને આ પત્રો પછીથી [[હિબ્રુ યુનિવર્સિટી]] ([[:en:The Hebrew University|The Hebrew University]])ને વારસામાં આપવામાં આવ્યા. માર્ગોટ આઈન્સ્ટાઈને એ અંગત પત્રો પ્રજાને જોવા મળે તેની પરવાનગી આપી, પરંતુ એટલી વિનંતી કરી કે તેમના મૃત્યુના 20 વર્ષ પછી જ એ પત્રો જાહેર કરવા. (તેઓ 1986માં મૃત્યુ પામ્યાં&lt;ref&gt;ધ ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ શ્રદ્ધાંજલિ[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DEFD9153FF931A25754C0A960948260]&lt;/ref&gt;)હિબ્રુ યુનિવર્સિટીની આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન આર્કાઈવ્સનાં બાર્બરા વોલ્ફે [[બીબીસી]] ([[:en:BBC|BBC]])ને કહ્યું હતું કે 1912 થી 1955 વચ્ચે થયેલા અંગત પત્રવ્યવહારના આશરે 3,500 પાનાં છે.&lt;ref&gt;{{Citation | author =BBC | author-link =BBC | title =Letters Reveal Einstein Love Life | journal =BBC News | publisher =BBC | year =2006 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5168002.stm | access-date =2007-03-14 }}&lt;/ref&gt;

અમેરિકાની [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ નેશનલ એકેડમી ઑફ સાયન્સિસ|નેશનલ એકેડમી ઑફ સાયન્સિસ]] ([[:en:United States National Academy of Sciences|National Academy of Sciences]]) દ્વારા ''[[આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાન મેમોરિયલ|આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન મેમોરિયલ]] ([[:en:Albert Einstein Memorial|Albert Einstein Memorial]])'', ની રચના કરવામાં આવી અને [[રોબર્ટ બર્ક્સ|રોબર્ટ બર્કસ]] ([[:en:Robert Berks|Robert Berks]]) દ્વારા બ્રોન્ઝ અને માર્બલમાંથી પ્રતિમા બનાવડાવીને [[વૉશિંગ્ટન, ડી.સી.|વોશિંગ્ટન ડી.સી]] ([[:en:Washington, D.C.|Washington, D.C.]])માં તેના કેમ્પસ ખાતે 1979માં સમર્પિત કરવામાં આવી. આ સ્થળ [[મેળનલ મોલ|નેશનલ મોલ]] ([[:en:National Mall|National Mall]])ની નજીક છે. 

આઈન્સ્ટાઈને તેમની [[પર્સનાલિટી રાઈટ્સ|તસવીર]] ([[:en:personality rights|image]])ના ઉપયોગથી મળનાર [[રોયલ્ટી]] ([[:en:royalties|royalties]]) [[હિબ્રુ યુનિવર્સિટી|જેરુસલેમની હિબ્રુ યુનિવર્સિટી]] ([[:en:The Hebrew University|The Hebrew University of Jerusalem]])ને વસિયતમાં લખી આપી. [[રોજર રિચમેન એજન્સી]] ([[:en:The Roger Richman Agency|The Roger Richman Agency]]), ના અનુગામી [[કોર્બિસ|કોરબીસે]] ([[:en:Corbis|Corbis]]) હિબ્રુ યુનિવર્સીટી&lt;ref&gt;{{Citation | last =Roger Richman Agency | chapter =Albert Einstein Licensing | year =2007 | chapter-url =http://www.albert-einstein.net/index2.html | access-date =2007-03-25 | title =આર્કાઇવ ક .પિ | archivedate =2007-04-29 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070429123720/http://www.albert-einstein.net/index2.html }},&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://einstein.biz/|title=Einstein|publisher=Corbis Rights Representation|access-date=2008-08-08|archive-date=2008-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080819220424/http://einstein.biz/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; માટે તેમના નામ તથા તે સાથે સંકળાયેલી પ્રતિમાઓનો એક [[એજન્ટ (કાયદો)|એજન્ટ]] ([[:en:agent (law)|agent]]) તરીકે ઉપયોગ કરવાનું [[લાઈસન્સ|લાયસંસ]] ([[:en:license|license]]) આપ્યું હતું.

== સન્માન ==
1999માં, ''[[ટાઈમ (સામયિક)|ટાઇમ]] ([[:en:Time (magazine)|Time]])'' મેગેઝિને&lt;ref&gt;{{Citation | last =Isaacson | first =Walter | author-link =Walter Isaacson | title =Person of the Century: Why We Chose Einstein | magazine =[[Time (magazine)|Time]] | date =3 January 2000 | url =http://www.time.com/time/time100/poc/magazine/who_mattered_and_why4a.html | access-date =2007-07-16 | archivedate =2009-11-02 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20091102062307/http://www.time.com/time/time100/poc/magazine/who_mattered_and_why4a.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;slqbwn&quot;&gt;{{Citation | last =Golden | first =Frederic | title =Person of the Century: Albert Einstein | magazine =[[Time (magazine)|Time]] | date =3 January 2000 | url =http://www.time.com/time/time100/poc/magazine/albert_einstein5a.html | access-date =2006-02-25 | archivedate =2006-02-21 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20060221080452/http://www.time.com/time/time100/poc/magazine/albert_einstein5a.html }}&lt;/ref&gt; આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇનને [[પર્સન ઑફ ધ સેન્ચ્યુરી|પર્સન ઓફ ધ સેન્ચ્યુરી]] ([[:en:Person of the Century|Person of the Century]]) જાહેર કર્યા હતા જ્યારે [[ગેલપ પોલ|ગેલપના સર્વેક્ષણ]] ([[:en:Gallup poll|Gallup poll]])માં તેમને 20મી સદી&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gallup.com/poll/3367/Mother-Teresa-Voted-American-People-Most-Admired-Person-Century.aspx|title=Mother Teresa Voted by American People as Most Admired Person of the Century|date=1999-12-31|access-date=2008-08-13}}&lt;/ref&gt;ના ચોથા સૌથી વધુ [[ગેલપની વ્યાપક પ્રસંશા પામેલા લોકોની યાદી|પ્રસંશા પામેલા]] ([[:en:Gallup's List of Widely Admired People|admired]]) વ્યક્તિ જાહેર કરાયા હતા અને ઇતિહાસમાં સૌથી વધુ પ્રભાવશાળી વ્યક્તિનું રેન્કિંગ તૈયાર કરનાર ધ 100 મુજબ'' ''આઇન્સ્ટાઇન 20મી સદીના સૌથી મહાન વૈજ્ઞાનિક હતા અને હરહંમેશ&lt;ref&gt;{{Citation | last =Hart | first =Michael H. | title =[[The 100|The 100: A Ranking of the Most Influential Persons in History]] | publisher =Citadel Press | date =1978 | page =52
| isbn =0-8065-1350-0 }}&lt;/ref&gt;ના સર્વોચ્ચ બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિ હતા.

તેમના મેમોરિયલોની આંશિક યાદીઃ

* એનસ મિરાબિલિસ પેપર્સ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wyp2005.org/overview.html |title=World Year of Physics 2005 |access-date=2007-10-03 |archive-date=2011-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110616080341/http://www.wyp2005.org/overview.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;ના પ્રકાશનની 100મી જયંતિની ઉજવણીની યાદમાં ધ [[ઈન્ટરનેશનલ યુનિયન ઑફ પ્યોર એન્ડ એપ્લાઈડ ફિઝિક્સ|ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ઓફ પ્યોર એન્ડ એપ્લાઇડ ફિજિક્સે]] ([[:en:International Union of Pure and Applied Physics|International Union of Pure and Applied Physics]]) 2005ના વર્ષને [[ભૌતિક વિજ્ઞાનનું વૈશ્વિક વર્ષ|વર્લ્ડ યર ઓફ ફિજિક્સ]] ([[:en:World Year of Physics|World Year of Physics]]) નામ આપ્યું હતું.
* [[મેક્સ પ્લેન્ક ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફૉર ગ્રેવિટેશનલ ફિઝિક્સ|આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ]] ([[:en:Max Planck Institute for Gravitational Physics|Albert Einstein Institute]])
* ''[[આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાન મેમોરિયલ]] ([[:en:Albert Einstein Memorial|Albert Einstein Memorial]])'', [[રોબર્ટ બર્ક્સ]] ([[:en:Robert Berks|Robert Berks]]) દ્વારા
* [[ફોટોકેમેસ્ટ્રી|ફોટોકેમિસ્ટ્રી]] ([[:en:photochemistry|photochemistry]])માં ઉપયોગમાં લેવાતું એકમ, ધ ''[[આઈન્સ્ટાઈન (યુનિટ)|આઇન્સ્ટાઇન]] ([[:en:einstein (unit)|einstein]])''
*[[આઇન્સ્ટેનીયમ]] તત્વ
* [[એસ્ટરોઈડ|ઉલ્કા]] ([[:en:asteroid|asteroid]]) [[2001 આઈન્સ્ટાઈન|2001 આઇન્સ્ટાઇન]] ([[:en:2001 Einstein|2001 Einstein]])
* [[આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન એવોર્ડ]] ([[:en:Albert Einstein Award|Albert Einstein Award]])
* [[આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન શાંતિ પુરસ્કાર]] ([[:en:Albert Einstein Peace Prize|Albert Einstein Peace Prize]])

1990માં તેમના નામને [[વલહલ્લા મંદિર]] ([[:en:Walhalla temple|Walhalla temple]]).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.walhalla-regensburg.de/deutsch/index.shtml |title=Walhalla Ruhmes- und Ehrenhalle |access-date=2007-10-03 |language=German |archive-date=2007-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071002154540/http://www.walhalla-regensburg.de/deutsch/index.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સાથે જોડવામાં આવ્યું હતું.

== લોકપ્રિય સંસ્કૃતિ ઉપર પ્રભાવ ==
દ્વિતિય વિશ્વયુદ્ધ પહેલાંના સમય દરમિયાન આઇન્સ્ટાઇન અમેરિકામાં એટલી હદે લોકપ્રિય હતા કે લોકો તેમને રસ્તા ઉપર રોકી લેતાં હતા અને તેમને તે થિયરી સમજાવવાની વિનંતી કરતા હતા.છેવટે તેમણે વધતા જતાં પ્રશ્નોનો ઉકેલ શોધી કાઢ્યો હતો.તેમને પ્રશ્ન પૂછનારને તે ફક્ત એટલું જ કહેતાં મને માફ કરો, હું દિલગીર છુંહંમેશા મને લોકો પ્રોફેસર આઇન્સ્ટાઇન સમજી લેવાની ભૂલ કરે છે.&lt;ref&gt;ધ ન્યુયોર્કર એપ્રિલ 1939 પેજ 69 [http://www.newyorker.com/search/query?queryType=nonparsed&amp;query=Einstein+&amp;bylquery=Maloney&amp;month1=01&amp;day1=14&amp;year1=1939&amp;month2=01&amp;day2=14&amp;year2=1939&amp;page=&amp;sort=&amp;submit.x=10&amp;submit.y=5 ઢંકાયેલું] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218230434/http://www.newyorker.com/search/query?queryType=nonparsed&amp;query=Einstein+&amp;bylquery=Maloney&amp;month1=01&amp;day1=14&amp;year1=1939&amp;month2=01&amp;day2=14&amp;year2=1939&amp;page=&amp;sort=&amp;submit.x=10&amp;submit.y=5 |date=2008-12-18 }}&lt;/ref&gt;

આઇ્સ્ટાઇન અનેક નવલકથાઓ, ફિલ્મો, અને નાટકો માટે એક વિષય અથવા તો પ્રેરણા બની રહ્યા હતા.[[પાગલ વૈજ્ઞાનિક]] ([[:en:mad scientist|mad scientist]]) અને [[ચસકેલા દિમાગનો પ્રોફેસર|ચસકેલા દિમાગના પ્રોફેસર]] ([[:en:absent-minded professor|absent-minded professor]])ની પ્રતિકૃતિ માટે આઇન્સ્ટાઇન અદ્દલ મોડેલ હતા, તેમનો અભિવ્યક્ત ચહેરો અને તેમની તદ્દન અલગ પ્રકારની હેરસ્ટાઇલની વ્યાપક નકલ અને અતિશયોક્તિ ''થઇ હતી.[[ટાઈમ (સામયિક)|ટાઇમ]] ([[:en:Time (magazine)|Time]])'' મેગેઝિનના ફ્રેડરિક ગોલ્ડને એમ લક્યું હતું કે આઇન્સ્ટાઇન એટલે એક કાર્ટૂનિસ્ટનું સાકાર થયેલું સ્વપ્ન.&lt;ref name = &quot;slqbwn&quot;/&gt;

મહાન બુદ્ધિસાળી લોકો સાથેના આઇન્સ્ટાઇનના સંબંધો અને જોડાણોના કારણે ''આઇન્સ્ટાઇન'' નામ મેધાવી પ્રતિભાસંપન્ન વ્યક્તિનો પર્યાય બની ગયો હતો, જે અવારનવાર નાઇસ જોબ, આઇન્સ્ટાઇન! જેવા [[વિપરીતતા|કટાક્ષયુક્ત]] ([[:en:irony|ironic]]) વાક્યોમાં વપરાતો હતો.

== આ પણ જૂઓ ==
&lt;div style=&quot;-moz-column-count:3; -webkit-column-count:3; column-count:3;&quot;&gt;
* [[સાપેક્ષવાદની વિશેષ થીયરી]] ([[:en:History of special relativity|History of special relativity]])
* [[સામાન્ય સાપેક્ષવાદનો ઇતિહાસ]] ([[:en:History of general relativity|History of general relativity]])
* [[આઈન્સ્ટાઈનની સાપેક્ષવાદની થીયરી]] ([[:en:The Einstein Theory of Relativity|The Einstein Theory of Relativity]]) (સાપેક્ષવાદની થીયરી અંગેની શૈક્ષણિક ફિલ્મ)
* [[વિશેષ સાપેક્ષવાદની પ્રસ્તાવના]] ([[:en:Introduction to special relativity|Introduction to special relativity]])
* [[સાપેક્ષતાની અગ્રતાનો વિવાદ]] ([[:en:Relativity priority dispute|Relativity priority dispute]])
* [[આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈનાં વૈજ્ઞાનિક પ્રકાશનોની યાદી|આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈનનાં વૈજ્ઞાનિક પ્રકાશનોની યાદી]] ([[:en:List of scientific publications by Albert Einstein|List of scientific publications by Albert Einstein]])
* [[આઇન્સ્ટાઇનના નામ ઉપરથી તૈયાર થયેલી વસ્તુઓની યાદી]] ([[:en:List of things named after Einstein|List of things named after Einstein]])
* [[ફોટોઈલેક્ટ્રીક અસર]] ([[:en:Photoelectric effect|Photoelectric effect]])
* [[ઈપીઆર વિરોધાભાસ]] ([[:en:EPR paradox|EPR paradox]])
* [[ચીકણી અને પ્રવાહી દલીલો]] ([[:en:Sticky bead argument|Sticky bead argument]])
* [[એનુસ મિરાબિલિસ પેપરો]] ([[:en:Annus Mirabilis Papers|Annus Mirabilis Papers]])
* [[ગુરુત્વાકર્ષણ થીયરીનો ઇતિહાસ]] ([[:en:History of gravitational theory|History of gravitational theory]])
* [[સુમેશન કન્વેન્શન]] ([[:en:Summation convention|Summation convention]])
* [[તમામ બાબતોની થીયરી]] ([[:en:Theory of everything|Theory of everything]])
* [[બે પિતરાઇઓની યાદી]] ([[:en:List of coupled cousins|List of coupled cousins]])
* [[પૌલિન કોચ|પોલીન કોચ]] ([[:en:Pauline Koch|Pauline Koch]])
* [[હર્મન આઈન્સ્ટાઈન]] ([[:en:Hermann Einstein|Hermann Einstein]])
* [[હેઇનરિક બુરખાર્ડટ]] ([[:en:Heinrich Burkhardt|Heinrich Burkhardt]])
* [[સામૂહિક ઊર્જાને સમકક્ષ|સામુહિક ઊર્જા સમકક્ષતા]] ([[:en:Mass–energy equivalence|Mass–energy equivalence]]) (E=mc&lt;sup&gt;2 તરીકે પણ જાણીતું)&lt;/sup&gt;
&lt;/div&gt;

== પ્રકાશનો ==
આ લેખમાં આઇન્સ્ટાઇનના નિમ્નદર્શીત પુસ્તકોનો સંદર્ભ છે.તેમના પ્રકાશનોની વધુ સંપૂર્ણ યાદી [[આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈનાં વૈજ્ઞાનિક પ્રકાશનોની યાદી|આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇનના વૈજ્ઞાનિક પ્રકાશનોની યાદીમાંથી મળી શકશે.]] ([[:en:List of scientific publications by Albert Einstein|List of scientific publications by Albert Einstein]])
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
* {{cite book
| last=Einstein
| first=Albert
| year=1901
| title=Folgerungen aus den Capillaritätserscheinungen (Conclusions Drawn from the Phenomena of Capillarity)
| periodical=Annalen der Physik
| volume=4
| page=513
| doi=10.1002/andp.19013090306
}}
* {{Citation|last=Einstein|first=Albert|year=1905a|title=On a Heuristic Viewpoint Concerning the Production and Transformation of Light|journal=Annalen der Physik|volume=17|pages=132–148|url=http://lorentz.phl.jhu.edu/AnnusMirabilis/AeReserveArticles/eins_lq.pdf|access-date=2009-06-08|archivedate=2009-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090611234106/http://lorentz.phl.jhu.edu/AnnusMirabilis/AeReserveArticles/eins_lq.pdf}}.એનાલીન ડેર ફિજિકને 18 માર્ચના રોજ ફોટોઇલેકટ્રીક વિષય ઉપરના આ એનસ મિરાબિલિસ પેપર મળ્યા હતા.
* {{Citation
|last=Einstein|first=Albert|year=1905b
|title=A new determination of molecular dimensions
}}.પીએચડીનો આ થીસીસ 30 એપ્રિલના રોજ પૂર્ણ થયો હતો અને 20 જુલાઇએ સુપરત કરાયો
* {{Citation
|last=Einstein|first=Albert|year=1905c
|title=On the Motion—Required by the Molecular Kinetic Theory of Heat—of Small Particles Suspended in a Stationary Liquid
|journal=Annalen der Physik|volume=17|pages=549–560
}}બ્રોનિયન મોસન વિષય ઉપરના આ પેપર 11 મે ના રોજ પ્રાપ્ત થયા હતા.
* {{Citation
|last=Einstein|first=Albert|year=1905d
|title=On the Electrodynamics of Moving Bodies
|journal=Annalen der Physik|volume=17|pages=891–921
}}વિશેષ સાપેક્ષતા વિષય ઉપરના આ એનસ મિરાબિલિસ પેપર 30 જૂનના રોજ મળ્યા હતા.
* {{Citation
|last=Einstein|first=Albert|year=1905e
|title= Does the Inertia of a Body Depend Upon Its Energy Content?
|journal=Annalen der Physik|volume=18|pages=639–641
}}સામુહિક ઊર્જા-સમકક્ષતા વિષય ઉપરના આ એનસ મિરાબિલિસ પેપર 27 સપ્ટેમ્બરના રોજ મળ્યા હતા.
* {{Citation
| last =Einstein
| first =Albert
| title =Die Feldgleichungen der Gravitation (The Field Equations of Gravitation)
| journal =Koniglich Preussische Akademie der Wissenschaften
| pages =844–847
| year =1915
}}
* {{Citation
| last =Einstein
| first =Albert
| title =Kosmologische Betrachtungen zur allgemeinen Relativitätstheorie (Cosmological Considerations in the General Theory of Relativity)
| journal =Koniglich Preussische Akademie der Wissenschaften
| year =1917a
}}
* {{Citation
| last =Einstein
| first =Albert
| title =Zur Quantentheorie der Strahlung (On the Quantum Mechanics of Radiation)
| journal =Physikalische Zeitschrift
| volume =18
| pages =121–128
| year =1917b
}}
* {{Citation
| last =Einstein
| first =Albert
| year =1923
| date =11 July 1923
| contribution =Fundamental Ideas and Problems of the Theory of Relativity
| title = Nobel Lectures, Physics 1901–1921
| publisher = Elsevier Publishing Company
| place =Amsterdam
| url =http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/einstein-lecture.pdf
| access-date =2007-03-25
}}
* {{Citation
| last =Einstein
| first =Albert
| title =Quantentheorie des einatomigen idealen Gases (Quantum theory of monatomic ideal gases)
| journal =Sitzungsberichte der Preussichen Akademie der Wissenschaften Physikalisch—Mathematische Klasse
| pages =261–267
| year =1924
}}આ વિષય ઉરરની શ્રેણીના પ્રથમ પેપર
* {{Citation
| last =Einstein
| first =Albert
| title =Die Ursache der Mäanderbildung der Flussläufe und des sogenannten Baerschen Gesetzes
| journal = Die Naturwissenschaften
| pages =223–224
| year =1926
| doi =10.1007/BF01510300
| volume =14
}}[[બેઅર્સ કાયદો]] ([[:en:Baer's law|Baer's law]]) અને નદીના સંદર્ભમાં [[અનિયમિત ગતિ|અનિયિમત ગતિ]] ([[:en:meander|meander]])
* {{Citation
| last =Einstein
| first =Albert
| last2 =Podolsky
| first2 =Boris
| last3 =Rosen
| first3 =Nathan
| title =Can Quantum-Mechanical Description of Physical Reality Be Considered Complete?
| journal =Physical Review
| issue =10
| volume =47
| pages =777–780
| date =15 May 1935
| year =1935
| doi =10.1103/PhysRev.47.777
}}
* {{Citation
| last =Einstein
| first =Albert
| title =On Science and Religion
| journal =Nature
| volume =146
| year =1940
| doi =10.1038/146605a0
| page =605
}}
* {{Citation
| last =Einstein
| first =Albert, ''et al.''
| year =1948
| title =To the editors
| newspaper =New York Times
| date =4 December 1948
| url =http://phys4.harvard.edu/~wilson/NYTimes1948.html
| access-date =8 જૂન 2009
| archivedate =17 ડિસેમ્બર 2007
| archiveurl =https://web.archive.org/web/20071217113044/http://phys4.harvard.edu/~wilson/NYTimes1948.html
}}
* {{Citation
| last =Einstein
| first =Albert
| title =Why Socialism?
| magazine =Monthly Review
| year =1949
| date =May 1949
| url =http://www.monthlyreview.org/598einst.htm
| access-date =2006-01-16
| archivedate =2006-01-11
| archiveurl =https://web.archive.org/web/20060111081948/http://www.monthlyreview.org/598einst.htm
}}
* {{Citation
| last =Einstein
| first =Albert
| title =On the Generalized Theory of Gravitation
| journal =Scientific American
| volume =CLXXXII
| issue =4
| pages =13–17
| year =1950
}}
* {{Citation
| last =Einstein
| first =Albert
| title =Ideas and Opinions
| place=New York
| publisher =Random House
| year =1954
| isbn =0-517-00393-7
}}
* {{Citation
| last =Einstein
| first =Albert
| author-link =
| title =Albert Einstein, Hedwig und Max Born: Briefwechsel 1916–1955
| publisher =Nymphenburger Verlagshandlung
| year =1969
| location =Munich
| language = German
}}
* {{Citation
| last =Einstein
| first =Albert
| translator =Paul Arthur Schilpp
| edition =Centennial
| title =Autobiographical Notes
| year =1979
| place =Chicago
| publisher =Open Court
| isbn =0-875-48352-6
}}''પ્રકાશના કિરણનો પીછો'' કરતા વિચારનો પ્રયોગનું પાન નંબર 48-51 ઉપર વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.
* સંગ્રહીત પેપર્સઃ {{cite book
| author = [[John Stachel|Stachel, John]], Martin J. Klein, a. J. Kox, Michel Janssen, R. Schulmann, Diana Komos Buchwald and others (Eds.)
| year = 1987–2006
| title = [http://press.princeton.edu/einstein/writings.html#papers The Collected Papers of Albert Einstein, Vol 1–10]
| publisher = [[Princeton University Press]]
}} અત્યાર સુધી પ્રકાશીત થયેલા વોલ્યુમ્સની વધુ માહિતી [http://www.einstein.caltech.edu/index.html આઇન્સ્ટાઇન પેપર પ્રોજેક્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811131907/http://www.einstein.caltech.edu/index.html |date=2016-08-11 }}ના વેબપેજ ઉપર અને [[પ્રિન્સ્ટોન યુનિવર્સિટી પ્રેસ.|પ્રિન્સ્ટન યુનિવર્સિટી પ્રેસ]] ([[:en:Princeton University Press|Princeton University Press]]) [http://press.princeton.edu/einstein/ આઇન્સ્ટાઇન પેજ] ઉપરથી મેળવી શકાશે.

&lt;!--Place new references above this line--&gt;&lt;/div&gt;

== સંદર્ભો ==
&lt;!-- See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Footnotes for a discussion of different citation methods and how to generate footnotes using the &lt;ref&gt;, &lt;/ref&gt; and &lt;reference /&gt; tags --&gt;
{{Reflist|colwidth=30em}}

== પૂરક વાચન ==
* મોરિંગ, ગેરી, [http://books.google.com/books?id=875TTxildJ0C&amp;dq=idiots+guide+to+einstein&amp;printsec=frontcover&amp;source=bl&amp;ots=W9rxRk0Ukn&amp;sig=gbJach7BrzngSiFjODx95k8e1DU&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=6&amp;ct=result ધ કમ્પલીટ ઈડિયટ્સ ગાઈડ ટુ અંડરસ્ટેન્ડ આઈન્સ્ટાઈન], ઇન્ડિયાનાપોલીસ, ઈન, આલ્ફા બુક્સ, મેકમિલન યુએસએ, આઈએનસી, 2000 (બીજી આવૃત્તિ, 2004)આઈએસબીએન 0028631803

== બાહ્ય કડીઓ ==
* {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}}
{{sisterlinks|Albert Einstein|s=Author:Albert Einstein}}
* [http://press.princeton.edu/einstein/ આઈન્સ્ટાઈન પેજ] [[પ્રિન્સ્ટોન યુનિવર્સિટી પ્રેસ.|પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટી પ્રેસ]] ([[:en:Princeton University Press|Princeton University Press]]), 1921થી આઈન્સ્ટાઈનના લખાણોના પ્રકાશક.
* [http://www.alberteinstein.info/ આઈન્સ્ટાઈન આર્કાઈવ્સ ઓનલાઈન]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811112756/http://www.alberteinstein.info/ |date=2011-08-11 }}
* [http://photos.aip.org/exhibits/ein.jsp એમિલિઓ સર્ગે વિઝ્યુઅલ આર્કાઈવ્સઃ આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071127102934/http://photos.aip.org/exhibits/ein.jsp |date=2007-11-27 }}, અમેરિકન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ફિઝિક્સ
* [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Einstein.html ધ મેક ટ્યુટર હિસ્ટરી ઑફ મેથેમેટિક્સ આર્કાઈવ, આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન] યુનિવર્સિટી ઑફ સેંટ એન્ડ્રુસ, સ્કૂલ ઑફ મેથેમેટિક્સ એન્ડ સ્ટેટેસ્ટિક્સ (વધુ વાચન માટે બિબ્લિઓગ્રાફી)
* [http://www.pbs.org/wgbh/nova/einstein/ આઈન્સ્ટાઈન્સ બિગ આઈડિયા] [[નોવા (ટીવી સીરીઝ)|નોવા]] ([[:en:Nova (TV series)|Nova]]) ટેલીવિઝન દસ્તાવેજી શ્રેણી વેબસાઈટ, પબ્લિક બ્રોડકાસ્ટિંગ સર્વિસ (જાહેર પ્રસારણ સેવા)
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1921/index.html નોબેલપ્રાઈઝ.ઓઆરજીઃ ધ નોબેલ પ્રાઈઝ ઈન ફિઝિક્સ 1921]
* [https://web.archive.org/web/20090514085113/http://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=53269 મેથેમેટિક્સ જીનેલોજી પ્રોજેક્ટઃ આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન], [[મેથેમેટિક્સ જીનેલોજી પ્રોજેક્ટ]] ([[:en:Mathematics Genealogy Project|Mathematics Genealogy Project]]) ([[અમેરિકન મેથેમેટિકલ સોસાયટી]] ([[:en:American Mathematical Society|American Mathematical Society]])ની સાથે મળી [[નોર્થ ડેકોટા સ્ટેટ યુનિવર્સિટી|એન ડી એસ યુ]] ([[:en:North Dakota State University|NDSU]]) ડીપાર્ટમેન્ટ ઑફ મેથેમેટિક્સની સેવા)
* [http://www.bbc.co.uk/radio4/science/ineinsteinsshadow.shtml આઈન્સ્ટાઈન્સ શેડો] વિજ્ઞાનના ક્ષેત્રમાં આઈન્સ્ટાઈને આપેલા ફાળા અંગેની બીબીસી રેડિયો 4 સીરિઝ.
* [[wikilivres:Albert Einstein|આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન દ્વારા થયેલું કામ]] (કેનેડામાં જાહેર ડોમેઇન)
* [[અમેરિકન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફિજિક્સ]] ([[:en:American Institute of Physics|American Institute of Physics]])ના એઆઇપી સેન્ટર ફોર હિસ્ટરી ઓફ ફિજિક્સ ખાતે [http://www.aip.org/history/einstein/index.html એ. આઇન્સ્ટાઇનઃ ઇમેજ એન્ડ ઇમ્પેક્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051125123930/http://www.aip.org/history/einstein/index.html |date=2005-11-25 }}
* [http://lorentz.phl.jhu.edu/AnnusMirabilis/ આઇન્સ્ટાઇનનું એનસ મિરાબિલિસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219234056/http://lorentz.phl.jhu.edu/AnnusMirabilis/ |date=2008-12-19 }}- [[જોન્સ હોપકિન્સ યુનિવર્સિટી|જ્હોન હોપકિન્સ યુનિવર્સિટી]] ([[:en:Johns Hopkins University|Johns Hopkins University]]) ખાતેનું કલેક્શન

;વીડિયો
* [http://www.youtube.com/watch?v=l-1Z2wi2uSA આઇન્સ્ટાઇનના સંગ્રહ કરાયેલા દૃશ્યો]
* [http://www.youtube.com/watch?v=hpgXf5l_7dg&amp;NR આઇન્સ્ટાઇન 1943માં]
* [http://www.youtube.com/watch?v=CC7Sg41Bp-U&amp;feature=related આઇન્સ્ટાઇન E=mc2] સમજાવે છે.
* [http://www.youtube.com/watch?v=_lljToydDiA 1933માં આઇન્સ્ટાઇનનું 1933માં અમેરિકામાં થયેલું આગમન]
* [http://www.youtube.com/watch?v=8GZdZUouzBY 1927માં યોજાયેલી સોલ્વે કોન્ફરન્સના દૃશ્યો]
* [http://www.youtube.com/watch?v=L36vOx-_FeU આઇન્સાટાઇન પરમાણુ ઊર્જાની વાત કરે છે.]

[[શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ]]
[[શ્રેણી:વૈજ્ઞાનિક]]
[[શ્રેણી:ભૌતિકવિજ્ઞાન]]
[[શ્રેણી:ખગોળશાસ્ત્ર]]
[[શ્રેણી:૧૯૫૫માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>q8wl0vcvprtk1n89tf5168tpi7e76lj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ભરૂચ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4111</id>
    <revision>
      <id>906805</id>
      <parentid>903994</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T07:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19080" sha1="3cv31bu9ctotll6tclnso7gp6j1y3mv" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = ભરૂચ
| type = શહેર | latd = 21.705136
| longd = 72.995875 | locator_position = right
| state_name = ગુજરાત | district = ભરૂચ
| leader_title = | leader_name = 
| altitude = 15 | population_as_of = ૨૦૧૧
| population_total = ૧૬૯૦૦૭ | population_total_cite = &lt;ref&gt;{{Cite web
| url = http://www.census2011.co.in/census/city/339-bharuch.html| title=Bharuch City Population Census 2011 {{!
}} Gujarat|website=www.census2011.co.in|access-date=૨૫ એપ્રિલ ૨૦૧૭}}&lt;/ref&gt;|
population_density = |
area_total = 35.34 |
area_telephone =  ૦૨૬૪૨ |
postal_code = ૩૯૨૦૦૧|
vehicle_code_range = જીજે - ૧૬|
sex_ratio = ૯૪૭ |
unlocode = |
website = |
footnotes = |
સ્થિતિ = યોગ્ય
}}
'''ભરૂચ''' [[ભારત]] દેશની પશ્ચિમે આવેલાં [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[ભરૂચ જિલ્લો|ભરૂચ જિલ્લા]]નું આશરે ૧૦ લાખથી વધુ વસ્તી ધરાવતું એક શહેર છે, જે આ જિલ્લાનું વડુંમથક પણ છે અને દરિયાઈ બંદર છે.

જુદા-જુદા કાળ દરમ્યાન અવિરત પણે પૂર્વ અને પશ્ચિમનાં દેશો વચ્ચે તેજાના અને રેશમનાં વહાણમાર્ગમાં અગત્યનાં વેપારી મથક તરીકે ટકી રહ્યું હોવાથી ઇતિહાસમાં તે અનેકવિધ નામોથી જાણીતું છે, જેમકે ભરાકચ્છ, ભૃગુકચ્છ, બ્રૉચ અને ભરૂચ. બ્રિટિશરો અનેક ભારતીય શબ્દોનો ઉચ્ચાર સ્પષ્ટપણે નહોતા કરી શક્તાં અને માટે તેમણે મૂળ નામોને પોતે ઉચ્ચારી શકે તેવા નામોથી ઓળખવાનું રાખ્યું હતું, આજ પરંપરા હેઠળ અન્ય અને અનેક શહેરોની જેમ જ બ્રિટિશ રાજ દરમ્યાન ભરૂચ અધિકૃત રીતે '''બ્રૉચ (Broach)''' તરિકે ઓળખાતું હતું.

ભરૂચ એક સમયે ફક્ત નાનું ગામ હતું, પરંતુ [[નર્મદા|નર્મદા નદી]] પરનાં તેના અગત્યનાં સ્થાનને કારણે કે જેણે તેને નદી માર્ગે મધ્ય અને ઉત્તર ભારતનાં શહેરો-નગરો સાથે જોડ્યું, અને ખંભાતના અખાતમાં પણ તેનું જે સ્થાન છે, તેને કારણે દરિયામાર્ગે યાતાયાત થતો હતો તેવા સમયમાં ભરૂચનો ઉત્તરોત્તર અગત્યનાં બંદર, વેપારી મથક અને એક સમયે જહાજવાડા તરીકે થ્તો જ ગયો. થોડા સમય પહેલાં સુધી વાહનવ્યવહારનો એકમાત્ર ઉપાય હતો જળમાર્ગ, આ ગાળા દરમ્યાન તેના આગવા ભૌગોલિક સ્થાનને કારણે ભરૂચ યુગોથી ફક્ત પૂર્વ-પશ્ચિમ વચ્ચે જ નહી, પરંતુ ભારતની અંદર પણ નર્મદાકાંઠે વિકસેલા ધનાઢ્ય રજવાડાઓ અને છેક [[ગંગા]] કાંઠા અને [[દિલ્હી]] સુધીના વિસ્તારો માટે વાહનવ્યવહાર પુરો પાડી શકતું હતું.

ચોક્કસપણે એ વાતનાં પુરાવા મળી આવે છે કે ઈ.પૂ. ૫૦૦ના ગાળામાં ભરૂચની ખ્યાતી દરિયાઈ અને જમીન એમ મિશ્ર માર્ગે વેપાર કરતા અરબ અને ઈથિઓપિઆનાં વેપારીઓમાં પહોંચેલી હતી. આ વેપારીઓ તેમનો માલ પશ્ચિમમાં છેક [[ઇજિપ્ત]], [[ગ્રીસ]], પર્શિયન રાજ્યો, રોમન સામ્રાજ્ય, અને વેનિસ સુધી પહોંચાડતા હતા અને માટે છેક આ બધા પ્રદેશોમાં પણ ભરૂચ જાણીતું હતું. એમ માનવામાં પણ કોઇ અતિશયોક્તિ નથી કે ફોનેશિયનો પણ ભરૂચ વિષે જાણતા હતાં અને તે કારણે ભરૂચ આદિકાળથી ભારતીય ઉપખંડ અને દૂર પૂર્વનાં દેશોથી છેક નૈઋત્ય એશિયા, મધ્ય-એશિયા, ભૂમધ્ય પ્રદેશ અને ઉત્તર આફ્રિકા તથા છેક [[યુરોપ]] સુધી થતાં વૈભવી દ્રવ્યોનાં વ્યાપારમાં મહત્વનું બંદર સ્થાપિત થયેલું હતું.

==ઇતિહાસ==
[[નર્મદા]] નદીના તટ પર વસેલું આ શહેર ઇસ પૂર્વે ૫૦૦થી અસ્તિત્વ ધરાવતું પ્રાચીન ઐતિહાસિક નગર છે. આ શહેરનું પ્રાચીન નામ ભૃગુકચ્છ હતું. જે [[ભૃગુ|ભૃગુઋષિ]]નાં નામ પરથી પડ્યું હતું. મહર્ષિ ભૃગુએ આ વિસ્તાર, કે જે તે સમયે [[લક્ષ્મી]]ની માલિકી હેઠળ હતી, તેમાં કામચલાઉ રહેવાની રજા માંગી, અને પછી અહીં આશ્રમ સ્થાપ્યો હતો. ભૃગુ ઋષિએ આ સ્થળ ક્યારેય છોડ્યું નહી. આજે પણ ભૃગુ ઋષિનો આશ્રમ નર્મદા નદીને કિનારે આવેલો છે. આ શહેર એ ગુજરાત રાજ્યનું સૌથી પૌરાણિક જાણીતુ બંદર હતુ, જે આરબ તથા ઇથિયોપિઆના વ્યાપારિઓ પણ જાણતા હતા. અહિંથી ભારતના પશ્ચિમમાં આવેલા તે સમયના રાજ્યો સાથે વ્યાપાર થતો હતો. ભરુચથી દક્ષિણ ભારત તથા ઈજિપ્ત અને આરબ રાજ્યો સાથે વ્યાપાર થતો હતો. નર્મદા પુરાણમાં રેવા ખંડમાં જણાવ્યા મુજબ ભરૂચ શહેર ભૃગુઋષિએ નર્મદા નદીના કિનારા પર કૂર્મ (કાચબા)ની પીઠ પર નંદન સંવત્સરમાં [[મહા સુદ ૫|મહા સુદ પાંચમ]]ને દિવસે વસાવ્યું હતુ.

અન્ય એક માન્યતા પ્રમાણે હાલમાં જે ભરૂચ નામ છે તે &quot;Broach&quot; શબ્દ પરથી આવેલ છે. જુના જમાનામાં ભરૂચ ઘણું મોટું બંદર હતું.અને અરબસ્તાન તથા ખાડીના દેશોના વેપારીઓ વેપાર કરવા આવતા હતા. ઇરાનના ફારસી લોકોએ આ &quot;બ્રોચ&quot; નામ પાડયું. આ જોડણી છુટી પાડતાં તે બર્+ઓચ થાય છે. &quot;બર્&quot; એટલે &quot;ટેકરો&quot; અને &quot;ઓચ&quot; એટલે &quot;વસેલું&quot;- &quot;ટેકરા પર વસેલું&quot; એટલે &quot;બ્રોચ&quot;. &quot;બ્રોચ&quot; નું અપભ્રંશ થતા તે &quot;ભરૂચ&quot; બન્યું. હાલમાં પણ જુના શહેરમાં આ ઉંચા નીચા ટેકરા જોઇ શકાય છે જે નદી પાસે આવેલા છે.

==ઉત્ખનન પુરાવા==
ભરૂચમાં [[નર્મદા નદી]]ના તીર પાસે થયેલા ઉત્ખનનમાં ઘણા પુરાતત્ત્વિય અને સ્થપત્યને લગતા અવશેષો ઉજાગર થયા છે, ખાસ કરીને મંદિરો. ઇતિહાસમાં જોતા જણાય છે કે ભરૂચ મૌર્ય વંશ (ઇ.પૂ. ૩૨૨-૧૮૫), પશ્ચિમી ક્ષત્રપો (શક), ગુપ્ત વંશ અને ગુર્જરોના શાસન હેઠળ હતું..&lt;ref name=&quot;Malabari&quot;&gt;{{cite book
| last =Malabari
| first =Behramji Merwanji
| author2=Krishnalal M. Jhaveri
| title =Gujarat and the Gujaratis: Pictures of Men and Manners Taken from Life
| url =https://archive.org/details/gujaratgujartis00behr
| year =૧૯૯૮
| publisher=Asian Educational Services
| isbn =8120606515
| page =૨
}}&lt;/ref&gt; 

ઐતિહાસિક પૂરાવાઓ પરથી જાણ થાય છે કે ગુર્જરોએ ભિનમાળ (કે શ્રીમાળ)માં રાજધાની ધરાવતું રાજ્ય સ્થાપ્યું હતું. ભરૂચનું રાજ્ય એ આ મૂળ રાજ્યનો વિસ્તાર પામીને રચાતું હતું.&lt;ref name=&quot;Malabari&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

મુઘલ કાળ દરમ્યાન તે ગુજરાતની સલ્તનતનો ભાગ હતું અને ત્યારબાદ બ્રિટિશ રાજનો ભાગ બન્યું.

ગ્રીક અને રોમન લોકો તેને બારિગાઝા (''Barygaza'') તરીકે ઓળખતા અને સંભવતઃ અહિં ગ્રીક વેપારીઓનો વસવાટ પણ હતો. કમ્બોજ-દ્વારાવતિ માર્ગના દક્ષિણના છેવાડે આવેલું હોવાથી પહેલી સદીમાં લખાયેલા રાતા સમુદ્રના પેરિપ્લસ (Periplus of the Erythraean Sea)માં તેનો રોમન વેપારીઓ સાથેના વેપારમાં મહત્વના ભાગીદાર તરીકે સઘન ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. એક પેરિપ્લસમાં તો એવો પણ ઉલ્લેખ છે કે આ વિસ્તારમાં અનેક ગ્રીક ઇમારતો અને કિલ્લાઓ હતા, જો કે ભૂલભરી રીતે આ બધી ઇમારતોને અને વિસ્તારને એલેક્ઝાંડર સાથે જોડવામાં આવી છે, પરંતુ એલેક્ઝાંડર કદી અહિં સુધી પહોંચી જ શક્યો નહોતો. આ પેરિપ્લસમાં ઇન્ડો-ગ્રીક સિક્કાઓ પણ આ વિસ્તારમાં ચલણમાં હોવાનું નોંધેલું છે.

== સાહિત્યમાં ==
ઐતહાસિક નવલકથા [[કરણ ઘેલો]]માં ભરૂચને ભૃગુપુર&lt;ref&gt;[https://gu.wikisource.org/wiki/%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0:Karanghelo.pdf/%E0%AB%A8%E0%AB%A7 ગુજરાઅતી નવલકથા- કરણઘેલો]&lt;/ref&gt; તરીકે વર્ણવામાં આવ્યું છે.

==જોવા લાયક સ્થળો==
===નર્મદા નદી===
{{મુખ્ય|નર્મદા નદી}}
[[નર્મદા]] નદી એ ભારતમા આવેલી પવિત્ર નદી છે. લોકો તેની પૂજા અને પરિક્રમા કરે છે.

=== સિદ્ધિ વિનાયક મંદિર ===
મકતમપુર પાસે આવેલું જાણીતું ભગવાન ગણપતિ (રિદ્ધિ સિદ્ધિ દેવતા)નું મંદિર ખુબજ પ્રખ્યાત છે. [[મુંબઈ]] ખાતે આવેલા રિદ્ધિ સિદ્ધિ વિનાયક મંદિર અને અષ્ટ વિનાયક તરીકે ઓળખાતાં આઠ ગણેશ મંદિરો સિવાય આ ભારતમાં આવેલું બીજું મંદિર છે.

===ગોલ્ડન બ્રિજ=== 
[[Image:GOLDEN_BRIDGE_BHARUCH-3.jpg|thumb|200 px|ગોલ્ડન બ્રિજ]]
{{મુખ્ય|ગોલ્ડન બ્રિજ}}

===ગુમાનદેવ===
ભરુચ થી ઝઘડિયા જતા વચ્ચે ૨૦ કિ.મી. દૂર આવેલા ગુમાનદેવ નામના નાના ગામમાં પવિત્ર અને પ્રખ્યાત હનુમાનજીનુ મંદિર આવેલુ છે.

===જૂનો કિલ્લો===
કિલ્લો ઉંચી ટેકરી ઉપર બાંધાયેલો છે જ્યાંથી નર્મદા નદી સુંદર રીતે જોઇ શકાય છે. હાલમાં આ કિલ્લામાં કલેક્તર કચેરી અને દિવાની અદાલતો બેસે છે. આ ઉપરાંત જુની ડચ ફેક્ટરી, દેવળ, વિક્ટોરીયા ટાવર અને અન્ય ઇમારતો પણ આવેલી છે. જુના કિલ્લથી અશરે ત્રણેક કિ.મી.નાં આંતરે જુની ડચ કબરો આવેલી છે અને નજીકમાં જ પારસી ડુંગરવાડી આવેલી છે.

===જામા મસ્જિદ===
કિલ્લાની નીચે આવેલી ઇસ ૧૪૦૦ મા બનાવાયેલી આ મસ્જિદનું બાંધકામ ૮૬ થાંભલા પર થયું છે.

===ભ્રુગુ ઋષિનું મંદિર===
ભ્રુગુ ઋષિનું પ્રાચીન મંદિર ભરુચ શહેરની પશ્ચિમમાં આવેલું છે.

===જુના અંબાજી===
જુના અંબાજીનુ પ્રાચીન મંદિર દાંડિયા બજાર પાસે આવેલ છે.

===કબીર વડ===
[[File:BrSwamitemple.JPG|thumb|150px|રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૮ પર આવેલું સ્વામિનારાયણ મંદિર]]

મહાન [[સંત કબીર]] અહીં રહ્યા હતા, કહેવાય છે કે એમણે દાતણ તરીકે ઉપયોગ કરીને ફેંકી દીધેલી ડાળીનો મોટા વડના ઝાડમાં વિકાસ થયો, જે આજે [[કબીરવડ]] તરીકે ઓળખાય છે.

આ ઉપરાંત જૈન દેરાસર અને સ્વામિનારાયણ મંદિરની પણ અન્ય જોવાલાયક સ્થળોમાં ગણતરી કરી શકાય.

=== સામાજીક સંસ્થા ===
ભરુચ ખાતે અનેક સામાજીક સંસ્થાઓ માનવ કલ્યાણ ક્ષેત્રે કાર્યરત છે. જેમાં સેવા રૂરલ ઝઘડીયા, નારદેશ ભરુચ, લાભુબેન મિસ્ત્રી ટ્રસ્ટ ઉપરાંત રોટરી, લાયન્સ, જેસીસ અને કલાજગતના માધ્યમથી જનજાગ્રુતિ અને સામાજીક ચેતના જગાવવા ભાઈશ્રી તરુણ બેન્કર થીયેટર, ટેલીવિઝન અને ફિલ્મનુ સર્જન, પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે. મહારોગ એઇડસ, કેન્સર, દારૂબંધી, દહેજપ્રથા અને હવે બેટી બચાવો અને સ્ત્રીભ્રુણ હત્યા અટ્કાવો વિષય અંગે ઝુંબેશ ચલાવી રહ્યા છે. બેટી બચાવો અને સ્ત્રીભ્રુણ હત્યા અટકાવો વિષય ઉપર તૈયાર કરેલ ટેલીફિલ્મ &quot;દીકરી દેવો ભવઃ&quot;ના વિનામૂલ્યે જાહેર શો ગુજરાત રાજ્યની શાળા, કોલેજ અને સામાજીક સંસ્થાઓના ઉપક્રમે કરી રહ્યા છે.

==સંદર્ભ==
{{reflist}}

==બાહ્ય કડીઓ==
* [http://www.narmada.net.in/narmada/bharuch.htm ભરૂચ શહેરની માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070903021953/http://www.narmada.net.in/narmada/bharuch.htm |date=2007-09-03 }}
* [http://www.ncmbharuch.org નર્મદા એજ્યુકેશન સોસાયટીની વૅબ સાઇટ]
* [https://web.archive.org/web/20100904132133/http://www.india9.com/i9show/Bharuch-Junction-Railway-Station-28957.htm ભરૂચ રેલ્વે મથકની માહિતી]

[[Category:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]]
[[શ્રેણી:ભરૂચ તાલુકો]]</text>
      <sha1>3cv31bu9ctotll6tclnso7gp6j1y3mv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઉનાઇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4792</id>
    <revision>
      <id>906768</id>
      <parentid>850045</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T21:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5422" sha1="cevlcgz69yznqy7q2dcyofg8r38ix1o" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = ઉનાઇ
| state_name         = ગુજરાત
| district           = નવસારી
| taluk_names             = વાંસદા
| latd =20.766135 
| longd= 73.362028
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = પ્રાથમિક શાળા, આંગણવાડી, દુધની ડેરી,  પંચાયતઘર
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = ખેતી, ખેતમજૂરી , પશુપાલન
| blank_title_3           = મુખ્ય ખેતપેદાશ
| blank_value_3           = ડાંગર, શેરડી, કેરી, શાકભાજી, તુવર
| blank_title_4           = બોલી
| blank_value_4           = કુકણા, ધોડીયા
}}
[[ચિત્ર:unai1.jpg|thumb|240px|right| ઉનાઇ રેલ્વે સ્ટેશન]]
'''ઉનાઇ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[નવસારી]] જિલ્લાના પાંચ તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[વાંસદા તાલુકો|વાંસદા તાલુકા]]નું ગામ છે, તેમ જ આસપાસનાં ગામડાંઓ માટે વેપારમથક પણ છે. અહીં  આવેલા ઉનાઇ માતાના મંદિર પાસેના ગરમ પાણીના કુંડને કારણે [[ગુજરાત|ગુજરાતભર]]માં ઉનાઇ ગામ પ્રખ્યાત છે. આ મંદિરે બારેમાસ દર્શનાર્થીઓની ભીડ જોવા મળે છે.&lt;ref name=&quot;DeshGujarat 2015&quot;&gt;{{cite web | author=DeshGujarat | title=Unai hot water spring totally dries up! | website=DeshGujarat | date=૨૩ મે ૨૦૧૫ | url=http://DeshGujarat.Com/2015/05/23/unai-hot-water-spring-totally-dries-up/ | access-date=૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૬}}&lt;/ref&gt; ઉનાઇ [[સરા લાઇન]] તરીકે ઓળખાતી નેરોગેજ રેલ્વે દ્વારા [[બીલીમોરા]] સાથે જોડાયેલ છે, જે ગાડી દિવસમાં બે વાર [[બીલીમોરા]]થી [[વઘઇ]] વચ્ચે દોડે છે અને પરત થાય છે.

ઉનાઇ ગામમાંથી [[વાપી]]-[[શામળાજી]] ''રાજ્ય ધોરી માર્ગ નં. ૫-અ'' પસાર થાય છે, જેના કારણે અહીંથી વિવિધ સ્થળોએ જવાની સગવડ સરળતાથી મળી રહે છે. આસપાસનાં ગામોનું કેન્દ્ર હોવાને કારણે અહીં નાના પાયે બજાર વિકાસ પામ્યું છે. અહીં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[માધ્યમિક શાળા]], [[પોલીસ મથક]], [[પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર]], [[પંચાયતઘર]], દૂધની ડેરી વગેરે સગવડો પ્રાપ્ય છે.

ઉનાઇની આસપાસ [[ચરવી]], [[સિણધઇ]], [[ખંભાલીયા]], [[ચઢાવ]], [[બારતાડ, વાંસદા તાલુકો|બારતાડ]] વગેરે ગામો આવેલાં છે.

== આ પણ જુઓ ==
* [[પદમડુંગરી]]
* [[જાનકી વન]]

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [http://navsaridp.gujarat.gov.in/Navsari/taluka/vansda/taluka-vishe/jovalayak-sthal-2.htm વાંસદા તાલુકા પંચાયતની વેબસાઇટ પર ઉનાઇ માતાના મંદિર વિશે સચિત્ર માહિતી]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=268&amp;webpartid=334 ગુજરાત પ્રવાસન નિગમની વેબસાઇટ પર ઉનાઇના ગરમ પાણીના ઝરા વિશે માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100103152645/http://gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=268&amp;webpartid=334 |date=2010-01-03 }}
* [https://web.archive.org/web/20080718101228/http://www.india9.com/i9show/Unai-36158.htm ઇન્ડીયા નાઇન ડોટ કોમ પર ઉનાઇ વિશે માહિતી]

{{stub}}

[[Category:જોવાલાયક સ્થળો]]

[[શ્રેણી:વાંસદા તાલુકો]]
[[Category:નવસારી જિલ્લામાંનાં રેલ્વે સ્ટેશનો]]
[[શ્રેણી:ગુજરાત ભૂગોળ સ્ટબ]]</text>
      <sha1>cevlcgz69yznqy7q2dcyofg8r38ix1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>બારડોલી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4908</id>
    <revision>
      <id>906799</id>
      <parentid>902880</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:48:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18013" sha1="505kl8tt614iqypilo7b7bksaf6tjmv" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction
| native_name = બારડોલી
| type = નગર
| latd = 21.12
| longd = 73.12
| locator_position = right
| state_name = ગુજરાત
| district = સુરત
| leader_title = 
| altitude = 22
| population_as_of = ૨૦૧૧
| population_total = ૬૦૮૨૧
| population_total_cite = &lt;ref&gt;{{Cite web| url = https://www.censusindia.co.in/towns/bardoli-population-surat-gujarat-802634
| title=Bardoli Population, Caste Data Surat Gujarat - Census India| website = www.censusindia.co.in
| language=en-US| access-date = ૧૮ જૂન ૨૦૧૮
| archive-date=2021-01-28| archive-url = https://web.archive.org/web/20210128122830/https://www.censusindia.co.in/towns/bardoli-population-surat-gujarat-802634
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
| sex_ratio =
| area_total =
| unlocode =
| area_telephone = ૦૨૬૨૨
| postal_code = ૩૯૪૬૦X
| vehicle_code_range = GJ-૧૯
| website = www.bardolinagarpalika.org
| footnotes =
| સ્થિતિ = ચકાસો
}}
[[File:Bardoli guj1.JPG|thumb|350px|બારડોલી નગર]]
'''બારડોલી''' (અંગ્રેજી : Bardoli) દક્ષિણ ગુજરાતનું મહત્વનું શહેર છે. આ શહેર [[નગરપાલિકા]]નો દરજ્જો ધરાવે છે. બારડોલી [[સુરત જિલ્લો|સુરત જિલ્લા]]ના [[બારડોલી તાલુકો|બારડોલી તાલુકા]]માં આવેલું છે.

==ભૂગોળ==
બારડોલીનું ભૌગોલિક સ્થાન  {{coor d|21.12|N|73.12|E|}} છે. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Bardoli.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Bardoli |access-date=2008-04-12 |archive-date=2012-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103052404/http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Bardoli.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સમુદ્રની સપાટીએથી બારડોલીની સરેરાશ ઉંચાઇ ૨૨ [[મીટર]] (૭૨ [[ફુટ ]]) છે.

== ઇતિહાસ ==
બારડોલી નગર ઐતિહાસિક નગર છે. સ્વાતંત્રતાના ઇતિહાસમાં આ નગરનું નામ સુવર્ણ અક્ષરે લખાયેલું છે. આ નગરનો પ્રાચીન ઇતિહાસ કોઈ પણ પુસ્તકમાં ઉપલબ્ધ નથી. પરંતુ બારડોલી નજીકમાં આવેલ કેદારેશ્વરના પ્રાચીન ઇતિહાસ સાથે બારડોલી સંકળાયેલું છે. હાલની [[મીંઢોળા નદી]] પ્રાચીનકાળમાં મંદાકીની નદી તરીકે ઓળખાતી હતી. તેમાં પ્રચંડ પૂર આવવાથી પ્રાચીન નગર કેદારેશ્વર નગરનો નાશ થયો અને લોકોએ સ્થળાંતર કરી બાળાદેવી મંદિર આગળના ઉચાણવાળા ભાગમાં જઈ વસવાટ કર્યો હતો. વખત જતા આ સ્થળનું નામ બાળાદેવી પરથી બારડોલી થયું તેવી લોકવાયકા છે.

પ્રાચીન સમયથી મરાઠા રાજ્યના ઉદય સુધી બારડોલી ગામનું કશું મહત્વ ન હતું. સરભોણ તથા વાલોડમાં આવેલી વહીવટી કચેરીઓ દ્વારા પ્રાદેશિક વિસ્તારનું સંચાલન થતું હતું. વિક્રમ સંવત ૧૯૫૬માં જ્યારે દુકાળ પડ્યો, જે આજે પણ છપ્પનીયો દુકાળ તરીકે જાણીતો છે. એ દુકાળમાં રાહતના પગલા ભરવા માટે બ્રિટીશ સરકારે સુરત – ભુસાવળ રેલ્વે લાઈન નાંખવાનું કામ હાથ ધર્યું ત્યારે રેલ્વે એ પોતાના વહીવટી તંત્ર માટે બારડોલીની પસંદગી કરી હતી. ત્યારબાદ જ આ બારડોલી નગર પ્રકાશમાં આવ્યું અને સતત પ્રગતિ કરતું રહ્યું.

=== બ્રિટીશરાજ === 
[[મહાત્મા ગાંધીજી]]એ દક્ષિણ આફ્રિકામાં ગોરી સલ્તન સામે સત્યાગ્રહ આદર્યો હતો ત્યારે તેમના મોટા ભાગના અનુયાયીઓ બારડોલીના હતા. બારડોલીની પ્રજાના આત્મવિશ્વાસ અને અડગ હિમ્મત વિષે ગાંધીજીને પુરો વિશ્વાસ હતો. જ્યારે સને ૧૯૨૮માં સરકારી વેરાઓ વિરુધ્ધમાં ગોરી સલ્તનત સામે સત્યાગ્રહ શરૂ કરવા માટે બારડોલીની પસંદગી કરેલી અને સત્યાગ્રહીઓના નેતા તરીકે [[વલ્લભભાઈ પટેલ]]ની વરણી કરવામાં આવી હતી. આ સત્યાગ્રહ સફળ થતા વલ્લભભાઈ પટેલને ‘સરદાર’નું બીરૂદ આપવામાં આવ્યું હતું. 

=== બારડોલી સત્યાગ્રહ ===
{{મુખ્ય|બારડોલી સત્યાગ્રહ}}

ઈ.સ. ૧૯૨૮માં થયેલ બારડોલી સત્યાગ્રહ ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં ગુજરાતના બારડોલીમાં ઘટેલી એક મહત્વપૂર્ણ ઘટના છે. આ સત્યાગ્રહ એ સવિનય કાનૂન ભંગની ચળવળનો એક ભાગ હતો. આની સફળતાને કારણે શ્રી વલ્લભભાઈ પટેલ રાષ્ટ્રીય સ્તરે એક નેતા તરીકે ઉભરી આવ્યાં અને દેશના '''સરદાર''' તરીકે ઓળખાયા.

== આજનું બારડોલી ==
બારડોલી મીંઢોળા નદી કિનારે વસેલું શહેર છે. જેનો વહીવટ બારડોલી નગર પાલિકા દ્વારા થાય છે. નગરમાં ચાર મુખ્ય માર્ગો છે: સ્ટેશન રોડ, ગાંધી રોડ, લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી રોડ અને અસ્તાન અને બાબેન ને જોડતો રોડ. બારડોલીને બે જુના નગર અને નવા નગરમાં વહેચી શકાય. શ્રી કેદારેશ્વર મહાદેવનું મંદિર, સ્વરાજ આશ્રમ અને સરદાર મ્યુઝીયમ જોવાલાયક સ્થળો છે.

બારડોલી વિસ્તારનું અર્થતંત્ર મોટેભાગે ખેતી, ખેતીવિષયક સંસાધનો પર આધારિત છે. જેમાં બારડોલી સુગર ફેક્ટરીનો મોટો ફાળો છે. બા.સુ.ફે. બારડોલીના અર્થતંત્રમાં પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે ભાગ ભજવે છે.

બારડોલી નગર પાસેથી રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૬ પસાર થાય છે જે સુરત અને ધુલિયાને જોડે છે અને આ માર્ગ બારડોલીથી ૧૫ કિમી કડોદરા મુકામે અમદાવાદ-મુંબઈ રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૮ ને મળે છે. હાલ ધુલિયા-હજીરા બાયપાસ માર્ગનું કાર્ય ચાલે છે આ યોજનાથી બનેલા બાયપાસ માર્ગથી હજીરા જતા વાહનો બારડોલી શહેરની બહારથી નીકળી જશે જેથી બારડોલી માં વિકરતી વાહનવ્યવહારની સમસ્યામાં રાહત થશે. બારડોલી તેની આજુબાજુના અગત્યના શહેરોથી સરેરાશ ૩૦ કિમીના અંતરે આવ્યું હોવાથી બારડોલીને પોતાના આ ભૌગોલિક સ્થાનનો ફાયદો મળે છે. બારડોલી રેલ્વે સ્ટેશન તાપ્તી લાઈન પર આવેલું અગત્યનું સ્ટેશન છે. બારડોલીમાં GSRTC (ગુજરાત સ્ટેટ રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ કો.)ના બે સ્ટેશનો આવેલા છે: ૧. મુખ્ય બસ સ્ટેશન - જે બારડોલી રેલ્વે સ્ટેશનની સામે છે. ૨.બારડોલી લીનીયર સ્ટેશન - જે બારડોલીના જુના વિસ્તારમાં સ્થિત છે.

બારડોલીમાં અને તેની આજુબાજુના ગામોમાં રહેતા NRI (Non Resident Indian) અને બીજા ઉદાર દાતાઓ જેવાકે [[બારડોલી સુગર ફેક્ટરી|બા.સુ.ફે.]], સહકારી મંડળીઓ ના સહયોગથી આજે બારડોલી ગુજરાતનું મોખરાનું શિક્ષણ-કેન્દ્ર બનવા આગળ વધી રહ્યું છે. બારડોલી અને બારડોલીના આજુબાજુના વિસ્તારમાં સ્નાતક, એન્જીન્યરીંગ, ટેકનોલોજી, ફાર્મસી, મેનેજમેન્ટ, ઔધોગિક તાલીમની કોલેજો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ આવેલી છે.

બારડોલીનું પોતાનું BSNL એક્ષ્ચેન્જ છે જે બારડોલી અને તેના આજુ બાજુ ના વિસ્તારમાં BSNLની વિવિધ સેવાઓ પૂરી પાડે છે. મનોરંજન માટે બે સિનેમાગૃહો: '''અલંકાર''' અને '''મિલાનો''' આવેલ છે, રંગઉપવન નામનું જાહેર નાટ્ય સ્થળ આવેલું છે અને શહેરના અલગ અલગ વિસ્તારોમાં બગીચાઓ આવેલા છે. નગરના લોકો ખાણી-પીણીના શોખીન હોવાથી નગરમાં આ ઉદ્યોગ પણ ખુબજ ઝડપથી વિકસી રહ્યો છે.

બારડોલીમાં સુરત રોડ પર જૂના વાહનો (કારો અને મોટરસાયકલ) લે-વેચ મોટા પાયે થાય છે.

== નગરના જાહેર સ્થળો ==
* [[કેદારેશ્વર_મંદિર_બારડોલી|શ્રી કેદારેશ્વર મંદિર]]- આ શિવાલય નગરથી આશરે ૪ કિમીના અંતરે ધુલિયા રોંડ પર આવેલું છે. 
* [[બારડોલી સુગર ફેક્ટરી]]- ’શ્રી ખેડૂત સહકારી ખાંડ ઉદ્યોગ મંડળી લી. બારડોલી’થી જાણીતી સહકારી ક્ષેત્રની સુગર ફેકટરી બારડોલીના [[બાબેન]] ગામે સ્થિત છે. 
* [[બારડોલી_સ્વરાજ_આશ્રમ | સ્વરાજ આશ્રમ]] - [[બારડોલી_સત્યાગ્રહ|બારડોલી સત્યાગ્રહ]] અને ભારતની આઝાદી માટેની ચળવળ નું સાક્ષી અને હાલમાં પોતાના લોકોઉપયોગી કાર્યોથી નગરને શોભાવતું સ્થળ. 
* [[સરદાર_પટેલ_રાષ્ટ્રીય_મ્યુઝીયમ | સરદાર પટેલ મ્યુઝીયમ]] - સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની જીવનચરિત્રને તસ્વીરો, મૂર્તિઓમાં જીવંત રાખતું સ્થળ.

=== બારડોલી નગરપાલિકા ===
આઝાદી પછી બારડોલી નગરનો વહીવટ જિલ્લા લોકલ બોર્ડ દ્વારા થતો હતો. ત્યારબાદ બારડોલી ગ્રામ પંચાયત બની હતી. નગરનો વિકાસ અને વસ્તી વધારાના કારણે ૧૯૬૮ થી બારડોલી નગર પંચાયત થઈ હતી. અને ત્યારબાદ ૧૯૮૬ થી બારડોલી નગરપાલિકા બની છે. જે કાર્યરત છે બારડોલી નગરપાલીકા બારડોલીના ઉપલીબજાર, સરદાર ચોક વિસ્તારમાં આવેલી છે. 

સને -૨૦૦૧ની વસ્તીના ધોરણે નગરપાલિકાઓના અ, બ, ક, ડ વર્ગોમાં વર્ગીકૃત કરેલ છે. ગુજરાત સરકારના ઉપસચિવશ્રીના શહેરી વિકાસ અને શહેરી ગૃહ નિર્માણ વિભાગના પરિપત્ર ક્રમાંક : નપમ/૧૧૨૦૦૫/૧૪૯૮/૨ ગાંધીનગરના તા.૦૧/૦૩/૨૦૦૫ મુજબ બારડોલી નગરપાલિકાનો સમાવેશ  ‘બ’ વર્ગમાં કરેલ છે.

== શૈક્ષણિક સંકૂલો ==
=== બારડોલી પ્રદેશ કેળવણી મંડળ સંચાલિત શૈક્ષણિક સંકૂલો ===
* વિદ્યાભરતી ટ્રસ્ટ સંચાલિત શૈક્ષણિક સંકૂલો
** વિદ્યાભારતી ટ્રસ્ટ કોલેજ ઓફ BBA એન્ડ BCA.
** વિદ્યાભારતી ટ્રસ્ટ કોલેજ ઓફ ફાર્મસી.
** S. N. પટેલ ઇન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ ટેકનોલોજી એન્ડ રીસર્ચ.
** વિદ્યાભારતી ટ્રસ્ટ કોલેજ ઓફ પોલીટેકનીક.
** વિદ્યાભારતી ટ્રસ્ટ કોલેજ ઓફ એજ્યુકેશન.

* S.V.પટેલ એજ્યુકેશન સોસાયટી સંચાલિત શૈક્ષણિક સંકૂલો
** N. G. પટેલ પોલીટેકનીક

==બારડોલીમાં ચાલતી પરિયોજનાઓ==
=== ૨૦૧૨-૧૩ ===
* ગુજરાત ગેસ કંપની લી. દ્વારા ઘેર ઘેર પાઈપલાઈન દ્રારા રાંધણગેસ વિતરણ થઇ રહયુ છે. 
* બારડોલી નજીકથી પસાર થતો ધુલિયા ધોરીમાર્ગને બારડોલીની બહારથીજ (પલસાણા રોડ થકી) હજીરા સાથે જોડી રહ્યા છે.
* બારડોલી સ્મશાન ગૃહનું નવીનીકરણ

==આ પણ જુઓ==
* [[બારડોલી રેલ્વે સ્ટેશન]]

==સંદર્ભ==
{{reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=157&amp;webpartid=372 ગુજરાત પ્રવાસન નિગમની વેબસાઇટ પર બારડોલી વિશે માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090724003501/http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=157&amp;webpartid=372 |date=2009-07-24 }}
* [https://web.archive.org/web/20071029095001/http://www.india9.com/i9show/Bardoli-17662.htm બારડોલી]

[[Category:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]] 
[[Category:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]]
[[શ્રેણી:બારડોલી તાલુકો]]</text>
      <sha1>505kl8tt614iqypilo7b7bksaf6tjmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>પ્રિયકાંત મણિયાર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5202</id>
    <revision>
      <id>906754</id>
      <parentid>867833</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T15:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58952-62</username>
        <id>89854</id>
      </contributor>
      <comment>રોમૅન્ટિક મિજાજના સર્જક રહ્યા છે</comment>
      <origin>906754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5046" sha1="824yxikfrp10jb66w7x1s0oplzho3fm" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = પ્રિયકાંત મણિયાર
| image            = 
| image_size       = 
| caption          = 
| pseudonym        = 
| birth_name       = પ્રિયકાંત પ્રેમચંદ મણિયાર
| birth_date       = {{Birth date|df=y|1927|1|24}}
| birth_place      = [[વિરમગામ]], [[ગુજરાત]], ભારત
| death_date       = {{Death date and age|df=y|1976|6|25|1927|1|24}}
| death_place      = [[અમદાવાદ]], ગુજરાત
| occupation       = કવિ
| language         = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]]
| nationality      = ભારતીય
| education        = 
| period           = 
| genres           = 
| subject          = 
| movement         = 
| notableworks     = {{plainlist|
* ''પ્રતિક'' (૧૯૫૩)
* ''લીલેરો ઢાળ'' (૧૯૭૯; મરણોત્તર)
}}
| spouse           = {{marriage|રંજન|April 1956}}
| children         = 
| awards           = {{plainlist|
* [[કુમાર સુવર્ણ ચંદ્રક]] (૧૯૬૩)
* [[ઉમા-સ્નેહરશ્મિ પારિતોષિક]] (૧૯૭૨-૧૯૭૩)
* સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર (૧૯૮૨)
}}
| signature        = 
}}
'''પ્રિયકાંત મણિયાર''' [[ગુજરાતી ભાષા]]ના જાણીતા [[કવિ]] હતા. રોમૅન્ટિક મિજાજના સર્જક રહ્યા છે

== જીવન ==
તેમનો જન્મ [[જાન્યુઆરી ૨૪|૨૪ જાન્યુઆરી]], ૧૯૨૭ ના રોજ [[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ જિલ્લા]]ના [[વિરમગામ]] ખાતે થયો હતો. તેમણે ફક્ત ૯ ધોરણ સુધી અભ્યાસ કરેલો. તેમનું અવસાન [[જૂન ૨૫|૨૫ જૂન]], ૧૯૭૬ ના રોજ અમદાવાદ ખાતે થયું હતું.

==સર્જન==
તેમનો પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ ''પ્રતીક''&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=KnPoYxrRfc0C&amp;pg=PA4266&amp;lpg=PA4266&amp;dq=Priyakant+Maniar&amp;source=bl&amp;ots=Y8Hxz6nGA-&amp;sig=G0hoBeQkmSi4MSSLwM7h6be20LM&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjZ7q7E2s_XAhVGyrwKHXh7D8I4ChDoAQgpMAE#v=onepage&amp;q=Priyakant%20Maniar&amp;f=false|title=Encyclopaedia of Indian Literature: Sasay to Zorgot|last=Lal|first=Mohan|date=૧૯૯૨|publisher=Sahitya Akademi|year=|isbn=9788126012213|location=|pages=|language=en}}&lt;/ref&gt; ૧૯૫૩માં પ્રગટ થયો હતો. ત્યાર બાદ ''અશબ્દ રાત્રિ'' (૧૯૫૯), ''સ્પર્શ'' ‍(૧૯૬૬), ''સમીપ'' ‍(૧૯૭૨), ''પ્રબલ ગતિ'' (૧૯૭૪) પ્રગટ થયા હતા. ''વ્યોમલિપિ'' અને ''લીલેરો ઢાળ'' તેમના મરણોત્તર પ્રકાશનો છે.

== સન્માન ==
* [[કુમાર સુવર્ણ ચંદ્રક]]
* ૧૯૭૨-૭૩: [[ઉમા-સ્નેહરશ્મિ પારિતોષિક]]
* ૧૯૮૨: સાહિત્ય અકાદમી, દિલ્હીનો પુરસ્કાર

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== પૂરક વાચન ==
* {{cite book |title=પ્રિયકાંત મણિયાર |language=gu |last=બ્રહ્મભટ્ટ |first=પ્રસાદ |year=1983 |publisher=આદર્શ પ્રકાશન |location=અમદાવાદ |oclc=21937764}}
* {{cite book |title=પ્રિયકાંત મણિયાર |language=gu |last=રાવલ |first=નલિન |year=1998 |series=ગુજરાતી ગ્રંથકાર શ્રેણી |publisher=ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય |location=અમદાવાદ |oclc=43639381}}
* {{cite book |title=પ્રતિક ની કવિતા |language=gu |last=બ્રહ્મભટ્ટ |first=પ્રસાદ |year=1989 |publisher=પાર્શ્વ પ્રકાશન |location=અમદાવાદ |oclc=21154465}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}}
* {{Gbooks-author|પ્રિયકાન્ત મણિયાર}}
* [https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Priyakant-Maniyar.html ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય]

{{સાહિત્ય-સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]]
[[શ્રેણી:કુમાર સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]]
[[શ્રેણી:૧૯૨૭માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૧૯૭૬માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>824yxikfrp10jb66w7x1s0oplzho3fm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઇડ્ડક્કિ જિલ્લો</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5320</id>
    <revision>
      <id>906764</id>
      <parentid>903782</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T20:49:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32263" sha1="h0zsvk9geuvexrfw8i34tq364dmz5um" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ઇડ્ડક્કિ જિલ્લો
| native_name = 
| nickname = કેરળનો મસાલા ઉદ્યાન &lt;br/&gt;(ધ સ્પાઈસ ગાર્ડન ઓફ કેરળ) &lt;ref name=&quot;idkspc&quot;/&gt;
| settlement_type = જિલ્લો
| image_skyline = {{Photomontage
 | photo1a      = Sunrise at Munnar,Kerala.jpg
 | photo2a      = AnaimudiPeak DSC 4834.jpg
 | photo2b      = Periyar National Park 02.jpg
 | photo3a      = Mattupetty Dam reservoir, near Munnar, Kerala.jpg
 | photo3b      = Idukki013.jpg
 | photo4a      = Munnar Top station.jpg
 | spacing      = 1
 | color_border = black
 | color        = white
 | size         = 225
 | foot_montage = '''ઉપરથી ઘડિયાળની દિશામાં:'''&lt;br /&gt; મુન્નાર ખાતે સૂર્યોદય, પેરિયાર રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન, ઇડુક્કી ડેમ, એલચી ટેકરીઓ પર ચાનું વાવેતર, માટ્ટુપેટ્ટી ડેમ અને અનામુડી શિખર.
}}
| image_map = India Kerala Idukki district.svg
| mapframe = yes
| mapframe-point = none
| map_caption = '''[[કેરળ]] માં સ્થાન'''
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = left
| coordinates = {{coord|9.85|N|76.94|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = દેશ
| subdivision_name = {{flag|ભારત}}
| subdivision_type1 = રાજ્ય
| subdivision_name1 = [[કેરળ]]
| established_title = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date = ૧૯૭૨
| seat_type = મુખ્યમથક
| seat = પૈનાવુ
| leader_title = અધિક જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ
| leader_name = શ્રી શ્રીજીત એસ આઈએએસ
| leader_title1 = જિલ્લા કલેક્ટર
| leader_name1 = શ્રી દિનેશન ચેરુવટ IAS&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2023/06/08/v-vigneshwari-kottayam-collector-seek-people-views-set-priority.html |title=V Vigneshwari, new Kottayam collector, to seek people's views to set priority |date=8 June 2023 |publisher=Onmanorama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://idukki.nic.in/en/about-district/collectorsprofile/ |title=Collector's Profile |access-date=14 August 2025 |website=idukki.nic.in |archive-date=19 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250319194623/https://idukki.nic.in/en/about-district/collectorsprofile/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| leader_title2 = જિલ્લા પોલીસ અધિક્ષક
| leader_name2 = વિષ્ણુ પ્રતીપ ટી.કે. આઈપીએસ
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 = ૪૬૧૨
| area_rank = ૧લો
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = ૧૨૦૦
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;idkdemo_2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report – 2018|publisher=Department of Economics and Statistics, Government of Kerala|year=2020|location=Thiruvananthapuram|pages=55|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=25 November 2020|archive-date=2 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| population_total = ૧,૦૯૩,૧૫૬
| population_as_of = ૨૦૧૮
| population_density_km2 = ૨૫૧
| demographics_type1 = ભાષા
| demographics1_title1 = સત્તાવાર
| demographics1_info1 = [[મલયાલમ ભાષા|મલયાલમ]], [[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]&lt;ref name=&quot;law&quot; /&gt;
| demographics1_title2 = લઘુમતી
| demographics1_info2 = [[તમિળ ભાષા|તમિલ]]
| timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
| utc_offset1 = +૫:૩૦
| postal_code_type = ૬૮XXXX
| postal_code = 
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]
| registration_plate = {{ubl|'''KL-06''' ઇડુક્કિ|'''KL-37''' નન્ડિપેરિયાર|'''KL-38''' થોડાપુઝા|'''KL-68''' દેવીકુલમ|'''KL-69''' ઉડુમ્બાંચોલા|'''KLI''' જૂની નોંધણી}}
| blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} 0.754&lt;ref name=&quot;unhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &amp;#124; UNDP in India|website=UNDP|access-date=2026-08-14|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518135656/https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ({{color|Green| High}})}}
| blank_name_sec1 = માનવ વિકાસ સૂચકાંક {{nobold|(૨૦૦૫)}}
| website = {{URL|www.idukki.nic.in}}
| parts_style = para
| parts = {{Collapsible list|title=મહેસૂલ વિભાગો (૨)|
 | ઇડુક્કિ | દેવીકુલમ|}}
| parts_type = મહેસૂલ પેટાવિભાગ
| p1 = {{Collapsible list
 | title=તાલુકા (૫)|bullets=on|દેવીકુલમ|થોડાપુઝા|ઉડુમ્બાંચોલા|પીરુમેડુ|ઇડુક્કિ}}
}}

'''ઇડ્ડક્કિ જિલ્લો''' [[ભારત]] દેશના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા  [[કેરળ]] રાજ્યના ૧૪ જિલ્લા પૈકીનો એક જિલ્લો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Idukki {{!}} India|url=https://www.britannica.com/place/Idukki|access-date=2021-10-24|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{GEOnet2|32FA8822F3923774E0440003BA962ED3|Idukki District (Variant – V)}}, United States National Geospatial-Intelligence Agency]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://idukki.nic.in/en/ |title=District Idukki, Government of Kerala {{!}} The Spice Garden of Kerala {{!}} India |language=en-US |access-date=2026-08-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/idukki/dt3 |title=District of Idukki - Munnar, Thekkady, Periyar - the hill district of Kerala |website=Kerala Tourism |language=en |access-date=2026-08-07}}&lt;/ref&gt; ઈડ્ડક્કિ જિલ્લાનું મુખ્યાલય [[ઈડ્ડક્કિ]] નગર ખાતે આવેલું છે. આ જિલ્લાનો કુલ વિસ્તાર ૫,૧૦૫.૨૨ ચોરસ કિલોમીટર (૧,૯૭૧.૧ ચોરસ માઇલ) જેટલો છે તેમ જ આ વિસ્તારનો લગભગ ૯૭ % ભાગમાં પર્વતો તેમ જ જંગલો આવેલાં છે. વિસ્તારની બાબતમાં આ જિલ્લો કેરળ રાજ્યનો બીજા નંબરનો જિલ્લો છે. તે ક્ષેત્રફળની દૃષ્ટિએ કેરળનો સૌથી મોટો જિલ્લો છે અને તે કેરળમાં [[પશ્ચિમ ઘાટ]]ની એલચીની ટેકરીઓ વચ્ચે સ્થિત છે. ઇડુક્કી જિલ્લામાં કટ્ટપ્પના અને થોડુપુઝા, એમ બે નગરપાલિકા શહેરો તેમજ પાંચ તાલુકાઓનો સમાવેશ થાય છે.

આ જિલ્લાની રચના ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૭૨ના રોજ કરવામાં આવી હતી, જેમાં કોટ્ટયમ જિલ્લાના ભૂતપૂર્વ 'હાઈ રેન્જ' ડિવિઝનના પીરુમેડ, ઉડુમ્બનચોલા, દેવીકુલમ તાલુકાઓ અને [[એર્ણાકુલમ જિલ્લો|એર્ણાકુલમ જિલ્લા]]ના થોડુપુઝા તાલુકાને સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |title=History of Idukki District |url=https://idukki.nic.in/history/ |website=District Idukki, Government of India}}&lt;/ref&gt; આ જિલ્લાનું વહીવટી મથક પહેલા કોટ્ટયમ શહેરમાં હતું, પરંતુ જૂન ૧૯૭૬માં તેને પાઈનાવુ અને ચેરુથોની નજીક આવેલ કુયિલીમાલા ખાતે ખસેડવામાં આવ્યું હતું. મલયાલમ અને અંગ્રેજી એ જિલ્લાની બે અધિકૃત વહીવટી ભાષાઓ છે.&lt;ref name=&quot;law&quot;&gt;{{cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |access-date=15 January 2021 |archive-date=20 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420030352/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |url-status=usurped }}&lt;/ref&gt; ઈડુક્કી જિલ્લામાં મલયાલમ પછી તમિલ સૌથી વધુ બોલાતી બીજા ક્રમની ભાષા છે.&lt;ref name=&quot;languages&quot;&gt;{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10209/download/13321/DDW-C16-STMT-MDDS-3200.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;

કેરળની આશરે ૬૬% વીજળીની જરૂરિયાતો ઈડુક્કી જિલ્લામાં આવેલા વિવિધ જળવિદ્યુત પ્રકલ્પ દ્વારા પૂરી થાય છે.&lt;ref name=&quot;idkspc&quot;&gt;{{cite web |title=The Spice Garden of Kerala |url=https://idukki.nic.in/en/ |access-date=20 June 2022 |website= |publisher=National Informatics Centre, Ministry of Electronics and Information Technology, Government of India}}&lt;/ref&gt; સમગ્ર જિલ્લામાં અનેકવિધ રોકડિયા પાકો અને મસાલાઓની ખેતી કરવામાં આવે છે, જેના કારણે તેને 'કેરળનો મસાલા બગીચો' (ધ સ્પાઈસ ગાર્ડન ઓફ કેરળ) કહેવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;idkspc&quot;/&gt; આ જિલ્લાનો એક મોટો વિસ્તાર અનામત જંગલો (રિઝર્વ ફોરેસ્ટ) અને વન્યજીવ અભયારણ્યો તરીકે સંરક્ષિત છે.&lt;ref name=&quot;idkspc&quot;/&gt; પેરિયાર નદી એ અહીંની એક મુખ્ય નદી છે જે ઈડુક્કીમાંથી નીકળે છે અને ત્યાંથી જ વહે છે. પમ્બા નદી પણ ઈડુક્કી જિલ્લામાંથી નીકળતી અન્ય એક મહત્વપૂર્ણ નદી છે.

વિસ્તારની દૃષ્ટિએ આ ક્ષેત્રનો સૌથી મોટો જિલ્લો હોવા છતાં, કેરળના અન્ય તમામ જિલ્લાઓની સરખામણીએ અહીં વસ્તી ગીચતા સૌથી ઓછી છે. જિલ્લામાં માત્ર બે જ નગરપાલિકાઓ આવેલી છે અને તેના પહાડી ભૂપૃષ્ઠના કારણે ગ્રામીણ વસ્તીની સરખામણીમાં શહેરી વસ્તી ઘણી ઓછી છે. ૨,૬૯૫ મીટર (૮,૮૪૨ ફૂટ) ઊંચી અનામૂડી શિખર, જે હિમાલય બહાર ભારતનો સૌથી ઊંચો પર્વત છે, તે ઈડુક્કી જિલ્લાના ઉત્તર ભાગમાં આવેલો છે.&lt;ref name=&quot;kertour&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/munnar/anamudi-peak-kerala.php|title=Anamudi|publisher=Kerala Tourism|access-date= 2022-06-20}}&lt;/ref&gt; [[ઇડ્ડક્કિ બંધ]] એ એશિયાના સૌથી ઊંચા આર્ચ (કમાન) ડેમોમાંથી એક છે.&lt;ref name=&quot;dam&quot;&gt;{{cite web |title=Idukki Arch Dam |url=https://idukki.gov.in/tourist-place/idukki-arch-dam/ |website=Government of Kerala |access-date=20 June 2022 |archive-date=9 સપ્ટેમ્બર 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250909225146/https://idukki.gov.in/tourist-place/idukki-arch-dam/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ઈડુક્કીનું મુખ્ય પ્રવાસન સ્થળ મુન્નાર છે.

== નામકરણ ==
ઈડુક્કી નામ મલયાલમ શબ્દ 'ઈડુક્કુ' પરથી લેવામાં આવ્યું છે, જેનો અર્થ 'સાંકડી ખીણ' અથવા 'ઘાટી' થાય છે.[15]

== પ્રવાસન ==
=== મુન્નાર ===
[[File:Munnar hill station .JPG|thumb|મુન્નારમાં ચાના બગીચા]]

મુન્નાર દક્ષિણ ભારતમાં બ્રિટિશ સરકારનું ગ્રીષ્મકાલીન રિસોર્ટ હતું. આ નગર મુથીરાપ્પુઝા, નલ્લાથન્ની અને કુંડલા નામના ત્રણ પર્વતીય ઝરણાંઓના સંગમ સ્થાન પર સ્થિત છે. મુન્નારમાં વિશ્વના કેટલાક સૌથી મોટા ચાના બગીચાઓ આવેલા છે. સમુદ્ર સપાટીથી ૫,૦૦૦ ફૂટથી પણ વધુ ઊંચાઈ પર આવેલું આ હિલ સ્ટેશન તેના મનોરમ પ્રાકૃતિક દ્રશ્યો માટે જાણીતું પ્રવાસન આકર્ષણ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Munnar – the Hill Station of Kerala in Idukki |url=https://www.keralatourism.org/destination/munnar/202 |access-date=2024-05-01 |website=Kerala Tourism |language=en}}&lt;/ref&gt;

ચાના બગીચાઓના નિર્માણને કારણે રહેઠાણોના થયેલા ભારે વિભાજનના પરિણામે મુન્નારની મોટાભાગની સ્થાનિક વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ લુપ્ત થઈ ગઈ છે. આમ છતાં, કેટલીક પ્રજાતિઓ નજીકના વિવિધ સંરક્ષિત વિસ્તારોમાં આજે પણ જીવંત છે અને પાંગરી રહી છે, જેમાં પૂર્વમાં નવું કુરિંજિમલા અભયારણ્ય, ચિન્નાર વન્યજીવન અભયારણ્ય, માંજમપટ્ટી ખીણ અને ઉત્તરપૂર્વમાં ઇન્દિરા ગાંધી વન્યજીવન અભયારણ્યનું અમરાવતી અનામત વન, ઉત્તરમાં ઇરાવિકુલમ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને અનામુડી શોલા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને દક્ષિણમાં પમ્પાડુમ શોલા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનનો સમાવેશ થાય છે.

ઈડુક્કીની પૂર્વમાં પલાની ટેકરીઓ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન તરીકે પ્રસ્તાવિત છે. આ સંરક્ષિત વિસ્તારો ખાસ કરીને કેટલીક લુપ્તપ્રાય અને સ્થાનિક પ્રજાતિઓ માટે જાણીતા છે, જેમાં નીલગિરી તહર, રાક્ષસી ખિસકોલી, જંગલી કબૂતર, હાથી, ગૌર (ભારતીય બાઇસન), નીલગિરી લંગૂર, સાબર અને નીલકુરિંજી (જે બાર વર્ષમાં માત્ર એક જ વાર ખીલે છે) નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Government of Kerala, Forest and Wildlife Department, Notification No. 36/2006 F&amp;WLD |date=6 October 2006 |access-date=5 December 2007 |url=http://kurinji.in/sro.html |work=Kerala Gazette}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Mathew |last=Roy |date=25 September 2006 |title=Proposal for Kurinjimala sanctuary awaits Cabinet nod |access-date=5 December 2007 |url=http://www.hindu.com/2006/09/25/stories/2006092510910400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001045106/http://www.hindu.com/2006/09/25/stories/2006092510910400.htm|url-status=dead|work=The Hindu |archive-date=1 October 2007}}&lt;/ref&gt;

મુન્નારમાં આવેલી કુંડલા વેલી રેલ્વે ૧૯૨૪ના પૂર દરમિયાન નાશ પામી હતી, પરંતુ પ્રવાસીઓને આકર્ષવા માટે પ્રવાસન અધિકારીઓ આ રેલ્વે લાઇનનું પુનઃનિર્માણ કરવાનું વિચારી રહ્યા છે.&lt;ref name=&quot;indiatimes.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatimes.com/news/india/munnar-may-soon-get-train-service-nearly-a-century-after-the-great-flood-of-99-washed-away-kerala-s-first-railway-line-369776.html|title=Munnar May Soon Get Train Service, Nearly A Century After The 'Great Flood Of 99' Destroyed It|date=2019-06-24|website=indiatimes.com|language=en|access-date=2019-06-24}}&lt;/ref&gt;

{{wide image|Munnar_tea_gardens.jpg|1200px|મુન્નાર ખાતે '''[[ચા]]'''ના બગીચાઓ}}

=== વન્યજીવ અભયારણ્યો ===
==== ઇડુક્કી વન્યજીવ અભયારણ્ય ====
ઇડુક્કી વન્યજીવ અભયારણ્ય ૧૯૭૬માં અસ્તિત્વમાં આવ્યું. તે ઇડુક્કી જિલ્લાના થોડુપુઝા અને ઉદુમ્બનચોલા તાલુકામાં આવેલું છે. તેનું ક્ષેત્રફળ ૧૦૫,૩૬૪ વર્ગ કિમી છે. ઊંચાઈ ૪૫૦ થી ૧૨૭૨ મીટર સુધીની છે. સૌથી ઊંચું શિખર વંજુર મેડુ (૧૨૭૨ મીટર) છે.

આ વિસ્તારમાંથી વહેતી મુખ્ય નદીઓ પેરિયાર અને ચેરુથોનિયાર છે.&lt;ref&gt;[http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/idukki-wildlife-sanctuary Idukki Wildlife Sanctuary] kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191103092414/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/idukki-wildlife-sanctuary |date=3 November 2019 }}&lt;/ref&gt;

==== એરાવિકુલમ વન્યજીવન અભયારણ્ય ====
[[File:Nilgiri Tahr Adult.jpg|thumb|upright|નીલગિરી તહર]]
ઇરાવીકુલમ એ અન્ય એક વન્યજીવ અભયારણ્ય છે જેને રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન (નેશનલ પાર્ક) તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. તે વિશ્વમાં 'નીલગિરી તહર'ની સૌથી મોટી વસ્તી ધરાવે છે. અનામૂડી શિખર આ ઉદ્યાનના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલું છે. આ ઉદ્યાનનો મોટાભાગનો વિસ્તાર ઘાસના મેદાનોથી ઘેરાયેલો છે અને તેની સરેરાશ ઊંચાઈ સમુદ્ર સપાટીથી ૫૦૦૦ ફૂટથી વધુ છે. ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન ભારે વરસાદ અને મજબૂત પવનોને કારણે આ વિસ્તારમાં જવું અશક્ય બની જાય છે. પ્રખ્યાત નીલકુરિંજી અહીં ઊગે છે, જેનો પુષ્પ ખીલવાનો ચક્રગાળો ૧૨ વર્ષનો છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.prd.kerala.gov.in/idukki.htm|title=Information and Public Relations Department, Govt. of Kerala|access-date=13 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228064818/http://www.prd.kerala.gov.in/idukki.htm|archive-date=28 February 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ ઉદ્યાનમાં સસ્તન પ્રાણીઓની ૨૬ પ્રજાતિઓ નોંધાઈ છે, જેમાં 'નીલગિરી તહર' ની સૌથી મોટી હયાત વસ્તી સમાવિષ્ટ છે,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Munnar|url=http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=306|access-date=22 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140118183559/http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=306|archive-date=18 January 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; જે અંદાજે ૭૫૦ જેટલી છે. અન્ય ખરીદાર (ખરી ધરાવતા) પ્રાણીઓમાં ગૌર (ભારતીય બાઇસન), ભારતીય મંટજેક (કાકડ/ભસતું હરણ) અને સાબર હરણનો સમાવેશ થાય છે. શિયાળ (ગોલ્ડન જેકલ), જંગલી બિલાડી, જંગલી કૂતરા, દીપડા અને વાઘ અહીંના મુખ્ય શિકારી પ્રાણીઓ છે. આ ઉપરાંત, કેટલીક ઓછી જાણીતી જાતિઓ જેવી કે નીલગિરી લંગૂર, પટ્ટાવાળો નોળિયો, ભારતીય શાહુડી, નીલગિરી માર્ટેન, નાના પંજાવાળો જળબિલાડો, લાલાશ પડતો નોળિયો અને ડસ્કી પામ ખિસકોલી પણ જોવા મળે છે.&lt;ref&gt;UNEP (05/07/2007) World Commission on Protected Areas, World Database on Protected Areas, Eravikulam National Park, Retrieved 7 May 2007 {{cite web |url=http://sea.unep-wcmc.org/wdpa/sitedetails.cfm?siteid=700&amp;level=nat |title=India – Eravikulam |access-date=5 July 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929140736/http://sea.unep-wcmc.org/wdpa/sitedetails.cfm?siteid=700&amp;level=nat |archive-date=29 September 2007  }}&lt;/ref&gt; હાથીઓ અહીં મોસમ અનુસાર (ઋતુગત) મુલાકાત લે છે.

આ ઉદ્યાનમાં પક્ષીઓની ૧૩૨ પ્રજાતિઓ નોંધાઈ છે, જેમાં બ્લેક-એન્ડ-ઓરેન્જ ફ્લાયકેચર, નીલગિરી પિપિટ, જંગલી કબૂતર, વ્હાઇટ-બેલિડ શોર્ટવિંગ, નીલગિરી ફ્લાયકેચર અને કેરળ લાફિંગથ્રશ જેવી સ્થાનિક પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.

શોલા-ઘાસના મેદાનોની પરિસ્થિતિ તંત્ર (ઇકોસિસ્ટમ) પૂરતી મર્યાદિત એવી સ્થાનિક પતંગિયાની પ્રજાતિઓ, જેવી કે 'રેડ ડિસ્ક બુશબ્રાઉન' અને 'પલનિ ફોર-વિંગ', આ ઉદ્યાનમાં જોવા મળતી પતંગિયાની ૧૦૧ પ્રજાતિઓમાં સામેલ છે.

==== પંપાદુમ શોલા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન ====
પંપાદુમ શોલા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન એ દક્ષિણ ભારતના કેરળ રાજ્યનો સૌથી નાનો રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન છે.&lt;ref name=&quot;envis&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.kerenvis.nic.in/isbeid/forest.htm |year=2009 |title=Forest |publisher=Kerala State Council for Science, Technology and Environment |access-date=18 September 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080311001130/http://www.kerenvis.nic.in/isbeid/forest.htm |archive-date=11 March 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Online Highways LLC. (2004) India | Kerala | Devikulam
Pambadum Shola National Park, Retrieved 6 April 2007 [http://www.india9.com/i9show/Pambadum-Shola-National-Park-57785.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151223105052/http://www.india9.com/i9show/Pambadum-Shola-National-Park-57785.htm |date=2015-12-23 }}&lt;/ref&gt; આ ઉદ્યાનનું સંચાલન કેરળ વન અને વન્યજીવ વિભાગના મુન્નાર વન્યજીવ પ્રભાગ દ્વારા કરવામાં આવે છે, જેની સાથે નજીકના મથિકેટ્ટન શોલા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન, ઇરાવીકુલમ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન, અનામૂડી શોલા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન, ચિન્નર વન્યજીવ અભયારણ્ય અને કુરિંજીમાલા અભયારણ્ય પણ સામેલ છે.&lt;ref&gt;K.S. Sudhi (3 November 2006) The Hindu, retrieved 21 June 2007 [https://web.archive.org/web/20070930235251/http://www.hindu.com/2006/11/03/stories/2006110300820200.htm ''New lives bloom in Rajamala'']&lt;/ref&gt;

આ ઉદ્યાન પ્રસ્તાવિત 'પલનિ હિલ્સ વન્યજીવ અભયારણ્ય અને રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન' અંતર્ગત આવતા 'અલ્લીનાગરમ અનામત વન'ની સરહદને અડીને આવેલો છે. આ ઉદ્યાનો સહિત [[પશ્ચિમ ઘાટ]]નો અનામલાઈ ઉપ-સમૂહ વિશ્વ ધરોહર સ્થળ તરીકે પસંદગી પામવા માટે યુનેસ્કો વિશ્વ ધરોહર સમિતિની વિચારણા હેઠળ છે.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; &gt;UNESCO, World Heritage sites, Tentative lists, Western Ghats sub cluster, Niligiris. retrieved 20 April 2007 [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2103/ World Heritage sites, Tentative lists]&lt;/ref&gt;

==== કુરિંજીમાલા અભયારણ્ય ====
[[File:Strobilanths kunthiana.jpg|thumb|નીલકુરિંજી]]

કુરિંજીમાલા અભયારણ્ય દક્ષિણ ભારતના કેરળ રાજ્યના ઈડુક્કી જિલ્લાના દેવીકુલમ તાલુકામાં આવેલા કોટ્ટાકમ્બુર અને વટ્ટાવડા ગામોમાં લુપ્તપ્રાય 'નીલકુરિંજી' વનસ્પતિના આશરે ૩૨ ચોરસ કિલોમીટરના મુખ્ય નૈસર્ગિક આવાસનું રક્ષણ કરે છે.&lt;ref&gt;[http://kurinji.in/kurinjimap.html map]&lt;/ref&gt;

==== સંરક્ષિત વિસ્તારો ====
[[File:GrizzledSquirell-cauvery wls.jpg|thumb|right|રાક્ષસી ખિસકોલી (ગ્રીઝલડ જાયન્ટ સ્ક્વિરલ)]]

આ જિલ્લામાં અનેક સંરક્ષિત વિસ્તારો આવેલા છે, જેમાં દક્ષિણમાં પેરિયાર ટાઇગર રિઝર્વ, પૂર્વમાં કુરિંજીમાલા અભયારણ્ય, ઉત્તર-પૂર્વમાં ચિન્નર વન્યજીવ અભયારણ્ય, ઉત્તરમાં ઇરાવીકુલમ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન તથા અનામૂડી શોલા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને દક્ષિણમાં પંપાદુમ શોલા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનનો સમાવેશ થાય છે. આ સંરક્ષિત વિસ્તારો વાઘ, નીલગિરી તહર, ગ્રીઝલડ જાયન્ટ સ્ક્વિરલ (રાક્ષસી ખિસકોલી), નીલગિરી વૂડ-પીજન (જંગલી કબૂતર), હાથી, ગૌર (ભારતીય બાઇસન), સાબર હરણ, પર્પલ ફ્રોગ (વાયોલેટ દેડકો) અને નીલકુરિંજી સહિતની અનેક લુપ્તપ્રાય અને સ્થાનિક પ્રજાતિઓ માટે ખૂબ પ્રખ્યાત છે.&lt;ref&gt;Government of Kerala, Forest and Wildlife Department, Notification No. 36/2006 F&amp;WLD (6 October 2006) Retrieved 5 December 2007 [http://kurinji.in/sro.html Kerala Gazette]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Mathew |last=Roy |date=25 September 2006 |title=Proposal for Kurinjimala sanctuary awaits Cabinet nod |access-date=5 December 2007 |url=http://www.hindu.com/2006/09/25/stories/2006092510910400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001045106/http://www.hindu.com/2006/09/25/stories/2006092510910400.htm|url-status=dead|newspaper=The Hindu |archive-date=1 October 2007}}&lt;/ref&gt;

==== થુમ્મનકુથુ ધોધ ====
થુમ્મનકુથુ એ આ જિલ્લામાં આવેલા થોડુપુઝા નજીકનો એક મનોરમ જળધોધ છે. થુમ્મનકુથુ એ માત્ર એક જળધોધ નથી પરંતુ ૫ કિલોમીટરના વિસ્તારમાં ફેલાયેલી ૧૨ ધોધની એક શ્રેણી છે.&lt;ref&gt;[http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/idukki/thommankuthu-eco-tourism Thomankoothu eco tourism] kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208131134/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/idukki/thommankuthu-eco-tourism |date=8 December 2019 }}&lt;/ref&gt; તે ઈડુક્કી, કેરળના મુખ્ય ઇકો-ટૂરિઝમ કેન્દ્રોમાંનું એક છે.

[[ચિત્ર:Marayoor.jpg|thumb|200px|ઇડ્ડક્કિ જિલ્લાના ઉત્તર પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા મારયૂર પ્રદેશની એક નદી]]

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}
== આ પણ જુઓ ==
* [[ઇડ્ડક્કિ બંધ]]

== બાહ્ય કડીઓ ==
* {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}}

{{કેરળના જિલ્લાઓ}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]</text>
      <sha1>h0zsvk9geuvexrfw8i34tq364dmz5um</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કૈફાઇર જિલ્લો</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5468</id>
    <revision>
      <id>906779</id>
      <parentid>298322</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T23:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2200" sha1="kfl0r5opp8qo92zmbswe5w6ae417zwx" xml:space="preserve">[[Image:Nagalandmap.png|thumb|right|180px|District map of Nagaland]]

'''કૈફાઇર જિલ્લો''' [[ભારત]] દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા  [[નાગાલેંડ]] રાજ્યનો એક જિલ્લો છે, જેની રચના [[ટ્વેનસાંગ જિલ્લો| ટ્વેનસંગ જિલ્લા]]નું વિભાજન કરી કરવામાં આવી હતી. આ જિલ્લાનું મુખ્ય મથક ૮૯૬ મીટરની ઉંચાઇ પર સ્થિત કૈફાઇર શહેર ખાતે આવેલું છે.

આ જિલ્લો ઉત્તર દિશામાં [[ટ્વેનસાંગ જિલ્લો| ટ્વેનસંગ જિલ્લા]] વડે, પશ્ચિમ દિશામાં [[ફેક જિલ્લો|ફેક જિલ્લા]] વડે તેમ જ પૂર્વ દિશામાં [[મ્યાનમાર]] દેશની સરહદ વડે ઘેરાયેલો છે. આ જિલ્લાનાં મુખ્ય શહેરો સેયોચુંગ, સિતીમી, પુંગરો તેમ જ કૈફાઇર છે.

[[નાગાલેંડ]] રાજ્યનું સૌથી વધુ ઊંચાઇ ધરાવતું સરમતી (૩,૮૪૧ મીટર), કૈફાઇર જિલ્લામાં આવેલું છે. કૈફાઇર ખાતે ભૂ મથક (earth station) પણ આવેલું છે. આ ઉપરાંત કીસ્તોન્ગ ગામ પણ સહેલાણીઓને આકર્ષે છે. સાંગતમ (Sangtam), યીમચુંગર (Yimchunger) અને સેમા (Sema) અહીંના આદિવાસીઓ છે.

== બાહ્ય કડીઓ ==

* [https://web.archive.org/web/20090906142131/http://www.india9.com/i9show/Kiphire-District-72043.htm india9.com/.../Kiphire-District...]

{{નાગાલેંડના જિલ્લાઓ}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:નાગાલેંડ]]</text>
      <sha1>kfl0r5opp8qo92zmbswe5w6ae417zwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>બ્લૉગ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5929</id>
    <revision>
      <id>906804</id>
      <parentid>905665</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T07:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113099" sha1="jgn0u8wgv9klbyo3wbv35osw22fkn9d" xml:space="preserve">{{cleanup}}

'''બ્લોગ''' '''''વેબલોગ'''''નું [[સંક્ષિપ્ત રુપ (વ્યાકરણ)|ટુંકુ રુપ]] ([[:en:contraction (grammar)|contraction]]). એક [[વેબસાઇટ]] ([[:en:website|website]]) છે, જે સામાન્યપણે ટીપ્પણીઓની નિયમિત એન્ટ્રીઝ, ઘટનાઓનું વર્ણન કે પછી ગ્રાફિક્સ અથવા વિડીયો જેવી અન્ય સામગ્રી સાથે વ્યક્તિ દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે.એન્ટ્રીઝ સામાન્યપણે ઉલ્ટા કાલક્રમાનુસાર દર્શાવવામાં આવે છે.&quot;બ્લોગ&quot;ને ક્રિયાપદ તરીકે પણ વાપરી શકાય છે, જેનો અર્થ''  બ્લોગ જાળવવો કે તેમાં વિગત ઉમેરવી ''એવો થાય છે.

ઘણા બ્લોગ ચોક્કસ વિષય પર કોમેન્ટરી કે સમાચાર પૂરા પાડે છે, જ્યારે અન્ય બ્લોગ વ્યક્તિગત [[ઓનલાઇન ડાયરી]] ([[:en:online diary|online diaries]])ની કામગીરી બજાવે છે. એક નમુનારુપ બ્લોગમાં લખાણ, અન્ય બ્લોગ સાથેની લિન્ક્સ, [[વેબ પેઇજ]] ([[:en:Web page|Web page]]) અને તેના વિષય સંબંધિત અન્ય માધ્યમનો સમાવેશ થાય છે. ઘણા બ્લોગમાં વાચકો એક ઇન્ટરેક્ટિવ ફોર્મેટમાં ટીકાટીપ્પણી કરી શકે છે. તે બ્લોગનો મહત્વનો હિસ્સો હોય છે.મોટા ભાગના બ્લોગ લખાણ આધારિત હોય છે, તેમ છતાં કેટલાક કલા ([[આર્ટલોગ]] ([[:en:artlog|artlog]])), ફોટોગ્રાફ્ટ ([[ફોટોબ્લોગ|ફોટોલોગ]] ([[:en:photoblog|photoblog]])), સ્કેચીઝ ([[સ્કેચબ્લોગ|સ્કેચલોગ]] ([[:en:sketchblog|sketchblog]])), વિડીયોઝ ([[વીલોગ]] ([[:en:vlog|vlog]])), સંગીત ([[એમપીથ્રી બ્લોગ]] ([[:en:MP3 blog|MP3 blog]])), ઓડિયો ([[પોડકાસ્ટ|પોડકાસ્ટિંગ]] ([[:en:podcast|podcast]])) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, જે [[સામાજિક માધ્યમ]] ([[:en:social media|social media]])ના વ્યાપક નેટવર્કનો ભાગ હોય છે. [[લઘુ-બ્લોગિંગ]] ([[:en:Micro-blogging|Micro-blogging]]) બ્લોગિંગનો અન્ય પ્રકાર છે, જેમાં અત્યંત નાની પોસ્ટ્સ સાથેના બ્લોગ્સનો સમાવેશ થાય છે. 
ડીસેમ્બર 2007એ, બ્લોગ સર્ચ એન્જિન [[ટેકનોરાતી]] ([[:en:Technorati|Technorati]])એ 11.2 કરોડથી પણ વધારે બ્લોગ્સ ટ્રેક કર્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://technorati.com/about/|title=Welcome to Technorati|date=unknown|access-date=2008-06-05|archive-date=2006-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20061108170657/http://technorati.com/about/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;[[વિડીયો બ્લોગિંગ]] ([[:en:video blogging|video blogging]])ના આગમન સાથે, ''બ્લોગ'' શબ્દનો અર્થ વધારે વ્યાપક બન્યો - કોઈ પણ એવું માધ્યમ જેમાં બ્લોગ કર્તા પોતાનો અભિપ્રાય આપે છે અથવા કશાક વિષે ફક્ત વાતો કરે છે. 

{{Journalism}}

== પ્રકારો ==
બ્લોગ્સના ઘણા પ્રકારો છે, જે માત્ર વિષયવસ્તુના પ્રકારથી જ નહીં, બલકે કઈ રીતે વિષયવસ્તુ પુરું પાડવાની કે લખવાની બાબતમાં પણ અલગ પડે છે. 

;વ્યક્તિગત બ્લોગ્સ: કોઈ વ્યક્તિની સતત મુકાતી ડાયરી કે ટીપ્પણીરુપે વ્યક્તિગત બ્લોગ પરંપરાગત અને સૌથી સામાન્ય બ્લોગ છે. વ્યક્તિગત બ્લોગર્સને સામાન્યપણે તેમના બ્લોગ પોસ્ટ્સ પર ગર્વ હોય છે, પછી ભલે તેમના બ્લોગ તેમના સિવાય કોઈ વાંચતા જ ના હોય.બ્લોગ્સ માત્ર  સંદેશો પહોંચાડવાના એક માર્ગ  નથી રહ્યા પણ, જીવન કે કલા અંગે ચિંતન વ્યક્ત કરવાનો માર્ગ બન્યા છે. બ્લોગિંગ લાગણીશીલ ગુણવત્તા ધરાવી શકે છે. બહુ થોડા વ્યક્તિગત બ્લોગ્સ ખ્યાતિ અને મુખ્યપ્રવાહ સુધી પહોંચે છે, પરંતુ કેટલાક વ્યક્તિગત બ્લોગ્સ અત્યંત ઝડપથી વ્યાપક સમર્થકો પ્રાપ્ત કરે છે. વ્યક્તિગત બ્લોગના એક પ્રકારને &quot;લઘુબ્લોગિંગ&quot; કહે છે, જેમાં સમયની એક શ્રણને ઝીલવાની હોય તેમ અત્યંત વિગતવાર બ્લોગિંગ થાય છે.[[ટ્વિટ્ટર]] ([[:en:Twitter|Twitter]]) જેવી સાઇટો પર બ્લોગર મિત્રો અને કુટુંબ સાથે તત્ક્ષણ વિચારો અને લાગણીઓનું આદાન પ્રદાન કરી શકે છે અને તે ઇ-મેઇલ કે લખાણ કરતા ઘણું ઝડપી છે.[[સામાજિક માધ્યમ]] ([[:en:social media|social media]])નો આ પ્રકાર આજના સમયની અત્યંત વ્યસ્ત એવી ઓનલાઇન જનરેશનને એકબીજાના સંપર્કમાં રહેવાની તક પૂરી પાડે છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.chicagotribune.com/business/chi-tue-microblogging-jul01,0,3597900.story | title=&quot;I'm now reading a story on microblogs&quot; | author=Wong, Wailin | publisher=Chicago Tribune | date=2008-07-01 | access-date=2008-07-01 | archive-date=2008-07-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080701192234/http://www.chicagotribune.com/business/chi-tue-microblogging-jul01,0,3597900.story | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

;કોર્પોરેટ બ્લોગ: મોટા ભાગના કિસ્સામાં આ બ્લોગ ખાનગી હોઈ શકે છે કે પછી [[વેપાર|વ્યાપારી]] ([[:en:business|business]]) હેતુઓ માટે હોઈ શકે છે.  કોઈ [[કોર્પોરેશન|સંસ્થાન]] ([[:en:corporation|corporation]])માં આંતરિક સંદેશા વ્યવહાર અને સાંસ્કૃતિક બાબતોને ઉત્તેજન માટે વપરાતા કે પછી [[માર્કેટિંગ]] ([[:en:marketing|marketing]]), [[બ્રાન્ડ|બ્રાન્ડિંગ]] ([[:en:brand|brand]]) કે [[જાહેર સંબંધો|પબ્લિક રિલેશન્સ]] ([[:en:public relations|public relations]]) માટે બાહ્ય રીતે ઉપયોગમાં લેવાતા બ્લોગ્સને [[કોર્પોરેટ બ્લોગ|કોર્પોરેટ બ્લોગ્સ]] ([[:en:corporate blog|corporate blog]]) કહે છે. 

;'''પ્રશ્ન બ્લોગિંગ'': [[બ્લોગ]] ([[:en:blog|blog]])નો એવો પ્રકાર છે, જે સવાલોના જવાબો આપે છે. સવાલો એક નિવેદનપત્રના રુપમાં કે ઇમેઇલ દ્વારા કે ટેલિફોન અથવા વીઓઆઇપી જેવા સાધનથી રજુ કરી શકાય. ક્યુલોગ્સનો પોડકાસ્ટ્સ&lt;ref&gt;[http://techguylabs.com/radio/ShowNotes/Show465] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090223224436/http://techguylabs.com/radio/ShowNotes/Show465 |date=2009-02-23 }}&quot;પોડકાસ્ટ શોનોટ્સ&quot;&lt;/ref&gt;માંથી શોનોટ્સ પ્રદર્શિત કરવા કે ઇન્ટરનેટ મારફતે માહિતી પહોંચાડવાના સાધન તરીકે ઉપયોગ કરી શકાય.સવાલોના જવાબો પહોંચાડવાના સાધન તરીકે ઘણા પ્રશ્ન લોગ્સ આરએસએસ જેવા સીન્ડિકેશનનો ઉપયોગ કરે છે. 

;માધ્યમના પ્રકાર:ની રીતે જોઇએ, તો વિડીયોનો સમાવેશ કરતા બ્લોગને [[વીલોગ|વીબ્લોગ]] ([[:en:vlog|vlog]]) કહે છે, લિન્ક્સનો સમાવેશ કરતા બ્લોગને [[લિન્કલોગ|લિન્કબ્લોગ]] ([[:en:linklog|linklog]]) કહે છે, સ્કેચીઝનો પોર્ટફોલીયો ધરાવતી સાઇટને [[સ્કેચલોગ]] ([[:en:sketchblog|sketchblog]]) કે ફોટાનો સમાવેશ કરતી સાઇટને [[ફોટોલોગ|ફોટોબ્લોગ]] ([[:en:photoblog|photoblog]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wiki.photoblogs.org/wiki/What_is_a_Photoblog|title=What is a photoblog|publisher=Photoblogs.org Wiki|access-date=2006-06-25|archive-date=2007-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070320172256/http://wiki.photoblogs.org/wiki/What_is_a_Photoblog|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; કહે છે. નાની પોસ્ટ્સ અને મિશ્રિત માધ્યમ પ્રકારો ધરાવતા બ્લોગ્સને [[ટંબલલોગ|ટંબલબ્લોગ]] ([[:en:tumblelog|tumblelog]]) કહે છે. ટાઇપરાઇટર્સ પર લખાતા અને પછી સ્કેન થતા બ્લોગ્સને ટાઇપકાસ્ટ્સ કે ટાઇપકાસ્ટ બ્લોગ કહે છે, જુઓ [[ટાઇપકાસ્ટિંગ (બ્લોગિંગ)]] ([[:en:typecasting (blogging)|typecasting (blogging)]]).

:[[ગોફર પ્રોટોકોલ]] ([[:en:Gopher Protocol|Gopher Protocol]]) પર હોસ્ટ થયેલા દુર્લભ પ્રકારના બ્લોગને [[ફ્લોગ]] ([[:en:Phlog|Phlog]]) કહે છે.

; ડીવાઇસ:ના જે પ્રકારથી કમ્પોઝ કરવામાં આવ્યું હોય, તેના પરથી બ્લોગની વ્યાખ્યા કરવામાં આવે છે.[[મોબાઇલ ફોન]] ([[:en:mobile phone|mobile phone]]) કે [[પર્સનલ ડિજિટલ આસિસ્ટન્ટ|પીડીએ]] ([[:en:Personal digital assistant|PDA]]) જેવી [[મોબાઇલ ડીવાઇસ]] ([[:en:mobile device|mobile device]]) દ્વારા લખાતા બ્લોગને [[મોબ્લોગ|મોબલોગ]] ([[:en:moblog|moblog]])&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/2783951.stm|publisher=[[BBC News]]|title=Blogging goes mobile|date=2003-02-23|access-date=2008-06-05}}&lt;/ref&gt; કહી શકાય.એક પ્રારંભિક બ્લોગ વેરેબલ વાયરલેસ વેબકેમ હતો, જેમાં લખાણ, વિડીયો અને ચિત્રો સહિત કોઈ વ્યક્તિની વ્યકિતગત જિંદગીની ઓનલાઇન ડાયરીનું એક વેરેબલ કમ્પ્યુટર અને [[આઇ ટેપ]] ([[:en:EyeTap|EyeTap]]) ડીવાઇસથી  વેબ સાઇટ પર જીવંત પ્રસારણ થતું હતું. લખાણ સહિતના જીવંત વિડીયો ધરાવતી આવી સેમિ-ઓટોમેટેડ બ્લોગિંગની પ્રથાને [[સાઉસ્વેલન્સ]] ([[:en:sousveillance|sousveillance]]) કહેવામાં આવતી.આવા જર્નલ્સનો કાનૂની બાબતોમાં ઉપયોગ થતો આવ્યો છે.{{Fact|date=August 2008}}

;(પ્રકાર):ની રીતે કેટલાક બ્લોગ્સ ચોક્કસ વિષય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, જેવા કે [[રાજકીય બ્લોગ]] ([[:en:political blog|political blog]]), [[પ્રવાસ બ્લોગ]] ([[:en:travel blog|travel blog]]), હાઉસ બ્લોગ,&lt;ref&gt;સ્ટીફન મેટકાફ,  &quot;ફિક્સિંગ અ હોલ&quot;, ''ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'', માર્ચ 2006&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;જેનિફર સારાનોવ, &quot;બ્લોગવિચઃ ધીસ ઓલ્ડ હાઉસ&quot;, ''વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ'', સપ્ટેમ્બર 2007&lt;/ref&gt; [[ફેશન બ્લોગ|ફેશન બ્લોગ,]]  ([[:en:fashion blog|fashion blog]])પ્રોજેક્ટ બ્લોગ[[પ્રોજેક્ટ બ્લોગ|,]]  ([[:en:project blog|project blog]])શિક્ષણ બ્લોગ[[એડ્યુબ્લોગ|,]]  ([[:en:edublog|education blog]])વિશિષ્ટ બ્લોગ[[વિશિષ્ટ બ્લોગ|,]]  ([[:en:niche blog|niche blog]])શિષ્ટ સંગીત બ્લોગ[[શિષ્ટ સંગીત બ્લોગ|,]]  ([[:en:classical music blog|classical music blog]])ક્વિઝિંગ બ્લોગ અને  (મોટેભાગે બ્લોઉગ્સ તરીકે જણાવાતા) કાનૂની બ્લોગ્સ કે [[ડ્રીમ બ્લોગ|ડ્રીમલોગ્સ]] ([[:en:dreamlog|dreamlog]]).બ્લોગનો જે કાયદેસરનો પ્રકાર નથી, પરંતુ સ્પામિંગના એક માત્ર હેતુસર વપરાય છે, તેને [[સ્પ્લોગ]] ([[:en:Splog|Splog]]) કહે છે. 

== સમુદાય અને સૂચિ તૈયાર કરવી ==

;(બ્લોગસ્ફીયર): તમામ બ્લોગ્સના સંયુક્ત સમુદાયને ''બ્લોગોસ્ફીયર'' કહે છે. તમામ બ્લોગ્સ વ્યાખ્યાયિતપણે ઇન્ટરનેટ પર હોવાથી, તેઓ [[બ્લોગરોલ|બ્લોગરોલ્સ]] ([[:en:blogroll|blogroll]]), કમેન્ટ્સ, [[લિન્કબેક|લિન્કબેક્સ]] ([[:en:linkback|linkback]]) (રેફબેક્સ, ટ્રેકબેક્સ કે પિન્ગબેક્સ) અને [[બેકલિન્ક|બેકલિન્ક્સ]] ([[:en:backlink|backlink]]) દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા અને સામાજિક રીતે નેટવર્ક ધરાવે છે તેમ કહી શકાય.&quot;બ્લોગોસ્ફીયર&quot;માં થતી ચર્ચાઓનો માધ્યમો દ્વારા  વિવિધ મુદ્દાઓ પર જનમતના માપદંડ તરીકે ઉપયોગ કરાય છે.સ્થાનિક બ્લોગ્સના સંપુટને ક્યારેક બ્લોગહુડ કહેવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iw3p.com/DailyPundit/2001_12_30_dailypundit_archive.php#8315120 |title=ડેઇલીપંડિત |access-date=2009-06-10 |archive-date=2008-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421144414/http://www.iw3p.com/DailyPundit/2001_12_30_dailypundit_archive.php#8315120 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;((સર્ચ એન્જિનોની યાદી#બ્લોગ|બ્લોગ સર્ચ એન્જિન્સ)): કેટલાક બ્લોગ સર્ચ એન્જિન્સનો ઉપયોગ બ્લોગ કન્ટેન્ટ શોધવામાં થાય છે, જેવા કે [[બ્લોગલાઇન્સ]] ([[:en:Bloglines|Bloglines]]), [[બ્લોગસ્કોપ]] ([[:en:BlogScope|BlogScope]]) અને [[ટેકનોરાતી]] ([[:en:Technorati|Technorati]]).સૌથી લોકપ્રિય સર્ચ એન્જિનો પૈકીના એક ટેકનોરાતી બ્લોગ પોસ્ટિંગ્સ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://technorati.com/about|title=Welcome to Technorati|date=unknown|access-date=2008-06-25|archive-date=2008-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080205073146/http://www.technorati.com/about/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ને કેટેગરાઇઝ કરવામાં વપરાતા લોકપ્રિય સર્ચીઝ અને [[ટેગ (મેટાડેટા)|ટેગ્સ]] ([[:en:tag (metadata)|tags]]) બંને અંગે સાંપ્રત માહિતી પૂરી પાડે છે. [[બ્લોગસ્કોપ]] ([[:en:BlogScope|BlogScope]]){{fix|link=Wikipedia:Citation needed|text=citation needed}} જેવા પ્રોજેક્ટો દ્વારા પ્રદર્શિત થયું છે તેમ [[બ્લોગોસ્ફીયર]] ([[:en:blogosphere|blogosphere]])માં ઉપલબ્ધ માહિતીના જંગી ભંડારમાં નેવીગેશન કરવાના નવા માર્ગો શોધીને સિમ્પલ કીવર્ડ સર્ચથી આગળ જવાની દિશામાં સંશોધન સમુદાય કામ કરી રહ્યો છે. 

;બ્લોગિંગ સમુદાયો અને ડિરેક્ટરીઝ: કેટલાક [[ઓનલાઇન સમુદાયો]] ([[:en:online communities|online communities]]) એવા છે જે લોકોને બ્લોગ્સ સાથે અને બ્લોગર્સને બ્લોગર્સ સાથે જોડે છે, જેવા કે બ્લોગકેટેલોગ અને [[માઇબ્લોગલોગ]] ([[:en:MyBlogLog|MyBlogLog]]).&lt;ref name=&quot;MyBlogLog&quot;&gt;{{cite web | title = About MyBlogLog | publisher = MyBlogLog | url = http://www.mybloglog.com/buzz/help/#a200502282152271 | access-date = 2007-06-29 | archive-date = 2007-06-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070629104745/http://www.mybloglog.com/buzz/help/#a200502282152271 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

;બ્લોગિંગ અને ((એડવર્ટાઇઝિંગ)): બ્લોગરને  નાણાકીય રીતે ફાયદો થાય તે માટે કે પછી તેના મનપસંદ ઉદ્દેશો આગળ ધપાવવા બ્લોગ્સમાં જાહેરાતો મુકવામાં આવે છે. બ્લોગ્સની લોકપ્રિયતાએ [[ફેઇકબ્લોગ|&quot;ફેઇક બ્લોગ્સ&quot;]] ([[:en:Fake blog|&quot;fake blogs&quot;]])ને પણ પ્રચલિત બનાવ્યા છે, જેમાં એક કંપની તેની પ્રોડક્ટ&lt;ref&gt;{{cite web | last = Gogoi | first = Pallavi  | title = Wal-Mart's Jim and Laura: The Real Story | work = BusinessWeek | publisher =  | date = 2006-10-09 | url = http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/content/oct2006/db20061009_579137.htm | access-date = 2008-08-06}}
&lt;/ref&gt;ને આગળ ધપાવવા માટે માર્કેટિંગ સાધન તરીકે એક કાલ્પનિક બ્લોગ રચે છે. 

== લોકપ્રિયતા ==
બ્લોગ્સ કઈ રીતે લોકપ્રિય થયા તેના ગતિશાસ્ત્રનું સંશોધકોએ વિશ્લેષણ કર્યું છે. અનિવાર્યપણે આના માટે બે માપદંડો છે. ઉદ્ધરણો દ્વારા લોકપ્રિયતા તેમ જ જોડાણો (જેમ કે [[બ્લોગરોલ]] ([[:en:blogroll|blogroll]])) દ્વારા લોકપ્રિયતા.બ્લોગના માળખાંના અભ્યાસ પરથી પાયાનું તારણ એ મળે છે કે બ્લોગરોલ્સ દ્વારા લોકપ્રિયતા હાંસલ થતા બ્લોગને સમય લાગે છે, જ્યારે [[પર્માલિન્ક્સ]] ([[:en:permalinks|permalinks]]) લોકપ્રિયતા ઝડપથી વધારે છે અને કદાચ બ્લોગરોલ્સ કરતા વધારે લોકપ્રિયતા અને અધિકૃતતા દર્શાવે છે, કેમ કે તેઓ સૂચવે છે કે લોકો ખરેખર બ્લોગના લખાણો વાંચે છે અને ચોક્કસ કિસ્સાઓ&lt;ref&gt;માર્લો, સી. વેબલોગ સમુદાયમાં [http://alumni.media.mit.edu/~cameron/cv/pubs/04-01.pdf ઓડિયન્સ, માળખું અને ઓથોરિટી.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928143757/http://alumni.media.mit.edu/~cameron/cv/pubs/04-01.pdf |date=2011-09-28 }}ઇન્ટરનેશનલ કોમ્યૂનિકેશન એસોસિએશન કોન્ફરન્સમાં રજુ થયેલું, મે 2004, ન્યૂ ઓર્લીયન્સ, એલએ&lt;/ref&gt;માં તેમને મૂલ્યવાન કે નોંધપાત્ર ગણે છે. 

[[બ્લોગડેક્સ]] ([[:en:blogdex|blogdex]]) પ્રોજેક્ટ વેબને ક્રાઉલ કરવા અને હજારો બ્લોગ પર આવતી સામાજિક બાબતોનું સંશોધન કરવા તેમાંથી ડેટા ભેગો કરવા [[એમઆઇટી મીડિયા લેબ]] ([[:en:MIT Media Lab|MIT Media Lab]])માં સંશોધકોએ શરુ કર્યો હતો.પ્રોજેક્ટે ચાર વર્ષ સુધી માહિતી એકઠી કરી અને બ્લોગ સમુદાયમાં સૌથી મોટા પ્રમાણમાં ફેલાતી માહિતીને તેની સાંપ્રતતા અને લોકપ્રિયતાના આધારે રેન્કિંગ આપીને સ્વાયત્તપણે ટ્રેક કરી હતી. તેથી તેને [[મીમટ્રેકર]] ([[:en:memetracker|memetracker]])નું સૌ પ્રથમ ઉદાહરણ કહી શકાય.પ્રોજેક્ટ હવે સક્રિય નથી, પરંતુ તેના જેવી જ કામગીરી હવે [[ટેઇલરેન્ક ડોટ કોમ]] ([[:en:tailrank.com|tailrank.com]]) દ્વારા થઈ રહી છે.

ઇનકમિંગ લિન્ક્સની સંખ્યાના આધારે તેમ જ એલેક્સા ટુલબાર યુઝર્સની વેબહિટ્સ આધારિત [[એલેક્સા ઇન્ટરનેટ]] ([[:en:Alexa Internet|Alexa Internet]]) દ્વારા [[ટેકનોરાતી]] ([[:en:Technorati|Technorati]]) બ્લોગ્સને રેન્કિંગ આપે છે.ઓગસ્ટ 2006માં, ટેકનોરાતીને જણાયું હતું કે ચીનની અભિનેત્રી [[ઝુ જિંગલેઈ|ઝુ જિન્ગલેઈ]] ([[:en:Xu Jinglei|Xu Jinglei]])&lt;ref name=&quot;Fickling&quot;&gt;ફિક્લિંગ ડેવિડ, [http://blogs.guardian.co.uk/news/archives/2006/08/15/internet_killed_the_tv_star.html ઇન્ટરનેટે ટીવી સ્ટારની હત્યા કરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060819010054/http://blogs.guardian.co.uk/news/archives/2006/08/15/internet_killed_the_tv_star.html |date=2006-08-19 }}, [[ગાર્ડીયન]] ([[:en:The Guardian|The Guardian]]) ન્યૂઝબ્લોગ, 15 ઓગસ્ટ 2006.&lt;/ref&gt; ઇન્ટરનેટ પર બ્લોગ સાથે સૌથી વધારે જોડાયેલી છે.ચીનના માધ્યમ [[ઝિનહુઆ]] ([[:en:Xinhua|Xinhua]])એ અહેવાલ આપ્યો હતો કે આ બ્લોગ પર 5 કરોડથી વધારે પેઇજ વ્યૂઝ પ્રાપ્ત થયા હતા અને દાવો કર્યો હતો કે તે વિશ્વમાં&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2006-08/24/content_672747.htm|title=Xu Jinglei most popular blogger in world|date=2006-08-24|access-date=2008-06-05|publisher=China Daily}}&lt;/ref&gt; સૌથી લોકપ્રિય બ્લોગ છે.ટેકનોરાતીએ [[બોઇંગ બોઇંગ]] ([[:en:Boing Boing|Boing Boing]])ને જૂથ દ્વારા લખાતા અને સૌથી વધારે વંચાતા બ્લોગ&lt;ref name=&quot;Fickling&quot;/&gt;નું રેટિંગ આપ્યું હતું. 

[[ગાર્ટનર|ગાર્ટનરે]] ([[:en:Gartner|Gartner]]) આગાહી કરી હતી કે 2007માં પોતાની વ્યક્તિગત વેબસાઇટ ચલાવતા લેખકોની સંખ્યા 10 કરોડ થશે, ત્યારે બ્લોગિંગ તેની ટોચે પહોંચશે.ગાર્ટનરના વિશ્લેષકો એવી અપેક્ષા સેવે છે કે આ ઘટનામાં રસ ધરાવતા મોટા ભાગના લોકોએ તેનો કયાસ કાઢી લીધો હોવાથી આ માધ્યમનું નવીનતાનું તત્વ ઓછું થઈ જશે અને નવા બ્લોગર્સ કંટાળાને કારણે પોતાનું સર્જન છોડી દેનારા લેખકોનું સ્થાન લેશે.ફર્મનો અંદાજ એવો છે કે 20 કરોડ કરતા વધારે બ્લોગર્સ એવા છે, જેમણે તેમની ઓનલાઇન ડાયરીઓ પોસ્ટ કરવાનું બંધ કર્યું છે, જેના કારણે &quot;ડોટસેમ&quot; અને &quot;નેટસેમ&quot;ના પ્રમાણમાં અત્યંત વધારો થયો છે. જેમને નેટ પર અનિચ્છનીય તત્વો કહી શકાય. (ફ્લોટસેમ અને જેટસેમની જેમ).

== સમૂહ માધ્યમો સાથે છેડછાડ ==
 ખાસ કરીને [[ભાગીદારીયુક્ત પત્રકારત્વ| ભાગીદારીયુક્ત પત્રકારત્વ]] ([[:en:participatory journalism|participatory journalism]]) સાથે સંકળાયેલા ઘણા બ્લોગર્સ તેમને [[મુખ્ય પ્રવાહના માધ્યમો|મુખ્ય પ્રવાહના માધ્યમો]] ([[:en:mainstream media|mainstream media]])થી અલગ તારવે છે, જ્યારે અન્ય બ્લોગર્સ એ જ માધ્યમોના સભ્યો છે, પરંતુ અલગ ચેનલ દ્વારા કામ કરે છે. ઘણી સંસ્થાઓ બ્લોગિંગને &quot;ફિલ્ટરની આસપાસ ફરવા&quot;ના સાધન તરીકે ગણે છે અને લોકોને સીધે સીધા [[સંદેશા|સંદેશાઓ]] ([[:en:messages|messages]]) મોકલે છે.Some critics worry that bloggers respect neither [[કોપીરાઇટ|copyright]] ([[:en:copyright|copyright]]) nor the role of the [[સમૂહ માધ્યમો|mass media]] ([[:en:mass media|mass media]]) in presenting society with credible news. [[ટાઇમ (મેગેઝીન)|''ટાઇમ'']] ([[:en:Time (magazine)|''Time'']]) મેગેઝિને 2006માં [[વર્ષની વ્યકિત|વર્ષની વ્યક્તિ]] ([[:en:person of the year|person of the year]]) તરીકે ''યુ'' (તમે)ની ઘોષણા કરી તેનું શ્રેય બ્લોગર્સ તેમ જ [[યુઝર દ્વારા સર્જાતી વિષયસામગ્રી|યુઝરજનરેટેડ કન્ટેન્ટ]] ([[:en:user generated content|user-generated content]]) પ્રદાન કરનારા અન્ય લોકોને જાય છે. 

દરમિયાન, મુખ્ય પ્રવાહના ઘણા બધા પત્રકારો તેમના પોતાના બ્લોગ લખતા થયા છે - 300થી વધારે તેમની સંખ્યા હોવાનું સાઇબરજર્નાલિસ્ટ ડોટ નેટની જે-બ્લોગ યાદી જણાવે છે.ન્યૂઝ સાઇટ પર બ્લોગનો સૌ પ્રથમ ઉપયોગ ઓગસ્ટ 1998માં થયો હોવાનું જણાયું છે, જ્યારે [[ચાર્લોટ ઓબ્ઝર્વર]] ([[:en:Charlotte Observer|Charlotte Observer]])ના [[જોનાથન ડ્યૂબ|જોનાથન ડ્યૂબે]] ([[:en:Jonathan Dube|Jonathan Dube]]) હરીકેન બોની&lt;ref&gt;{{cite news|title=blogging Bonnie.|work=Poynter.org|date=2003-09-18|url=http://www.poynter.org/column.asp?id=52&amp;aid=48413/|access-date=2021-08-25|archive-date=2010-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20100806053051/http://www.poynter.org/column.asp?id=52&amp;aid=48413%2F|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અંગે બ્લોગ પ્રગટ કર્યો હતો. 

કેટલાક બ્લોગર્સ અન્ય માધ્યમો તરફ વળી ગયા છે. નીચેના બ્લોગર્સ (અને અન્યો) રેડીયો અને ટેલિવિઝન પર ઉપસ્થિત થઈ ચૂક્યા છેઃ [[એટ્રીઓસ|ડંકન બ્લેક]] ([[:en:Atrios|Duncan Black]]) (તેમના તખલ્લુસ એટ્રીઓસથી વિશેષ જાણીતા છે), [[ગ્લેન રેનોલ્ડ્સ]] ([[:en:Glenn Reynolds|Glenn Reynolds]]) ([[ઇન્સ્ટાપંડિત]] ([[:en:Instapundit|Instapundit]])), [[માર્કોસ મોલિત્સાસ જુનિગા]] ([[:en:Markos Moulitsas Zúniga|Markos Moulitsas Zúniga]]) ([[ડેઇલી કોસ]] ([[:en:Daily Kos|Daily Kos]])), [[એલેક્સ સ્ટીફન]] ([[:en:Alex Steffen|Alex Steffen]]) ([[વર્લ્ડચેન્જિંગ]] ([[:en:Worldchanging|Worldchanging]])) અને [[આના મેરી કોક્સ]] ([[:en:Ana Marie Cox|Ana Marie Cox]]) ([[વોન્કેટ|વોન્કેટ્ટ]] ([[:en:Wonkette|Wonkette]]))પ્રતિમુદ્દે, [[હગ હેવિટ્ટ|હુગ હેવિટ્ટ]] ([[:en:Hugh Hewitt|Hugh Hewitt]]) સમૂહ માધ્યમોનું એવું વ્યક્તિત્વ છે, જે ઉલ્ટી દિશામાં ગયા છે અને વગદાર બ્લોગર બનીને તેમણે &quot;જૂના માધ્યમ&quot;માં પોતાની પહોંચનો વિસ્તાર કર્યો છે. એ જ રીતે ઘણા પ્રસ્થાપિત લેખકો, જેવા કે, [[મિત્ઝી ઝેરેટો]] ([[:en:Mitzi Szereto|Mitzi Szereto]])એ તેમના હાલના કાર્યોથી ચાહકોને વાકેફ કરવા જ નહીં, બલકે લેખનના નવા ક્ષેત્રોમાં વિસ્તરવા માટે બ્લોગનો ઉપયોગ કરવાનુ શરુ કર્યું છે. 

અલગ થલગ વક્તાઓ અને શિખાઊઓને સાંકળીને બ્લોગ [[લઘુમતી ભાષા]] ([[:en:minority language|minority language]]) પર પણ પ્રભાવ પાડે છે. આ ખાસ કરીને [[ગોઇડેટિક ભાષા|ગેલિક ભાષાઓ]] ([[:en:Goidelic language|Gaelic languages]])માં લખાતા બ્લોગ્સમાં બન્યું છે.બિનખર્ચાળ બ્લોગિંગ દ્વારા લઘુમતી ભાષાના પ્રકાશનો તેમના વાચકો સુધી પહોંચી શકે છે, જે સામાન્ય સંજોગોમાં તેમને આર્થિક રીતે ના પણ પરવડે.

પોતાના બ્લોગ પર પુસ્તકો પ્રસિદ્ધ કરનારા ઘણા બ્લોગર્સ છે, જેમ કે, [[સલામ પોક્સ]] ([[:en:Salam Pax|Salam Pax]]), [[એલેન સિમોનેટ્ટી]] ([[:en:Ellen Simonetti|Ellen Simonetti]]), [[જેસિકા કટલર]] ([[:en:Jessica Cutler|Jessica Cutler]]), [[સ્ક્રેપલફેઇસ]] ([[:en:ScrappleFace|ScrappleFace]])બ્લોગ-આધારિત પુસ્તકોને નામ અપાયું છે [[બ્લોક|બ્લુક]] ([[:en:blook|blook]]).બ્લોગ-આધારિત શ્રેષ્ઠ પુસ્તક માટેના ઇનામની શરુઆત 2005માં થઇ હતીઃ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Blooker rewards books from blogs|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4326908.stm|publisher=[[BBC News]]|date=2005-10-11|access-date=2008-06-05}}&lt;/ref&gt;[[લુલ બ્લુકર પ્રાઇઝ|લુલુ બ્લુકર પ્રાઇઝ]] ([[:en:Lulu Blooker Prize|Lulu Blooker Prize]]).&lt;ref&gt;{{cite news|title=Blooker prize honours best blogs|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/6446271.stm|publisher=[[BBC News]]|date=2007-03-17|access-date=2008-06-05}}&lt;/ref&gt;જોકે, આ પેકીના મોટા ભાગના પુસ્તકો તેમ જ તેમના બ્લોગ્સની જેમ વેચાયા નહીં હોવાથી ઓફલાઇન સફળતા મળી નથી. (નોંધઃ પુસ્તક એકવચનમાં નંપુસકલિંગમાં આવે છે અને તેનું બહુવચન પુસ્તકો-કેવા એમ કહેવાય.)એક માત્ર બ્લોગર [[ટકર મેક્સ|ટકર મેક્સે]] ([[:en:Tucker Max|Tucker Max]]) [[ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ બેસ્ટસેલર્સ યાદી|ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સની બેસ્ટસેલર યાદી]] ([[:en:New York Times Bestseller List|New York Times Bestseller List]])&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2006/04/16/fashion/sundaystyles/16CADS.html?ex=1302840000&amp;en=778087aa367d0620&amp;ei=5090&amp;partner=rssuserland&amp;emc=rss ડ્યૂડ, હીયર ઇઝ માઇ બુક]&lt;/ref&gt;માં પ્રવેશ મેળવ્યો છે. 

== બ્લોગિંગના પરીણામો ==
બ્લોગિંગના આગમને સંખ્યાબંધ કાનૂની જવાબદારીઓ તથા અન્ય વણકલ્પેલા પરીણામો સર્જ્યા છે. 

=== બદનક્ષી કે જવાબદારી ===
[[મૌખિક બદનક્ષી અને બદનક્ષીકારક લખાણ|બદનક્ષી કે જવાબદારી]] ([[:en:Slander and libel|defamation or liability]]) સંબંધિત મુદ્દાઓની બાબતમાં બ્લોગર્સ સામે રાષ્ટ્રીય અદાલતોમાં કેટલાક કેસો થયા છે. અદાલતોએ મિશ્ર પ્રકારના ચુકાદાઓ આપ્યા છે. સામાન્યપણે, [[ઇન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઇડર]] ([[:en:Internet Service Provider|Internet Service Provider]]) (આઇએસપીઝ) ત્રાહિત પક્ષથી સર્જાતી માહિતી અંગે જવાબદારીમાંથી મુક્ત છે. (યુ.એસ. [[કમ્યુનિકેશન્સ ડીસન્સી એક્ટ]] ([[:en:Communications Decency Act|Communications Decency Act]]) એન્ડ ધી ઇયુ ડિરેક્ટિવ 2000/31/ઇસી).

''જહોન ડો  વિરુદ્ધ પેટ્રિક કાહિલા''માં [[ડેલવરે સુપ્રીમ કોર્ટ|ડેલવરે સુપ્રીમ કોર્ટે]] ([[:en:Delaware Supreme Court|Delaware Supreme Court]]) ઠરાવ્યું હતું કે અનામી બ્લોગર્સને ખુલ્લા પાડવા કડક ધોરણો હોવા જોઇએ અને (અમેરિકી બદનક્ષી લખાણ કાયદા હેઠળ આધારવિહીન જણાતા)  બદનક્ષી લખાણ કેસને પુનઃવિચારણા માટે [[ટ્રાયલ કોર્ટ]] ([[:en:trial court|trial court]])ને પાછો મોકલવાના બદલે ખારીજ કરવાનું અસામાન્ય પગલું ભર્યું હતું.કેસને મળેલા વિચિત્ર વળાંકમાં, કાહિલા જહોન ડોની ઓળખ શોધી કાઢવામાં સફળ થયા હતા, જે તેમણે ધાર્યું હતું તેમ શહેરના મેયર કાઉન્સિલમેન કાહિલાનો રાજકીય પ્રતિદ્વંદ્વી નીકળ્યો હતો. કાહિલાએ તેમની મૂળ ફરિયાદ સુધારી હતી અને ટ્રાયલ કોર્ટમાં જવાના બદલે મેયરે કેસની માંડવાળ કરી હતી.&lt;ref&gt;[http://caselaw.lp.findlaw.com/data2/delawarestatecases/266-2005.pdf જહોન ડો નં. 1 વિરુદ્ધ પેટ્રિક કાહિલા અને જુલિયા કાહિલા.]&lt;/ref&gt; 

જાન્યુઆરી 2007માં, મલેશિયાના બે જાણીતા રાજકીય બ્લોગર્સ [[જેફ ઓઇ]] ([[:en:Jeff Ooi|Jeff Ooi]]) અને [[અહીરુદ્દીન અટ્ટાન]] ([[:en:Ahiruddin Attan|Ahiruddin Attan]]) પર સરકાર-તરફી અખબાર ધી ન્યૂ સ્ટ્રેટ્સ ટાઇમ્સ પ્રેસ (મલેશિયા) બરહાડ, કલિમુલ્લાહ બિન મશરુલ હસન, હિલામુદ્દીન બિન ઓન અને બર્નડન જહોન અને જહોન પરેરાએ કહેવાતી બદનક્ષી બદલ દાવો માંડ્યો હતો. વાદીઓને [[મલેશિયા]] ([[:en:Malaysia|Malaysia]])ની સરકાર&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rsf.org/article.php3?id_article=20489|title=New Straits Times staffers sue two bloggers|work=[[Reporters Without Borders]]|date=2007-01-19|access-date=2008-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20070209042945/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=20489|archive-date=2007-02-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;નો ટેકો હતો. દાવાના પગલે મલેશિયાની સરકારે પક્ષકારોના હિતો માટે બહેતર અંકુશ જાળવવા મલેશિયામાં તમામ બ્લોગર્સની &quot;નોંધણી&quot; કરવાની દરખાસ્ત મુકી.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rsf.org/article.php3?id_article=21606|title=Government plans to force bloggers to register|work=[[Reporters Without Borders]]|date=2007-04-06|access-date=2008-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20070429021605/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=21606|archive-date=2007-04-29|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;દેશમાં બ્લોગર્સ સામે આ પ્રકારનો આ પ્રથમ કાનૂની કેસ હતો. 

બ્રિટનમાં એક કોલેજની મહિલા લેક્ચરરે એક બ્લોગમાં પોતાના વિચારો વ્યક્ત કરનારા રાજકારણીને &quot;નાઝી&quot; સહિતના વિવિધ નિંદાત્મક નામોથી નવાજતું લખાણ એ જ બ્લોગમાં મોકલ્યું હતું. છદ્મ નામે લખનારી આ લેક્ચરરના અસલ નામની ખબર રાજકારણીને આઇએસપી દ્વારા પડી હતી અને તેણે લેક્ચરર પર નુકસાનીનો 10,000 [[પાઉન્ડ સ્ટર્લિંગ|£]]  ([[:en:Pound sterling|£]])અને ખર્ચ પેટે 7,200 £નો સફળ દાવો માંડ્યો હતો. &lt;ref&gt;{{cite news |first = Owen |last = Gibson |url = http://www.guardian.co.uk/media/2006/mar/23/digitalmedia.law |title = Warning to chatroom users after libel award for man labelled a Nazi |work = [[The Guardian]] |date = [[2006-03-23]] |access-date = 2006-05-17}}&lt;/ref&gt;

અમેરિકામાં, બ્લોગર [[આરોન વોલ]] ([[:en:Aaron Wall|Aaron Wall]]) પર 2005&lt;ref&gt;{{cite news |first=David |last=Kesmodel |title=Blogger Faces Lawsuit Over Comments Posted by Readers |url=http://online.wsj.com/public/article/SB112541909221726743-_vX2YpePQV7AOIl2Jeebz4FAfS4_20060831.html?mod=blogs Wall Street Journal |publisher=Wall Street Journal Online |date=2005-08-31 |access-date=2008-06-05 |archive-date=2013-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130722221821/http://online.wsj.com/public/article/SB112541909221726743-_vX2YpePQV7AOIl2Jeebz4FAfS4_20060831.html?mod=blogs |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;માં ટ્રાફિક પાવરે [[બદનક્ષી]] ([[:en:defamation|defamation]]) અને [[વ્યાપારી રહસ્યો]] ([[:en:trade secrets|trade secrets]])ની પ્રસિદ્ધિ બદલ દાવો માંડ્યો હતો. વાયર્ડ મેગેઝિનના જણાવ્યા પ્રમાણે, &quot;સર્ચ એન્જિનના કહેવાતા રિગિંગ બદલ ટ્રાફિક પાવર પર ગુગલે પ્રતિબંધ મુક્યો&quot; હતો.&lt;ref&gt;[[વાયર્ડ મેગેઝિન]] ([[:en:Wired Magazine|Wired Magazine]]), [http://www.wired.com/culture/lifestyle/news/2005/09/68799 લિગલ શોડાઉન ઇન સર્ચ ફ્રેકાસ] {{Dead link|date=નવેમ્બર 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 1 સપ્ટેમ્બર, 2005&lt;/ref&gt; વોલ અને &quot;[[વ્હાઇટ હેટ]] ([[:en:white hat|white hat]])&quot; [[સર્ચ એન્જિન ઓપ્ટિમાઇઝેશન]] ([[:en:search engine optimization|search engine optimization]]) સલાહકારોએ ટ્રાફિર પાવરનો પર્દાફાશ કર્યો હતો. જાહેર જનતાના રક્ષણ માટેનો આ પ્રયાસ હોવાનો તેમનો દાવો હતો.બ્લોગ પર પોસ્ટ થતી ટીપ્પણી બદલ કોણ જવાબદાર છે તે ગુંચવાડાભર્યા સવાલને લગતો આ કેસ હોવાથી ઘણા બ્લોગર્સ દ્વારા તે નિહાળવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;[http://yro.slashdot.org/yro/05/08/31/1427228.shtml?tid=123 સ્લેશડોટ, 31 ઓગસ્ટ]&lt;/ref&gt;વ્યક્તિગત અધિકારક્ષેત્રના અભાવને કારણે કેસ ખારીજ કરવામાં આવ્યો હતો અને ટ્રાફિક પાવર નિર્ધારીત સમયમાં અપીલ કરવામાં નિષ્ફળ ગયું હતું. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://blog.searchenginewatch.com/blog/060413-084431 |title=સર્ચએન્જિનવોચ |access-date=2009-06-10 |archive-date=2009-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090204155628/http://blog.searchenginewatch.com/blog/060413-084431 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ewriting.pamil-visions.com/2007/02/05/interview-with-aaron-wall-%e2%80%93-author-of-the-web%e2%80%99s-most-popular-%e2%80%9cseo-book%e2%80%9d/ |title=આરોન વોલની મુલાકાત |access-date=2009-06-10 |archive-date=2009-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090722171018/http://www.ewriting.pamil-visions.com/2007/02/05/interview-with-aaron-wall-%E2%80%93-author-of-the-web%E2%80%99s-most-popular-%E2%80%9Cseo-book%E2%80%9D/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wolf-howl.com/local-search/aaron-wall-local-search-interview/ |title=લોકલ સર્ચ પર આરોન વોલ |access-date=2009-06-10 |archive-date=2013-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130401130338/http://www.wolf-howl.com/local-search/aaron-wall-local-search-interview/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.seobook.com/blog |title=આરોન વોલની એસઇઓ બુક બ્લોગ |access-date=2009-06-10 |archive-date=2021-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502194513/http://www.seobook.com/blog |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== રોજગારી ===
સામાન્યપણે, બ્લોગરનું નામ અને/અથવા નોકરીનું સ્થળ ખોટા નામે છુપાવવાના પ્રયાસો બ્લોગરનું રક્ષણ કરવામાં નિષ્ફળ ગયા છે. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://commentisfree.guardian.co.uk/catherine_sanderson/2007/04/blogger_beware.html|last=Sanderson|first=Cathrine|title=Blogger beware!|publisher=Guardian Unlimited|date=2007-04-02|access-date=2007-04-02|archive-date=2007-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20070406071515/http://commentisfree.guardian.co.uk/catherine_sanderson/2007/04/blogger_beware.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;પોતાની નોકરીના સ્થળની વિગતો બ્લોગ પર જણાવતા કર્મચારીઓ [[કર્મચારી બ્રાન્ડિંગ]] ([[:en:employee branding|employee branding]])નો મુદ્દો ઉઠાવે છે, કેમ કે તેમની પ્રવૃત્તિ તેમના માલિકની બ્રાન્ડ સ્વીકૃતિને અસર કરવા માંડે છે. 

[[ચિત્ર:QoS3.png2004|thumbnail|300px|ના પાનખરમાં એલેન સિમોનેટ્ટી[[એલેન સિમોનેટ્ટી|ને તેની કંપની]]  ([[:en:Ellen Simonetti|Ellen Simonetti]])ડેલ્ટા એરલાઇન્સે [[ડેલ્ટા એરલાઇન્સ|નોકરીમાંથી ફારેગ કરી. એલેને તેના બ્લોગ પર અયોગ્ય લખાણ મુક્યું હોવાનું કંપનીને જણાયું હતું.]]  ([[:en:Delta Air Lines|Delta Air Lines]])તેણે ત્યાર બાદ તેના બ્લોગ પર આધારીત એક પુસ્તક લખ્યું હતું.]] 
[[ડેલ્ટા એરલાઇન્સ|ડેલ્ટા એરલાઇન્સે]] ([[:en:Delta Air Lines|Delta Air Lines]]) [[ફ્લાઇટ એટેન્ડન્ટ]] ([[:en:flight attendant|flight attendant]]) [[એલેન સિમોનેટ્ટી]] ([[:en:Ellen Simonetti|Ellen Simonetti]])ને બરતરફ કરી હતી, કારણ કે તેણે વિમાનમાં યુનિફોર્મમાં સજ્જ થઇને પડાવેલા તેના ફોટા પોસ્ટ કર્યા હતા અને તેના બ્લોગ પર &quot;આકાશની રાણીઃ એક ફ્લાઇટ એટેન્ડન્ટની ડાયરી&quot; એવી ટીપ્પણી મુકી હતી, જેને તેની કંપનીએ અયોગ્ય માની હતી.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/3974081.stm|last=Twist|first=Jo|title=US Blogger Fired by her Airline|work=BBC News|date=2004-11-03|access-date=2008-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.usatoday.com/travel/news/2005-09-08-delta-blog_x.htm|title=Delta employee fired for blogging sues airline|work=[[USA Today]]|date=2005-09-08|access-date=2008-06-05}}&lt;/ref&gt; આ કેસે વ્યક્તિગત બ્લોગિંગ અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા વિરુદ્ધ માલિકના હક અને જવાબદારીઓના મુદ્દાને બહાર આણ્યો હોવાથી તેણે માધ્યમોનું વ્યાપક ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. સિમોનેટ્ટીએ &quot;ખોટી બરતરફી, ચરિત્રની બદનક્ષી અને  ગુમાવેલા ભાવિ પગારો&quot; બદલ એરલાઇન્સ સામે કાનૂની પગલું ભર્યું હતું. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theregister.co.uk/2004/11/03/airline_blogger_sacked/|title=Queen of the Sky gets marching orders|publisher=The Register|date=2004-11-03|access-date=2008-06-05}}&lt;/ref&gt;ડેલ્ટાએ નાદારીની કાર્યવાહી હાથ ધરી હોવાથી દાવો સ્થગિત રહ્યો હતો ([http://deltadocket.com/delta_downloads/delta_downloads_CourtFiledDocuments/Twelfth_OmnibusClaimsObjection.pdf કોર્ટ ડોકેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528020859/http://deltadocket.com/delta_downloads/delta_downloads_CourtFiledDocuments/Twelfth_OmnibusClaimsObjection.pdf |date=2008-05-28 }}).

2006ના વસંત ઋતુમાં [[લંડન સ્કુલ ઓફ ઇકોનોમિક્સ]] ([[:en:London School of Economics|London School of Economics]])માં મુદતી વરિષ્ઠ લેક્ચરર, એરિક રિંગમારને તેના વિભાગના કન્વીનરે તેનો બ્લોગ &quot;હટાવીને તેનો નાશ કરવા&quot;નો આદેશ આપ્યો હતો, જેમાં તેણે સ્કુલના શિક્ષણની ગુણવત્તા અંગે ચર્ચા કરી હતી.&lt;ref&gt;[http://ringmar.net/forgethefootnotes/ ફર્ગેટ ધી ફુટનોટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060413192035/http://ringmar.net/forgethefootnotes/ |date=2006-04-13 }} પણ {{cite news|url=http://education.guardian.co.uk/higher/news/story/0,,1766663,00.html|publisher=The Guardian|title=Lecturer's Blog Sparks Free Speech Row|date=2006-05-03|access-date=2008-06-05}}જુઓ.&lt;/ref&gt; 

[[ડલાસ મેવેરિક્સ]] ([[:en:Dallas Mavericks|Dallas Mavericks]])ના માલિક [[માર્ક ક્યુબન]] ([[:en:Mark Cuban|Mark Cuban]])ની 2006 [[નેશનલ બાસ્કેટબોલ એસોસિએશન|એનબીએ]] ([[:en:National Basketball Association|NBA]]) રમતોત્સવમાં વિરામ દરમિયાન કોર્ટ પર તેમ જ તેના બ્લોગમાં એનબીએના અધિકારીઓની ટીકા કરી હતી, તે બદલ તેને દંડ કરવામાં આવ્યો હતો. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://sports.espn.go.com/nba/playoffs2006/news/story?id=2440355|publisher=ESPN|title=NBA fines Cuban $200K for antics on, off court|date=2006-05-11|access-date=2008-06-05}}&lt;/ref&gt;

[[ગૂગલ]] ([[:en:Google|Google]]) ખાતેના આસિસ્ટન્ટ પ્રોડક્ટ મેનેજર માર્ક જેને 2005માં 99ઝીરોઝના નામે ઓળખાતા અને ગૂગલની માલિકીની [[બ્લોગર.કોમ|બ્લોગર]] ([[:en:Blogger.com|Blogger]]) સર્વિસ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.cnet.com/Google-blogger-has-left-the-building/2100-1038_3-5567863.html|last=Hansen|first=Evan|publisher=CNET News|title=Google blogger has left the building|date=2005-02-08|access-date=2007-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090707204040/http://news.cnet.com/Google-blogger-has-left-the-building/2100-1038_3-5567863.html|archive-date=2009-07-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; પર હોસ્ટ થયેલા પોતાના વ્યક્તિગત બ્લોગમાં કંપનીના રહસ્યોની ચર્ચા કરી તે બદલ તેમને ગૂગલે નોકરીના દસ દિવસ બાદ બરખાસ્ત કર્યા. તેમણે કંપનીની કમાણીની જાહેરાતના એક સપ્તાહ પહેલાં કંપનીની બહાર નહીં પડેલી પ્રોડક્ટ્સ તથા નાણાકીય વિગતો બ્લોગ પર લખી હતી. પોતાના બ્લોગ પરથી સંવેદનશીલ લખાણ દૂર કરવાની કંપનીની વિનંતી પાળ્યાના બે દિવસ બાદ તેમને બરખાસ્ત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://blog.plaxoed.com/2005/02/11/the-official-story-straight-from-the-source/|title=Official Story, straight from the source|access-date=2009-06-10|archive-date=2008-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725003614/http://blog.plaxoed.com/2005/02/11/the-official-story-straight-from-the-source|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

ભારતમાં, બ્લોગર ગૌરવ સબનીસે મેનેજમેન્ટ સ્કુલ આઇઆઇપીએમના ખોટા દાવાઓનો ઘટસ્ફોટ તેમના બ્લોગ પર કર્યા પછી આઇઆઇપીએમના મેનેજમેન્ટે  તેમની સામેના વિરોધના પ્રતીકરુપેં આઇબીએમના લેપટોપ્સ સળગાવી નાંખવાની ધમકી આપી હતી. ત્યાર બાદ સબનીસે [[આઇબીએમ]] ([[:en:IBM|IBM]])માંથી રાજીનામુ આપ્યું હતું. &lt;ref&gt;http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=152721&lt;/ref&gt;

[[જેસિકા કટલર]] ([[:en:Jessica Cutler|Jessica Cutler]]) ઉર્ફે [http://washingtoniennearchive.blogspot.com/ ધી વોશિંગ્ટનિયને]કોંગ્રેસમાં આસિસ્ટન્ટ તરીકેની તેની નોકરી દરમિયાનના તેના સેક્સ જીવન અંગે બ્લોગ પર લખ્યું હતું. બ્લોગ જાહેર થયા બાદ તેને બરતરફ કરવામાં આવી હતી&lt;ref&gt;
{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A48909-2004May22.html|title=The Hill's Sex Diarist Reveals All (Well, Some)|work=[[The Washington Post]]|date=2004-05-23|access-date=2008-06-05}}&lt;/ref&gt;. તેણે તેના અનુભવો અને બ્લોગ આધારિત નવલકથા લખી હતીઃ ''ધી વોશિંગ્ટનિયનઃએક નવલ''.કટલર પર હાલમાં
તેના ભૂતપૂર્વ પ્રેમીઓ પૈકીના એકે દાવો માંડ્યો છે. બ્લોગર્સના વાસ્તવિક જીવન સાથીઓની ગુપ્તતાનું રક્ષણ કરવા માટે બ્લોગર્સ કેટલી હદે જવાબદાર છે, તે આ કેસમાં પ્રસ્થાપિત થઈ શકશે.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.msnbc.msn.com/id/16366256/| title=Steamy D.C. Sex Blog Scandal Heads to Court| work=[[The Associated Press]] ,[[MSNBC]]| date=2006-12-27| access-date=2008-06-05| archive-date=2012-10-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20121019005245/http://www.msnbc.msn.com/id/16366256/| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

કેથેરિન સેન્ડરસન ઉર્ફે [[પેટિટ એંગ્લેઇસ|પેટિટ એંગ્લેઇઝે]]  ([[:en:Petite Anglaise|Petite Anglaise]])બ્લોગિંગને કારણે બ્રિટિશ એકાઉન્ટન્સી ફર્મની પેરિસ ખાતેની નોકરી ગુમાવી હતી. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2006/WORLD/europe/07/19/france.blog/index.html?section=cnn_tech|title=Bridget Jones Blogger Fire Fury|work=[[CNN]]|date=2006-07-19|access-date=2008-06-05|archive-date=2021-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224134314/http://edition.cnn.com/2006/WORLD/europe/07/19/france.blog/index.html?section=cnn_tech|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;જોકે, બ્લોગમાં ફર્મ અને તેના કેટલાક લોકોના કેટલાક વર્ણનો એકદમ બેનામી રીતે આપવામાં આવ્યા હતા, તેમ છતાં તે પ્રશસ્તિ સમાન નહોતા.સેન્ડરસન પાછળથી જોકે, બ્રિટિશ ફર્મ સામેનો વળતરનો દાવો જીતી  ગઈ હતી. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.yahoo.com/s/afp/20070330/tc_afp/lifestyleinternet_070330205230|archive-url = http://findarticles.com/p/articles/mi_kmafp/is_200703/ai_n18772706|archive-date=2007-03-30|work=AFP|
title=Sacked &quot;petite anglaise&quot; blogger wins compensation claim|date=2007-03-30|access-date=2008-06-05}}&lt;/ref&gt;

બીજી તરફ, 2006માં [https://web.archive.org/web/20160304211834/http://www.boston.com/business/globe/articles/2006/04/16/blogs_essential_to_a_good_career/ ગ્લોબ]માં લખતી વેળાએ [[પેનેલોપ ટ્રંક]] ([[:en:Penelope Trunk|Penelope Trunk]]) પ્રથમ વ્યક્તિ હતી, જેણે એ મુદ્દો દર્શાવ્યો હતો કે, મોટા ભાગના બ્લોગર્સ વ્યવસાયિક છે અને સારી રીતે લખાયેલો બ્લોગ વાસ્તવમાં રોજગારી-દાતાઓને આકર્ષવામાં મદદરુપ બની શકે છે. 

=== રાજકીય જોખમો ===
રાજકીય રીતે સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોમાં ક્યારેક બ્લોગિંગના અણધારેલા પરીણામો આવી શકે છે. બ્લોગને અંકુશમાં રાખવા બ્રોડકાસ્ટ કે મુદ્રણ માધ્યમો કરતાં પણ વધારે મુશ્કેલ છે. પરીણામે, [[એકાધિકારવાદ|એકાધિકારવાદી]] ([[:en:totalitarianism|totalitarian]]) કે [[એકહથ્થુસત્તાવાદ|એકહથ્થુસત્તાવાદી]] ([[:en:authoritarianism|authoritarian]]) શાસનો મોટે ભાગે બ્લોગ્સને દબાવી દેવા અને/અથવા તેમને જાળવતા લોકોને સજા કરવા માગે છે. 

[[સિંગાપુર]] ([[:en:Singapore|Singapore]])માં બે વંશીય ચીનાઓને તેમના બ્લોગ પર [[મુસ્લિમ-વિરોધી]] ([[:en:anti-Muslim|anti-Muslim]]) ટીપ્પણીઓ પોસ્ટ કરવા બદલ દેશના [[રાજદ્રોહ કાનૂન (સિંગાપુર)|રાજદ્રોહ-વિરોધી કાયદા]] ([[:en:Sedition Act (Singapore)|anti-sedition law]]) હેઠળ [[કેદમાં|જેલ]] ([[:en:imprisoned|imprisoned]])માં પુરવામાં આવ્યા.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Kierkegaard|first=Sylvia|authorlink=Sylvia Kierkegaard|year=2006|doi=10.1016/j.clsr.2006.01.002|title=Blogs, lies and the doocing: The next hotbed of litigation?|journal=Computer Law &amp; Security Report|volume=22|pages=127}}&lt;/ref&gt;

[[ઇજિપ્ત]] ([[:en:Egypt|Egypt]])ના બ્લોગર [[કરીમ અમીર]] ([[:en:Kareem Amer|Kareem Amer]]) પર તેના ઓનલાઇન બ્લોગમાં ઇજિપ્તના પ્રમુખ [[હોસ્ની મુબારક]] ([[:en:Hosni Mubarak|Hosni Mubarak]]) અને એક [[ઇસ્લામ|ઇસ્લામી]] ([[:en:Islam|Islam]]) [[અલ-અઝહર યુનિવર્સિટી|સંસ્થા]] ([[:en:Al-Azhar University|institution]])નું અપમાન કરવાનો આરોપ મુકવામાં આવ્યો હતો. ઇજિપ્તના ઇતિહાસમાં પ્રથમવાર આ રીતે એક બ્લોગ પર કામ ચલાવવામાં આવ્યું હતું.[[એલેક્ઝાન્ડ્રીયા]] ([[:en:Alexandria|Alexandria]])માં હાથ ધરાયેલી ટૂંકી ઇન્સાફી કાર્યવાહી પછી બ્લોગર દોષિત જણાયો હતો અને તેને [[ઇસ્લામ]] ([[:en:Islam|Islam]])ના અપમાન તથા રાજદ્રોહને ઉત્તેજન આપવાના ગુનામાં ત્રણ વર્ષની તેમ જ મુબારકનું અપમાન કરવાના ગુનામાં એક વર્ષની સજા ફટકારવામાં આવી હતી. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6385849.stm|title=Egypt blogger jailed for &quot;insult&quot;|work=[[BBC News]]|date=2007-02-22|access-date=2008-06-05}}&lt;/ref&gt;

[[ઇજિપ્ત]] ([[:en:Egypt|Egypt]])ના બ્લોગર [[એબ્દેલ મોનેમ મહમુદ]] ([[:en:Abdel Monem Mahmoud|Abdel Monem Mahmoud]])ની તેના [http://www.ana-ikhwan.blogspot.com/ બ્લોગ]માં સરકારની વિરુદ્ધમાં લખાણો લખવા બદલ 2007ના એપ્રિલમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી,મોનેમ પ્રતિબંધિત [[મુસ્લિમ બ્રધરહૂડ]] ([[:en:Muslim Brotherhood|Muslim Brotherhood]])નો સભ્ય છે.

[[યુનાઇટેડ નેશન્સ|સંયુક્ત રાષ્ટ્રો]] ([[:en:United Nations|United Nations]])ના [[સુદાન]] ([[:en:Sudan|Sudan]]) માટેના ખાસ પ્રતિનિધિ [[જેન પ્રોન્ક|જેન પ્રોન્કે]] ([[:en:Jan Pronk|Jan Pronk]]) સુદાનના લશ્કરી દળોની સ્થિતિ અંગે તેમના વ્યક્તિગત બ્લોગમાં અભિપ્રાય વ્યક્ત કર્યા બાદ તેમને ત્રણ દિવસમાં સુદાન છોડવાની નોટિસ પાઠવવામાં આવી હતી,સુદાનના લશ્કરે તેમને દેશ નિકાલ કરવાની માગણી કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2006/WORLD/africa/10/22/sudan.darfur.un/index.html|title=Sudan expels U.N. envoy for blog|work=[[CNN]]|date=2006-10-22|access-date=2007-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | title = UN envoy leaves after Sudan row | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6076022.stm | work = BBC NEWS | publisher = BBC | date = 23 October 2006 | access-date = 2006-10-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| title = Annan confirms Pronk will serve out his term as top envoy for Sudan |url = http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=20396&amp;Cr=sudan&amp;Cr1= | work = UN News Centre | publisher = UN|date = 27 October 2006 | access-date = 2008-06-05}}&lt;/ref&gt;

=== અંગત સુરક્ષા ===
બ્લોગિંગનું એક પરીણામ બ્લોગર પર હૂમલા કે ધમકીઓની સંભાવનાનું છે અને તે પણ ક્યારેક દેખીતા કારણ વિના.નિરુપદ્રવી બ્લોગ[http://headrush.typepad.com/  ક્રીયેટિંગ પેશનટ યુઝર્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210501222156/https://headrush.typepad.com/ |date=2021-05-01 }}ની લેખિકા [[કેથી સીયેરા]] ([[:en:Kathy Sierra|Kathy Sierra]]) આવી ઝેરીલી ધમકીઓ અને નારી-દ્વેષી અપમાનોનું લક્ષ્ય બની હતી, તેથી તેણે સાન ડીયેગોમાં ટેકનોલોજી કોન્ફરન્સમાં તેનું મુખ્ય વક્તવ્ય તેની સુરક્ષાના ડરથી રદ કર્યું હતું. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.latimes.com/business/la-fi-internet31mar31,0,4064392.story?coll=la-home-headlines|archive-url=https://web.archive.org/web/20070615164428/http://www.latimes.com/business/la-fi-internet31mar31,0,4064392.story?coll=la-home-headlines|archive-date=2007-06-15|title=Abuse, threats quiet bloggers' keyboards|last=Pham|first=Alex|publisher=Los Angeles Times|date=2007-03-31|access-date=2008-06-05|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;બ્લોગરની નામહિનતા મોટેભાગે પોકળ હોય છે, તેથી બ્લોગરને ધમકીઓ મોકલતા કે તેમનું અપમાન કરતા [[ટ્રોલ (ઇન્ટરનેટ)|ઇન્ટરનેટ ટ્રોલ્સ]] ([[:en:troll (internet)|Internet trolls]])ને નામહિનતાને કારણે પ્રોત્સાહન મળે છે.સીયેરા અને તેના ટેકેદારોએ એક ઓનલાઇન ચર્ચાનો પ્રારંભ કર્યો, જેનો હેતુ બિભત્સ ઓનલાઇન વર્તન&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/6499095.stm | title=Blog death threats spark debate |publisher=[[BBC News]]|date=2007-03-27|access-date=2008-06-05}}&lt;/ref&gt;નો પ્રતિકાર કરવાનો અને [[બ્લોગર્સ માટેની આચાર સંહિતા|બ્લોગર્સની આચાર સંહિતા]] ([[:en:blogger's code of conduct|blogger's code of conduct]]) ઘડવાનો હતો. 

=== રોગનિવારક લાભો ===
વ્યક્તિગત અનુભવો અંગે લખવાથી થતા રોગનિવારક ફાયદાઓ વૈજ્ઞાનિકો ઘણા સમયથી જાણે છે.બ્લોગ્સ વ્યક્તિગત અનુભવો લખવાનો વધુ એક માર્ગ છે.સંશોધનો દર્શાવે છે કે તે સ્મૃતિ અને નિંદ્રા સુધારે છે, રોગપ્રતિકારક કોષ કામગીરી ઝડપી બનાવે છે અને એઇડ્સના દર્દીઓમાં વાઇરલ લોડ ઘટાડે છે અને સર્જરી પછી ઝડપથી રુઝ પણ લાવે છે.&lt;ref&gt;[http://www.sciam.com/article.cfm?id=the-healthy-type&amp;sc=rss વૈજ્ઞાનિક અમેરિકી બ્લોગિંગ - તે તમારા માટે સારું છે.]&lt;/ref&gt;{{Dubious|date=November 2008}}

== ઇતિહાસ ==
{{main|History of blogging timeline}}
{{Main|Online diary}}

&quot;વેબલોગ&quot; શબ્દ 17 ડીસેમ્બર 1997એ [[જોર્ન બાર્જર|જોન બાર્જરે]] ([[:en:Jorn Barger|Jorn Barger]]) &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wired.com/entertainment/theweb/news/2007/12/blog_anniversary|title=After 10 Years of Blogs, the Future's Brighter Than Ever|access-date=2008-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326094418/http://www.wired.com/entertainment/theweb/news/2007/12/blog_anniversary|archive-date=2014-03-26|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;કોઇન કર્યો હતો. ટૂંકુ રુપ બ્લોગ પીટર મેરહોલ્ઝે ઘડી કાઢ્યો હતો. તેણે એપ્રિલ અથવા મે 1999માં તેના બ્લોગ પીટરમી.કોમના સાઇડબારમાં ''વેબ્લોગ'' શબ્દને રમુજપૂર્વક તોડીને ''વી બ્લોગ'' શબ્દ સમૂહ નીપજાવ્યો હતો. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.economist.com/surveys/displaystory.cfm?story_id=6794172|title=It's the links, stupid|publisher=[[The Economist]]|date=2006-04-20|access-date=2008-06-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://peterme.com/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/19991013021124/http://peterme.com/index.html|archive-date=1999-10-13|title=Peterme.com|last=Merholz|first=Peter|publisher=[[The Internet Archive]]|year=1999|access-date=2008-06-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kottke.org/03/08/its-weblog-not-web-log|last=Kottke|first=Jason|authorlink=Jason Kottke|title=kottke.org|date=2003-08-26|access-date=2008-06-05}}&lt;/ref&gt;એના થોડા જ સમય બાદ, [[પાઇરા લેબ્સ]] ([[:en:Pyra Labs|Pyra Labs]]) ખાતે [[ઇવાન વિલિયમ્સ (બ્લોગર)|ઇવાન વિલિયમ્સે]] ([[:en:Evan Williams (blogger)|Evan Williams]]) નામ અને ક્રિયાપદ (&quot;બ્લોગ&quot; એટલે &quot;કોઈના વેબલોગનું સંપાદન કરવું અથવા કોઈના વેબલોગનું પોસ્ટિંગ કરવુ&quot;) બંને રીતે &quot;બ્લોગ&quot;નો ઉપયોગ કર્યો હતો અને પાઇરા લેબ્સની [[બ્લોગર (સર્વિસ)|બ્લોગર]] ([[:en:Blogger (service)|Blogger]]) પ્રોડક્ટના સંદર્ભમાં &quot;બ્લોગર&quot; શબ્દ યોજ્યો, જેને પરીણામે આ શબ્દ લોકપ્રિય બન્યો.&lt;ref&gt;[http://listserv.linguistlist.org/cgi-bin/wa?A2=ind0804C&amp;L=ADS-L&amp;P=R16795&amp;I=-3 ઓરિજિન્સ ઓફ &quot;બ્લોગ&quot; એન્ડ &quot;બ્લોગર્સ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221000000/http://listserv.linguistlist.org/cgi-bin/wa?A2=ind0804C&amp;L=ADS-L&amp;P=R16795&amp;I=-3 |date=2009-02-21 }}, અમેરિકન ડાયાલેક્ટ સોસાયટી મેઇલિંગ લિસ્ટ (20 એપ્રિલ, 2008)&lt;/ref&gt;

=== ઉદ્ભવ ===
બ્લોગિંગ લોકપ્રિય બન્યું તે પહેલાં, ડિજિટલ સમુદાયોએ [[યુઝનેટ]] ([[:en:Usenet|Usenet]]), વ્યાપારી ઓનલાઇન સેવાઓ જેવી કે [[જીએની]] ([[:en:GEnie|GEnie]]), બિક્સ અને [[કોમ્પ્યુસર્વ|અગાઉની કોમ્પ્યુસર્વ]] ([[:en:CompuServe|CompuServe]]), [[ઇલેક્ટ્રોનિક મેઇલિંગ લિસ્ટ|ઇ-મેઇલ યાદીઓ]] ([[:en:electronic mailing list|e-mail lists]])&lt;ref&gt;શબ્દ &quot;ઇ-લોગ&quot; છેક માર્ચ 1996થી ઇ-મેઇલ દ્વારા મોકલાતી જર્નલ એન્ટ્રીઝનું વર્ણન કરવા વપરાતો આવ્યો છે. {{Citation|last=Norman|first=David|title=Users confused by blogs|date=2005-07-13|url=http://lists.drupal.org/archives/development/2005-07/msg00208.html|archive-url=http://web.archive.org/web/20070607235110/http://lists.drupal.org/archives/development/2005-07/msg00208.html|archive-date=2007-06-07|access-date=2008-06-05|format={{Dead link|date=June 2008}} – &lt;sup&gt;[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&amp;lr=&amp;q=author%3ANorman+intitle%3AUsers+confused+by+blogs&amp;as_publication=&amp;as_ylo=2005&amp;as_yhi=2005&amp;btnG=Search Scholar search]&lt;/sup&gt;|archivedate=2007-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070607235110/http://lists.drupal.org/archives/development/2005-07/msg00208.html}}{{cite web|title=Research staff and students welcome ‘E-Log’|publisher=University College London|month=December|year=2003|url=http://www.ucl.ac.uk/news-archive/archive/2003/december-2003/latest/newsitem.shtml?03120901|access-date=2008-06-05|archive-date=2007-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20070812190236/http://www.ucl.ac.uk/news-archive/archive/2003/december-2003/latest/newsitem.shtml?03120901|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અને [[બુલેટિન બોર્ડ સીસ્ટમ|બુલેટિન બોર્ડ સીસ્ટમ્સ]] ([[:en:Bulletin Board System|Bulletin Board System]]) (બીબીએસ) સહિતના ઘણા સ્વરુપો ધારણ કર્યા હતા. 1990માં, [[વેબએક્સ]] ([[:en:WebEx|WebEx]]) જેવા [[ઇન્ટરનેટ ફોરમ]] ([[:en:Internet forum|Internet forum]]) સોફ્ટવેરે &quot;થ્રેડ્સ&quot; સાથે જીવંત વાર્તાલાપો રચ્યા હતા.થ્રેડ્સ એક લાક્ષણિક &quot;કોર્કબોર્ડ&quot; પરના સંદેશાઓ વચ્ચેના સાંપ્રત જોડાણો છે.

આધૂનિક બ્લોગ [[ઓનલાઇન ડાયરી]] ([[:en:online diary|online diary]])માંથી નીપજ્યા છે, જેમાં લોકો તેમના અંગત જીવનોના જીવંત વર્ણનો રાખતા હોય છે.આવા મોટા ભાગના લેખકો પોતાને રોજનીશી લેખકો, [[પત્રકાર|પત્રકારો]] ([[:en:journalist|journalist]]) કે જર્નલ-લેખકો કહેવડાવે છે.[[સ્વોર્થમોર કોલેજ]] ([[:en:Swarthmore College|Swarthmore College]]) ખાતે [[જસ્ટિન હોલ]] ([[:en:Justin Hall|Justin Hall]]) વિદ્યાર્થી હતા, ત્યારે તેમણે વ્યક્તિગત બ્લોગિંગની શરુઆત કરી હતી.તેઓ [[જેરી પોર્નેલ|જેરી પોર્મેલ]] ([[:en:Jerry Pournelle|Jerry Pournelle]])ની જેમ પ્રારંભિક બ્લોગર્સ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2005/02/20/MNGBKBEJO01.DTL|title=Time to get a life — pioneer blogger Justin Hall bows out at 31|last=Harmanci|first=Reyhan|publisher=San Francisco Chronicle|date=2005-02-20|access-date=2008-06-05|archive-date=2005-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20050305110627/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2005/02/20/MNGBKBEJO01.DTL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; પૈકીના એક તરીકે ઓળખાયા.{{Fact|date=March 2007}}[[ડેવ વાઇનર]] ([[:en:Dave Winer|Dave Winer's]])ની ક્રિપ્ટિંગ ન્યૂઝ પણ સૌથી જૂની અને લાંબો સમય ચાલેલી વેબલોગ્સ પૈકીની એક ગણવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite news
|url=http://news.cnet.com/2008-1082-985714.html
|title=Newsmaker:  Blogging comes to Harvard
|author=Paul Festa
|publisher=[[CNET]]
|date=2003-02-25
|access-date=2007-01-25
|archive-url=https://web.archive.org/web/20090707204556/http://news.cnet.com/2008-1082-985714.html
|archive-date=2009-07-07
|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
&quot;ડેવ વાઇનર...જેનું સ્ક્રિપ્ટંગ ન્યૂઝ (સ્ક્પિપ્ટિંગ.કોમ) સૌથી જૂના બ્લોગ્સ પૈકીનું એક છે.&quot;{{cite news
|publisher=New York Times
|date=2002-06-10
|author=David F. Gallagher
|title=Technology; A rift among bloggers
|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0DE3DE103DF933A25755C0A9649C8B63
}}&lt;/ref&gt; અન્ય એક પ્રારંભિક બ્લોગ 1994માં વેરેબલ વાયરલેસ વેબકેમ હતો, જેમાં લખાણ, વિડીયો અને ચિત્રો સહિત કોઈ વ્યક્તિની વ્યકિતગત જિંદગીની ઓનલાઇન ડાયરીનું એક વેરેબલ કમ્પ્યુટર અને [[આઇટેપ|આઇ ટેપ]] ([[:en:EyeTap|EyeTap]]) ડીવાઇસથી વેબ સાઇટ પર જીવંત પ્રસારણ થતું હતું.લખાણ સાથેના જીવંત વિડીયો ધરાવતી અર્ધ-સ્વયંસંચાલિત બ્લોગિંગની પ્રથાને [[સાઉસ્વેલન્સ]] ([[:en:sousveillance|sousveillance]]) કહેવામાં આવ્યું હતું અને આવા જર્નલ્સનો કાનૂની બાબતોમાં પુરાવા તરીકે પણ ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો. 

1993માં ડો. ગ્લેન બેરીએ બ્લોગિંગની શોધ કરી હતી અને તેને વેબ-આધારિત ટીપ્પણી તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરી હતી અને તેને અન્ય લેખો સાંકળી હતી.મૂળે ગાલાઝ ફોરેસ્ટ કોન્ઝર્વેશન આર્કાઇવ્ઝhttp://forests.org/blog/નું{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} શીર્ષક ધરાવતો ફોરેસ્ટ પ્રોટેકશન બ્લોગ પણ પ્રથમ રાજકીય બ્લોગ હતો, જેમાં ડો. બેરીએ જંગલના રક્ષણ માટે ઝુંબેશ ચલાવી હતી અને આ પ્રયાસોનું તેમના પીએચ.ડી. પ્રોજેક્ટ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://forests.org/includes/phd.htm|title=Global Forests and the Internet: Assessing the Reach and Usefulness of the Forest Conservation Portal|last=Barry|first=Glen|publisher=University of Wisconsin Ph.D.|date=2003-12-08|access-date=2008-09-13|archive-date=2008-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20080820023142/http://forests.org/includes/phd.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;માં દસ્તાવેજીકરણ કર્યું હતું.આ બ્લોગમાં પ્રારંભમાં ગોફર પ્રોટોકોલનો ઉપયોગ થયો હતો અને [http://forests.org/archived_site/today/recent95.html છેક જાન્યુઆરી 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417060642/http://forests.org/archived_site/today/recent95.html |date=2009-04-17 }}થી વેબ પર સતત રહ્યો હતો અને વેબના પ્રથમ અને સૌથી લાંબા સમય સુધી ચાલેલા બ્લોગ તરીકે ઓળખાયો હતો. આ પહેલાં, ડો. બેરીએ છેક 1989થી ઇમેઇલ અને બુલેટિન બોર્ડ દ્વારા જંગલ રક્ષણને લગતી લખાણ સામગ્રી પૂરી પાડી હતી.આ કામ ત્યારથી દુનિયાની [http://www.ecoearth.info સૌથી મોટી પર્યાવરણીય પોર્ટલ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204031200/http://www.ecoearth.info/ |date=2016-02-04 }}માં ફેરવાયું છે.

પ્રારંભિક બ્લોગ્સ સામાન્ય [[વેબસાઇટ|વેબસાઇટો]] ([[:en:website|Web site]])ના મેન્યુઅલી અપડેટ થયેલા કમ્પોનન્ટ્સ માત્ર હતા.જોકે, ઉલ્ટા કાલક્રમાનુસાર પોસ્ટ થયેલા વેબ લેખોના સર્જન અને જાળવણીને સરળ બનાવવા માટેના ટુલ્સના ક્રમિક વિકાસે પ્રકાશન પ્રક્રિયાને ઓછું તકનિકી જ્ઞાન ધરાવતી બૃહદ વસતી સુધી પહોંચાડી હતી.છેવટે, આ પ્રક્રિયા આપણે હાલ જેને બ્લોગ્સ તરીકે ઓળખીએ છીએ તેવા ઓનલાઇન પ્રકાશનના વિશિષ્ટ વર્ગમાં પરીણમી હતી.દાખલા તરીકે, અમુક પ્રકારના બ્રાઉઝર-આધારિત સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ હવે &quot;બ્લોગિંગ&quot;નું લાક્ષણિક પાસુ છે.ડેડિકેટેડ [[બ્લોગ હોસ્ટિંગ સર્વિસ|બ્લોગ હોસ્ટિંગ સેવા]] ([[:en:blog hosting service|blog hosting service]])ઓ દ્વારા બ્લોગ હોસ્ટ કરી શકાય છે અથવા તેમને [[બ્લોગ સોફ્ટવેર]] ([[:en:blog software|blog software]])નો ઉપયોગ કરીને  અથવા નિયમિત [[વેબ હોસ્ટિંગ સર્વિસ|વેબ હોસ્ટિંગ સેવા]] ([[:en:web hosting service|web hosting service]])ઓ પર ચલાવી શકાય છે

=== લોકપ્રિયતામાં વધારો ===
ધીમી શરુઆત પછી, બ્લોગિંગની લોકપ્રિયતામાં ઝડપી વધારો થયો હતો.1999માં બ્લોગનો ઉપયોગ વધ્યો અને પછીના વર્ષે તેની સાથે સાથે જ આવેલા હોસ્ટેડ બ્લોગ ટુલ્સ દ્વારા પણ તેની લોકપ્રિયતા વધી હતી.
* ઓક્ટોબર 1998માં [[ઓપન ડાયરી]] ([[:en:Open Diary|Open Diary]]) લોન્ચ થઈ હતી અને ટૂંક સમયમાં હજારો ઓનલાઇન ડાયરીઓ બહાર આવી હતી.ઓપન ડાયરીએ વાચકની ટીપ્પણીની શોધ કરી હતી અને એવો પ્રથમ બ્લોગ સમુદાય બન્યો હતો, જેમાં વાચકો અન્ય લેખકોની બ્લોગ એન્ટ્રીઝ પર પોતાની ટીપ્પણીઓ ઉમેરી શકતા હતા.
* વિખ્યાત બ્લોગર [[બ્રેડ ફિત્ઝપેટ્રિક|બ્રેડ ફ્રિત્ઝપેટ્રિકે]] ([[:en:Brad Fitzpatrick|Brad Fitzpatrick]]) માર્ચ 1999માં [[લાઇવજર્નલ]] ([[:en:LiveJournal|LiveJournal]])ની શરુઆત કરી હતી. 
* વેબ સાઇટ પર  &quot;ન્યૂઝ પેઇજ &quot; જાળવવાના સરળ વિકલ્પરુપે એન્ડ્રુ સ્મેલ્સે જુલાઇ 1999માં પિટાસ.કોમનું સર્જન કર્યું હતું, જેના પગલે  ડાયરીલેન્ડે સપ્ટેમ્બર 1999માં વ્યક્તિગત ડાયરી સમુદાય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું. &lt;ref&gt;જેનસન, મેલોરી [http://cjrarchives.org/issues/2003/5/blog-jensen.asp?printerfriendly=yes એ બ્રીફ હિસ્ટરી ઓફ વેબલોગ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080411075325/http://cjrarchives.org/issues/2003/5/blog-jensen.asp?printerfriendly=yes |date=2008-04-11 }}&lt;/ref&gt;
* [[ઇવાન વિલિયમ્સ (બ્લોગર)|ઇવાન વિલિયમ્સ]] ([[:en:Evan Williams (blogger)|Evan Williams]]) અને [[મેગ હાઉરીહાન|મેગ હાઉરીહાને]] ([[:en:Meg Hourihan|Meg Hourihan]]) ([[પાઇરા લેબ્સ]] ([[:en:Pyra Labs|Pyra Labs]])) ઓગસ્ટ 1999માં [[બ્લોગર.કોમ]] ([[:en:blogger.com|blogger.com]]) લોન્ચ કરી હતી. (જેને [[ગૂગલ|ગૂગલે]] ([[:en:Google|Google]]) ફેબ્રુઆરી 2003માં ખરીદી લીધી)
&lt;!-- * Paul Kedrosky's [[GrokSoup]] -- EXPAND OR DELETE? --&gt;

=== રાજકીય અસર ===
{{Unreferencedsection|date=July 2008}}
:''જુઓ, [[રાજકીય બ્લોગ]] ([[:en:Political blog|Political blog]])
છેક 2002થી [[સમાચાર|સમાચાર વૃત્તાંતો]] ([[:en:news|news]])નો ઘટસ્ફોટ કરવામાં, ઘડવામાં અને [[સ્પિન (જાહેર સંબંધો)|કાંતવા]] ([[:en:Spin (public relations)|spinning]])માં ભૂમિકા ભજવવા બદલ બ્લોગ્સ તરફ ધ્યાન વધ્યું છે અને તેમનો વ્યાપ પણ વધ્યો છે.[[2003 ઇરાક પર આક્રમણ|ઇરાક યુદ્દે]] ([[:en:2003 invasion of Iraq|Iraq war]]) બ્લોગર્સને જોખી તોળીને મુકાતા, લાગણીભર્યા દ્રષ્ટિકોણો અપનાવતા જોયા, જે [[રાજકીય રંગપટ]] ([[:en:political spectrum|political spectrum]])ની પરંપરાગત [[જમણેરી-ડાબેરી રાજનીતિ|ડાબેરી-જમણેરી]] ([[:en:left-right politics|left-right]]) ખાઈથી આગળ નીકળી ગયા.

[[ચિત્ર:Talkingpointsmemo2.png|thumbnail|300px|6 ડીસેમ્બર 2002એ જોશ માર્શલના ટોકિંગપોઇન્ટ્સમેમો.કોમ બ્લોગે સેનેટર થુર્મોન્ડ સંબંધિત અમેરિકી સેનેટર લોટ્ટની ટીપ્પણીઓ તરફ ધ્યાન દોર્યું હતું. સેનેટર લોટ્ટને આ બાબતને લીધે ત્યારબાદ રાજીનામુ આપવું પડ્યું હતું. ]]
બ્લોગ્સના વધતા જતા મહત્વના એક ઉદાહરણરુપે, 2002માં ઘણા બ્લોગોએ [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેનેટના બહુમતી નેતા|અમેરિકી સેનેટના બહુમતી નેતા]] ([[:en:United States Senate Majority Leader|U.S. Senate Majority Leader]]) [[ટ્રેન્ટ લોટ્ટ|ટ્રેન્ટ લોટ્ટે]] ([[:en:Trent Lott|Trent Lott]]) કરેલી ટીપ્પણી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું. [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ|અમેરિકી સેનેટર]] ([[:en:United States Senate|U.S. Senator]]) [[સ્ટોર્મ થુર્મોન્ડ]] ([[:en:Strom Thurmond|Strom Thurmond]])ના માનમાં યોજાએલી એક પાર્ટીમાં સેનેટર લોટ્ટે એવું સૂચવીને સેનેટર થુર્મોન્ડની સરાહના કરી હતી કે, થુર્મોન્ડ રાષ્ટ્રપ્રમુખ તરીકે ચુંટાયા હોત, તો અમેરિકા સારી સ્થિતિમાં હોત.લોટ્ટના આલોચકોને આ ટીપ્પણીઓમાં [[વંશીય ધોરણે અલગ પાડવા|વંશીય રીતે અલગ પાડવા]] ([[:en:racial segregation|racial segregation]])ની નીતિને ગર્ભિત અનુમોદન જણાયું, જેનું થુર્મોન્ડના [[યુ.એસ રાષ્ટ્રપ્રમુખની ચુંટણી, 1948|1948ના રાજકીય અભિયાન]] ([[:en:U.S. presidential election, 1948|1948 presidential campaign]])માં સમર્થન કરવામાં આવ્યું હતું.બ્લોગર્સ દ્વારા બહાર આણવામાં આવેલા દસ્તાવેજો અને નોંધાયેલી મુલાકાતોથી આ દ્રષ્ટિબિંદુ વધારે મજબૂત બન્યું.(જુઓ, [[જોશ માર્શલ]] ([[:en:Josh Marshall|Josh Marshall]])નું ''[[ટોકિંગ પોઇન્ટ્સ મેમો|ટોકિંગ પોઇન્ટ મેમો]] ([[:en:Talking Points Memo|Talking Points Memo]])'')માધ્યમોની હાજરી વચ્ચે યોજાએલા એક જાહેર કાર્યક્રમમાં લોટ્ટે ટીપ્પણી કરી હોવા છતાં, બ્લોગ્સ પર આ સ્ટોરીનો ઘટસ્ફોટ ના થયો ત્યાં સુધી કોઈ પણ મોટા માધ્યમ સંગઠને આ વિવાદસ્પદ ટીપ્પણીઓનો અહેવાલ આપ્યો ન હતો.બ્લોગિંગે એક એવી રાજકીય કટોકટીના નિર્માણમાં સહયોગ આપ્યો હતો, જેણે લોટ્ટને બહુમતી નેતાના પદેથી રાજીનામુ આપવાની ફરજ પાડી હતી.

એ જ રીતે,  &quot;[[રાથરગેટ]] ([[:en:Rathergate|Rathergate]])&quot; કૌભાંડની પાછળના પ્રેરક પરીબળો પણ બ્લોગ્સ જ હતા.ટેલિવિઝન પત્રકાર [[ડેન રાથર|ડેન રાથરે]] ([[:en:Dan Rather|Dan Rather]]) સીબીએસ શો'' [[60 મિનીટો|60 મિનીટ્સ]] ([[:en:60 Minutes|60 Minutes]])'' પર એવા દસ્તાવેજો રજુ કર્યા કે જે રાષ્ટ્રપતિ બુશના લશ્કરી સેવા રેકોર્ડના સ્વીકૃત હિસાબોથી વિરોધાભાસી હતા. આ દસ્તાવેજો [[બનાવટી દસ્તાવેજ તૈયાર કરવા|બનાવટી]] ([[:en:forgery|forgeries]]) હોવાનું બ્લોગર્સ દ્વારા જાહેર થયું હતું અને તેમના દ્રષ્ટિબિંદુના સમર્થનમાં પુરાવા અને દલીલો રજુ કરી હતી.પરીણામે, સીબીએસે તે અપર્યાપ્ત રીપોર્ટિંગ તકનીક હતી તેમ જણાવીને તેના બદલ માફી માગી હતી. (જુઓ [[લિટલ ગ્રીન ફુટબોલ્સ|લીટલ ગ્રીન ફુટબોલ્સ]] ([[:en:Little Green Footballs|Little Green Footballs]])). સમાચારોના સ્રોત અને અભિપ્રાય તેમ જ રાજકીય દબાણ ઉભુ કરવાના સાધન તરીકે બ્લોગ્સની સમૂહ માધ્યમોએ કરેલી સ્વીકૃતિરુપે આ કૌભાંડને ઘણા બ્લોગર્સ નિહાળે છે. 

આ વૃત્તાંતોની અસરે સમાચાર વિતરણના માધ્યમ તરીકે બ્લોગને વધારે વિશ્વસનીયતા પૂરી પાડી.મોટે ભાગે પક્ષપાતપૂર્ણ ગપસપ તરીકે જોવામાં આવતા હોવા છતાં બ્લોગર્સ ક્યારેક મહત્વની માહિતી જાહેર જનતાની જાણમાં લાવવામાં મોખરે રહે છે અને મુખ્યપ્રવાહના માધ્યમો પણ તેમને અનુસરે છે.જોકે, ઘણી વાર ન્યૂઝ બ્લોગ્સ મુખ્ય પ્રવાહના માધ્યમો દ્વારા પ્રસિદ્ધ થઈ ચૂકેલી સામગ્રી અંગે પ્રતિભાવ પાઠવવાનું વલણ ધરાવે છે.દરમિયાન, મોટા પ્રમાણમાં બ્લોગ પર આવનારા નિષ્ણાતોની સંખ્યા વધી રહી છે, જેઓ બ્લોગ્સને તલસ્પર્શી વિશ્લેષણનો સ્રોત બનાવી રહ્યા છે. (જુઓ, [[ડેનીયલ ડ્રેઝનર|ડેનીયલ ડ્રેઝ્નર]] ([[:en:Daniel Drezner|Daniel Drezner]]), [[બ્રેડફોર્ડ ડેલોન્ગ|જે. બ્રેડફોર્ડ ડેલોન્ગ]] ([[:en:J. Bradford DeLong|J. Bradford DeLong]]) અથવા [[બ્રેડ સેટસર|બ્રેડ સેટ્સર]] ([[:en:Brad Setser|Brad Setser]]))

=== મુખ્યપ્રવાહ લોકપ્રિયતા ===
{{Unreferencedsection|date=July 2008}}
2004 સુધીમાં, બ્લોગ્સની ભૂમિકા [[રાજકીય સલાહકાર|રાજકીય સલાહકારો]] ([[:en:political consultant|political consultant]]), ન્યૂઝ સેવાઓ તરીકે મુખ્યપ્રવાહ સમાન બની ગઈ અને ઉમેદવારો તેમનો ઉપયોગ લોકો સુધી પહોંચવા માટે અને અભિપ્રાય ઘડવા માટે કરવા માંડયા.રાજકારણીઓ અને રાજકીય ઉમેદવારોએ યુદ્ધ અને અન્ય મુદ્દાઓ અંગે અભિપ્રાયો વ્યકત કરવા બ્લોગિંગને પ્રસ્થાપિત કર્યું અને બ્લોગ્સની સમાચારોના સ્રોત તરીકેની ભૂમિકા વધારે મજબૂત બનાવી. (જુઓ [[હોવાર્ડ ડીન]] ([[:en:Howard Dean|Howard Dean]]) અને [[વેસ્લી ક્લાર્ક]] ([[:en:Wesley Clark|Wesley Clark]]))સક્રિયપણે ઝૂંબેશોમાં ના જોડાયેલા રાજકારણીઓ જેવા કે [[મજૂર પક્ષ (બ્રિટન)|બ્રિટનના મજૂર પક્ષ]] ([[:en:Labour Party (UK)|UK's Labour Party's]])ના [[સંસદ સભ્ય|સાંસદ]] ([[:en:Member of Parliament|MP]]) [[ટોમ વોટ્સન (રાજકારણી)|ટોમ વોટ્સન]] ([[:en:Tom Watson (politician)|Tom Watson]]) જેવા પણ તેમના મતવિસ્તારો સાથે નાતો જોડવા માટે બ્લોગિંગ કરવા માંડ્યા.

જાન્યુઆરી 2005માં ''[[ફોર્ચ્યુન (મેગેઝિન)|ફોર્ચ્યુન]] ([[:en:Fortune (magazine)|Fortune]])'' મેગેઝિને એવા આઠ બ્લોગર્સની યાદી પ્રસિદ્ધ કરી, જેમને વ્યાપાર જગતના લોકો &quot;ઉવેખી શક્યા નહોતા&quot;. તેઓ હતા [[એનગેઝેટ|પીટર રોજસ]] ([[:en:Engadget|Peter Rojas]]), [[ઝેની જાર્ડિન]] ([[:en:Xeni Jardin|Xeni Jardin]]), [[બેન ટ્રોટ]] ([[:en:Ben Trott|Ben Trott]]), [[મેના ટ્રોટ]] ([[:en:Mena Trott|Mena Trott]]), [[જોનાથન આઇ. સ્કાવર્ટ્ઝ|જોનાથન સ્ક્વાર્ટ્ઝ]] ([[:en:Jonathan I. Schwartz|Jonathan Schwartz]]), જેસન ગોલ્ડમેન, [[રોબર્ટ સ્કોબલ]] ([[:en:Robert Scoble|Robert Scoble]]) અને [[જેસન કેલાકેનિસ|જેસન કેલેકેનિસ]] ([[:en:Jason Calacanis|Jason Calacanis]]).&lt;!-- Dead ext link: http://www.fortune.com/fortune/technology/articles/0,15114,1011763-1,00.html --&gt;

સત્તાવાર બ્લોગ સ્થાપનારી પ્રથમ રાષ્ટ્રીય સરકારોમાં [[ઇઝરાયેલ]] ([[:en:Israel|Israel]]) સૌ પ્રથમ હતું.&lt;ref name=Ynet&gt;[http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3220593,00.html ઇઝરાયેલ વિડીયો બ્લોગનો હેતુ દુનિયાને 'સાચા ઇઝરાયેલનો સુંદર ચહેરો'] બતાવવાનો છે, વાયનેટ, 24 ફેબ્રુઆરી, 2008&lt;/ref&gt;[[ડેવિડ સરેંગા]] ([[:en:David Saranga|David Saranga]]) હેઠળ [[ઇઝરાયેલનું વિદેશ મંત્રાલય]] ([[:en:Israeli Ministry of Foreign Affairs|Israeli Ministry of Foreign Affairs]]) એક સત્તાવાર [[વિડીયો બ્લોગ]] ([[:en:video blog|video blog]])&lt;ref name=Ynet/&gt; અને એક [[રાજકીય બ્લોગ]] ([[:en:political blog|political blog]]) સહિતના [[વેબ 2.0]] ([[:en:Web 2.0|Web 2.0]]) ઇનિશિયેટીવ્ઝને અપનાવવામાં સક્રિય થયું હતું. &lt;ref name=Ynet3&gt;[http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3220593,00.html ન્યૂ યોર્કમાં ઇઝરાયેલના રાજનૈતિક મિશન છેલ્લામાં છેલ્લા જાહેર સંબંધ સાહસે મોટા પ્રમાણમાં આરબ શ્રોતાગણને આકર્ષિક કર્યું હતું], વાયનેટ, 21 જૂન, 2007.&lt;/ref&gt;વિદેશ મંત્રાલયે [[2008-2009 ઇઝરાયેલ-ગાઝા સંઘર્ષ|હમાસ સાથેના તેના યુદ્ધ]] ([[:en:2008–2009 Israel–Gaza conflict|war with Hamas]]) અંગે [[ટ્વિટ્ટર]] ([[:en:Twitter|Twitter]]) દ્વારા [[માઇક્રોબ્લોગિંગ]] ([[:en:microblogging|microblogging]]) અખબારી પરીષદ પણ યોજી હતી, જેમાં સરેંગાએ એક જીવંત વિશ્વવ્યાપી [[અખબારી પરીષદ]] ([[:en:press conference|press conference]]) દરમિયાન સામાન્ય લખાણ-સંદેશ ટૂંકા રુપોમાં લોકોના સવાલોના જવાબો આપ્યા હતા. &lt;ref name=JP&gt;[http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1230456533492&amp;pagename=JPost/JPArticle/ShowFull બેટલફ્રન્ટ ટ્વિટ્ટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110204933/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1230456533492&amp;pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull |date=2011-11-10 }}, હેવિવ રેટ્ટિગ ગુર, ધી ''[[ધી જેરુસલામ પોસ્ટ|જેરુસલામ પોસ્ટ]] ([[:en:The Jerusalem Post|The Jerusalem Post]])'', 30 ડીસેમ્બર, 2008.&lt;/ref&gt;સવાલો અને જવાબોને પાછળથી દેશના સત્તાવાર રાજકીય બ્લોગ ઇઝરાયેલપોલિટિક.ઓઆરજી પ પોસ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=NYTs&gt;[http://www.nytimes.com/2009/01/04/weekinreview/04cohen.html સૌથી સંક્ષિપ્ત ટ્વિટ્સમાં જેના જવાબો અપાયા તેવા સૌથી અઘરા સવાલો], નોમ કોહેન, ''[[ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ]] ([[:en:The New York Times|The New York Times]])'', 3 જાન્યુઆરી, 2009, એક્સેસ કરવામાં આવી 5 જાન્યુઆરી, 2009.&lt;/ref&gt;

== આ પણ જુઓ ==
{{portalpar|Internet}}
{{portalpar|Journalism}}

* [[બ્લોગ એવોર્ડ]] ([[:en:Blog award|Blog award]])
* [[સર્ચ એન્જિનોની યાદી#બ્લોગ|બ્લોગ સર્ચ એન્જિન]] ([[:en:List of search engines#Blog|Blog search engines]])
* [[બ્લોગસ્કિન]] ([[:en:Blogskin|Blogskin]])
* [[બ્રોગ]] ([[:en:BROG|BROG]]) - જેનર પ્રોજેક્ટ પર (વી)બ્લોગ સંશોધન
* [[નાગરિક પત્રકારત્વ]] ([[:en:Citizen journalism|Citizen journalism]])
* [[સહયોગપુર્ણ બ્લોગ|જોડાણયુક્ત બ્લોગ]] ([[:en:Collaborative blog|Collaborative blog]])
* [[ગ્રાહક જોડાણ]] ([[:en:Customer engagement|Customer engagement]])
* [[ડ્રીમ બ્લોગ]] ([[:en:Dream blog|Dream blog]])
* [[એડ્યુબ્લોગ]] ([[:en:Edublog|Edublog]])
* [[બ્લોગિંગ પરીભાષાની યાદી]] ([[:en:List of blogging terms|List of blogging terms]])
* [[બ્લોગ્સની યાદી]] ([[:en:List of blogs|List of blogs]])
* [[સામાજિક નેટવર્કિંગ વેબસાઇટોની યાદી]] ([[:en:List of social networking websites|List of social networking websites]])
* [[મોટા પાયે વિતરીત થયેલા જોડાણો]] ([[:en:Massively distributed collaboration|Massively distributed collaboration]])
* [[માઇક્રોબ્લોગ્સ]] ([[:en:Microblogs|Microblogs]])
* [[સાઇડબ્લોગ]] ([[:en:Sideblog|Sideblog]])
* [[ઉપયોગકર્તા દ્વારા સર્જાતી વિષયસામગ્રી|યુઝર દ્વારા સર્જાતી વિષયસામગ્રી]] ([[:en:User-generated content|User-generated content]])
* [[વેબલોગ સોફ્ટવેર]] ([[:en:Weblog software|Weblog software]])
* [[વેબમાસ્ટર]] ([[:en:Webmaster|Webmaster]])

== સંદર્ભો ==
{{Refimprove|date=July 2008}}
{{Reflist|colwidth=30em}}

== વિશેષ વાંચન ==
* અલવી, નસરિન, ''વી આર ઇરાનઃ ધી પર્શિયન બ્લોગ્સ'', સોફ્ટ સ્કલ પ્રેસ, ન્યૂ યોર્ક, 2005આઇએસબીએન 1-933368-05-5.
* બ્રન્સ, એક્સેલ અને જોઆન જેકબ્સ, એડિટર્સ''બ્લોગ્સના ઉપયોગો'', પીટર લેન્ગ, ન્યૂ યોર્ક, 2006આઇએસબીએન 0-8204-8124-6.
* બ્લૂડ, રેબેકા[http://www.rebeccablood.net/essays/weblog_history.html &quot;વેબલોગ્સઃ ઇતિહાસ અને દ્રષ્ટિકોણ&quot;]&quot;રેબેકાઝ પોકેટ&quot;
* ક્લાઇન, ડેવિડ, બર્સ્ટેઇન, ડેન.''બ્લોગ!: તદ્દન નવી માધ્યમ ક્રાન્તિ કઈ રીતે રાજનીતિ, વેપાર અને સંસ્કૃતિ''ને બદલી રહી છે, સ્ક્વિબનોકેટ પાર્ટનર્સ, એલ.એલ.સી. 2005.આઇએસબીએન 1-59315-141-1.
* [[માઇકલ ગોર્મેન (લાઇબ્રેરીયન)|માઇકલ ગોર્મેન]] ([[:en:Michael Gorman (librarian)|Michael Gorman]])[https://web.archive.org/web/20121025005911/http://www.libraryjournal.com/article/CA502009.html &quot;રીવેન્જ ઓફ ધી બ્લોગ પીપલ!&quot;].''લાઇબ્રેરી જર્નલ''
* રિંગમાર, એરિક[http://www.archive.org/download/ABloggersManifestoFreeSpeechAndCensorshipInTheAgeOfTheInternet/ErikRingmarABloggersManifesto.pdf એક બ્લોગરનું જાહેરનામુઃ ઇન્ટરનેટના યુગમાં મુક્ત ભાષણ અને સેન્સરશીપ] (લંડનઃ એન્થેમ પ્રેસ, 2007)

== બાહ્ય લિન્ક્સ ==
&lt;!-- These links should go to sites that extend this reference about weblogs. --&gt;
&lt;!-- DO NOT add your specific blogs or blog search engines here. --&gt;
&lt;!-- Please keep this list alphabetized. Thanks! --&gt;
{{wiktionary}}
{{wikiquote|Blogging}}
* [http://www.essex.ac.uk/chimera/content/pubs/wps/CWP-2005-02-blogging-in-the-Knowledge-Society-MB.pdf બ્લોગિંગ, વેબ પર જાહેર-જ્ઞાનના નિર્માણમાં વ્યક્તિગત હિસ્સેદારી ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090824051137/http://www.essex.ac.uk/chimera/content/pubs/wps/CWP-2005-02-blogging-in-the-Knowledge-Society-MB.pdf |date=2009-08-24 }}(પીડીએફ ફાઇલ) માર્ક બ્રેડી દ્વારા, કિમેરા વર્કિંગ પેપર 2005-02 [[કોલ્ચેસ્ટર]] ([[:en:Colchester|Colchester]]): [[એસેક્સ યુનિવર્સિટી|યુનિવર્સિટી ઓફ એસેક્સ]] ([[:en:University of Essex|University of Essex]])
* [http://www.weblogmatrix.org/ બ્લોગ સોફ્ટવેર સરખામણી વેબસાઇટ], કોસ્મોકોડના લોકો દ્વારા રચાયેલી.
* [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&amp;_udi=B6VB3-4JH47F6-5&amp;_user=10&amp;_handle=V-WA-A-W-AB-MsSAYZW-UUA-U-AAVYYUUEZC-AAVZBYADZC-YBADCWEZW-AB-U&amp;_fmt=summary&amp;_coverDate=12%2F31%2F2006&amp;_rdoc=5&amp;_orig=browse&amp;_srch=%23toc%235915%232006%23999779997%23619171!&amp;_cdi=5915&amp;view=c&amp;_acct=C000050221&amp;_version=1&amp;;_urlVersion=0&amp;_userid=10&amp;md5=3a78d26b9ff73d0a9c37060c8bed6dbc કમ્પ્યુટર લો એન્ડ સીક્યુરિટી રીપોર્ટ વોલ્યુમ 22 ઇશ્યૂ 2, પૃષ્ઠ 127-136]{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} બ્લોગ્સ, લાઇઝ એન્ડ ડૂસિંગ, [[સીલ્વીયા કીર્કગાર્ડ]] ([[:en:Sylvia Kierkegaard|Sylvia Kierkegaard]]) (2006)
* [[ઇલેક્ટ્રોનિક ફ્રન્ટીયર ફાઉન્ડેશન]] ([[:en:Electronic Frontier Foundation|Electronic Frontier Foundation]]) દ્વારા [http://www.eff.org/bloggers/lg/ બ્લોગર્સ માટેની કાનૂની માર્ગદર્શિકા]
{{Blog topics}}
&lt;!-- [[Category:Internet terminology]]   deleted.  That cat is for short word definition articles, not long topics such as this --&gt;

&lt;!-- [[Category:Internet]]       deleted - the various subcats are more than enough! --&gt;

[[શ્રેણી:Blogs|બ્લોગ]]
[[શ્રેણી:Blogging|બ્લોગ]]
[[શ્રેણી:Social information processing]]
[[શ્રેણી:Politics and technology]]
[[શ્રેણી:Technology in society]]
[[શ્રેણી:2000s fads]]</text>
      <sha1>jgn0u8wgv9klbyo3wbv35osw22fkn9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>જીમેઇલ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7180</id>
    <revision>
      <id>906783</id>
      <parentid>901219</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91136" sha1="o701veklb6ckqr9r4y9kzgxzl947vmt" xml:space="preserve">{{Infobox software
| name = જીમેઇલ
| logo = [[File:Gmail icon (2026).svg|center|120px|જીમેઇલનું ઓળખચિહ્ન (લોગો)]]
| logocaption = જીમેઇલનું ઓળખચિહ્ન (લોગો)
| screenshot = 
| caption = 
| developer = [[ગૂગલ]]
| released = {{initial release|2004|3|21}}
| latest_release_version = 
| latest_release_date =
| latest_preview_version = 
| latest_preview_date = 
| platform = ગૂગલ વેબ ટૂલકિટ ([[જાવા (પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|જાવા]]/જાવાસ્ક્રિપ્ટ)
| programming language = 
| operating_system = સર્વર: લિનક્સ; ક્લાયન્ટ: કોઈ પણ વેબ બ્રાઉઝર
| genre = POP3, IMAP, ઇમેલ, વેબમેલ (વેબ આધારિત ઇમેલ)
| license = 
| website = [https://mail.google.com/ mail.google.com]
}}

'''જીમેઇલ''' અથવા '''જીમેલ''' ([[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]: Gmail) એ [[ગૂગલ]] દ્વારા વિનામૂલ્યે પૂરી પાડવામાં આવતી [[જાહેરાત]] આધારિત વેબમેલ, POP3 અને IMAP સેવા છે.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=13273&amp;topic=1556
| title = How do I enable POP?
| publisher = Google
|date=2007-09-03
| access-date = 2008-06-01
| quote = You can retrieve your Gmail messages with a client or device that supports POP, like Microsoft Outlook or Netscape Mail.}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=77695&amp;topic=12762
| title = How do I enable IMAP?
| publisher = Google
|date=2007-10-23
| access-date = 2008-06-01
| quote = You can retrieve your Gmail messages with a client or device that supports IMAP, like Microsoft Outlook or Apple Mail.}}&lt;/ref&gt; [[યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ]] અને [[જર્મની]]માં તેને સત્તાવાર રીતે '''ગૂગલ મેલ''' કહેવામાં આવે છે. જીમેલનો પ્રારંભ ફક્ત આમંત્રણ દ્વારા જ નવા ખાતાં ખોલીને ૧ એપ્રિલ ૨૦૦૪ના રોજ બિટા રિલીઝ સ્વરૂપે કરવામાં આવ્યો હતો અને ૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૦૭ના રોજ તે જાહેર જનતા માટે ઉપલબ્ધ બન્યુ હતુ પરંતુ બિટા રિલીઝ સ્વરૂપે જ&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.techcrunch.com/2009/07/09/bing-comes-to-hotmail/
| title = Bing Comes to Hotmail
| last = Arrington
| first = Michael
| date = 2009-07-09
| access-date = 2009-07-11
| publisher = Techcrunch
| quote = Hotmail is still by far the largest web mail provider on the Internet, with 343 million monthly users according to Comscore. Second and third are Yahoo (285 million) and Gmail (146 million).}}
&lt;/ref&gt;. તેના માસિક ૧૪.૬૦ કરોડ વપરાશકર્તાઓ છે. આ સેવાને બીટા દરજ્જામાંથી ૭ જુલાઇ ૨૦૦૯ના રોજ અપગ્રેડ કરવામાં આવી હતી, જેમાં બાકીની ગૂગલ એપ્સ સ્યુટનો પણ સમાવેશ થયો.&lt;ref name=&quot;GoogleBlogJuly2009&quot;&gt; {{cite web|url = http://googleblog.blogspot.com/2009/07/google-apps-is-out-of-beta-yes-really.html|title = Gmail leaves beta, launches &quot;Back to Beta&quot; Labs feature|access-date = 2009-07-07|last = Coleman|first = Keith|authorlink = |year = 2009|month = July}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP07Jul09&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5gjI6d7txpkx2q7_7Z6uwM4-x-MbgD999MNJ01|title = Gmail drops 'beta' label to woo business customer|access-date = 2009-07-07|last = Vanacore|first = Andrew|authorlink = |year = 2009|month = July|archive-url = https://web.archive.org/web/20090710162246/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5gjI6d7txpkx2q7_7Z6uwM4-x-MbgD999MNJ01|archive-date = 2009-07-10|url-status = live}}&lt;/ref&gt; 

પ્રારંભિક દર વપરાશકર્તાદીઠ ૧ ગિગા બાઇટ (GB)ની સંગ્રહ ક્ષમતા સાથે જીમેલ તેના સ્પર્ધકો જે ઓફર કરે છે તેની તુલનામાં વિનામૂલ્યે ૨થી ૪ એમબી (MB) સુધીની સંગ્રહ ક્ષમતા માટે વેબમેઇલ સ્ટાન્ડર્ડમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો. જીમેલ પાસે શોધલક્ષી ઇન્ટરફેસ છે અને ઇન્ટરનેટ ફોરમ જેવુજ દૃશ્ય ફલક છે. સોફ્ટવેર ડેવલપરો જીમેલ ને સૌપ્રથમ એજેક્સ પ્રોગ્રામીંગ તકનીકનો ઉપયોગ કરનાર તરીકે ઓળખે છે.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.developer.com/design/article.php/3526681
|title=AJAX: Asynchronous Java + XML?
|publisher=www.developer.com
|access-date=2008-11-13
|last=Wei
|first=Coach K.
|quote=In fact, the developer community was jazzed about the technical approach that Google used. In February 2005, AdapativePath's Jesse James Garrett coined the phrase &quot;AJAX&quot; as &quot;Asynchronous JavaScript + XML&quot; to describe this approach.
|archive-date=2012-03-19
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120319180652/http://www.developer.com/design/article.php/3526681
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; 

જીમેલ ગૂગલ સર્વલેટ એન્જિન અને લિનક્સ પર ગૂગલ જીએફઇ/૧.૩ ચાલે છે. &lt;ref&gt;
{{cite web
| title = WHOIS for Gmail.comGmail allows the user to add Gmail allows the user to add
| url = http://whois.domaintools.com/gmail.com
| publisher = domaintools.com}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Netcraft &quot;What's this site running?&quot; report|url=http://toolbar.netcraft.com/site_report?url=http://mail.google.com|publisher=Netcraft|access-date=2010-03-17|archive-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107021332/http://toolbar.netcraft.com/site_report?url=http%3A%2F%2Fmail.google.com|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
| title = OpenGSE Released
| url = http://google-opensource.blogspot.com/2009/01/opengse-released.html
| work = Google Open Source Blog
| date = 2009-01-27}}
&lt;/ref&gt;

==સુવિધાઓ==
===સંગ્રહ ક્ષમતા (સ્ટોરેજ)===
જીમેલ (Gmail) સર્વિસ હાલમાં વિનામૂલ્યે સ્ટોરેજની 7400થી વધુ એમબી(MB) પૂરી પાડે છે.&lt;ref name=&quot;Gmail homepage&quot;&gt;
[http://www.gmail.com/ જીમેલ (Gmail) હોમપેજ]. ઑકટોબર 10, 2008ના સુધારેલ.&lt;/ref&gt; વપરાશકર્તાઓ 20 જીબી (વાર્ષિક 5 ડોલર)થી લઇને 16 ટીબી (વાર્ષિક 4096 ડોલર) સુધીનો વધારાનો સ્ટોરેજ (પિકાસા વેબ આલ્બમ્સ (Picasa Web Albums), ગૂગલ ડોક્સ (Google Docs) અને જીમેલ (Gmail) વચ્ચે વિભાજિત) ભાડે લઇ શકે છે. &lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.google.com/support/accounts/bin/answer.py?answer=65431
| title = More storage for photos and messages
| publisher = Google
| year = 2007
| access-date = 2009-03-01
| archive-date = 2009-02-05
| archive-url = https://web.archive.org/web/20090205131543/https://www.google.com/support/accounts/bin/answer.py?answer=65431
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://picasa.google.com/support/bin/answer.py?answer=39567&amp;amp;topic=10766 પિકાસા સહાય કેન્દ્ર - વધારાના સ્ટોરેજની ખરીદી કરે છે]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://gmailblog.blogspot.com/2009/11/more-extra-storage-for-less.html લઘુત્તમ માટે વધુ વધારાની સ્ટોરેજ], 10 નવેમ્બર, 2009, સોફ્ટવેર એન્જિનિયર એલ્વિન લી દ્વારા ઉપલબ્ધ કરાયેલ, સત્તાવાર ગૂગલ (Google) બ્લોગ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.google.com/accounts/PurchaseStorage Purchase additional storage] ગૂગલ (Google) એકાઉન્ટસ&lt;/ref&gt;

1 એપ્રિલ 2005ના રોજ જીમેલ (Gmail)ની પ્રથમ જન્મજયંતિ નિમીત્તે, ગૂગલ (Google) &quot;કાયમ માટે લોકોને કાયમ માટે વધુ સ્પેસ આપવાનું ચાલુ રાખશે એમ કહેતા&quot; 1 જીબીથી વધારવાની જાહેરાત કરી હતી. &lt;ref&gt;
[http://www.internetnews.com/xSP/article.php/3494491 અંતવિહીન જીમેલ (Gmail) સ્ટોરેજ]. સુધારો 25 જૂન 2006.&lt;/ref&gt;

એપ્રિલ 2005માં જીમેલ (Gmail)ના એન્જિનિયર રોબર સિયેમબોર્સ્કીએ જણાવ્યું હતું કે ગૂગલ (Google) પાસે તેના સર્વર પર પૂરતી સ્પેસ હોવાથી સેકંડદીઠ સ્ટોરેજમાં વધારો કરવાનું ચાલુ રાખશે. 12 ઓક્ટોબર 2007ના રોજ વધારાનો કલાક દીઠ દર 5.37 એમબી (MB) હતો.&lt;ref&gt;{{cite web
| title = More Gmail storage coming for all
| url = http://gmailblog.blogspot.com/2007/10/more-gmail-storage-coming-for-all.html
|date=2007-10-12
| access-date = 2008-06-01
| author = Rob Siemborski
| publisher = Official Gmail Blog}}&lt;/ref&gt; 18 જાન્યુઆરી 2010ના રોજ આ દર 0.000004 એમબી (MB)/સેકંડ, અથવા 0.0144 એમબી (MB)/કલાક હતો.&lt;ref&gt;[http://www.gmail.com Gmail.com], 18 જાન્યુઆરી 2010ના રોજ જોવાયેલ&lt;/ref&gt; 

===જીમેલ (Gmail) લેબ્સ ===
જીમેલ (Gmail) લેબ્સ સુવિધાઓની રજૂઆત 5 જૂન 2008ના રોજ કરવામાં આવી હતી, જે વપરાશકર્તાઓને જીમેલ (Gmail)ના નવા અથવા અજમાયશી સુવિધાઓ જેમ કે અગત્યનના ઇમેલ સ્ટોરેજનું બુકમાર્કીંગ, કસ્ટમ કીબોર્ડ-શોર્ટકટ્સ અને ગેઇમ્સનું પરીક્ષણ કરવાની મંજૂરી આપે છે. 

વપરાશકર્તાઓ પસંદગી પ્રમાણે લેબની સુવિધાઓને અક્ષમ કે સક્ષમ કરી શકે છે અને તેમાંના દરેક માટે પ્રતિભાવ પૂરો પાડી શકે છે. આના દ્વારા જીમેલ (Gmail)ના એન્જિનિયરો વપરાશકર્તાઓના નવી સુવિધાઓ અંગે તેમાં સુધારા અંગેના ઇનપુટ લઇ શકે છે, ઉપરાંત તેમની લોકપ્રિયતાનું મૂલ્યાંકન કરી શકે છે અને તેનો નિયમિત જીમેલ (Gmail) સુવિધાઓમાં સમાવેશ કરી શકાય તેવી ગુણવત્તા ધરાવે છે કે કેમ તે નક્કી કરી શકે છે. તમામ લેબ સુવિધાઓ પ્રાયોગિક છે અને તે કોઇ પણ સમયે અટકાવી દેવાની શરતે હોય છે. 

10 ડિસેમ્બર 2008ના રોજ જીમેલે (Gmail) તેના ઇન્ટીગ્રેટેટ ચેટ મારફતે એસએમએસ મેસેજિંગ માટે સપોર્ટ (ટેકા)નો ઉમેરો કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;Techcrunchdec08&quot;&gt; {{cite web|url = http://www.techcrunch.com/2008/12/10/gmail-enables-sms-messaging-from-chat/|title = Gmail Enables SMS Messaging From Chat|access-date = 2008-12-11|last = Kincaid |first = Jason|authorlink = |year = 2008|month = December}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNet10Dec08&quot;&gt;{{cite web|url = http://news.cnet.com/8301-17939_109-10120918-2.html|title = Google takes two with Gmail-SMS chat|access-date = 2008-12-11|last = Shankland|first = Stephen|authorlink = |year = 2008|month = December}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GMailNew10Dec08&quot;&gt; {{cite web|url = http://mail.google.com/mail/help/about_whatsnew.html|title = New in Labs: Tasks, Text Messaging in Chat|access-date = 2008-12-11|last = [[Google]]|authorlink = |year = 2008}}&lt;/ref&gt; 

28 જાન્યુઆરી 2009ના રોજ જીમેલે (Gmail) તેના ગિયર્સ સાથેના ઇન્ટીગ્રેશન મારફતે ઓફલાઇન એક્સેસ માટે સપોર્ટનો ઉમેરો કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;GmailBlog09&quot;&gt;{{cite web|url = http://gmailblog.blogspot.com/2009/01/new-in-labs-offline-gmail.html|title = New in Labs:Offline Gmail|access-date = 2009-01-28|last = Palay |first = Andy|authorlink = |year = 2009|month = January}}&lt;/ref&gt; 

14 જુલાઇ 2009ના રોજ જીમેલે (Gmail) લેબની બહાર પરીક્ષણ કરવાના કામકાજો હાથ ધર્યા હતા અને તેને સત્તાવાર સુવિધા બનાવી હતી&lt;ref name=&quot;GmailBlogLabs&quot;&gt;{{cite web|url=http://gmailblog.blogspot.com/2009/07/tasks-graduates-from-gmail-labs.html|title=Tasks graduates from Gmail Labs|access-date=2009-08-10|last = Watts|first = James|year = 2009|month = July}}&lt;/ref&gt; 

===સ્પામ ફિલ્ટર===
જીમેલ (Gmail)નું સ્પામ ફિલ્ટરીંગ સુવિધા એ સમાજ આધારિત પદ્ધતિ છે: જ્યારે કોઇ પણ વપરાશકર્તા ઇમેલને સ્પામ તરીકે માર્ક કરે છે, ત્યારે આ તમામ જીમેલ (Gmail) વપરાશકર્તાઓ માટે ભવિષ્યના સંદેશાઓ સમાન સિસ્ટમને ઓળખી કાઢવા માટે માહિતી પૂરી પાડે છે.&lt;ref&gt;
{{cite web
| url = http://googlesystem.blogspot.com/2007/10/how-gmail-blocks-spam.html
| title = How Gmail Blocks Spam
| access-date = 2009-02-12
| author = 
| last = Chitu
| first = Alex
| authorlink = 
| coauthors = 
| date = 2007-10-29
| year = 
| month = 
| work = Google Operating System: Unofficial news and tips about Google
| publisher = 
| location =
| pages = 
| doi = 
| archiveurl = 
| archive-date = 
| dateformat =
| quote = Gmail's filters are constantly improving and an important ingredient of their effectiveness is the use of community signals. Every time you click on the &quot;Mark as spam&quot; button, Gmail uses that information to block similar future messages not only for you, but for all Gmail users also.
}}
&lt;/ref&gt; ખાસ રીતે સંચાલન કરવામાં આવનારા સ્પામ તરીકે માર્ક કરેલા મેલને આવવા દેવા માટે તેમની સિસ્ટમને અનુરૂપ કરી શકે છે. &lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://mail.google.com/support/bin/topic.py?topic=12846
| title = Spam - Gmail Help
| access-date = 2009-02-12
| author = 
| last = 
| first = 
| authorlink = 
| coauthors = 
| date = 
| year = 
| month = 
| work = Gmail Help
| publisher = 
| location =
| pages = 
| doi = 
| archiveurl = 
| archive-date = 
| dateformat =
| quote = If you find that some senders' messages are consistently being mislabeled as spam, you can prevent this by ....
}}&lt;/ref&gt;

===જીમેલ (Gmail) મોબાઇલ===
જીમેલ (Gmail) મોબાઇલ એ ગૂગલ (Google)ની ઇમેલ સર્વિસનું સંસ્કરણ છે. તે વિના મૂલ્યની સેવા છે, જે સેલ ફોન્સ અથવા સ્માર્ટફોન જેવા મોબાઇલ પૂર્જાઓ પરથી એક્કેસ પૂરો પાડવા માટે વિકસાવવામાં આવી છે. જીમેલ (Gmail) મોબાઇલની રજૂઆત 16 ડિસેમ્બર 2005ના રોજ કરવામાં આવી હતી અને તે વિવિધ ભાષાઓમાં ઉપલબ્ધ છે. જીમેલે(Gmail) અસરકારક રીતે નાના, મોબાઇલ સ્ક્રીન્સને ડિલીવર કર્યું હોવાથી જીમેલ (Gmail) મોબાઇલ અસંખ્ય સુવિધાઓ ઓફર કરે છે. વપરાશકર્તાઓ કંપોઝ, વાંચન, જવાબ, ફોરવર્ડ, નહી વંચાયેલાને માર્ક કરવાન, સ્ટાર ઉમેરવાનો કે ટ્રાશ ઇમેલ સંદેશાઓની ક્ષમતા મેળવી શકે છે.{{Citation needed|date=September 2009}} 

22 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ આઇફોન અને આઇપોડ ટચ પ્લેટફોર્મસ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1035_3-10358618-94.html|title=Official Gmail push comes to iPhone, Windows Mobile|date=2009-09-22|publisher=cnet|access-date=2009-09-25|archive-date=2011-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110824221022/http://reviews.cnet.com/8301-19512_7-10358618-233.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; માટે ગૂગલ (Google) સિંકનો ઉપયોગ કરતા તેની જીમેલ (Gmail) સર્વિસને ટેકો પૂરો પાડવા માટે ગૂગલ (Google) પુશ મેલ લાવ્યું હતું.

==ઇન્ટરફેસ==
{{Main|Gmail interface}}

જીમેલ (Gmail) ઇન્ટરફેસ અન્ય વેબમેલ સિસ્ટમ્સથી અલગ પડે છે, કેમ કે સર્ચ અને ઇમેલના તેના &quot;વાતચીત દૃશ્ય&quot;, એક જ પાનામાં વિવિધ પ્રત્યુત્તરોનું જૂથ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. જીમેલ (Gmail)ના વપરાશકર્તા ડિઝાઇનર, કેવિન ફોક્સે વપરાશકર્તાઓ હંમેશા માટે તે પેઇજ પર રહે તેવી લાગણી કરાવવાનો અને અન્ય સ્થળોએ નેવિગેટ કરવાને બદલે તેજ પેઇજ પરના ફેરફારો અનુભવે તેવો ઇરાદો સેવ્યો હતો.&lt;ref&gt;
{{cite web
|url=http://blogoscoped.com/archive/2008-06-02-n56.html
|title=Kevin Fox of Gmail &amp; FriendFeed on User Experience Design&amp;nbsp;— Google Blogoscoped
|publisher=blogoscoped.com
|access-date=2009-05-29
|last=Lenssen
|first=Philipp
}}
&lt;/ref&gt;

== લાક્ષણિકતાઓ ==
એ સમયના સ્પર્ધકો કર્તા વધારે જગ્યા સાથે ૧ એપ્રિલ ૨૦૦૪ ના રોજ જીમેઇલ એક ગીગાબાઈટ સ્ટોરેજ સાથે લોન્ચ થયું. જીમેઇલની પહેલી વર્ષગાંઠમાં સ્ટોરેજની સાઈઝ વધારીને બમણી કરવામાં આવી. Georges Harik (પ્રોજેક્ટ મેનેજેમેન્ટ ડીરેક્ટર - જીમેઇલ) એ જણાવ્યું હતું કે Google લોકો માટે “હંમેશા વધુ જગ્યા આપતું રહેશે.”

==ઇતિહાસ==
જનતા સમક્ષ જાહેરાત કરાઇ તેના કેટલાક વર્ષો પહેલા [[ગૂગલ|ગૂગલના]] ડેવલપર પાઉલ બુચર દ્વારા જીમેલ પ્રોજેક્ટનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો હતો. પ્રારંભમાં ઇમેલ ક્લાયંટનો ઉપયોગ ફક્ત ગૂગલના કર્મચારીઓમાં કંપનીમાં જ આંતરિક રીતે થઇ શકતો હતો. ગૂગલે જીમેલની 1 એપ્રિલ 2004ના રોજ જનતા સમક્ષ જાહેરાત કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://searchenginewatch.com/showPage.html?page=3334241
|title=Google Launches Gmail, Free Email Service&amp;nbsp;— Search Engine Watch
|publisher=searchenginewatch.com
|access-date=2008-03-12
|last=Sullivan
|first=Danny
|archive-date=2008-02-26
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226051306/http://searchenginewatch.com/showPage.html?page=3334241
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

==ડોમેન નામ ઇતિહાસ ==
ગૂગલ (Google) દ્વ્રારા તેનું હસ્તગત કરાયું તે પહેલા gmail.com ડોમેન નામનો ઉપયોગ કોમિક સ્ટ્રીપ ''ગારફિલ્ડ'' ના ઓનલાઇન હોમ Garfield.com, દ્વ્રારા ઓફર કરવામાં આવતી ઇમેલ સેવા દ્વારા થતો હતો. અલગ ડોમેન તરફ સ્થળાંતર કરતા, આ સેવા ત્યારથી બંધ કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.intelliot.com/blog/archives/2004/03/31/slashdot-comments-on-google-gmail/#comment-294783 | title=Slashdot Comments on Google Gmail | author=Elliot Lee | date=2004-03-31 | access-date=2008-06-01 | archive-date=2009-01-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090112144800/http://www.intelliot.com/blog/archives/2004/03/31/slashdot-comments-on-google-gmail/#comment-294783 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

{{asof|2005|6|22}}, જીમેલ (Gmail)નું સ્વીકૃત યુઆરઆઇ (URI) ''&lt;nowiki&gt;http://gmail.google.com/gmail/&lt;/nowiki&gt;'' માંથી બદલીને ''&lt;nowiki&gt;http://mail.google.com/mail/&lt;/nowiki&gt;'' કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://mathiasbynens.be/blogmarks/2005/06/gmail-goes-301 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070811084436/http://mathiasbynens.be/blogmarks/2005/06/gmail-goes-301 | archive-date=2007-08-11 | title=Google goes 301 | author=Mathias Bynens | date=2005-06-25 | access-date=2007-11-25 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; {{asof|2009|7}}, જેમણે અગાઉના યુઆરઆઇ (URI)માં ટાઇપ કર્યું હતું તેમને પાછળનામાં જવાનો આદેશ અપાયો હતો. 

==ચોક્કસ દેશો માટે ગૂગલમેલ (GoogleMail ) ડોમેન==
ડોમેન ''gmail.com'' ટ્રેડમાર્ક તકરારને કારણે ચોક્કસ દેશોમાં ઉપલબ્ધ છે જેમ કે, [[યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ]] અને [[જર્મની]], આવા કિસ્સામાં વપરાશકર્તાને ડોમેન ''googlemail.com'' નો ઉપયોગ કરવો જ પડે છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://mail.google.com/mail/help/intl/en-GB/googlemail.html | title=Google Mail in the UK | access-date=2009-12-27 | last = [[Google]]}}&lt;/ref&gt; 

ડોમેનની આંતરતબદીલી થઇ શકતી હોવાથી, વપરાશકર્તા ''googlemail.com'' ડોમેનનો ઉપયોગ કરવા બંધનકર્તા હોવાથી તેઓ ''gmail.com'' વપરાશકર્તાઓ દ્વારા પહેલેથી પસંદ કરેલ સરનામાઓની પસંદગી કરી શકતા નથી. ''googlemail.com'' અથવા ''gmail.com'' સરનામાઓને મોકલવામાં આવેલા ઇનબાઉન્ડ ઇમેલ વપરાશકર્તાઓ સુધી પહોંચશે. ઓનલાઇન સર્વિસ માટે નોંધણી કરતી વખતે ગૂગલમેલ (GoogleMail) વપરાશકર્તાઓએ તેમના ઇમેલ એડ્રેસ પરથી ''googlemail.com'' નો ઉપયોગ કરવો જ પડે છે, જેથી કોઇ પણ પ્રકારના વહીવટીય ઇમેલ જેમ કે સમર્થનના સંદેશાઓ કે જે સર્વિસને મોકલવામાં આવે છે તેને ઓળખી ન શકાય તેની ખાતરી કરી શકાય. 

==મોબાઇલ ફોન નંબર માટેની જરૂરિયાત==
કેટલાક દેશોમાંથી જીમેલ (Gmail) એકાઉન્ટનું સર્જન કરવાનો પ્રયત્ન કરતી વખતે, ગૂગલ (Google)ને [[મોબાઇલ ફોન]] નંબરની જરૂર પડે છે, જે પાઠ્ય સંદેશાઓને ટેકો પૂરો પાડે છે. ગૂગલ (Google)ના અનુસાર સર્વિસ મર્યાદાઓને કારણે અન્ય દેશોમાં સાઇન-અપ માટે આ જરૂરી નથી.&lt;ref name=&quot;SMSacct&quot;&gt; {{cite web|url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=114129|title = I don't have a mobile phone, can I sign up?|access-date = 2009-07-08|last = [[Google]]|authorlink = |year = 2009}}&lt;/ref&gt; 

ગૂગલ (Google) આ સમજાવે છે:

{{cquote|If you'd like to sign up for a Gmail address, you need to have a mobile phone that has text-messaging capabilities.
If you don't have a phone, you may want to ask a friend if you can use his or her number to receive a code.

One of the reasons we're offering this new way to sign up for Gmail is to help protect our users and combat abuse. Spam and abuse protection are two things we take very seriously, and our users have been very happy with the small amount of spam they've received in Gmail. We take many measures to ensure that spammers have a difficult time sending their spam messages, getting these messages delivered, or even obtaining a Gmail address (spammers will often use many different addresses to send spam). Sending invitation codes to mobile phones is one way to address this, as the number of addresses created per phone number can be limited.&lt;ref name=&quot;SMSacct&quot; /&gt; }}

==જીમેલ અફવાઓ==
===જીમેલ પેપર અફવાઓ===
ગૂગલે ૨૦૦૭માં [[એપ્રિલ ફૂલ્સ ડે|એપ્રિલ ફૂલના દિવસે]], &quot;જીમેલ પેપર&quot;ની રજૂઆત કરીને જીમેલ ને રમૂજ બનાવી હતી, જ્યાં વપરાશકર્તાઓ બટન ક્લિક કરે અને જીમેલ તેને મેલ આવેલો છે તેવુ્ સમજીને વિના મૂલ્યે એડ-સપોર્ટેડ હાર્ડ કોપીને મેલ કરી દે છે.&lt;ref&gt;{{cite web
| url=http://mail.google.com/mail/help/paper/
| title=Welcome to Gmail (introducing Google Paper)
| author=[[ગૂગલ]]
| date=2007-04-01
| access-date=2008-06-01 }}&lt;/ref&gt; 

===જીમેલ વૈવિધ્યપૂર્ણ સમય અફવાઓ===
ગૂગલે ૨૦૦૮માં એપ્રિલ ફૂલના દિવસે નકલી સેવા &quot;જીમેલ કસ્ટમ ટાઇમ&quot;નો પ્રારંભ કર્યો હતો, જે વપરાશકર્તાને વર્ષમાં દસ ઇમેલ બનાવટી ટાઇમસ્ટેમ્પસ સાથે મોકલવાની મંજૂરી આપતો હતો. હોક્સ જણાવે છે કે ગૂગલ સર્વર પર સ્પેસસમય અર્ધો કરી નાખવાથી ઇમેલ તેના ધારેલા પ્રાપ્તિકર્તા સુદી પહોંચતા પહેલા ખરેખર તો સમયના [[ચતુર્થ પરિમાણ]] મારફતે રુટ થાય છે.&lt;ref&gt;[http://mail.google.com/mail/help/customtime/index.html જીમેલ : ઇમેલ પરત્વે ગૂગલનો દ્રષ્ટિકોણ] &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.cnet.com/8301-13577_3-9907571-36.html?tag=nefd.top ગૂગલ એપ્રિલ ફૂલ બનાવે છે: 'કસ્ટમ ટાઇમ' અને મંગળનો પ્રવાસ | ધી સોશિયલ - CNET News.com]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

===જીમેલ ઓટોપાયલોટ અફવાઓ===
ગૂગલે ૨૦૦૯માં એપ્રિલ ફૂલના દિવસે સીએડીઆઇઇ (CADIE) દ્વ્રારા જીમેલ ઓટોપાયલોટ તરીકે ઓળખાતી સેવા રજૂ કરી હતી.&lt;ref&gt;[http://mail.google.com/mail/help/autopilot/index.html સીએડીઆઇઇ દ્વારા જીમેલ ઓટોપાયલોટ]&lt;/ref&gt; ગૂગલના અનુસાર, આ સેવાનો આશય આપોઆપ જ વાંચવાનો અને વપરાશકર્તાઓ માટે ઇમેલનો પ્રતિભાવ આપવાનો હતો. સંદેશામાં રજૂ કરાયેલી લાગણીઓનું પૃથ્થકરણ કરીને અને વપરાશકર્તાઓને સલાહ પૂરી પાડીને અથવા આપોઆપ જ સંદેશાનો પ્રતિસાદ આપીને કામ કરતું હોવાનું દેખાયું હતું.

==કોડ ફેરફારો ==
જીમેલ (Gmail)ની જાવાસ્ક્રીપ્ટ (JavaScript)નો અગ્ર-અંતને ઉનાળાના અંતમાં અને 2007ના ઉત્તરાર્ધમાં લખવામાં આવી હતી અને તેને 29 ઓક્ટોબર 2007થી વપરાશકર્તાઓ સમક્ષ મૂકવામાં આવી હતી. નવા સંસ્કરણમા પુનઃડિઝાઇન કરેલ સંપર્ક વિભાગ, ઝડપી સંપર્ક બોક્સ અને ચેટ પોપઅપ્સ છે, જેને સંદેશા યાદીમાં તેજ સંપર્ક યાદીમાં ઉમેરવામાં આવ્યા હતા. સંપર્ક એપ્લીકેશન ગૂગલ (Google) સર્વિસીઝ જેમ કે ગૂગલ ડોકસ (Google Docs) માં સંકલિત થયેલી છે. નવા સંસ્કરણમાં વપરાશકર્તાઓને પ્રવેશવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી તેમને જમણી બાજુ ટોચમાં ખૂણામાં લિંક આપવામાં આવી હતી જેને &quot;નવા સંસ્કરણ&quot; તરીકે વાંચવામાં આવે છે. ડિસેમ્બર 2007ના રોજ, મોટા ભાગના પ્રવર્તમાન એખાઉન્ટસ સાથે મોટા ભાગની ઇંગ્લીશ (યુએસ)માં નવી નોંધણી ટેકો આપવામાં આવે ત્યારે બાય ડિફોલ્ટ નવા ઇન્ટરફેસ આપવામાં આવે છે. ત્યાં &quot;ઓલ્ડર સંસ્કરણ&quot; વાળા લેબલ લિંક મારફતે ડાઉનગ્રેડનો ઓપ્શન રહેલો છે.&lt;ref&gt;
{{cite web
|url=http://www.google.com/a/help/intl/en/admins/new.html
|title=Google Apps
|publisher=www.google.com
|access-date=2008-03-12
|quote=Google Docs is integrated with your Gmail contacts list so it's easy to invite people to view or edit your files.
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gmail_2.0_blogoscoped&quot;&gt;{{cite web
| url = http://blogoscoped.com/archive/2007-10-29-n47.html
| title = Gmail 2.0 Screenshots
| access-date = 2008-06-01
| date = 2007-10-29
| author = Philipp Lenssen
| publisher = Google Blogoscoped}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gmail_code_changes&quot;&gt;{{cite web
| url = http://gmailblog.blogspot.com/2007/10/code-changes-to-prepare-gmail-for.html
| title = Code changes to prepare Gmail for the future
| access-date = 2008-06-01
| date = 2007-10-29
| author = Dan Pupius
| publisher = Official Gmail Blog
| quote = So recently the Gmail team has been working on a structural code change that we'll be rolling out to Firefox 2 and IE 7 users over the coming weeks (with other browsers to follow).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;zdnet_new_gmail2&quot;&gt;{{cite web
| url = http://blogs.zdnet.com/Google/?p=786
| title = New version of Gmail starting to roll out
| access-date = 2008-06-01
| date = 2007-10-29
| author = Garett Rogers
| publisher = ZDNet
| archive-date = 2009-01-29
| archive-url = https://web.archive.org/web/20090129195518/http://blogs.zdnet.com/Google/?p=786
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; 

આ કોડીંગમાં ફેરફારનો અર્થ એ છે કે ફક્ત [[ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર 7 (Internet Explorer 7)]], [[ફાયરફોક્સ 2 (Firefox 2)]], [[ગૂગલ ક્રોમ (Google Chrome)]] અને [[સફારી 3.0 (Safari 3.0)]] (અથવા વધુ તાજેતરના સંસ્કરણો)ના જ વપરાશકર્તાઓ નવા કોડનો સંપૂર્ણપણે ઉપયોગ કરી શકે છે. ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર 5.5+ (Internet Explorer 5.5+)+, નેટસ્કેપ 7.1+ (Netscape 7.1+)+, મોઝીલ્લા 1.4+ (Mozilla 1.4+)+, ફાયરફોક્સ 0.8 (Firefox 0.8), સફારી 1.3 (Safari 1.3) અને અન્ય કેટલાક બ્રાઉઝર્સ મર્યાદિત કામગીરી આપશે. અન્ય બ્રાઉઝરોને કદાચ જીમેલ (Gmail)ના ફક્ત સંસ્કરણ એવા બેઝિક એચટીએમએલ (HTML)માં મોકલવામાં આવી શકે છે. &lt;ref name=&quot;gmail_code_changes&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gmail_pays_to_upgrade&quot;&gt;{{cite web
| url = https://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=76137
| title = It pays to upgrade your browser
| work = Gmail Help Center
| publisher = Google
| date = 2007-12-03
| access-date = 2008-06-01
| quote = We've added some great new features to Gmail. To check them out, please upgrade your browser to either Mozilla Firefox 2.0, Safari 3.0 or Internet Explorer 7 (with Google Toolbar).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aim_in_gmail&quot;&gt;{{cite web
| url = https://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=61024
| title = About AIM in Gmail
| publisher = Google
| work = Gmail Help Center
| date = 2007-12-07
| access-date = 2008-06-01
| archive-date = 2008-11-08
| archive-url = https://web.archive.org/web/20081108221740/http://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=61024
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;editing_labels_help&quot;&gt;{{cite web
| url = https://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=14026
| title = Editing labels
| publisher = Google
| work = Gmail Help Center
| date = 2007-12-07
| access-date = 2008-06-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GMailSupported&quot;&gt; {{cite web|url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?hl=en&amp;answer=6557|title = 
Gmail&amp;nbsp;— Supported browsers|access-date = 2008-12-04|last = [[Google]]|authorlink = |year = 2008|month = December}}&lt;/ref&gt;

18 જાન્યુઆરીના સપ્તાહ દરમિયાન ગૂગલે (Google) અપડેટ રજૂ કર્યું હતું, જેણે જીમેલ (Gmail) જે રીતે જાવાસ્ક્રીપ્ટ (JavaScript) લોડ કરે છે તેની પદ્ધતિમાં ફેરફાર કર્યો હતો. તે કેટલાક થર્ડ પાર્ટી વિસ્તરણોની નિષ્ફળતામાં પરિણમ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://gmailblog.blogspot.com/2008/01/gmailgreasemonkey-api-issue.html
| title = Gmail/Greasemonkey API issue
| last = Pupius
| first = Dan
| date = 2008-01-29
| access-date = 2008-06-01
| publisher = Official Gmail Blog }}&lt;/ref&gt; 

12 ડિસેમ્બર 2008ના રોજ જીમેલે (Gmail) બ્રાઉઝરમાં ઝડપથી [[પીડીએફ (PDF)]] જોવા માટેના ટેકા ઉમેર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Miller |first=Marc |url=http://gmailblog.blogspot.com/2008/12/fast-pdf-viewing-right-in-your-browser.html |title=Official Gmail Blog: Fast PDF viewing right in your browser |publisher=Gmailblog.blogspot.com |date=2008-12-12 |access-date=2009-07-31}}&lt;/ref&gt; 

==ટીકાઓ==
===અંગત===
ગૂગલ (Google) સંદર્ભ સંવેદન જાહેરાતોમાં ઉમેરવા માટે ઇમેલનું આપોઆપ જ સ્કેનીંગ કરે છે. ગોપનીયતા તરફી વધારાએ એ ચિંતામાં વધારો કર્યો હતો કે યોજનામાં તેમની અંગત, ખાનગી હોય તેવા, ઇમેલ્સ અને તે સલામતી સમસ્યા હતી. કોમ્પ્યુટર દ્વારા પણ વાંચવાની મંજૂરી આપી શકાય તેવી ઇમેલ સુચિ ઇમેલમાં રહેલી [[ગોપનીયતાની આશા]]માં ઘટાડો થશે. વધુમાં, ઇમેલ કે લવાજમ નહી ભરેલા ગ્રાહકો જીમેલ (Gmail) એકાઉન્ટમાં મોકલવાનું પસંદ કરે છે, તેમ છતા તે મોકલનારાઓ જીમેલ (Gmail)ની સેવાની શરતો સાથે અથવા [[ગોપનીયતા નીતિ]] સાથે ક્યારે સંમત થતા નથી. ગૂગલ (Google) તેની ગોપનીયતા નીતિમાં એકતરફી ફેરફાર કરી શકે છે અને ગૂગલ (Google) વ્યક્તિગતના દસ્તાવેજો બનાવવા માટે તેની તમામ માહિતીથી સભર પ્રોડક્ટ લાઇનમાં ટેકનીકલી ક્રોસ રેફરન્સ કૂકીઝ કરી શકવા સક્ષમ છે. જોકે, મોટા ભાગની ઇમેલ સિસ્ટમ [[સ્પામ]]ની તપાસ માટે સર્વર તરફી સૂચિ સ્કેનીંગનો ઉપયોગ કરી શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.epic.org/privacy/gmail/faq.html
| title = Gmail Privacy Page
| access-date = 2008-06-01
| date = 2004-07-18
| publisher = Electronic Privacy Information Center
| archive-date = 2009-03-08
| archive-url = https://web.archive.org/web/20090308131552/http://epic.org/privacy/gmail/faq.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Register15Jun04&quot;&gt; {{cite web|url = http://www.theregister.co.uk/2004/06/15/gmail_spook_heaven/|title = Google's Gmail: spook heaven?|access-date = 2008-11-24|last = Rasch|first = Mark|authorlink = |year = 2004|month = June}}&lt;/ref&gt; 

ગોપનીયતા તરફદારીમાં જાહેર કરાયેલ માહિતીની પ્રાપ્તિનો અભાવ અને સહસંબંધ ધરાવતી નીતિઓ સમસ્યારૂપ હોવાનો ઉલ્લેખ કરાયો છે. ઇન્ટરનેટ સર્ચ દ્વારા માહિતીને સાથે જે તે વ્યક્તિના ઇમેલ સંદેશોમાં રહેલી માહિતીને સંયુક્ત કરવાની ક્ષમતા ગૂગલ (Google) પાસે છે. આ પ્રકારની માહિતીને કેટલો લાંબો સમય રાખી શકાય અથવા તેનો કેવી રીતે ઉપયોગ કરી શકાય તે ગૂગલ (Google) જાણતું નથી. ચિંતાની એક બાબત એ છે કે તેમાં કદાચ કાયદો લાગુ પાડતી એજન્સીઓનું હિત સમાયેલું હોય. 30થી વધુ ગોપનીયતા અને સિવિલ લિબર્ટીઝ સંસ્થાઓએ ગૂગલ (Google)ને જ્યાં સુધી આ મુદ્દો ન ઉકેલાય ત્યાં સુધી જીમેલ (Gmail) સેવા બંધ રાખવાની વિનંતી કરી છે. &lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.privacyrights.org/ar/GmailLetter.htm
| title = Thirty-One Privacy and Civil Liberties Organizations Urge Google to Suspend Gmail
| access-date = 2008-06-01
| date = 2004-04-19
| publisher = Privacy Rights Clearinghouse
| archive-date = 2009-01-30
| archive-url = https://web.archive.org/web/20090130063002/http://www.privacyrights.org/ar/GmailLetter.htm
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; 

જીમેલ (Gmail)ની ગોપનીયતા નીતિમાં નીચેના વિધાનનો સમાવેશ થાય છેઃ: &quot;ભૂંસી નાખેલા સંદેશાઓ અને એકાઉન્ટોની બાકી રહેલી નકલોને અમારા સક્રિય સર્વરો પરખી ભૂંસી નાખતા ૬૦ દિવસ સુધીનો સમય લાગે છે અને તે કદાચ અમારી ઓફલાઇન બેકઅપ સિસ્ટમમાં સચવાઇ રહી શકે છે&quot;. ગૂગલ (Google) ભારપૂર્વક જણાવે છે કે જીમેલ (Gmail) મોટે ભાગે તમામ ઉદ્યોગોમાં સમાવિષ્ટ આચરણોને વળગી રહે છે. ગૂગલ (Google) જણાવે છે કે તેઓ &quot;ઝડપથી અને વ્યવહારુ રીતે ભૂંસી નાખેલી માહિતીને દૂર કરવા વ્યાજબી પ્રયત્નો કરશે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web
| url=http://mail.google.com/mail/help/privacy.html
| title = Gmail Privacy Policy
| access-date=2008-06-01
| author=[[Google]]
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://mail.google.com/mail/help/about_privacy.html#data_retention
| title = More on Gmail and privacy
| access-date = 2008-03-02
| date=2007-01-01
| publisher = Google}}&lt;/ref&gt; 

ઇમેલ-સ્કેનીંગનો વપરાશકર્તાના ફાયદામાં ઉપયોગ કરવાના તેના કારણનો ઉલ્લખ કરીને ગૂગલ (Google) તેની પરિસ્થિતિનો બચાવ કરે છે. ગૂગલ (Google) દર્શાવે છે જીમેલ (Gmail) અત્યંત સંવેદનશીલ સંદેશાઓ જેમ ક દુઃખદ ઘટના, અણધારી આપત્તિ અથવા મૃત્યુ દર્શાવતા હોય તે પછી તરત જ જાહેરાત દર્શાવવાથી દૂર રહે છે.&lt;ref&gt;
{{cite web
| url = http://mail.google.com/mail/help/about_privacy.html#targeted_ads
| title = About Gmail: More on Gmail and privacy
| access-date = 2009-01-06
| date = 2007-01-01
| publisher = Google
| quote = &quot;Gmail's filters also block ads from running next to messages about catastrophic events or tragedies, erring on the side of not displaying an ad if the content is questionable.&quot;}}&lt;/ref&gt; 

જીમેલ (Gmail)ના ચીનમાં માનવ અધિકાર કાર્યકરોના એકાઉન્ટસને 2009ના અંતમાં વ્યવસ્થિત હૂમલામાં હેક કરવામાં આવ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Drummond|first=David|last2=SVP|last3=Development|first3=Corporate|last4=Officer|first4=Chief Legal|title=A new approach to China|url=https://googleblog.blogspot.com/2010/01/new-approach-to-china.html|access-date=2026-05-28|website=Official Google Blog|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Google Hack Attack Was Ultra Sophisticated, New Details Show {{!}} Threat Level {{!}} Wired.com|url=http://www.wired.com:80/threatlevel/2010/01/operation-aurora|newspaper=Threat Level|date=2010-01-14|access-date=2026-05-28|language=en-US|first=Kim|last=Zetter|archive-url=https://web.archive.org/web/20140321141553/http://www.wired.com/threatlevel/2010/01/operation-aurora|archive-date=2014-03-21|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; જીમેલ (Gmail) પૃથ્થકરણનો સમાવેશ કરે છે અને વપરાશકર્તાઓની ઇમેલ સૂચિ મેળવે છે, જે જીમેલ (Gmail)ને હૂમલાઓ માટે આકર્ષક લક્ષ્યાંક બનાવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=GOOG v China Highlights Security Risk Of Wiretapping Systems|url=https://www.siliconvalleywatcher.com/goog-v-china-highlights-security-risk-of-wiretapping-systems/|access-date=2026-05-28|website=GOOG v China Highlights Security Risk Of Wiretapping Systems|language=en-us}}&lt;/ref&gt; 

===તકનીકી મર્યાદાઓ ===

અમલી કરી શકાય તેવી ફાઇલો અથવા આર્કાઇવ માટે કોઇએ વાપરેલી હોય તેવા [[ફાઇલ એકસટેન્શન]] ઓળખી કાઢે તો અમલ કરી શકાય તેવી ફાઇલો અથવા આર્કાઇવ્સ સમાયેલા હોય તેને મોકલવા કે મેળવવાની મંજૂરી જીમેલ (Gmail) આપતા નથી.&lt;ref name=&quot;exe&quot;&gt; {{cite web|url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?hl=en&amp;answer=6590|title = Some file types are blocked|access-date = 2009-03-01|last = [[Google]] |authorlink = |year = 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;google1&quot;&gt;{{cite web
| url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=6590&amp;topic=1517
| title = Title Gmail: Help Center&amp;nbsp;— Can I send or receive an executable file?
| access-date = 2008-06-01
|date=2005-10-14
| quote = Gmail does not allow users to receive executable files
| publisher = Google
}}&lt;/ref&gt; 

ડિઝાઇનની રીતે જીમેલ (Gmail) દરેક વપરાશકર્તાઓના ઇમેલ ડિલીવર કરતું નથી. પીઓપી (POP) અથવા આઇમેપ (IMAP) એક્સેસ મારફતે ડાઉલોડીંગ કરતી વખતે જો ગ્રાહક પાસે કોપી હોય તો વપરાશકર્તાઓએ તેમને પોતાને મોકલેલા સંદેશાઓની ડિલીવરી કરવામાં જીમેલ (Gmail) નિષ્ફળ જાય છે.&lt;ref&gt;
{{cite web
| url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?hl=en&amp;answer=13291
| title = Some mail was not downloaded
| access-date = 2009-01-15
| author = 
| last = 
| first = 
| authorlink = 
| coauthors = 
| date = 
| year = 
| month = 
| work = Gmail Help
| publisher = Google
| location =
| pages = 
| doi = 
| archiveurl = 
| archive-date = 
| quote = [...] Gmail doesn't download copies of messages sent from within your client, or messages already available in your client.
}}
&lt;/ref&gt; 
વપરાશકર્તાઓએ મેઇલીંગ યાદીમાં મોકલેલા અને જેને તેઓ [[મેઇલીંગ યાદી]] દ્વારા પરત મેળવવાની આશા રાખી શકે છે તેને પણ તે વપરાશકર્તાના ઇનબોક્સમાં (કોઇપણ એક્સેસ ઇન્ટરફેસ દ્વારા) ડિલીવર કરતું નથી.&lt;ref&gt;[http://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=6588&amp;amp;topic=1564 સંદેશો મેલીંગ યાદીમાં મોકલી અપાયો છે, તે મારા ઇનબોક્સમાં દેખાતો નથી - સહાય કેન્દ્ર] &lt;/ref&gt; 

જીમેલ (Gmail) ફક્ત વાતચીત ([[વિચાર]]) દ્વારા જ ઇમેલને અલગ કરે છે, જે કદાચ મોટી વાતચીત માટે મુશ્કેલી બની શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો વપરાશકર્તા લોકોના મોટા સમૂહને પ્રશ્ન મોકલે તો, એક જ વાતચીતમાં સંગ્રહીત કરેલી પ્રતિક્રિયાઓને અલગ પાડવી અશક્ય છે. સમગ્ર વાતચીત હાંસલ કર્યા વિના જે તે વપરાશકર્તા માટે પ્રતિક્રિયા શોધવાનો કોઇ માર્ગ નથી. વ્યક્તિગતના ઇમેલ ભૂંસી નાખવા શક્ય છે, ત્યારે મોટા ભાગની કામગીરી જેમ કે આર્કાઇવીંગ અન લેબલીંગ જ સમગ્ર વાતચીતમાં લાગુ પાડી શકાય છે. વાતચીતોને અલગ કે એકઠી ન કરી શકાય.&lt;ref name=&quot;Threading&quot;&gt;{{cite web|url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?hl=en&amp;answer=7189|title = Improper message threading|access-date = 2009-04-19|last = [[Google]]|authorlink = |year = 2008|archive-date = 2009-07-01|archive-url = https://web.archive.org/web/20090701120450/http://mail.google.com/support/bin/answer.py?hl=en&amp;answer=7189|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; 

===આઉટેજીસ (થોડા સમય માટે કામગીરી બંધ કરવી તે)===

વિવિધ પ્રસંગોએ જીમેલ (Gmail) ઉપલબ્ધ હોતું નથી. 24 ફેબ્રુઆરી 2009ના રોજ જીમેલ (Gmail)ની સેવા બે કલાક અને 30 મિનીટ સુધી ઓફલાઇન રહી હતી, જેણે કરોડો વપરાશકર્તાઓને તેમના એકાઉન્ટસમાં એક્સેસ કરતા રોક્યા હતા. જે લોકો જીમેલ (Gmail) પર ધંધાકીય હેતુ માટે સંપૂર્ણપણે નિર્ભર રહે છે તેમણે આ આઉટેજીસ વિશે ફરિયાદ કરી હતી.&lt;ref&gt;[http://venturebeat.com/2009/02/24/where-were-you-during-the-great-gmail-outage-of-february-2009/ ફેબ્રુઆરી 2009ના મોટા જીમેલ (Gmail) આઉટેજ દરમિયાન તમે ક્યાં હતા ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110106045551/http://venturebeat.com/2009/02/24/where-were-you-during-the-great-gmail-outage-of-february-2009/ |date=2011-01-06 }} [http://venturebeat.com/2009/02/24/where-were-you-during-the-great-gmail-outage-of-february-2009/ » વેન્ચરબીટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110106045551/http://venturebeat.com/2009/02/24/where-were-you-during-the-great-gmail-outage-of-february-2009/ |date=2011-01-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://venturebeat.com/2008/08/11/gmail-fails-that-google-gears-integration-cant-come-soon-enough/ |title=ધી જીફેલ વ્હેલ: જીમેલ (Gmail)નું ગૂગલ (Google) ગિયર્સ સંક્લન પૂરતી રીતે તરત આવી શકે નહી » વેન્ચરબીટ |access-date=2010-03-17 |archive-date=2009-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090614053010/http://venturebeat.com/2008/08/11/gmail-fails-that-google-gears-integration-cant-come-soon-enough/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અન્ય એક આઉટેજ 1 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ થયો હતો. આ મુશ્કેલીનો વપરાશકર્તાઓ દ્વારા [[ટ્વીટર (Twitter)]] પર બહોળા પ્રમાણમાં અહેવાલ આપવામાં આવ્યો હતો અને ગૂગલે (Google) સમર્થન આપતા જણાવ્યં હતું કે આ મુશ્કેલી &quot;વપરાશકર્તાઓના મોટા વર્ગને&quot; સ્પર્શે છે અને આ પરિસ્થિતિ બાબતે બપોરના 1.53.00 [[પીડીટી (PDT)]] સુધીમાં અપડેટ આપવાનું વચન આપ્યું હતું, જેમાં તેઓ મુશ્કેલીને ક્યા અંદાજિત સમયે ફિક્સ કરવાની આશા રાખે છે તેનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mail.google.com/support/ |title=Gmail Help |publisher=Mail.google.com |date= |access-date=2009-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.informationweek.com/news/internet/google/showArticle.jhtml?articleID=219500837 ફરીથી પ્રહાર કરવામાં જીમેલ (Gmail) નિષ્ફળ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223090019/http://www.informationweek.com/news/internet/google/showArticle.jhtml?articleID=219500837 |date=2010-02-23 }} 2009-09-01&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.cnet.com/8301-30685_3-10323306-264.html |title=આઉટેજને દ્વારા જીમેલ (Gmail)ના વપરાશકર્તાઓ હેરાન થઇ રહ્યા છે |access-date=2010-03-17 |archive-date=2013-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130908213604/http://news.cnet.com/8301-30685_3-10323306-264.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; બપોરના 1.02 પીડીટી (PDT)એ કરેલા અપડેટ દર્શાવે છે કે મુશ્કેલીની હજુ પણ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે અને બપોરના 2.16.00 પીડીટી (PDT)એ અઅન્ય અપડેટ હાથ ધરવાનું વચન આપ્યું હતું. સત્તાવાર જીમેલ (Gmail) બ્લોગ પોસ્ટના અનુસાર, [[આઇમેપ (IMAP)]] અને [[પીઓપી (POP)3]] એક્સેસમાં કોઇ અસર થઇ ન હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Besbris |first=David |url=http://gmailblog.blogspot.com/2009/09/todays-gmail-problems.html |title=Official Gmail Blog: Today's Gmail problems |publisher=Google |work=Official Gmail Blog |date=2009-09-01 |access-date=2009-09-02}}&lt;/ref&gt; તે દિવસના પછીના ભાગમાં, ગૂગલ (Google)ના વાઇસ પ્રેસીડંટ બેન ટ્રેયનોરે સમજાવ્યું હતું કે આ મુશ્કેલી જે અંતે આશરે 100 મિનીટના આઉટેજમાં પરિણમી હતી તે પાછળનું કારણ ઓવરલોડેડ રાઉટર્સ હતા, જે રોજિંદી સંરચના ફેરફારને કારણે થયા હતા અને તેણે ધારણઆ કરતા વધારે રાઉટર લોડ કર્યા હતા. ટ્રેયનોરે લખ્યું હતું કે, &quot;જીમેલ (Gmail) તમામ વપરાશકર્તાઓ માટે 99.9 ટકાથી વધુ સમય માટે ઉપલબ્ધ રહે છે અને અમે આજના જેવી બનેલી ઘટનાને ભાગ્યે જ બનતી ઘટના તરીકે યાદ રાખવા વચનબદ્ધ છીએ.&quot; &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wired.com/epicenter/2009/09/google-explains-why-you-didnt-have-gmail/ |title=Google Explains Why You Didn’t Have Gmail &amp;#124; Epicenter |publisher=Wired.com |date=2009-01-04 |access-date=2009-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090905163527/http://www.wired.com/epicenter/2009/09/google-explains-why-you-didnt-have-gmail |archive-date=2009-09-05 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Treynor |first=Ben |url=http://gmailblog.blogspot.com/2009/09/more-on-todays-gmail-issue.html |title=Official Gmail Blog: More on today's Gmail issue |publisher=Google |work=Official Gmail Blog |date=2009-09-01 |access-date=2009-09-02}}&lt;/ref&gt;

2009માં, ગૂગલે (Google) તેના સમગ્ર નેટવર્કમાં સતત આઉટેજીસનો અનુભવ કર્યો હતો અને વપરાશકર્તાઓને તેમના એકાઉન્ટ, કેલેન્ડર્સ અને વર્ચ્યુઅલ ફાઇલોમાં પ્રવેશતા અટકાવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;PCWorld24Sep09&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.pcworld.com/businesscenter/article/172614/google_outages_damage_cloud_credibility.html|title=Google Outages Damage Cloud Credibility|date=2009-09-24|access-date=2009-09-25|archive-date=2009-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090926040619/http://www.pcworld.com/businesscenter/article/172614/google_outages_damage_cloud_credibility.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

મહત્વના આઉટેજ થયા હતા તેવી તારીખોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:&lt;ref name=&quot;PCWorld24Sep09&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 
*24 સપ્ટેમ્બર, 2009: જીમેલ (Gmail) આઉટેજ
*1 સપ્ટેમ્બર, 2009: જીમેલ (Gmail) આઉટેજ
*14 મે, 2009: ગૂગલ (Google) નેટવર્ક આઉટેજ
*9 માર્ચ, 2009: જીમેલ (Gmail) આઉટેજ
*7 ઓગસ્ટ, 2008: જીમેલ (Gmail) અને ગૂગલ એપ્સ (Google Apps) આઉટેજ

===24 કલાક લોકડાઉન્સ===
{{Unreferenced section|date=January 2010}}
જેને ગૂગલ (Google) &quot;શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ&quot; કહે છે તેવું એલ્ગોરિધમ શોધી કાઢે તો એકાઉન્ટ 24 કલાક (શક્યત: ઓછું) માટે આપોઆપ જ લોક ડાઉન થઇ શકે છે. ક્યા કારણોસર એકાઉન્ટ લોક ડાઉન થઇ ગયું છે તે વપરાશકર્તાને કહેવામાં આવતું નથી, પરંતુ શક્ય મુશ્કેલીઓની આપેલી યાદીમાંથી વપરાશકર્તાઓ ધારવાનું રહે છે (જો યાદીમાં કારણો સમાન હોય તો). આપોઆપ 24 કલાક લોકડાઉન માટે શક્ય કારણોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

* &quot;તમારા જીમેલ (Gmail) એકાઉન્ટમાં એક કરતા વધુ મેઇલ ખોલ્યા હોય&quot;
* &quot;બ્રાઉઝર સંબંધિત મુદ્દાઓ. એ યાદ રાખો કે જો તમે તમારા ઇનબોક્સમાં એક્સેસ કરતી વેળાના પ્રયત્નોમાં તમારા બ્રાઉઝરને સતત રિલોડીંગ કરતા જુઓ તો તેને શક્યતઃ બ્રાઉઝરનો મુદ્દો કહી શકાય અને તે સમયે તમારા બ્રાઉઝરના કેચ અને કૂકઝને ક્લિયર કરવા જૂરૂરી બની જાય છે.&quot;
* &quot;ટૂંકા ગાળામાં મોટી સંખ્યામાં (પીઓપી (POP) મારફતે) મેઇલને મેળવતા, ભૂંસતા અથવા પોપીંગ આઉટ કરતા&quot; (જીમેલ (Gmail) પાસે પણ આ પ્રકારની સુવિધા હોવા છતા)
* &quot;ડિલીવર નહી થયેલા મોટી સખ્યામાં સંદેશાઓ મોકલવા (સંદેશાઓ જે બાઉન્સબેક થાય છે)&quot; (સ્પામ, શક્યતઃ [[કીલોગ્ડ]] નામ અને પાસવર્ડનો ઉપયોગ કરતા)
* &quot;થર્ડ પાર્ટી ફાઇલ શેરીંગનો ઉપયોગ કરતા અથવા સોફ્ટવેર સ્ટોર કરતા અથવા જે તે સોફ્ટવેર કે જે આપોઆપ જ તમારા એકાઉન્ટમાં લોગ થઇ જાય છે અને જેને જીમેલ (Gmail)નો ટેકો હોતો નથી&quot;

===ના વતી===
જુલાઇ 2009 પહેલા જીમેલ (Gmail) ઇન્ટરફેસ દ્વારા મોકલવામાં આવેલા ઇમેલમાં કસ્ટમ ઇમેલ એડ્રેસ જેમ કે &quot;ફ્રોમ&quot; તરીકે મોકલવામાં આવ્યો છતાંયે તેમાં &quot;સેન્ડર&quot; તરીકે Gmail.com એડ્રેસનો સમાવેશ થતો હતો. ઉદાહરણ તરીકે બહારા &quot;ફ્રોમ&quot; એડ્રેસમાંથી જીમેલ (Gmail)નો ઉપયોગ કરીને મોકલવામાં આવેલા ઇમેલને user@OtherDomainEmailAddress.com (માઇક્રસોફ્ટ આઉટલૂકના સંસ્કરણો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાયેલ ડિસ્પ્લે) ના વતી ''From user@gmail.com તરીકે [[ઇમેલ ક્લાયંટ]]'' વપરાશકર્તા તરીકે મેળવતા ડિસ્પ્લે કરી શકાય. જીમેલ (Gmail) એડ્રેસને જાહેર કરતા, ગૂગલે (Google) એવો દાવો કર્યો હતો કે તેનાથી &quot;મેલને સ્પામ તરીકે માર્ક થતા રોકવામાં સહાય મળશે&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mail.google.com/support/bin/answer.py?hl=en&amp;answer=22370 |title=Adding a custom 'From' address&amp;nbsp;— Gmail Help |publisher=Mail.google.com |date= |access-date=2009-07-31}}&lt;/ref&gt; જીમેલ (Gmail)ના અસંખ્ય ગ્રાહકોએ એવી ફરિયાદ કરી હતી કે ઉપરોક્ત પ્રમાણે લાગુ પાડવાથી ગોપનીયતાની ચિંતા અને વ્યાવસાયિકરણને લગતી ચિંતા ઉધબવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Manjoo |first=Farhad |url=http://gadgetwise.blogs.nytimes.com/2009/05/04/maintaining-a-true-universal-inbox-on-gmail-remains-elusive/ |title=Maintaining A True Universal Inbox on Gmail Remains Elusive&amp;nbsp;— Gadgetwise Blog&amp;nbsp;— NYTimes.com |publisher=Gadgetwise.blogs.nytimes.com |date=2009-05-04 |access-date=2009-07-31}}&lt;/ref&gt; 

30 જુલાઇ 2009ના રોજ જીમેલ (Gmail) આ સમસ્યાને હલ કરવા અપડેટની જાહેરાત કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.google.com/support/forum/p/gmail/thread?tid=649d9103208e5aab&amp;hl=en |title=Update: New way to &quot;send mail as&quot; without &quot;on behalf of&quot; - Gmail Help |publisher=Google.com |date= |access-date=2009-07-31 |archive-date=2009-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090813073432/http://www.google.com/support/forum/p/gmail/thread?tid=649d9103208e5aab&amp;hl=en |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અપડેટ કરાયેલ ''કસ્ટમ 'From:''' સુવિધા વપરાશકર્તાઓને જીમેલ (Gmail) (જે જીમેલ (Gmail) એડ્રેસને &quot;સેન્ડર&quot; તરીકે ઉમેરો કરવાનું સતત રાખશે)ને બદલે કસ્ટમ એસએમટીપી (SMTP) સર્વરનો ઉપયોગ કરીને જીમેલ (Gmail)માંથી સંદેશાઓ મોકલવાની મંજૂરી આપે છે.&lt;ref name=&quot;CustomFrom&quot;&gt; {{cite web|url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?hl=en&amp;answer=22370|title = Adding a custom 'From' address|access-date = 2009-07-30|last = Google|authorlink = |year = 2009|month = July}}&lt;/ref&gt;''' '' 

===એકાઉન્ટને બિનકાર્યરત બનાવતા===

ગૂગલ (Google)ની સેવાની શરતો તેને ગ્રાહકોના એકાઉન્ટ અગાઉથી ચેતવણી આપ્યા વિના કોઇ પણ સમયે બિનકાર્યરત કરવાની છૂટ આપે છે. જો ભૂલથી એકાઉન્ટ બિનકાર્યરત થઇ ગયું હોય તો તેની ફરિયાદ કરવા માટે ગૂગલ (Google) વપરાશકર્તાઓ માટે પેઇજ પૂરું પાડે છે, પરંતુ કેટલાક વપરાશકર્તાઓ તેમનુ એકાઉન્ટ પર મેળવી શકે છે, જ્યારે અન્યો માટે તે કેટલીક વાર પ્રતિક્રિયા દર્શાવતું નથી અને વપરાશકર્તાઓને પોતાનું એકાઉન્ટ પરત મેળવવાનો અન્ય કોઇ માર્ગ રહેતો નથી. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://lemon.soju.co.uk/2009/11/16/gmail-account-disabled-by-google-no-response-to-support-requests/ |title=Gmail account disabled by Google – no response to support requests |publisher= |date= |access-date=2009-11-21 |archive-date=2009-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091126014822/http://lemon.soju.co.uk/2009/11/16/gmail-account-disabled-by-google-no-response-to-support-requests/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blog.mibbit.com/?p=8 |title=Google account disabled without reason for 6 days and counting |publisher= |date= |access-date=2008-11-5 |archive-date=2008-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081108033350/http://blog.mibbit.com/?p=8 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.searchenginejournal.com/open-letter-to-google-why-have-you-taken-away-my-google-gmail-accounts/7873/ |title=Open Letter to Google : Why Have You Taken Away my Google &amp; GMail Accounts? |publisher= |date= |access-date=2008-11-31}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://googlesystem.blogspot.com/2007/04/batch-of-gmail-accounts-accidentally.html |title=A Batch of Gmail Accounts, Accidentally Disabled |publisher= |date= |access-date=2007-4-9}}&lt;/ref&gt;

==સત્કાર==
===પુરસ્કારો===
''[[પીસી વર્લ્ડ]]&lt;nowiki/&gt;ની &quot;2005ની 100 શ્રેષ્ઠ પેદાશો&quot;માં મોઝીલ્લા ફાયરફોક્સ (Mozilla Firefox) બાદ જીમેલ (Gmail) બીજા ક્રમે રહ્યું હતું.  '' ''જીમેલે(Gmail) બટમલાઇન ડિઝાઇન એવોર્ડઝ 2005માં 'હોનરેબલ મેન્શન' પણ જીત્યો હતો.&lt;ref&gt;[http://www.pcworld.com/reviews/article/0,aid,120763,pg,12,00.asp PCWorld.com - 2005ની 100 શ્રેષ્ઠ પેદાશો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517002308/http://www.pcworld.com/reviews/article/0%2Caid%2C120763%2Cpg%2C12%2C00.asp |date=2008-05-17 }}, સુધારો 14 મે 2006&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bottomlinedesignawards.com/gmail.html બોટમ લાઇન ડિઝાઇન એવોર્ડ્ઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070330005708/http://www.bottomlinedesignawards.com/gmail.html |date=2007-03-30 }} માનનીય દર્શાવે છે સુધારો 21 ફેબ્રુઆરી 2008.&lt;/ref&gt;  '' 

જીમેલે (Gmail) આપેલી ઉદાર સ્પેસ ક્વોટા અને વિશિષ્ટ સંગઠન માટે વપરાશકર્તાઓ તરફથી અસંખ્ય તરફેણયુક્ત સમીક્ષાઓ પ્રાપ્ત કરી છે.&lt;ref&gt;[http://mail.google.com/mail/help/reviews.html જીમેલ (Gmail) વિશે - મંતવ્યો], 14 મે 2006ના રોજ સુધારો &lt;/ref&gt; 

==ટ્રેડમાર્ક તકરાર==

===જર્મની===
4 જુલાઇ 2005ના રોજ ગૂગલે જાહેરાત કરી હતી કે ''જીમેલ (Gmail) ડ્યૂશલેન્ડ'' ને ''ગૂગલ મેલ (Google Mail)'' તરીકે રિબ્રાન્ડ કરાશે.{{Citation needed|date=July 2009}} તે મુદ્દાથી આગળ જતા [[આઇપી એડ્રેસ]] સંબંધિત મૂલાકાતીઓ [[જર્મની]]ના હોવાનું માનવામાં આવે છે, જેમને [[googlemail.com]] તરફ ધકેલવામાં આવશે, જ્યાં તેઓ નવું ડોમેન ધરાવતું [[ઇમેલ એડ્રેસ]] પ્રાપ્ત કરી શકે છે.{{Citation needed|date=July 2009}} જેને &lt;tt&gt;gmail.com&lt;/tt&gt; એડ્રેસ જોઇતું હોય તેવા કોઇ પણ જર્મન વપરાશકર્તાએ [[પ્રોક્સી]] મારફતે એકાઉન્ટ માટે સાઇન અપ કરવું જ પડશે. જેઓ પહેલેથી નોંધાયેલ છે તેવા જર્મન વપરાશકર્તાઓને તેમના જૂના એડ્રેસ રાખવાની મંજૂરી અપાઇ હતી.{{Citation needed|date=July 2009}} જોક &lt;tt&gt;User@gmail.com&lt;/tt&gt;ને મોકલેલા ઇમેલ્સ સાચા પ્રાપ્તિકર્તા પાસે પહોંચશે. 

જર્મન નામનો મુદ્દો ગૂગલ (Google) અને ડેનિયલ ગિયર્સ વચ્ચેની ટ્રેડમાર્ક તકરારને કારણે છે. ડેનિયલ ગિયર્સ &quot;જી-મેલ (G-mail)&quot; નામની કંપનીની માલિકી ધરાવે છે, જે સેન્ડર્સમાંથી ઇમેલની પ્રિન્ટ કાઢવાની સેવા પૂરી પાડે છે અને ધારેલા પ્રાપ્તિકર્તા પાસે પોસ્ટલ મે મેલ દ્વારા પ્રિન્ટ આઉટ મોકલે છે. 30 જાન્યુઆરી 2007ના રોજ, ઇયુની [[આંતરિક બજારમાં એકરૂપતા માટેની ઓફિસે]] ગિયર્સની તરફેણમાં ચૂકાદો આપ્યો હતો.&lt;ref&gt;
{{cite web
|url=http://arstechnica.com/news.ars/post/20070131-8741.html
|title=Google can't use &quot;Gmail&quot; name in Europe
|publisher=arstechnica.com
|access-date=2008-03-12
|last=Anderson
|first=Nate
}}
&lt;/ref&gt; 

ગૂગલે જીમેલ (Gmail) પેપરમાં 2007માં એપ્રિલ ફૂલના દિવસે સમાન સેવાની બનાવટી &quot;ઓફરીંગ&quot; કરી હતી.&lt;ref name=&quot;Paper&quot;&gt; {{cite web|url = http://mail.google.com/mail/help/paper/more.html|title = Introducing Gmail Paper|access-date = 2008-11-23|last = [[Google]]|authorlink = |year = 2008}}&lt;/ref&gt; 

===પોલેન્ડ===
ફેબ્રુઆરી 2007માં ગૂગલે (Google) &lt;tt&gt;gmail.pl&lt;/tt&gt;ના માલિકો વિરુદ્ધ કાનૂની પગલાંઓ શરૂ કર્યા હતા, જે એક કવિઓનું જૂથ હતું, જે પૂર્ણ રીતે ''Grupa Młodych Artystów i Literatów'' તરીકે જાણીતુ હતું અને જીમેલ (Gmail)નું સંક્ષિપ્ત કર્યું હતુ (સહજ રીતે, &quot;યુવાન કલાકારો અને લેખકોનું જૂથ&quot;).&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://searchengineland.com/070219-091511.php
|title=Google Sues Group Of Polish Poets Over Gmail.pl Name
|publisher=searchengineland.com
|access-date=2009-02-10
|last=Schwartz
|first=Barry
|archive-date=2008-09-27
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080927034806/http://searchengineland.com/070219-091511.php
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; 

===રશીયન ફડરેશન ===
[[રશીયન]] વિના મૂલ્યેની વેબમેલ સેવા જે &lt;tt&gt;gmail.ru&lt;/tt&gt; નામે ઓળખાતી હતી, તે &quot;Gmail&quot; રશીયન ફેડરેશનમાં ટ્રેડમાર્કની માલિકી ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.gmail.ru/docs/svid/
| archive-url = https://web.archive.org/web/20080212032634/http://www.gmail.ru/docs/svid/
| archive-date = 2008-02-12
| title = Зарегистрированный Товарный Знак
| access-date = 2008-06-01
| url-status = live
}}&lt;/ref&gt; 

&lt;tt&gt;gmail.ru&lt;/tt&gt; ડોમેન નામ 27 જાન્યુઆરી 2003થી પડ્યું હતું. &lt;ref&gt;{{cite web
| url =https://www.nic.ru/whois/?query=gmail.ru
|title = NIC.ru and RIPN WHOIS Server}}
&lt;/ref&gt; 

===યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ===
[[File:Google Mail Beta logo.png|thumb|ગૂગલ મેલ (Google Mail) લોગો |link=Special:FilePath/Google_Mail_Beta_logo.png]]

19 ઓક્ટોબર 2005ના રોજ ગૂગલે (Google) સ્વૈચ્છિક રીતે જીમેલ (Gmail)ના [[યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ]] સંસ્કરણનું ''ગૂગલ મેલ (Google Mail)'' માં રૂપાંતર કર્યું હતું, કારણ કે યુકેની કંપની ઇન્ડિપેન્ડન્ટ ઇન્ટરનેશનલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રિસર્ચ કંપની સાથે તકરાર થઇ હતી.&lt;ref&gt;[http://mail.google.com/mail/help/intl/en-GB/googlemail.html યુકેમાં ગૂગલ મેલ (Google Mail)], સુધારો 14 મે 2006&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4354954.stm | title=Google drops Gmail address in UK | publisher=BBC News | date=2005-10-19 | access-date=2008-04-18 }}&lt;/ref&gt; 

જે વપરાશકર્તાઓએ ગૂગલ (Google) મેલ અપનાવતા પહેલા નોંધણી કરાવી હતી તેઓ તેનું જીમેલ (Gmail) એડ્રેસ રાખી શકતા હતા, જોકે જીમેલ (Gmail) લોગોના સ્થાને ''ગૂગલ મેલ (Google Mail)'' નો લોગો બદલાવવામાં આવ્યો હતો. નામ બદલાયા બાદ જે વપરાશકર્તાઓએ સાઇન અપ કર્યું હતું તેઓ &lt;tt&gt;googlemail.com&lt;/tt&gt; એડ્રેસ મેળવે છે, જોકે તેનાથી વિરુદ્ધ મોકલાવેલો મેલ હજુ પણ સમાન સ્થળે મોકલવામાં આવે છે. 

સપ્ટેમ્બર 2009માં ગૂગલે (Google) યુકેના એકાઉન્ટોના બ્રાન્ડીંગને ટ્રેડમાર્ક તકરારના ઠરાવને પગલે ફરી જીમેલ (Gmail)માં બદલાવવાના શરૂ કરી દીધા હતા.&lt;ref&gt;[http://blogs.ft.com/techblog/2009/09/the-curious-case-of-the-uks-missing-gmail FT.com]/&lt;/ref&gt; 

===યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ===
&quot;જીમેલ (Gmail)&quot; માટેનો ટ્રેડમાર્ક સૌપ્રથમ 28 જાન્યુઆરી 1999માં મિલો ક્રિપ્સ નામવાળા વ્યક્તિ દ્વારા [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]માં ફાઇલ કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;[http://www.trademarkia.com/trademark-details.aspx?tid=75629087 Trademarkia.com]{{Dead link|date=જૂન 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; જોકે, યુ.એસ. ટ્રેડમાર્ક ઓફિસની પૂછપરછોમાં નિષ્ફળ જતા આ માર્કને 31 જુલાઇ 2000માં છોડી દેવામાં આવ્યું હતું. ગૂગલ, આયએનસી (Google, Inc.) 4 એપ્રિલ 2004માં ફરી આ માર્ક માટે ફાઇલ કર્યું હતું અને તેને 11 ડિસેમ્બર 2007ના રોજ ફેડરલ યુ.એસ. ટ્રેડમાર્કની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[http://www.trademarkia.com/trademark-details.aspx?tid=78398233 Trademarkia.com]{{Dead link|date=જૂન 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ત્યારથી, ગૂગલ (Google)ના જીમેલ (Gmail) માર્કના ટ્રેડમાર્ક અધિકારને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પડકારવામાં આવ્યો નથી. 

==સ્પર્ધા==
{{See also|Comparison of webmail providers}}

જીમેલ (Gmail)ની પ્રારંભિક પ્રગતિ અને રજૂઆત બાદ પ્રવર્તમાન અસંખ્ય વેબ મેલ સેવાઓએ ઝડપથી તેમની સ્ટોરેજ ક્ષમતામાં વધારો કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web | author = Glauser, Stephen | title = Should you switch to Gmail? | url = http://blog.tooreal.net/articles/gmail/ | publisher = Too Real | access-date = 2008-06-01 | archive-date = 2008-07-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080705110634/http://blog.tooreal.net/articles/gmail/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 

ઉદાહરણ તરીકે, [[હોટમેલે (Hotmail)]] વપરાશકર્તાઓ માટેની સ્પેસ 2 એમબીથી વધારીને 25 એમબી કર્યા બાદના 30 દિવસો પછી 250 એમબી અને હોટમેલ પ્લસ એકાઉન્ટસ માટે 2 જીબીની કરી હતી. [[યાહૂ! મેલ (Yahoo! Mail)]] તેની ક્ષમતા 4 એમબીથી વધારીને 100 એમબીની અને યાહૂ! મેલ (Yahoo! Mail) પ્લસ એકાઉન્ટસ માટેની ક્ષમતા 2 જીબી સુધીની કરી હતી. યાહૂ! મેલ (Yahoo! Mail) સ્ટોરેજ ત્યાર બાદ વધીને 250 એમબીનું થયુ હતું અને 2005ના એપ્રિલના અંતમાં 1 જીબી સુધીની થઇ હતી. યાહૂ! મેલ (Yahoo! Mail) એવી જાહેરાત કરી હતી કે તે માર્ચ 2007માં તેના તમામ વપરાશકર્તાઓને &quot;અમર્યાદિત&quot; સ્ટોરેજ પૂરું પાડશે અને મે 2007માં તેનો પ્રારંભ કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Mills |first=Elinor |url=http://news.cnet.com/2100-1038_3-6171111.html |title=Yahoo Mail to offer unlimited storage &amp;#124; CNET News.com |publisher=News.cnet.com |date= |access-date=2009-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110616040622/http://news.cnet.com/2100-1038_3-6171111.html |archive-date=2011-06-16 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

આ તમામ પ્રવૃત્તિ પ્રવર્તમાન ગ્રાહકોને જીમેલ (Gmail)માં જતા રોકવા તરીકે અને વેબ મેઇલ સેવાઓમાં નવા જાગેલા જાહેર હિતોનો ઉપયોગ કરવા જોવામાં આવી હતી. ઝડપી લેવાની ઇચ્છા ખાસ કરીને એમએસએનના હોટમેલમાં જોવામાં આવી હતી, જેણે તેના ઇમેલની સ્ટોરેજ ક્ષમતા 250 એમબીથી વધારીને ન્યુ વિન્ડો લાઇવ હોટમેલ કે જેમાં 5 જીબી સુધીનો સમાવેશ થાય છે ત્યાં સુધી વિસ્તારી હતી. નવેમ્બર 2006ના રોજ એમએસએન હોટમેલે (Hotmail) તેના તમામ એકાઉન્ટને 1 જીબીના સ્ટોરેજ સુધી અપગ્રેડ કર્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mailcall.spaces.live.com/blog/cns!CC9301187A51FE33!13754.entry |title=1 જીબી (GB) હોટમેલ (Hotmail) મેલબોક્સીસ |access-date=2010-03-17 |archive-date=2010-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101103062913/http://mailcall.spaces.live.com/blog/cns!CC9301187A51FE33!13754.entry |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

જૂન 2005માં એઓએલે ( AOL) તમામ [[એઆઇએમ (AIM)]] સ્ક્રીન્સને તેમના પોતાના 2 જીબી સુધીની સ્ટોરેજ ક્ષમતા સાથેના ઇમેલ એકાઉન્ટસ પૂરા પાડવાનો પ્રારંભ કર્યો હતો. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.networkworld.com/net.worker/news/2005/060705-aol.html|title=AOL launches free Web mail service|date=2005-06-07|last=Saalfield|first=Peter|publisher=NetworkWorld|access-date=2009-07-13|archive-date=2009-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090419161826/http://www.networkworld.com/net.worker/news/2005/060705-aol.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

જીમેલ (Gmail) દરેક જીમેલ (Gmail) એકાઉન્ટમાં નિષ્ક્રિય રીતે રહે છે, જે છ મહિના સુધી કાર્યરત હોતી નથી. વધુ ત્રણ મહિના બાદ, અલબત્ત કુલ નવ મહિનાની નિષ્ક્રિયતા બાદ સિસ્ટમ આ પ્રકારના એકાઉન્ટસને ભૂંસી નાખે છે.&lt;ref name=&quot;Time&quot;&gt; {{cite web|url = http://mail.google.com/support/bin/answer.py?answer=6832&amp;topic=12782|title = Dormant addresses|access-date = 2008-11-23|last = Google|authorlink = |year = 2008}}&lt;/ref&gt; અન્ય વેબમેલ સેવાઓ એકાઉન્ટને નિષ્ક્રીય બનાવવા માટે વિવિધ, ઘણી વાર ઓછો સમય લે છે. Yahoo! Mail ચાર મહિના બાદ નિષ્ક્રિય એકાઉન્ટોને બિનકાર્યરત કરી નાખે છે, જ્યારે હોટમેલ જીમેલ (Gmail)ની જેમ નવ મહિના લે છે.&lt;ref name=&quot;YahooMail&quot;&gt; {{cite web|url = http://help.yahoo.com/l/us/yahoo/mail/original/account/account-04.html;_ylt=AoUq1QRsesxKcYlUimG3plq51CN4|title = Do you close accounts due to inactivity?|access-date = 2009-04-26|last = [[Yahoo!]]|authorlink = |year = 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MSNHotmail&quot;&gt; {{cite web|url = http://help.live.com/Help.aspx?market=en-US&amp;project=MailClassic&amp;querytype=topic&amp;query=WL_Mail_CONC_AboutMail.htm|title = About your e-mail service|access-date = 2009-04-26|last = [[Microsoft]]|authorlink = |year = undated}}&lt;/ref&gt; 

વધી રહેલી સ્ટોરેજ ક્ષમતાઓ જીમેલ (Gmail)ની રજૂઆતને અનુસરે છે, ત્યારે યાહૂ! મેલ (Yahoo! Mail) અને હોટમેલે પણ તેમના ઇમેલ ઇન્ટરફેસનું વિસ્તરણ કર્યું હતું. 2005 દરમિયાન યાહૂ! મેલ (Yahoo! Mail) અને હોટમેલનું કદ જીમેલ (Gmail)ના 10 એમબીના બીડાણ કદ સાથે મળતું આવતું હતું. પરંતુ જીમેલ (Gmail)ના પ્રવેશને પગલે, યાહૂ! એ યાહૂ! મેલ (Yahoo! Mail) બિટા સર્વિસનો અને માઇક્રોસોફ્ટે વિન્ડોઝ લાઇવ હોટમેલનો પ્રારંભ કર્યો હતો, બન્નેમાં [[એજેક્સ (Ajax)]] ઇન્ટરફેસીસનો સમાવેશ થાય છે. ગૂગલે (Google) મે 2007&lt;ref&gt;[http://googlesystem.blogspot.com/2007/05/gmail-doubles-maximum-attachment-size.html જીમેલ (Gmail) વધુમાં વધુ જોડાણોનું કદ 20 એમબી સુધી બમણું કરે છે]&lt;/ref&gt;માં તેની વધુમાં વધુ બીડાણ કદને 20 એમબી સુધી અને જૂન 2009માં 25 એમબી સુધી વધાર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://googlesystem.blogspot.com/2009/06/gmail-increases-maximum-attachment-size.html | title=Gmail Increases Maximum Attachment Size to 25 MB | publisher=Google | access-date=2009-06-07}}&lt;/ref&gt; 

==વધુ જુઓ==
{{sisterlinks|Gmail}}
* [http://bang-anuh.blogspot.com/2009/10/gmail-drive-online-harddisk.html જીમેલ (Gmail) ડ્રાઇવ-ઓનલાઇન હાર્ડડિસ્ક]
* [[વેબમેલ પ્રોવાઇડર્સની તુલના ]]
* [[જીમેલ (Gmail) ઇન્ટરફેસ ]]
* [[જીમેલ (Gmail)નો ઇતિહાસ ]]
* [[લાવાબીટ]]
* [[ગૂગલ (Google) સર્વિસીઝ અને ટૂલ્સની યાદી ]]
* [[જીમેલ (Gmail) મોબાઇલ]]

===થર્ડ પાર્ટી સોફ્ટવેર ===
* [[જીમેલ (Gmail) બ્રાઉઝર]] - [[મેક ઓએસ (Mac OS) એક્સ]] 10.4 અને 10.5 માટે જીમેલ (Gmail), માટે [[ચોક્કસ સાઇટ આધારિત બ્રાઉઝર]].&lt;ref name=&quot;GMailBrowser&quot;&gt;{{cite web|url = http://willmore.eu/software/gmailbrowser/|title = Gmail Browser|access-date = 2009-12-03|last = willmore.eu|authorlink = |year = undated|archive-date = 2009-09-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20090918151901/http://willmore.eu/software/gmailbrowser/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; 
* [[જીમેલ (Gmail) ડ્રાઇવ]]
* [[જીમેલ (Gmail) એફએસ]]
* [[મેલપ્લેન ]]

==સંદર્ભો==
{{clear}}
{{reflist|colwidth=30em}}

==બાહ્ય લિંક્સ==
*[http://bang-anuh.blogspot.com/2009/10/gmail-drive-online-harddisk.html જીમેલ (Gmail) ડ્રાઇવ - ઓનલાઇ હાર્ડડિસ્ક]
* [https://mail.google.com/ Gmail]
* [http://m.gmail.com/ જીમેલ (Gmail) મોબાઇલ]
{{Google Inc.}}

[[Category:2004માં સ્થાપિત ઇન્ટરનેટ પ્રોપર્ટીઝ]]
[[Category:જીમેલ (Gmail)]]
[[Category:ગૂગલ (Google) સર્વિસીઝ]]
[[Category:ઇમેલ વેબસાઇટ્સ]]
[[Category:વેબ 2.0]]
[[Category:ક્રોસ પ્લેટફોર્મ સોફ્ટવેર]]</text>
      <sha1>o701veklb6ckqr9r4y9kzgxzl947vmt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>મહેમદાવાદ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7362</id>
    <revision>
      <id>906810</id>
      <parentid>903058</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T08:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3773" sha1="khw6tza2j48u7758qqmjg0t4zpez6k8" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction | native_name = મહેમદાવાદ
| type = નગર | latd = 22.83
| longd = 72.77| locator_position = right
| state_name = ગુજરાત | district = [[ખેડા જિલ્લો | ખેડા]] |leader_title = 
| leader_name = | altitude = 33
| population_as_of = ૨૦૦૧ | population_total = 30769
| area_magnitude= sq. km | area_total = 
| area_telephone =  | postal_code = 
| vehicle_code_range = | sex_ratio = 
| unlocode = | website = | footnotes = | સ્થિતિ = ચકાસો
}}
'''મહેમદાવાદ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[ખેડા જિલ્લો|ખેડા જિલ્લા]]માં આવેલા [[મહેમદાવાદ તાલુકો|મહેમદાવાદ તાલુકા]]નું નગર અને તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.

== ઇતિહાસ ==
આ શહેર મહેમુદશાહ બાદશાહે વસાવ્યું હતું અને તેના નામ પરથી આ શહેરનું નામ મહેમુદાબાદ રાખવામાં આવેલું હતું, જે સમય જતાં અપભ્રંશ થઇને મહેમદાવાદ થઇ ગયું. શહેર મધ્યે એક મોટી વાવ બાદશાહે બનાવડાવી છે, જે ગુજરાત રાજ્ય સંરક્ષિત સ્મારક ‍(S-GJ-43) છે.

== ભૂગોળ ==
મહેમદાબાદ {{Coord|22.83|N|72.77|E|}} પર સ્થિત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Mahemdavad.html |title=Falling Rain Genomics, Inc - Mahemdavad |access-date=2016-10-10 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303183805/http://www.fallingrain.com/world/IN/9/Mahemdavad.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  [[અમદાવાદ]]-[[મુંબઇ]] રેલ્વે લાઇન મહેમદાવાદથી પસાર થાય છે. આ ઉપરાંત અહીંથી [[ગાંધીનગર]]થી [[ઈંદોર]] જતો [[રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૫૯]] પણ પસાર થાય છે.

== જોવાલાયક સ્થળો ==
[[ચિત્ર:BHAMARIA WELL Mahamadabad GUJARAT.jpg|300px|thumb|ભમ્મરીયો કૂવો]]
અહીં [[ભમ્મરીયો કૂવો,મહેમદાવાદ|ભમ્મરિયો કૂવો]] તેમજ રોજા-રોજી દરગાહ  જોવાલાયક સ્થળો છે. [[વાત્રક નદી]]ના કાંઠે સિદ્ધિવિનાયક દેવસ્થાન આવેલું છે, જે ઘણું જ રમણીય સ્થળ છે.

== શિક્ષણ ==
અહીં પ્રાથમિક, માધ્યમિક, ઉચ્ચતર માધ્યમિક તેમ કુલ દસેક નિશાળો તેમજ ત્રણ મહાવિદ્યાલયો આવેલ છે.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [https://web.archive.org/web/20081215033920/http://www.india9.com/i9show/Mahemdabad-67381.htm મહેમદાવાદ વિશે માહિતી]

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]]   
[[શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકા મથકો]]
[[શ્રેણી:મહેમદાવાદ તાલુકો]]</text>
      <sha1>khw6tza2j48u7758qqmjg0t4zpez6k8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઍફીલ ટાવર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8900</id>
    <revision>
      <id>906769</id>
      <parentid>901885</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T21:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83681" sha1="idfdjmfbl97kyxezut0cpo5tjdm2rbn" xml:space="preserve">{{Infobox_Skyscraper
|image=[[ચિત્ર:Paris 06 Eiffelturm 4828.jpg|200px]]
|caption=અઇફિલ ટાવર-કામ્પ દ માર્સ થી જોતાં
|building_name=અઇફિલ ટાવર
|location=[[પૅરિસ]],ફ્રાન્સ
|roof=૩૦૦.૬૫ મી (૯૮૬.૩૮ ફીટ)
|antenna_spire=૩૨૪ મી (૧૦૬૩ ફીટ)
|built=૧૮૮૭ – ૧૮૮૯
|engineer=[[ગુસ્તાવ અઇફિલ]]
|architect=ગુસ્તાવ અઇફિલ
|use= અવલોકન મિનાર&lt;br /&gt; રેડીઓ પ્રસારણ મિનાર
}}
[[File:Eiffel Tower Drone 4k-Qx c1X3zfEc-313-251.webm|thumb|અઇફિલ ટાવર]]
'''અઇફિલ ટાવર''' ([[ફ્રેન્ચ ભાષા|ફ્રેન્ચ]]:Tour Eiffel), [[ફ્રાન્સ]] દેશની રાજધાની [[પૅરિસ]]માં આવેલ સેઇન નદીની બાજુમાં આવેલ ''કામ્પ દ માર્સ'' પર બનાવાયેલો લોખંડી મિનારો છે. આ મિનારો વિશ્વમાં ફ્રાન્સની ઓળખનું ચિન્હ બની ગયો છે અને તે વિશ્વની સૌથી પ્રસિદ્ધ ઇમારતોમાંનો એક છે જે અઢારમી સદીના અંત ભાગમાં (૧૮૮૯) નિર્માણ કરવામાં આવ્યો હતો. ૨૭૩ મીટરની ઊંચાઈએ તે પૅરિસની સૌથી ઊંચી ઇમારત છે. જો તેની ઉપર રહેલા ઍન્ટેનાની લંબાઇને પણ ગણતરીમાં લેવામાં આવે તો તેની કુલ લંબાઇ ૩૨૪ મીટર થાય છે. જે લગભગ ૮૧ માળનાં મકાનને સમકક્ષ છે. આંતર-રાષ્ટ્રીય સ્તરે જેમ [[તાજ મહેલ]] [[ભારત]]ની ઓળખાણ ગણાય છે, તેમ અઇફિલ ટાવર ફ્રાંસની ઓળખાણ ગણાય છે. અઇફિલ ટાવરના નિર્માણમાં અંદાજિત ૧૦,૦૦૦ ટન ધાતુનો વપરાશ થયો છે. જેમાં મુખ્યત્વે [[લોખંડ]] અને પોલાદ વપરાયા છે. સન ૧૮૮૯ થી લઇને સન ૧૯૩૦માં [[ન્યૂ યૉર્ક|ન્યૂયોર્કમાં]] ક્રાયસ્લર બિલ્ડિંગના બાંધકામ સુધી અઇફિલ ટાવર દુનિયાનું સૌથી ઊંચુ માનવસર્જિત મકાન હતું. ટાવરના મુખ્ય ઇજનેર ગુસ્તાવ અઇફિલના માનમાં તેનું નામ અઇફિલ ટાવર પાડવામાં આવ્યું છે.

== પરિચય ==
તેના રચનાકાર અને ઈજનેર ગુસ્તાવ ઍફીલના નામે નામકરણ પામેલ ઍફીલ ટાવર પૅરીસની સૌથી ઊંચી અને સુન્દર ઈમારત છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/chiffres/page/tour_monde.html |title=The Eiffel Tower as a World monument&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2009-03-18 |archive-date=2010-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206014320/http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/chiffres/page/tour_monde.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ૧૮૮૯માં તેનુ બાંધકામ પૂર્ણ થયા પછી ૨૦૦૬ના ૬૭૧૯૨૦૦ મુલાકાતીઓ સહિત ૨૦૦૦૦૦૦૦૦ કરતાં પણ વધુ લોકોએ તેની મુલાકાત લીધી છે&lt;ref&gt;[http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/chiffres/page/frequentation.html Number of visitors since 1889&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; &lt;ref name = &quot;fdkfke&quot;&gt;[http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/structure/page/chiffres.html A few statistics&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; making it the most visited paid monument in the world.&lt;ref&gt;[http://www.mg.co.za/articlepage.aspx?area=/breaking_news/breaking_news__international_news/&amp;articleid=335316&amp;referrer=RSS The Guardian: New look for Eiffel Tower]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3232,36-938349,0.html LeMonde.fr : Tour Eiffel et souvenirs de Paris&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ૨૪મીટર ઊંચા એંટીના  સહીત આ માળખુ 324&amp;nbsp;m&amp;nbsp;({{formatnum:1063}}&amp;nbsp;ft)ઊંચુ છે જે પારંપારીક ૮૧માળની ઈમારત જેટલું થાય

[[ચિત્ર:MG 8998.jpg|thumb|right|ઍફીલ ટાવર ઓક્ટોબર ૨૦૦૭]]

જ્યારે ૧૮૮૯માં આ ટાવરનું બાંધકામ પત્યું ત્યારે તે વિશ્વનો સૌથી ઊંચો મિનારો હતો,તેનું આ માન ૧૯૩૦ સુધી કાયમ રહ્યું જ્યારે ૧૯૩૦માં ન્યૂયોર્ક શહેરના [[શિયર્સ બિલ્ડીંગ]](319&amp;nbsp;m&amp;nbsp;—&amp;nbsp;{{formatnum:1047}}&amp;nbsp;ft tall)&lt;ref name=ThinkQuest&gt;{{cite web |url=http://library.thinkquest.org/J001664/EiffelTower.html |title=ThinkQuest article on the Eiffel Tower |access-date=2009-03-18 |archive-date=2008-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328064629/http://library.thinkquest.org/J001664/EiffelTower.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;નું બાંધકામ પૂર્ણ થયું. આ ટાવર હવે ફ્રાંસનું પાંચમું સૌથી ઊંચુ માળખું છે અને પૅરીસનું સૌથી ઊચું. બીજે ક્રમે [[ટુર મોન્તાપરાન્સે|Tour Montparnasse]](210&amp;nbsp;m&amp;nbsp;—&amp;nbsp;689&amp;nbsp;ft).
જોકે નજીકના ભવિષ્યમાં ટુર એ.એક્સ.એ તેનાથી આગળ નીકળી જશે.({{formatnum:225.11}}&amp;nbsp;m&amp;nbsp;—&amp;nbsp;{{formatnum:738.36}}&amp;nbsp;ft). [[ચિત્ર:Paris 75007 Rue de Buenos Aires 20070709 Eiffel Tower.jpg|left|thumb|Eiffel Tower from the neighborhood.]]
ઍફીલ ટાવરના ધાતુના માળખાનું વજન ૭૩૦૦ટન(૧૦૦૦કિલો) જ્યારે ધાતુ અને અધાતુ બન્ને મળીને તેનું વજન  લગભગ ૧૦ૢ૦૦૦ટન થાય છે. આસપાસના તાપમાનને આધારે ટાવરની ટોચ સુર્યાભિમુખ દિશામાં ૧૮સેમી (૭ ઇંચ) ખસી જાય છે કેમકે ટાવરની સૂર્ય સન્મુખ સપાટી તેના તાપને કારને પ્રસરણ પામે છે. પવનને લીધે પણ ટાવર ૬ થી ૭ સેમી જેટલો ઝૂલે છે. આ ટાવરમાં થયેલો ધાતુનો કરકસર ભર્યો ઉપયોગ એ પર થી બતાવી શકાય કે જો ૭૩૦૦ટન ધાતુને પીગાળીને ૧૨૫ ચો મીટર ક્ષેત્ર પર પાથરવામાં આવે તો માત્ર ૬ સેમી (૨.૩૬ઇંચ) જાડો થર થાય(ઢાતુની ઘનતા ૭.૮ ટન પ્રતિ ઘન મીટર ધારતા). આ ટાવરનું દ્રવ્યમાન તેના આકારના નળાકાર (એટલે કે ૩૨૪ મીટર ઉંચાઇ અને ૮૮.૩મીટર ત્રિજ્યા) માં સમાયેલી હવા કરતાં ઓછું છે. ટાવરનું વજન ૧૦૧૦૦ ટન છે તેની સરખામણી એ હવાનુઁ વજન ૧૦૨૫૬ ટન છે.

પહેલા અને બીજા સ્તર સુધી પગથિયા અને લીફ્ટ દ્વારા જઈ શકાય છે. દક્ષિણ ટાવર પાસે આવેલ ટિકીટ બારી પગથિયા દ્વારા જવાની ટિકીટ વેચે છે જે ત્યાંથી જ શરુ થાય છે. પ્રથમ પ્લેટફોર્મથી દાદરા પૂર્વ ટાવરથી ચાલુ થાય છે. ત્રીજા સ્તરની ટોચે માત્ર લીફ્ટ દ્વારા પહોંચી શકાય છે. પ્રથમ અને દ્વીતીય સ્તરેથી ઉપર જવા કે ઉતરવા દરેક માટે દાદર ઉપલબ્ધ છે પછી ભલે તેની ટિકીટ લીફ્ટની હોય કે દાદરાની. દાદરામાં પગથિયાની ગણતરીમાં મેદાનેથી ટિ઼કીટ બારીના પગથિયા ૯ (9&amp;nbsp); પ્રથમ સ્તર સુધી ૩૨૮ (328&amp;nbsp); દ્વીતીય સ્તર સુધી ૩૪૦ (340&amp;nbsp) અને ત્યાંથી લીફ્ટ સુધી ૧૮ પગથિયાંનો સમાવેશ થાય છે. ત્રીજા સ્તરે લીફ્ટથી બહાર નીકળી ૧૫ પગથિયાં છે. ઉપરના  અવલોકન સ્તરે જવા વધુ પગથિયાં છે. કેટલાં ઊપર આવ્યાં તેના ચિતાર આપવા નિશ્ચિત અંતરાલ પર તેનો ક્ર્મ લખેલ છે. મોટા ભાગના ચઢાણ દરમ્યાન નીચે અને આસ પાસનું અણવિધ્ન દ્રશ્ય જોઈ શકાય છે, જો કે અમુક ભાગ જ માં પગથિયા સંપૂર્ણ ઢાંકેલા છે.

આ ટાવરની સાર સંભાળ માટે  તેને કાટથી બચાવવા દર સાત વર્ષે ૫૦ થી ૬૦ ટન રંગ (પેઈન્ટ) વાપરવામાં આવે છે. ટાવરને એક સરખા રંગનું બતાવવા માટે તેને એક રંગના ત્રણ શૅડથી રંગવામાં આવે છે. સૌથી ઘેરો રંગ સૌથી નીચે અને સૌથી હકઓ રંગ સૌથી ઊપર. દર નવ રંગ રોગાન સમયે રંગ બદલી દેવામાં આવે છે. હમણાં તેનો રંગ કથ્થૈ રાખોડીયો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/dossiers/page/peinture.html |title=Painting the Eiffel Tower&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2009-03-18 |archive-date=2010-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205231904/http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/dossiers/page/peinture.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પ્રથમ સ્તરે ભવિષ્યમાં કયો રંગ વપરાવો જોઈએ તેનું સર્વેક્ષણ કરતી યંત્રણા છે જેમાં યાત્રિકો પોતાનો મત આપી શકે છે. એમીલી નુગીઅર, મોરિસ કોચ્લીન અને સ્ટીફન સૌસ્ટ્રી આ ટાવરના સહ-વાસ્તુકાર(આર્કીટેક્ટ)હતાં.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/dossiers/page/invention.html |title=Conception and design of the Eiffel Tower&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2009-03-18 |archive-date=2010-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205232138/http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/dossiers/page/invention.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==
[[ચિત્ર:Tour_Eiffel,_July_1888.jpg|thumb|200px|Eiffel Tower under construction in July 1888.]]
આ માળખાનું બાંધકામ ૧૮૮૭ અને ૧૮૮૯ વચ્ચે એક્સપોઝીશન યુનેવર્સલ (૧૮૮૯),એક વૈશ્વીક મેળાના પ્રવેશ દ્વાર તરીકે શરૂ થયું. આ મેળો ફ્રેન્ચ ક્રાંતિની ૧૦૦મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે આયોજવામાં આવ્યો હતો.
ઍફીલે શરૂઆતમાં, ૧૮૮૮ના વૈશ્વીક પ્રદર્શન સમયે, ટાવર બર્સેલોનામાં બંધવાની યોજના ઘડી હતી પણ બાર્સેલોનાના સીટી હૉલના પદાઅધિકારીઓને તે બાંધકામ ખૂબ વિચિત્ર અને ખર્ચાળ અને તે શહેરની રચનાને પ્રતિકુળ લાગ્યું. બાર્સેલોનાના પ્રતિનિધી સભા દ્વારા પ્રસ્તાવ ના અસ્વીકાર પછી ઍફીલે તે પ્રસ્તાવ પૅરિસના યુનિવર્સલ એક્સિબિશન(વૈશ્વીક મેળો)ના વ્યવસ્થાપકો સમક્ષ મૂક્યો, જ્યાં એક વર્ષ પછી તેણે ૧૮૮૯માં બાંધકામ શરૂ કર્યું. 

આ ટાવરનું ઉદઘાટન ૩૧ માર્ચ ૧૮૮૯ના થયું અને તેને ૬મે ના ખુલ્લો મુકવામાં આવ્યો. ૩૦૦ કામદારોએ ૧૮૦૩૮ પુડ્ડલ આયર્નના(સૌથી વિશુદ્ધ બાંધકામનું લોખંડ) ભાગો અને લગભગ ૫ લાખ રીવૅટ વાપરીને મુરીસ કૉચ્લીનની સ્ટ્રક્ચરલ ડીઝાઇન અનુસાર જોડીને આ ટાવરને મૂર્ત રૂપ આપ્યું. આજના બહુમાળી ઇમારતોથી વિપરીત આ ટાવરમાં નીચેના બે સ્તરોને છોડીને વચમાં કોઇ પ્લેટફોર્મ આદિ ન હોતાં અકસ્માતનો ભય ખૂબ જ હતો. પરંતુ ઍફીલે સુચવેલ ગાર્ડ રેઇલ ચલિત સ્ટેજ જાળી આદિને લીધે સમગ્ર બાઁધકામ દરમ્યાન માત્ર એક જ માણસનું મૃત્યુ થયું.

[[ચિત્ર:Eiffel Tower, construction view in 1889 of the girders of the first story.jpg|thumb|Eiffel Tower Construction view: girders at the first story]]

જ્યારે ટાવર બંધાયું ત્યારે  તે લોકોની અપાર નિંદાનો ભોગ બન્યો. ઘણાએ તેને આંખમાંનુ કણું કહ્યો. પૅરીસના કલા સમીક્ષકોના ક્રોધીત પત્રોથી છાપાંઓ ભરાયેલા હતાં.  ૧૮૯૨માઁ સંયુક્ત રાજ્યોની સરકારી પ્રેસના પ્રકાશન “પૅરીસ પ્રદર્શન સીવીલ એંજીનીયરીંગ, પબ્લીક વર્કસ અને વાસ્તુકલા”  માં વિલિયમ વૉટ્સને વિસ્તારથી લખ્યું કે :વીસ વર્ષો સુધી આપણે સદીઓમાં રચાતી અસાધારણ રચનાને,  લોખંડની પટ્ટીઓ અને રીવૅટ જોડીને બનેલો કાળા ખૂંટાની જેમ આખા શહેર પર પડછાયો પાડતા જોઇશું. આ કાગળ પર સહી કરનારામાં મેસ્સોનીઅર, ગુનોડ, ગેરોમ, બુગિરીઉ અને દુમસ શામિલ હતાં.

નવલકથાકાર ગાય દ મુપાસાન્ત, આ ટાવરને નફરત કરતો હતો,પણ દરરોજ આ ટાવરના ભોજન ગૃહમાં જ બપોરે જમતો હતો. જ્યારે તેને પૂછવામાઁ આવ્યું તો તે કહેતો કે સમગ્ર પૅરીસમાં તે એક જ જગ્યા હતી જ્યાં તેને ઇમારતો ન દેખાતી. આજે આ ટાવરને માળખાની(સ્ટ્રક્ચરલ આર્ટ) કળાનો ઉત્તમ નમૂનો માનવામાં આવે છે.

[[હોલીવૂડ]]ના ચિત્રપટમાં  એક રમૂજી વાત હમેંશા જોવા મળે છે. પૅરીસના ઘર જે ફીલ્મોમાં બતાવાય છે તેની બારીમાંથી ઍફીલ ટાવર અચૂક દેખાય છે. હકીકતમાં એવું નથી. શહેરના બાંધકામના ક્ષેત્રિય નિયમોને આધિન ઊંચાઈ પર પ્રતિબંધ છે. જેથી કોઈપણ મકાનની ઊંચાઈ સાત માળથી ઊંચી નથી. આને લીધે અમુક જ ઊમ્ચા મકાનની બારીમાંથી ઍફીલ ટાવરનું સંપૂર્ણ દ્રશ્ય દેખાય છે.

ઍફીલ ટાવરને માત્ર ૨૦ વર્ષ જ ઊભા રહેવાની પરવાનગી હતી, તે અનુસાર ૧૯૦૯માં તેને તોડી પાડવો જોઈતો હતો, જ્યારે તેની માલિકી પૅરીસ શહેરની થઈ ગઈ હતી. પ્રશાશનની યોજના તો તેને તોડી પાડવાની હતી તેથી જ તો સ્પર્ધાની શરત હતી કે  તે સહેલાઈથી જૂદુ પાડી શકાય તેવું હોવું જોઈએ. પરંતુ સંદેશવ્યવહાર ની દ્રષ્ટીએ આ ટાવર ખૂબ મૂલ્યવાન સાબિત થયું હતું,આથી તેની પરમીટ અવધિ પછી પણ તેને બન્યા રહેવાની પરવાનગી મળી હતી.  

માર્નેની પ્રથમ લડાઈમાં સેનાએ તેનો ઉપયોગ પૅરીસની ટેક્સીઓને સીમા સુધી મોકલવમાં કર્યો આથી તે લડાઈનું વિજય સ્મારક સમાન બની રહ્યો.

== ટાવરનો આકાર ==
[[ચિત્ર:Paryż wieża 2.JPG|thumb|અઇફિલ ટાવર ઉપર છીએ]]
જ્યારે ટાવરનું બાંધકામ શરૂ થયું ત્યારે તેનો સાહસી આકાર જોઈને ઘણાં લોકો આશ્ચર્ય પામ્યાં હતાં.
શરુઆતમાં ઍફીલ ટાવરની કોઈકે એન્જીનીયરીંગને અવગણીને તેને કળાત્મક બનાવવા બદલ તો કોઈકે તેની અકળાત્મકતા કે કદરૂપતા બદ્દલ તેની નિંદા કરી. ઍફીલ અને તેના એન્જીનિયરો, પુલ બાંધકામના ક્ષેત્રે અગ્રણી હોવાથી તેમેને હવાના દબાણની અસરોનો અંદાજો તો હતો જ, તેઓ જાણતા હતાં કે જો તેમણે વિશ્વનું સૌથી ઊંચો મિનાર બનાવવો હોય તો તેમણે તે તકેદારી રાખવી જ રહી કે તે હવાના દબાણ કે પવનના માર ને સહી શકે. વર્તમાન પત્ર 'લે ટેમ્પ્સ'ને આપેલ એક મુલાકાતમાં ઍફીલે કહ્યું: &quot; કે હવે કયા મુદ્દાને મેં ટાવરનો આકાર નક્કી કરવામાં પ્રાધાન્ય આપ્યું? તો તે છે, હવાનો અવરોધ. તો પછી, ટાવરની બાહરની વક્ર ધારનો આકાર જેટલી સૂત્રો દ્વારા હોવી જોઈએ તેટલી જ વક્ર બનાવવામં આવી છે (...) તે ટાવરની મજબૂતાઈ અને સુંદરતા બનેંને ન્યાય આપશે અને તે દર્શક્ની આંખોને તેની  સાહસિક્ રચનાનો ચિતાર પણ આપશે. - ફ્રેંચ્ વર્તમન પત્ર &quot;લા તેમ્પ્સ&quot;ના ૧૪ ફેબ્રુઆરી ૧૮૮૭ માંથી.
{{cquote
|1=Now to what phenomenon did I give primary concern in designing the Tower? It was [[wind resistance]]. Well then! I hold that the curvature of the monument's four outer edges, which is as mathematical calculation dictated it should be (...) will give a great impression of strength and beauty, for it will reveal to the eyes of the observer the boldness of the design as a whole''.
|4= translated from the French newspaper ''Le Temps'' of 14 February 1887&lt;ref&gt;[http://christophe.chouard.free.fr/eiffel/reponse-eiffel.htm Extrait de la réponse d'Eiffel&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;}}

આમ ટાવરનો આકાર હવાના પ્રતિરોધને લક્ષ્યમા લઈને ગણીતીય સૂત્રોના આધાર પર નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. આ ગણિતીય સૂત્રની ઘણી થિયરી તેના પછીના વર્ષોમાં બતાવવામાં આવી. છેલ્લામાં છેલ્લી થિયરી અરૈખીક સામુહીક વૈવિધ્ય સૂત્ર [[nonlinear]] integral [[differential equation]]જે ટાવરના કોઈ પણ એક સ્થળે આવતા હવાના દબાણને ટાવરના અન્ય ભાગોમાં ઉત્પન્ન થતા તનાવ દ્વારા સમતોલ કરવા પર આધારિત છે. 

આ ટાવરનો આકાર પરિગુણીક વક્ર છે. જો તેના આકારને ધ્યાન પૂર્વક દોરવામાં આવે તો સમજાય છે કે તે ખરેખર બે પરિગુણીક વક્રોથી બનેલ છે. નીચેનો ભાગ અવરોધ સામે વધુ અડીખમ બનાવાયો છે   
&lt;ref&gt;[http://www.sciencedaily.com/releases/2005/01/050106111209.htm Elegant Shape Of Eiffel Tower Solved Mathematically By University Of Colorado Professor &lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.vaeng.com/news/correct-theory-explaining-the-eiffel-towers-design-revealed |title=The Virginia Engineer: Correct Theory Explaining The Eiffel Tower’s Design Revealed&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2009-03-18 |archive-date=2006-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061015192650/http://www.vaeng.com/news/correct-theory-explaining-the-eiffel-towers-design-revealed |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ટાવર પરના સ્થાપત્યો ==
=== દૂર સંચાર ===
[[ચિત્ર:Blue Eiffel Tower in dusk.jpg|thumb|right|ફ્રાંસને યુરોપીયન યુનિયનનું પ્રમુખપદ મળ્યાની ખુશીને ઉજવવા માટે વાદળી રંગની લાઈટોથી પ્રકાશિત અઇફિલ ટાવર (જુલાઈ ૨૦૦૮).]]
૨૦મી સદીની શરૂઆતથી ટાવરનો ઉપયોગ રેડીયો પ્રસારણ (આકાશવાણી) માટે થતો આવ્યો છે. ૧૯૫૦ સુધી, વારે તહેવારે , સુધારીત વાયરો ટોચથી અવેન્યુ દ સફેરન અને કામ્પ દ્ માર્સના ખૂંટા સુધી ખેંચેલા હતાં જેને નાની ગોખલાઓમાં મુકાયેલા દીર્ઘ-તરંગોના પ્રસારકો સાથે જોડાયેલા હતાં. ૧૯૦૯માં દક્ષિણ થાંભલા પાસે એક ભૂગર્ભ રેડિયો સ્ટેશન બનાવવામાં આવ્યું જે આજે પણ અસ્તિત્વ ધરાવે છે. ૨૦ નવેંમ્બર ૧૯૧૩ના દિવસે, પૅરિસ વેધશાળાએ, ઍફીલ ટાવરને એન્ટેના તરીકે વાપરીને, ટકાઊ બિનતારી સંકેત (sustained wireless signals),અમેરીકાની નૌકાસન્યની વેધશાળાના સહયોગમાં આર્લિન્ગટન, વર્જિનિયાના એન્ટેનાનો ઉપયોગ કરીને પૅરીસ અને વોશિન્ગટન ડી. સી. વચ્ચેના રેખાંશનો તફાવત શોધ્યો.
&lt;ref&gt;&quot;Paris Time By Wireless,&quot; ''New York Times'', 22 November 1913, pg 1.&lt;/ref&gt;

=== ભોજનગૃહ (રેસ્ટોરન્ટ) ===
ટાવરમાં બે ભોજનગૃહ છે:''ઑલ્ટીટ્યૂડ ૯૫''(95&amp;nbsp;m, 311&amp;nbsp;ft, above [[sea level]]), પહેલા સ્તર પર અને ''ધ જૂલે વર્ન'', એક મોંઘી વાનગીઓ પીરસતુ, નેજી લીફ્ટ ધરાવતુ ભોજન ગૃહ બીજા સ્તર પર. આ ભોજનગૃહને [[મિશેલીન ગાઈડ|મિશેલીન રૅડ ગાઈડ]] દ્વારા એક સ્ટાર પ્રાપ્ત છે. જાન્યુઆરી ૨૦૦૯માં, જૂલે વર્ન ને ચલાવવા માટે એક મલ્ટી-મિશેલીન શૅફ (રસોઈયો)ને લાવવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bonjourparis.com/Articles/Destination_Paris/The_Eiffel_Tower__Breaking_News/ |title=Paris France Guide: Paris Hotels, Food, Wine and Discounts - The Eiffel Tower Breaking News&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2009-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107060250/http://www.bonjourparis.com/Articles/Destination_Paris/The_Eiffel_Tower__Breaking_News/ |archive-date=2009-01-07 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રવાસી લીફ્ટ ===
==== ભોંયતળીયેથી બીજા સ્તર સુધી ====

પહેલા અને બીજા સ્તર સુધી પહોંચાડતી લીફ્ટ શરૂઆતમાં બે કંપનીઓ દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવી હતી. બનેં કંપનીઓએ લીફ્ટ લગાડવામાં ઘણી તાંત્રિકી અડચણોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો કેમકે આટલી ઊંચાઈ અને આટલી ભારે વહન ક્ષમતા ધરાવતી લીફ્ટ બનાવાઈ ન હતી. ઢળતો ચઢાણ આ કાર્યને વવધુ પેચીદુ બનાવતા હતાં તેમાં વળી તેના ખૂણા બદલાતા હતાં. પૂર્વ અને પશ્ચિમની લીફ્ટ રોક્સ કોમ્બલુઝી લૅપાપે નામની ફ્રેન્ચ કંપની દ્વારા પૂરી પડાઈ હતી જેણે ઉચ્ચાલન માટે દ્રવચલિત (હાયડ્રોલીક) સાંકળ અને ચકરડીઓ (રોલર્સ) વાપરી હતી. લીફ્ટની સમકાલીન છાપ બતાવે છે કે પ્રવાસીઓને બેસાડવામાં આવતા પણ તે વાત ધ્યાનમાં રાખી લીફ્ટ રચાઈ હતી કે કેમ તે વાત અજ્ઞાત છે. બે મિનિટના પ્રવાસ સમય માટે પ્રવાસીઓની બેસવાની વ્યવસ્થા કરવી બિન જરૂરી લાગે છે. ઉત્તર અને દક્ષિણની લીફ્ટ અમૅરિકાની ઓટીસ કંપની દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવી જેણે પહેલા જેવી જ ડિઝાઈન પર લીફ્ટ કાર બનાવી માત્ર તેમણે સુધારીત દ્રવચલિત પ્રણાલી અને કેબલ (ધાતુનાદોરડા) વાપર્યાં.ફ્રેન્ચ લીફ્ટનો કામગીરી ખૂબજ નબળી હતી અને તેને અત્યારે છે તે પ્રણાલીથી ૧૮૯૭માં પશ્ચિમ થાંભલામાં અને ૧૮૯૯માં પૂર્વ થાંભલામાં ફાઈવ-લીલી દ્વારા સુધારીત દ્રવચલિત અને દોરડા  પ્રણાલી  વાપરી સ્થાપિત કરવામાં આવી. બનેં પ્રારંભિક લીફ્ટો બૃહદ રૂપે ફાઈવ-લીલી લીફ્ટો દ્વારા વપરાતા સિદ્ધાંત પર જ આધારિત હતી.  

ભોંય તળીયેથી પ્રથમ અને દ્વીતીય સ્તર સુધી પહોંચાડતી પાંચ લીલી-લીફ્ટ  તોતિંગ જલશક્તિત પીસ્ટન દ્વારા ચલિત ચકરડીઓ અને કેબલ વાપરે છે. આ સંરચના તે સમયે થોડી અસામાન્ય હતી. આમાં ૨૦૦ટન ના ત્રણ મોટા પ્રતિવજનને હાયડ્રોલીક રૅમ (દ્રવ ચલીત હથોડી)ઉપર ગોઠવીને પાણીના સંગ્રાહક તરીકે વપરાયા હતાં. જેવી લીફ્ટ થાંભલાના તાંસા વક્રાકાર પર ચડે છે ત્યારે ચઢણનો ખૂણો બદલાય છે .
બનેં લીફ્ટ ડબ્બીને સમાન સ્તરે રખાય છે અને અવશ્ય રીતે રમણા(ઉતરવાનુ પ્લેટફોર્મ-લેન્ડીંગ) પર તો તે ક્ષિતીજ સમાન સ્તરે હોયજ છે. લીફ્ટની ડબ્બી બે રમણા વચ્ચે ક્યાંક ત્રાંસી થઈ જાય છે ખરી.
આ લીફ્ટો બ્લોક અને ટેકલ ([[block and tackle]]) ના સિદ્ધાંત પર કામ કરે છે પણ ઉલટી રીતે. ૧૬ મીટર ચલન માર્ગ ધરાવતી  બે મોટી દ્રવચલીત હથોડીઓને (૧ મીટર વ્યાસ) થાંભલાના પાયા આગળ આડી ગોઠવવામાં આવી છે જે ૧૬ ગરગડી જોડેલી લીફ્ટની ડબ્બીઓને ખેંચે છે. (the French word for it translates as chariot and this term will be used henceforth to distinguish it from the lift carriage)

તેના પર ૧૪ સમાન ગરગડીનેને સ્થિર રીતે મુકવામાં આવી છે. તારના ૬ દોરડાં ગરગડીની આસપાસ એવી રીતે વીંટવામાં આવ્યાં છે કે જેથી દર એક દોરડું ગરગડીની બે જોડી મંથી ૭ વખત પસાર થાય. ત્યાર બાદ દોરડા ડબ્બી ને છોડી કેટલીક માર્ગદર્શક ગરગડી પરથી પસાર થતાં બીજા સ્તરથી ઉપર પહોંચે છે. ત્યાર બાદ ત્રીગુણી ગરગડી પરથી પસાર થઈ પાછી લીફ્ટ ડબ્બી સુધી પહોંચે છે. આ વ્યવસ્થા મુજબ લીફ્ટ તેની ડબ્બી અને પ્રવાસીઓ સહિત રૅમ કરતાં ૮ ગણું અંતર કાપે છે જે જમીન થી બીજે માળ સુધી ૧૨૮ મીટર છે. આ માટે રૅમ (હથોડો)દ્વારા ઉત્પન્ન થતી શક્તિ લીફ્ટની ડબ્બી, પ્રવાસીઓ અનેય્ ઘર્ષણ આદિને સર કરવા, લીફ્ટના વજન કરતાં આઠ ગણી હોય છે. દ્રવ ચલિત હથોડામાં દ્રાવક  તરીકે પાણી જ વપરાય છે જેને ૩ સંગ્રાહકોમાં ભરાય છે. લીફ્ટને ઉપર ચઢાવવા માટે પાણીને સંગ્રાહકોમાંથી બે રૅમમાં ભરવા વિધ્યુત પંપ વપરાતા હતાં. કેમેકે સમતોલી વજન મોટા ભાગની શક્તિ પૂરી પાડતા હતાં, પંપે તો માત્ર વધારાની શક્તિ જ આપવાની રહેતી. ઉતરાણ માટે માત્ર પાણીને કંટ્રોલ વાલ્વ દ્વારા ફરી સંગ્રાહકોમાં મોકલવાનું હતું.લીફ્ટ ચાલકને બેસવાની જગ્યા લીફ્ટની નીચે હતી. આજે પણ લીફ્ટની નીચે (ડમી ઓપરૅટર તરીકે)તેને જોઈ શકાય છે.

૧૯૮૬માં આજના સુરક્ષિતતાના ઉપાયોને અને ચાલક માટેની સરળતાને અનુલક્ષીને પાંચેય લીલી-લીફ્ટને સુધારવામાં આવી. એક નવી કોમ્પ્યુટર ચલિત પ્રનાલી બેસાડવામાં આવી જેથી લગભગ સમગ્ર કાર્ય સ્વચાલિત થઈ ગયું. ત્રણમાંના એક સમ્તોલી ભારકને હટાવવામાં આવ્યો, ડબ્બીઓને સમકાલીન આધુનિક અને હલકા વજનની બનાવવામાં આવી. ખાસ મહત્વનું કે, મુખ્ય ચાલક બળ જે પાણીના પંપ દ્વારા પુરૂં પાડવામાં આવતું હતું તેને હટાવીને ૩૨૦ કિલોવૉટનો વિધ્યુત ચલિત ઑયલ પંપ વાપરવામામ્ આવ્યો કેમકે પાણીના પંપ માત્ર પ્રતિવરોધી બળ જ પુરૂં પાડતું હતું. આ નવો બેસાડેલ પંપ રથ પરની દ્રવ ચલીત મોટરને ગતિશક્તિ પુરી પાડતો હતો. નવી બેસાડેલ ડબ્બીઓ પૂર્ણ ક્ષમતાએ ૯૨ પ્રવાસી અથવા ૨૨ ટન વજનનું વહન કરી શકે છે.

દોરડાંઓને લચક અને રમણાંના સ્તર સાથે ડબ્બીનો સ્તર મેળવવામાં લાગતા સમયને કારણે દરેક લીફ્ટ સામાન્ય સમયમાં એક ફેરા માટે ૧મિનિટ અને ૫૦સેકન્ડના રોકાણ સમય સહિત સરાસરી ૮ મિનિટ,૫૦ સેકન્ડનો સમય લે છે. સ્તરો વચ્ચેનો સરાસર્રી પ્રવાસ સમય એક મિનિટ કરતાં પણ ઓછો છે.

ઉત્તરી અને દક્ષિણી થાંભલામાંની જૂની ઓટીસની લીફ્ટ ૧૮૯૯ની નવી ફ્રેંચ લીફ્ટ કરતાં પણ ખરાબ કામ આપતી હોવાથી તેને ૧૯૦૦માં દક્ષીણ થાંભલા માંથી અને ૧૯૧૩માં ઉત્તર થંભલામાંથી તેને વિદ્યુત મોટરથી ચલાવવાના નિષ્ફળ પ્રયાસ પછી કાઢી મૂકવામાં આવી. ઉત્તરી અને દક્ષીણી થાંભલો આ રીતે ૧૯૬૫ સુધી લીફ્ટ વગરનો રહ્યો. વધતી જતી પ્રવાસીઓની સંખ્યાને લીધે વ્યવસ્થાપકોએ તેમાં ફરી લીફ્ટ બેસાડવાનો નિર્ણય લીધો. આ વખતે આધુનિક દોરડાંથે ઉચ્ચલિત સમતોલન વાપરીને બ્લોક ઍન્ડ ટૅકલ સિદ્ધાંત અનુસાર વધુ ઝડપી લીફ્ટ બેસાડાઈ, જેનો પ્રવાસ સમય જૂની લીફ્ટ કરતાં ત્રીજા ભાગનો હતો. ઉત્તરના સ્તંભમાં સમતોલી વજનને સાઅ જોઈ શકાય છે.આ લીફ્ટને ૧૯૯૫માં નવી કાર (ડબ્બી) અને કોમ્પ્યુટર સંચલનથી સજ્જ કરવામાં આવી. ૧૯૮૩માં દક્ષિણ ટાવરમાં અત્યાધ્યુનિક વિધ્યુત ચલિત લીફ્ટ ખાસ જૂલે વર્ન ભોજન ગૃહના મુલાકાતીઓ માટે મૂકવામાં આવી. આને પણ ઓટીસ દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવી હતી.

૧૯૮૯માં ઓટીસ નિર્મિત એક વધુ લીફ્ટ સેવા, નાના વજન વહન કરવા અને રખરખાવ કર્મચારી ને લાવવા લઈ જવા દક્ષીણ સ્તંભમાં ઉમેરવામાં આવી

પૂર્વ અને પશ્ચિમ સ્તંભની પાણી વાપરતી દ્રવચલિત લીફ્ટની (કમસે કમ સૈદ્ધાન્તિક)કાર્ય પ્રણાલીને જાહેર જનતાના પ્રદર્શન માટે પૂર્વ અને પશ્ચિમ સ્તંભ નીચેના નાના સંગ્રહાલયમાં મૂકવામાં આવી છે. આ સંગ્રહાલય  થોડું છુપાયેલું છે. આવડા તોતિંગ સંરચનાને વારંવાર લ્યુબ્રિકેશનની જરૂર પડતી હોવાથી તેમાં જનતાનો પ્રવેશ ઘડી ઘડી રોકવો પડે છે. પણ કજ્યારે તે ખુલ્લો હોય છે ત્યારે રાહ જોવાનો સમય અન્ય આકર્ષણોની સરખામણીએ ઘણો ઓછો છે.ઉત્તરીય ટાવરની રસ્સા પ્રણાલી પ્રવાસીઓ લીફ્ટમાંથી બહાર નીકળતા જોઈ શકે છે.

==== બીજા થી ત્રીજા સ્તર સુધી ====
[[ચિત્ર:Edoux Pompe Nr 10.jpg|thumb|200px|The original Hydraulic pump for the Edoux lifts.]] 

બીજા અને ત્રીજા સ્તર વચ્ચેની મૂળ લીફ્ટ લેઑન ઈદોક્ષ દ્વારા નિર્મિત પાણી વાપરનારી દ્રવચલિત લીફ્ટ હતી. બે ભિન્ન સમતોલી વજન વાપરવાને બદલે બન્ને લીફ્ટો એકબીજીને સમ્તોલી ભારક તરીકે વાપરતી હતી. ૮૧મીટર લામ્બી દ્રવચલિત હથોડીઓ બીજા સ્તર પર મૂકવામામ્ આવી જે લગભગ ત્રીજા સ્તરની ઊંચાઈના અડધા ભાગ સુધી પહોંચતી હતી. લીફ્ટ ડબ્બીઓને હથોડીઓની ઉપર મૂકવામાં આવી હતી.
દોરડાંઓને આ ડબ્બીઓની ઉપર બાંધવામાં આવ્યાં હતાં, ત્યાંથી તે ત્રીજા સ્તરની ઘરઘડેએનો ફેરો લઈ બીજી લીફ્ટ ડબ્બી સુધી પહોંચતા. આ કાર્ય પદ્ધતીને લીધે તે દરેક લીફ્ટ ડબ્બી બીજા અને ત્રીજા સ્તર વચ્ચે માત્ર અડધું અંતરજ કાપી શકતી અને પ્રવાસીઓને મધ્યાંતરે લાંબા સાંકડી પુલીકા પર ચાલી લીફ્ટ બદલવી પડતી, જ્યાંથી નીચેનું મનોહારી અવરોધહીન દ્રશ્ય દેખાતું.૧૦ટનની ડબ્બીઓ ૬૫ પ્રવાસી કે ૪ ટન સુધીનું વજન ઊંચકી શકતી.મૂળ લીફટની એક રોમાંચક વાત એ હતી કે તેને ખેંચનારા દોરડાં હવાના વેગથી ન ડોલે અને તેને નુકશાન ન થાય એ માટે એક માર્ગ દર્શિકામાંથી પસાર થતાં. જેમ લીફ્ટની ડબ્બી ઉપર સરકતી જાય તેમ તેની ઉપરની માર્ગિકા હટતી જાય. પાણી થીજે નહિ તે માટે રાસાયણિક ઉષ્મક નાખવા છતાં પાણી થીજતું અને અનાયાસે લીફ્ટને નવેંબરથી માર્ચ સુધી બંધ રાખવી પડતી.

૯૭ વર્ષની સેવા પછી દ્રવચલિત સંરચના વાપરતી લીફ્ટને ૧૯૮૨માં સદંતર બંધ કરવામાં આવી. તેના સ્થાને આખું વર્ષ વાપરી શકાય એવી પ્રમાણભૂત દોરડાં દ્વારા ચલિત લીફ્ટ બેસાડવામાં આવી.તેઓ એક બીજીના સમ્તોલી ભારક તરીકે કામ કરતી હોવાથી તેને જોડીમાં ચલાવાતી. જ્યાં સુધી બનેં ડબ્બીઓના દરવાજા બંધ ન થાય અને જ્યાં સુધી બનેં ચાલક ૘સ્ટાર્ટ૘ ચાલો બટન ન દબાવે ત્યાં સુધી લીફ્ટ ચાલુ ન થાઈ શકે. લીફ્ટની ડબ્બેમાંથી ઉંચકનારી સંરચના સુધી સંદેશ વહન રેડિયો (બિન તારી) દ્વારા થાય છે આથી વધારાના વાયરોની ઝંઝટ ટાળી શકાઈ છે. નવી સંરચના માં વચ્ચે લીફ્ટ બદલવાની પણ જરૂર રહેતી નથીૢ જેથી ચઢાણનો સમય ૮ મિનિટથી ઘટીને માત્ર ૧ મિનિટ અને ૪૦ સેકંડનો રહી ગયો છે. આ સંરચનામાં પણ દોરડાં માટે માર્ગદર્શિકા છે પણ તેને વિદ્યુત શક્તિ પર કામ કરે છે. લીફ્ટ ડબ્બીના ચઢાણ દરમ્યાન જે માર્ગ દર્શિકા ખસી જાય છે તે આપો આપ ડબ્બીના ગયાં પછી સ્વસ્થાને આવી જાય છે. આમ નીચેના ઉતરણ દરમ્યાન ડબ્બી દ્વારા માર્ગિકાને ખુલ્લો કરતા થતી અડચણ પન દૂર કરી શકાય છે. કમનસીબે આ લીફ્ટની ક્ષમતા નીચલા સ્તરની ત્રણ લીફ્ટ જેટલી નથી આથી ત્રીજા સ્તરે જવા લાંબી કતાર સામાન્ય છે. ટાવરમાં વચ્ચે આવતાં મધ્ય સ્તરીય રમણાં મોટે ભાગે આ લીફ્ટના બાંધકામ વખતે બનાવવામાં આવ્યા હતાં અને રખરખાવ કર્મચારીને તે લીફ્ટ અડધે લઈ જવા મદદ કરે છે. 
આ લીફ્ટની બદલીને લીધે ઉપરના ભાગમા6 ત્રાંસા ભાલ બેસાડવાનું શક્ય બન્યું જેથી બે વધારાના આપાત કાલીન દાદરા બેસાદી શકાયાં. આને લીધે ટાવરના બાંધકમ વખતે વપરાયેલ ભયંકર વૃતાકાર દાદરા પણ હટાવી શકાયા.
== ઘટનાઓ ==

{{imagestack|
[[ચિત્ર:Lightning striking the Eiffel Tower - NOAA.jpg|thumb|upright|Lightning strikes the Eiffel Tower on June 3, 1902, at 9:20 P.M]][[ચિત્ર:Tour Eiffel Citroen.jpg|thumb|upright|The Eiffel Tower served as an advertising space for [[Citroën]] from 1925 to 1934.]]}}
* ૧૦ સપ્ટેમ્બર ૧૮૮૯ન દિવસે, [[થૉમસ ઍડિસન|થોમસ આડિસને]] અહીંની મુલાકાત લીધી. તેણે  અભિપ્રાય પુસ્તિકામાં નીચે મુજબ લખ્યું - પ્રતિ શ્રી એમ ઍફીલ, આધુનીક ઈજનેરીનું ઉદાહરણ સમાન આવું વિશાળ અને મૌલિક બાંધકામ કરવા બદલ- એક એવી વ્યક્તિ તરફથી, જેને બૉન ડ્યુ સહિત વિશ્વના દરેક ઈજનેર પર માન છે- થોમસ ઍડીસન
* સંત-ફાધર થીઓડેર વુલ્ફએ ૧૯૧૦માં ટાવરની ટોચે અને પગે વિકીરિત શક્તિના મોજાંનું અવલોકન કર્યું અને શોધ્યું કે ટોચ પર તે ધાર્યાં કરતાં ઘણી વધુ હતી અને તે શોધની આધારે આજના કોસ્મીક કિરણોની શોધ થઈ.
* ૪ ફેબ્રુઆરી ૧૯૧૨ન દિવસે ઑસ્ટ્રીયન દરજી પોતાના હાથે સીવેલા પેરાશૂટ પહેરી ૬૦ મીટરની ઊંચાઈએથી કૂદકો મારતાં મરણ પામ્યો. 
* ૧૯૨૫માં કોન કલાકાર વિક્ટર લસ્ટીંગે બે ભિન્ન પણ સંબધિત ઘટનામાં ટાવરને ભંગારમાં વેચી દીધો. 
* ૧૯૩૦માં, ન્યુયોર્કના ક્રિસલર ટાવરના બાંધકામથી તેનું વિશ્વની સૌથી ઊંચી ઇમારત હોવાનું માન જતું રહ્યું.
* ૧૯૨૫થી ૧૯૩૪ સુધી ટાવરની ચારમાંથી ત્રણ તરફ સિટ્રોનની પ્રકાશીય ચિન્હ મૂકાયું આમ તે સમયે તે વિશ્વનું સૌથી ઊંચુ જાહેરાતીય સ્થળ બન્યું
* ૧૯૪૦માં નાઝીઓ દ્વારા પૅરીસ પર કબ્જો કરતાં ફ્રેંચો દ્વારા લીફ્ટના દોરડાં કાપી નાખવામાં આવ્યાં જેથી એડોલ્ફ હીટલરને ઉપર ચડીને જવું પડે. યુદ્ધને લીધે તેને સમારકામ કરવાના ભાગો તે સમયે મળવા અશક્ય હતાં. જર્મન સૈનિકોને સ્વસ્તિક ફરકાવવા ઉપર ચડીને જવું પડ્યું. તે ધ્વજ એટલો મોટો હતો કે અમુક કલાકોમાં જ તે ઊડી ગયો. તેને સ્થાને નાનો ધ્વજ લગાવવામાં આવ્યો. પૅરીસની મુલાકાત સમયે હીટલરે નીચેથી જ તેને જોવાનું પસંદ કર્યું એમ કહેવાય છે કે હીટલર પૅરીસ જીતી શક્યો પણ ઍફીલ ટાવરને જીતી ન શક્યો.
* જર્મન તાબા સમયે એક ફ્રેંચ નાગરિક ઉપર ચઢીને ફ્રેંચ ધ્વજ ફરકાવવા ઉપર ચઢ્યો. ઑગસ્ટ ૧૯૪૪ન દિવસે જ્યારે મિત્ર રાષ્ટ્રો પૅરીસની નજીક પહોંચ્યા ત્યારે હીટલેરે તેના પૅરીસના સૈનિક અધિપતિને ઍફીલ ટાવર તોડીને પૅરીસને ધ્વસ્ત કરવાનો આદેશ આપ્યો જેનો તેણે અનાદર કર્યો. મિત્ર રાષ્ટ્રોના પૅરીસ પર પુન: સત્તા સ્થાપના પછીના અમુક કલાકોમાં જ લીફ્ટોએ સામાન્ય કામ શરૂ કરી દીધું હતું 
* ૧૯૫૬, જાન્યૂઆરી ૩, આગ દ્વારા ટાવરની ટોચને નુકશાન થયું
* ૧૯૫૭માં અત્યારે છે તે રેડીયો એંટેના ટોચ પર ઉમેરવામાં આવ્યો. 
* ૧૯૮૦માં ટાવરના મધ્ય ભાગમાં આવેલ ખાદ્ય ગૃહ અને તેને આધાર આપતું માળખાને તોડી પાડવામાં આવ્યો. આને  જોહન ઓનોરીયો અને ડેનિયલ બોન્નોટ દ્વારા ખરીદીને  ન્યૂ ઓર્લીન્સૢ લ્યૂસિનિયામાં સેંટ ચાર્લસ એવેન્યૂમાં પુન: પ્રસ્થાપિત કરવામાં આવ્યો. તેને ટુર ઍફીલ રેસ્ટોરંટ એવું નામ અપાયું. આ રેસ્ટોરંટને ઍટલાંટીકમાં આગબોટ દ્વારા વહન કરી તેના ૧૧૦૦૦ ટુકડા જોડીને બનાવામાં આવ્યો. 
* ૩૧ માર્ચ ૧૯૮૪ના દિવસે રોબર્ટ મોરિઆર્ટિએ તેની કમાનમાંથી બીચક્રાફ્ટ બોનાંઝા ઉડાડ્યું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://proairshow.com/Eiffel.htm|access-date=2008-04-04|title=પેરિસમાં બીચક્રાફ્ટ બોનાંઝા|archive-date=2010-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20101222074852/http://proairshow.com/Eiffel.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ૧૯૮૫માં બનેલી જૅમ્સ બૉન્ડ પર આધારીત સાહસ રોમાંચ ફીલ્મ ''[[A View to a Kill]]''માં અભિનેતા સર રોજર મૂર દ્વારા (જૅમ્સ બૉન્ડના પાત્રમાં) અભિનેત્રી ગ્રેસ જોન્સ નો (મૅ ડેનોના પાત્રમાં) પીછો ઍફીલ ટાવરમાં કરાતો બતાવવામાં આવ્યો છે. ત્યાંથી બચવા તેણી પૅરાશૂટનો ઉપયોગ કરે છે.આ ફીલ્મની થીમ ટ્યુનના વીડીયોમાં સંગીત ટોળી ડુરાન ડુરાન ટાવરની પાશ્ચાત્ય ભૂમિમાં ફીલ્માંકન થયું હતું. તેથી ૨૦ વર્ષ પહેલાં બનેલ બૉન્ડ ફીલ્મ 'થંડરબૉલ' (૧૯૬૫) ટાવરના દ્રષ્હ્યનો ખલનાયકી ચિન્હ રૂપે કરાયો હતો.જેમાં એડોલ્ફો સેલી લાર્ગો નામના ખલનાયકની ભૂમિકા ભજવે છે.
* ૧૯૮૭માં એ જે હેક્કેટે પોતાની મદદ વડે સંશોધિત નવા દોરડાનો પ્રયોગ કરીને  ટાવર પરથી બન્જી જમ્પ નો પ્રયાસ કર્યો. તેની તુરંત બાદ પૅરીસ પોલીસ દ્વારા તેની ધરપકડ કરવામાં આવી.&lt;ref&gt;http://www.smh.com.au/news/world/extreme-bid-to-stretch-bungy-record/2007/02/27/1172338606150.html&lt;/ref&gt;
* ૧૪ જુલાઈ ૧૯૯૫ના દિવસે, બૅસ્ટીલ ડે, ફ્રેન્ચ [[synthesiser]] સંગીતકાર [[જીન્ માયકલ જૅરે]] એ યુનેસ્કોની મદદ માટે ટાવર પર કાર્યક્રમ આપ્યો. આ મફત કાર્યક્રમ ૧૫ લાખ માણસોએ કામ્પ દ માર્સને પૂરો ભરીને માણ્યો. આ  કાર્યક્રમમાં ટાવર પર પ્રકાશની રમઝટ અને આતશબાજી કરાઈ હતી. તેના ત્રણ વર્ષ પછી ફરી તે સંગીતકાર વધુ નૃત્ય અને સંગીત સાથે ફરી ત્યાં કાર્યક્રમ કર્યો.
* ૧૯૯૯ના નવા વર્ષની સંધ્યાએ ઍફીલ ટાવર સહસ્ત્રાબ્દી ઊજવણીનો યજમાન બન્યો. ટાવરની સંપૂર્ણ લંબાઈ પરથી આતશબાજી કરાઈ. પ્રથમ સ્તર ઉપર આવેલ સંગ્રહાલયમાં આ ઘટનાની યાદ તાજી રખાઈ છે.
* ૨૦૦૦માં ફ્લેશ લાઈટ અને ૪ ઉચ્ચ શક્તિ શોધ લાઈટને ટાવર પર મુકવામાં આવી. ત્યાર બાદ લાઈટ શૉ એક રાત્રી રોમાંચ  બની છે. પૅરીસના રાત્રી આકાશમાં ઍફીલ ટાવર એક દીવાદાંડી બની ગયું છે.
* ટાવરના ૨૦૦૦૦૦૦૦૦મા પ્રાવાસીએ ૨૦૦૨મા તેની મુલાકાત લીધી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.france.com/docs/97.html |access-date=2007-07-24 |title=The Eiffel Tower: Paris' Grande Dame |work=france.com |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928144343/http://www.france.com/docs/97.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/fr/actualites/page/news_list.html?Year=2002#News122 |work=Official Site |title=Soirée réussie le 28 novembre pour fêter l'année du 200 millionième visiteur |year=2002 |access-date=2007-07-24 |language=French |archive-date=2007-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070818005712/http://tour-eiffel.fr/teiffel/fr/actualites/page/news_list.html?Year=2002#News122 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ૨૨ જુલાઈ ૨૦૦૩ના ૧૯.૨૦ વાગ્યે ટાવરની ટોચ પર આવેલ પ્રસારણ કેંદ્રમાં આગ લાગી. આખા ટાવરને ખાલી કરવામાં આવ્યું, ૪૦ મિનિટમાં આગ બુઝાવાઈ અને કોઈ જાન હાનિ ન હતી થઈ. 
* ૨૦૦૪ની સાલ થી શિયાળામાં અહીં પ્રથમ સ્તર પર હિમપટ તૈયાર કરી સ્કેટીંગ સ્પર્ધાનું આયોજન કરાય છે.
* ૨૦૦૮ના ઉત્ત્રરાર્ધમાં યુરોપિયન યુનિયનમાં ફ્રેન્ચ પ્રમુખત્વ આવતાં બાર સોનેરી તારાઓને ટાવરના પાયાપર લગાડીને સંપૂર્ણ ટાવરને ભૂરા રંગની રોશનીથી સજાવાયો. તે ઉપરાંત દર કલાકે ૨૦,૦૦૦ ચમકારા કરતાં બલ્બ દ્વારા ટાવરને ચળકાવાતો હતો. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/pdf/about_the%20Eiffel_Tower.pdf?id=4_11 |work=Official Site |title=All You Need To Know About the Eiffel Tower |access-date=2009-01-09 |language=English |archive-date=2009-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091007160508/http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/documentation/pdf/about_the%20Eiffel_Tower.pdf?id=4_11 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== કોતરેલા નામો ==
ગુસ્તાવ ઍફીલે ઍફીલ ટાવર ૯૨ ફ્રેન્ચ વૈજ્ઞાનીકો, ઈજનેરો અન્ય આદ્રશ વ્યક્તિઓના નામોને કોતરાવ્યા. આ નામો ઉપર ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં પેન્ટીંગ પરીને હતાવી દેવાયા પુન: ૧૯૮૬અને ૧૯૮૭માં &quot;સોસાયાટી નૂવેલે દ એક્સપ્લોઈટેશન દ લા ટૂર ઍફીલ&quot; (કંપની જેને ટાવર સંબધિત  મસલતો માટે રચવા માં આવી હતી) દ્વારા ફરી તેને પુનઃસ્થાપન કરાવાયાં

== ચિત્રો પ્રકાશન અધિકાર દાવા ==
આ ટાવરના ચિત્રો આદિ લાંબા સમય થી જાહેર સાર્વજનિક પ્રકાશન હક્ક ક્ષેત્રમાં હતાં. ૨૦૦૩મા એસ.એન.ટી.ઈ.(સોસાયટી નુવેલે દ એક્સપ્લોઈટેશન દ લા ટૂર ઍફીલ)એ ટાવર પર નવી પ્રકાશ રચના બેસાડી;પરિણામે આ ટાવરના રાત્રિ કે પ્રકાશ પ્રદર્શન સંબંધિત સર્વ ચિત્રો પ્રકાશન અધિકાર તળે આવ્યાં. હવે પરવાનગી વગર ઍફીલ ટાવરના રાતના ચિત્રો પ્રકાશિત કરવા એ અમુક દેશોમાં ગેરકાયદેસર છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/pratique/faq/index.html?id=2_10 |title=Statement that publishing pictures of the lighting requires a fee |access-date=2009-03-18 |archive-date=2009-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903205515/http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/pratique/faq/index.html?id=2_10 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;In the United States, for example, [http://www.copyright.gov/title17/92chap1.html#120 17 USC 120(a)] explicitly permits the publication of photographs of copyrighted architecture in public spaces. In Germany this is known as ''[http://de.wikipedia.org/wiki/Panoramafreiheit Panoramafreiheit].&lt;/ref&gt;

પ્રકાશનાદિકારની અમલ બજવણી વિવાદાસ્પદ રહી છે. એસ.એન.ટી.ઈ.ના પ્રમુખ સ્ટીફન ડ્યૂએ જાન્યૂઆરી ૨૦૦૫માં ટકોર કરી કે &quot; આ તો ચિત્રોનો વાણિજ્યિક ઉપયોગની વ્યવસ્થાપનનો એક માર્ગ છે,જેથી અમને મંજૂર ન હોય તે રીતે તેનો ઉપયોગ ન થાય&quot; તેમ છતાં તેની અસર નીચે પ્રવાસી દ્વારા ઉતારેલ તસવીરને પ્રસિદ્ધ ન કરવાનો ઉદ્દેશ્ય પણ પાર પડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://blog.fastcompany.com/archives/2005/02/02/eiffel_tower_repossessed.html |title=Eiffel Tower: Repossessed&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2009-03-18 |archive-date=2008-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080512051509/http://blog.fastcompany.com/archives/2005/02/02/eiffel_tower_repossessed.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તે સાથે બિન નફાકારી અને અર્ધ-વાણિજ્યિક પ્રકાશન પણ અટકી પડે છે.

તાજેતરના એક નિવેડામાં, ધ કોર્ટ ઑફ કાશાસનને ન્યાય તોળ્યો કે ચિત્રો ઉપર કોઈ પ્રકાશન્ અધિકારનો દાવો ના કરી શકાય. પછી તે ભલેને પ્રકાશન્ અધિકાર થી સુર્ક્ષિત ઈમારત હોઅય તો પણ જો તે વિશાળ ક્ષેત્રનો સમાવેશ કરે તો પણ. આ પરથી કહી શકાય કે એસ.એન.ટી.ઈ.પ્આરીસ સહીત લીધેલા ઍફીલ ટાવરના ફોટા પર દાવો કરી ન શકે. 

અમુક ન્યાય ક્ષેત્રોમાં, આ પ્રકાશન સુરક્ષા સંબંધી દાવાને મંજૂરી નથી. દા.ત. રીપબ્લીક ઑફ આયર્લેન્ડમાં કાયમી સ્થિર જાહેર સ્થળ કે ઈમારતજે જાહેઅર જનતા માટે ખુલ્લ હોય છે તેમને મુક્ત રીતે દ્રશ્ય માધ્યમમાં વાપરી શકાય છે. &lt;ref&gt;[http://www.irishstatutebook.ie/2000/en/act/pub/0028/sec0093.html#partii-chapvi-sec93 Irish Statute Books — Representation of certain artistic works on public display]&lt;/ref&gt;

== જાહેર માધ્યમોમાં ==
[[ચિત્ર:Underneath Eiffel Tower by IvanAndreevich.jpg|thumb|Panoramic view from underneath the Eiffel Tower.]]

વૈશ્વીક ધરાચિન્હ તરીકે ઍફીલ ટાવરનો ઉપયોગ ઘણી ફીલ્મો, વીડીયો ગૅમ્સ અને દૂરદર્શન પર થયો છે.

=== ઍફીલ ટાવર કરતાં ઊંચા લૅટીસ (જાળી સંરચના વાળા) ટાવરો ===
{| class=&quot;wikitable&quot; 
|- 
! Name
! colspan=&quot;2&quot; | Pinnacle height
! Year
! Country
! Town
! Remarks
|-
| [[કીવ ટીવી ટાવર]] || ૧૨૬૩ફીટ || ૩૮૫ મી. || ૧૯૭૩ || યુક્રેન || કીવ || વિશ્વનો સૌથી ઊંચો લેટીસ ટાવર
|-
| [[તાશકન્ત ટાવર]] || ૧૨૩૦ફીટ || ૩૭૪.૯ મી. || ૧૯૮૫ || [[ઉઝબેકીસ્તાન]] || તાશકન્ત || 
|-
| યાંગત્સે નદી પરના પિલોન્સ || ૧૧૩૭ ફીટ || ૩૪૬.૫ મી. || ૨૦૦૩ ||  [[ચીન]] || જીયાંગ્યીન|| ૨ ટાવર, વિશ્વના સૌથી ઊંચા વિધ્યુત[ પિલોન્સ]] 
|-
| [[ડ્રેગન ટાવર]] || ૧૧૦૨ ફીટ || ૩૩૬ મી. || ૨૦૦૦ ||  [[ચીન]] || હર્બીન 
|-
| [[ટોક્યો ટાવર]] || ૧૦૯૧ ફીટ || ૩૩૨.૬ મી. || ૧૯૮૫ ||  જાપાન || ટોક્યો 
|-
| [[વીટી ટીવી ટાવર]] || ૧૦૭૮ ફીટ || ૩૨૯ મી. || ૧૯૬૨ || યુ.એસ. || શૉરવુડ, વિસ્કોન્સીન 
|-
| [[ડબલ્યૂ એસ બી ટીવી ટાવર]] || ૧૦૭૫ ft || ૩૨૭.૬ મી. || ૧૯૫૭ || યુ.એસ.. || ઍટલાંટા, જ્યોર્જીયા  
|}

=== ફ્રાંસમાં આવેલા ઍફીલ ટાવર કરતાં  ઊંચા બાંધકામો ===

{| class=&quot;wikitable&quot; 
|- 
! નામ
! ઊંચાઈ
! વર્ષ
! મળખાનો પ્રકાર
! શહેર
! નોંધ
|-
| [[દીર્ઘતરંગ પ્રસારણ એલોયીસ]]
| ૩૫૦ m
| ૧૯૭૪
| ગાયડ માસ્ટ
| એલોયસ
|-
| [[HWU પ્રસારક (ટ્રાંસમીટર)]]
| ૩૫૦ મી.
| ?
| ગાયડ્ માસ્ટ
| રૉસ્ને
| મલ્ટીપલ(અનેક)માસ્ટ
|-
| [[વાયડક દા મિલાઉ]]
| ૩૪૩ મી.
| ૨૦૦૪
| પુલનો થાંભલો
| મિલાઉ
|-
| [[ટીવી માસ્ટ નીઓર્ટ-મૅઈસોને]]
| ૩૩૦ મી.
| ?
| ગાયડ માસ્ટ
| નીઓર્ટ
|-
| [[ટ્રાંસમીટર લે મન્સ-માયેટ]]
| ૩૪૨ મી.
| ૧૯૯૩
| ગાયડ માસ્ટ
| માયેટ
|-
| [[ટ્રાંસમીટર રોમ્યુલ્સ]]
| ૩૩૦ મી.
| ૧૯૭૪
| ગાયડ માસ્ટ
| રોમ્યુલ્સ
|  દીર્ઘ તરંગ પ્રસારક માસ્ટ, જમીનથી અવાહક કરાયેલ
|-
|}

== પુનઃરચનાઓ - પ્રતિકૃતિઓ ==
[[ચિત્ર:TianduCheng Tour-Eiffel.JPG|thumb|ટીઆન્ડચેન્ગની પ્રતિકૃતિ]]
[[ચિત્ર:Pki-tower-94.jpg|thumb|સીનસીનાટી, ઓહીયો ના કિંગ્સ ટાપુ પરને પ્રતિકૃતિ]]
[[ચિત્ર:Eiffel Tower Replica in the village of Parizh, Russia.jpg|thumb|Replica in [[Parizh]] village, Russia.]]
ઊંચાઈના ઉતરતા ક્રમમાં:
* પૅરીસ લાસ વેગાસ હોટેલ/કેસિનો, લાસ વેગાસ પટ્ટી પર, પેરેડાઈઝ નેવાડા,લસ વેગાસ નેવાડા નજીક.(પ્રમાણ ૧:૨) ૧૬૫&amp;nbsp;m 
* તીઆન્ડુનચેન્ગ, હૅન્ગઝોઉ, ચીન ૧૦૮&amp;nbsp;m.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/news/pictures/slideshow?collectionId=969 Reuters.com&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.lefigaro.fr/economie/20070823.FIG000000095__hangzhou_les_chinois_batissent_une_replique_de_paris.html |title=Le Figaro – Actualité en direct et informations en continu&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2009-03-18 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220201409/http://www.lefigaro.fr/economie/20070823.FIG000000095__hangzhou_les_chinois_batissent_une_replique_de_paris.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
* [[શેન્ઝેન]], ચીન — ~૧૦૦&amp;nbsp;m (~328&amp;nbsp;ft, પ્રમાણ 1:3)
* [[સ્લોબોઝિઆ]], [[રોમાનિયા]] — ૫૪&amp;nbsp;m (૧૭૭&amp;nbsp;ft)
* [[પૅરીઝ]], [[ચેલીબીન્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ]], [[નૅગાબૅસ્કી જિલ્લો]], [[ચેલીબીન્સ્ક ઓબ્લાસ્ટ]], રશિયામાં. સાઉથ ઉરલ સેલ ટેલીફોન કંપની દ્વારા ચેલફોન ટાવર તરીકે બાંધવામાં આવ્યો ૫૦&amp;nbsp;મી. (164&amp;nbsp;ફીટ) 
* પ્રાણીસંગ્રહાલય, [[કોપનહેગન]], [[ડેનમાર્ક]]. લાકડાથી બનેલ પ્રતિકૃતિ — 50&amp;nbsp;m (164&amp;nbsp;ft) 
* [[ફેય્ટેવિલે, ઉત્તર કેરોલીના]] — બૉરડોક્સ ટાવર ૪૫&amp;nbsp;મી. (૧૫૦&amp;nbsp;ફીટ) જેમામ્ એક લીફ્ટ પણ છે જે લોકોને ટોચ સુધી નાના દ્રશ્ય દર્શન માટે લઐ જાય છે
* વોલ્ટ ડીઝની વર્લ્ડનો એપકોટ થીમ પાર્ક, (બ્યુએના વીસ્ટા, ફ્લોરીડા)ના વર્લ્ડ શોકેસના ફ્રાન્સ પેવેલિયનમાં - ૨૩&amp;nbsp; (૭૬&amp;nbsp;ફીટ, પ્રમાણ ૧:૧૦)&lt;ref&gt;[http://disneyworld.disney.go.com/wdw/parks/attractionDetail?id=FrancePavilionAttractionPage Disney's official French Pavilion page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090121212040/http://disneyworld.disney.go.com/wdw/parks/attractionDetail?id=FrancePavilionAttractionPage |date=2009-01-21 }} — lists the Eiffel Tower as approximately 1/10th the height of the original.&lt;/ref&gt;
* [[પૅરીસ,ટેક્સાસ]] — ૨૦&amp;nbsp;m (૬૫&amp;nbsp;ft)
* [[ઍફીલ ટાવર(પૅરીસ, ટેનેસ્સી)]] - [[પૅરીસ, ટેનેસ્સી]]માં — લગભગ {{formatnum:20}}&amp;nbsp;m (૬૦&amp;nbsp;ft)  ઊંચુ.
* As a [[Meccano]] model, housed at the Technology Museum of Georgia ([[Atlanta, Georgia]]) — 11&amp;nbsp;m (36&amp;nbsp;t)&lt;ref&gt;[http://www.dalefield.com/mwes/history/eiffel_tower.html Eiffel Tower&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
* મેકનહેમ, સેટ્ટલડ્રોફ, જર્મનીની રન્ગીસ એક્સપ્રેસ્સ નામની કેટરીંગ કંપનીની છત પર.
* ફાલ્કોન્સ સીટી ઓફ વન્ડર્સનું કેન્દ્રીય સ્થાન — દુબઈ, યુનાયટેડ આરબ અમીરેટ્સનો નવી વિકાસ યોજના, જેમાં વિશ્વની સાત અજાયબીઓ દર્શિત હશે.&lt;ref&gt;[http://www.falconcity.com/ :: Falconcity of Wonders (L.L.C) ::&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
* ઈન્વાલ્ડ મીનીએચર પાર્ક, ઈન્વાલ્ડ, પૉલેન્ડ
* મીની યુરોપ,બ્રસેલ્સ૧૨.૯૬ મીટર પ્રમાણ ૧:૨૫
* રહ્યુ દા પૅરીસ કેફેના છત પર, બ્રિસ્બૅન, અઓસ્ટ્રીયા , લગભગ ૧૨મી ઊંચુ.
* ફર્સ્ટ વર્લ્ડ પ્લાઝા શોપેંગ મૉલ, ગેન્ટેંગ હાઈલેન્ડઝ્ [[મલેશિયા]]&lt;ref&gt;[http://www.genting.com.my/en/media/press/themepark/fwp.htm First World Plaza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722161328/http://www.genting.com.my/en/media/press/themepark/fwp.htm |date=2011-07-22 }}. Retrieved on 2008-09-13&lt;/ref&gt;
* ઑસ્ટીન ટેક્સાસમાં ડ્રેયફસ એન્ટીક સ્ટોરમાં આની ૨૫ ફીટ ઉંચી પ્રતિમા છે.
* મેસીનીઆ, ગ્રીસના ફીલીએટ્રા ગામનું પ્રવેશ દ્વાર (૧૮મી)&lt;ref&gt;[http://users.mes.sch.gr/stamgian/ERG_MATINAS.htm Tower model at Filiatra]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nds.gr/filiatra/images/pyrgos.jpg |title=Photograph of Filiatra tower |access-date=2009-03-18 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528141443/http://www.nds.gr/filiatra/images/pyrgos.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[પૅરીસ મિશિગન]]; અંદાજે ૩મી(૧૦&amp;nbsp;ft) એક પાર્કમાં.
* [[બાકુ]], [[અઝેરબૈજન]], સાહીલ ટ્રેડ સેન્ટરના પર્ફ્યુમ દી ફ્રાન્સ દુકાનમાં લગભગ ૩મી. 
* ગોલ્ડન સેન્ડસ્ સી રીસોર્ટ, [[વર્ના]], [[બલ્ગેરિયા]] —ટાવર પ્રમાણ ૧:૧૦
* [[અક્ટાઉ]], [[કઝાકસ્તાન]] એક તેલ બાંધકામ કંપનીન કાર્યાલય ની સામે.
* [[સૅટલ ડ્રોફ]] ક્રેઈલશેમ નજીક જર્મનીમાં Oએક કંપની ની ઈમારત ઉપર.
* ૨૦૦૭માં ધ લીગો કંપને ૧:૩૦૦ પ્રમાણના સ્કેલ મોડેલ બહાર પાડયાં.&lt;ref&gt;[http://guide.lugnet.com/set/10181 LUGNET Set Guide]&lt;/ref&gt;. તેમાં ૩૪૨૮ ભાગ છે અને  ૧૦૮ સેમી ઊંચો છે.

== પ્રસારણ સ્થાનકો ==
=== એફ એમ રેડીયો ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#ccc;&quot;
!કાર્યક્રમ
!કંપ સંખ્યા
!ERP
|-
| [[ફ્રાન્સ ઈન્ટર]] || 
|-
| [[ક્ષેત્રીય]] || ૯૦,૩૫ [[MHz]] || 3 કિ.વૉટ.
|-
| [[ફ્રાન્સ સંસ્કૃતિ]] || ૯૩,૩૫ [[MHz]] || 3 કિ.વૉટ.
|-
| [[ફ્રાન્સ મ્યુસિક]] || ૯૭,૬ [[MHz]] || 3 કિ.વૉટ.
|}

=== ટીવી ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#ccc;&quot;
!કાર્યક્રમ
!ચૅનલ ક્રમ
!કંપ સંખ્યા
!ERP
|-
| [[કનાલ+]] || ૬ || ૧૮૨,૨૫ MHz || ૧૦૦ કિ.વૉટ.
|-
| [[ફ્રાન્સ ૨]] || ૨૨ || ૪૭૯,૨૫ MHz || ૫00 કિ.વૉટ.
|-
| [[ટીએફ૧]] || ૨૫ || ૫૦૩,૨૫ MHz || ૫00 કિ.વૉટ.
|-
| [[ફ્રાન્સ ૩]] || ૨૮ || ૫૨૭,૨૫ MHz || ૫00 કિ.વૉટ.
|-
| [[ફ્રાન્સ ૫]] || ૩૦ || ૫૪૩,૨૫ MHz || ૧00 કિ.વૉટ.
|-
| [[મૅટ્રોપોલી ટેલીવિઝન|એમ૬]]  || ૩૩ || ૫૬૭,૨૫ MHz || ૧00 કિ.વૉટ.
|}

== તેજ નામ ધરાવતા અન્ય ઈમારતો ==
* ઍફીલ ટાવર, પૅરીસ,ટેનેસ્સી.
* ઍફીલ ટાવર કો-ઑપ હેકેન્સેક,ન્યૂ જર્સી, યુ એસ એ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=19207 |title=Eiffel Tower Co-op — SkyscraperPage.com&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2009-03-18 |archive-date=2022-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220709193033/https://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=19207 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ચિત્રમાલા ==
&lt;gallery&gt;
Image:Eiffel Tower from platform.jpg|સૌથી ઉચ્ચ સ્તરેથી.
Image:From Below.jpg‎|''ઍફીલ ટાવર'' નીચેથી જોતાં.
Image:Eiffel Tower 06.jpg|ઍફીલ ટાવર જ્યારે ફ્રાન્સ ૨૦૧૨ની ઓલમ્પિક માટે દાવો કર્તું હતું, ઉનાળો ૨૦૦૫.
Image:Eiffel_closeup.jpg|લોખંડમાં ઉતારેલ ઝાલર.
Image:Eiffel_tower_fireworks_on_July_14th_Bastille_Day.jpg|ઍફીલ ટાવર બેસ્ટીલ દિને
Image:Eiffel Tower 1945.jpg|ઍફીલ ટાવર બીજા વિશ્વ યુદ્ધની સમાપ્તિ બાદ જૂન ૧૯૪૫
Image:Tour eiffel at sunrise from the trocadero.jpg|સૂર્યોદય સમયે ઍફીલ ટાવર ટ્રોકારેડો પરથી
Image:Tour Eiffel - 20150801 15h30 (10621).jpg
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભ ==
{{reflist|2}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{commons|Eiffel Tower}}
* [http://www.tour-eiffel.fr/ Official website of the Eiffel Tower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205121142/http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/ |date=2010-12-05 }} {{Fr icon}}
* [http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/ English version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205121142/http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/ |date=2010-12-05 }} {{En icon}}
* [http://www.memagazine.org/backissues/membersonly/feb05/departments/news_notes/news_note.html Mechanical Engineering Magazine: Deconstructing Eiffel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090707100723/http://www.memagazine.org/backissues/membersonly/feb05/departments/news_notes/news_note.html |date=2009-07-07 }}
* [http://eiffel-tower-catia.com/ Reconstructing the Eiffel Tower in CATIA ,3DXML file to download and CG Images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912182117/http://eiffel-tower-catia.com/ |date=2017-09-12 }}
* [http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php/Cat/0/Number/268868/an/0/page/3#268868 3D render of the Eiffel Tower for use in Google Earth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201011413/http://bbs.keyhole.com/ubb/showthreaded.php/Cat/0/Number/268868/an/0/page/3#268868 |date=2008-12-01 }}
* [http://dspt.club.fr/tour_eiffel.htm The first transmitters at Eiffel Tower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609061147/http://dspt.club.fr/tour_eiffel.htm |date=2007-06-09 }}

&lt;br /&gt;

{{start box}}
{{succession box| 
  before=[[Washington Monument]]|
  title=[[World's tallest structure]]| 
  years=1889—1931&lt;br /&gt;&lt;small&gt;300.24m&lt;/small&gt; | after=[[Chrysler Building]]}}
{{end box}}

&lt;br /&gt;

[[શ્રેણી:૧૮૮૯ સ્થાપત્યો]]
[[શ્રેણી:દુનિયાનાં મહત્તમ લંબાઈ ધરાવતાં સ્થાપત્યો]]
[[શ્રેણી:યુરોપ]]
[[શ્રેણી:પેરિસ]]
[[શ્રેણી:Landmarks in France]]
[[શ્રેણી:Michelin Guide starred restaurants and chefs]]
[[શ્રેણી:Skyscrapers in Paris]]
[[શ્રેણી:Towers in France]]
[[શ્રેણી:પેરિસનાં પ્રવાસી આકર્ષણો]]
[[શ્રેણી:7th arrondissement of Paris]]</text>
      <sha1>idfdjmfbl97kyxezut0cpo5tjdm2rbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કડોદ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10765</id>
    <revision>
      <id>906773</id>
      <parentid>787156</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T22:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4180" sha1="i57xfengklew916cq2jpd02s0nsol2i" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = કડોદ
| state_name         = ગુજરાત
| district           = સુરત
| taluk_names             = બારડોલી
| latd = 21.117024
| longd = 73.107676
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           =  મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો
| blank_value_3           =  [[ડાંગર]], [[શેરડી]], [[પપૈયાં]],[[કેરી]] &lt;br /&gt;[[કેળાં]], [[સૂરણ]] તેમજ [[શાકભાજી]]
| blank_title_4           = 
| blank_value_4           = 
}}

'''કડોદ''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્યના]] [[સુરત જિલ્લો|સુરત જિલ્લામાં]] આવેલા કુલ ૯ (નવ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[બારડોલી તાલુકો|બારડોલી તાલુકામાં]] આવેલું મોટું ગામ છે. આ ગામ [[તાપી|તાપી નદીના]] કિનારે આવેલું છે. આ ગામના વ્યવસાયમાં મુખ્યત્વે [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] અને [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં [[ડાંગર]], [[શેરડી]], [[કેળાં]], [[સૂરણ]], [[પપૈયાં]], [[કેરી]] તેમ જ [[શાકભાજી]] જેવાં ખેત-ઉત્પાદનોના પાક લેવામાં આવે છે. ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[માધ્યમિક શાળા]], [[ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરીની સવલતો પ્રાપ્ય છે.

કડોદ [[બારડોલી]] ખાતે આવેલા [[રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૬]] અને કામરેજ ચાર રસ્તા ખાતે આવેલા [[રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૮]]થી [[માંડવી(સુરત જિલ્લો)|માંડવી]] જતા રાજ્ય ધોરી માર્ગ પર આવેલું મોટું ગામ છે. કડોદ ગામથી સૌથી નજીકનું રેલ્વે મથક [[મઢી]] અને [[બારડોલી]] તેમ જ સૌથી નજીકનું હવાઇ મથક [[સુરત]] ખાતે આવેલું છે.

આસપાસના ગામોનું કેન્દ્ર હોવાને કારણે કડોદ નાના પાયાનું વેપારી મથક બન્યું છે. અહીં જીવન જરુરીયાતની નાની મોટી વસ્તુઓ સહેલાઇથી મળી રહે છે. કડોદ ગામમાં નાનું સિનેમાઘર પણ આવેલું છે.

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [https://web.archive.org/web/20250104171238/https://www.india9.com/i9show/Kadod-61633.htm કડોદ ગામ વિશે માહિતી]

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:સુરત જિલ્લો]]
[[શ્રેણી:બારડોલી તાલુકો]]</text>
      <sha1>i57xfengklew916cq2jpd02s0nsol2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ધ્વનિ પ્રદૂષણ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12772</id>
    <revision>
      <id>906792</id>
      <parentid>860327</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T04:46:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29463" sha1="ai5z30aijfpwi7vpbkowkum846zhj9m" xml:space="preserve">[[ચિત્ર:Qantas b747 over houses arp.jpg|thumb|right|લંડનના હિથરો વિમાની મથક ખાતે ઉતરાણ કરવાના થોડાક જ સમય પહેલાં એક [[બોઇંગ 747-400]] ([[:en:Boeing 747-400|Boeing 747-400]]) વિમાન મકાનોની નજીકથી પસાર થાય છે.]]

'''ઘોંઘાટ પ્રદૂષણ''' (અથવા '''[[કુદરતી પર્યાવરણ|પર્યાવરણીય]] ([[:en:natural environment|environmental]]) ઘોંઘાટ''') એટલે માનવ, પશુ કે યંત્ર-સર્જિત એવો અપ્રિય અવાજ, જે મનુષ્ય કે પ્રાણી જીવનની પ્રવૃત્તિ અથવા સંતુલન ખોરવે છે.ઘોંઘાટ સામાન્યપણે પરિવહનમાંથી, ખાસ કરીને [[મોટર વાહનો]] ([[:en:motor vehicles|motor vehicles]])ને કારણે સર્જાય છે.&lt;ref name=&quot;Senate&quot;&gt;સેનેટ પબ્લિક વર્ક્સ કમિટી, નોઇઝ પોલ્યુશન એન્ડ અબેટમેન્ટ એકટ ઓફ 1972, રેપ નં. 1160, નાઇન્ટી સેકન્ડ કોગ્રેસ, સેકન્ડ સેશન&lt;/ref&gt;''[[ઘોંઘાટ]] ([[:en:noise|noise]])'' શબ્દ લેટિન શબ્દ ''નોક્સીયા''માંથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ થાય છે &quot;[[ઇજા]] ([[:en:injury|injury]])&quot; અથવા &quot;[[હાનિ]] ([[:en:hurt|hurt]])&quot;

દુનિયાભરમાં મોટા ભાગના ઘોંઘાટનો સ્રોત પરિવહન વ્યવસ્થા, મોટર વાહનોનો ઘોંઘાટ છે, પરંતુ તેમાં [[વિમાનોનો ઘોંઘાટ]] ([[:en:aircraft noise|aircraft noise]]) અને રેલ ઘોંઘાટનો પણ સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;સી, માઇકલ હોગાન એન્ડ ગેરી એલ. લેટશો, [http://www.worldcatlibraries.org/wcpa/top3mset/2930880 ધી રીલેશનશીપ બિટ્વિન હાઇવે પ્લાનિંગ એન્ડયુરિસન સ્પેશલ્ટી કોન્ફરન્સ, મે 21-23, 1973, શિકાગો, ઇલિનોઇસ. બાય અમેરિકન સોસાયટી ઓફ સિવિલ એન્જિનીયર્સ. શહેરી પરિવહન વિભાગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070518225130/http://www.worldcatlibraries.org/wcpa/top3mset/2930880 |date=2007-05-18 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Senate&quot; /&gt;ખરાબ [[શહેરી આયોજન]] ([[:en:urban planning|urban planning]])થી ઘોંઘાટ સર્જાઇ શકે છે, કેમ કે નિવાસી મકાનોની સાથે સાથે ઔદ્યોગિક એકમો નિવાસી વિસ્તારોમાં ઘોંઘાટ સર્જી શકે છે. 

અન્ય સ્રોતો છે કાર એલાર્મ, ઓફિસ સાધનો, ફેક્ટરીના યંત્રો, બાંધકામ, ગ્રાઉન્ડ્સકીપિંગના સાધનો, ભસતા કૂતરાં, ઉપકરણો, પાવર ટુલ્સ, [[લાઇટિંગ]] ([[:en:lighting|lighting]])નો ગુંજારવ, ઓડિયા મનોરંજન સીસ્ટમ્સ, લાઉડસ્પીકર્સ અને ઘોંઘાટીયા લોકો.

== માનવ આરોગ્ય પરની અસરો ==
{{main|Noise health effects}}

[[આરોગ્ય]] ([[:en:health|health]]) અને [[વર્તન|વર્તનજન્ય]] ([[:en:behavioural|behavioural]]) બંને પ્રકારે [[ઘોંઘાટની આરોગ્ય પર અસરો]] ([[:en:Noise health effects|Noise health effects]]) જોવા મળે છે.અનિચ્છનીય અવાજને ઘોંઘાટ કહે છે.આ અનિચ્છનીય અવાજ શારીરિક અને મનોવૈજ્ઞાનિક આરોગ્યને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.ઘોંઘાટનું પ્રદૂષણ ચીડ અને આક્રમકતા, [[હાયપરટેન્શન]] ([[:en:hypertension|hypertension]]), તનાવના ઊંચા સ્તરો, [[ટિનાઇટસ (કાનમાં તમરાં બોલવા)]] ([[:en:tinnitus|tinnitus]]), બહેરાશ, ઉંઘમાં વિક્ષેપ અને અન્ય નુકસાનકારક અસરો સર્જી શકે છે.&lt;ref name=&quot;Rosen&quot;&gt;એસ. રોસેન એન્ડ પી. ઓલિન, ''હીયરિંગ લોસ એન્ડ કોરોનરી [[હ્રદય રોગ|હાર્ટ ડિસીઝ]] ([[:en:Heart Disease|Heart Disease]])'', આર્કાઇવ્ઝ ઓફ [[ઓટોલેરિંગોલજી (કાન, નાક, ગળાનું શાસ્ત્ર)|ઓટોલેરિંગોલજી]] ([[:en:Otolaryngology|Otolaryngology]]), 82:236 (1965)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Field&quot;&gt;જે. એમ. ફીલ્ડ, ''ઇફેક્ટ ઓફપર્સનલ એન્ડ સિચ્યુએશનલ વેરિએબલ્સ અપોન નોઇઝ એનોયન્સ ઇન રેસિડેન્સલ એરીયાઝ'', જર્નલ ઓફ ધી એકોસ્ટિકલ સોસાયટી ઓફ અમેરિકા, 93: 2753-2763 (1993)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| title = Noise Pollution
| url = http://www.euro.who.int/Noise
| publisher = [[World Health Organisation]]
| access-date = 2009-06-15
| archive-date = 2010-01-08
| archive-url = https://web.archive.org/web/20100108141209/http://www.euro.who.int/Noise
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
વધુમાં, તનાવ અને હાયપરટેન્શન આરોગ્યની સમસ્યાઓના મુખ્ય કારણો છે, જ્યારે ટિનાઇટસ ભૂલકણાપણું, તીવ્ર ડીપ્રેશન અને સમયાંતરે ગભરાટના હુમલા તરફ પણ દોરી જાય છે.&lt;ref name=&quot;Field&quot; /&gt;&lt;ref&gt;કાર્લ ડી. ક્રાઇટર, ''ધી ઇફેક્ટ્સ ઓફ નોઇઝ ઓન મેન'', એકેડેમિક પ્રેસ (1985)&lt;/ref&gt;

ઘોંઘાટનો સતત સહવાસ [[ઘોંઘાટથી થતી બહેરાશ]] ([[:en:noise-induced hearing loss|noise-induced hearing loss]]) સર્જી શકે છે.નોંધપાત્ર [[વ્યવસાયિક ઘોંઘાટ]] ([[:en:occupational noise|occupational noise]]) હેઠળ જીવતા ઘરડા પુરુષોમાં તેમની જ ઉંમરના આવા ઘોંઘાટ હેઠળ નહીં જીવતા પુરુષો કરતા [[આંકડાકીય મહત્વ|નોંધપાત્ર રીતે]] ([[:en:Statistical significance|significantly]]) શ્રવણશક્તિ ઘટેલી જોવા મળી છે, જોકે, સમય જતાં શ્રવણશક્તિનો ફરક ઘટતો જાય છે અને બંને જુથોને 79 વર્ષની ઉંમર પછી અલગ પાડી શકાતા નથી.&lt;ref name = Rosenhall1990&gt;{{cite journal |author=Rosenhall U, Pedersen K, Svanborg A |title=Presbycusis and noise-induced hearing loss |journal=Ear Hear |volume=11 |issue=4 |pages=257–63 |year=1990 |pmid=2210099| doi = 10.1097/00003446-199008000-00002}}&lt;/ref&gt;ઔદ્યોગિક કે પરિવહનના ઘોંઘાટ હેઠળ અજાણપણે જીવતા [[માબાન]] ([[:en:Maaban|Maaban]]) [[આદિવાસીઓ]] ([[:en:tribesmen|tribesmen]])ની અમેરિકાની એક વિશિષ્ટ વસતિ સાથેની એક સરખામણીએ દર્શાવ્યું હતું કે પર્યાવરણીય ઘોંઘાટના સહેજ ઊંચા સ્તરોનો સતત સંપર્ક બહેરાશ લાવી શકે છે.&lt;ref name=&quot;Rosen&quot; /&gt;

ઘોંઘાટના ઊંચા સ્તરો [[રુધિરાભિસરણ]] ([[:en:cardiovascular|cardiovascular]]) અસરોને નોતરે છે અને એકસાથે આઠ કલાક દરમિયાન સહેજ ઊંચા સ્તરો વચ્ચે રહેવાથી [[બ્લડપ્રેશર]] ([[:en:blood pressure|blood pressure]])માં પાંચથી દસ પોઇન્ટ્સનો આંકડાકીય વધારો થાય છે અને [[તનાવ (તબીબી)|તનાવ]] ([[:en:stress (medicine)|stress]])&lt;ref name=&quot;Rosen&quot;/&gt; અને [[રક્તવાહિનીસંકોચન]]  ([[:en:vasoconstriction|vasoconstriction]])માં વધારો ઉપર નોંધેલા [[હાયપરટેન્શન|વધતા બ્લડ પ્રેશર]] ([[:en:hypertension|increased blood pressure]]) તરફ દોરી જાય છે, સાથે સાથે [[હ્રદયરોગ]] ([[:en:coronary artery disease|coronary artery disease]])ના પ્રમાણમાં પણ વધારો કરે છે.

ઘોંઘાટ પ્રદૂષણ ચીડનું પણ એક કારણ છે.2005માં સ્પેનના સંશોધકોએ કરેલા એક અભ્યાસમાં જણાયું હતું કે શહેરી વિસ્તારોમાં નિવાસીઓ ઘોંઘાટ પ્રદૂષણ માટે દર વર્ષે દર ડેસિબલે અંદાજે ચાર [[યુરો]] ([[:en:Euro|Euro]]) ચુકવવા તૈયાર છે.&lt;ref&gt;જીસસ બરેરો, મર્સીડીઝ સાંચેઝ, મોન્ટસેરાટ વિલાડ્રિચ-ગ્રાઉ (2005), &quot;નિઃશબ્દતા માટે લોકો કેટલું ચુકવવા તૈયાર છે?એ કન્ટિન્જન્ટ વેલ્યુએશન સ્ટડી&quot;, ''એપ્લાઇડ ઇકોનોમિક્સ'', 37 (11)&lt;/ref&gt;

== પર્યાવરણીય અસરો ==

પ્રાણીઓ પર ઘોંઘાટની જીવલેણ અસર પડી શકે છે. તેને કારણે તેઓ તનાવ હેઠળ જીવે છે, શિકારી-શિકારના એકબીજાને શોધવાના અને બચવાના  કોમળ સંતુલનને બદલીને મૃત્યુદરનું જોખમ વધારે છે અને ખાસ કરીને પ્રજોત્પત્તિ અને રસ્તો શોધવા માટે સંદેશા વ્યવહારમાં કરાતા અવાજના ઉપયોગમાં વિક્ષેપ કરે છે.ધ્વનિનો વધારે પડતો સંપર્ક કામચલાઉ કે કાયમી બહેરાશ લાવી શકે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.onr.navy.mil/sci_tech/34/341/docs/proceed.pdf |title=ઇફેક્ટ્સ ઓફ એન્થ્રોપોજેનિક નોઇઝ ઇન મરિન એન્વાયર્નમેન્ટ |access-date=2009-06-15 |archive-date=2009-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327095039/http://www.onr.navy.mil/sci_tech/34/341/docs/proceed.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ઘોંઘાટ ક્ષેત્રોમાં વસતા પ્રાણી જીવનના  [[કુદરતી વસવાટનો નાશ|કુદરતી વસવાટ]] ([[:en:Habitat destruction|reduction of usable habitat]])માં ઘટાડો થઈ શકે છે અને જોખમમાં મુકાયેલી પ્રજાતિઓ [[લુપ્ત]] ([[:en:extinction|extinction]]) થઈ શકે છે.લશ્કરી [[સોનાર]] ([[:en:sonar|sonar]])ને કારણે [[બીચ્ડ વ્હેલ]] ([[:en:beached whale|beached whale]])ની ચોક્કસ પ્રજાતિઓના થયેલા મૃત્યુ ઘોંઘાટના પ્રદૂષણને કારણે થતા નુકસાનના સૌથી જાણીતા કિસ્સાઓમાંના એક છે.&lt;ref&gt;{{cite web
| url=http://www.sanjuanislander.com/groups/center_for_whale_research/sonar.shtml
| title=US Navy Sonar blasts Pacific Northwest killer whales
| last=Balcomb
| first=Ken
| date=2003-05-12
| publisher=San Juan Islander
| access-date=2006-04-30
| archive-date=2006-05-23
| archive-url=https://web.archive.org/web/20060523192154/http://www.sanjuanislander.com/groups/center_for_whale_research/sonar.shtml
| url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

ઘોંઘાટ પ્રજાતિઓને મોટેથી સંદેશા વ્યવહાર કરવાની ફરજ પડે છે, જેને લોમ્બાર્ડ વોકલ રીસ્પોન્સ કહે છે.&lt;ref&gt;www.dosits.org/glossary/pop/lvr.htm&lt;/ref&gt;વૈજ્ઞાનિકો અને સંશોધકોએ હાથ ધરેલા પ્રયોગો દર્શાવે છે કે જ્યારે સબમરિન ડીટેક્ટર્સ ચાલુ હોય, ત્યારે વ્હેલોના ગીતની લંબાઈ વધારે હોય છે.&lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu/abs/2003ASAJ..113.3411F નીચી ફ્રિક્વન્સી ધરાવતા ધ્વનિ પ્રસારણોના કારણે હમ્પબેક વ્હેલ (મેગાપ્ટેરા નોવેન્જેલીયા)ના ગીતની લંબાઈમાં ફેરફાર]&lt;/ref&gt;જો પ્રાણીઓ મોટેથી &quot;બોલે&quot; નહીં, તો તો તેમના અવાજ [[મનુષ્યપ્રેરિત|માનવપ્રેરીત]] ([[:en:anthropogenic|anthropogenic]]) ધ્વનિથી [[ઢંકાયેલું|ઢંકાઈ]] ([[:en:masked|masked]]) જશે.આ નહીં સંભળાતા અવાજો ચેતવણીઓ, શિકારની ભાળ અથવા તો નેટ-બબલિંગની તૈયારીઓ હોઈ શકે છે.જ્યારે એક પ્રજાતિ મોટેથી બોલવાનું શરુ કરે છે, ત્યારે તે અન્ય પ્રજાતિના અવાજને [[ઢાંકવુ|ઢાંકશે]] ([[:en:mask|mask]]) અને તેને પરીણામે સમગ્ર પર્યાવરણ-વ્યવસ્થાને મોટેથી બોલવાની ફરજ પડે છે.

ટ્રાફિકના ઘોંઘાટની અસર હેઠળ [[ઝેબ્રા ફિન્ચ]] ([[:en:Zebra finch|Zebra finch]])ની તેમના સાથી પ્રત્યેની વફાદારી ઘટે છે.અન્ય પ્રવૃત્તિઓ માટે ફાળવાયેલા સંસાધનોમાં ઘટાડો થવાથી આને કારણે કોઈ પ્રજાતિની વસતિના લક્ષણોની પસંદગી દ્વારા ઉત્કાંતિ પથ બદલાઈ શકે છે અને તેને પરીણામે મોટા જનીની અને ઉત્ક્રાન્તિગત ફેરફારો તરફ દોરી જાય છે.&lt;ref&gt;મિલીયસ, એસ. (2007).હાઈ વોલ્યૂમ, લો ફિડેલિટીઃ બર્ડ્સ આર લેસ ફેઇથફુલ એઝ સાઉન્ડ્સ બ્લેર, ''સાયન્સ ન્યૂઝ'' ખંડ. 172, પૃ.116. ([http://www.sciencenews.org/articles/20070825/fob3ref.asp સંદર્ભો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080424012130/http://www.sciencenews.org/articles/20070825/fob3ref.asp |date=2008-04-24 }})&lt;/ref&gt;

== સ્થળાંતર અને ઘોંઘાટ પર અંકુશ ==
{{main|Noise mitigation}}

[[ચિત્ર:TullamarineFwy.jpgવિસ્તારની સુંદરતાને યથાવત રાખીને [[માર્ગ ઘોંઘાટ|માર્ગ ઘોંઘાટ]] ([[:en:roadway noise|roadway noise]])ને ઘટાડવા [[ઓસ્ટ્રેલીયા]] ([[:en:Australia|Australia]])ના [[મેલબોર્ન]] ([[:en:Melbourne|Melbourne]]) ખાતે બનાવવામાં આવેલી |thumb|''[[સિટિ લિન્ક#પશ્ચિમ લિન્ક|સાઉન્ડટ્યુબ]] ([[:en:City Link#Western Link|sound tube]])'']]
ઘોંઘાટ ઘટાડવા કે દૂર કરવાની ટેકનોલોજીને નીચે પ્રમાણે લાગુ પાડી શકાયઃ

[[માર્ગ ઘોંઘાટ]] ([[:en:roadway noise|roadway noise]]) ઘટાડવાની વિવિધ વ્યૂહરચનાઓ છે, જેમ કે [[ઘોંઘાટ અવરોધક]] ([[:en:noise barrier|noise barrier]])નો ઉપયોગ, વાહનોની ઝડપ પર મર્યાદા, રસ્તાઓની સપાટીના બંધારણમાં ફેરફાર, [[ભારે વાહનો]] ([[:en:heavy vehicle|heavy vehicle]]) પર અંકુશ, બ્રેકિંગ અને એક્સીલરેશન ઘટાડીને વાહન પ્રવાહ સરળ બનાવે તે માટે ટ્રાફિક કન્ટ્રોલ્સનો ઉપયોગ અને ટાયરની ડીઝાઇન.આ વ્યૂહરચનાઓ લાગુ પાડવામાં મહત્વનું પરીબળ છે [[માર્ગ ઘોંઘાટ]] ([[:en:roadway noise|roadway noise]]) માટે [[કમ્પ્યુટર મોડેલ]] ([[:en:computer model|computer model]]). તે સ્થાનિક [[ભૌગોલિક લક્ષણો]] ([[:en:topography|topography]]), [[હવામાનશાસ્ત્ર]] ([[:en:meteorology|meteorology]]), ટ્રાફિક કામગીરી અને સંભવિત નિવારણના મુદ્દાઓને હાથ ધરી શકે છે.નિવારણ શોધવાનો ખર્ચો માફકસરનો હોઈ શકે છે, શરત એટલી કે આ નિવારણો માર્ગ પ્રોજેક્ટના આયોજનના તબક્કામાં જ શોધી લેવાય.

1970 અને 1980ના અરસામાં ઘોંઘાટ વિનાના [[જેટ એન્જિન]] ([[:en:jet engine|jet engine]])ની ડીઝાઇનની કામગીરી જોરશોરથી આરંભાઈ હતી. આવી ડીઝાઇનથી [[વિમાન ઘોંઘાટ]] ([[:en:Aircraft noise|Aircraft noise]]) કેટલાક અંશે ઘટાડી શકાય છે.આ વ્યૂહરચનાથી શહેરોમાં અવાજના સ્તરોમાં મર્યાદિત પરંતુ નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.કામગીરીની પુનઃવિચારણા, જેમ કે [[ઉડ્ડયન પથ]] ([[:en:flight path|flight path]]) અને રનવેના ઉપયોગના સમયમાં ફેરફાર કરવાથી વિમાની મથકોની નજીક રહેતા લોકોને લાભ થાય છે.1970માં શરુ થયેલા[[એફએએ]] ([[:en:FAA|FAA]]) પ્રેરીત નિવાસી રીટ્રોફિટ પ્રોગ્રામ્સને પણ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં હજારો લોકોના ઘરોમાં આંતરિક [[નિવાસી]] ([[:en:residential|residential]]) ઘોંઘાટને ઘટાડવામાં સફળતા મળી છે.

1930થી [[ઔદ્યોગિક ઘોંઘાટ]] ([[:en:Industrial noise|Industrial noise]])થી પીડાતા કામદારોના પ્રશ્નો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.ફેરફારોમાં ઔદ્યોગિક ઉપકરણોની ફરીથી ડીઝાઇન બનાવવી, આઘાત સહન કરે તેવી રીતે પુર્જાઓનું સંયોજન અને કામ કરવાના સ્થળે ભૌતિક અવરોધો ઉભા કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

== કાનૂની દરજ્જો ==
{{main|Noise regulation}}

1970 સુધી સરકારોએ ઘોંઘાટને પર્યાવરણની સમસ્યાને બદલે &quot;ન્યુસન્સ&quot; તરીકે ગણ્યો હતો.[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]] ([[:en:United States|United States]])માં ઘોરી માર્ગો અને વિમાની ઘોંઘાટો માટે સંઘીય ધોરણો છે. રાજ્યો અને સ્થાનિક સરકારો [[મકાન સંહિતા]] ([[:en:building codes|building codes]]), [[શહેરી આયોજન]] ([[:en:urban planning|urban planning]]) અને માર્ગ વિકાસ માટે અત્યંત ખાસ કાયદા ધરાવે છે. [[કેનેડા|કેનડા]] ([[:en:Canada|Canada]]) અને [[ઇયુ]] ([[:en:EU|EU]])માં કેટલાક રાષ્ટ્રીય, પ્રાંતીય કે રાજ્યના કાયદાઓ ઘોંઘાટ સામે રક્ષણ આપે છે.

વિવિધ મ્યુનિસિપાલિટીઝમાં ઘોંઘાટ અંગેના કાયદા અને વટહુકમો અલગ અલગ છે અને કેટલાક શહેરોમાં તો ખરેખર આવા કોઈ કાયદાઓ જ નથી.એક વટહુકમમાં ન્યુસન્સ જેવો ઘોંઘાટ કરવા સામે સામાન્ય પ્રતિબંધ હોઈ શકે છે અથવા તો દિવસના ચોક્કસ સમયે અને ચોક્કસ પ્રવૃત્તિઓ માટે ઘોંઘાટના મંજુરીપાત્ર સ્તર માટેની ચોક્કસ માર્ગદર્શિકા તેમાં હોઈ શકે છે.

ડો. પાઉલે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એન્વાયર્નમેન્ટલ પ્રોટેક્શન એજન્સી|ઇપીએ]] ([[:en:United States Environmental Protection Agency|EPA]]) (એન્વાયર્નમેન્ટલ પ્રોટેક્શન એજન્સી) અને એચયુડી (હાઉસિંગ એન્ડ અર્બન ડેવલપમેન્ટ) પાસેથી મેળવાયેલા ભંડોળની મદદથી પોર્ટલેન્ડ ઓરેગોનના શહેર માટે 1975માં પ્રથમ સઘન ઘોંઘાટ સંહિતાઓ લખી હતી.પોર્ટલેન્ડ ઘોંઘાટ સંહિતા અમેરિકા અને કેનેડાના અગ્રણી મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારો માટે અન્ય મોટા ભાગના વટહુકમો માટે પાયારુપ બની હતી.[http://www.portlandonline.com/auditor/index.cfm?c=28705]

મોટા ભાગના શહેરી [[સ્થાનિક વટહુકમ|વટહુકમો]] ([[:en:local ordinance|ordinance]]) રાત્રે ખાસ કરીને રાતના 10થી સવારે 6 કલાક દરમિયાન મિલકતો પરથી અમુક તીવ્રતા કરતા વધારે ધ્વનિ પસાર થવા પર પ્રતિબંધ ફરમાવે છે અને દિવસ દરમિયાન તેને ચોક્કસ ઊંચા ધ્વનિ સ્તર સુધી મર્યાદિત રાખે છે, જોકે આવા વટહુકમોના પાલનમાં ફરક હોય છે.ઘણી મ્યુનિસિપાલિટીઝ ફરિયાદો હાથ ધરતી નથી.કોઈ મ્યુનિસિપાલિટી કાયદાના પાલન માટેની કચેરી ધરાવતી હોય, તો પણ તે માત્ર ચેતવણીઓ જારી કરવા માટે જ તૈયાર હોય છે, કેમ કે અપરાધીઓને અદાલતમાં લઈ જવા ખર્ચાળ છે.

આમાં અપવાદરુપ છે પોર્ટલેન્ડ ઓરેગોન શહેર, જેણે પ્રત્યેક ભંગ બદલ 5000 ડોલર જેટલા ઊંચા દંડ સાથે તેના નાગરિકોને આક્રમક રક્ષણ પૂરું પાડ્યું છે અને ઘોંઘાટ કરનારા જવાબદાર માણસને એક જ દિવસમાં એકથી વધારે વખત ઝડપવાની ક્ષમતા પણ દાખવી છે.

ઘોંઘાટ સંબંધમાં થતા ઘણા ઘર્ષણો ભંગ કરનાર અને ભોગ બનનાર વચ્ચે વાટાઘાટોથી પતી જતા હોય છે.પાલનની કાર્યવાહી દેશ પ્રમાણે અલગ અલગ છે અને સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ અને ખાસ કરીને [[પોલિસ]] ([[:en:police|police]])ના સહયોગથી પગલાં ભરી શકાય છે.ઘોંઘાટ પ્રદૂષણ મોટે ભાગે ટકી રહે છે, કારણ કે ઘોંઘાટનો ભોગ બનતા લોકો પૈકીના માત્ર પાંચથી દસ ટકા લોકો સત્તાવાર [[ફરિયાદ]] ([[:en:complaint|complaint]]) નોંધાવશે.ઘણા લોકોને પોતાના કાનૂની અધિકારોની જ ખબર હોતી નથી અને ફરિયાદ કઈ રીતે નોંધાવવી તે જાણતા હોતા નથી.

== આ પણ જુઓ ==
* [[ધ્વનિ પર્યાવરણશાસ્ત્ર]] ([[:en:Acoustic ecology|Acoustic ecology]])
* [[પ્રકાશ પ્રદૂષણ]] ([[:en:Light pollution|Light pollution]])
* [[પર્યાવરણીય આરોગ્ય નુકસાનોની યાદી]] ([[:en:List of environmental health hazards|List of environmental health hazards]])
* [[ઘોંઘાટ (ધ્વનિ)]] ([[:en:Noise (acoustic)|Noise (acoustic)]])
* [[સાઉન્ડસ્કેપ]] ([[:en:Soundscape|Soundscape]])
* [[ગુંજારવ]] ([[:en:The Hum|The Hum]])
* [[શાંતિ]] ([[:en:Tranquility|Tranquility]])
* [[શહેરી સ્વયંસંચાલનશાસ્ત્ર]] ([[:en:Urbiotics|Urbiotics]])

==સંદર્ભો==&lt;!-- http://www.nrdc.org/wildlife/marine/sound/sound.pdf --&gt;
{{reflist|2}}

== બાહ્ય લિન્ક્સ ==
* {{dmoz|Society/Issues/Environment/Noise_Pollution/}}
* [http://www.who.int/docstore/peh/noise/Comnoise-1.pdf વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન - સમુદાય ઘોંઘાટ માટેની માર્ગદર્શિકા]
* [https://web.archive.org/web/20090222223535/http://www.wired.com/science/planetearth/magazine/16-06/st_thompson ક્લાઇવ થોમ્પસન ઓન હાવ મેન-મેઇડ નોઇઝ મે બી ઓલ્ટરિંગ અર્થ્સ ઇકોલોજી ] {[[એ જ પ્રમાણે]] ([[:en:sic|sic]])}

{{Pollution}}

[[શ્રેણી:Noise pollution]]
[[શ્રેણી:Audiology]]
[[શ્રેણી:Acoustics]]
[[શ્રેણી:Pollution]]</text>
      <sha1>ai5z30aijfpwi7vpbkowkum846zhj9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>વૈશ્વિકરણ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12779</id>
    <revision>
      <id>906827</id>
      <parentid>904348</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156714" sha1="szc35jizwsbzogxf9klwlbkuxp13vqi" xml:space="preserve">[[ચિત્ર:01 Night exterior.jpg|thumb|190px|right|રાત્રિ નજારો]]

'''વૈશ્વિકરણ અથવા ગ્લોબલાઈઝેશન''' શબ્દનો અર્થ થાય છે, સ્થાનિક અથવા પ્રાદેશિક સંજોગો, વસ્તુઓનું વૈશ્વિક સ્તરે રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયા. સમગ્ર વિશ્વના લોકોનો એક સમાજ બને અને તેઓ એક સાથે કામ કરે તેવા સંજોગોનું સર્જન કરતી પ્રક્રિયા તરીકે તેને ઓળખાવી શકાય. આ પ્રક્રિયા આર્થિક, તકનીકી, સામાજિક-સાંસ્કૃતિક અને રાજકીય પરિબળોનું સંયોજન છે.&lt;ref&gt;શેઈલા એલ ક્રોચર. ''વૈશ્વિકરણ અને માલિકીપણું: ધી પોલિટિક્સ ઓફ આઈડેન્ટિટિ ઈન અ ચેન્જિંગ વર્લ્ડ.''રોમેન એન્ડ લિટલફિલ્ડ.(૨૦૦૪). પી.૧૦&lt;/ref&gt;સામાન્ય રીતે આર્થિક વૈશ્વિકરણના સંદર્ભ માટે વૈશ્વિકરણ શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે, આર્થિક વૈશ્વિકરણ એ [[વ્યાપાર]], [[સીધું વિદેશી મૂડીરોકાણ|સીધુ વિદેશી મૂડીરોકાણ]] ,મૂડીના પ્રવાહ, [[માનવીય સ્થળાંતર|સ્થળાંતર]], અને તકનીકના ફેલાવા દ્વારા રાષ્ટ્રીય અર્થતંત્રનું આંતરરાષ્ટ્રીય અર્થતંત્ર સાથે થતું એકીકરણ છે.&lt;ref name='bhagwati'&gt;{{cite book | last = Bhagwati | first = Jagdish | authorlink = | coauthors = | title = In Defense of Globalization | publisher = Oxford University Press | year = 2004 | location = Oxford, New York | pages = | url =https://archive.org/details/indefenseofgloba00bhag| doi = | id = | isbn = }}&lt;/ref&gt;

[[યુએન|ધી યુનાઈટેડ નેશન્સ]] સંયુક્ત રાષ્ટ્ર [[ઈએસસીડબલ્યુએ]]એ લખ્યું છે કે વૈશ્વિકરણ એ &quot;વ્યાપક રીતે ઉપયોગમાં લેવાતો શબ્દ છે અને તેની વ્યાખ્યા વિવિધ પ્રકારે આપી શકાય છે. આર્થિક પરિપ્રેક્ષ્યમાં વાત કરીએ તો તે સામાન, મૂડી, સેવા અને શ્રમના પ્રવાહમાં સરળતા લાવવા માટે દેશની સરહદો દૂર કરવી અથવા તેને હળવી બનાવવાનો સંદર્ભ આપે છે... જો કે શ્રમબળના પ્રવાહ પર નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં નિયંત્રણો રહે છે. વૈશ્વિકરણ નવી ઘટના નથી.તેની શરૂઆત ૧૯મી સદીના પાછલા વર્ષોમાં થઈ, પરંતુ પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધની શરૂઆતથી માંડીને ૨૦મી સદીના પ્રારંભિક ૭૫ વર્ષો સુધી તેનો ધીમી ગતિએ ફેલાવો થયો.આ પ્રકારના ધીમા ફેલાવા માટે અનેક રાષ્ટ્રોને  જવાબદાર ગણી શકાય, જેમણે પોતાના દેશના ઉદ્યોગોના રક્ષણ માટે સંકુચિત નીતિ અપનાવી હતી.વીસમી સદીના પાછલા પચીસ વર્ષોમાં વૈશ્વિકરણની ગતિમાં ઝડપ આવી...&quot;&lt;ref&gt;સંયુક્ત રાષ્ટ્રના પશ્ચિમ એશિયા માટેના આર્થિક અને સામાજિક કમિશન દ્વારા [http://www.escwa.un.org/information/publications/edit/upload/grid-02-2.pdf પશ્ચિમ એશિયા અંગેના વાર્ષિક અહેવાલઃ ઈએસસીડબલ્યુએ વિસ્તારનો વૈશ્વિકરણમાં વિકાસ અને સ્થાનિક એકીકરણઃ નો સાર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091122085134/http://www.escwa.un.org/information/publications/edit/upload/grid-02-2.pdf |date=2009-11-22 }}.&lt;/ref&gt;

[[કેટો ઈન્સ્ટિટ્યુટ]]ના [[ટોમ જી. પાલ્મર|ટોમ જી. પેલ્મર]] એ વૈશ્વિકરણની વ્યાખ્યા આપી છે કે, &quot; સરહદોની પાર વિનિમય અંગે રાજ્ય દ્વારા લાદવામાં આવેલા નિયંત્રણો દૂર અથવા હળવા થવા અને તેના પરિણામે ઉત્પાદન તથા વિનિમયના એકીકરણની સંયુક્ત વૈશ્વિક પદ્ધતિનો વ્યાપ વધવો.&quot;&lt;ref&gt;[http://www.cato.org/pubs/letters/palmer-catoletters.pdf વૈશ્વિકરણ મહાન છે!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050529172036/http://www.cato.org/pubs/letters/palmer-catoletters.pdf |date=2005-05-29 }}ટોમ જી. પાલ્મેર, સીનિયર ફેલો, કેટો ઈન્સ્ટિટ્યુટ&lt;/ref&gt; [[થોમસ એલ. ફ્રેઈડમેન]] &quot;ઉજ્જડ બની રહેલી પૃથ્વીની અસરો તપાસે છે&quot;, અને દલીલ કરે છે કે [[વિશ્વ વ્યાપાર|વૈશ્વિક વ્યાપાર]], [[અન્ય દેશમાં સ્રોત મોકલવા|અન્ય દેશમાં મોકલાતા સ્રોત]], [[પુરવઠા સાંકળ|પુરવઠાની સાંકળ]] અને રાજકીય બળોએ વિશ્વને હંમેશા માટે બદલી નાખ્યુ છે, જે વધારે સારુ અને વધારે ખરાબ બંને છે. તેઓ એવી પણ દલીલ કરે છે કે વૈશ્વિકરણની ગતિ વધી રહી છે અને વ્યાપારિક સંગઠનો તથા કામગીરી પર તેની અસર સતત વધતી રહેશે.&lt;ref&gt;ફ્રેઈડમેન, થોમસ એલ. &quot;કોન્ફ્લિક્ટ પ્રીવેન્શન-સંઘર્ષ નિવારણ માટેની ડેલ થીયરી. &quot;''ઈમર્જિનઃ અ રીડર.''બાર્કલે બેરિઓસબોસ્ટનઃ બેડફોર્ડ, સેન્ટ માર્ટિન્સ, ૨૦૦૮.૪૯&lt;/ref&gt;

[[નોઆમ ચોમ્સ્કી]]ની દલીલ છે કે [[ઈકોનોમિક ગ્લોબલાઈઝેશન-આર્થિક વૈશ્વિકરણ|આર્થિક વૈશ્વિકરણ]]ના નવમુક્ત સ્વરૂપના વર્ણન માટે સૈદ્ધાંતિક દ્રષ્ટિએ વૈશ્વિકરણ શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zmag.org/content/showarticle.cfm?ItemID=9780 |title=સન વૂ લી, માસિક જૂંગએંગ દ્વારા ૨૨ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૦૬ના રોજ ઝેડનેટ, કોર્પોરેટ ગ્લોબલાઈઝેશન, કોરિયા અને આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતો, નોઆમ ચોમ્સ્કીનો ઈન્ટરવ્યૂ લેવાયો હતો. |access-date=2009-06-15 |archive-date=2008-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080226131925/http://www.zmag.org/content/showarticle.cfm?ItemID=9780 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[હર્મન ડેલી|હર્મન ઈ. ડેલી]]ની દલીલ છે કે ક્યારેક આંતરરાષ્ટ્રીયકરણ અને વૈશ્વિકરણ શબ્દ એકબીજાના પર્યાય સ્વરૂપે વપરાય છે, પરંતુ અધિકૃત રીતે બંનેમાં સાધારણ ફરક છે. &quot;આંતરરાષ્ટ્રીયકરણ&quot; શબ્દ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર, સંબંધો, જોડાણો વગેરેના મહત્વ સંદર્ભે છે. વૈશ્વિકરણનો અર્થ થાય છે રાષ્ટ્રો વચ્ચે અથવા રાષ્ટ્રોના સમુદાય સાથે.

== ઇતિહાસ ==
સામાજિક વિજ્ઞાનમાં ૧૯૬૦ના દસકાથી વૈશ્વિકરણ નામનો ઉપયોગ થતો આવ્યો છે પરંતુ અર્થશાસ્ત્રીઓ ૧૯૮૦ના દસકાથી  તેનો ઉપયોગ કરે છે; જો કે ૧૯૮૦ના દસકાના પાછલા વર્ષો અને ૧૯૯૦ના દસકા સુધી આ વિચાર લોકપ્રિય બન્યો નહોતો. વૈશ્વિકરણની વિભાવના અંગે સૌથી પહેલા અમેરિકન ઉદ્યોગપતિમાંથી મંત્રી બનેલા [[ચાર્લ્સ ટેઝ રસેલ]]એ લખ્યું હતું અને તેમણે કોર્પોરેટ 'જાયન્ટ્સ' શબ્દ ૧૯૮૭માં શોધ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pastor-russell.com/volumes/V4/Study_07.html |title=''ધી બેટલ ઓફ આર્માગેડન'', ઓક્ટોબર, ૧૯૮૭, પાના ૩૬૫-૩૭૦ |access-date=2009-06-15 |archive-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105192022/http://www.pastor-russell.com/volumes/V4/Study_07.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

વૈશ્વિકરણને સદીઓ લાંબી પ્રક્રિયા તરીકે જોવામાં આવે છે, જેમાં [[માનવ વસતી]]નું વિસ્તરણ અને [[સામાજિક વિકાસ|સિવિલાઈઝેશન]] સામાજિક વિકાસની ગણતરી કરાય છે, આ પ્રક્રિયા પાછલા ૫૦ વર્ષોમાં નાટ્યાત્મક રીતે વધી છે. વૈશ્વિકરણના પ્રારંભિક સ્વરૂપો [[રોમન સામ્રાજ્ય]], [[પાર્થિઅન|પર્થિઅન]] સામ્રાજ્ય અને [[હાન રાજવંશ]] ના સમયમાં અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા, ચીનમાં [[સિલ્ક રોડ]] શરૂ થયો ત્યારે તે પર્થિઅન સામ્રાજ્યના સીમાડા સુધી પહોંચ્યો અને રોમન સામ્રાજ્ય તરફ તેણે પ્રગતિ કરી. 

[[ઈસ્લામિક ગોલ્ડન એજ- સુવર્ણ કાળ|ઈસ્લામિક સુવર્ણકાળ]]એ [[ઈસ્લામિક સુવર્ણકાળ#%E0%AA%85%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%A5%E0%AA%A4%E0%AA%82%E0%AA%A4%E0%AB%8D%E0%AA%B0|મુસ્લિમ વેપારીઓ]]  અને [[ઈસ્લામિક સુવર્ણકાળ# %E0%AA%A8%E0%AA%B5%E0%AB%80 %E0%AA%B6%E0%AB%8B%E0%AA%A7%E0%AA%A8%E0%AB%8B %E0%AA%B8%E0%AA%AE%E0%AA%AF|શોધકર્તાઓ]]એ સમગ્ર [[જૂનું વિશ્વ|જૂના વિશ્વ]]માં પ્રારંભિક [[વૈશ્વિક અર્થતંત્ર]]ની સ્થાપના કરી અને તેના પરિણામે [[મુસ્લિમ કૃષિ ક્રાંતિ|કૃષિ-પાકનું વૈશ્વિકરણ]] થયું અને વ્યાપાર, જ્ઞાન તથા ટેકનોલોજીનું વૈશ્વિકરણ થયું તેનું ઉદાહરણ છે, બાદમાં [[મોંગોલ સામ્રાજ્ય]]  કે જ્યારે [[સિલ્ક રોડ]]ની સાથે વધારે મોટુ એકીકરણ થયું. ૧૬મી સદીના થોડા સમય પહેલા બે રાજ્યો [[આયબેરિયન પિનિન્સ્યુલ]] - [[પોર્ટુગલનું રાજ્ય|પોર્ટુગલના રાજ્ય]]અને [[કેસ્ટિલેનું રાજ્ય|કેસ્ટિલે]]  સાથે વધારે વ્યાપક પરિપ્રેક્ષ્યમાં વૈશ્વિકરણની શરૂઆત થઈ. [[૧૬મી સદી]]માં [[પોર્ટુગલ]]ના વૈશ્વિક સંશોધનો અને ખાસ કરીને મોટા પાયે બે ખંડ, અર્થતંત્ર અને સંસ્કૃતિનું જોડાણ. પોર્ટુગલનો [[આફ્રિકા]], પૂર્વ [[દક્ષિણ આફ્રિકા|દક્ષિણ અમેરિકા]] અને દક્ષિણ તથા પૂર્વ [[એશિયા]] સાથેનો વેપાર અને સંશોધનો વૈશ્વિકરણનો પાયો નાખવાની દિશામાં સૌથી મોટુ અને પહેલુ પગલુ ગણાય છે. [[વૈશ્વિક વ્યાપાર]] નું મોજુ, [[સંસ્થાનીકરણ|સંસ્થાનવાદ]], અને [[સાંસ્કૃતિક સ્વીકૃતિ|સંસ્કૃતિઓનું આદાન-પ્રદાન]]વિશ્વના તમામ ખૂણાઓમાં પહોંચ્યા. 

૧૬મી અને ૧૭મી સદીમાં યુરોપીય વ્યાપારના વિસ્તરણ દ્વારા વૈશ્વિક એકીકરણ ચાલુ રહ્યું, જ્યારે [[પોર્ટુગીઝ સામ્રાજય|પોર્ટુગીઝ]]  અને [[સ્પેનિશ સામ્રાજ્ય]] એ [[અમેરિકાનું યુરોપીયન સંસ્થાનીકરણ|અમેરિકા]] માં પોતાની વસાહતો સ્થાપી અને ત્યાર બાદ ફ્રાન્સ તથા ઈંગ્લેન્ડે પણ અમેરિકામાં સંસ્થાન સ્થાપ્યા. વૈશ્વિકરણે [[સંસ્કૃતિનો બદલાવ|સંસ્કૃતિ]]  અને ખાસ કરીને સમગ્ર વિશ્વની દેશી-તળપદી સંસ્કૃતિઓ જબરજસ્ત અસર કરી છે. [[સંશોધનનો યુગ|નવી શોધોના યુગ]] દરમિયાન ૧૫મી સદી દરમિયાન અન્ય ખંડમાં પોતાની વસાહત સ્થાપનાર યુરોપની પ્રારંભિક વ્યાપારી કંપનીઓમાં પોર્ટુગલની [[કંપની ઓફ ગુનેઆ|કંપની ઓફ ગુએના]] નો સમાવેશ થાય છે, આ કંપની [[મસાલા]] ના સોદા કરતી હતી અને સામાનની કિંમત નક્કી કરતી હતી. 

૧૭મી સદીમાં વૈશ્વિકરણ વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓનો ભાગ બન્યું અને પહેલી [[બહુરાષ્ટ્રીય કોર્પોરેશન]] તરીકે ઓળખાતી [[બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની]](સ્થાપના ૧૬૦૦)ની સ્થાપના થઈ, આ સાથે જ [[ડચ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની]] (સ્થાપના ૧૬૦૨) અને [[પોર્ટુગીઝ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની]] (સ્થાપના ૧૬૨૮) પણ અસ્તિત્વમાં આવી. જંગી રોકાણ, વિશાળ નાણાકીય જરૂરિયાતો અને આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર સાથે સંકળાયેલા જોખમોના કારણે બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ સૌ પ્રથમ વખત સંયુક્ત માલિકીના સિદ્ધાંતનો અમલ કર્યો, જેના માટે [[શેર્સ]] ની વહેંચણી કરવામાં આવીઃ જે વૈશ્વિકરણનું મહત્વનું પરિબળ છે. [[બ્રિટિશ સામ્રાજ્ય]] એ પોતાના વ્યાપક કદ અને શક્તિ વડે વૈશ્વિકરણની પ્રાપ્તિ કરી. આ સમય દરમિયાન બ્રિટિશ સંસ્કૃતિ અને આદર્શોને અન્ય રાષ્ટ્રો પર બળજબરીથી થોપવામાં આવ્યા.

૧૯મી સદીને ક્યારેક &quot;વૈશ્વિકરણનો પ્રથમ યુગ&quot; કહેવામાં આવે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર,  યુરોપની રાજસત્તાઓ વચ્ચેના રોકાણ , તેમની વસાહતોમાં ઝડપી વૃદ્ધિ આ સમયગાળાની લાક્ષણિકતા છે, અને બાદમાં અમેરિકાનું પરિબળ ઉમેરાયું.

આફ્રિકાના સહારા વિસ્તારના પ્રદેશો અને પેસિફિક (પ્રશાંત) સમુદ્રના વિસ્તારોનો વિશ્વની પદ્ધતિમાં સમાવેશ થયો. ૨૦મી સદીના પ્રારંભમાં પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધની સાથે &quot;વૈશ્વિકરણના પ્રથમ યુગ&quot;ના  પતનની શરૂઆત થઈ. સર જ્હોન મેનાર્ડ કેઈન્સ&lt;ref&gt;http://www.pbs.org/wgbh/commandingheights/shared/minitext/tr_show01.html&lt;/ref&gt;,
{{cquote| The inhabitant of London could order by telephone, sipping his morning tea, the various products of the whole earth, and reasonably expect their early delivery upon his doorstep. Militarism and imperialism of racial and cultural rivalries were little more than the amusements of his daily newspaper. What an extraordinary episode in the economic progress of man was that age which came to an end in August 1914.}}
૧૯૨૦ના પાછલા દસકા દરમિયાન આર્થિક વ્યવહારોમાં [[સુવર્ણમાન ચલણ પદ્ધતિ|સોનાના માપદંડની કટોકટી]] તથા ૧૯૩૦ના દસકાના પ્રારંભમાં [[મહા મંદી]] ના પગલે વૈશ્વિકરણના પ્રથમ યુગનો અંત આવ્યો. 

૨૦૦૦ના પાછલા વર્ષોમાં મોટાભાગનું ઔદ્યોગિક જગત ઘેરી [[૨૦૦૦ના પાછલા વર્ષોની મંદી|મંદી]]માં સપડાયુ.&lt;ref&gt;{{Cite news | url = http://www.forbes.com/2009/01/14/global-recession-2009-oped-cx_nr_0115roubini.html | title = A Global Breakdown Of The Recession In 2009 | author = [[Nouriel Roubini]] | date = January 15, 2009}}&lt;/ref&gt;કેટલાક વિશ્લેષકો કહે છે કે વર્ષો સુધી આર્થિક એકીકરણમાં વૃદ્ધિ બાદ વિશ્વ [[અવૈશ્વિકરણ]] ના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે.&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/03/04/AR2009030404221.html અ ગ્લોબલ રીટ્રીટ એઝ ઈકોનોમિસ ડ્રાય અપ].ધી વોશિંગ્ટન પોસ્ટ. માર્ચ ૫, ૨૦૦૯&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=100781975 વૈશ્વિક સ્થિરતા સામે જોખમ ઉભુ કરતી આર્થિક કટોકટી]. એનપીઆર. ફેબ્રુઆરી ૧૮, ૨૦૦૯.&lt;/ref&gt;આર્થિક કટોકટીના દોઢ વર્ષ કરતાં ઓછા સમયમાં વિશ્વની સંપત્તિમાં ૪૫ ટકા સુધીનું ધોવાણ થયુ.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/ousiv/idUSTRE52966Z20090310 વિશ્વની ૪૫ ટકા સંપત્તિનું ધોવાણઃ બ્લેકસ્ટોન સીઈઓ]. રોઈટર્સ.માર્ચ ૧૦, ૨૦૦૯&lt;/ref&gt;

== આધુનિક વૈશ્વિકરણ ==
બીજા વિશ્વયુદ્ધની સાથે શરૂ થયેલી વૈશ્વિકરણની પ્રક્રિયા એ મહદઅંશે રાજકારણીઓનું આયોજન હતી, જેમાં તેમણે સમૃદ્ધિ વધારવા અને પરસ્પરનું અવલંબન વધારવા વ્યાપારને અવરોધતા સરહદના સીમાડાઓ દૂર કરવા અને ભવિષ્યના યુદ્ધની શક્યતા ઘટાડવા પ્રયત્ન કર્યા. તેઓની કામગીરી  વિશ્વના અગ્રણી રાજકારણીઓ વચ્ચેના કરાર [[બ્રેટ્ટન વૂડ્સ કોન્ફરન્સ (પરિસંવાદ)|બ્રેટ્ટન વૂડ્સ કોન્ફરન્સ]] તરફ દોરી ગઈ, કે જેમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વાણિજ્ય અને નાણાવ્યવસ્થા અંગે નિશ્ચિત માળખુ બનાવવા અને વૈશ્વિકરણની પ્રક્રિયાની કાળજી રાખવા આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ સ્થાપવા સમજૂતિ સધાઈ. 

આ સંસ્થાઓમાં ઈન્ટરનેશનલ બેન્ક ફોર રીકન્સ્ટ્રક્શન  એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ([[વિશ્વ બેન્ક|વર્લ્ડ બેન્ક]] અને [[આંતરરાષ્ટ્રીય નાણા ભંડોળ]] નો સમાવેશ થાય છે.વૈશ્વિકરણને ટેકનોલોજીના વિકાસથી મદદ મળી છે અને તેના લીધે વ્યાપારનો ખર્ચ ઘટ્યો છે તથા વાટાઘાટોના તબક્કા પણ ઓછા થયા છે. [[જકાત અને વ્યાપાર પર સામાન્ય કરાર|જનરલ એગ્રીમેન્ટ ઓન ટેરિફ્સ એન્ડ ટ્રેડ]] (જીએટીટી)માં આ કામગીરી માટે સંકલ્પ થયા હતા અને પરિણામે [[મુક્ત વ્યાપાર]] પરના અંકુશો દૂર કરવા શ્રેણીબદ્ધ કરારો થયા.

આંતરરાષ્ટ્રીય કરારો -જીએટીટી દ્વારા બીજા વિશ્વયુદ્ધ બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર પરના અંકુશો નોંધપાત્ર રીતે ઘટ્યા છે. [[વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન]]ડબલ્યુટીઓ) અને તેનો પાયો નાખનાર જીએટીટીમાં આ બાબતોનો સમાવેશ થાય છે. 
* મુક્ત વ્યાપારને પ્રોત્સાહન 
** [[જકાત]]ની નાબૂદી અથવા ઘટાડોઃ જકાત મુક્ત અથવા ઓછી જકાત સાથે  [[મુક્ત વ્યાપાર ક્ષેત્ર|ફ્રી ટ્રેડ ઝોન]] ની રચના 
** માલની હેરફેરનો ખર્ચ ઘટ્યો, ખાસ કરીને દરિયાઈ માર્ગે થતી હેરફેરમાં સામાનને [[બારદાનોમાં ભરવું|બારદાનોમાં ભરીને મોકલવા]] ના વિકાસથી આ પરિણામ આવ્યું. 
** [[મૂડી નિયંત્રણ]] માં ઘટાડો અથવા નાબૂદી 
** સ્થાનિક વ્યાપાર માટેની [[આર્થિક મદદ]] ની નાબૂદી, ઘટાડો અથવા એકસૂત્રતા. 
** વૈશ્વિક કોર્પોરેશન માટે સબસિડીઓની રચના 
** વધારે નિયંત્રણો સાથે મોટાભાગના દેશોમાં [[બૌદ્ધિક સંપત્તિ]] ના કાયદામાં એકસૂત્રતા.
** બૌદ્ધિક સંપત્તિને લગતા નિયંત્રણનો અગ્રણી રાષ્ટ્રો દ્વારા સ્વીકાર (દા.ત.ચીનમાં મંજૂર થયેલી [[પેટન્ટ, નવી શોધ પરનો એકાધિકાર|પેટન્ટ]]અમેરિકા પણ સ્વીકારે.)
સાંસ્કૃતિક વૈશ્વિકરણના ચાલક બળ બનેલા કમ્યુનિકેશન ટેકનોલોજી અને સમગ્ર વિશ્વમાં પશ્ચિમી સાંસ્કૃતિક ઉદ્યોગના માર્કેટિંગને અતિક્રમણની પ્રક્રિયા તરીકે જોવામાં આવતા હતા અને પરંપરાગત વિવિધતાના ભોગે અમેરિકાનું વર્ચસ્વ સ્થાપવા પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે તેવું મનાતું હતું. જો કે, ટૂંક સમયમાં જ  પ્રતિકારરૂપે વૈશ્વિકરણનો વિરોધ કરવા અને પ્રાદેશિક ઓળખના રક્ષણ માટેની અને વૈયક્તિક લાક્ષણિકતાઓ સાચવી રાખવાની ઝુંબેશ શરૂ થઈ, પરંતુ મહદ અંશે તેને નિષ્ફળતા મળી. &lt;ref&gt;જુર્ગેન ઓસ્ટેરહેમેલ અને નિએલ્સ પી. પીટરસન. વૈશ્વીકીકરણઃ ટૂંકો ઇતિહાસ. (૨૦૦૫) પી.૮&lt;/ref&gt;

[[ઉરુગ્વે રાઉન્ડ]] (૧૯૮૬થી ૧૯૯૪)&lt;ref&gt;WTO.org,(2009)&lt;/ref&gt; ડબલ્યુટીઓના ગઠન માટેની સંધિ તરફ દોરી ગયો, જેમાં વ્યાપારના વિવાદોમાં સમાધાનકારી સંસ્થા સ્થાપવાનું અને વ્યાપાર માટે એક સરખુ માળખુ બનાવવાનું નક્કી થયું. જકાત ઘટાડવા અને વ્યાપારના અવરોધ દૂર કરવાના હેતુથી થયેલા અન્ય દ્વિપક્ષી અને બહુપક્ષી વ્યાપારી કરારોમાં  યુરોપના [[માસટ્રીચ્ટ ટ્રીટી]] અને [[નોર્થ અમેરિકન ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ]] નો સમાવેશ થાય છે. યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા પર થયેલા [[૯/૧૧ આતંકવાદી હુમલો|૯/૧૧ આતંકવાદી હુમલા]] જેવી વૈશ્વિક સંઘર્ષની ઘટનાઓ અને વૈશ્વિકરણ પરસ્પર સંકળાયેલા છે, કારણ કે તેનાથી &quot;આતંકવાદ સામેના વૈશ્વિક જંગ&quot;ની શરૂઆત થઈ અને તેલ તથા ગેસની કિંમતોમાં સતત વૃદ્ધિ થવા માંડી, કારણ કે [[ઓપેક]]ના સભ્ય દેશોમાં મોટાભાગના આરબ દ્વીપકલ્પના રાષ્ટ્રો હતા.&lt;ref&gt;ટેરી ફ્લ્યુ. ટ્વેન્ટી ન્યૂ મીડિયા કન્સેપ્ટ્સ.(૨૦૦૮) પી.૨૬&lt;/ref&gt; ૧૯૭૦માં વિશ્વ નિકાસ [[કુલ વિશ્વ ઉત્પાદન]]ના ૮.૫% હતી, જે વધીને ૨૦૦૧માં ૧૬.૧% થઈ. [http://www.globalpolicy.org/socecon/trade/tables/exports2.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080712023541/http://www.globalpolicy.org/socecon/trade/tables/exports2.htm |date=2008-07-12 }}

== વૈશ્વિકરણની મૂલવણી ==
[[ચિત્ર:Hksycss.jpg|thumb|]]
[[ચિત્ર:Mac Japan.jpg|thumb|જાપાનીઝ [[મેકડોનાલ્ડ્સ]] [[ફાસ્ટ ફૂડ]] એ આંતરરાષ્ટ્રીય એકીકરણનો પુરાવો છે.]]

[[આર્થિક વૈશ્વિકીરણ|આર્થિક વૈશ્વિકરણ]] ને ઊંડાણથી જોઈએ તો જણાશે કે તેને અનેક રીતે મૂલવી શકાય છે.વૈશ્વિકરણના લાક્ષણિકતા ગણાતા ચાર મુખ્ય આર્થિક પ્રવાહો આના કેન્દ્રમાં છેઃ
* [[માલ સામાન]] અને [[સેવાઓ|સેવા]] એટલે કે રાષ્ટ્રીય આવક અથવા વસતીની માથાદીઠ આવકના અનુપાતમાં [[નિકાસ]]અને [[આયાત]] નો સરવાળો 
* [[શ્રમ]]/[[લોકો]]એટલેકે [[હ્યુમન માઈગ્રેશન-માનવીય સ્થળાંતર, હિજરત|સ્થળાંતર]]નો દર, જનસંખ્યામાં સ્થળાંતર કરીને આવતા કે જતા લોકોનું પ્રમાણ. 
* [[મૂડી (અર્થશાસ્ત્ર)|મૂડી]] એટલે કે રાષ્ટ્રીય આવક અથવા વસતીની માથા દીઠ આવકના અનુપાતમાં બહારથી આવતું કે બહાર જતું સીધુ રોકાણ
* [[તકનિક]] એટલે આંતરરાષ્ટ્રીય સંશોધન અને વિકાસનો પ્રવાહ, વસતીનું પ્રમાણ (અને તેના અનુપાતમાં આવેલા ફેરફાર) અને કોઈ ચોક્કસ શોધનો ઉપયોગ કરતાં લોકો (ખાસ કરીને ટેલિફોન, મોટરકાર, બ્રોડબેન્ડ જેવી &quot;ફેક્ટર ન્યૂટ્રલ&quot; શોધો) 

વૈશ્વિકરણ એ માત્ર આર્થિક ઘટના નહી હોવાના કારણે વૈશ્વિકરણની મૂલવણીનો બહુપરિમાણિય અભિગમ તાજેતરમાં સ્વિસ વિચારકોના સંગઠને તાજેતરમાં તૈયાર કરેલા [[વૈશ્વિકરણ ઈન્ડેક્સ-સૂચકાંક|ઈન્ડેક્સ]]માં જોવા મળે છે. આ ઈન્ડેક્સમાં વૈશ્વિકરણના ત્રણ મુખ્ય પાસાઓ- આર્થિક, સામાજિક અને રાજકીય-ને મૂલવવામાં આવ્યા છે. ત્રણ સૂચકાંકો ઉપરાંત વૈશ્વિકરણનો સમગ્ર ઈન્ડેક્સ અને તેના પેટા-પાસાઓનો સમાવેશ કરાયો છે. પેટા સૂચકાંકોમાં આર્થિક પ્રવાહ, આર્થિક નિયંત્રણો, અંગત સંપર્ક પરની વિગતો, માહિતીના પ્રવાહ પરની વિગતો અને સાંસ્કૃતિક નિકટતા સંદર્ભે ગણતરી કરાઈ છે. ડ્રેહર, ગેસ્ટન અને માર્ટિન્સ (૨૦૦૮)ની માહિતી અનુસાર વાર્ષિક ધોરણે  ૧૨૨ દેશો પર આ વિગતો ઉપલબ્ધ હોય છે.&lt;ref&gt;એક્સેલ ડ્રેહર, નોએલ ગેસ્ટોન, પિમ માર્ટિન્સ, ''મેઝરિંગ ગ્લોબલાઈઝેશનઃ ગોજિંગ ઈટ્સ કોન્સીક્વન્સીસ'', સ્પ્રિંગર, આઈએસબીએન ૯૭૮-૦-૩૮૭-૭૪૦૬૭-૬.&lt;/ref&gt;ઈન્ડેક્સ મુજબ સૌથી વધુ વૈશ્વિકરણ ધરાવતો દેશ [[બેલ્જિયમ]]છે અને ત્યાર બાદના ક્રમે [[ઓસ્ટ્રીયા|ઓસ્ટ્રિયા]], [[સ્વિડન]], યુનાઈટેડ કિંગડમ અને [[નેધરલેન્ડ્સ]]  છે.કેઓએફ ઈન્ડેક્સ મુજબ સૌથી ઓછુ વૈશ્વિકરણ ધરાવતા દેશોમાં [[હૈતિ|હૈતી]], [[મ્યાંમાર|મ્યાનમાર]] [[સેન્ટ્રલ આફ્રિકન રીપબ્લિક]] અને [[બુરુંડિ|બુરુન્ડિ]] છે.&lt;ref&gt;[http://www.globalization-index.org/ વૈશ્વિકરણનો કેઓએફ ઈન્ડેક્સ]&lt;/ref&gt; [[એ.ટી. કાર્ની]] અને ''[[વિદેશ નીતિ]] મેગેઝિન'' એ સંયુક્ત રીતે અન્ય [[વૈશ્વિકરણ ઈન્ડેક્સ]]  પ્રકાશિત કર્યો છે. ૨૦૦૬ના ઈન્ડેક્સ મુજબ [[સિંગાપોર]], [[રીપબ્લિક ઓફ આયર્લેન્ડ|આયર્લેન્ડ]], [[સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ]], યુએસ, [[નેધરલેન્ડ્સ]], કેનેડા અને [[ડેન્માર્ક]] સૌથી વધુ વૈશ્વિકરણ ધરાવતા દેશ છે, જ્યારે કે યાદીમાં લેવાયેલ દેશોમાં [[ઈન્ડોનેશિયા]], ભારત અને [[ઈરાન]] સૌથી ઓછુ વૈશ્વિકરણ ધરાવે છે.

== વૈશ્વિકરણ આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સી ઓ જણાવો ==


વૈશ્વિકરણને વિવિથ પાસાઓ છે, જે વિશ્વને અનેક રીતે અસર કરે છેઃ જેમ કે, 
* ''ઔદ્યોગિક''- સમગ્ર વિશ્વમાં વ્યાપેલા ઉત્પાદન બજારનો સંપર્ક અને વપરાશકારો તથા કંપનીઓ માટે વિદેશી ઉત્પાદનની વસ્તુઓની બહોળા પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધિ.દેશની આંતરિક અને દેશો વચ્ચેની સરહદો પર માલ-સામાનની અવરજવર.
* ''નાણાકીય''- વિશ્વવ્યાપી નાણા બજારનો ઉદભવ અને વધારે સારા બાહ્ય ધિરાણની ઉપલબ્ધિ.કોઈપણ રાષ્ટ્રોની નિયંત્રક વ્યવહાર પદ્ધતિ કરતાં આ વિશ્વવ્યાપી માળખુ વધારે ઝડપથી વિકસતુ હોવાથી વૈશ્વિક નાણાકીય માળખાની અસ્થિરતા નાટ્યાત્મક રીતે વધે છે અને ૨૦૦૮ના પાછલા મહિનાઓમાં આ બાબતના પુરાવા મળ્યા છે. 
* ''આર્થિક'' - વૈશ્વિક સહિયારા બજારની અનૂભૂતિ, જેનો આધાર નાણા અને માલ સામાનના વિનિમય અંગેની સ્વતંત્રતા પર છે. આ બજારોના એકબીજા સાથેના સંબંધોમાં જોડાણનો અર્થ એવો થાય છે કે કોઈપણ એક દેશનું અર્થતંત્ર ભીંસમાં મૂકાય તો તેની અસર માત્ર જે-તે દેશ પૂરતી મર્યાદિત રહેતી નથી.
* ''રાજકીય'' - કેટલાકના મતે &quot;વૈશ્વિકરણ&quot;નો અર્થ થાય છે વિશ્વ સરકારનું સર્જન અથવા સરકારોની સાંઠગાઠ (દા.ત. ડબલ્યુટીઓ, વર્લ્ડ બેન્ક અને આઈએમએફ) કે જેઓ સરકારો વચ્ચેના સંબંધો પર નિયંત્રણ રાખે છે અને સામાજિક-આર્થિક વૈશ્વિકરણમાંથી ઉદભવતા અધિકારોની ખાતરી આપે છે.&lt;ref&gt;સ્ટિપો, ફ્રાન્સેસ્કો. ''વર્લ્ડ ફેડરાલિસ્ટ મેનિફેસ્ટો રાજકીય વૈશ્વિકરણ અંગે માર્ગદર્શન- ગાઈડ ટુ પોલિટિકલ ગ્લોબલાઈઝેશન'' આઈએસબીએન ૯૭૮-૦-૯૭૯૪૬૭૯-૨-૯, http://www.worldfederalistmanifesto.com&lt;/ref&gt;રાજકીય દ્રષ્ટિએ વિશ્વની સત્તાઓ વચ્ચે યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સે શક્તિશાળી સ્થાન ભોગવ્યું છે, જેનું કારણ તેનું મજબૂત અને સમૃદ્ધ અર્થતંત્ર છે. વૈશ્વિકરણના પ્રભાવની સાથે અને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના પોતાના અર્થતંત્રની મદદથી ચીનના લોકોએ પાછલા દસકામાં પ્રચંડ વિકાસનો અનુભવ કર્યો છે. વહેણો દ્વારા અંદાજવામાં આવતા દરની ગતિએ ચીને વિકાસકૂચ ચાલુ રાખે તો આગામી ૨૦ વર્ષમાં ચીન વિશ્વના અગ્રણી દેશોમાં મોખરાનું સ્થાન મેળવે તેવી શક્યતા છે. વિશ્વ સત્તાનુ સ્થાન મેળવવા અને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સની સ્પર્ધા કરવા ચીન પાસે પૂરતી સંપત્તિ, ઉદ્યોગો અને ટેકનોલોજી હશે. &lt;ref&gt;હર્સ્ટ ઈ. ચાર્લ્સ.સામાજિક અસમાનતાઃ સ્વરૂપ, કારણો અને સંજોગો, છઠ્ઠી આવૃત્તિ. પી. ૯૧&lt;/ref&gt;.
* ''માહિતીપૂર્ણ''- ભૌગોલિક રીતે દૂર આવેલા સ્થળો વચ્ચે માહિતીના પ્રવાહમાં વૃદ્ધિ. આને ફાઈબર ઓપ્ટિક કમ્યુનિકેશન્સ, સેટેલાઈટ, ટેલિફોન અને [[ઈન્ટરનેટ]] ની પ્રાપ્યતાના લાભની સાથે આવેલો ટેકનોલોજીકલ ફેરફાર કહેવાય.  
* ''ભાષા'' - સૌથી વધુ લોકપ્રિય ભાષા ઈંગ્લિશ છે.&lt;ref&gt;http://www.answerbag.com/q_view/53199&lt;/ref&gt;
** વિશ્વના ૭૫ ટકા જેટલા મેઈલ, ટેલેક્સ અને ઈંગ્લિશમાં છે. 
** અંદાજે વિશ્વના ૬૦ ટકા જેટલા રેડિયો કાર્યક્રમ ઈંગ્લિશમાં છે. 
** ઈન્ટરનેટ પર થતા ૯૦ ટકા વ્યવહારોમાં ઈંગ્લિશનો ઉપયોગ થાય છે. 
* ''સ્પર્ધા'' - નવા વૈશ્વિક વ્યાપાર બજારમાં ટકવા માટે બહેતર ઉત્પાદકતા અને સ્પર્ધામાં વૃદ્ધિ જરૂરી છે. બજારો વિશ્વવ્યાપી બની રહ્યા હોવાથી વિવિધ ક્ષેત્રની કંપનીઓએ તેમના ઉત્પાદન સુધારવા પડે છે અને સ્પર્ધાનો સામનો કરવા ટેકનોલોજીનો વધારે કુશળ ઉપયોગ કરવો પડે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://workinfonet.bc.ca/lmisi/Making/CHAPTER2/TANDG1.HTM |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-06-15 |archive-date=2007-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070602122847/http://workinfonet.bc.ca/lmisi/making/chapter2/TANDG1.HTM |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ''ઈકોલોજિકલ'' પર્યાવરણને લગતું વિજ્ઞાન - પર્યાવરણ સમક્ષ ઉભા થઈ રહેલા વૈશ્વિક પડકારોને આંતરરાષ્ટ્રીય સહકારથી ઉકેલી શકાય છે, જેમ કે [[ક્લાઈમેટ ચેન્જ, વાતાવરણમાં ફેરફાર|વાતાવરણમાં પેરપાર]], સરહદો ઓળંગીને દૂર સુધી ફેલાતું પાણી અને હવાનું પ્રદૂષણ, સમુદ્રમાં વધારે પડતી માછીમારી અને અતિક્રમણ કરતી પ્રજાતિઓનો ફેલાવો. પર્યાવરણને લગતા ઓછા નિયંત્રણો સાથે વિકાસશીલ દેશોમાં ઘણા કારખાના સ્થપાઈ રહ્યા હોવાથી વૈશ્વિકતા અને મુક્ત વ્યાપાર પ્રદૂષણ વધારી શકે છે. બીજી બાજુ, ઇતિહાસ એ બાબતનો સાક્ષી છે કે આર્થિક વિકાસ માટે &quot;ગંદો&quot; ઔદ્યોગિક તબક્કો જરૂરી છે અને એવી પણ દલીલ થાય છે કે નિયંત્રણોના નામે વિકાસશીલ રાષ્ટ્રોને જીવનધોરણ સુધારવાની તકથી વંચિત રાખવા જોઈએ નહિ. 
* ''સાંસ્કૃતિક'' - સાંસ્કૃતિક સંપર્કોનું મિશ્રણ, [[જાગૃતિ|ચેતના]]ની નવી શ્રેણીઓનું આગમન અને સાંસ્કૃતિક પ્રવાહોનું પ્રતિનિધત્વ કરતી ઓળખ, જીવનધોરણ સુધારવાની અને વિદેશી ઉત્પાદનો તથા વિચારોને માણવાની ઈચ્છા, નવી ટેકનોલોજી તથા આદતોનો સ્વીકાર અને &quot;વિશ્વ સંસ્કૃતિ&quot;માં ભાગીદારી. [[ઉપભોકતાવાદ]] ના પરિણામો અને ભાષાના હ્રાસ અંગે કેટલાક લોકો દુઃખ વ્યક્ત કરે છે.આ પણ જુઓ [[સંસ્કૃતિનો બદલાવ]] .
** [[બહુસંસ્કૃતિવાદ]] અને વ્યક્તિગત રીતે [[સાંસ્કૃતિક વિવિધતા]] નો બહેતર સંપર્ક. (દા.ત. [[હોલિવૂડ]] અને [[બોલિવૂડ]]  ફિલ્મોની નિકાસ દ્વારા)કેટલાક લોકો આવી &quot;આયાતી&quot; સંસ્કૃતિને જોખમી ગણાવે છે, તેમનું માનવું છે કે આનાથી સ્થાનિક સંસ્કૃતિનું અસ્તિત્વ જોખમાશે તથા તેનાથી વિવિધતા ઘટશે અથવા સંસ્કૃતિઓનું [[સાંસ્કૃતિક મિશ્રણ-અનુકૂલન|મિશ્રણ]] અનુકૂલન પણ ઘટી શકે છે. અન્ય કેટલાકના મતે બહુસંસ્કૃતિવાદને શાંતિ માટે તથા લોકો વચ્ચેની પરસ્પરની સમજણ માટે ઉપકારક ગણાવે છે. 
** ગ્રેટર ઈન્ટરનેશનલ [[મુસાફરી|ટ્રાવેલ]]અને [[પ્રવાસન|ટુરિઝમ]]
** વધારે મોટુ [[સ્થળાંતર]] તથા [[ગેરકાયદેસર સ્થળાંતર]]
** અન્ય દેશોમાં (તેમની સંસ્કૃતિમાં સ્વીકારાયેલા) સ્થાનિક કન્ઝ્યુમર ઉત્પાદનોનો ફેલાવો (દા.ત. ખાદ્ય વસ્તુઓ)
** ફેડ્સ અને પોપની વિશ્વવ્યાપી સંસ્કૃતિ, જેમ કે [[પોકેમોન]], [[સુડોકુ]] , [[નુમા નુમા]], [[ઓરિગામિ]], [[આઈડોલ શ્રેણી|આઈડોલ સીરિઝ]], [[યુ ટ્યુબ]], [[ઓરકુટ]] , [[ફેસબુક (Facebook)|ફેસબુક]], અને [[માયસ્પેસ (MySpace)|માયસ્પેસ]] .ઈન્ટરનેટ કે ટેલિવિઝન ધરાવતા હોય તેવા લોકો માટે ઉપલબ્ધ, પૃથ્વી પરની વસતિનો નોંધપાત્ર હિસ્સો આની પહોંચની બહાર છે. 
** વિશ્વમાં જાણીતી [[ફિફા વર્લ્ડ કપ|ફીફા વર્લ્ડ કપ]] અને [[ઓલિમ્પિક ગેમ્સ]] જેવા રમત જગતના કાર્યક્રમો. 
** ન્યૂ મીડિયામાં મલ્ટિનેશનલ કોર્પોરેશનોનું જોડાણ. રગ્બી ટીમ [[ઓલ-બ્લેક્સ]]ના પ્રાયોજક હોવાથી આદિદાસે વેબસાઈટ બનાવી છે જેના પર રગ્બીના દર્શકો આ ગેમ ડાઉનલોડ કરી શકે છે અને ઈન્ટરએક્ટિવ ગેમ હોવાથી રગ્બીની સ્પર્ધામાં ભાગ પણ લઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Scherer|first=J.|year=2007|title=Globalization, promotional culture and the production/consumption of online games: Engaging Adidas's “Beat Rugby” campaign|journal=New Media &amp; Society|volume=9|pages=475–496|authorlink=J. Scherer|database=Communication Abstract}} [http://0-www-ca3.csa.com.prospero.murdoch.edu.au/ids70/view_record.php?id=2&amp;recnum=11&amp;log=from_res&amp;SID=7nus1npgqrn36608043cjgh1b3&amp;mark_id=search%3A2%3A35%2C10%2C20]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;
* ''સામાજિક'' - માનવીય મદદ અને વિકાસના પ્રયત્નનો  સાથે વિશ્વ જાહેર નીતિના મહત્વના પ્રતિનિધિ તરીકે [[બિન-સરકારી સંગઠન]]ની પદ્ધતિનો વિકાસ.&lt;ref name=&quot;globall&quot;&gt;પાવેલ ઝાલેસ્કિ ''ગ્લોબલ નોન-ગવર્નમેન્ટલ એડમિનિસ્ટ્રેટિવ સીસ્ટમઃ જીઓસોશિયોલોજી ઓફ ધ થર્ડ સેકટર'', (અહીંયાઃ) ગાવિન, ડારિઉસ &amp; ગ્લિન્સ્કિ, પિટોર (ઈડી), &quot;સિવિલ સોસાયટી ઈન ધ મેકિંગ&quot;, આઈએફઆઈએસ પ્રકાશક, વોર્સઝાવા ૨૦૦૬&lt;/ref&gt;
* ''તકનીકી''
** [[વૈશ્વિક ટેલિકમ્યુનિકેશનનું માળખુ|વૈશ્વિક ટેલિકમ્યુનિકેશન માળખા]]નો વિકાસ અને સરહદો ઓળંગીને આવતા ડેટાનો પ્રવાહ, [[ઈન્ટરનેટ]] , [[કમ્યુનિકેશન સેટેલાઈટ|કમ્યુનિકેશન સેટેલાઈટ્સ]], [[સબમરીન કમ્યુનિકેશન્સ કેબલ|સબમરીન ફાઈબર ઓપ્ટિક કેબલ]] , અને [[મોબાઈલ ફોન|વાયરલેસ ટેલિફોન્સ]] જેવી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ
** વૈશ્વિક સ્તરે [[કોપીરાઇટ કાયદો|કોપીરાઈટ કાયદા]]ઓ, [[પેટન્ટ]] અને વિશ્વવ્યાપાર કરાર જેવા ધોરણોના અમલમાં વધારો. 
* ''કાયદેસર/નૈતિક''
** [[આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિમિનલ કોર્ટ]] ની રચના અને [[ઈન્ટરનેશનલ કોર્ટ ઓફ જસ્ટિસ|આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય ઝુંબેશ]]
** [[અપરાધની આયાત]] અને અપરાધ વિરોધી લડાઈના પ્રયત્નોમાં વૈશ્વિક જાગૃતિ  અને સહકારમાં વૃદ્ધિ.

વૈશ્વિકરણના હકારાત્મક પાસાઓ જાણવા ખૂબ જ સરળ છે અને તેના મોટા ફાયદા દરેક જગ્યાએ નજરે ચડે છે, ત્યારે તેના કેટલાક નકારાત્મક ફળ પણ છે જે માત્ર કેટલાક કોર્પોરેશનને વૈશ્વિક બનવા માટે પ્રોત્સાહન આપતા પાસાઓનું અથવા તેના પરિણામોનું ફળ હોઈ શકે છે. વૈશ્વિકરણ- વિશ્વભરમાં અર્થતંત્રો અને સમાજોનું વધતું જતું [[એકીકરણ]] - [[આંતરરાષ્ટ્રીય અર્થતંત્ર|આંતરરાષ્ટ્રીય અર્થતંત્રોમાં]] પાછલા કેટલાક વર્ષોથી સૌથી વધુ ચર્ચાતો મુદ્દો છે.20 વર્ષ પહેલા ગરીબ હતા તેવા ચીન, ભારત અને અન્ય દેશોમાં ઝડપી વૃદ્ધિ અને ગરીબીમાં ઘટાડો એ વૈશ્વિકરણનું જમા પાસુ છે. પરંતુ વૈશ્વિકરણે અસમાનતા અને પર્યાવરણ પ્રદૂષણમાં વધારો કર્યો હોવાની ચિંતાના પગલે તેની સામે મોટા પાયે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વિરોધ ઉભો થયો છે&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www1.worldbank.org/economicpolicy/globalization/index.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-06-15 |archive-date=2009-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322024752/http://www1.worldbank.org/economicpolicy/globalization/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

'''[[વ્યાપાર]]'''

1980ની નબળી આર્થિક નીતિઓના પરિણામે કોમોડિટી બજારમાં કડાકો આવ્યો હતો, તેના પરિણામે ઋણની કટોકટી સર્જાઈ હતી, કારણ કે એલડીસીએ કોમોડિટીનું ઉત્પાદન વધારવાનો અને આર્થિક વૃદ્ધિનો પ્રયાસ કર્યા હતા અને મોટા પ્રમાણમાં નાણા ઉધાર લીધા હતા. બેન્કોએ ત્યાર બાદ નવી લોન અને વર્તવ્યાજદરની પુનઃગોઠવણી તે સમયે વૈશ્વિકરણે તેમને કોમોડિટીની કિંમતો ઘટાડવા ફરજ પાડી હતી. એલડીસીઓ માટે કોમોડિટી એ આવકનો મુખ્ય સ્રોત હતી, જેના કારણે દેવાની ચૂકવણી કે તેમાં ઘટાડો કરવાનું તેમના વધારે અઘરુ બન્યું અને પરિણામે ઘણા કોમોડિટી ક્ષેત્રોમાં બેરોજગારી આવી. દેવાની પુનઃચૂકવણી માટે એલડીસીએ આઈએમએફના સ્ટ્રક્ચરલ એડજસ્ટમેન્ટ પ્રોગ્રામ (એસએપી)ના અમલનો પ્રયત્ન કર્યો. એસએપી પ્રોગ્રામનો વ્યૂહ આયાત કરતા નિકાસ વધારે રાખવાનો, આયાત માટે રોકડ રકમના ઉત્પાદનનો અને વધારાની રકમ દેવાની ચૂકવણીમાં આપવાનો હતો. એલડીસીની આર્થિક પરિસ્થિતિ સુધારવા માટે એસએપી પ્રોગ્રામનો અમલ થયો હતો પરંતુ યોજના મુજબ તેના પરિણામ મળ્યા નહિ. એસએપીએ એલડીસીમાં બિન-ઔદ્યોગિકીકરણનું સર્જન કર્યું અને તેમને કોમોડિટી માટે ફરી નિકાસ પર અવલંબન રાખવા ફરજ પાડી.વિદેશી રોકાણકારોને જાહેર સંપત્તિ વેચવાના કારણે પણ બેરોજગારી સર્જાઈ. 

વિશ્વના વ્યાપાર પર વૈશ્વિકરણે અત્યંત ઘેરી અસર પાડી છે. વૈશ્વિકરણની ઓળખ ગણાતા વ્યાપારના વાતાવરણમાં વિશ્વ સંકોચાતુ લાગે છે અને વિશ્વના કોઈ દૂરના ખૂણે આવેલો કારોબાર પણ ગલીના નાકે ચાલતા કોઈ વ્યાપાર પર મોટી અસર પાડી શકે છે. ઈન્ટરનેટનો સંપર્ક અને ઈ-કોમર્સે ત્રીજા વિશ્વના દેશોના અત્યંત નાના એકમોને પણ ઔદ્યોગિક વિશ્વના સમૃદ્ધ વ્યાપારના ક્ષેત્રમાં લાવી દીધા છે અને જૂનવાણી લૂમ પર હાથવણાટનું કામ કરતા ઓછી આવક મેળવતા કારીગરો પણ મોટા શહેરના ડીલરો સાથે સ્પર્ધા કરે તેવું વૈશ્વિકરણે શ્રમબળની વસતીને પણ અસર પહોંચાડી છે. આજના શ્રમબળની લાક્ષણિકતા છે  ઉંમર, લિંગ, જાતિ, વર્ગની દ્રષ્ટિએ અનેક વિવિધતા અને અન્ય ઘણા વસતીવિષયક પાસાઓ.  હકીકતમાં 21મી સદીના વ્યાપારમાં વૈવિધ્યનું સંચાલન એ પાયાના મુદ્દાઓમાંથી એક છે. 

આઉટસોર્સિંગ અને ઓફશોરિંગ જેવા વલણો એ વૈશ્વિકરણનું સીધું પરિણામ છે અને તેના લીધે સાંસ્કૃતિક વૈવિધ્ય સમસ્યારૂપ બની શકે તેવા કામના વાતાવરણનું સર્જન થયું છે. અમેરિકાની એક કંપની કે જ્યાં સમયપાલન એ મહત્વનું છે મિટિંગ હંમેશા સમય પર જ શરૂ થાય છે, આ કંપની દક્ષિણ અમેરિકા અથવા ફ્રાન્સમાં ઓફિસ શરૂ કરે તો સમાધાનનો સામનો કરવો પડે, કારણ કે આ સ્થળોએ મિટિંગમાં 10-15 મિનિટ મોડા પહોંચવાનું સ્વીકાર્ય છેઃ બરાબર સમયે પહોંચે તેને 'બ્રિટિશ ટાઈમ'&lt;ref&gt;ધી ઈકોનોમિસ્ટ, વેનેઝુએલા પર લેખ&lt;/ref&gt; કહેવામાં આવે છે

'''[[સ્વેટશોપ્સ-તકલીફોની દુકાન|તકલીફોની દુકાન]]''' 

ગરીબ રાષ્ટ્રો માટે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારનો દરવાજો કે જે અન્ય સ્રોતનો માર્ગ મોકળો કરે છે તેને વૈશ્વિકરણ કહી શકાય. કોઈ દેશ કે રાષ્ટ્ર પાસે પોતાની જમીનમાં પકવેલા કે તેમાંથી ખાણ પ્રવૃત્તિ દ્વારા મેળવેલા ઉત્પાદનો ઓછા હોય ત્યારે વિશાળ કોર્પોરેશનોને આવા દેશોનો લાભ લેવાની અને “ગરીબી નિકાસ“ કરવાની તક દેખાય છે. આર્થિક વૈશ્વિકરણના પ્રારંભિક પરિણામો તરીકે વ્યાપાર અને કોર્પોરેટ વૃદ્ધિ તરીકે નોંધાયા છે ત્યારે હકીકતમાં ઘણા વધારે ગરીબ રાષ્ટ્રોમાં વૈશ્વિકરણ એ નીચા [[વેતન દર]]નો લાભ લેવા માટે કરાયેલુ વિદેશી રોકાણ છેઃ આમ છતાં રોકાણ દ્વારા દેશનું [[મૂડી ભંડોળ|મૂડી રોકાણ]] વધે છે અને સાથે વેતન દર પણ વધે છે. 

વૈશ્વિકરણના વિરોધીઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા ઉદાહરણોમાંનું એક છેઃ ઉત્પાદકો દ્વારા ”[[તકલીફોની દુકાન]]”[[વિશ્વ વિનિમય]] અનુસાર સ્પોર્ટ્સ શૂના ઉત્પાદકો મોટા પાયે આ તકલીફોની દુકાનોનો ઉપયોગ કરે છે અને જો ચોક્કસ રીતે કોઈ કંપનીનું નામ આપવું હોય તો તે  છે- [[નાઈકી, ઈન્ક.|નાઈકી]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.globalexchange.org/campaigns/sweatshops/nike/faq.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-06-15 |archive-date=2009-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090917090011/http://www.globalexchange.org/campaigns/sweatshops/nike/faq.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;ફેક્ટરીઓ ગરીબ રાષ્ટ્રોમાં સ્થપાઈ છે કે જ્યાં કર્મચારીઓ ઓછા વેતનથી કામ કરવા તૈયાર છે.ત્યાર બાદ જો પેલા દેશોમાં ઉત્પાદન પ્રક્રિયાનું સંચાલન કરતાં શ્રમ કાયદામાં પરિવર્તન આવે અને કડક કાયદા બને તો ફેક્ટરી બંધ કરી દેવાય છે અને તેને વધારે મુક્ત આર્થિક નીતિઓ ધરાવતા દેશમાં સ્થાપવામાં આવે છે.{{Fact|date=October 2008}}તકલીફોની દુકાન વિરોધી અભિયાન માટે અને લોકોને શિક્ષિત કરવા માટે વિશ્વવ્યાપી એજન્સીઓ સ્થાપવામાં આવી છે. “ધી ડીસન્ટ વર્કિંગ કંડિશન એન્ડ ફેર કોમ્પિટિશન એક્ટ“- કામ માટેનું યોગ્ય વાતાવરણ અને સ્વચ્છ સ્પર્ધા ધારો- એ અમેરિકામાં [[રાષ્ટ્રીય મજૂર સમિતિ]]એ ઘડેલો કાયદો છે.{{Fact|date=October 2008}}તકલીફોની દુકાનના સામાનની નિકાસ, આયાત કે વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની અને માનવીય તથા કામદારના અધિકારોનો આદર કરવાની કંપનીઓની કાયદેસરની જવાબદારી છે. {{Fact|date=October 2008}}[[આંતરરાષ્ટ્રીય મજૂર સંગઠન]]એ ઘણા કડક કાયદા ઘડ્યા છે અને આ કાયદાના ભંગનું  પરિણામ અમેરિકાના બજારોમાં પ્રવેશ માટે પ્રતિબંધ છે.{{Fact|date=October 2008}}ચોક્કસ રીતે વાત કરીએ તો, મૂળ ધોરણોમાં [[બાળ મજૂરી]] , [[બળજબરીથી મજૂરી]] માટે મનાઈ છે, [[એસોસિએશન-સંગઠનનું સ્વાતંત્ર્ય|સંગઠનનું સ્વાતંત્ર્ય]], આયોજનનો અને સંયુક્ત વાટાઘાટોનો અધિકાર તથા કામની યોગ્ય પરિસ્થિતનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.educatingforjustice.org/stopnikesweatshops.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-06-15 |archive-date=2009-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091002195050/http://www.educatingforjustice.org/stopnikesweatshops.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ટિઝિઆના ટેરાનોવા]]એ જણાવ્યું છે કે વૈશ્વિકરણે &quot;મુક્ત શ્રમ&quot;ની સંસ્કૃતિ આણી છે. ડિજિટલ સંદર્ભે, આ એવી જગ્યા છે જ્યાં વ્યક્તિ (મૂડી રોકનાર) શોષણ કરે છે અને સાથે &quot;મજૂર પોતાની જાતે ટકી શકે તેવા સાધનો ખલાસ કરી નાખે છે.&quot;ઉદાહરણ તરીકે [[ડિજિટલ મીડિયા]]ના વિસ્તારમાં (એનિમેશન, હોસ્ટિંગ [[ચેટ રૂમ]]  ડિઝાઈનિંગ રૂમ) કે જ્યાં સામાન્ય રીતે લાગે છે તેના કરતાં ઓછી ચમકદમક હોય છે. ગેમિંગ ઉદ્યોગમાં, ચાઈનિઝ ગોલ્ડ માર્કેટ સ્થાપિત થયું છે. &lt;ref&gt;ટેરી ફ્લ્યૂ.ટેન કી કન્ટેમ્પરરી ન્યૂ મીડિયા થીઅરિસ્ટ.2008. પી-18 &lt;/ref&gt;

'''[[સંસ્કૃતિ]]''' 

એક પાવરફૂલ સ્રોતે સમગ્ર વિશ્વમાંથી સાંસ્કૃતિક સરહદો તોડી નાખી છે. આ પ્રભાવશાળી સાધન કયુ છે?તે છે ઈન્ટરનેટ અને શોધો માટેની તેની અનંત સંભાવના.ઈન્ટરનેટના માધ્યમથી વ્યક્તિ વિશ્વના ગમે તે ખૂણે સરળતાથી સંપર્ક કરી શકે છે. સમગ્રતયા અલગ પદ્ધતિ જીવન જીવતી વ્યક્તિ સાથે તે વાતચીત કરી શકે છે અને આમ છતાં બંને વચ્ચે એક સમાનતા છે, ઈન્ટરનેટ. ભાષાનું બંધન હોય તો ફ્લિકર, કોઈ ફોટ શેરિંગ સાઈટ વડે સિંગાપોર કે જર્મનીના લોકો એક પણ શબ્દ વગર એકસરખી રીતે વાતચીત કરી શકે છે. ઈન્ટરનેટે સાચા અર્થમાં વિશ્વને નાનકડુ બનાવી દીધું છે. અમેરિકાની કોઈ વ્યક્તિ સવારના ભોજનમાં જાપાનીઝ નૂડલ્સ લેતુ હોય કે પછી સિડની ઓસ્ટ્રેલિયામાં કોઈ ઈટાલિયન મીટબોલ્સની મજા માણતુ હોય. સંસ્કૃતિનું એક ઉત્તમ પાસુ છે ખોરાક. ભારત તેની કઢી અને સ્વાદિષ્ટ મસાલા માટે જાણીતું છે. પેરીસની સુગંધીદાર ચીઝ પ્રખ્યાત છે. અમેરિકાના બર્ગર અને ફ્રાઈસ પ્રસિદ્ધ છે. મેકડોનાલ્ડ્સના ચેરી મસ્કોટ, રોનાલ્ડ, લાલ અને પીળી થીમ તથા સ્નિગ્ધ ફાસ્ટફૂડ  એક સમયે અમેરિકામાં પ્રિય હતા.હવે તે વૈશ્વિક કંપની છે અને કુવૈત, ઈજિપ્ત અને માલ્ટા સહિત 31,000 સ્થળોએ તેની રેસ્ટોરન્ટ છે. આ રેસ્ટોરન્ટ એ વૈશ્વિક સ્તરે ખોરાક મહત્વના બની રહ્યા હોવાનું એક ઉદાહરણ માત્ર છે. 

ભારતીય સંસ્કૃતિમાં સદીઓથી ધ્યાનને પવિત્ર ક્રિયા માનવામાં આવે છે. તે શરીરને શાંત કરે છે, વ્યક્તિને તેના અંતરાત્મા સાથે જોડાણની તક આપે છે અને  કૃત્રિમ આવરણોથી દૂર લઈ જાય છે. વૈશ્વિકરણ પહેલા અમેરિકનો ધ્યાન કરતા નહોતા અને યોગાની સાદડી પર ઘૂંટણ વાળીને બેસતા નહોતા. વૈશ્વિકરણ બાદ હવે આ સામાન્ય આદત છે, એટલે સુધી કે શરીરને આકારોમાં રાખવા માટે આને અસરકારક માર્ગ માનવામાં આવે છે. કેટલાક લોકો સંપૂર્ણ અનુભવ મેળવવા માટે ભારતનો પ્રવાસ પણ કરે છે. વૈશ્વિકરણના કારણે સામાન્ય બનેલી અન્ય એક આદત છે ચીનના ચિહ્નોવાળા ટેટૂ-છૂંદણા. આ ચોક્કસ ટેટૂઓ આજની યુવાપેઢીમાં અત્યંત લોકપ્રિય થયા છે અને ઝડપથી તેઓ પ્રથા બની રહ્યા છે.સંસ્કૃતિઓના મિલાપની સાથે બોડી આર્ટ માટે અન્ય દેશની ભાષાનો ઉપયોગ હવે સામાન્ય ગણાય છે. સંસ્કૃતિને માનવ પ્રવૃત્તિની તરાહ કહેવામાં આવે છે અને ચિહ્નોથી આ પ્રવૃત્તિઓને મહત્વ મળે છે. સંસ્કૃતિ એટલે લોકોનો ખોરાક, કપડાની પસંદગી, માન્યતાઓ અને રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓ.વૈશ્વિકરણે વિવિધ સંસ્કૃતિઓને જોડી છે અને તેમાંથી એક નવી જ વસ્તુ બનાવી છે. નેશનલ જીઓગ્રાફિકમાં “વૈશ્વિકરણ“ વિશે લેખ લખનાર એર્લા ઝ્વિંગલે જણાવે છે કે, “સંસ્કૃતિ જ્યારે બાહ્ય પરિબળોથી અસર પામે છે, ત્યારે તેઓ કોઈક વસ્તુની અવગણના કરે છે અને અન્યને સ્વીકારે છે, અને તરત જ તેના રૂપાંતરની શરૂઆત કરે છે.“ &lt;ref&gt;સિમરન &lt;/ref&gt;
{{cquote|[[Alan Greenspan]] has proclaimed himself &quot;shocked&quot; that &quot;the self-interest of lending institutions to protect shareholders' equity&quot; proved to be an illusion... The [[Reagan]]-[[Thatcher]] model, which favored finance over domestic manufacturing, has collapsed. ... The mutually reinforcing rise of [[financialization]] and [[globalization]] broke the bond between American capitalism and America's interests. ...we should take a cue from [[Scandinavia]]'s [[social capitalism]], which is less manufacturing-centered than the German model. The Scandinavians have upgraded the skills and wages of their workers in the retail and service sectors -- the sectors that employ the majority of our own workforce. In consequence, fully employed impoverished workers, of which there are millions in the United States, do not exist in Scandinavia.&lt;ref&gt;[[Harold Meyerson]], [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/03/11/AR2009031103218.html?wpisrc=newsletter &quot;Building a Better Capitalism&quot;], The [[Washington Post]], March 12, 2009.&lt;/ref&gt;}}

== વૈશ્વીકીકરણની તરફેણમાં (વૈશ્વિકવાદ) ==
[[મુક્ત વ્યાપાર]]ના સમર્થકોનો દાવો છે કે ખાસ કરીને વિકાસશીલ રાષ્ટ્રોમાં આનાથી આર્થિક સમૃદ્ધિ અને તકો વધે છે અને નાગરિક સ્વાતંત્ર્યય વધે છે અને પરિણામે સ્રોતની વધારે સક્ષમ ફાળવણી કરી શકાય છે. [[તુલનાત્મક લાભ]] ના આર્થિક સિદ્ધાંતો મુજબ મુક્ત વ્યાપારથી તમામ સંકળાયેલા દેશોને લાભ થાય છે અને આ પ્રક્રિયા સ્રોતની સક્ષમ ફાળવણી તરફ દોરી જાય છે.જો વ્યાપક રીતે વાત કરીએ તો વૈશ્વિકરણથી વિકાસશીલ દેશોમાં નીચા ભાવ, વધુ રોજગારી, ઊંચી ઉપજ અને ઉચ્ચ જીવન ધોરણ આવે છે.&lt;ref name = &quot;The End of Poverty&quot;/&gt;&lt;ref name = &quot;World Bank, Poverty Rates, 1981 - 2002&quot;/&gt;

{{quote|One of the ironies of the recent success of India and China is the fear that... success in these two countries comes at the expense of the United States. These fears are fundamentally wrong and, even worse, dangerous. They are wrong because the world is not a zero-sum struggle... but rather is a positive-sum opportunity in which improving technologies and skills can raise living standards around the world.|[[Jeffrey D. Sachs]]|The End of Poverty, 2005
}}

[[લેઈસેઝ- વાજબી મૂડીવાદ|લેઈસેઝ-વાજબી મૂડીવાદ]], અને કેટલાક [[ઉદારવાદીઓ]]ના પુરસ્કર્તાઓ કહે છે કે [[લોકશાહી]] ([[:en:democracy|democracy]]) અને [[મૂડીવાદ]] સ્વરૂપે વિકસિત વિશ્વમાં રાજકીય અને [[આર્થિક સ્વાતંત્ર્ય]] ની ઉચ્ચતર કક્ષા એ તેમના પોતાના હેતુ છે અને તેનાથી ઉચ્ચ સ્તરની ભૌતિક સમૃદ્ધિનું સર્જન થાય છે. તેઓ વૈશ્વિકરણને સ્વાતંત્ર્ય અને મૂડીવાદના લાભદાયી પ્રસાર તરીકે જુએ છે. &lt;ref name = &quot;The End of Poverty&quot;/&gt;[[લોકશાહી વૈશ્વીકીકરણ|લોકશાહી વૈશ્વિકરણ]]ના સમર્થકોને ક્યારેક વૈશ્વિકવાદીઓ તરફી ગણવામાં આવે છે. તેઓ માને છે કે વૈશ્વિકરણનો પહેલો તબક્કો બજારલક્ષી હતો અને ત્યાર બાદના તબક્કામાં [[વિશ્વ નાગરિક]]ની ઈચ્છાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી વૈશ્વિક આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાના ગઠન થવું જોઈએ. અન્ય વિશ્વવાદીઓ કરતા જુદા પાડતો મુદ્દો એ છે કે આ ઈચ્છાને દિશા આપવા માટે તેઓ કોઈ પણ પ્રકારની આગોતરી વિચારધારા રજૂ કરતા નથી, પરંતુ લોકશાહી પ્રક્રિયા દ્વારા નાગરિકોને મુક્ત પસંદગીની છૂટ આપે છે અને આ વ્યાખ્યા તેમના પર છોડે છે. {{Fact|date=February 2007}}

ભૂતપૂર્વ [[કેનેડિયન સંસદ|કેનેડિયન સાંસદ]] [[ડગલસ રોચે|ડગલાસ રોચે]], [[કેનેડાની વ્યવસ્થા|ઓ.સી.]], જેવા કેટલાક લોકો ગ્લોબલાઈઝેશનને અનિવાર્ય માને છે અને બિન-ચૂંટાયેલી આંતરરાષ્ટ્રીય સમિતિઓની બાદબાકી માટે  [[સીધી ચૂંટણી|સીધી ચૂંટાયેલી]] [[સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સંસદીય સભા]]જેવી સંસ્થાઓ સ્થાપવાની તરફેણ કરે છે.

વૈશ્વિકરણના સમર્થકોની દલીલ છે કે વૈશ્વિકરણ વિરોધી ઝુંબેશમાં પોતાનો અભિપ્રાય સાચો ઠેરવવા [[અવિશ્વસનીય પુરાવા|અવિશ્વસનિય પુરાવા]]{{Fact|date=July 2007}}નો ઉપયોગ થાય છે, જ્યારે કે વિશ્વના આંકડાઓ વૈશ્વિકરણનું મજબૂત સમર્થન કરે છેઃ
* વિશ્વ બેન્કના આંકડા અનુસાર 1981થી 2001 સુધીમાં રોજની એક ડોલર અથવા તેનાથી ઓછી આવક મેળવતા લોકોની સંખ્યા 1.5 અબજથી ઘટીને 1.1 અબજ થઈ છે. આ સાથે જ વિશ્વી વસતી પણ વધી છે, જેના લીધે ટકાની દ્રષ્ટિએ વિકાસશીલ દેશોમાં આવા લોકોની સંખ્યા વસતીના 40 ટકાથી ઘટીને 20 ટકા થઈ છે.&lt;ref&gt;&quot;1980ના દસકાની શરૂઆતથી વિશ્વના સૌથી વધુ ગરીબો કઈ રીતે ખર્ચ મેળવે છે?&quot;શાઓહુઓ ચેન અને માર્ટિન રેવેલિઅન દ્વારા.[http://econ.worldbank.org/external/default/main?ImgPagePK=64202990&amp;entityID=000112742_20040722172047&amp;menuPK=64168175&amp;pagePK=64210502&amp;theSitePK=477894&amp;piPK=64210520] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310150255/http://econ.worldbank.org/external/default/main?ImgPagePK=64202990&amp;entityID=000112742_20040722172047&amp;menuPK=64168175&amp;pagePK=64210502&amp;theSitePK=477894&amp;piPK=64210520|date=2007-03-10}}&lt;/ref&gt;  વ્યાપાર અને રોકાણ પરના અંકુશો દૂર કરતાં મોટા પગલાઓ ઝડપથી આકાર લઈ રહ્યા છે, પરંતુ કેટલાક લોકોની દલીલ છે કે આના બદલે ગરીબીની મૂલવણી માટેના વિસ્તૃત માપદંડોનો અભ્યાસ થવો જોઈએ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.transnational.org/features/chossu_worldbank.html |title=મિશેલ ચોસુડોવસ્કી, ''&quot;વૈશ્વિક જૂઠ્ઠાણા''&quot; |access-date=2009-06-15 |archive-date=1999-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/19990427100741/http://www.transnational.org/features/chossu_worldbank.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* વૈશ્વિકરણની અસર ધરાવતા દેશોમાં બે ડોલર અથવા તેનાથી ઓછી દૈનિક આવક ધરાવતા લોકોની ટકાવારી વિશાળ પ્રમાણમાં ઘટી છે,  જ્યારે કે અન્ય વિસ્તારોમાં ગરીબીનો દર મોટા ભાગે સ્થિર રહ્યો છે. ચીન સહિત પૂર્વ-એશિયામાં ટકાવારી 50.1% સુધી ઘટી છે, જ્યારે કે સબ-સહારન આફ્રિકામાં 2.2%ની વૃદ્ધિ થઈ છે.&lt;ref name = &quot;World Bank, Poverty Rates, 1981 - 2002&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
!વિસ્તાર
!ડેમોગ્રાફિકઃ વસ્તીમાં જન્મ, મૃત્યુ, રોગ વગેરેના
વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસને લગતું
!1981
!1984
!1987
!1990
!1993
!1996
!1999
!2002
!ટકાવારીમાં ફેરફાર 1981-2002
|-
|rowspan=2|પૂર્વ એશિયા અને પ્રશાંત ||પ્રતિદિન એક ડોલર કરતાં ઓછુ||57.7%||38.9%||28.0%||29.6%||24.9%||16.6%||15.7%||11.1%||align=center|-80.76%
|-
|પ્રતિદિન બે ડોલર કરતાં ઓછુ||84.8%||76.6%||67.7%||69.9%||64.8%||53.3%||50.3%||40.7%||align=center|-52.00%
|-
|rowspan=2|લેટિન અમેરિકા||પ્રતિદિન એક ડોલર કરતાં ઓછુ||9.7%||11.8%||10.9%||11.3%||11.3%||10.7%||10.5%||8.9%||align=center|-8.25%
|-
|પ્રતિદિન બે ડોલર કરતાં ઓછુ||29.6%||30.4%||27.8%||28.4%||29.5%||24.1%||25.1%||23.4%||align=center|-29.94%
|-
|rowspan=2|સબ-સહારન આફ્રિકા ||પ્રતિદિન એક ડોલર કરતાં ઓછુ||41.6%||46.3%||46.8%||44.6%||44.0%||45.6%||45.7%||44.0%||align=center|+5.77%
|-
|પ્રતિદિન બે ડોલર કરતાં ઓછુ||73.3%||76.1%||76.1%||75.0%||74.6%||75.1%||76.1%||74.9%||align=center|+2.18%
|}

'''સ્રોતઃ વિશ્વ બેન્ક, ગરીબી અંદાજો''', 2002'''&lt;ref name=&quot;World Bank, Poverty Rates, 1981 - 2002&quot;&gt;{{cite web|url=http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/table2-7.pdf|title=World Bank, Poverty Rates, 1981 - 2002|access-date= 2007-06-04|format=PDF}}&lt;/ref&gt;
* વિશ્વને એક સમગ્ર એકમ તરીકે જોઈએ તો [[આવક અસામનતા]]ઘટી રહી છે.&lt;ref&gt;[http://www.columbia.edu/~xs23/papers/worldistribution/NYT_november_27.htm ડેવિડ બ્રુક્સ, ''&quot;ગુડ ન્યૂઝ એબાઈટ પોવર્ટી''&quot;] &lt;/ref&gt;વ્યાખ્યા અને વિગતોની પ્રાપ્યતા સંદર્ભે અતિશય ગરીબના ઘટાડાની ગતિના મામલે મતભેદો છે. નીચે નોંધ્યા મુજબ, આ વિવાદ ઉભો કરનારા અન્ય લોકો છે. અર્થશાસ્ત્રી [[ઝેવિયર સલા-આઈ-માર્ટિન]] એ ૨૦૦૭ વિશ્લેષણમાં દલીલ કરી હતી કે વિશ્વને એક એકમ તરીકે જોઈએ તો આવકની અસમાનતા ઘટી રહી હોવાની વાત ખોટી છે.[http://www.heritage.org/research/features/index/chapters/htm/index2007_chap1.cfm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081019174551/http://www.heritage.org/research/features/index/chapters/htm/index2007_chap1.cfm |date=2008-10-19 }}આવક અસાનતાના ભૂતકાળના વલણો અંગે કોણ સાચુ છે તેની ચર્ચાનો કોઈ અર્થ નથી, પરંતુ સાપેક્ષ અસાનતા કરતાં સંપૂર્ણ ગરીબમાં સુધારો વધુ મહત્વનો હોવાની દલીલ થાય છે.  [http://www.nytimes.com/2007/01/25/business/25scene.html?ex=1327381200&amp;en=47c55edd9529cae7&amp;ei=5090&amp;partner=rssuserland&amp;emc=rss/]
* [[બીજુ વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વ યુદ્ધ]] થી માંડીને વિકાસશીલ દેશોમાં [[અપેક્ષિત જીવન]]લગભગ બમણું થયું છે અને વિકસતા તથા વિકસિત રાષ્ટ્રો કે જ્યાં વિકાસ ઓછો છે વચ્ચેનું અંતર ઘટવાની શરૂઆત થઈ ગઈ છે. એટલે સુધી કે અલ્પ વિકસિત સબ-સહારન આફ્રિકામાં અપેક્ષિત જીવન બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પહેલા ૩૦ વર્ષ હતું, જે વધીને ૫૦ વર્ષ થયુ હતું, જોકે બાદમાં એઈડ્સની વ્યાપક મહામારી અને અન્ય રોગોના કારણે હાલમાં તેનું સ્તર ઘટીને ૪૭ વર્ષ થયું છે. દરેક વિકાસશીલ દેશમાં [[બાળ મૃત્યુ]] નું પ્રમાણ ઘટ્યુ છે. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.theglobalist.com/DBWeb/StoryId.aspx?StoryId=2429 |title=ગાય પ્ફેફેરમેન, ''&quot;ધી એઈટ લૂઝર્સ ઓફ ગ્લોબલાઈઝેશન''&quot; |access-date=2009-06-15 |archive-date=2008-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080501061023/http://www.theglobalist.com/DBWeb/StoryId.aspx?StoryId=2429 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* લોકશાહીમાં નાટ્યાત્મક ઢબે વધારે થયો છે અને ૨૦૦ના વર્ષમાં દરેક રાષ્ટ્ર [[વૈશ્વિક મતાધિકાર|સાર્વત્રિક મતાધિકાર]] ધરાવતો હતો જ્યારે કે ૧૯૦૦માં આવા રાષ્ટ્રોનું પ્રમાણ ૬૨.૫% હતું.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20000818090652/http://www.freedomhouse.org/reports/century.html ફ્રીડમ હાઉસ] મુક્ત ગૃહ&lt;/ref&gt;
* મહિલાઓને નોકરી અને આર્થિક સલામતી મળવાથી [[બાંગ્લાદેશ]]  જેવા રાષ્ટ્રોએ સ્ત્રીઓને સમાન હકની હિમાયત કરતા [[નારીવાદ]] ના ક્ષેત્રે પ્રગતિ કરી છે. &lt;ref name=&quot;The End of Poverty&quot;&gt;{{cite book | last = Sachs | first = Jeffrey | authorlink = | coauthors = | year = 2005 | title = The End of Poverty | url = https://archive.org/details/apu.mr.339.46091724.sac.g54301 | publisher = The Penguin Press | location = New York, New York | isbn = 1-59420-045-9}}&lt;/ref&gt;
* રોજની માથાદીઠ ૨,૨૦૦ [[કેલરી]] ૯,૨૦૦ [[કિલોજૂલ્સ|કિલોજૂલ]] કરતાં ઓછો ખોરાક મેળવનાર લોકોની સંખ્યા ૧૯૬૦ના દસકાની મધ્યમાં ૫૬% હતી, જે ૧૯૯૦ના દસકામાં ઘટીને ૧૦% કરતા પણ ઓછી થઈ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://reason.com/news/show/34961.html |title=બેઈલી, આર.(૨૦૦૫). |access-date=2009-06-15 |archive-date=2009-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090904041546/http://reason.com/news/show/34961.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ૧૯૫૦થી ૧૯૯૯ની વચ્ચે વિશ્વનો સાક્ષરતા દર ૫૨%થી વધીને ૮૧% થયો. ખાસ કરીને મહિલા સાક્ષરતા ક્ષેત્રે પ્રગતિ સધાઈઃ પુરષોની સરખામણીમાં મહિલાઓનો સાક્ષરતા દર ૧૯૭૦માં ૫૯% ટકા હતો, જે ૨૦૦માં ૮૦% થયો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://reason.com/news/show/34961.html |title=બેઈલી, આર.(૨૦૦૫). ગરીબો કદાચ ધનવાન નહિ બન્યા હોય, પરંતુ તેમનું આયુષ્ય વધ્યુ છે. |access-date=2009-06-15 |archive-date=2009-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090904041546/http://reason.com/news/show/34961.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ૧૯૬૦માં શ્રમ બળમાં બાળકોનું પ્રમાણ ૨૪% હતું, જે ૨૦૦માં ૧૦% થયું.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.oxfordleadership.com/DataFiles/homePage/Projects/OLA_Mexico%20_Award_Oct%2020_2006.pdf |title=ઓક્સફોર્ડ લીડરશિપ એકેડમી. |access-date=2009-06-15 |archive-date=2007-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070615181805/http://www.oxfordleadership.com/DataFiles/homePage/Projects/OLA_Mexico%20_Award_Oct%2020_2006.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* કાર, રેડિયો અને ટેલિફોનમાં વીજવપરાશનું  વલણ વધી રહ્યું છે અને સાથે જ સ્વચ્છ પાણી મેળવતા લોકોનું પ્રમાણ પણ વધી રહ્યું છે. &lt;ref&gt;[http://dx.doi.org/10.1016/j.worlddev.2004.06.016 ચાર્લ્સ કેની, વાય આર વી વરિડ અબાઉટ ઈનકમ? આપણે આવક માટે કેમ ચિંતિત છીએ?મહત્વ ધરાવતી તમામ વસ્તુઓ મહદઅંશે રૂપાંતર છે, વિશ્વ બેન્ક, વોલ્યુમ ૩૩, અંક ૧, જાન્યુઆરી ૨૦૦૫, પાના ૧-૧૯]&lt;/ref&gt;
* ''[[ધી ઈમ્પ્રુવિંગ સ્ટેટ ઓફ ધી વર્લ્ડ]]'' નામનું પુસ્તક તેના માટે પુરાવા રજૂ કરે છે, જે મુજબ માનવજાતિની સ્થિતિ સુધરી રહી છે અને વૈશ્વિકરણ આ સુધારોનો એક ભાગ છે.  પર્યાવરણીય અસરથી વિકાસ મર્યાદિત રહેશે તેવી દલીલોનો પણ તે જવાબ આપે છે. 

વૈશ્વિકરણના ટીકાકારો [[પશ્ચિમીકરણ]]ની ટીકા કરતા હોય છે પરંતુ, ૨૦૦૫ યુનેસ્કો અહેવાલ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.uis.unesco.org/template/pdf/cscl/IntlFlows_EN.pdf |title=૨૦૦૫ યુનેસ્કો અહેવાલ |access-date=2009-06-15 |archive-date=2010-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100705155924/http://www.uis.unesco.org/template/pdf/cscl/IntlFlows_EN.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;એ દર્શાવ્યું હતું કે સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાન સ્વીકૃત બની રહ્યો છે. ૨૦૦૨માં ચીન એ ત્રીજુ સાંસ્કૃતિક સામાનનું સૌથી મોટુ નિકાસકાર હતું, જ્યારે કે પહેલા અને બીજા ક્રમે યુકે તથા યુએસ હતા. ૧૯૯૪થી ૨૦૦૨ની વચ્ચે ઉત્તર અમેરિકા અને યુરોપીય સંઘ વચ્ચેની સાંસ્કૃતિક નિકાસનો ફાળો ઘટ્યો હતો, જ્યારે કે એશિયાની સાંસ્કૃતિક નિકાસે ઉત્તર અમેરિકાને પાછળ રાખી દીધુ હતું.

== વૈશ્વિકરણ-વિરોધી ==
વૈશ્વિકરણના [[નવઉદાર]] ([[:en:neoliberal|neoliberal]]) સ્વરૂપનો વિરોધ કરતા રાજકીય સમુદાય અને જૂથોના ઉલ્લેખ માટે '''વૈશ્વિકરણ વિરોધી''' શબ્દનો ઉપયોગ થાય છે. 

પોતાનું સાર્વભૌમત્વ દર્શાવવા માટે અને લોકશાહી નિર્ણયની પ્રક્રિયા દર્શાવવા માટે રાજ્ય દ્વારા લેવાયેલા પગલા અથવા પ્રક્રિયાનો પણ વૈશ્વિકરણ-વિરોધમાં માં સમાવેશ થઈ શકે છે. લોકોના આંતરરાષ્ટ્રીય સ્થળાંતરને નિયંત્રિત રાખવા લેવાતા પગલા, માલસામાન અને માન્યતા, વિશેષ રીતે [[મુક્ત બજાર]] ([[:en:free market|free market]]) નિયંત્રણો હળવા બનાવવા [[આઈએમએફ]] ([[:en:IMF|IMF]]) અથવા [[ડબલ્યુટીઓ]] ([[:en:WTO|WTO]])  જેવી સંસ્થાઓ દ્વારા અપાતા પ્રોત્સાહનથી વૈશ્વિકરણ-વિરોધી અસરો સર્જાઈ શકે છે. આ ઉપરાંત [[નાઓમી ક્લેઈન]] ([[:en:Naomi Klein|Naomi Klein]]) તેમના પુસ્તક [[No Logo: Taking Aim at the Brand Bullies|નો લોગો]]માં જણાવે છે તેમ વૈશ્વિકરણ વિરોધ કોઈ એક [[સામાજિક ચળવળ]] ([[:en:social movement|social movement]]) અથવા [[અમ્બ્રેલા શબ્દ|અમ્બ્રેલા ટર્મ]] ([[:en:umbrella term|umbrella term]])ને સૂચવે છે, જે [[રાષ્ટ્રવાદીઓ]] ([[:en:Nationalists|Nationalists]]) અને સમાજવાદીઓ જેવી અનેક અલગ-અલગ સામાજિક ચળવળો&lt;ref&gt;નો લોગોઃ જગ્યા નહિ, પસંદગી નહિ, નોકરી નહિ, નાઓમી ક્લેઈન. &lt;/ref&gt;ને આવરી લેતી હોય. અન્ય કિસ્સામાં, કોર્પોરેશનો વ્યાપાર કરારના પ્રભાવનો ઉપયોગ કરી [[લોકશાહી]] ([[:en:democratic|democratic]]) નાગરિકોના અધિકાર{{Fact|date=October 2008}}, [[કુદરતી પર્યાવરણ|પર્યાવરણ]] ([[:en:natural environment|environment]]) નિશ્ચિત રૂપે [[હવાની ગુણવત્તાનો ઈન્ડેક્સ|હવાની ગુણવત્તાના ઈન્ડેક્સ]] ([[:en:air quality index|air quality index]]) અને [[વરસાદી જંગલો|વરસાદી જંગલ]] ([[:en:rain forests|rain forests]])નેનુકસાન પહોંચે  તે રીતે સત્તાનો અમલ કરતા હોય ત્યારે ભાગીદારો બહુમતિની અનિયંત્રિત રાજકીય સત્તાનો, બહુ-રાષ્ટ્રીય કોર્પોરેશનનો  વિરોધ કરે છે{{Fact|date=October 2008}}.  [[મજૂર હકો|શ્રમ કાયદા]] ([[:en:labor rights|labor rights]]) નિશ્ચિત કરવામાં રાષ્ટ્રીય સરકારના સાર્વભૌમત્વ જોખમમાં મૂકાતુ હોય અને તેમાં {{Fact|date=October 2008}}યુનિયનની રચનાનો અધિકાર, સ્વાસ્થ્ય અને સલામતીના કાયદા અથવા [[વિકાસશાલ દેશો|વિકાસશીલ દેશો]] ([[:en:developing countries|developing countries]])સાંસ્કૃતિક આદતો કે પરંપરાનો ભંગ થતો હોય ત્યારે વિરોધ થાય છે.{{Fact|date=October 2008}}

&quot;વૈશ્વિક-વિરોધી&quot;અથવા &quot;સંશયવાદી&quot; ગણાતા (હિર્સ્ટ અને થોમ્પસન) કેટલાક લોકો&lt;ref&gt;હિર્સ્ટ એન્ડ થોમ્પસન  &quot;વૈશ્વિકરણનું ભવિષ્ય &quot; પ્રકાશિતઃ કોર્પોરેશન ને સંઘર્ષ, વોલ્યુમ 37, નં.3, 247-265 (2002) ઓડીઆઈઃ 10.1177/0010836702037003671http://cac.sagepub.com/cgi/content/short/37/3/247&lt;/ref&gt; વ્યાખ્યાને અસ્પષ્ટ અને ભૂલ ભરેલી ગણાવે છે&lt;ref&gt;મોરિસ, ડગલાસ  &quot;વૈશ્વિકરણ અને પ્રસાર માધ્યમ લોકશાહી. ઈન્ડીમીડિયાનો કિસ્સો &quot;, ''નેટવર્ક સોસાયટીનું ઘડતર'', [[એમઆઈટી પ્રેસ]] ([[:en:MIT Press|MIT Press]]) ૨૦૦૩. &lt;small&gt;સૌજન્ય જોડાણ (પૂર્વ-પ્રકાશન વૃત્તાંત)[http://www3.fis.utoronto.ca/research/iprp/c3n/CI/DMorris.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090304030415/http://www3.fis.utoronto.ca/research/iprp/c3n/CI/DMorris.htm|date=2009-03-04}}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://convention.allacademic.com/asa2003/view_paper_info.html?pub_id=179&amp;part_id1=13161] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228081453/http://convention.allacademic.com/asa2003/view_paper_info.html?pub_id=179&amp;part_id1=13161|date=2008-02-28}}
પોડોબ્નિક, બ્રુસ, ''વૈશ્વિકરણનો વિરોધઃ વૈશ્વિકરણ વિરોધી અભિયાનોમાં ઘટનાચક્ર અને ક્રમિક વિકાસ'', પી.૨.&lt;/ref&gt;.
પોડોબ્નિક જણાવે છે કે, &quot;વિરોધમાં ભાગ લેતા  મોટાભાગના લોકો આંરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોનું સમર્થન મેળવે છે અને સામાન્ય રીતે તેઓ લોકશાહી માટે મદદરૂપ બને તેવા વૈશ્વિકરણના સ્વરૂપની માગ કરતા હોય છે
જેમાં પ્રતિનિધિત્વ, માનવ અધિકાર અને સમાનતાની માગ હોય છે. 

જોસેફ સ્ટિગ્લિટ્ઝ અને એન્ડ્ર્યુ ચાર્લટન લખે છે&lt;ref&gt;સ્ટિગ્લિટ્ઝ, જોસેફ એન્ડ ચાર્લટન ''ફેર ટ્રેડ ફોર ઓલઃ હાઉ ટ્રેડ કેન પ્રમોટ ડેવલપમેન્ટ'' તમામ માટે યોગ્ય વ્યાપારઃ વ્યાપાર કઈ રીતે વિકાસને પ્રોત્સાહન આપી શકે. ૨૦૦૦૫ પી. ૫૪ એન. ૨૩&lt;/ref&gt;: {{cquote|The anti-globalization movement developed in opposition to the perceived negative aspects of globalization. The term 'anti-globalization' is in many ways a misnomer, since the group represents a wide range of interests and issues and many of the people involved in the anti-globalization movement do support closer ties between the various peoples and cultures of the world through, for example, aid, assistance for refugees, and global environmental issues.}} આ દ્રષ્ટિ સાથે સંકળાયેલા કેટલાક સભ્યો પોતાની જાતને '''[[ગ્લોબલ જસ્ટિસ મૂવમેન્ટઃ આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય ચળવળ|વૈશ્વિક ન્યાય ચળવળ]] ([[:en:Global Justice Movement|Global Justice Movement]])''' તરીકે ઓળખાવવાનું પસંદ કરે છે, '''કોર્પોરેટ-વૈશ્વિકરણ વિરોધી ઝુંબેશ''', '''ચળવળોની ચળવળ''' (ઈટાલીમાં લોકપ્રિય શબ્દ), &quot;'''[[ઓલ્ટર-ગ્લોબલાઈઝેશન- વૈશ્વિકરણને બદલો|વૈશ્વિકરણમાં બદલાવ]] ([[:en:Alter-globalization|Alter-globalization]])'''&quot; ચળવળ (ફ્રાન્સમાં લોકપ્રિય), &quot;'''વૈશ્વિકરણનો પ્રતિકાર'''&quot; ચળવળ અને અન્ય શરતોની સંખ્યા.

આર્થિક વૈશ્વિકરણના વર્તમાન વહેણનો વિરોધ કરનાર વિવેચકો માને છે કે પૃથ્વીના જીવચક્રને પહોંચી રહેલી અસહ્ય હાનિ સંદર્ભે પૃ્થવીને થઈ રહેલા નુકસાન તથા મનુષ્યએ ચૂકવવી પડતી કિંમત માટે વૈશ્વિકરણ જવાબદાર છે એટલે કે  ગરીબી, અસામનતા, વિભિન્ન દેશ અને મૂળના લોકોના મિશ્રણથી ઉભી થતી વિસંવાદિતા, અન્યાય જેવી વસ્તુઓ ભોગવીને માનવીએ ચૂકવવી પડતી કિંમત  માટે તથા તથા પરંપરાગત સંસ્કૃતિના થઈ રહેલા હ્રાસ માટે વૈશ્વિકરણ સાથે સંકળાયેલુ આર્થિક પરિવર્તન જવાબદાર છે. વિકાસ પ્રક્રિયાની ગણતરી વિશ્વ બેન્ક જેવી સંસ્થાઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા જીડીપી જેવા માપદંડોને તેઓ સીધો પડકાર ફેંકે છે અને [[ન્યૂ ઈકોનોમિક્સ ફાઉન્ડેશન]] ([[:en:New economics foundation|New Economics Foundation]]) દ્વારા &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.neweconomics.org/gen/uploads/dl44k145g5scuy453044gqbu11072006194758.pdf |title=ગ્રહના સુખનો સૂચકાંક |access-date=2009-06-15 |archive-date=2009-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004090854/http://www.neweconomics.org/gen/uploads/dl44k145g5scuy453044gqbu11072006194758.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; બનાવવામાં આવેલ [[હેપી પ્લેનેટ ઈન્ડેક્સ- ગ્રહના સુખનો સૂચકાંક|હેપી પ્લેનેટ ઈન્ડેક્સ]] ([[:en:Happy Planet Index|Happy Planet Index]]) જેવા અન્ય માપદંડોને વધુ પસંદ કરે છે&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.neweconomics.org/gen |title=ન્યૂ ઈકોનોમિક્સ ફાઉન્ડેશન |access-date=2009-06-15 |archive-date=2008-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081112041209/http://www.neweconomics.org/gen/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.પરસ્પર સંકળાયેલા અનેક વિઘાતક સંજોગો માટે વૈશ્વિકરણ જવાબદાર હોવાનો તેમનો દાવો છે. તેઓ માને છે કે ઈરાદો નહિ હોવા છતાં વૈશ્વિકરણે &quot;સામાજિક ભંગાણ, લોકશાહીનું પતન, પર્યાવરણને વધારે ઝડપથી અને વધારે પ્રમાણમાં પહોંચી રહેલું નુકસાન, નવા રોગોનો ફેલાવો વધતી ગરીબી અને એકલતા&quot; &lt;ref name=&quot;The Hidden Connections&quot;&gt;{{cite book | last = Capra | first = Fritjof | authorlink = | coauthors = | year = 2002 | title = The Hidden Connections | url = https://archive.org/details/hiddenconnection00capr_0 | publisher = Random House | location = New York, New York | isbn = 0-385-49471-8}}&lt;/ref&gt; જેવી સમસ્યા સર્જી છે. 

વૈશ્વિકરણ અને વૈશ્વિકરણ વિરોધી શબ્દોનો વિવધ રીતે ઉપયોગ થાય છે. [[નોઆમ ચોમ્સ્કી]] ([[:en:Noam Chomsky|Noam Chomsky]]) માને છે કે&lt;ref&gt;નોઆમ ચોમ્સ્કી ઝ્નેટ ૦૭ મે ૨૦૦૨/ધી ક્રોએશિયન ફેરલ ટ્રિબ્યુન ૨૭ એપ્રિલ ૨૦૦૨[http://www.zmag.org/content/TerrorWar/chomskygab.cfm] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20070807064137/https://www.zmag.org/content/TerrorWar/chomskygab.cfm|date=2007-08-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;સ્નિજેઝાના મેટેજકિક દ્વારા ઈન્ટરવ્યુ, જૂન ૨૦૦૫ [http://www.galerija-rigo.hr/05/chomsky એન ૨. એચટીએમ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;{{cquote|The term &quot;globalization&quot; has been appropriated by the powerful to refer to a specific form of international economic integration, one based on investor rights, with the interests of people incidental. That is why the business press, in its more honest moments, refers to the &quot;free trade agreements&quot; as &quot;free investment agreements&quot; (Wall St. Journal). Accordingly, advocates of other forms of globalization are described as &quot;anti-globalization&quot;; and some, unfortunately, even accept this term, though it is a term of [[propaganda]] that should be dismissed with ridicule. No sane person is opposed to globalization, that is, international integration. Surely not the left and the workers movements, which were founded on the principle of international solidarity - that is, globalization in a form that attends to the rights of people, not private power systems.
}}

{{cquote|The dominant propaganda systems have appropriated the term &quot;globalization&quot; to refer to the specific version of international economic integration that they favor, which privileges the rights of investors and lenders, those of people being incidental. In accord with this usage, those who favor a different form of international integration, which privileges the rights of human beings, become &quot;anti-globalist.&quot; This is simply vulgar propaganda, like the term &quot;anti-Soviet&quot; used by the most disgusting commissars to refer to dissidents. It is not only vulgar, but idiotic. Take the [[World Social Forum]], called &quot;anti-globalization&quot; in the propaganda system -- which happens to include the media, the educated classes, etc., with rare exceptions. The WSF is a paradigm example of globalization. It is a gathering of huge numbers of people from all over the world, from just about every corner of life one can think of, apart from the extremely narrow highly privileged elites who meet at the competing World Economic Forum, and are called &quot;pro-globalization&quot; by the propaganda system. An observer watching this farce from Mars would collapse in hysterical laughter at the antics of the educated classes.}}

વિવેચકોની દલીલ છે કેઃ
* '''વધારે ગરીબ રાષ્ટ્રો'''ને ક્યારેક નુકસાન થાય છેઃ વૈશ્વિકરણથી દેશો વચ્ચેના મુક્ત વ્યાપારને પ્રોત્સાહન મળે છે તે વાત સાચી છે, પરંતુ તેના નકારાત્મક સંજોગો પણ છે કારણ કે કેટલાક દેશો તેમના રાષ્ટ્રીય બજારને બચાવવા પ્રયત્ન કરે છે. સામાન્ય રીતે વધારે ગરીબ રાષ્ટ્રોની મુખ્ય નિકાસ કૃષિ સામાન હોય છે. મોટા દેશો ઘણીવાર પોતાના ખેડૂતોને સબસિડીનો લાભ આપે છે. (જેમ કે [[ઈયુ- યુરોપીય યુનિયન|ઈયુ]] ([[:en:EU|EU]]) [[સામાન્ય કૃષિ નીતિ]] ([[:en:Common Agricultural Policy|Common Agricultural Policy]]), જેના લીધે ગરીબ ખેડૂતોને પાકની કિંમત [[મુક્ત વ્યાપાર]] ([[:en:free trade|free trade]])માં હોવી જોઈએ તેના કરતાં ઓછી મળી છે.&lt;ref name=&quot;Hurst E. Charles P.41&quot;&gt;હર્સ્ટ ઈ. ચાર્લ્સ.સામાજિક અસમાનતાઃ સ્વરૂપ, કારણો અને સંજોગો, છઠ્ઠી આવૃત્તિ. પી. ૪૧&lt;/ref&gt;
* ગરીબ વિદેશી કામદારોનું '''શોષણ'''. મજબૂત ઔદ્યોગિક તાકાતો સામે રક્ષણ કરવામાં નબળા દેશોની નિષ્ફળતાના કારણે આવા દેશના લોકોનું શોષણ થઈ રહ્યું છે અને તેઓ સસ્તા મજૂર બની રહ્યા છે.  રક્ષણના અભાવના કારણે શક્તિશાળી ઔદ્યોગિક રાષ્ટ્રોની કંપનીઓ કામદારોને પૂરતો પગાર આપીને અત્યંત લાંબા કલાકો સુધી અને અસુરક્ષિત સ્થિતિઓમાં કામ કરાવી શકે છે, જો કે અર્થશાસ્ત્રીઓ માને છે કે માલિકોના સ્પર્ધાત્મક બજારમાં પોતાની મરજીથી આવા સંજોગોમાં કામદારો કામ કરતા હોય તો પણ તેને  &quot;શોષણ&quot; ગણાવી શકાય. સસ્તા મજૂરોની વિપુલતાના કારણે શક્તિશાળી રાષ્ટ્રોને દેશો વચ્ચે સામનતા નહિ લાવવા માટે પ્રોત્સાહન મળે છે. આ રાષ્ટ્રો ઔદ્યોગિક દેશ તરીકે વિકાસ કરે તો વિકાસની સાથે ધીમે ધીમે સસ્તા મજૂરોની ફોજ પણ અદ્રશ્ય થઈ જશે. એ વાત સાચી છે કે કામદારો પોતાની નોકરી છોડવા માટે સ્વતંત્ર છે, પરંતુ ઘણા ગરીબ રાષ્ટ્રોમાં રોજગારીની અપ્રાપ્યતા એટલે કામદારો અને તેમના પરિવાર માટે આનો અર્થ ભૂખમરો થાય છે.&lt;ref&gt;ચોસુડોવસ્કી, મિશેલગરીબીનું વૈશ્વિકરણ અને નવી વિશ્વ શ્રેણી/ મિશેલ ચોસુડોવસ્કી દ્વારા. આવૃત્તિ બીજી.ઈમ્પ્રિન્ટ શેન્ટી બે, ઓએનટી.: ગ્લોબલ આઉટલૂક સી૨૦૦૩.&lt;/ref&gt;
* '''આઉટસોર્સિંગ''' તરફ સ્થળાંતરઃ ઓછા ખર્ચે મળતા ઓફશોર કામદારોએ કોર્પોરેશનોને પોતાનું ઉત્પાદન વિદેશોમાં ખસેડવા લલચાવી છે. મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રના છૂટા કરાયેલા કામદારોએ સેવા ક્ષેત્રમાં કામ કરવુ પડે છે, જ્યાં વેતન અને લાભ ઓછા હોય છે, પરંતુ ટર્નઓવર ઉંચુ હોય છે .{{Fact|date=October 2008}}અમેરિકામાં વધતી જતી આર્થિક અસામનતાનું મુખ્ય પાસુ  ગણાતા મધ્યમવર્ગ{{Fact|date=October 2008}}ને નબળો બનાવવામાં આ પરિબળે ફાળો આપ્યો છે .{{Fact|date=October 2008}}મોટાપાયે છટણી અને અન્ય દેશોમાં આઉટસોર્સિંગના કારણે એક સમયે મધ્યમવર્ગમાં આવતા પરિવારો નીચલા સ્તરે મૂકાઈ ગયા છે. આનો અર્થ એવો પણ થાય કે  પ્રગતિના પગથિયારૂપ ગણાતા મધ્યમવર્ગની બાદબાકીના કારણે ગરીબીના ચક્રમાંથી બહાર નીકળવાનું ગરીબો માટે હવે વધારે મુશ્કેલ બન્યું છે.&lt;ref&gt;ધી ડીક્લાઈનિંગ મિડલ ક્લાસઃ એક વિશ્લેષણ, પેટ્રિક જે. મેકમોહન, જ્હોન એચ ટ્શેટ્ટર,  દ્વારા જરનલ આર્ટિકલ, મંથલી લેબર રીવ્યૂ, વોલ.૧૦૯, ૧૯૮૬&lt;/ref&gt;
* '''નબળા મજૂર સંગઠનો''': હંમેશા વિકસતી જતી કંપનીઓની સમાંતરે સસ્તા મજૂરોનો વધારાનો જથ્થો ઉપલબ્ધ હોવાથી યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં મજૂર સંગઠનોને નબળા બનાવ્યા છે.સભ્યોની સંખ્યા ઘટવા માંડે ત્યારે સંગઠનો તેમની અસરકારકતા ગુમાવે છે. પરિણામે કામદારો બદલવા સક્ષમ, ઓછુ વેતન આપતા તથા યુનિયન રહિત નોકરીનો એક માત્ર વિકલ્પ આપતા કોર્પોરેશનો પર આવા સંગઠનો ઓછુ પ્રભુત્વ ધરાવે છે. &lt;ref name=&quot;Hurst E. Charles P.41&quot;/&gt;

ડિસેમ્બર ૨૦૦૭માં [[વિશ્વ બેન્ક]] ([[:en:World Bank|World Bank]])ના અર્થશાસ્ત્રી [[બ્રાન્કો મિલાનોવિક]] ([[:en:Branko Milanovic|Branko Milanovic]])એ વૈશ્વિક ગરીબી અને અસામનતા પરના અગાઉના પ્રાયોગિક સંશોધન સામે પ્રશ્નો ખડા કર્યા છે. તેમનું માનવું છે કે ખરીદ શક્તિમાં સમાનતાના સુધારેલા આંકડા સૂચવે છે કે અગાઉ માનવામાં આવતું હતું તેના કરતા વિકાસશીલ દેશોની હાલત વધારે ખરાબ છે. મિલાનોવિકે નોંધ્યું છે કે &quot;પાછલા દસકામાં આપણી માહિતી મુજબ દેશોની આવકનું રૂપાંતર થઈ રહ્યું હોવાના અથવા તેમાં નવો વળાંક આવ્યો હોવાના સેંકડો વિદ્ધત્તાપૂર્ણ લેખો પ્રકાશિત થયા છે, પરંતુ આ તમામ આંકડા ખોટા હતા.&quot;શક્ય છે કે નવી વિગતો સાથે અર્થશાસ્ત્રીઓ તેમની ગણતરી સુધારશે અને તેઓ એમ પણ માને છે કે વૈશ્વિક અસાનતા અને ગરીબી સ્તરના અંદાજ અંગેના નિર્દેશો નોંધપાત્ર માત્રામાં છે. વૈશ્વિક અસામનતા ૬૫ [[ગિનિ કોએફિશિયન્ટ|ગિનિ પોઈન્ટ્સ]] ([[:en:Gini coefficient|Gini points]]) હોવાનો અંદાજ હતો, જ્યારે કે નવા આંકડા સૂચવે છે કે વૈશ્વિક અસામનતા ગિનિ માપદંડ મુજબ ૭૦ હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&amp;id=19907&amp;prog=zch,zgp&amp;proj=zsa,zted |title=વિકાસશીલ દેશોમાં ધાર્યા કરતા ખરાબ સ્થિતિ- આંતરરાષ્ટ્રીય શાંતિ માટે કાર્નેગી એન્ડોમેન્ટ&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2009-06-15 |archive-date=2008-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081113060007/http://carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&amp;id=19907&amp;prog=zch,zgp&amp;proj=zsa,zted |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;આંતરરાષ્ટ્રીય અસામનતાનું સ્તર આટલુ બધુ ઉંચુ હોય તેમાં કોઈ નવાઈ નથી, કારણ કે મહદઅંશે નમૂનાની જગ્યા જેટલી મોટી હોય અસામનતાનું સ્તર પણ તેટલુ ઉંચુ જ દર્શાવે છે. 

વૈશ્વિકરણના ટીકાકારો કાયમથી ભારપૂર્વક જણાવતા આવ્યા છે કે કોર્પોરેટ હિતો મુજબ હંમેશા વૈશ્વિકરણની પ્રક્રિયા પાસે મધ્યસ્થી કરાવાય છે અને તેનાથી વૈકલ્પિક વૈશ્વિક સંસ્થા અને નીતિઓની શક્યતા ઉભી થાય છે, તેઓ માને છે કે આ સ્થિતિ સમગ્ર પૃથ્વીના ગરીબ અને કામકાજી વર્ગના નૈતિક દાવાઓ અને પર્યાવરણે લગતી ચિંતાઓની વધારે સમાન ધોરણે કાળજી રાખે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.forumsocialmundial.org.br/index.php?cd_language=2&amp;id_menu= |title=ફોરમ સોશિયલ મુનડાયલ |access-date=2009-06-15 |archive-date=2008-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918063356/http://www.forumsocialmundial.org.br/index.php?cd_language=2&amp;id_menu= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ચળવળ ખૂબ વ્યાપક છે{{Fact|date=October 2008}}, તેમાં ચર્ચ સમૂહો, રાષ્ટ્રીય મુક્તિવાદી પક્ષો, [[ખેડૂતવર્ગ|ખેડૂત]] ([[:en:peasant|peasant]]) સંગઠનવાદીઓ, બૌદ્ધિકો, કલાકારો, [[રક્ષણ કરનાર|રક્ષણવાદી]] ([[:en:protectionist|protectionist]])ઓ, [[અરાજકતાવાદ|અરાજકતાવાદી]] ([[:en:anarchism|anarchists]])ઓ છે અને તેઓ પુનઃસ્થાનિયકરણ-વિકેન્દ્રીકરણ તથા અન્ય મુદ્દાઓનું સમર્થન કરે છે. કેટલાક [[સુધારાવાદ, નવનિર્માણવાદ|સુધારાવાદી]] ([[:en:Reformism|reformist]]) છે, (મૂડીવાદના નિયંત્રિત-મધ્યમ સ્વરૂપની હિમાયત કરે છે) જ્યારે કે અન્ય લોકો વધારે [[ક્રાંતિ]] ([[:en:revolution|revolution]])કારી છે (તેમની દલીલ છે કે તેઓ જે માને છે તે મૂડીવાદ કરતાં વધારે માનવીય પદ્ધતિ છે) અને અન્યો છે [[પ્રગતિનું વિરોધી|પ્રગતિના વિરોધી]] ([[:en:reactionary|reactionary]])ઓઃ તેઓ માને છે કે વૈશ્વિકરણથી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યોગ અને રોજગારનો નાશ થાય છે. 

તાજેતરના આર્થિક વૈશ્વિકરણના ટીકાકારોએ ઉપસ્થિત કરેલા મહત્વના મુદ્દાઓમાં બે દેશ વચ્ચે અને દેશની અંદરના વિસ્તારોમાં ઉભી થઈ રહેલી આવકની અસાનતાનો સમાવેશ થાય છે અને તેમનું કહેવું છે કે આ બધી પ્રક્રિયાઓના કારણે અસાનતા વધી રહી છે. ૨૦૦૧ના એક લેખમાં જણાવાયું હતું કે ૮માંથી ૭ માપદંડોને જોતા લાગે છે કે ૨૦૦૧માં પૂરા થતા ૨૦ વર્ષ દરમિયાન આવકની અસાનતા વધી છે.આ ઉપરાંત, &quot;૧૯૮૦ના દસકાથી વિશ્વના નીચલા વિસ્તારોમાં આવકની વહેંચણી કદાચ સંપૂર્ણપણે પડી ભાગી છે.&quot; આ સાથે જ સંપૂર્ણ ગરીબી અંગેના વિશ્વ બેન્કના આંકડાઓને પણ પડકારવામાં આવ્યા છે. ૧૯૮૭થી ૧૯૯૮ દરમિયાન એક ડોલરપ્રતિદિનથી ઓછી કમાણી કરતા લોકોની સંખ્યા સ્થિર રહી હોવાના વિશ્વ બેન્કના દાવાઓ પ્રત્યે લેખમાં શંકા વ્યક્ત કરાઈ છે, કારણકે આ ગણતરીમાં પૂર્વગ્રહયુક્ત પદ્ધતિ અપનાવાઈ હતી.&lt;ref&gt;વેડ, રોબર્ટ હન્ટર. 'વિશ્વ આવકની વહેંચણીમાં વિકસતી અસામનતા', ફાઈનાન્સ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ, વોલ. ૩૮, નં. ૪ ડિસેમ્બર ૨૦૦૧&lt;/ref&gt;

અસમાનતા ઉડીને આંખે વળગે અને સંપૂર્ણ સ્વરૂપે દેખાય તે માટે એક ચાર્ટ છે, જેને શેમ્પેઈન ગ્લાસ અસર કહેવામાં આવે છે,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1141/is_n13_v31/ai_16531823 |title=ક્સેબિઅર ગોરોસ્ટિઆગા, ''&quot;વિશ્વ શેમ્પેઈન ગ્લાસ બની ગયું છે અને વૈશ્વિકરણ આ ગ્લાસને સમૃદ્ધ લોકો માટે વધારે છલકાવશે' કેથોલિક રીપોર્ટર, જાન્યુઆરી ૨૭, ૧૯૯૫' |access-date=2012-07-11 |archive-date=2012-07-11 |archive-url=https://archive.is/20120711152253/findarticles.com/p/articles/mi_m1141/is_n13_v31/ai_16531823 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
૧૯૯૨ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર વિકાસ કાર્યક્રમ અહેવાલમાં દર્શાવાયુ હતું કે વૈશ્વિક આવકની વહેંચણી અત્યંત અસમાન છે, વિશ્વની વસતીના ૨૦% ધનવાનો ૮૨.૭% આવક પર નિયંત્રણ ધરાવે છે. &lt;ref&gt;સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો વિકાસ કાર્યક્રમમાનવ વિકાસ અહેવાલ, ૧૯૯૨, (ન્યૂયોર્ક, ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ)&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ડિસ્ટ્રિબ્યુશન ઓફ વર્લ્ડ જીડીપી, ૧૯૮૯ 
|-
!વસતીનો પાંચમો ભાગ
!આવક 
|-
|સૌધી વધુ ધનવાન
|૮૨.૭%
|-
|બીજા ૨૦%
|૧૧.૭%
|-
|ત્રીજા ૨૦%
|૨.૩%
|-
|ચોથા ૨૦%
|૧.૪%
|-
|સૌથી વધુ ગરીબ ૨૦%
|૧.૨%
|}

'''''સ્રોતઃ સંયુક્ત રાષ્ટ્રનો વિકાસ કાર્યક્રમ.૧૯૯૨ માનવ વિકાસ અહેવાલ'''''&lt;ref name=&quot;1992 Human Development Report&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/reports/global/1992/en/|title=Human Development Report 1992|access-date= 2007-07-08}}&lt;/ref&gt;

[[વાજબી વ્યાપાર|મુક્ત વ્યાપાર]] ([[:en:fair trade|fair trade]])ના સિદ્ધાંતમાં માનનારા અર્થશાસ્ત્રીઓનો દાવો છે કે અનિયંત્રિત [[મુક્ત વ્યાપાર]] ([[:en:free trade|free trade]])થી વધારે [[નાણાકીય સાધન|નાણાકીય સાધનો]] ([[:en:financial leverage|financial leverage]]) ધરાવતા (એટલે કે ધનવાન) લોકોને ગરીબોના ભોગે લાભ થાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.epinet.org/content.cfm?id=1589= ૧૦, જેફ ફૌક્ષ, ઈકોનોમિક પોલિસી ઈન્સ્ટિટ્યુટ, ડી.સી.ખાતે એનએએફટીએ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

અમેરિકાના તીવ્ર રાજકીય પ્રભાવનો સમયગાળો અને અમેરિકાનની દુકાનો, બજારો અને અન્ય દેશોમાં વસ્તુઓ લઈ જવા સાથે અમેરિકીકરણ સંકળાયેલુ છે. તેથી વૈશ્વિકરણ, ઘણુ વધારે વૈવિધ્યકરણ ધરાવતી ઘટના છે, જે બહુપાર્શ્વીય રાજકીય વિશ્વ સાથે, વસ્તુઓ-બજારના વધારા સાથે અને આવી વસ્તુઓ દ્વારા દરેક દેશ સાથે  સંકળાયેલી છે.

વૈશ્વિકરણના કેટલાક વિરોધીઓ આ ઘટનાને [[કોર્પોરેટવાદ|કોર્પોરેટવાદી]] ([[:en:corporatism|corporatist]])ઓના હિતને પ્રોત્સાહન તરીકે જુએ છે.&lt;ref&gt;{{cite news
| first = Laurence
| last = Lee
| title = WTO blamed for India grain suicides
| url = http://english.aljazeera.net/NR/exeres/2ED53A8B-1058-49CF-B9FF-3D96639456D1.htm
| publisher = [[Al Jazeera]]
| date = 17 May 2007
| access-date =  2007-05-17

}}&lt;/ref&gt;તેમનો એવો પણ દાવો છે કે [[કોર્પોરેટ ઓળખ|કોર્પોરેટ એકમો]] ([[:en:corporate entity|corporate entities]])ની વધતી જતી શક્તિ અને સ્વાયત્તતા દ્વારા દેશોની રાજકીય નીતિઓને આકાર અપાય છે.&lt;ref name=&quot;The Corporation&quot;&gt;{{cite book | last = [[Joel Bakan|Bakan]] | first = Joel | authorlink = | coauthors = | year = 2004 | title = The Corporation | url = https://archive.org/details/corporationpatho0000baka_j3m6 | publisher = Simon &amp; Schuster | location = New York, New York | isbn = 0-7432-4744-2}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Confessions of an Economic Hit Man&quot;&gt;{{cite book | last = Perkins | first = John | authorlink = John Perkins (author)| coauthors = | year = 2004 | title = Confessions of an Economic Hit Man | url = https://archive.org/details/confessionsofec000perk | publisher = Berrett-Koehler | location = San Francisco, California | isbn = 1-57675-301-8}}&lt;/ref&gt;

=== આંતરરાષ્ટ્રીય સામાજિક મંચ ===
''જુઓ મુખ્ય લેખઃ'' [[યુરોપીયન સામાજિક મંચ]] ([[:en:European Social Forum|European Social Forum]]), [[એશિયન સામાજિક મંચ]] ([[:en:Asian Social Forum|Asian Social Forum]]), (આફ્રિકા સામાજિક મંચ), [[વિશ્વ સામાજિક મંચ]] ([[:en:World Social Forum|World Social Forum]]) (ડબલ્યુએસએફ).

૨૦૦૧માં પ્રથમ ડબલ્યુએસએફ એ [[બ્રાઝિલ]] ([[:en:Brazil|Brazil]])માં [[પોર્ટો એલેગ્રે]] ([[:en:Porto Alegre|Porto Alegre]])ના સંચાલન માટે લેવાયેલુ પગલુ હતું.વિશ્વ સામાજિક મંચનું સૂત્ર હતુ, &quot;અન્ય વિશ્વ શક્ય છે&quot;.ડબલ્યુએસએફની કામગીરી-સ્વરૂપ નક્કી કરવા માટે તેના સિદ્ધાંતોના પત્રનો અહીંયા સ્વીકાર થયો હતો.

ડબલ્યુએસએફ અંતરાલે યોજાતી બેઠક બન્યુઃ ૨૦૦૨ અને ૨૦૦૩માં પોર્ટો એલેગ્રે ખાતે બેઠકનું આયોજન થયું અને અમેરિકા દ્વારા ઈરાક પર થયેલા હુમલાના વિશ્વવ્યાપી વિરોધના જુવાળનું કેન્દ્ર બની. ૨૦૦૪માં તે [[મુંબઈ]] ([[:en:Mumbai|Mumbai]]) (અગાઉ બોમ્બે તરીકે ઓળખાતુ ભારતનું શહેર) ખાતે યોજાઈ, જેથી એશિયા અને આફ્રિકાના વધુ લોકોનો સંપર્ક થઈ શકે. આખરી મુલાકાતમાં ૭૫,૦૦૦ પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો. 

દરમિયાનમાં, ડબલ્યુએસએફનું ઉદાહરણ લઈને સ્થાનિક મંચો પણ બન્યા, જેમાં તેના સિદ્ધાંતોના પત્રનો સ્વીકાર થયો. પ્રથમ [[યુરોપીયન સામાજિક મંચ]] ([[:en:European Social Forum|European Social Forum]]) (ઈએસએફ)નું આયોજન નવેમ્બર ૨૦૦૨માં [[ફ્લોરેન્સ]] ([[:en:Florence|Florence]]) ખાતે થયું. સૂત્ર હતું &quot;યુદ્ધનો વિરોધ, વંશવાદનો વિરોધ અને નવ-સ્વાતંત્ર્યવાદનો વિરોધ&quot;.તેમાં ૬૦,૦૦૦ પ્રતિનિધિઓ જોડાયા અને યુદ્ધ વિરોધી જંગી દેખાવો સાથે તેનું સમાપન થયું. (આયોજકોના જણાવ્યા પ્રમાણે ૧૦,૦૦,૦૦૦ લોકો જોડાયા હતા)અન્ય બે ઈએસએફ પેરિસ અને લંડન ખાતે અનુક્રમે ૨૦૦૩ અને ૨૦૦૪માં યોજાયા. 

તાજેતરમાં ચળવળની પાછળ સામાજિક મંચોની ભૂમિકા અંગે કેટલીક ચર્ચાઓ થઈ હતી. કેટલાક તેને &quot;લોકપ્રિય યુનિવર્સિટી&quot; તરીકે અને વૈશ્વિકરણની સમસ્યાથી અનેક લોકોને જાગૃત કરવાના પ્રસંગ તરીકે જુએ છે.પ્રતિનિધિઓ ચળવળમાં સુમેળ સ્થાપવા, સંગઠન બાબતે અને નવા અભિયાનના આયોજન માટે પોતાના પ્રયત્ન કેન્દ્રીત કરે તેવું અન્ય કેટલાક પસંદ કરે છે. આમ છતાં એવી દલીલો વારંવાર થાય છે કે અગ્રણી દેશોમાં (મોટાભાગના વિશ્વમાં)  ડબલ્યુએસએફ એ ઉત્તરીય એનજીઓ અને દાતાઓ દ્વારા ચલાવાતા સ્વૈચ્છિક સંસ્થાના સંમેલનો કે જેઓ ગરીબોની લોકપ્રિય ચળવળ પ્રત્યે શત્રુતા ધરાવે છે તેના કરતાં સામાન્ય ચડિયાતુ છે.&lt;ref&gt;[http://www.pambazuka.org/en/category/features/39464 પામ્બાઝુકા ન્યૂઝ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== આ પણ જુઓ ==
* [[પ્રાચીન વૈશ્વિકરણ]] ([[:en:Archaic globalization|Archaic globalization]])
* [[કોલંબિયન વિનિમય]] ([[:en:Columbian Exchange|Columbian Exchange]])
* [[વિશ્વનાગરિક]] ([[:en:Cosmopolitan|Cosmopolitan]])
* [[અવૈશ્વિકરણ]] ([[:en:Deglobalization|Deglobalization]])
* [[વિકાસ વિવેચન]]  ([[:en:Development criticism|Development criticism]])
* [[મુક્ત વ્યાપાર]] ([[:en:Free Trade|Free Trade]])
* [[વૈશ્વિક]] ([[:en:Global|Global]])
* [[વિશ્વ નાગરિક ચળવળ]] ([[:en:Global citizens movement|Global citizens movement]])
* [[વૈશ્વિક ન્યાય]] ([[:en:Global justice|Global justice]])
* [[વૈશ્વિક નીતિ સંસ્થા]] ([[:en:Global Policy Institute|Global Policy Institute]])
* [[વૈશ્વિકતા]] ([[:en:Globality|Globality]])
* [[વૈશ્વિકરણ અને માંદગી]] ([[:en:Globalization and disease|Globalization and disease]])
* [[વૈશ્વિકરણ અને આરોગ્ય]]  ([[:en:Globalization and Health|Globalization and Health]])
* [[વૈશ્વિકરણ ઈન્ડેક્સ]] ([[:en:Globalization Index|Globalization Index]])
* [[વૈશ્વિક એકીકૃત ઉદ્યોગ]] ([[:en:Globally Integrated Enterprise|Globally Integrated Enterprise]])
* [[મહા સંક્રમણ]] ([[:en:Great Transition|Great Transition]])
* [[નવી વિશ્વ શ્રેણી]] ([[:en:New World Order|New World Order]])
* [[ઓફશોરિંગ]] ([[:en:Offshoring|Offshoring]])
* [[આઉટસોર્સિંગ]] ([[:en:Outsourcing|Outsourcing]])
* [[ધી યુરોપીયન ગ્લોબલાઈઝેશન એડજસ્ટમેન્ટ ફંડ]] ([[:en:The European Globalisation adjustment Fund|The European Globalisation adjustment Fund]])
* [[વૈશ્વિક અર્થતંત્ર]] ([[:en:The Global Economy|The Global Economy]])
* [[આંતરરાષ્ટ્રીય ઈન્ડેક્સ]] ([[:en:Transnationality Index|Transnationality Index]])
* [[વિશ્વ અર્થતંત્ર]] ([[:en:World economy|World economy]])
* [[વિશ્વ-વ્યવસ્થા સિદ્ધાંત]] ([[:en:World-systems theory|World-systems theory]])
* [[વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન - વિશ્વ વ્યાપાર સંગઠન|વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઈઝેશન]] ([[:en:World Trade Organization|World Trade Organization]])

== સંદર્ભો ==
{{reflist|3}}

== અન્ય વાંચન ==
* {{cite book | last = Barbara | first = Christopher | title =  International legal personality: Panacea or pandemonium? Theorizing about the individual and the state in the era of globalization| publisher = Verlag Dr. Müller | year = 2008 |location =Saarbrücken| pages = | url = http://www.amazon.com/International-legal-personality-pandemonium-globalization/dp/3639115147/ref=sr_1_2?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1230743211&amp;sr=1-2  | doi = | id = | isbn = 3639115147}}
* {{cite book | last = von Braun | first = Joachim | coauthors = Eugenio Diaz-Bonilla | title = Globalization of Food and Agriculture and the Poor| publisher = Oxford University Press | year = 2007 |location = Oxford| pages = | url = http://www.ifpri.org/PUBS/otherpubs/globalpoor.asp | doi = | id = | isbn = 9780195695281}}
* બસ્ટાર્ડેસ-બોઆડા, એલ્બર્ટ (૨૦૦૨),  “વૈશ્વિકરણના યુગમાં વિશ્વભાષા નીતિઃ 'જટિલતા' સંદર્ભે વિવધતા અને પરસ્પર સંપર્ક&quot;, ''નોવ્સ એસએલ, રીવિસ્ટા ડે સોશિયોલિન્ગ્વિસ્ટિકા'' (બાર્સેલોના), http://www6.gencat.net/llengcat/noves/hm02estiu/metodologia/a_bastardas1_9.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100703115622/http://www6.gencat.net/llengcat/noves/hm02estiu/metodologia/a_bastardas1_9.htm |date=2010-07-03 }}.
* {{cite book| last = Barzilai| first = Gad| title = Beyond Relativism: Where is Political Power in Legal Pluralism| publisher = The Berkeley Electronic Press| year = 2008| pages = 395–416| url = http://www.bepress.com/til/default/vol9/iss2/art4/| issn = 15651509| access-date = 2009-06-15| archive-date = 2008-06-26| archive-url = https://web.archive.org/web/20080626081227/http://www.bepress.com/til/default/vol9/iss2/art4/| url-status = dead}}
* {{cite book | last = Haggblade | first = Steven | coauthors = et al| title = Transforming the Rural Nonfarm Economy: Opportunities and Threats in the Developing World | publisher =  Johns Hopkins University Press | year = 2007 |location = | pages = 512 | url = http://www.ifpri.org/pubs/jhu/transformrural.asp | doi = | id = | isbn = 978-0-8018-8663-8}}
* [[પીટર બર્જર]]  ([[:en:Peter Berger|Peter Berger]]), ''[http://www.thefreelibrary.com/Four+faces+of+global+culture-a020319595  વૈશ્વિક સંસ્કૃતિના ચાર ચહેરા]{{Dead link|date=ડિસેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' (ધી નેશનલ ઈન્ટ્રેસ્ટ, ફોલ ૧૯૯૭)
* {{cite book | last = Friedman | first = Thomas L. | authorlink = Thomas L. Friedman | coauthors = | title = [[The World Is Flat]] | publisher = Farrar, Straus and Giroux | year = 2005 | location = New York | pages = | url = | doi = | id = | isbn = 0-374-29288-4 }}
* {{cite book | last = Kitching | first = Gavin | authorlink = Gavin Kitching | title = Seeking Social Justice through Globalization. Escaping a Nationalist Perspective | publisher = Penn State Press | year = 2001 | url = http://www.gavinkitching.com/africa_3.htm | isbn = 0271021624 | access-date = 2009-06-15 | archive-date = 2007-11-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071128130328/http://www.gavinkitching.com/africa_3.htm | url-status = dead }}
* ગેર્નોટ કોહલેર અને એમિલિઓ જોસ ચેવ્સ (સંપાદકો) “વૈશ્વિકરણઃ ટીકાત્મક દ્રષ્ટિકોણ“ હૌપૌગ, ન્યૂયોર્કઃ નોવા સાયન્સ પબ્લિશર્સ (http://www.novapublishers.com/)આઈએસબીએન{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ૧-૫૯૦૩૩-૩૪૬-૨.[[સમિર અમિન]] ([[:en:Samir Amin|Samir Amin]]), [[ક્રિસ્ટોફર ચેસ ડુન]] ([[:en:Christopher Chase Dunn|Christopher Chase Dunn]]), [[આંદ્રે ગુંડર ફ્રેન્ક]] ([[:en:Andre Gunder Frank|Andre Gunder Frank]]), [[ઈમેન્યુઅલ વોલેર્સ્ટેઈન]] ([[:en:Immanuel Wallerstein|Immanuel Wallerstein]])ના યોગદાન સાથે
* {{cite book | last = [[Jerry Mander|Mander, Jerry]] | first = | authorlink = | coauthors = [[Edward Goldsmith]] | title = The case against the global economy : and for a turn toward the local | publisher = Sierra Club Books | year = 1996 | location = San Francisco | pages = | url =https://archive.org/details/caseagainstgloba00mand| doi = | id = | isbn = 0-87156-865-9 }}
* {{cite book | last = Murray | first = Warwick E. | authorlink = | coauthors = | title = Geographies of Globalization | publisher = Routledge/Taylor and Francis | year = 2006 | location = New York | pages = | url =https://archive.org/details/geographiesofglo0000murr| doi = | id = | isbn = 0415317991 }}
* {{cite book | last = Sen | first = Amartya | authorlink = Amartya Sen | coauthors = | title = [[Development as Freedom]] | publisher = Oxford University Press | year = 1999 | location = Oxford, New York | pages = | url = | doi = | id = | isbn = 019289330 }}
* {{cite book | last = Smith | first = Charles | authorlink = Charles Emrys Smith | coauthors =  | title = International Trade and Globalisation, 3rd edition | publisher = Anforme | year = 2007 | location = Stocksfield | pages = | url =https://archive.org/details/internationaltra0000smit_k3f7| doi = | id = | isbn = 1905504101 }}
* {{cite book | last = Sirkin | first = Harold L | coauthors = James W. Hemerling and Arindam K. Bhattacharya | title = Globality: Competing with Everyone from Everywhere for Everything | publisher = Business Plus | year = 2008 | location = New York | pages = 292 | url = http://www.bcg.com/globality | doi =  | id =  | isbn = 0446178292 | access-date = 2009-06-15 | archive-date = 2008-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080923010617/http://www.bcg.com/globality | url-status = dead }}
* {{cite book | last = Steger | first = Manfred | authorlink = | coauthors = | title = Globalization: A Very Short Introduction | publisher = Oxford University Press | year = 2003 | location = Oxford, New York | pages = | url =https://archive.org/details/globalizationver00steg| doi = | id = | isbn = 0-19-280359-X }}
* સ્ટેગર, મેનફ્રેડ બી.,  “વૈશ્વિકવાદઃ નવી બજાર વિચારધારા “ લેનહેમ, એમડી.: રોમેન એન્ડ લિટલફિલ્ડ પબ્લિશર્સ, સી૨૦૦૨.આઈએસબીએન ૦૭૪૨૫૦૦૭૨૧
* {{cite book | last = Stiglitz | first = Joseph E. | authorlink = Joseph E. Stiglitz | coauthors = | title = [[Globalization and Its Discontents]] | publisher = W.W. Norton | year = 2002 | location = New York | pages = | url = | doi = | id = | isbn = 0-393-32439-7 }}
* {{cite book | last = Stiglitz | first = Joseph E. | authorlink = Joseph E. Stiglitz | coauthors = | title = [[Making Globalization Work]] | publisher = W.W. Norton | year = 2006 | location = New York | pages = | url = | doi = | id = | isbn = 0-393-06122-1 }}
* ટૌશ, અર્નો (૨૦૦૮), ‘બહુસાંસ્કૃતિક યુરોપઃ વૈશ્વિક લિસ્બન પ્રક્રિયાની અસરો‘હૌપૌગ, એન.વાય. નોવા સાયન્સ પબ્લિશર્સ (માહિતી માટેઃ https://www.novapublishers.com/catalog/).
* [[અર્નો ટૌશ|ટૌશ, અર્નો]] ([[:en:Arno Tausch|Tausch, Arno]]) (૨૦૦૯), “ટાઈટેનિક ૨૦૧૦?યુરોપીયન સંઘ અને તેની નિષ્ફળ “લિસ્બન સ્ટ્રેટેજી“હૌપૌગ, એન.વાય. નોવા સાયન્સ પબ્લિશર્સ (માહિતી માટેઃ https://www.novapublishers.com/catalog/).
* {{cite book | last = Wolf | first = Martin | authorlink = Martin Wolf | coauthors = | title = Why Globalization Works | publisher = Yale University Press | year = 2004 | location = New Haven | pages = | url =https://archive.org/details/whyglobalization00mart| doi = | id = | isbn = 978-0300102529 }}

== બાહ્ય કડીઓ ==

{{wikiquote}}{{commons}}
* [http://www.globalpolicy.org/socecon/trade/unctad/2004/0614devglob.pdf ૨૦૦૪ વિકાસ અને વૈશ્વિકરણ. હકીકતો અને આંકડા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081112025759/http://www.globalpolicy.org/socecon/trade/unctad/2004/0614devglob.pdf |date=2008-11-12 }}
* [http://www.latinbusinesschronicle.com/app/article.aspx?id=2915 લેટિન બિઝનેસ ક્રોનિકલ, ડિસે.૧૦, ૨૦૦૮] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090927002701/http://www.latinbusinesschronicle.com/app/article.aspx?id=2915 |date=2009-09-27 }} લેટિન અમેરિકાનું વધારે વૈશ્વિકરણ
* [http://www.caei.com.ar/en/home.htm આર્જેન્ટિના સેન્ટર ઓફ ઈન્ટરનેશનલ સ્ટડીસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091217071234/http://www.caei.com.ar/en/home.htm |date=2009-12-17 }}
* [http://ideas.repec.org/b/cis/ebook0/001.html અર્નો ટૌશ (૨૦૦૬), ‘“વોશિંગ્ટન“થી “વિયેના“ સમજૂતી તરફ“?વૈશ્વિકરણ અને વૈશ્વિક શાસન વ્યવસ્થાનું પરિમાણવાચક વિશ્લેષણ’.યુરોપીય સંઘ-લેટિન અમેરિકા અને કેરિબિયન સમિટ ૨૦૦૬ની ચર્ચા પ્રક્રિયા તરફ દોરી જવા માટે તૈયાર કરાયેલ દસ્તાવેજ, મે ૧૧, ૨૦૦૬ થી મે ૧૨, ૨૦૦૬, વિયેના, ઓસ્ટ્રિયા. સેન્ટ્રો આર્જેન્ટિનો ડે એસ્ટુડિઓસ ઈન્ટરનેસિઓનેલ્સ, બુએનોસ એઈરેસ]
* [http://ideas.repec.org/p/pra/mprapa/4616.html અર્નો ટૌશ (૨૦૦૭), ‘“વિધ્વંસક સર્જન”?સમ લોંગ-ટર્મ શુમ્પેટેરિઅન રીફ્લેક્શન ઓન ધી લિસ્બન પ્રોસેસ’ એન્ટેલેક્વિયા ઈ-બુક્સ, યુનિવર્સિટી ઓફ કેડિઝ/માલ્ગા (સ્પેન), મ્યુનિચ પર્સનલ રેપેક આર્કાઈવ, ગ્લોબલ ડેવલપમેન્ટ નેટવર્ક, યુનિવર્સિટી ઓફ સસેક્સ અને યુનિવર્સિટી ઓફ કનેક્ટિકટ, આઈડિયાસ/રેપેક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118203757/http://ideas.repec.org/p/pra/mprapa/4616.html |date=2008-11-18 }}
* [http://www.searchsiren.com/?p=29 ઓનલાઈન ફ્રીલાન્સરો પર વૈશ્વિકરણની અસર]
* [http://www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/2007/20070501/default.htm મુક્ત વ્યાપારના પડકારોને આલિંગનઃ વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં સ્પર્ધાત્મકતા અને સમૃદ્ધિ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919112208/http://www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/2007/20070501/default.htm |date=2008-09-19 }} વક્તવ્ય [[ફેડરલ રિઝર્વ]] ([[:en:Federal Reserve|Federal Reserve]]) ચેરમેન [[બેન બેર્નેક]] ([[:en:Ben Bernanke|Ben Bernanke]]) દ્વારા
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6279679.stm વૈશ્વિકરણ વિશ્વને હચમચાવે છે] બીબીસી ન્યૂઝ 
* [http://csab.wustl.edu/workingpapers/GlobalizationLondon123.pdf ગ્લોબલાઈઝેશનઃ વન્ડરલેન્ડ ઓર વેસ્ટ લેન્ડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625032331/http://csab.wustl.edu/workingpapers/GlobalizationLondon123.pdf |date=2008-06-25 }} મુર્રે વેઈડેન્બૌમ દ્વારા 
* [http://utip.gov.utexas.edu/ અસાનતા પ્રોજેક્ટ] [[યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ]] ([[:en:University of Texas|University of Texas]]) તરફથી 
* [[યુસી રિવરસાઈડ]] ([[:en:UC Riverside|UC Riverside]]) ખાતે [https://web.archive.org/web/20190620060540/https://irows.ucr.edu/ ઈન્સ્ટિટ્યુટ ફોર રીસર્ચ ઓન વર્લ્ડ-સીસ્ટમ્સ]
* [http://www.ecologyandsociety.org/vol12/iss1/art24/main.html રીસાયલન્સ, પાનઆર્ચી એન્ડ વર્લ્ડ સીસ્ટમ્સ એનાલિસિસ] [[ઈકોલોજી એન્ડ સોસાયટી- જીવપર્યાવરણ અને સમાજ|ઈકોલોજી એન્ડ સોસાયટી]] ([[:en:Ecology and Society|Ecology and Society]]) જરનલ દ્વારા 
* [http://www.tradewatch.org.au/blog રીથિંકિંગ ગ્લોબલાઈઝેશન બ્લોગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161202072330/http://tradewatch.org.au/blog/ |date=2016-12-02 }}
* [http://stats.oecd.org/wbos/Index.aspx?DataSetCode=AFA_CALC_IN3 ઓઈસીડી વૈશ્વિકરણનું આંકડાશાસ્ત્ર]{{Dead link|date=જુલાઈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.sussex.ac.uk/Users/ssfa2/thirdwaveweb.htm વૈશ્વિકરણના સિદ્ધાંતો]

=== મલ્ટિમીડિયા ===
* [http://archives.cbc.ca/economy_business/business/clip/12844/ સીબીસી આર્કાઈવ્સ] મોસ્કો મેકડોનાલ્ડ્સના પ્રારંભ પર સીબીસી ટેલિવિઝન અહેવાલ આપે છે - પૂર્વ સામ્યવાદી રાષ્ટ્રોમાં પશ્ચિમિ કારોબાર વિસ્તરી રહ્યો હોવાનું ઉદાહરણ. 
* [http://www.squeezedthefilm.com સ્ક્વિઝ્ડઃ ધી કોસ્ટ ઓફ ફ્રી ટ્રેડ ઈન ધી એશિયા-પેસિફિક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928055042/http://www.squeezedthefilm.com/ |date=2007-09-28 }} ૨૦૦૭ [[થાઇલેન્ડ|થાઈલેન્ડ]] અને [[ફિલિપીન્ઝ|ફિલિપિન્સ]]&lt;nowiki/&gt;માં વૈશ્વિકરણની અસરો અંગે ફિલ્મ.</text>
      <sha1>szc35jizwsbzogxf9klwlbkuxp13vqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>મોબાઇલ ફોન</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17301</id>
    <revision>
      <id>906813</id>
      <parentid>905684</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86697" sha1="qw78ylpgboz2pq3dofdvgpt30b12atn" xml:space="preserve">{{cleanup}}
[[ચિત્ર:Several mobile phones.png|thumb|300px|નોન-ફ્લિપ મોબાઇલ ફોન્સના કેટલાક ઉદાહરણો]]
'''મોબાઈલ ફોન''' અથવા '''મોબાઈલ''' (તેને '''સેલફોન''' અને '''હેન્ડફોન''' , તેમજ '''સેલ ફોન''' , '''વાયરલેસ ફોન''' , '''સેલ્યુલર ફોન''' , '''સેલ''' , '''સેલ્યુલર ટેલિફોન''' , '''મોબાઇલ ટેલિફોન''' અથવા '''સેલ ટેલિફોન''' પણ કહેવામાં આવે છે) [[સેલ સાઇટ|સેલ સાઇટ્સ]]ના નામે જાણીતા વિશેષ બેઝ સ્ટેશન્સના નેટવર્ક પર મોબાઇલ વોઇસ અથવા માહિતી પ્રત્યયન માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવતું લાંબા અંતરનું [[વિજળીક ઉપકરણ|વીજળીક ઉપકરણ]] છે.

મોબાઇલ ફોનના પ્રમાણભૂત અવાજના કાર્ય ઉપરાંત [[ટેલિફોન]], હાલના મોબાઇલ ફોન્સ [[ટેક્સ્ટ મેસેજિંગ]] માટે [[સંક્ષિપ્ત સંદેશા સેવા|એસએમએસ]], [[ઇમેલ]], [[ઇન્ટરનેટ]]ના ઉપયોગ માટે [[પેકેટ સ્વિચીંગ]], ગેમીંગ, [[બ્લુટુથ|બ્લૂટુથ]], [[ઇન્ફ્રારેડ]], [[ફોટો]] અને [[વિડીઓ]] મોકલવા અને મેળવવા માટે વિડીઓ રેકોર્ડર અને [[મલ્ટીમીડિયા મેસેજિંગ સર્વિસ|એમએમએસ]] સાથે [[કેમેરા]], [[એમપી3 પ્લેયર]], [[રેડિઓ|રેડિયો]] અને [[જીપીએસ]] જેવી વધારાની અને [[મોબાઇલ ફોનના સહાયકો|સહાયક]] [[જીએસએમ સેવાઓ|સેવાઓ]] પૂરી પાડી શકે છે. મોટા ભાગના નવા મોબાઇલ ફોન્સ સ્વિચીંગ પોઇન્ટ્સ ધરાવતા [[સેલ્યુલર નેટવર્ક]] અને [[મોબાઈલ નેટવર્ક ઓપરેટર|મોબાઇલ નેટવર્ક ઓપરેટરો]] દ્વારા સંચાલિત [[બેઝ સ્ટેશન|બેઝ સ્ટેશન્સ]] અને [[સેલ સાઇટ્સ|સેલ સાઇટ]] સાથે જોડાયેલા હોય છે. (તેમાં [[સેટેલાઇટ ફોન]] અપવાદરૂપ છે, જે મોબાઇલ છે, પરંતુ સેલ્યુલર નથી). 

[[radio telephone|રેડિયો ટેલિફોન]]ની સામે મોબાઇલ ફોન [[પૂર્ણ ડુ્પ્લેક્ષ|ફુલ ડુપ્લેક્ષ]] કોમ્યુનિકેશન, [[પબ્લિક સ્વિચ્ડ ટેલિફોન નેટવર્ક]]માંથી પેજિંગમાંથી ઓટોમેટાઇઝ્ડ કોલિંગની સગવડ પૂરી પાડે છે. ([[રેડિઓ ટેલિફોન|પી]][[પીએસટીએન]]એસટીએન), [[હેન્ડઓફ]] (એએમ.અંગ્રેજી) અથવા ''હેન્ડઓવર'' (યુરોપિયન ટર્મ) ફોન કોલ દરમિયાન જ્યારે વપરાશકર્તા એક સેલથી (બેઝ સ્ટેશન કવરેજ એરિયા) બીજા સેલ તરફ પ્રયાણ કરતો હોય.સેલ ફોન બહોળા વિસ્તારમાં સેવાઓ પૂરી પાડે છે અને તેની સરખામણી [[કોર્ડલેસ ટેલિફોન]] સાથે થવી જોઇએ નહીં, જે પણ એક '''વાયરલેસ ફોન''' છે, પરંતુ ફક્ત મર્યાદિત વિસ્તારમાં જ ટેલિફોનની સેવાઓ આપે છે, દા.ત. સબસ્ક્રાઇબરની માલિકીની ફિક્સ્ડ લાઇન અને બેઝ સ્ટેશન દ્વારા ઘર અથવા ઓફિસ પૂરતી મર્યાદિત. 

[[International Telecommunication Union]][[ઇન્ટરનેશનલ ટેલિકોમ્યુનિકેશન યુનિયન]]ઇન્ટરનેશનલ ટેલિકોમ્યુનિકેશન યુનિયને એવો અંદાજ મુક્યો હતો કે વર્ષ 2008ના અંત સુધીમાં વિશ્વભરમાં મોબાઇલ વપરાશકર્તાઓની સંખ્યા આશરે 4.1 અબજને આંબી જશે.[6] વર્ષ 2000ના દાયકામાં મોબાઇલ ફોને માહિતી અને [[વિકાસ માટે ઇન્ફોર્મેશન અને કોમ્યુનિકેશન તકનીકો|સંદેશાવ્યવહાર તકનીકોના ક્ષેત્રમાં વિકાસ]]ના ક્ષેત્રે ખૂબ મહત્વ પ્રાપ્ત કર્યુ છે અને તેણે [[પિરામીડનો નીચેનો હિસ્સો|આર્થિક દ્રષ્ટિએ સૌથી નીચેના વર્ગ]] સુધી પહોંચવાની શરૂઆત પણ અસરકારક રીતે કરી છે.[8] 

== ઇતિહાસ ==
[[ચિત્ર:DynaTAC8000X.jpg|thumb|125px|એનાલોગ Motorola ડાઇનાટેક 8000X અદ્યતન મોબાઇલ ફોન પદ્ધતિ મોબાઇલ ફોન 1983 સુધી]]
વર્ષ 1908માં, {{US patent|887357}} [[મરે, કેન્ટુકી]]ના [[નાથન સ્ટબલફિલ્ડ|નાથન બી. સ્ટબલફિલ્ડ]]ને વાયરલેસ ફોન માટે ઇસ્યુ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે આ પેટન્ટની અરજી કેવ રેડિયો ટેલિફોન્સમાં કરી અને પ્રત્યક્ષ રીતે [[સેલ્યુલર ટેલિફોની]]માં ન કરી કે જે પરિભાષા હાલમાં સમજવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://wgbush.com/splncs/splncs15.pdf |format=PDF |title=Special History Issue |journal=Speleonics 15 |volume=IV |issue=3 |month=October | year=1990}}&lt;/ref&gt; મોબાઇલ ફોન બેઝ સ્ટેશન્સ માટેના સેલ્સની શોધ વર્ષ 1947માં [[એટીએન્ડટી]]ના ઇજનેર [[બેલ લેબ્સ]] દ્વારા કરવામાં આવી હતી અને વર્ષ 1960ના દાયકામાં બેલ લેબ્સ દ્વારા તેનો વધુ વિકાસ કરવામાં આવ્યો હતો. [[રેડિઓફોન|રેડિયોફોન]] [[રેગિનાલ્ડ ફેસિન્ડેન|રેગિનાલ્ડ ફેસિન્ડાન]]ની શોધ બાદનો લાંબો ઇતિહાસ ધરાવે છે અને વર્ષ 1950માં [[બીજુ વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વયુદ્ધ]] દ્વારા રેડિયો ટેલિફોની લિન્ક્સના મિલિટરીમાં ઉપયોગ અને નાગરિક સેવાઓના ઉપયોગ સાથે રેડિયો ટેલિફોનીનું નિદર્શન, જ્યારે હાથમાં લઇ ઉપયોગ કરી શકાય તેવા સેલ્યુલર રેડિયો સાધોનો વર્ષ 1973થી ઉપ્લબ્ધ છે. પ્રથમ વાયરલેસ ફોનની પેટન્ટ આપણે જાણીએ છીએ તે મુજબ [http://www.google.com/patents?id=sidyAAAAEBAJ&amp;amp;dq=george+sweigert યુએસ પેટન્ટ નંબર 3,449,750]માં 10 જૂન, 1969માં ઓહિયોમાં આવેલા યુક્લિડના [[જ્યોર્જ સ્વેઇગર્ટ|જ્યોર્જ સ્વિગર્ટ]]ને આપવામાં આવી હતી. 


વર્ષ 1945માં, મોબાઇલ ટેલિફોન્સની પ્રથમ પેઢી ([[0જી|0G]])ની રજૂઆત કરવામાં આવી હતી. સમયની અન્ય તકનીકોની જેમ, તેમાં વિશાળ વિસ્તારને આવરી લેતા એકાંકી, શક્તિશાળી બેઝ સ્ટેશનનો સમાવેશ થતો હતો અને પ્રત્યેક ટેલિફોન તેના ઉપયોગ સમયે તે સમગ્ર વિસ્તાર પર અસરકારક રીતે ચેનલ પર ઇજારો ધરાવતો હતો. આવર્તનના વિચારનો ફરી ઉપયોગ કરાયો અને તેને આગળ પસાર કરવામાં આવ્યો, તેમજ સેલ ફોનની અદ્યતન તકનીકના પાયાની રચના કરતા અન્ય સંખ્યાબંધ વિચારો પ્રથમ વખત {{US patent|4152647}} [[લાસ વેગાસ, નેવાડા|લાસ વેગાસ નેવાડા]]ના ચાર્લ્સ એ. ગ્લેડન અના માર્ટિન એચ. પેરલમેનને 1 મે, 1979ના રોજ ઇસ્યુ કરવામાં આવ્યા હતા અને તેમને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની સરકાર દ્વારા તેમને આપવામાં આવ્યા હતા. 

પ્રથમ વખત બધા જ વિચારોને ભૌતિક સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું, જેને પગલે [[મોબાઇલ ટેલિફોની]]ના આગામી મુખ્ય પગલા તરીકે ગણાતા પાયા એવા એનાલોગ સેલ્યુલર ટેલિફોનની રચના કરવામાં આવી. આ પેટન્ટમાં સાંકળવામાં આવેલા વિચારોને (ઓછામાં ઓછી અન્ય 34 પેટન્ટ્સમાં રજૂઆત) બાદમાં વિવિધ સેટેલાઇટ કોમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ્સ સુધી વિસ્તારવામાં આવ્યા હતા. 
ત્યારબાદ સેલ્યુલર ફોનની પદ્ધતિને ડિજીટલ સિસ્ટમ સુધી લઇ જવાનો શ્રેય આ પેટન્ટને ફાળે જાય છે. 

[[Motorola]] સાથે જોડાયેલા સંશોધક અને એક્ઝિક્યુટિવ [[માર્ટિન કૂપર (શોધક)|માર્ટિન કૂપર]]ને નોન-વ્હીકલ સેટિંગમાં હાથના ઉપયોગ માટેના પ્રથમ વ્યાવહારિક મોબાઇલ ફોનનો સંશોધક માનવામાં આવે છે. કૂપર [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પેટન્ટ એન્ડ ટ્રેડમાર્ક ઓફિસ|યુએસ પેટન્ટ ઓફિસ]]માં [[17 ઓક્ટોબર]], [[1973]]ના રોજ સુપરત કરવામાં આવેલી &quot;રેડિયો ટેલિફોન સિસ્ટમ&quot;ના નામે ઓળખાતી પદ્ધતિના પ્રથમ શોધક છે અને ત્યારબાદ યુએસ પેટન્ટ 3,906,166 તરીકે પણ;&lt;ref&gt;
કુપર, એટ અલ., [http://www.google.com/patents?id=nO8tAAAAEBAJ&amp;dq=martin+cooper &quot;રેડિઓ ટેલિફોન સિસ્ટમ&quot;], યુએસ પેટન્ટ નંબર 3,906,166; ફાઇલિંગ ડેટ: Oct 17, 1973; ઇસ્યુ ડેટ: સપ્ટેમ્બર 1975; અસાઇની [[Motorola]]&lt;/ref&gt; પેટન્ટમાં સામેલ અન્ય લોકોમાં કૂપર્સના ઉપરી, Motorolaના પોર્ટેબલ કોમ્યુનિકેશન પ્રોડક્ટ્સના વડા, જ્હોન એફ. મિશેલનો સમાવેશ થાય છે કે જેમણે વાયરલેસ કોમ્યુનિક્શન પ્રોડક્ટ્સના વિકાસ માટે મોટોરોલાને સફળતાપૂર્વક ઉત્તેજન આપ્યું હતું. તેને પગલે મોબાઇલ ફોન્સ ઘર, ઓફિસ અને ઓટોમોબાઇલની બહાર ઉપયોગમાં લઇ શકાય તેટલા નાના હોય અને સેલ્યુલર ફોનની ડિઝાઇનમાં તેણે ભાગ લીધો હતો. &lt;ref&gt;[Motorola એક્ઝક્યુટિવ હેલ્પ્ડ સ્પર સેલફોન રિવોલ્યુશન, ઓવરસો ઇલ-ફેટેડ ઇરિડીયમ પ્રોજેક્ટ, વોલ સ્ટ્રિટ જર્નલ, જૂન 20-21, 2009, પી. એ10&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.chicagotribune.com/news/chi-hed-jmitchell-17-jun17,0,955426.story |title=જ્હોન એફ. મિશેલ, 1928-2009: વોઝ પ્રેસિડેન્ટ ઓફ Motorola ફ્રોમ 1980 ટુ 95, શિકાગો ટ્રિબ્યુન, જૂન 17, 2009, રિટ્રાઇવ્ડ 17, 2009 |access-date=2009-10-07 |archive-date=2009-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090706090016/http://www.chicagotribune.com/news/chi-hed-jmitchell-17-jun17,0,955426.story |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
કૂપરે અદ્યતન પરંતુ થોડા ભારે હેન્ડસેટનો ઉપયોગ કરીને 3 એપ્રિલ, 1973ના રોજ પ્રતિસ્પર્ધી [[બેલ લેબ્સ]]ના [[જોઅલ એસ. એન્ગલ|જોઅલ એસ. એન્જલ]]ની સામે હાથથી ઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવા મોબાઇલ ફોનથી પ્રથમ કોલ કર્યો હતો. &lt;ref&gt; [http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/2963619.stm માર્ટિન કૂપર સાથે બીબીસીમાં મુલાકાત]&lt;/ref&gt; 

શહેરમાં ફેલાયેલા પ્રથમ વ્યાપારી સેલ્યુલર નેટવર્કની રજૂઆત જાપાનમાં 1979માં [[નિપ્પોન ટેલિગ્રાફ અને ટેલિફોન|એનટીટી]] દ્વારા કરવામાં આવી હતી. સંપૂર્ણ સ્વયંસંચાલિત સેલ્યુલર નેટવર્કની પ્રથમ રજૂઆત વર્ષ 1980ના દાયકાની મધ્યની શરૂઆતમાં કરવામાં આવી હતી ([[1જી|1G]]ની રજૂઆત). [[નોર્ડિક મોબાઇલ ટેલિફોન]] (NMT) સિસ્ટમ વર્ષ 1981માં ડેન્માર્ક, ફિનલેન્ડ, નોર્વે અને સ્વિડનમાં ઓનલાઇન થઇ હતી. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tekniskamuseet.se/mobilen/engelska/1980_90.shtml |title=સ્વિડીશ નેશનલ મ્યુઝિયમ ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટેક્નોલોજી |access-date=2009-10-07 |archive-date=2008-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022043906/http://www.tekniskamuseet.se/mobilen/engelska/1980_90.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
[[ચિત્ર:Mobile phone PHS Japan 1997-2003.jpg|thumb|left|જાપાનમાં 1997-2003 આસપાસ ઉપયોગમાં લેવામાં આવેલા વ્યક્તિગત હેન્ડી ફોન પદ્ધતિ મોબાઇલ અને મોડેમ્સ]]
વર્ષ 1983માં, [[Motorola ડાઇનાટેક]] યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં [[ફેડરલ કોમ્યુનિકેશન્સ કમિશન|એફસીસી]] દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવેલો પ્રથમ મોબાઇલ ફોન હતો. વર્ષ 1984માં, [[બેલ લેબ્સ|બેલ લેબ્સે]] અદ્યતન વ્યાપારિક સેલ્યુલર તકનીકનો વિકાસ કર્યો હતો (મોટા પાયે ગ્લેડન, પેરલમેન પેટન્ટ પર આધારિત), જેમાં બહુવિધ, કેન્દ્રીય રીતે નિયંત્રિત બેઝ સ્ટેશન્સનો (સેલ સાઇટ્સ) ઉપયોગ થતો હતો, જે પ્રત્યેક નાના વિસ્તારોમાં (સેલ) સેવા પૂરી પાડવામાં આવતી હતી. 
સેલ સાઇટ્સની સ્થાપના એવી રીતે કરવામાં આવશે કે જેથી સેલ્સ આંશિક રીતે અરસપરસ વ્યાપ્ત થયા હતા. સેલ્યુલર સિસ્ટમમાં, બેઝ સ્ટેશન્સ (સેલ સાઇટ) અને ટર્મિનલ વચ્ચેનું સિગ્નલ બંને વચ્ચે પહોંચી શકે તેટલું મજબૂત હોવુ જરૂરી છે, આથી અલગ-અલગ સેલ્સમાં થઇ રહેલી જૂદી-જૂદી વાતચીત માટે એકસાથે સમાન ચેનલનો ઉપયોગ કરી શકાય. 


સેલ્યુલર સિસ્ટમ્સમાં [[હેન્ડઓફ|હેન્ડઓવર]] સહિતની તકનીકોના વિવિધ તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે, જે સેલથી સેલ સુધીની મોબાઇલ ફોનની મુસાફરી હોય તે રીતે વાતચીતની મંજૂરી આપે છે. 
આ પદ્ધતિમાં બંને બેઝ સ્ટેશન્સમાં પરિવર્તનશીલ ટ્રાન્સમિશન પાવરનો સમાવેશ થાય છે અને ટેલિફોન્સ (બેઝ સ્ટેશન્સ દ્વારા નિયંત્રિત), જે અંતર અને સેલના કદના ફેરફારની પરવાનગી આપે છે. સિસ્ટમનું વિસ્તરણ થતા અને તે ક્ષમતાની નજીક આવતા, ટ્રાન્સમિશન પાવરમાં ઘટાડો કરવાની આવડત નવા સેલનો ઉમેરો કરવામાં મદદ કરે છે, જેને પગલે તે વધુ અને નાના સેલ્સમાં પરિણમે છે અને આથી વધુ ક્ષમતા મળે છે. આ વૃદ્ધિની સાબિતી ઘણા જૂના અને ઉંચા સેલ સાઇટ ટાવર્સમાં જોઇ શકાય છે, જેમાં તેના ટાવર્સમાં ઉપરના ભાગ પર એન્ટેના હોતા નથી. આ સાઇટોએ અસલમાં વિશાળ સેલ્સનું સર્જન કર્યુ હતું, અને આથી તેના એન્ટેના ઉંચા ટાવર પર સ્થાપવામાં આવ્યા હતા; આ ટાવરની ડિઝાઇન એ રીતે કરવામાં આવી હતી કે કે જેથી સિસ્ટમનું વિસ્તરણ થાય અને સેલના કદનું સંકોચન થાય-એન્ટેનાની ઉંચાઇ અંતરમાં ઘટાડો કરવા માટે ઓછી રાખી શકાય. 
[[ચિત્ર:GSM-Telefone-1991.jpg|thumb|એ 1991 જીએસએમ મોબાઇલ ફોન]]
ડીજીટલ [[2જી|2G]] (બીજી પેઢીની) સેલ્યુલર તકનીક પર પ્રથમ &quot;અદ્યતન&quot; નેટવર્ક તકનીકની રજૂઆત વર્ષ 1991માં [[ફિનલેન્ડ]] ખાતે જીએસએમ સ્ટાન્ડર્ડ પર [[રેડિઓલિન્જા|રેડિયોલિન્જા]] (હાલમાં [[એલિસા ઓઇજ|એલિસા જૂથ]]ના એક ભાગ) દ્વારા કરવામાં આવી હતી. રેડિયલિન્જાએ જ્યારે 1G એનએમટી નેટવર્કનું સંચાલન કરી રહેલી [[ટેલિકોમ ફિનલેન્ડ]]ને (હાલમાં [[ટેલિયાસોનેરા]]ના એક ભાગ) પડકાર ફેંક્યો ત્યારે રજૂઆતની સ્પર્ધા થઇ હતી. 


મોબાઇલ ફોન પર જોઇ શકાય તેવી પ્રથમ ડેટા સર્વિસીઝની શરૂઆત ફિનલેન્ડમાં વર્ષ 1993માં વ્યક્તિથી વ્યક્તિ એસએમએસ ટેક્સ્ટ મેસેજિંગથી થઇ હતી. મોબાઇલ ફોનના ઉપયોગ દ્વારા પ્રથમ અજમાયશ ચૂકવણી ફિનલેન્ડમાં વર્ષ 1998માં કોલા કોલા વેન્ડીંગ મશીન માટે કરવામાં આવી હતી. પ્રથમ વ્યાપારી ચૂકવણી મોબાઇલ પાર્કિંગ માટે હતી અને તેની અજમાયશ સ્વિડનમાં કરવામાં આવી હતી, પરંતુ પ્રથમ વ્યાપારિક રજૂઆત વર્ષ 1999માં નોર્વેમાં કરવામાં આવી હતી. અનુકરણાત્મક બેન્કો અને ક્રેડિટ કાર્ડ્સમાં પ્રથમ વ્યાપારી ચૂકવણી પદ્ધતિની રજૂઆત વર્ષ 1999માં ફિલિપાઇન્સ ખાતે મોબાઇલ ઓપરેટરો ગ્લોબ અને સ્માર્ટ દ્વારા એકસાથે કરવામાં આવી હતી. મોબાઇલ ફોનને વેચવામાં આવેલો પ્રથમ કન્ટેન્ટ રિંગીંગ ટોન હતો, જેની પ્રથમ રજૂઆત વર્ષ 1998માં ફિનલેન્ડમાં કરવામાં આવી હતી. 

મોબાઇલ ફોન્સ પર રજૂ કરવામાં આવેલી સંપૂર્ણ ઇન્ટરનેટ સેવા વર્ષ 1999માં એનટીટી ડોકોમો દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલી આઇ-મોડ હતી. 


વર્ષ 2001માં [[3જી|3G]] (ત્રીજી પેઢીની)ની પ્રથમ વ્યાપારી રજૂઆત ફરીથી જાપાનમાં [[એનટીટી ડોકોમો]] દ્વારા [[ડબ્લ્યૂસીડીએમએ]] સ્ટાન્ડર્ડ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. &lt;ref&gt; [http://www.umtsworld.com/umts/history.htm યુએમટીએસ ને 3જી વિકાસનો ઇતિહાસ]&lt;/ref&gt; 

1990ના દાયકાની શરૂઆત સુધી અને Motorola માઈક્રોટેકના આગમન બાદ, મોટા ભાગના મોબાઈલ ફોન શર્ટના ખીસ્સામાં સમાય નહીં તેટલા મોટા હતા તેથી તેને વાહનમાં કારના ફોનની જેમ સ્થાપિત કરાતા હતા. ડીજીટલ કોમ્પોનન્ટ્સ [[સંક્ષિપ્તીકરણ|સંક્ષિપ્ત]] થતા ગયા અને વધુ વ્યવહારદક્ષ બેટરીઓના વિકાસને પગલે મોબાઈલ ફોન હવે નાના અને હળવા બન્યા છે. 
== હેન્ડસેટ્સ ==
[[ચિત્ર:Mobil uvnitr.png|thumb|મોબાઇલ ફોનની અંદર પ્રિન્ટેડ સર્કિટ બોર્ડ]]

મોબાઇલ ફોન્સની વિવિધ શ્રેણીઓ છે, જેમાં સામાન્ય ફોન્સ અને મ્યુઝીકફોન્સ તથા કેમેરાફોન્સ જેવા લાક્ષણિકતા ધરાવતા ફોન્સથી માંડી સ્માર્ટફોન્સ સુધીનો સમાવેશ થાય છે. વર્ષ 1996માં [[Nokia 9000 કોમ્યુનિકેટર]] પ્રથમ સ્માર્ટફોન હતો, જેણે તે સમયે બેઝીક મોબાઇલ ફોનમાં પીડીએના કાર્યોનો સમાવેશ કર્યો હતો. સંક્ષિપ્તીકરણ અને માઇક્રોચીપ્સના પ્રોસેસીંગ પાવરમાં વધારાને પગલે અગાઉ ક્યારેય ન હોય તેવી વધુ લાક્ષણિકતાઓ ફોન્સમાં ઉમેરવામાં આપી, સ્માર્ટફોનના વિચારનો વિકાસ થયો અને આજથી પાંચ વર્ષ પહેલા જે સ્માર્ટફોન ગણાતો હતો તેની ગણના આજે પ્રમાણભૂત ફોનમાં થાય છે. ફોનની કેટલીક શ્રેણીઓની રજૂઆત બજારના કોઇ વિભાગને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવી, જેમકે સાહસો/કંપનીના ગ્રાહકોની ઇમેલની જરૂરિયાત મુજબ રિમ [[બ્લેકબેરી]]ની રજૂઆત; સોનીએરિક્સન વોકમેન મ્યુઝિકફોન શ્રેણી અને કેમેરાફોન્સની સાયબરશોટ શ્રેણી; Nokiaની મલ્ટિમિડીયા ફોન્સની એન-સિરીઝ; અને એપલ [[આઇફોન]] જે વેબમાં પ્રવેશની સંપૂર્ણ ક્ષમતા અને મલ્ટિમિડીયાની સવલતો આપે છે.
=== લાક્ષણિકતાઓ ===
મોબાઇલ ફોન્સ ઘણી વાર [[ટેક્સ્ટ મેસેજ|ટેક્સ્ટ મેસેજિસ]] મોકલવા અને [[વોઇસ કોલ]] કરવા ઉપરાંત [[:ડબ્લ્યૂઆઇકેટી:કોલ રજિસ્ટર|કોલ રજિસ્ટર]], [[જીપીએસ નેવિગેશન]], મ્યુઝિક [[એમપી3|એમપી૩]] અને વિડીઓ [[એમપી4]] પ્લેબેક, [[રેડિઓ ડેટા સિસ્ટમ|આરડીએસ]] [[રેડિઓ રિસીવર]], [[એલાર્મ]], [[મેમો]] અને દસ્તાવેજોનુ રેકોર્ડિંગ, [[પર્સનલ ઓર્ગેનાઇઝર]] અને [[પર્સનલ ડિજિટલ આસિસ્ટન્ટ|પર્સનલ ડિજીટલ આસિસ્ટન્ટ]]ના કાર્યો, [[સ્ટ્રીમીંગ વિડીઓ]] જોઇ શકવાની તેમજ પાછળથી જોવા માટે ડાઉનલોડની ક્ષમતા, [[વિડીઓ કોલિંગ|વિડીઓ કોલીંગ]], [[:ડબ્લ્યૂઆઇકેટી:બિલ્ટ-ઇન|બિલ્ટ-ઇન]] કેમેરા (3.2+ [[એમપીએક્સ|Mpx]]) અને [[કેમકોર્ડર|કેમકોર્ડર્સ]] (વિડીઓ રેકોર્ડીંગ) [[ઓટોફોકસ|ઓટો ફોકસ]] અને ફ્લેશ સાથે, [[રિંગટોન|રિન્ગટોન્સ]], ગેમ્સ, [[પુશ ટુ ટોક|પીટીટી]], [[મેમરી કાર્ડ રિડર|મેમેરી કાર્ડ રિડર]] (એસડી), [[યુએસબી]] (2.0), [[ઇન્ફ્રારેડ]], [[બ્લુટુથ|બ્લૂટુથ]] અને [[વાઇફાઇ]] [[જોડાણ]], [[ઇન્સ્ટન્ટ મેસેજિંગ|તુરંત મેસેજીંગ]], ઇન્ટરનેટ [[ઇ-મેલ]] અને [[બ્રાઉઝિંગ]] અને પીસી માટે [[વાયરલેસ મોડેમ]] તરીકે પણ ઉપયોગમાં લઇ શકાય છે અને ટૂંક સમયમાં જ તે ઓનલાઇન ગેમ્સ અને અન્ય ઉચ્ચ ગુણવત્તાની ગેમ્સમાં પણ મદદરૂપ સાબિત થશે. 

કેટલાક ફોન્સમાં [[ટચસ્ક્રીન]]ની સગવડ પણ હોય છે.

મોબાઇલ સેવાઓની વિશાળ શ્રેણીઓમાં મ્યુઝીક, પિક્ચર ડાઉનલોડ્સ, વિડીઓગેમીંગ, એડલ્ટ ઇન્ટરટેઇન્મેન્ટ, ગેમ્બલીંગ, વિડીઓ/ટીવીનો સમાવેશ થાય છે. 

[[Nokia]] અને [[યુનિવર્સિટી ઓફ કેમ્બ્રિજ|યુનિવર્સિટી ઓફ કેમ્બ્રીજ]] દ્વારા [[:ડબ્લ્યૂઆઇકેટી:વાળી શકાય તેવું|વાળી શકાય તેવો]] સેલ ફોન [[:ડબ્લ્યૂઆઇકેટી:નિદર્શન|દર્શાવવા]]માં આવી રહ્યા છે
જેને [[Nokia મોર્ફ|મોર્ફ]] તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.cnet.com/8301-10784_3-9878005-7.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-10-07 |archive-date=2013-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212180447/http://news.cnet.com/8301-10784_3-9878005-7.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
=== એપ્લીકેશન્સ ===
[[ચિત્ર:Mobile phone subscribers per 100 inhabitants 1997-2007 ITU.png|thumb|250px|પ્રત્યેક 100 રહેવાસીઓએ મોબાઇલ ફોન વપરાશકર્તાઓ 1997-2007]]
મોબાઇલ ફોન્સ પર સામાન્ય રીતે સૌથી વધુ લેવામાં આવતું ડેટા એપ્લીકેશન એસએમએસ ટેક્સ્ટ મેસેજિંગ છે,જેનો ઉપયોગ કુલ ગ્રાહકોમાંથી 74% સક્રિય વપરાશકર્તા તરીકે કરે છે. ( વર્ષ 2007ના અંતે કુલ 3.3 અબજ ગ્રાહકોમાંથી 2.4થી વધારે) એસએમએસ ટેક્સ મેસેજિંગથી વર્ષ 2007માં 100 અબજ ડોલરની વાર્ષિક આવક થઇ હતી અને વિશ્વભરના સમગ્ર મોબાઇલ ફોન વપરાશકર્તાઓમાં મેસેજિંગની સરેરાશ વ્યક્તિદીઠ એક દિવસની 2.6 મેસેજીસની છે. (સ્રોત ઇન્ફોર્મા 2007). પ્રથમ એસએમએસ ટેક્સ્ટ મેસેજ વર્ષ 1992માં યુકે ખાતે કોમ્પ્યુટરમાંથી મોબાઇલમાં મોકલવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે ફોનના ઉપયોગથી વ્યક્તિથી વ્યક્તિ સુધી એસએમએસ ફિનલેન્ડમાં 1993માં મોકલવામાં આવ્યો હતો. 

મોબાઇલ ફોન્સ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતી અન્ય નોન-એસએમએસ ડેટા સર્વિસીઝનું મૂલ્ય વર્ષ 2007માં 31 અબજ ડોલર્સ હતું, અને તેમાં મોબાઇલ મ્યુઝિક, ડાઉનલોડ થઇ શકે તેવા લોગો અને ચિત્રો, ગેમીંગ, જૂગાર, વયસ્ક મનોરંજન અને જાહેરાત જેવી સેવાઓ મુખ્ય છે. ડાઉનલોડ થઇ શકે તેવા પ્રથમ મોબાઇલ કન્ટેન્ટનું વેચાણ વર્ષ 1998માં ફિનલેન્ડમાં એક મોબાઇલ ફોનને કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે રેડિયોલિન્જાએ (હાલ એલિસા) ડાઉનલોડ થઇ શકે તેવી રિન્ગીંગ ટોન સેવાની રજૂઆત કરી હતી. વર્ષ 1999માં જાપાનના મોબાઇલ ઓપરેટર એનટીટી ડોકોમોએ તેની મોબાઇલ ઇન્ટરનેટ સેવા, આઇ-મોડનો પ્રારંભ કર્યો હતો, જે આજે વિશ્વની સૌથી વિશાળ મોબાઇલ ઇન્ટરનેટ સેવા છે અને તેનું કદ લગભગ ગૂગલની વાર્ષિક આવક જેટલું જ થાય છે. 

મોબાઇલના ઉપયોગથી એસએમએસ દ્વારા પ્રથમ સામાચાર પૂરા પાડવાની સેવાનો પ્રારંભ વર્ષ 2000માં ફિનલેન્ડ ખાતે થયો હતો. ઘણી સંસ્થાઓ માગ અનુસાર એસએમએસ દ્વારા ન્યૂઝ સર્વિસ આપતી હોવાથી [[મોબાઇલ ન્યૂઝ]] સેવાનો ફેલાવો થઇ રહ્યો છે. કેટલીસ સંસ્થાઓ એસએમએસ દ્વારા તાત્કાલિક ન્યૂઝ પણ પૂરા પાડે છે. [[મોબાઇલ ટેલિફોની]] [[સક્રીયતા|સક્રિયતા]] અને જાહેર પત્રકારત્વને પણ બળ પૂરુ પાડે છે, જે [[રોઇટર્સ|રોયટર્સ]] અને [[યાહૂ!]] &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.yahoo.com/you-witness-news |title=યોર વિટનેસ ન્યૂઝ |access-date=2007-06-12 |archive-date=2007-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070612181812/http://news.yahoo.com/you-witness-news |url-status=live }}&lt;/ref&gt; તથા શ્રીલંકાની [[જાસ્મિન ન્યૂઝ]] જેવી નાની સ્વતંત્ર કંપનીઓ દ્વારા વિસ્તારવામાં આવી. 

[[Monster.com]] જેવી કંપનીઓએ નોકરીની શોધ અને કારકિર્દી અંગેની સલાહ મેળવવા જેવી સેવાઓ માટે મોબાઇલ સેવાઓ આપવાની શરૂઆત કરી છે. કન્ઝ્યુમર એપ્લીકેશન્સમાં વધારો થઇ રહ્યો છે અને તેમાં સ્થાનિક પ્રવૃત્તિઓ અને બનાવો અંગેની માહિતીના માર્ગદર્શનથી માંડી મોબાઇલ કૂપન્સ અને ડિસ્કાઉન્ટ અંગેની ઓફરનો સમાવેશ થાય છે, જેનો ઉપયોગ નાણાં બચાવવા કે ખરીદી માટે થઇ શકે છે. મોબાઇલ ફોન્સ માટે વેબસાઇટની રચના કરવા માટેના ટુલ્સની પ્રાપ્યતામાં વધારો નોંધાયો છે.

મોબાઇલ દ્વારા ચૂકવણીની પ્રથમ અજમાયશ વર્ષ 1998માં ફિનલેન્ડ ખાતે કરવામાં આવી હતી, જ્યારે એસ્પુમાં કોકા-કોલા વેન્ડીંગ મશીનને એસએમએસ ચૂકવણી માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. ધીમેધીમે આ વિચારનો ફેલાવો થયો અને વર્ષ 1999માં ફિલિપાઇન્સે મોબાઇલ ઓપરેટરો ગ્લોબ અને સ્માર્ટ પર પ્રથમ વ્યાપારી મોબાઇલ પેમેન્ટ પદ્ધતિની રજૂઆત કરી. આજે મોબાઇલ દ્વારા ચૂકવણીમાં [[મોબાઇલ બેન્કિંગ]] અને મોબાઇલ ક્રેડિટ કાર્ડથી માંડી મોબાઇલ વ્યાપારનો સમાવેશ થાય છે અને તેનો ઉપયોગ એશિયા અને આફ્રિકામાં વ્યાપક રીતે અને પસંદગીના યુરોપના બજારોમાં થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, ફિલિપાઇન્સમાં કોઇ વ્યક્તિને તેની સમગ્ર ચૂકવણી મોબાઇલ એકાન્ટમાં કરવામાં આવે તે બાબત અસામાન્ય રહી નથી. કેન્યામાં એક [[મોબાઇલ બેન્કિંગ]] એકાઉન્ટમાંથી બીજામાં નાણાં તબદીલ કરવાની મર્યાદા દસ લાખ યુએસ ડોલર છે. ભારતમાં સેવાઓના ઉપયોગ માટેના બિલની ચૂકવણી પર 5% વટાવ મળે છે. ઇસ્ટોનિયામાં સરકારે એવુ જોયુ કે ગુનેગારો કેશ પાર્કિંગ ફી વસૂલી રહ્યા છે, તો સરકારે એવી જાહેરાત કરી કે એસએમએસથી ફક્ત મોબાઇલ પેમેન્ટ જ પાર્કિંગ માટે માન્ય ગણાશે અને આજે ઇસ્ટોનિયામાં બધી જ પાર્કિંગ ફીનું મોબાઇલ દ્વારા સંચાલન કરવામાં આવે છે અને આ પ્રવૃત્તિ સાથે સાથે સંકળાયેલા ગુનાનો અંત આવ્યો છે. 

મોબાઇલ એપ્લીકેશન્સનો વિકાસ લેખક ટોમિ એહોનન સાથે Nokiaના જો બેરેન્ટ અને Motorolaના પૌલ ગોલ્ડિંગ દ્વારા રચવામાં આવેલી છ M ના (અગાઉ પાંચ M) સર્વિસ ડેવલોરમેન્ટના સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવ્યો છે. આ છ M માં મુવમેન્ટ (સ્થળ), મોમેન્ટ (ટાઇમ), મી (વ્યક્તિત્વકરણ), મલ્ટી-યુઝર (સમુદાય), મની (ચૂકવણી) અને મશીન (સ્વયંસંચાલિતતા)નો સમાવેશ થાય છે. આ છ M / પાંચ M ના સિદ્ધાંતનો ટેલીકોમ એપ્લીકેશન્સના સાહિત્યોમાં વિશાળ સંદર્ભ આપવામાં આવ્યો છે અને અનેક ઔદ્યોગિક અગ્રણીઓને તેનો ઉપયોગ કર્યો છે. આ સિદ્ધાંતની ચર્ચા માટેનું પ્રથમ પુસ્તક વર્ષ 2002માં એહોનેન એન્ડ બેરેટ્ટ દ્વારા લખવામાં આવેલું ''સર્વિસીઝ ફોર યુએમટીએસ'' હતું.
=== પાવર સપ્લાય ===
{{Unreferenced section|date=February 2009}}
[[ચિત્ર:Uganda mobile phone charging service.jpg|thumb|યુગાન્ડામાં મોબાઇલ ફોન ચાર્જિંગ સેવા]]
મોબાઇલ [[ફોન]] સામાન્ય રીતે [[બેટરી(વિજળી)|બેટરીઝ]]માંથી પાવર મેળવે છે, જેને [[યુએસબી]] પોર્ટ, પોર્ટેબલ બેટરીઝ, [[મુખ્ય વિજળી|મુખ્ય વીજળી]] અથવા [[કાર]]માં [[એડેપ્ટર]]નો ઉપયોગ કરીને [[સિગારેટ લાઇટર]] [[સોકેટ]] અથવા સામાન્ય રીતે [[બેટરી ચાર્જર#મોબાઇલ ફોન ચાર્જર|બેટરી ચાર્જર]] અથવા [[વોલ વોર્ટ]] અથવા [[સોલર પેનલ]] અથવા [[ડાઇનેમો]]નો ઉપયોગ કરીને ચાર્જ કરી શકાય છે. (તે ફોનને પ્લગ કરવા માટે યુએસબીનો ઉપયોગ પણ કરી શકે). 

17 ફેબ્રુઆરી, 2009ના રોજ [[જીએસએમ એસોશિએશન|જીએસએમ એસોશિએશને]] એવી જાહેરાત &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.gsmworld.com/newsroom/press-releases/2009/2548.htm |title=GSM World agreement on Mobile phone Standard Charger}}&lt;/ref&gt; કરી હતી કે તેઓ મોબાઇલ ફોન્સ માટે પ્રમાણભૂત ચાર્જર માટે તૈયાર છે. Nokia, Motorola અને Samsung સહિતના 17 ઉત્પાદનકારોએ દ્વારા અપનાવવામાં આવનાર પ્રમાણભૂત કનેક્ટર માઇક્રો-યુએસબી કનેક્ટર રહેશે (માધ્યમોના કેટલાક અહેવાલોએ તેને મીની-યુએસબી ગણાવીને ભૂલભરેલા સમાચાર આપ્યા છે). નવા ચાર્જર હાલમાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવતા ચાર્જરની સરખામણીએ વધુ કાર્યક્ષમ હશે. બધા જ ફોન માટે સમાન ચાર્જર હોવાનો અર્થ એ છે કે ઉત્પાદનકારોએ પ્રત્યેક નવા ફોન સાથે ચાર્જર આપવાની જરૂર રહેશે નહીં. 

અગાઉ મોબાઇલ ફોન બેટરીઝનું સામાન્ય સ્વરૂપ [[નિકલ મેટલ-હાઇડ્રાઇડ]] હતું, કેમકે તે કદ અને વજનમાં નાની હતી. [[લિથિયમ આયર્ન બેટરી|લિથિયમ-આયર્ન]] બેટરીઝનો ઉપયોગ થાડો સમય માટે કરવામાં આવ્યો, કેમકે તે વજનમાં વધુ હલકી હતી અને તે નિકલ મેટલ-હાઇડ્રાઇડ બેટરીઝની જેમ વોલ્ટેજ ડિપ્રેશન ધરાવતી ન હતી. ઘણા મોબાઇલ ફોન ઉત્પાદનકારો જૂની [[લિથિયમ-આયન|લિથિયમ-આયર્ન]] બેટરીઝને સ્થાને [[લિથિયમ-પોલિમર|લિથિયમ-પોલિમર બેટરીઝ]]ના ઉપયોગ તરફ વળ્યા છે, કેમકે તે વજનમાં વધુ હલકી છે અને કડક આયાનકાર સમાંતર વિના બેટરીને આકાર આપી શકાય છે. મોબાઇલ ફોનના ઉત્પાદનકારો [[સોલર સેલ|સૂર્ય કોષો]] સહિતના અન્ય વૈકલ્પિક સ્રોત પર પ્રયોગો કરી રહ્યા છે. 
=== સિમ કાર્ડ ===
{{Unreferenced section|date=February 2009}}
[[ચિત્ર:Typical cellphone SIM cards.jpg|thumb|સામાન્ય મોબાઇલ ફોનનું સિમ કાર્ડ]]
[[જીએસએમ|જીએમએસ]] મોબાઇલની કામગીરી માટે ફોન્સમાં બેટરી ઉપરાંત સબસ્ક્રાઇબર આઇડેન્ટીટી મોડ્યુલ અથવા [[સિમ કાર્ડ]]ના નામે ઓળખાતી નાની [[માઇક્રોચિપ|માઇક્રોચીપ]]ની જરૂર પડે છે. આશરે નાની [[ટપાલ ટિકીટ]]નું કદ ધરાવતું સિમ કાર્ડ સામાન્ય રીતે યુનિટની સામેના ભાગમાં અને બેટરીની નીચે મુકવામાં આવે છે અને (જ્યારે યોગ્ય રીતે સક્રિય થાય ત્યારે) ફોનના કોન્ફીગ્યુરેશન ડેટા અને વપરાશકર્તા દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતા કોલિંગ પ્લાન જેવી ફોન વિષેની માહિતી સ્ટોર કરે છે. જ્યારે વપરાશકર્તા સિમ કાર્ડ બહાર કાઢી લે છે ત્યારે તેને અન્ય ફોનમાં ફરી ગોઠવીને તેનો સામાન્ય ઉપયોગ કરી શકાય છે. 

પ્રત્યેક સિમ કાર્ડ યુનિક ન્યુમરિકલ આઇડેન્ટીફાયરથી સક્રિય થાય છે; એક વાર સક્રિય થયા પછી આઇડેન્ટીફાયર લોક થઇ જાય છે અને કાર્ડ સક્રિય નેટવર્કમાં હંમેશા માટે લોક થઇ જાય છે. આ કારણથી મોટા ભાગના રિટેલરો સક્રિય થયેલા સિમ કાર્ડ પરત લેવાનો અસ્વીકાર કરે છે. 

સિમ કાર્ડનો ઉપયોગ ન થતો હોય તેવા સેલ ફોન્સમાં તેમની મેમરીમાં ડેટા અગાઉથી નક્કી કરેલો હોય છે. આ માહિતીમાં પ્રવેશવા માટે &quot;Name&quot; અથવા નંબર પ્રોગ્રામીંગ મેનું તરીકે &quot;NAM&quot;માં પ્રવેશવા માટે માટેના સ્પેશિયલ ડીજીટ સિક્વન્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. અહીંથી કોઇ વ્યક્તિ તમારા ફોનનો નવો નંબર, નવી સેવા પૂરી પાડતી કંપનીનો નંબર, નવા તાત્કાલિક નંબરો, તેમની ઓથેન્ટિકેશન કી અથવા એ-કી કોડમાં ફેરફાર અને તેમના પ્રિફર્ડ રોમિંગ લિસ્ટ અથવા પીઆરએલમાં સુધારો જેવી માહિતીઓ ઉમેરી શકે છે. આમ છતાં કોઇ વ્યક્તિ આકસ્મિક રીતે તેનો ફોન ડિસેબલ ન કરી દે અથવા નેટવર્કમાંથી દૂર ન કરી દે માટે સેવા આપનાર કંપની માસ્ટર સબસિડીયરી લોક અથવા એમએસએલ તરીકે ઓળખાતા ડેટા પર લોક રાખે છે. 

એમએસએલ એવી પણ ખાતરી આપે છે કે સેવા આપનાર કંપનીને ખરીદવામાં આવેલા અથવા &quot;ભાડાપટ્ટે&quot; લેવામાં આવેલા ફોનના નાણાં મળી જાય. ઉદાહરણ તરીકે, [[Motorola]] રેઝર વી9સીની કિંમત સીએડી 500 ડોલરથી વધુ છે તમે તે આશરે 200 ડોલરમાં પણ મેળવી શકો છો, પરંતુ તેનો આધાર કંપની પર રહેલો છે. આ કિંમતો વચ્ચેના તફાવતની રકમ માસિક બિલના રૂપમાં ગ્રાહકો દ્વારા ચૂકવવામાં આવશે. જો કંપની એમએસએલનો ઉપયોગ કરતી ન હોય તે તેણે માસિક બિલમાં ચૂકવવામાં આવતા 300થી 400થી ડોલરનો તફાવત ગુમાવી દે તેવી શક્યતા છે, કેમકે કેટલાક ગ્રાહકો તેમની સેવાઓ રદ કરી દેશે અને તે ફોન અન્ય કંપની પાસેથી લઇ લેશે. 

સિમ સાથે એમએસએલ ત્યારે જ લાગુ પડે છે જ્યારે એક વાર કરાર પૂર્ણ થાય છે ત્યારે એમએસએલ સિમને જ લાગુ પડેલું હોય છે. આમ છતાં ફોન ઉત્પાદનકાર દ્વારા સેવા આપનાર એમએસએલમાં પ્રારંભિક રીતે લોકન કરવામાં આવ્યું હોય છે. આ લોકને અક્ષમ કરવામાં આવે તેવી શક્યતા હોય છે કે જેથી ફોનમાં અન્ય કંપનીના સિમ કાર્ડનો ઉપયોગ કરી શકાય. યુએસની બહારથી ખરીદવામાં આવતા મોટા ભાગના ફોન્સ લોક કર્યા વિનાના ફોન્સ હોય છે, કારણ કે ખૂબ નજીકના અંતરમાં સંખ્યાબંધ સેવા આપનારી કંપનીઓ છે અથવા તેમના કવરેજ અરસપરસ વ્યાપ્ત કરે છે. 
ફોનને અનલોક કરવાનો ખર્ચ અલગઅલગ હોય છે, પરંતુ તે સામાન્ય રીતે ઘણો સસ્તો હોય છે અને ક્યારેક સ્વતંત્ર ફોન વેચાણકર્તાઓ દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે.

સામાન્ય કવરેજ વિસ્તારોની બહાર એમએસએલ સેવાઓ ખૂબ ખર્ચાળ હોવાથી અનલોક ફોન પ્રવાસીઓ માટે ખૂબ ઉપયોગી સાબિત થાય છે. વિદેશમાં લોક થયેલા ફોનનો ઉપયોગ વટાવ બાદના દરો સાથે પણ કેટલીક વાર સામાન્ય સર્વિસ વિસ્તારોની સેવાઓની સરખામણીએ 10 ગણો વધુ ખર્ચાળ સાબિત થાય છે. ટી-મોબાઇલ તેના [https://support.t-mobile.com/doc/tm51885.xml?docid=3307 FAQ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} મુજબ એકાઉન્ટ હોલ્ડરને 90 દિવસ બાદ સિમ અનલોક કોડ પૂરો પાડે છે. 

ઉદાહરણ તરીકે, જમૈકામાં એટીએન્ડટીનો વપરાશકર્તા વટાવ બાદના આંતરરાષ્ટ્રીય દરે મિનીટદીઠ 1.65 યુએસ ડોલર વધારે ચૂકવે તેવી શક્યતા હોય છે, જ્યારે બી-મોબાઇલ (જમૈકાનો) ગ્રાહક સમાન આંતરરાષ્ટ્રીય સેવા માટે મિનીટદીઠ 0.20 યુએસ ડોલર ચૂકવશે. સર્વિસ પૂરી પાડતી કેટલીક કંપનીઓ આંતરરાષ્ટ્રીય વેચાણ પર તો કેટલીક કંપનીઓ ક્ષેત્રીય વેચાણ પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, સમાન બી-મોબાઇલનો ગ્રાહક કદાચ સ્થાનિક કોલ્સ માટે વધુ નાણાં ચૂકવતો હોય, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય કોલ્સ માટે જમૈકન નેશનલ ફોન સીએન્ડડબ્લ્યૂ (કેબલ એન્ડ વાયરલેસ) કંપનીના વપરાશકર્તા કરતા ઓછા નાણાં ચૂકવે છે. દરમાં આ પ્રકારના તફાવતનું મુખ્ય કારણ ચલણના મૂલ્યમાં ફેરફાર છે, કેમકે સિમની ખરીદી હંમેશા સ્થાનિક ચલણની ચૂકવણી દ્વારા કરવામાં આવે છે. યુએસમાં, આ પ્રકારની સેવાઓના સ્પર્ધાત્મકતા અસ્તિત્વ ધરાવતી નથી, કેમકે સેવા આપનારી કેટલીક મુખ્ય કંપનીઓ પે-એઝ-યુ-ગો સેવાની ઓફર કરતી નથી. પે-એઝ-યુ-ગોના સંદર્ભોની જરૂરિયાત, ટી-મોબાઇલ, વેરિઝોન પૂરી પાડે છે, એટીએન્ડટી 12/2008 સુધી આપતી નથી. 
=== બજાર ===
[[ચિત્ર:Mobile phone manufacturers market share in Q3-2008.png|thumb|વર્ષ 2008ના ત્રીજા ત્રિમાસિક ગાળામાં મોબાઇલ ફોન ઉત્પાદનકર્તાઓનો હિસ્સો]]
વર્ષ 2008ના ત્રીજા ત્રિમાસિક ગાળામાં, [[Nokia]] ડિવાઇસના વૈશ્વિક બજારમાં 39.4% હિસ્સા સાથે મોબાઇલ ફોનની વિશ્વની સૌથી મોટી ઉત્પાદનકાર કંપની હતી, ત્યારબાદ [[Samsung]] (17.3%), [[Sony Ericsson]] (8.6%), [[Motorola]] (8.5%) અને [[LG Electronics]]નો (7.7%)સમાવેશ થાય છે. આ ઉત્પાદનકર્તાઓ તે સમયના મોબાઇલના કુલ વેચાણમાં 80%થી વધુ હિસ્સો ધરાવતા હતા. &lt;ref&gt;http://www.rcrwireless.com/article/20081030/WIRELESS/810309997/&lt;/ref&gt;

અન્ય ઉત્પાદનકર્તાઓમાં [[એપલ ઇન્ક.|એપલ ઇન્ક]], [[ઓડિઓવોક્સ]] (હવે [[યુટીસ્ટારકોમ]]), [[બેનીફોન]], [[બેનક્યુ-સિમેન્સ]], [[સીઇસીટી]], [[હાઇ ટેક કોમ્પ્યુટર|હાઇટેક કોમ્પ્યુટર કોર્પોરેશન (એચટીસી)]], [[ફ્યુજીત્સુ]], [[ક્યોસેરા]], [[મિત્સુબિશી ઇલેક્ટ્રીક]], [[એનઇસી કોર્પોરેશન|એનઇસી]], [[નિયોનોડ]], [[પેનાસોનિક]], [[પામ ઇન્ક|પામ]], [[મત્સુશિતા ઇલેક્ટ્રીક ઇન્ડસ્ટ્રીયલ કંપની|મત્સુશિતા]], [[પેન્ટેક ક્યુરિટેલ|પેન્ટેક વાયરલેસ ઇન્ક]], [[ફિલીપ્સ|ફિલિપ્સ]], [[ક્વોલકોમ|ક્વોલકોમ ઇન્ક]], [[રિસર્ચ ઇન મોશન|રિસર્ચ ઇન મોશન લિમિટેડ]] (
આરઆઇએમ), [[સેગેમ કોમ્યુનિકેશન|સેગેમ]], [[સાન્યો]], [[શાર્પ કોર્પોરેશન|શાર્પ]], [[સિમેન્સ એજી|સિમેન્સ]], [[સેન્ડો]], [[સિએરા વાયરલેસ]], [[એસકે ટેલિટેક]], [[ટીસીએલ કોર્પોરેશન|ટીએન્ડએ આલ્કાટેલ]], [[હ્યુઆવેઇ|હ્યુવેઇ]], [[ટ્રિયમ]] અને [[તોશિબા]]નો {{Fact|date=March 2009}} સમાવેશ થાય છે. મોબાઇલ ફોન સાથે સંબંધિત પરંતુ તેમનાથી અલગ ઘણી વિશેષ પ્રત્યયન પદ્ધતિઓ પણ છે. 

=== માધ્યમો ===
ફિનલેન્ડમાં રેડિયોલિન્જા દ્વારા જ્યારે પ્રથમ [[રિંગટોન#રિંગટોન્સનો ઇતિહાસ|રિન્ગીંગ ટોન]]નું વેચાણ કરવામાં આવ્યું ત્યારે વર્ષ 1998માં મોબાઇલ માસ મિડીયા ચેનલ બની હતી.ત્યાર બાદ તરત જ સમાચારો, ગેમ્સ, જોક્સ, રાશિફળ, ટીવી કન્ટેન્ટ અને જાહેરાત જેવા કન્ટેન્ટ દેખાવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ 2006માં, મોબાઇલ ફોનના પેઇડ મિડીયા કન્ટેન્ટનું મૂલ્ય એ પેઇડ ઇન્ટરનેટ મિડીયા કન્ટેન્ટ કરતા વધુ હતું અને તેનુ મૂલ્ય 31 અબજો ડોલર્સ હતું. ફોન પર મ્યુઝીકનું મૂલ્ય વર્ષ 2007માં 9.3 અબજ ડોલર અને ગેમીંગનું મૂલ્ય વર્ષ 2007માં પાંચ અબજ ડોલરથી વધારે હતું (સ્રોત નેટસાઇઝ ગાઇડ 2008 &lt;ref&gt;[http://www.netsize.com/downloads/intro.aspx http://www.netsize.com/downloads/intro.aspx]&lt;/ref&gt;). 

મોબાઇલ ફોનને ઘણી વાર ચોથી સ્ક્રીન (જો સિનેમા, ટીવી અને પીસીની સ્ક્રીનને પ્રથમ ત્રણ તરીકે ગણવામાં આવે તો) અથવા ત્રીજી સ્ક્રીન (ફક્ત ટીવી અને પીસીની સ્ક્રીનને ધ્યાનમાં લેતા) તરીકે ગણવામાં આવે છે. તેને [[સાત માસ મિડીયા|સેવન્થ ઓફ ધી માસ મિડીયા]] પણ કહેવાલમાં આવે છે (પ્રિન્ટ, રેકોર્ડીંગ્ઝ, સિનેમા, રેડિઓ, ટીવી અને ઇન્ટરનેટને પ્રથમ છ ગણતા). મોબાઇલ માટેના સૌથી વહેલા કન્ટેન્ટ લિગસી મિડીયાની નકલ સમાન હતા, જેમાં બેનર દ્વારા જાહેરાત અને ટીવી ન્યૂઝ હાઇલાઇટ વિડીઓ ક્લીપનો સમાવેશ થાય છે. તાજેતરમાં જ મોબાઇલ માટેના યુનિક કન્ટેન્ટનો ઉદભવ થઇ રહ્યો છે, જેમાં મ્યુઝિકમાં રિન્ગીંગ ટોન અને રિંગબેક ટોન્સથી માંડી &quot;મોબિસોડ્સ&quot; વિડીઓ કન્ટેન્ટનો સમાવેશ થાય છે, જેની રજૂઆત સંપૂર્ણ રીતે મોબાઇલ ફોન્સ માટે કરવામાં આવી હતી. 

મોબાઇલ પર મિડીયાના આગમનથી સોશિયલ કોમ્યુનિટીના સૌથી પ્રભાવક સભ્યો [[સોશિયલ માર્કેટીંગ ઇન્ટેલિજન્સ#આલ્ફા યુઝર્સ|આલ્ફા યુઝર્સ]] અથવા હબ્સને ઓળખવાની અને માહિતી રાખવાની તકની પણ શરૂઆત થઇ. વર્ષ 2007માં એએમએફ વેન્ચર્સે ત્રણ માસ મિડીયાની સંબંધિત ચોક્કસતાનું માપ કાઢ્યુ અને શોધ્યું કે મોબાઇલનો ઉપયોગ કરતા લોકો ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરતા લોકો કરતા નવ ગણા વધુ ચોક્કસ અને ટીવી પરના લોકોની સરખામણીએ 90 ગણા વધુ ચોક્કસ રહ્યા હતા. 
== પરિભાષા ==

=== સંબંધિત નોન-મોબાઇલ ફોન પદ્ધતિ ===

; [[કાર ફોન]] 
:તે કાયમ માટે [[વાહન]]માં જ સ્થાપિત એક પ્રકારનો ટેલિફોન છે, તે ઘણી વાર શક્તિશાળી ટ્રાન્સમિટર્સ અને બાહ્ય એન્ટેના અને હેન્ડ્સફ્રી ઉપયોગ માટે લાઉડસ્પીકર ધરાવે છે. તે સામાન્ય રીતે સાદા મોબાઇલ ફોન્સની જેમ સમાન નેટવર્ક સાથે જોડાયેલો હોય છે. 

; [[કોર્ડલેસ ટેલિફોન]] (પોર્ટેબલ ફોન) 
:કોર્ડલેસ ફોન્સ એવા ટેલિફોન છે કે જે વાયર વાળા હેન્ડસેટના સ્થાને એક કે વધુ રેડિઓ હેન્ડસેટનો ઉપયોગ કરે છે. હેન્ડસેટ કોઇ પણ પ્રકારના વાયર વિના બેઝ સ્ટેશન સાથે જોડવામાં આવે છે, જે કોલિંગ માટે પરંગરાગત [[લેન્ડ લાઇન]] સાથે જોડાણ સાધે છે. મોબાઇલ ફોન્સની સરખામણીએ કોર્ડલેસ ફોન ખાનગી બેઝ સ્ટેશન્સ (લેન્ડ-લાઇન ધારક સાથે સંબંધ ધરાવતા)નો ઉપયોગ કરે છે, અને તે વહેંચાયેલા હોતા નથી. 

; [[પ્રોફેશનલ મોબાઇલ રેડિઓ]] 
:એડવાન્સ્ડ પ્રોફેશનલ મોબાઇલ રેડિઓ સિસ્ટમ એ મોબાઇલ ફોન સિસ્ટમ્સથી ઘણી સરખી હોઇ શકે છે. નોંધપાત્ર રીતે [[આઇડીઇએન]] સ્ટાન્ડર્ડનો ઉપયોગ ખાનગી [[ટ્રન્ક્ડ રેડિઓ સિસ્ટમ]] તેમજ વિવધ વિશાળ જાહેર સેવા આપનારા બંને માટે કરવામાં આવે છે. જાહેર મોબાઇલ નેટવર્કના અમલીકરણ માટે યુરોપના ડીજીટલ પીએમઆર સ્ટાન્ડર્ડ [[ટેટ્રા]]ના ઉપયોગ કરી સમાન પ્રયત્નો પણ કરવામાં આવે છે. 

;રેડિઓ ફોન
:આ પરિભાષામાં રેડિઓઝનો સમાવેશ થાય છે, જેને ટેલિફોન નેટવર્ક સાથે જોડી શકાય છે. આ ફોન્સ કદાચ મોબાઇલ ન પણ હોય; ઉદાહરણ તરીકે, તેમાં [[મુખ્ય વિજળી|મુખ્ય]] વીજ સપ્લાયની જરૂર પડી શકે, તેમાં [[પીએસટીએન]] ફોન કોલની સ્થાપના માટે માનવીય સંચાલનની મદદથી જરૂર પડી શકે. 

; [[સેટેલાઇટ ફોન]] 
:આ પ્રકારનો ફોન [[કૃત્રિમ સેટેલાઇટ]] સાથે પ્રત્યક્ષ રીતે પ્રત્યયન સાધે છે, જે તેની સામે કોલ્સને બેઝ સ્ટેશન અથવા અન્ય સેટેલાઇટ ફોન સુધી મોકલી આપે છે. એક સેટેલાઇટ ધરતી પરના બેઝ સ્ટેશનની સરખામણીએ ઘણા બહોળા વિસ્તારમાં કવરેજ પૂરુ પાડી શકે છે. સેટેલાઇટ ફોન્સ મોંઘા હોવાથી તેનો ઉપયોગ અંતરિયાળ વિસ્તારમાં રહેતા લોકો સુધી સિમીત છે, જ્યાં મોબાઇલ ફોનનું કવરેજ અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી. તેનો ઉપયોગ કરતા લોકોમાં પર્વતારોહકો, દરિયાખેડુઓ અને કુદરતી હોનારત સમયે ન્યૂઝ રિપોર્ટરોનો સમાવેશ થાય છે. 

; [[વાઇફાઇ ફોન|વાઇફાઇ ફોન્સ]] 
:આ એક નવા પ્રકારનો મોબાઇલ ફોન છે.આ ફોન પરંપરાગત [[સીડીએમએ]] અને [[જીએસએમ]] નેટવર્કની સામે [[વાયરલેસ ઇન્ટરનેટ]] નેટવર્ક પરથી કોલ્સની સેવા આપે છે. [[વિટેલ|વિટેલે]] જૂન 2009માં વાઇફાઇ ફોનનો વિકાસ કર્યો હતો, જેનું વેચાણ તેણે વૈશ્વિક કોલિંગને સસ્તા દરનું બનાવવા 59.99 ડોલરમાં કર્યુ હતું. 
=== ઉપયોગ ===
[[સેલ ફોન નોવેલ]] એક પ્રથમ સાહિત્યનું ઉત્પાદન છે જે [[ટેક્સ્ટ મેસેજિંગ]] દ્વારા સેલુલર એજ માંથી જે નોવેલ્સને સંપૂર્ણ રીતે ભેગી કરે છે તે વેબસાઇટ પર પ્રકટ થાય છે.&lt;ref&gt;http://www.newyorker.com/reporting/2008/12/22/081222fa_fact_goodyear&lt;/ref&gt; વર્ચ્યુઅલ ઓનલાઇન કમ્પ્યૂટર રમતોમાં, વાચકો પોતાને વાર્તામાં પ્રથમ માણસની જગ્યાએ મુકી શકે છે.સેલ ફોન નોવેલ્સે પ્રત્યેક વ્યક્તિગત વાચક માટે વ્યક્તિગત તકનું સર્જન કર્યુ હતું.પૌલ લેવિન્સને મુવમાં માહિતી આફતા જણાવ્યું હતું કે &quot;હાલના દિવસોમાં લેખક સરળતાથી કોઇ પણ જગ્યાએ લખી શકે છે અને એક વાચક તરીકે તે અંગત નથી પરંતુ સુવાહ્ય છે&quot;. 
== અંગત ==
[[surveillance]]સેલ ફોન્સ તેની સાથે સંકળાયેલા સંખ્યાબંધ ખાનગી બાબતો ધરાવે છે, અને તેનો નિયમિત રીતે [[દેખરેખ]] માટ સરકાર દ્વારા ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

યુ.કે. અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં કાયદાનું પાલન અને જાસૂસી સેવાઓ ફોન ધરાવતા નજીકના વ્યક્તિની વાતચીત સાંભળવાના હેતુથી સેલ ફોન્સમાં માઇક્રોફોન સક્રીય કરવાની તકનીક ધરાવે છે. &lt;ref name=&quot;roving-bugs&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.cnet.com/FBI-taps-cell-phone-mic-as-eavesdropping-tool/2100-1029_3-6140191.html|title=FBI taps cell phone mic as eavesdropping tool|last=McCullagh|first=Declan|coauthors=Anne Broache|date=December 1, 2006|work=CNet News|language=English|access-date=2009-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110182623/http://news.cnet.com/FBI-taps-cell-phone-mic-as-eavesdropping-tool/2100-1029_3-6140191.html|archive-date=2013-11-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uk-mobile-bug&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.ft.com/cms/s/7166b8a2-02cb-11da-84e5-00000e2511c8.html|title=Use of mobile helped police keep tabs on suspect |last=Odell|first=Mark|date=August 1, 2005|work=Financial Times|language=English|access-date=2009-03-14}}&lt;/ref&gt; 

મોબાઇલ ફોન્સનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે સ્થળ અંગેની માહિતી મેળવવા માટે પણ થાય છે. મોબાઇલ ફોનનું ભૌગોલિક સ્થાન ખૂબ સરળતાથી શોધી શકાય છે (પછી ભલે તે ઉપયોગમાં હોય કે ન હોય), તેના માટે ફોનના માલિકના નજીકના કેટલાક [[સેલ ટાવર્સ]] પર સેલ ફોનમાંથી સિગ્નલની મુસાફરી માટેના સમયની ગણતરી કરવાની આ તકનીકને [[મલ્ટીલેટરેશન]] કહેવામાં આવે છે. &lt;ref name=&quot;bbc-phone-locate&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4738219.stm|title=Tracking a suspect by mobile phone|date=August 3, 2005|work=BBC News|language=English|access-date=2009-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;foxnews-phone-locate&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,509211,00.html|title=Cell Phone Tracking Can Locate Terrorists - But Only Where It's Legal|last=Miller|first=Joshua|date=March 14, 2009|work=FOX News|language=English|access-date=2009-03-14|archive-date=2009-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20090318002319/http://www.foxnews.com/story/0,2933,509211,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
== આરોગ્યના જોખમો ==
મોબાઇલ ફોન્સ [[ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક રેડિએશન]] બહાર કાઢતા હોવાથી જ્યારે લાંબા સમય સુધી તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હોય ત્યારે [[કેન્સર]]ના જોખમ અંગે ચિંતાઓ ઉભી થાય છે. &lt;ref name=&quot;nci&quot;&gt;[સેલ્યુલર ટેલિફોનનો વપરાશ અને કેન્સરનું જોખમ http://www.cancer.gov/cancertopics/factsheet/risk/cellphones], [[નેશનલ કેન્સર ઇન્સ્ટિટ્યુટ]].&lt;/ref&gt; આ રેડિએશન [[નોન-આયોનાઇઝીંગ રેડિએશન|નોન-આયોનાઇઝીંગ]] હોય છે, પરંતુ સ્થાનિક [[ડાયાલેક્ટ્રીક હિટીંગ|હિટીંગ]] થઇ શકે છે. 
વૈજ્ઞાનિક અને મેડીકલ સમુદાયો હાલમાં એવા વિચાર પર એકમત થયા છે કે સેલ્યુલર ફોન્સ કે તેમના બેઝ સ્ટેશન્સથી આરોગ્ય પર અસર થવાથી બહુ શક્યતા હોતી નથી. &lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.who.int/features/qa/30/en|title= What are the health risks associated with mobile phones and their base stations?|access-date=2008-01-19|date= 2005-12-05|work= Online Q&amp;A|publisher= [[World Health Organization]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs193/en|title= Electromagnetic fields and public health: mobile telephones and their base stations|access-date=2008-01-19|year= 2000|month= June|work= Fact sheet N°193|publisher= [[World Health Organization]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | quotes = | last = Lönn| first = S| authorlink = | coauthors = Ahlbom, A; Hall, P; Feychting, M| date = 2005-03-15| year = | month = | title = Long-Term Mobile Phone Use and Brain Tumor Risk| journal = American Journal of Epidemiology| volume = 161| issue = 6| pages = 526–535| publisher = [[Oxford University Press]]| location = [[Oxford]], [[United Kingdom|UK]]| issn = 0002-9262| pmid = 15746469| doi = 10.1093/aje/kwi091| bibcode = | oclc = 111065031| id = {{doi|10.1093/aje/kwi091|label= &lt;nowiki&gt;10.1093/aje/kwi091&lt;/nowiki&gt;}}| url =http://aje.oxfordjournals.org/cgi/content/full/161/6/526| access-date = 2008-01-20| quote = }}&lt;/ref&gt; 

સેલ્યુલર ફોન્સ થોડા સમયથી જ વિસ્તૃત રીતે ઉપ્લબધ બન્યા છે, જ્યાર તેની સામે ટ્યૂમરના વિકાસ માટે દાયકાઓ થાય છે. આ કારણથી, કેટલાક આરોગ્ય સત્તાધિકારીઓ એવી વિનંતી કરી હતી કે [[સાવચેતીભર્યા સિદ્ધાંતો]] ધ્યાનમાં લેવામાં આવે અને એવી ભલામણ કરી કે વ્યક્તિ અને ખાસ કરીને બાળકોએ મોબાઇલના ઉપયોગમાં બને તેટલો ઘટાડો કરવો જોઇએ. &lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.cancerhelp.org.uk/help/default.asp?page=5265|title=Do mobile phones cause cancer?|access-date=2009-05-27|date= 2008-12-05|publisher=[[Cancer Research UK]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.newsweek.com/id/80966|title=How Safe Are Cell Phones?
|access-date=2009-05-27|date= 2007-12-19|first=Jeneen|last=Interlandi|publisher= [[Newsweek]]}}&lt;/ref&gt;
== વિવાદિત કાચો માલ ==

મોબાઇલ ફોન્સ અને અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક ઉત્પાદનો ઉચ્ચ ગુણવત્તાના [[કેપેસિટર્સ]] ધરાવે છે, જેમાં [[ટેન્ટેલમ]] હોય છે. ટેન્ટેલમનો મુખ્ય સ્રોત [[ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક ઓફ કોન્ગો|ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક ઓફ કોંગો]]માં આવેલી કેટલીક ગેરકાયદેસર [[માઇનીંગ|ખાણો]]માંથી મેળવવામાં આવતો [[કોલ્ટાન]] [[ઓર]] છે. આ ખાણોનું સંચાલન તેમના નાગરિક યુદ્ધને નાણાં પૂરા પાડવા માટે [[વિરોધી જૂથો]] દ્વારા કરવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;http://www.theage.com.au/news/home/technology/blood-tantalum-in-your-mobile/2009/05/08/1241289162634.html?page=fullpage#contentSwap1&lt;/ref&gt; એક સામાન્ય મોબાઇલ ફોનમાં ૪૦ મિલિગ્રામ્સ ટેન્ટેલમ હોય છે. [[ટેન્ટેલમ]]નો સંઘર્ષ-મુક્ત સ્રોત [[પર્થ, ઓસ્ટ્રેલિયા|ઓસ્ટ્રેલિયાના પર્થ]]ની નજીક આવેલા [[પિલબારા]] ક્ષેત્રમાં આવેલી [[વોડગીના]] ખાતે આવેલી ખાણો છે. &lt;ref&gt;http://www.theage.com.au/news/home/technology/blood-tantalum-in-your-mobile/2009/05/08/1241289162634.html?page=fullpage#contentSwap1&lt;/ref&gt;
== વધુ જૂઓ ==
{{wiktionary|mobile phone}}
{{commonscat|Mobile phones}}


== સંદર્ભો ==
{{Reflist|2}}

== વધુ વાંચન ==

{{refbegin}}
* એગર, જોન, ''કોન્સ્ટન્ટ ટચ: એ ગ્લોબલ હિસ્ટરી ઓફ મોબાઇલ ફોન'' , 2004 ISBN 1-84046-541-7
* એહોનેન, ટોમિ, ''એમ-પ્રોફિટ્સ: મેકીંગ મની વિથ 3જી સર્વિસીઝ'' , 2002, ISBN 0-470-84775-1
* એહોનેન, કેસ્પર એન્ડ મેલ્કો, ''3જી માર્કેટીંગ'' 2004, ISBN 0-470-85100-7
* ગ્લોટ્ઝ, પિટર, બર્ટ્શ, સ્ટિફન, એડ્સ. ''થમ્બ કલ્ચર: ધ મિનીંગ ઓફ મોબાઇલ ફોન્સ ફોર સોસાયટી'' , 2005
* કેટ્ઝ, જેમ્સ ઇ. એન્ડ આખુસ, માર્ક, એડ્સ. ''પ્રિપેચ્યુઅલ કોન્ટેક્ટ: મોબાઇલ કોમ્યુનિકેશન, પ્રાઇવેટ ટોક, પબ્લિક પર્ફોર્મન્સ'' , 2002
* કવુરી, આનંદમ એન્ડ આર્કેન્યૂક્સ, નોઆહ, એડ્સ. ''ધી સેલ ફોન રિડર: એસે ઇન સોશિયલ ટ્રાન્સફોર્મેશન'' , 2006
* કોપોમા, ટિમો. ધી સિટી ઇન યોર પોકેટ, ગૌડેમૌસ 2000
* [[પૌલ લેવિન્સન|લેવિન્સન, પૌલ]], ''સેલફોન: ધી સ્ટોરી ઓફ ધી વર્લ્ડઝ મોસ્ટ મોબાઇલ મિડીયમ, એન્ડ હાઉ ઇટ હેઝ ટ્રાન્સફોર્મ્ડ એવરીથીંગ'' 


!'', 2004 ISBN 1-4039-6041-0'' 

* લિંગ, રિચ, ''ધી મોબાઇલ કનેક્શન: ધી સેલ ફોન્સ ઇમ્પેક્ટ ઓન સોસાયટી'' , 2004 ISBN 1-55860-936-9
* લિંગ, રિચ અને પેડર્સન, પેર, એડ્સ. ''મોબાઇલ કોમ્યુનિકેશન્સ: રિ-નેગોશિએશન ઓફ ધી સોશિયલ સ્ફિઅર'' , 2005 ISBN 1-85233-931-4
* હોમ પેજ ઓફ રિચ લિન્ગ [http://www.richardling.com/ http://www.richardling.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051105040744/http://www.richardling.com/ |date=2005-11-05 }}
* Nyíri, Kristóf, ed. ''મોબાઇલ કોમ્યુનિકેશન્સ: એસે ઓન કોન્ગીઝન એન્ડ કોમ્યુનિટી'' , 2003
* Nyíri, Kristóf, ed. ''મોબાઇલ લર્નીંગ: એસેઝ ઓફ ફિલોસોફી, સાઇકોલોજી એન્ડ એજ્યુકેશન'' , 2003
* Nyíri, Kristóf, ed. ''મોબાઇલ ડેમોક્રસી: એસેઝ ઓન સોસાયટી, સેલ્ફ એન્ડ પોલિટીક્સ'' , 2003
* Nyíri, Kristóf, ed. ''એ સેન્સ ઓફ પ્લેસ: ધી ગ્લોબલ એન્ડ ધી લોકલ ઇન મોબાઇલ કોમ્યુનિકેશન'' , 2005
* Nyíri, Kristóf, ed. '' '' ''મોબાઇલ અન્ડર્સ્ટેન્ડીંગ: ધી એપિસ્ટેમોલોજી ઓફ યુબિક્વીટસ કોમ્યુનિકેશન'' , 2006
* [[સેડી પ્લાન્ટ|પ્લાન્ટ, ડો. સેડિ]], [http://www.motorola.com/mot/doc/0/234_MotDoc.pdf ''ઓન ધી મોબાઇલ – ધી ઇફેક્ટ્સ ઓફ મોબાઇલ ટેલિફોન્સ ઓન સોશિયલ એન્ડ ઇન્ડિવિજ્યુઅલ લાઇફ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625013404/http://www.motorola.com/mot/doc/0/234_MotDoc.pdf |date=2008-06-25 }}, 2001 


* [[હોવાર્ડ રહીનગોલ્ડ|રહીનગોલ્ડ, હાવર્ડ]], ''સ્માર્ટ મોબ્સ: ધી નેક્સ્ટ સોશિયલ રિવોલ્યુશન'' , 2002 ISBN 0-7382-0861-2
* {{cite book|last=Rohit Singh|title=Mobile phones for development and profit: a win-win scenario|publisher=Overseas Development Institute|date=April 2009|pages=2|url=http://www.odi.org.uk/resources/odi-publications/opinions/128-mobile-phones-business-development-private-sector.pdf|access-date=2009-10-07|archive-date=2009-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416112051/http://www.odi.org.uk/resources/odi-publications/opinions/128-mobile-phones-business-development-private-sector.pdf|url-status=dead}}
{{refend}}
== બ્રાહ્ય કડીઓ ==

* [https://web.archive.org/web/20080408190445/http://www.cbc.ca/doczone/cellphones/video.html ''સેલ ફોન, ધ રિંગ હર્ડ એબાઉટ ધી વર્લ્ડ''] - વિડીઓ ડોક્યુમેન્ટરી [[કેનેડિયન બ્રોડકાસ્ટીંગ કોર્પોરેશન]] દ્વારા
[[શ્રેણી:સમાવિષ્ઠ પદ્ધતિઓ]]
[[શ્રેણી:મોબાઇલ ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ]]</text>
      <sha1>qw78ylpgboz2pq3dofdvgpt30b12atn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઇન્ટરનેટ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17718</id>
    <revision>
      <id>906765</id>
      <parentid>903938</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T20:51:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121062" sha1="9yc7brjxibgelotobafxhy08gvmebhm" xml:space="preserve">{{એરિયા નેટવર્ક}}

[[ચિત્ર:Internet map 1024.jpg|thumb|300px|ઇન્ટરનેટના વિવિધ માર્ગનું કલ્પના ચિત્ર]]


'''ઇન્ટરનેટ''' એ કોમ્પ્યુટર્સ વચ્ચેનું  નેટવર્ક છે, જેમાં વપરાશકાર વિવિધ ચેનલથી માહિતીની આપ-લે છે. જે કોમ્પ્યુટરનું ઇન્ટરનેટ સાથે જોડાણ થાય તે ઉપલબ્ધ સર્વર તેમજ અન્ય કોમ્પ્યુટરમાંથી માહિતી સ્થાનિક (જોડાયેલ) કોમ્પ્યુટરની મેમરીમાં લઇ શકે છે. આ જ કનેક્શનથી તે કોમ્પ્યુટર નેટવર્કના સર્વરને માહિતી પહોંચાડી શકે છે. આ માહિતી અન્ય જોડાયેલા કોમ્પ્યુટર્સ સુધી પહોંચી શકે છે. ઇન્ટરનેટમાં જે માહિતી મળતી હોય છે તેમાંની મોટાભાગની માહિતી ઇન્ટર-લિન્ક્ડ હાઇપરટેક્સ્ટ ડોક્યુમેન્ટ્સથી બનેલ વર્લ્ડ વાઇડ વેબ (WWW) સ્વરૂપે છે. કોમ્પ્યુટર વપરાશકર્તા સામાન્ય રીતે વેબ બ્રાઉસરની મદદથી વિવિધ માહિતીની આપ-લે કરે છે. કોમ્પ્યુટર નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા અન્ય સોફ્ટવેરમાં ઇ-મેલ, ઓનલાઇન ચેટ, ફાઇલ ટ્રાન્સફર અને ફાઇલ શેરિંગ(વહેચણી) વિગેરે નો સમાવેશ થાય છે. 

ઇન્ટરનેટમાં અંદરો-અંદર જોડાયેલ કોમ્પ્યુટરો જેને કમ્પ્યુટર નેટવર્ક કહેવાય છે તેની મદદથી માહિતીની આપ-લે થાય છે. ઈન્ટરનેટ કમ્પ્યુટરોને એકબીજા સાથે જોડવા માટે ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ સ્યુટ(TCP/IP)ના ધોરણોની મદદ લે છે આ દ્વારા આજે તે વિશ્વમાં અબજો વપરાશકર્તાઓ ને ઈન્ટરનેટની સેવા પૂરી પાડે છે. ઈન્ટરનેટ દુનિયામાં રહેલા ખાનગી, જાહેર, શૈક્ષણિક, વ્યાપારી અને સરકારી નેટવર્કોને વૈશ્વિક રીતે સમાવે છે. 

મોટેભાગેના આપના પરંપરાગત સંચાર માધ્યમો જેવાકે, ટેલીફોન, સંગીત, ફિલ્મ અને ટેલીવીઝન વિ. ને આજે ઈન્ટરનેટના કારણે તેઓને નવો ઓપ મળ્યો છે તે માટે ઈન્ટરનેટની સેવા જેવીકે, વોઈસ ઓવર IP (VoIP) અને ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ ટેલીવિઝન (IPTV) નો સમાવેશ થાય છે. ઈન્ટરનેટે ઈન્સ્ટન્ટ મેસેન્જર, ઈન્ટરનેટ ફોરમ અને સોસીયલ નેટવર્કિંગ આપીને માનવ ક્રિયા-પ્રતિક્રિયાને નવું સ્વરૂપ આપ્યું છે. ઓનલાઈન શોપિંગથી આજે ખરીદી ૨૪ કલાક માટે ઉપલબ્ધ બની છે. ઓન-લાઈન બેન્કિંગથી પૈસાની લેવડ દેવડ સહેલી બની છે. 

ઈન્ટરનેટના ઉદભવ તરફ નજર દોડાવીએતો ૧૯૬૦મ યુ.એસ. સરકાર દ્વારા થયેલા સંશોધનો જેવાકે તેઓ એક મજબૂત, ઓછી ખામીવાળું અને વિતરણ થયેલ એક કમ્પ્યુટર નેટવર્ક બનાવાવા માગતા હતા.૧૯૮૦માં નેશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશન તરફથી નવા યુ.એસ. બેકબોનને ધિરાણ મળ્યું. સાથોસાથ વાણિજ્યક બેકબોન માટે ખાનગીધોરણે ધિરાણ મળવાનું ચાલુ થયું. આ નવી તકનીકને વિકસાવવામાં વિશ્વભરમાં મોટાપાયે ભાગીદારી થઇ અને મોટા મોટા નેટવર્કોનું વિલીનીકરણ થયું. ૧૯૯૦માં થયેલ તેના વેપારીકરણને લીધે આજે તે આધુનિક સમાજના એક અગત્યના ભાગ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. જુન ૨૦૧૨ ના આકડા પ્રમાણે ૨.૪ અબજ થી વધુ લોકો આજે ઈન્ટરનેટની વિવિધ સેવાનો ઉપયોગ કરે છે.

== પરિભાષા ==

''ઇન્ટરનેટ'' અને ''વલ્ડ વાઇડ વેબ'' જેવા શબ્દનો ઉપયોગ હવે સામાન્ય બોલચાલમાં થાય છે. જોકે, ઇન્ટરનેટ અને વર્લ્ડ વાઇડ વેબ(W W W) એકસમાન નથી. ઇન્ટરનેટ એ ગ્લોબલ ડેટા કોમ્યુનિકેશન્સ સિસ્ટમ છે. બે કે તેથી વધુ કોમ્પયુટરો વચ્ચે હાર્ડવેર અને સોફટવેરના યોગ્ય સમન્વયથી તેમની વચ્ચે જોડાણ થાય છે. બીજી તરફ વેબએ ઇન્ટરનેટથી સંપર્ક સાધતી સેવા છે. ઇન્ટરકનેક્ટટેડ ડોક્યુમેન્ટ્સ અને અન્ય સાધનો જેવાકે  હાયપરલિંક, યુઆરએલ (URL) સાથે તેનું જોડાણ હોય છે. &lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.w3.org/TR/html401/struct/links.html#h-12.1|title= Links |access-date=2008-08-13 |work=HTML 4.01 Specification |publisher=World Wide Web Consortium |date=HTML 4.01 Specification | quote = [T]he link (or hyperlink, or Web link) [is] the basic hypertext construct. A link is a connection from one Web resource to another. Although a simple concept, the link has been one of the primary forces driving the success of the Web. }}&lt;/ref&gt;

''ઇન્ટરનેટ'' શબ્દ અંગ્રેજીમાં કેપિટલ સાથે અને કેપિટલ વિના તેમજ ચોક્કસ નિયમ વિના લખી શકાય છે. (INTERNET કે internet)

== ઇતિહાસ ==

સોવિયત યુનિયને(યુએસએસઆર) સ્પુટનિક લોન્ચ કરતાં ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રે સરસાઇ મેળવવા ફેબ્રુઆરી, ૧૯૫૮માં અમેરિકાએ એડવાન્સ્ડ રિસર્ચ પ્રોજેક્ટ એજન્સી (એઆરપીએ)નું નિર્માણ કર્યું. &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.darpa.mil/body/arpa_darpa.html | title=ARPA/DARPA | access-date=2007-05-21 | publisher=Defense Advanced Research Projects Agency | archive-date=2007-04-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070407064829/http://www.darpa.mil/body/arpa_darpa.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.darpa.mil/body/overtheyears.html | title=DARPA Over the Years | access-date=2007-05-21 | publisher=Defense Advanced Research Projects Agency | archive-date=2007-04-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070407182222/http://www.darpa.mil/body/overtheyears.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સેમિ ઓટોમેટિક ગ્રાઉન્ડ એન્વાર્યમેન્ટ (એસએજીઇ) પ્રોગ્રામ ઉપર સંશોધન કરવા એઆરપીએ દ્વારા ઇન્ફોર્મેશન પ્રોસેસિંગ ટેક્નોલોજી ઓફિસ (આઇપીટીઓ)શરૂ કરાઇ, જેમાં પ્રથમ વાર દેશભરને રડાર સિસ્ટમ સાથે એક નેટવર્કમાં જોડવામાં આવ્યું. જે.સી.આર. લિકલિડેરની આઇપીટીઓના વડા તરીકે વરણી કરવામાં આવી હતી. 

ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજીમાં રસ પડ્યા બાદ લિકલિડરે ૧૯૫૦માં પોતાની સાયકો-એકોસ્ટિક લેબોરેટરીનું હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીમાંથી મસેચ્યુસેટ્સ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેક્નોલોજીમાં સ્થાનાંતર કર્યું. એમઆઇટીમાં તેમણે લિંકન લેબોરેટરીશરૂ કરવાની કમિટિમાં ભૂમિકા સંભાળવા ઉપરાંત એસએજીઇ પ્રોજેક્ટમાં પણ કામ કર્યું હતું. ૧૯૫૭માં તે બીબીએન ટેક્નોલોજીસના વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ બન્યા હતા, જેમાં તેમણે પ્રથમ પ્રોડક્શન પીડીપી-૧ કોમ્પ્યુટર ખરીદ્યું હતું અને ટાઇમ શેરિંગ માટે જાહેરમા પ્રથમ વાર જાહેરમાં ડેમોસ્ટ્રેશન રજૂ કર્યું હતું. 

આઇપીટીઓ ખાતે લિકલિડરે લોરેન્સ રોબર્ટ્સ સાથે મળી નેટવર્ક બનાવવાનું કામ શરૂ કર્યું. તેમની આ ટેક્નોલોજી પોલ બરાનના કામ પર આધારિત હતી. &lt;ref&gt;{{cite book | last = Baran | first = Paul | title = On Distributed Communications | date = 1964 | url = http://www.rand.org/pubs/research_memoranda/RM3767}}&lt;/ref&gt;જેમણે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એર ફોર્સનો વિસ્તૃત અભ્યાસ કર્યો હતો અને એવી પણ ભલામણ કરી હતી કે પેકેટ સ્વિચિંગની મદદથી સર્કિટ સ્વિચિંગ કરતા નેટવર્ક વધુ મજબૂત અને ટકાઉ બને છે. ભારે સંશોધન બાદ ૨૯ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૯ના મેલ્નો પાર્ક, કેલિફોર્નિયા ખાતે એઆરપીએનેટ (ARPANET)ની શરૂઆત થઇ હતી જે યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા, લોસ એન્જલસ અને એસઆરઆઇ (SRI) ઇન્ટરનેશનલ (હવે એસઆરઆઇ ઇન્ટરનેશનલ) સાથે આંતરિક રીતે જોડેલ હતું. એરપાનેટ (ARPANET) ને આજના ઈન્ટરનેટનું શરૂઆતી નેટવર્ક કહી શકાય.

[[ચિત્ર:My Opera Server.jpg|thumb| My Opera Community સર્વર રેકઉપરથી લઈને યુઝર ફાઈલ સ્ટોરેજ  &quot;બિગ્મા&quot;( ધ માસ્ટર MYSQL ડેટાબેઝ સર્વર અને અન્ય બે IBM સેન્ટરમાં બહુહેતુક મશીન હતા. ( એપેક HTTP સર્વર (અપાચે)  ફ્રન્ટ-એન્ડ અને બેક-એન્ડ માં MYSQL ડેટાબેઝ સર્વર, લોડ બેલેન્સર(load balancer) ફાઇલ સર્વર અને કેચ સર્વર]] 

પેકેટ સ્વિચિંગ એઆરપીએનેટમાં ચાલી શકે છે તેવા નિદર્શન બાદ જનરલ પોસ્ટ ઓફિસે (યુનાઇટેડ કિંગડમ), ટેલનેટ (Telenet), ડેટાપેક (DATAPAC) અને ટ્રાન્સપેકને એકત્ર કરી પ્રથમ ઇન્ટરનેશનલ પેકેટ-સ્વિચ્ડ નેટવર્ક સર્વિસની રચના કરી. ૧૯૭૮માં યુકેમાં તે ઇન્ટરનેશનલ પેકેટ સ્વિચ્ડ સર્વિસ તરીકે ઓળખાવા લાગ્યું હતું. X.25ના સંગ્રહ આધારિત નેટવર્કનો ફેલાવો યુરોપ, અમેરિકાથી લઇ ૧૯૮૧ સુધીમાં કેનેડા, હોંગકોંગ અને ઓસ્ટ્રેલિયા સુધી ફેલાવો વધ્યો હતો. ૧૯૭૬માં X.25 પેકેટ સ્વિચિંગ સ્ટાન્ડર્ડને CCITT (હવે આઇટીયુ-ટી (ITU-T)) ખાતે તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. 

TCP/IP પ્રોટોકલ X.25 કરતાં સ્વતંત્ર હતું. જે એઆરપીએનેટ, પેકેટ રેડીયો નેટ અને પેકેટ સેટેલાઇટ નેટના એકસમાન સમયગાળામાં DARPAનાપ્રયોગાત્મક કામ પર આધારિત હતું. વિન્ટન સેર્ફ અને રોબર્ટ કાન (Robert Kahn) ૧૯૭૩માં TCP પ્રોટોકોલનું સૌપ્રથમ વર્ણન તૈયાર કર્યું હતું. આ જ વિષય પર આધારિત પેપર મે ૧૯૭૪માં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. RFC 675 પ્રકાશનમાંથી ડિસેમ્બર ૧૯૭૪ના સિંગલ ગ્લોબલ TCP/IP નેટવર્કનું વર્ણન કરવા ‘ઇન્ટરનેટ’ શબ્દ લેવામાં આવ્યો હતો. TCPનું સંપૂર્ણ વર્ણન વિન્ટન કેર્ફ, યોગેન દલાલ અને કાર્લ સનશાઇન દ્વારા તે સમયની સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં કરવામાં આવ્યું હતું.  આગામી નવ વર્ષ દરમિયાન પ્રોટોકલ્સ પર મોટી સંખ્યાની ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ્સમાં વધુ ચીવટાઈથી કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું. 

[[ઇન્ટરનેટ પ્રોટોકલ સ્યૂટ|TCP/IP ]]  આધારિત પ્રથમ વાઇડ-એરિયા નેટવર્કનું સંચાલન ૧ જાન્યુઆરી, ૧૯૮૩ના રોજ કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં આરપાનેટનું (ARPANET) જૂના એનસીપી (NCP) એ પ્રોટોકોલમાં સ્થાનાંતર થયું હતું. ૧૯૮૫માં અમેરિકાના નેશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશન(National Science Foundation)(એનએસએફ) એ NSFNET યુનિવર્સિટીનાં નિર્માણનું આહ્વાન કર્યું જે તેના શોધક  ડેવિડ એલ. મિલ્સ (David L. Mills) દ્વારા ફઝબોલ રૂટર (Fuzzball router) કહેવાઇ.  ૫૬ કિલોબીટની આ લીંક આ કંપ્યુટરો દ્વારા દ્વિતીય નેટવર્ક કરોડરજ્જુ બની.એક વર્ષ બાદ, એનએસએફે વધુ સ્પિડ વાળી 1.5 મેગાબાઈટ/સેકન્ડ નેટવર્કને પ્રાયોજક કર્યું. ડેનિસ જેનિંગ્સ દ્વારા DARPA માટે TCP/IP પ્રોટોકોલ ઉપયોગ કરવાનો મહત્વનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો. 

નેટવર્કને આર્થિક લાભ માટે ખુલ્લી મુકવાની શરૂઆત ૧૯૮૮માં થઇ હતી.યુએસ ફેડરલ નેટવર્કિંગ કાઉન્સિલે NSFNETના ઇન્ટરકનેક્શનને મૂંજરી આપી હતી. જેનાથી ૧૯૮૯માં કોમર્શિયલ MCI મેઇલ સિસ્ટમની શરૂઆત થઇ હતી. અન્ય કોમર્શિયલ ઇલેકટ્રોનિક ઇ-મેલ સર્વિસનું જોડાણ પણ તુરંતમાં શરૂ થયું હતું, જેમાં ઓનટાઇમ, ટેલિમેલ અને કમ્પસર્વનો સમાવેશ થાય છે. આ જ વર્ષે યુયુનેટ (UUNET), PSINet અને સેર્ફનેચ એમ ત્રણ કોમર્શિયલ ઇન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઇડર (ISP) શરૂ કરાયા હતા. અગત્યતા ધરાવતા નેટવર્ક ઇન્ટરનેટનું આ પછી  યુસનેટ (Usenet) અને બિટનેટ(BITNET)માં જોડાણ થયું હતું. અન્ય કોમર્શિયલ અને શૈક્ષણિક નેટવર્ક્સ જેવા કે ટેલનેટ(Telenet), ટાઇમનેટ(Tymnet), કોમ્પ્યુસર્વ(Compuserve) અને જાનેટ(JANET)નું ઇન્ટરનેટનો વ્યાપ વધવાને કારણે અંદરોઅંદર જોડાણ થયું હતું. ટેલનેટ(Telenet) (હવે સ્પ્રિટનેટ) મોટું ખાનગી ભંડોળ ધરાવતું નેશનલ કોમ્પ્યુટર નેટવર્ક હતું જે અમેરિકના વિવિધ શહેરમાં ૧૯૭૦થી ફ્રી ડાયલ-અપ એક્સેસ આપતું હતું.૧૯૮૦માં આ નેટવર્ક TCP/IP પ્રોટોકોલની મદદથી એકબીજા સાથે સંકળાયેલું હતું જે ઘણું જ લોકપ્રિય થયું હતું. TCP/IPની આભાસી રીતે અસ્તિત્વ ધરાવતા કોમ્યુનિકેશન નેટવર્ક સાથે કામ કરવાની અને  તાકાતને કારણે તેનો ઝડપી વિકાસ શક્ય બન્યો, જો કે ઈન્ટરનેટનો ઝ઼ડપી વિકાસ સિસ્કો સિસ્ટમ્સ(Cisco Systems), પ્રોટેઓન અને જુનીપર (Juniper Networks)કંપનીના રાઉટરની ઉપલબ્ધતાને કારણે શક્ય બન્યો. તેમજ લોકલ એરિયા નેટવર્કિંગ  અને યુનિક્સ (UNIX) ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ પર TCP/IP ના અમલીકરણ માટે [[ઇથરનેટ]]ની  સુલભતાને કારણે આ બધુ શક્ય બન્યું.

=== વિકાસ ===
આમ છતાં, ઈન્ટરનેટને શક્ય બનાવતી પ્રાથમિક એપ્લિકેશન અને ગાઈડલાઈન બે દાયકા પહેલા અસ્તિત્વમાં આવી, જ્યારે લોકોના ધ્યાનમાં આ નેટવર્ક તો છેક ૧૯૯૦માં આવ્યું.  ૬ ઓગસ્ટ ૧૯૯૧ના રોજ પાર્ટિકલ સંશોધન માટેની યુરોપિયન સંગઠન CERN કંપનીએ નવો વર્લ્ડ વાઈડ વેબ(World Wide Web) પ્રોજેક્ટ લોકો સમક્ષ મુક્યો. મુળ અંગ્રેજ એવા વૈજ્ઞાનિક ટિમ બર્નર્સ-લી(Tim Berners-Lee) એ ૧૯૮૯માં વેબની શોધ કરી હતી. 

પહેલાના સમયે વેબ બ્રાઉઝર તરીકે ViolaWWW પ્રખ્યાત હતું તે  હાયપરકાર્ડ (HyperCard) પધ્ધતિ અને X વિન્ડો સિસ્ટમ(X Window System) ની મદદથી બનાવવામાં આવ્યું. આ બાદ મોસિયાક (વેબ બ્રાઉસર) (Mosaic (web browser)) વેબ બ્રાઉઝર પ્રચલિત બન્યું. ૧૯૯૩માં યુનિવર્સિટી ઓફ ઇલિનોઇસ એટ અર્બના-શેમ્પેન(University of Illinois at Urbana-Champaign) માં  નેશનલ સેન્ટર ફોર સુપર કોમ્પ્યુટિંગ એપ્લિકેશન્સ (National Center for Supercomputing Applications) દ્વારા મોસેઈકનું ૧.૦ આવૃત્તિ રીલીઝ કરવામાં આવ્યું. અને ૧૯૯૪ના અંતમાં ઈન્ટરનેટમાં લોકોનું ધ્યાન વધતું ગયું હતું. ૧૯૯૬ સુધી વિશ્વમાં ''ઈન્ટરનેટ''નો ઉપયોગ વધુ વ્યાપક બન્યો. વર્લ્ડ વાઈડ વેબનો ઉપયોગ ત્યારે એક અલંકાર તરીકે વપરાશ થતો હતો. 

દાયકાઓ દરમિયાન ઈન્ટરનેટ જુના પબ્લિક કમ્પ્યુટર નેટવર્કને પોતાનામાં સમાવેશ કરવામાં સફળ રહ્યું હતું. (જો  કે કેટલાક નેટવર્ક જેવા કે ફિડોનેટ(FidoNet) અલગ જ રહ્યા હતા) ૧૯૯૦માં એવો અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો કે ઈન્ટરનેટ ૧૦૦%ના દરે વિકાસ પામશે. જ્યારે ૧૯૯૬ અને ૧૯૯૭ના વર્ષો દરમિયાન તેનો વિકાસ વિસ્ફોટકની કક્ષાએ થયો હતો. &lt;ref&gt;{{cite paper | url=http://www.dtc.umn.edu/~odlyzko/doc/internet.size.pdf |format=PDF| title=The size and growth rate of the Internet | access-date=2007-05-21 | author=Coffman, K. G; [[Odlyzko]], A. M. | publisher=AT&amp;T Labs | date=1998-10-02}}&lt;/ref&gt; આ વિકાસનું એક કારણ એ પણ હતું કે ત્યારે કેન્દ્રમાં કોઈ વહીવટીમંડળ ન હતું જેથી નેટવર્ક વધુ ઝડપે વિક્સ્યુ તેમજ કોઈની માલિકી ન હોવાથી ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલનો લોકો વપરાશ કરવા લાગ્યા, જેથી એકબીજા પર નિર્ભર રહેવાનું પ્રમાણ વધ્યું જેથી કોઈ એક કંપની નેટવર્કનો વધુ પડતો કંટ્રોલ લઈ શકતી ન હતી. &lt;ref&gt;{{cite book | last = Comer | first = Douglas | title = The Internet book | url = https://archive.org/details/internetbookever00come_0 | publisher = Prentice Hall | pages = [https://archive.org/details/internetbookever00come_0/page/65 64] | isbn = 0132335530 | year = 2006}}&lt;/ref&gt;

વિવિધ આંકડાઓની સહાય લઈને AMDએ અંદાજ લગાવ્યો હતો કે જાન્યુઆરી ૨૦૦૯ સુધીમાં ઈન્ટરનેટ વપરાશકર્તાઓ ૧.૯ અબજની સંખ્યાએ પહોંચશે. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.50x15.com/en-us/internet_usage.aspx |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-10-21 |archive-date=2009-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090831063352/http://www.50x15.com/en-us/internet_usage.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થીઓનો ફાળો ===
૧૯૬૦, ૧૯૭૦, ૧૯૮૦ના ગાળામાં કોમ્યુનિકેશનના ફિલ્ડમાં નવા નવા સંશોધનો થયા જેને ઉત્તર અમેરિકાની વિવિધ યુનિવર્સિટીઓએ અપનાવી લીધા.  

આરંભકાળમાં યુનિવર્સિટી ઈન્ટરનેટ કમ્યુનિટીનો ઉદાહરણ ક્લેવલેન્ડ ફ્રિનેટ, બ્લેકબર્ગ ઈલેક્ટ્રોનિક વિલેજ (Blacksburg Electronic Village) અને NSTN ઈન નોવો સ્કોટીયા &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.littletechshoppe.com/ns1625/nshist47.html |title=નોવો સ્કોટિયાનો ઇતિહાસ |access-date=2009-10-21 |archive-date=2009-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090305133526/http://littletechshoppe.com/ns1625/nshist47.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; હતા. વિદ્યાર્થીઓએ મફત વાર્તાલાપ કરવાની આ તક ઝડપી લીધી અને તેઓ આને આઝાદીના શસ્ત્ર તરીકે જોવા લાગ્યા. અંગત કમ્પ્યુટર અને ઈન્ટરનેટે તેમને કોર્પોરેશન અને ગવર્મેન્ટથી મુક્ત કરાવ્યા 

૧૯૬૦માં ARPANETની રચનામાં ગ્રેજ્યુએટ વિદ્યાર્થીઓએ મોટાભાગ ભજવ્યો હતો.. નેટવર્ક વર્કિંગ ગ્રુપ કે જેણે ARPANETના પ્રોટોકોલ ડીઝાઈન કર્યા હતા તેમાં મોટાભાગના ગ્રેજ્યુએટ વિદ્યાર્થીઓ હતા.

== આજનું ઇન્ટરનેટ ==


=== ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ ===
મુખ્ય લેખ : [[TCP/IP_મોડેલ| TCP/IP સ્યુટ]] તથા [[ઈન્ટરનેટ_પ્રોટોકોલ | ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ]]
[[file:TCP_ઇન્કેપ્સુલેશન.jpg | thumb | right |300px | UDP થી લીંક પ્રોટોકોલ ફ્રેમ સુધીના એપ્લીકેશન ડેટાના ઇનકેપ્સ્યુલેશનનો નમુનો]]
{{IPસ્ટેક}}

ઈન્ટરનેટનું માળખું હાર્ડવેર અને સોફ્ટવેરના સ્તરો વચ્ચે વહેંચાયેલું છે જે વિવિધ ભાગો પર નિયંત્રણ કરે છે. જ્યારે  હાર્ડવેર કે સોફ્ટવેર સિસ્ટમને મદદ કરવા ઊપયોગી છે,  સોફ્ટવેર આર્કિટેક્ચરની ડિઝાઈન  અને સખત સ્ટાન્ડર્ડાઇઝેશન પ્રક્રીયાએ ઈન્ટરનેટની લાક્ષણિકતા છે. 

ઈન્ટરનેટની સોફ્ટવેર સિસ્ટમની આર્કિટેક્ચરલ ડીઝાઈન માટે ઈન્ટરનેટ એન્જિનિયરિંગ ટાસ્ક ફોર્સ (Internet Engineering Task Force) (IETF) જવાબદાર છે. &lt;ref&gt;{{cite web | title=IETF Homepage | website=IETF | date=2025-10-01 | url=https://www.ietf.org/ | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt; IETF એક વ્યવસ્થિત વર્ક ગ્રુપ બનાવે છે જે વ્યકિતઓ માટે ખુલ્લા હોય છે જે ઈન્ટરનેટના માળખાના વિવિધ ભાગો માટે રચાવામાં આવે છે. ચર્ચાનું પરિણામ અને નક્કી કરવામાં આવેલું પ્રમાણ IETFની વેબ સાઈટ પર ઉપલબ્ધ ના પેજ પર પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે.  

ઈન્ટરનેટને યોગ્ય બનાવે તે માટેના નેટવર્કિંગની જે મુખ્ય પદ્ધતિ છે તે RFC છે જે દ્વારા ઈન્ટરનેટના ધોરણો બને છે. આ ધોરણોને ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ સ્યુટ કહેવાય છે. પ્રોટોકોલની સ્તર આધારિત પદ્ધતિને આ એક આદર્શ માળખામાં ફેરવે છે જેથી (RFC 1122, RFC 1123) સેવાનું સંચાલન આનાથી સરળ થઈ જાય છે. સોફ્ટવેર એપ્લિકેશનના સૌથી ઉપરના ભાગે એપ્લિકેશન લેયરદા.ત. વેબ બ્રાઉઝર એપ્લિકેશન, અને તેની નીચે ટ્રાન્સપોર્ટ લેયર જે વિવિધ હોસ્ટને નેટવર્ક દ્વારા જોડે છે. (દા.ત. કલાયન્ટ સર્વર મોડેલ) અંદરના લેયરમાં બે પ્રકારના લેયર હોય છે. ઈન્ટરનેટ લેયર - જે કમ્પ્યુટરને એકબીજા નેટવર્ક સાથે જોડે છે જેથી ઈન્ટરનેટવર્કિંગ આ લેયર દ્વારા શક્ય બને છે. અને છેલ્લે નીચે સોફ્ટવેર લેયર હોય છે જે હોસ્ટ અને લોકલ લિંક વચ્ચે જોડાણ કરી આપે છે. જેને લિંક લેયર પણ કહે છે. દા.ત. લોકલ એરિયા નેટવર્ક  અથવા ડાયલ અપ કનેક્શન. આ મોડેલને નેટવર્કિંગના TCP/IP મોડલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. અન્ય મોડલ પણ વિકસ્યા છે જેમ કે ઓપન સિસ્ટમ ઈન્ટરકનેક્શન (Open Systems Interconnection - OSI) જેઓ અમલીકરણમાં અને વિગત આપવામાં એટલા કાર્યક્ષમ નથી. 

ઈન્ટરનેટના મોડલનો સૌથી મહત્વનો ભાગ છે ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ જે કમ્પ્યુટરને ઈન્ટરનેટ પર એડ્રેસિંગ સિસ્ટમ આપે છે જેથી નેટવર્કિંગના ઈન્ટરનેટવર્કિંગ દ્વારા ઈન્ટરનેટનું જોડાણ શક્ય બનાવે છે. IPV4 જે પહેલાની પેઢીઓ દ્વારા વાપરવામાં આવતું હતું , જેનો હાલમાં પણ વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. આની ડીઝાઈન ૪.૩ અબજ  (૧૦&lt;sup&gt; ૯&lt;/sup&gt; ) સુધીના ઈન્ટરનેટ હોસ્ટના એડ્રેસિંગ માટે કરવામાં આવી હતી.  જોકે ઈન્ટરનેટના વધારે પડતા વિકાસને કારણે IPv4 સિસ્ટમ ધીમી પડી ગઈ છે. આને પગલે નવું વર્ઝન IPv6 વિકસિત કરવામાં આવ્યું છે જે વધુ કાર્યક્ષમ છે અને ડેટા ટ્રાફિકને વધુ સારી રીતે રાઉટિંગ કરી શકે છે. IPv6 હાલમાં કર્મશિયલી રીતે વિશ્વમાં IPv6 અમલીકરણ (IPv6 deployment) કરવામાં આવ્યું છે.(પ્રયોગ ચાલી રહ્યો છે)

IPv6 ને IPv4 સાથે સરખાવી શકાય તેવું નથી. આ ઈન્ટરનેટનું સમાનંતર વર્ઝન છે જે IPv4 સોફ્ટવેર દ્વારા એક્સેસ કરી શકાતું નથી. આનો મતલબ એવો છે કે IPv6 ઈન્ટરનેટ સાથે કોમ્યુનિકેશન કરવા માંગતા દરેક નેટવર્કિંગ ડિવાઈસનું અપગ્રેડેશન કરવું જરૂરી છે. અત્યારની લેટેસ્ટ કોમ્યુટર ઓપરેટિંગ સિસ્ટમને બન્ને પ્રકારના ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ વર્ઝનમાં કામ કરવા માટે સક્ષમ બનાવાયા છે. નેટવર્ક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રકચરને કારણે હજૂ પણ આમાં વિકાસ સાધી શકાયો નથી.

=== રાઉટીંગ ===
[[File:Internet Connectivity Distribution &amp; Core.svg|400px|right|thumb|upright=2.5| ઈન્ટરનેટ પેકેટ રાઉટીંગ ઈન્ટરનેટ સેવા પૂરી પાડનાર(ISP)ના વિવિધ સ્તરો વચ્ચે પરિપૂર્ણ થાય છે.]]

ઈન્ટરનેટ સેવા પ્રદાતાઓ બીજા પ્રદાતાઓના ગ્રાહકો ને પોતાના ગ્રાહકો સાથે જોડવાનું કાર્ય કરે છે. (આમાં રાઉટીંગના છેલ્લા સ્તરીકરણને સમાવેશ થાય છે) આ રાઉંટીંગ સ્તરીકરણના સૌથી ઉપર ટેન કે Tier 1 નેટવર્ક તરીકે ઓળખાતા મોટી દૂરસંચાર કંપનીઓ કે જે સીધી તમામ અન્ય અવેતન પિયરીંગ કરારો મારફતે Tear ૧ નેટવર્કો પર ટ્રાફિકનું આદાન-પ્રદાન કરે છે. Tier ૨ નેટવર્કો અન્ય ISP ના ઈન્ટરનેટ સંક્રમણ (હેરફેર) ખરીદવા માટે ઓછામાં ઓછા વૈશ્વિક ઈન્ટરનેટ પર કેટલાક પક્ષો પહોંચે છે, જોકે તેઓ પણ અવેતન પિયરીંગમાં શામેલ હોઈ શકે છે (સરખા કદના સ્થાનિક ISPને માટે) ISP એક જ અપસ્ટ્રીમ પ્રદાતાનો ઉપયોગ કરી શકે અથવા મલ્ટીહોમિંગનો ઉપયોગ કરી દરેક લીંકની સમસ્યાથી બચી શકે છે. 

કમ્પ્યુટર અને રાઉટર IP પેકેટને સ્થાનિક મશીનોમાં મોકલવા માટે રાઉટીંગ ટેબલનો ઉપયોગ કરે છે. રાઉટીંગ ટેબલ નેટવર્ક ઈજનેર દ્વારા કે રાઉટરમાં રહેલા પ્રોટોકોલ કે DHCPની મદદથી આપોઆપ બને છે.

=== ઈન્ટરનેટ માળખું ===
ઈન્ટરનેટ અને તેના માળખાનું ઘણું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે. દાખલા તરીકે, ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ રાઉટિંગ સ્ટ્રકચર અને વર્લ્ડ વાઈડ વેબની હાઈપર ટેક્સ્ટ લિંક, સ્કેલ ફ્રી નેટવર્ક(scale-free network) તરીકે કૃતનિશ્ચિયી છે. 

કમર્શિયલ ઈન્ટરનેટ પ્રોવાઈડર જે રીતે ઈન્ટરનેટ એક્સચેન્જ પોઈન્ટ(Internet exchange point) દ્વારા જોડાઈ છે. હવે નેટવર્કના રિચર્સ ઈન્ટરકનેક્ટને મોટા સબનેટવર્ક તરફ ઢાળી રહ્યા છે.આને લગતી યાદી નીચે મુજબ છે. 

* GEANT 
* GLORIAD
* Internet2 નેટવર્ક (જે ને એબિલેન નેટવર્ક(Abilene Network) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. )
* JANET (યુકેનું રાષ્ટ્રીય સંશોધન અને શૈક્ષણિક નેટવર્ક (National research and education network)) 

નાના નેટવર્ક માટે તેને બનાવવામાં આવ્યું છે. શૈક્ષણિક કમ્પ્યુટર નેટવર્ક ઓર્ગેનાઈઝેશન માટેની યાદી જુઓ

કમ્પ્યુટર નેટવર્ક ડાયાગ્રામ (computer network diagram) માં ઈન્ટરનેટને ક્લાઉડ સિમ્બોલ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. તેની અંદર અને બહાર નેટવર્ક કોમ્યુનિકેશન પાસ થાય છે.

=== ICANN ===
[[ચિત્ર:Icannheadquarters.jpg|thumb|right|અમેરિકાના [[કેલિફોર્નિયા]]માં મરિના ડેલ રે માં આવેલું ICANNનું હેડક્વાર્ટર. ]]

ધ કમ્પ્યુટર કોર્પોરેશન ફોર એસાઈન્ડ નેમ એન્ડ નંબર, ઈન્ટરનેટના ડોમેઈન નેમ(Domain name), ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ એડ્રેસ (IP Address) અને પ્રોટોકોલ પોર્ટ અને પેરામિટર નંબર માટેની સુપ્રિમ સંસ્થા છે જે આ બાબતે કોર્ડિનેશન કરે છે. વૈશ્વિક રીતે નામ(દા.ત. જેમાં એક  ધારણ કરનાર સંભવિત નામ માટે અરજી કરી શકે છે.) ઈન્ટરનેટ યોગ્ય રીતે કામ કરે તે માટે જરૂરી છે. મરિના ડેલ રે, કેલિફોર્નિયા ખાતે આઈસીએએનએનનું વડું મથક આવેલું છે. પણ તેની દેખરેખ આંતરરાષ્ટ્રીય બોર્ડ ઓફ ડીરેક્ટર દ્વારા રાખવામાં આવે છે. આ ડીરેક્ટરો ઈન્ટરનેટ ટેક્નિકલથી લઈને બિઝનેસ એકેડીમી અને નોન કમર્શિયલ કમ્યુનિટીમાંથી પણ આવે છે. ડોમેઈન નેમ સિસ્ટમમાં ડીએનએસ રૂટ ઝોન઼ (DNS root zone) ફાઈલમાં બદલાવ માટે હજૂ પણ અમેરિકન સરકારનો મહત્વનો રોલ છે. ઈન્ટરનેટ વિવિધ નેટવર્કો સાથે જોડાઈને બનેલું હોવાથી ઈન્ટરનેટને કોઈ સંચાલકિય સત્તામંડળ નથી. આઈસીએએનએન એ નામ આપવા માટે અને તેની વિવિધ બાબતો માટેની વૈશ્વિક કોર્ડિનેટિંગ બોડી છે પરંતુ તેનું કાર્ય માત્ર ડોમેઈન નેમ ,આઈપી એડ્રેસ(IP address), પ્રોટોકોલ પોર્ટ અને પેરામિટર નંબર્સ આપવા પૂરતુ જ સિમીત રહ્યું છે. 

16 નવેમ્બર 2005ના રોજ ઈન્ફોર્મેશન સોસાયટી પર ઈન્ફોર્મેશન સોસાયટી અંગે વર્લ્ડ સમિટ ટુનિસ(Tunis) ખાતે યોજાઈ હતી. જેમાં ઈન્ટરનેટને લગતા મુદ્દાઓ માટે ઈન્ટરનેટ ગવર્નન્સ ફોરમ(Internet Governance Forum)ની સ્થાપના કરાઈ હતી.

=== ભાષા ===
ઈન્ટરનેટની પ્રચલિત ભાષા અંગ્રેજી છે. આનું કારણ એ હોઈ શકે છે કે ઈન્ટરનેટનો ઉદભવ અંગ્રેજી દેશોમાં થયો છે. તેમજ અંગ્રેજી ભાષાનો રોલ તેમાં મહત્વનો છે. આનું કારણ એ પણ હોઈ શકે છે કે અમેરિકામાં પહેલાના જે કમ્પ્યુટર હતા તેઓ અંગ્રેજી ભાષાના લેટીન વર્ણમાળા સિવાયના શબ્દોને હેન્ડલ કરી શકતા ન હતા.  

અંગ્રેજી ભાષા (કુલ મુલાકાતીના 29 %) બાદ વર્લ્ડ વાઈડ વેબ પર સૌથી વધુ વિનંતી કરાયેલી ભાષાઓમાં ચીની ભાષા (19 %), સ્પેનિશ ભાષા (9 %), જાપાનીઝ ભાષા (6 %), ફ્રેન્ચ ભાષા(5%) અને જર્મન ભાષા(4 %)નો સમાવેશ થાય છે. &lt;ref&gt;[http://www.internetworldstats.com/stats7.htm ઈન્ટરનેટ વર્લ્ડ સ્ટેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426122721/http://www.internetworldstats.com/stats7.htm |date=2012-04-26 }}. અપડેટ, 30 જુન 2008&lt;/ref&gt;

પ્રદેશવાર જોઈએ તો , વિશ્વના 40% ટકા ઈન્ટરનેટ વપરાશકર્તાઓ એશિયાના છે. 26%  યુરોપના, 17% ઉત્તર અમેરિકાના, 10% લેટીન અમેરિકા અને કેરેબિયનના, 4% આફ્રિકાના, 3% મધ્ય પુર્વના and 1%  ટકા ઓસ્ટ્રેલિયાના છે.&lt;ref name=inetstats&gt;[http://www.internetworldstats.com/stats.htm વર્લ્ડ ઈન્ટરનેટ યુઝ સ્ટેટેસ્ટીક ન્યુઝ એન્ડ પોપ્યુલેશન સ્ટેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200522094328/https://www.internetworldstats.com/stats.htm |date=2020-05-22 }}, અપડેટ જુન 30 2008&lt;/ref&gt;

હાલના વર્ષોમાં ઈન્ટરનેટ ટેક્નોલોજી પુરતા પ્રમાણમાં વિકસી છે અને તેમાં પણ યુનિકોડના ઉપયોગ બાબતે, યુનિકોડમાં વિશ્વની ઘણી ભાષાઓમાં વાતચીત અને વિકાસ માટેની સુવિધા છે.   જો કે, તેમાં કેટલીક તકલીફોનો ઉકેલ હજી શોધી શકાયો નથી જેમ કે ''મોજિબેક (mojibake) ''(વિદેશી ભાષાઓને ખોટી રીતે દર્શાવે છે જેને ''kryakozyabry'' તરીકે પણ ઓળખાવાય છે.)

=== ઈન્ટરનેટ અને ઓફિસ ===
ઈન્ટરનેટ દ્વારા સ્થળ અને કામ કરવાના કલાકોમાં ઘણી લવચીકતા(છુટછાટ) મળે છે અને તેમાં પણ જ્યારે તમારી પાસે ખુબ ઝડપી કનેક્શન અને વેબ એપ્લિકેશન હોય છે ત્યારે.હાલમ ઘણી ઓફિસો પોતાના કર્મચારીઓ ને ઘરેથી કામ કરવાની છૂટ આપતી થઇ છે. જેનાથી ઓફીસને પોતાના સ્ત્રતો (વીજળી, પાણી, ખાધા-ખોરાકી વિ.) પર આવતા ખર્ચ પર રાહત મળે છે અને કર્મચારી પોતાના ઘરેથી VPN કે Cloud Computing જેવી તકનીકોની મદદથી પોતાનું કાર્ય પોતાની રીતે પતાવી પોતાની ઓફીસને પરત કરે છે.

=== મોબાઈલ પર ઈન્ટરનેટ સર્ફિંગ કરવું ===
હવે ઈન્ટરનેટને વિવિધ સાધનો દ્વારા એક્સેસ કરી શકાય છે. મોબાઈલ ફોન , ડેટાકાર્ડ, હેન્ડહેલ્ડ, ગેમ કોન્સોલ(game console) અને સેલ્યુલર રાઉટર(cellular router) દ્વારા યુઝર્સ ગમે ત્યાંથી ઈન્ટરનેટને એક્સેસ કરી શકે છે. આ સાધનોમાં સેલ્યુલર નેટવર્કને મદદ કરતી ટેક્નોલોજી હોય છે. 

જો કે, તેમાં કેટલીક મર્યાદા છે જેમ કે નાનું સ્ક્રીન કે પછી અમુક ચોક્કસ જ સુવિધાઓ આ ખિસ્સામાં રહી શકે તેવી આ ડિવાઈસમાં હોય છે, ઈન્ટરનેટની મોટાભાગે બધા જ પ્રકારની સુવિધાઓ જેમા ઈમેલ અને વેબ બ્રાઉઝીંગની પણ સામેલ છે તે સુવિધા આ ડિવાઈસ દ્વારા મેળવી શકા છે.  જો કે સર્વિસ પ્રોવાઈડર તેમાંની કેટલીક સર્વિસને નિયંત્રિત પણ કરી શકે છે અને ડેટા એક્સેસ પર પૈસા પણ વસુલ કરે છે. જ્યારે ઘરે વપરાશમાં વધુ પૈસા લાગતા નથી.

== સામાન્ય વપરાશ ==
=== ઈ-મેલ ===

ઈન્ટરનેટનું આગવું સંશોધન ઈમેલ છે. ઈમેલ દ્વારા બે પક્ષો એક બીજાને ઈલેક્ટોનિક ટેક્સ્ટ મેસેજ મોકલી શકે છે જે દ્વારા તેઓ પત્રો અને મેમો પણ મોકલાવી શકે છે. આજની તારીખે પણ, ઈન્ટનેટ અને ઈન્ટરનેટ ઈ-મેલ સિસ્ટમનો ભેદ પારખવો જરૂરી છે. ઈન્ટરનેટ ઈમેલ મોકલનાર અને મેળવનારના કંટ્રોલ બહાર ઘણા બધા નેટવર્કમાંથી પસાર થાય છે. અને તેને ત્યાં સંગ્રહિત પણ કરવામાં આવે છે.  આ સમય દરમિયાન ઈ-મેલને વાંચી પણ શકાય છે અને ત્રીજા પક્ષ દ્વારા તેમાં છેડછાડ પણ શક્ય બને છે. ઈન્ટરનેટ મેલ સિસ્ટમ કે જ્યા કોર્પોરેટ કે સંસ્થાના નેટવર્ક પર માહિતી છોડી દેવામાં આવતી નથી ત્યા ઈમેલ વધુ સુરક્ષિત છે. જો કે ઘણા બધા સગંઠનોમાં  ઈન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી(આઈટી) અને અન્ય લોકો કે જેઓની નોકરી મોનિટરિંગ કરવાની અને ક્યારેક આ માહિતી એક્સેસ કરવાની છે તેઓ આ માહિતી વાંચી શકે છે. અત્યારે લોકો ઈમેલમાં  ચિત્ર અને ફાઈલ જોડીને મોકલી શકે છે. અત્યારના ઈ-મેલ સર્વર વિવિધ ઈ-મેલ એડ્રેસને ઈમેલ મોકલી શકવા માટે સક્ષમ હોય છે.

=== વર્લ્ડ વાઈડ વેબ ===

[[ચિત્ર:WorldWideWebAroundWikipedia.png|thumb|300px| WWW ની સચિત્ર રજૂઆત હાઈપરલિંક દર્શાવે છે. ]]

ઘણા લોકો ઈન્ટરનેટ અને વર્લ્ડ વાઈડ વેબ(અને ઘણી વખત માત્ર વેબ) તરીકે સંબોધે છે, પરંતુ આપણે ઉપર ચર્ચા કરી તેમ આ બન્ને એકબીજાના સમાનાર્થી નથી.

વર્લ્ડ વાઈડ વેબ એ એકબીજા સાથે સંકળાયેલા ડોક્યુમેન્ટ(દસ્તાવેજ), કમ્પ્યુટર ગ્રાફિક્સ(ઈમેજ) અને વિવિધ સાધનસામગ્રીનો સેટ છે જે હાઈપર લિંક અને યુઆરએલ(URLs) દ્વારા જોડાયેલા હોય છે. આ હાઈપર લિંક અને યુઆરએલ HTTP (હાઈપર ટેક્ષટ ટ્રાન્સફર પ્રોટોકોલ) દ્વારા વેબ સર્વર કે અન્ય મશીનમાં સંગ્રાહેલી માહિતી અને સાધનસામગ્રીને જોવાની પરવાનગી આપે છે. ઈન્ટરનેટ માટે કોમ્યુનિકેશન કરવા માટે માત્ર HTTPનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

બિઝનેસ લોજિક અને ડેટાની હેરફેર માટે વેબ સર્વિસ HTTPનો ઉપયોગ કરે છે જેથી સોફ્ટવેર સિસ્ટમ વ્યવસ્થિત રીતે સંપર્કમાં રહી શકે છે.

હાલમાં વેબસાઈટ પરથી માહિતી મેળવવા માટે જે સોફ્ટવેર પ્રોડક્ટનો ઉપયોગ થાય છે તેને યુઝર્સ એજન્ટ (user agent) કહેવાય છે. સામાન્ય વપરાશમાં, વેબ બ્રાઉઝર જેવા કે ઈન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર, ફાયરફોક્સ ગૂગલ_ક્રોમ અને એપલ સફારી વિ. દ્વારા વેબ પેજ એક્સેસ કરી શકાય છે જેથી યુઝર્સ એક થી બીજા વેબ પર હાઈપરલિંક દ્વારા જઈ શકે છે. વેબ દસ્તાવેજોમાં કમ્પ્યુટર ડેટા જેમાં ગ્રાફિક્સ, સાઉન્ડ, વાક્યો, વિડીયો, મલ્ટીમિડીયા અને અન્ય ઈન્ટરએક્ટીવ કન્ટેન્ટ જેમ કે વેબ ગેમ્સ, ઓફિસ એપ્લિકેશન તેમજ અન્ય સાઈન્ટિફિક ડેમોસ્ટ્રેશનનો, સમાવેશ થાય છે.

કિવર્ડ(ઈન્ટરનેટ સર્ચ) વડે Yahoo શોધ એન્જીન અને Google (શોધ એન્જિન) જેવા વેબ સર્ચ એન્જિન ઈન્ટરનેટ સંશોધન કરી શકે છે. કરોડો લોકો આ દ્વારા વિવિધ પ્રકારની માહીતી ઓનલાઈન મેળવે છે. પરંપરાગત પુસ્તકાલય અને એન્સાયક્લોપેડિયા(જ્ઞાનકોષ) ની સરખામણીમાં ઈન્ટરનેટ વિવિધ જગ્યાઓએ પડેલી માહિતી અને ડેટા મેળવી શકાય છે.

વિવિધ જગ્યાએ રહેલા શ્રોતાજન માટે સંસ્થાઓ અને વ્યકિતઓ વડે ઈન્ટરનેટના માધ્યમ દ્વારા ભિન્ન ભિન્ન પ્રકારના આઈડિયા અને માહિતી પ્રસિદ્ધ કરવી પહેલા કરતા વધુ સરળ બની ગયું છે. વેબ પેજ પર, બ્લોગ પર કે ખુબ જ નાની કિંમત બનાવાયેલી વેબસાઈટ પર પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવેલી માહિતી કોઈ પણ શોધી શકે છે. જો કે, હાલમાં પણ મોટી વ્યવસાયી વેબસાઈટને વધુ આકર્ષક, ભિન્ન અને અપ ટુ ડેટ રાખવા માટે ઘણા બધા પૈસાની જરૂર પડે છે.

ઓનલાઈન ડાયરી જે સમય સમયે અપડેટ કરી શકાય છે તે માટે ઘણા બધા લોકો અને કંપનીઓ વેબ બ્લોગનો મોટાપાયે વપરાશ કરે છે. કેટલાક વ્યવસાયીક સંસ્થાઓ તેમના કર્મચારીઓને સલાહ આપે છે કે પોતાના વિચારો, પોતાની વિશિષ્ટતા, અને માહિતી બ્લોગ દ્વારા અભિવ્યકત કરે, જેથી મુલાકાતી આ પ્રકારની માહિતીથી ખુશ થાય છે અને અંતે તે કોર્પોરેશન તરફ આકર્ષિત થાય છે. આનું એક ઉદાહરણ છે માઈક્રોસોફ્ટ, આ કંપનીના સોફ્ટવેર ડેવલપર પોતાના કાર્યમાં લોકોનું ધ્યાન ખેંચવા માટે અંગત બ્લોગ પર કાર્યક્રમને લગતી માહિતી પ્રસિદ્ધ કરે છે.

મોટા સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સ દ્વારા પબ્લિશ કરાયેલા અંગત વેબ પેજીસ ઘણા લોકપ્રિય નિવડ્યા છે અને તેમાં વધુને વધુ સોફિસ્ટિકેશન પણ આવી રહ્યું છે. વેબના આરંભકાળથી એન્જલફાયર અને જીઓસીટીઝ અસ્તિત્વમાં છે, આ ઉપરાંત તેના જેવા જ ફેસબુક અને માયસ્પેસ જે હાલમાં ઘણા લોકપ્રિય છે. આ ઓપરેશનો સામાન્ય વેબ પેજ હોસ્ટની જગ્યાએ સોશિઅલ નેટવર્ક સર્વિસ તરીકે ઓળખાવાય છે

લોકપ્રિય વેબ પેજીસ પર ઓનલાઈન એડવર્ટાઈઝીંગ આકર્ષક હોઈ શકે છે અને ઈ-કોમર્સ અને વેબ સાઈટ દ્વારા સેવાઓ અને વસ્તુઓનું વેચાણ સતત વધી રહ્યું છે.

હાલના દિવસોમાં વેબ સર્વસમાં સંગ્રહિત કરાયેલા વેબ પેજ HTML ટેક્ષ ફાઈલમાં બનાવવામાં આવે છે. તાજેતરમાં, વેબસાઈટ કન્ટેન્ટ મેનેજમેન્ટ(content management) અને વિકી સોફ્ટરવેરનો ઉપયોગ કરે છે જેમાં શરૂઆતમાં ઘણું ઓછું કન્ટેન્ટ હોય છે. આ સિસ્ટમના સહાયક કે જે સ્ટાફ કે કોઈ કલ્બના મેમ્બર કે પછી સંગઠનના સભ્ય અથવા સામાન્ય પ્રજામાંથી કોઈ પણ હોઈ શકે છે, તેઓ આ હેતુ માટે ડીઝાઈન કરવામાં આવેલા એડીટ પેજીસમાં આપવામાં આવેલા ડેટાબેઝનો ઉપયોગ કરે છે. જ્યારે સામાન્ય મુલાકાતી અંતિમ એચટીએમએલ ફોર્મને જ જુએ છે. ટાર્ગેટ વિઝિટર્સ માટે આ વસ્તુ ઉપલબ્ધ બને તે માટે ઘણી વખત એપ્રુવલ કે સિક્યુરિટી સિસ્ટમ બનાવાય છે અને ઘણી વખત નથી બનાવવામાં આવતી.

=== રીમોટ એક્સેસ ===

વિશ્વમાં ગમે તે ખુણામાં બેઠેલો યુઝર્સ ઈન્ટરનેટના માધ્યમ દ્વારા અન્ય કમ્પ્યુટર સાથે જોડાઈ શકે છે અને માહિતીનો સંગ્રહ કરી શકે છે. આવું કરવા ઈચ્છતો વ્યકિત તેની જરૂરિયાત મુજબ કમ્પ્યુટર સિક્યુરીટી(Computer security) ઓથેન્ટીકેશન અને એન્સ્ક્રીપ્શન ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરી પણ શકે છે અને નથી પણ કરતો. 

ઘરે બેઠા જ કામ કરી શકાય તેવો આ નવતર પ્રકારનો રસ્તો છે જે વિવિધ ઉદ્યોગોમાં એકબીજા સાથે મળીને અને માહીતીના આદાનપ્રદાન વડે કામ કરાય છે.  ઘરે બેઠેલો હિસાબનીશ(એકાઉન્ટન્ટ) બીજા દેશમાં સ્થિત કંપનીનું ઓડીટ ત્રીજા જ દેશમાં સ્થિત સર્વર વડે તપાસી શકે છે, વળી પાછું આ સર્વર કોઈ ચોથા જ દેશના આઈટી નિષ્ણાતો દ્વારા ચલાવવામાં આવતું હોય છે. તેમજ આ એકાઉન્ટ કોઈ ઘરે બેઠા કામ કરતા કોઈ બુકકિપર દ્વારા બનાવવામા આવ્યા હોય છે જેને વિશ્વભરમાંથી વિવિધ માહિતીઓ ઈમેલ દ્વારા મોકલવામાં આવે છે. આમાની ઘણા કાર્યો ઈન્ટરનેટનો વપરાશ વધ્યો તે પહેલા કરવામાં આવતા હતા, પરંતુ પ્રાઈવેટ લીઝ લાઈન નો ખર્ચ ઘણો આવતો હતો જેથી તે બધા જ લોકો માટે શક્ય ન હતી. 

રજા માટે કે પછી બિઝનેશ ટ્રીપમાં બહાર ગયેલી વ્યકિત તેના ડેસ્કટોપ કમ્પ્યુટરથી દુર હોય છે ત્યારે તે પોતાના ઓફિસના કમ્પ્યુટરને રીમોટ ડેસ્કટોપ પ્રોટોકોલ (Remote Desktop Protocol) વડે ઈન્ટનેટના વર્ચ્યુઅલ પ્રાઈવેટ નેટવર્ક(VPN) દ્વારા સુરક્ષિત રીતે ખોલી શકે છે. આના દ્વારા ઓફિસથી દુર વ્યકિત તેના કમ્પ્યુટરમાં રહેલી સામાન્ય ફાઈલો અને ડેટાને એકસેસ કરી શકે છે જેમા ઈમેલ અને અન્ય એપ્લિકેશનનો પણ સમાવેશ થઈ જાય છે. 

જો કે કેટલીક નેટવર્ક સિક્યુરીટી કંપનીઓ આને વર્ચ્યુઅલ પ્રાઈવેટ નાઈટમેર(દુઃખદ સ્વપ્ન) પણ ગણે છે. કારણ કે ઓફિસના સુરક્ષિત વિસ્તાર બહાર કર્મચારીના ઘરે પણ આ દ્વારા કમ્પ્યુટરનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.

=== સહયોગ ===
કેટલાક ઓછી કિંમતમાં ફળીભૂત થાય તેવા આઈડીયા દ્વારા, માહીતી અને સ્કિલનું આદાનપ્રદાન અને સહયોગ ઘણું જ સરળ બની ગયું છે. પોતાના આઈડિયા એકબીજા સાથે શેર કરવાની સાથે સાથે વાતચીત કરવા ઉપરાંત, ઈન્ટરનેટના વિશાળ વ્યાપને કારણે આવા ગ્રુપની રચના પણ સરળ રીતે થઈ શકે છે.  આના ઉદાહરણ છે ફ્રી સોફ્ટવેર ચળવળ(free software movement) જેણે લીનક્સ,મોઝીલા ફાયરફોક્સ,  અને ઓપનઓફિસ.ઓઆરજી(OpenOffice.org) જેવી એપ્લીકેશનો બનાવી છે. 

આઈઆરસી(IRC), ચેટ રૂમ, ચેનલ કે પછી ઈન્સ્ટન્ટ મેસેજિંગ સિસ્ટમ દ્વારા ઈન્ટરનેટ ચેટ(વાતચીત) કરી શકાય છે. આ દ્વારા દિવસ દરમિયાન જ્યારે તેઓ પોતાના ઘરમાં કામ કરતા હોય છે ત્યારે તેમના મિત્રો અને સહયોગી સાથે આસાનીથી  વાતચીત કરી શકે  છે. ઈમેલ કરતા પણ સરળતાથી અને ઝડપથી મેસેજનું આદાનપ્રદાન કરી શકાય છે. ટીમ મેમ્બર્સ વચ્ચે આ સિસ્ટમ દ્વારા એક વાઈટબોર્ડ અસ્તિત્વમાં આવે છે દ્વારા તેઓ વોઈસ અને વિડીયો દ્વારા કનેક્ટ રહી શકે છે. 

વર્ઝન કંટ્રોલ(Version control) સિસ્ટમ દ્વારા શેર્ડ ડોક્યુમેન્ટ પર કામ કરતી વિવિધ ટીમોને સાથે કામ કરવાનો મોકો આપે છે. જેમાં કેટલીક સુવિધાઓ એવી છે જેમ કે એક બીજાનું કામ ઓવર રાઈટ થઈ જતું નથી, તેમજ ડોક્યુમેન્ટ મોકલી દીધા છે ત્યાં સુધી રાહ જોવાની જરૂર પડતી નથી. 

બિઝનેશ અને પ્રોજેક્ટ ટીમ માહિતીની સાથે સાથે વિવિધ દસ્તાવેજો અને કેલેન્ડરને પણ શેર કરી શકે છે.  આ પ્રકારના સહકાર વિવિધ વૈજ્ઞાનિક રિસર્ચ , સોફ્ટવેર ડેવલોપમેન્ટ, કોન્ફરન્સ પ્લાનિંગ, રાજકીય પ્રવૃતિઓ અને ક્રિએટીવ રાઈટીંગ દરમિયાન થાય છે.

=== ફાઈલ શેરિંગ ===

કમ્પયુટર ફાઈલને ઈ-મેલ એટેચમેન્ટ તરીકે ગ્રાહકો, કોલેજોને, અને મિત્રોને ઈલેક્ટ્રોનિક મેલના માધ્યમ દ્વારા મોકલી શકાય છે. અન્ય લોકો આ એટેચ વસ્તુને સરળતાથી ડાઉનલોડ કરી શકે તે માટે તેને વેબસાઈટ અથવા [[ફાઇલ_ટ્રાન્સ્ફર_પ્રોટોકોલ|FTP]] સર્વર વડે અપલોડ કરવામાં આવે છે. આ વસ્તુને સાથીદારો યોગ્ય રીતે વાપરી શકે તે માટે શેર્ડ લોકેશન અથવા ફાઈલ સર્વરમાં મુકવામાં આવે છે. જ્યારે ડાઉનલોડની સંખ્યા વધારે હોય ત્યારે ઘણા યુઝર્સ મિરર સર્વર અથવા પીઅર-ટુ-પીઅર નેટવર્કનો ઉપયોગ કરે છે. 

આમાં કેટલાક કેસમાં, ફાઈલના એક્સેસ હક્કોને યુઝર્સ પ્રમાણભૂતતા દ્વારા કંટ્રોલ કરી શકે છે. આ ફાઈલને શેર કરવા માટે પૈસા માંગવા કે અન્ય કોઈ વિધીઓ પસાર કર્યા બાદ એનક્રિપ્શન દ્વારા જ આ ફાઈલ મેળવી શકાય છે. વપરાશકરતા હોય તેના દ્વારા આની કિંમત ચુકવવામાં આવે છે. દાખલા તરીકે ક્રેડીટ કાર્ડ ધારક જેની બધી જ વિગતો પાસ થઈ ચુકી છે તે આ ઈન્ટરનેટ દ્વારા આ ફાઈલો એકસેસ કરી શકે છે.ફાઈલની પ્રમાણભૂતતા અને મુળ ડીજિટલ હસ્તાક્ષર અથવા એમડી5(MD5) તેમજ અન્ય રીતો દ્વારા ચેક કરવામાં આવી શકે છે. 

ઈન્ટરનેટની આ સામાન્ય લાક્ષ્ણિકતાને કારણે, વિશ્વમાં, ઉત્પાદન, વેચાણ, અને વહેંચણીના ઢાંચાને કમ્પયુટર ફાઈલના ટ્રાન્સમિશન સુધી ઘટાડી દીધો છે. જેમાં બધા જ પ્રકારના પ્રિન્ટ પબ્લિકેશન, સોફ્ટવેર પ્રોડક્ટ, ન્યુઝ, મ્યુઝીક, વિડીયો, ફિલ્મ, પોર્નોગ્રાફી, ગ્રાફિક અને કળાના અન્ય વિષયોનો સમાવેશ થાય છે. આને કારણે હાલમાં અસ્તિત્વ ધરાવતા ઉદ્યોગો કે જેઓ આ પ્રોડક્ટનું ઉત્પાદન અને વેચાણ કરતા હતા તેઓની કાર્યરીતમાં અભૂતપૂર્વ પરિવર્તન આવી ગયું છે.

=== સ્ટ્રીમિંગ મીડિયા ===
ઘણા રેડિયો અને ટેલીવિઝન બ્રોડકાસ્ટર્સ હવે ઈન્ટરનેટ પર તેમના ઓડિયો અથવા વિડિયોની &quot;ફિડ્સ&quot; પુરી પાડી રહ્યા છે. દા.ત. બીબીસી ઈન્ટરનેટ આ ઉપરાંત તેઓ પ્રિવ્યુ, ક્લાસિક ક્લિપ અને કોઈ ખાસ ક્લિપને ફરીથી જોવાની કે સાંભળવાની સુવિધાઓ આપે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક બ્રોડકાસ્ટર્સ એવા પણ હોય છે જેઓ ખરેખરમાં કોઈ વસ્તુ પ્રસિદ્ધ કરવા માટે એર-લાયસન્સ ધરાવતા નથી. આનો મતલબ એમ કે ઈન્ટરનેટ સાથે જોડાયેલું સાધન, જેમ કે કમ્પ્યુટર કે બીજું કંઈ, જે દ્વારા તેઓ પહેલા માત્ર ટેલીવિઝન,રેડિયો કે અન્ય દ્વારા જ મેળવી શકતા હતા  તેવું મીડિયા તેઓ ઓનલાઈન મેળવી શકે છે.  ઈન્ટરનેટ પર ઉપલબ્ધ વસ્તુઓમાં તેની સંખ્યા  વધુ વિશાળ થઈ છે. અંહી પોર્નોગ્રાફીથી લઈને કોઈ ચોક્કસ વસ્તુ અને ટેકનિકલ વેબકાસ્ટ સુધીની વસ્તુઓ અંહી ઉપલબ્ધ બને છે. પોડકાસ્ટીંગ(Podcast)એક અલગ પ્રકારની વસ્તુ છે જેમાં સામાન્ય રીતે ઓડિયો મટીરીયલ ડાઉનલોડ કરવામાં આવેય છે અને તેને કમ્પ્યુટર કે પોર્ટેબલ મિડિયા પ્લેયરમાં ખસેડવામાં આવે છે જેથી ગમે ત્યારે તેને સાંભળી શકાય છે. અથવાસામાન્ય સાધનો દ્વારા, કોઈ પણ વ્યકિત  થોડી ઘણી સેન્સરશીપ કે લાયસન્સિંગ કંટ્રોલ દ્વારા ઓડિયો કે વિડિયો મટીરીયલને વૈશ્વિક ધોરણે બ્રોડકાસ્ટ કરી શકે છે. 

વેબકેમને ઈન્ટરનેટને વધુ કોમ્યુનિકેટીવ બનાવતી વસ્તુઓંમાં નીચી કિંમતે ઉપલબ્ધ ઉપકરણ છે. કેટલાક વેબકેમ ફુલ ફ્રેમ રેટ વિડીયો આપે છે જે દ્વારા સામાન્ય રીતે ચિત્ર નાનું દેખાય છે અથવા અપડેટ ધીમે ધીમે થાય છે. ઈન્ટરનેટ વપરાશકર્તાઓ તેમની આસપાસ ફરતા પ્રાણીઓ, પાણીમાં તરતી સ્ટિમર, કે પછી સ્થાનિક ટ્રાફિક અથવા તેમની જ કેટલીક જગ્યાઓનું મોનેટરિંગ જીવંત અને રિઅલ ટાઈમમાં કરી શકે છે. કેટલાક ઈન્ટરનેટ વપરાશકર્તાઓ પાસે વેબકેમ હોય છે પરંતુ બે બાજુનો જોઈએ તેવો સાઉન્ડ કેટલાક પાસે હોય છે અને કેટલાક પાસે નથી હોતો. આમ છંતા વિડીયો ચેટ રૂમ અને વિડીયો કોન્ફરન્સિંગ ઘણા લોકપ્રિય છે. 

૧૫ જાન્યુઆરી ૨૦૦૫ના રોજ યુટ્યુબ(YouTube)ની રચના કરવામાં આવી હતી.  જે હાલમાં ફ્રિ વિડીયો સ્ટ્રિમિંગ(અપલોડ અને જોવાની)ની સૌથી લોકપ્રિય સાઈટ છે જેના ઘણા યુઝર્સ છે. વિડીયોને સ્ટ્રિમ કરવા અને તેને જોવા માટે ફ્લેશ(Adobe Flash)બેઝ વેબ પ્લેયરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. અંહી યુઝર્સ સાઈન અપ કર્યા વગર (એટલેકે અહીં પોતાનું નામ રજીસ્ટર કરવુ પડતું નથી) વિડીયો જોઈ શકે છે. જો કે તેઓ સાઈન અપ કરે તો તેઓ અમર્યાદ પ્રમાણમાં વિડીયો અપલોડ કરી શકે છે અને પોતાની પ્રોફાઈલ બનાવી શકે છે. યુટ્યુબે કરેલા દાવા મુજબ તેઓના યુઝર્સ રોજે લાખોની સંખ્યામાં વિડીયો જોવે છે અને અપલોડ કરે છે. &lt;ref&gt;{{cite web 
|url=http://www.youtube.com/t/fact_sheet
|title=YouTube Fact Sheet
|publisher=YouTube, LLC 
|access-date=2009-01-20}}&lt;/ref&gt;

=== ઈન્ટરનેટ ટેલિફોની(VoIP) ===

વોઈસ ઓવર ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ(Internet Protocol) તરીકે ઓળખાતું VoIPને કારણે ઈન્ટરનેટ દ્વારા વાતચીત શક્ય બને છે. આ યોજનાની શરૂઆત ૧૯૯૦ના દાયકામાં થઈ જ્યારે વોકી-ટોકીજેવી વોઈસ એપ્લિકેશન કમ્પ્યુટર માટે વિચારવામાં આવી. તાજેતરના વર્ષોમાં VoIP સિસ્ટમ એક સામાન્ય ટેલિફોન હોય તેવી જ રીતે વપરાય છે અને તેના જેવી જ સુવિધાજનક છે. આનો ફાયદો એ છે કે,  ઈન્ટરનેટ દ્વારા વોઈસ ટ્રાફિકનું વહન કરવામાં આવતું હોવાથી VoIP મોટાભાગે મફત હોય છે અથવા પરંપરાગત ટેલિફોન કરતા તેની કિંમત ઓછી હોય છે. જ્યારે લાંબા અંતરના ફોન કેબલ મોડેમ કે ADSL દ્વારા કરવામાં આવે છે ત્યારે તે ઘણા જ લાભદાયી સાબિત થાય છે. 

VoIPએ લોકોને પરંપરાગત ટેલિફોનનો વિકલ્પ આપ્યો છે. આ સુવિધામાં હવે વધારો થઈ રહ્યો છે વિવિધ પ્રોવાઈડર્સ તેઓની કાર્યક્ષમતા સુધારી રહ્યા છે.  અને પરંપરાગત ટેલિફોન નંબર પર કે તેના પરથી કરવામાં આવેલા કોલ મેળવી શકાય છે. આ ઉપરાંત હવે VoIP નેટવર્ક એડેપ્ટર પણ ઉપલબ્ધ બન્યુ છે જેના દ્વારા કમ્પ્યુટરની પણ જરૂરિયાત રહેતી નથી. 

વિવિધ કોલોમાં ભિન્ન ભિન્ન પ્રકારની વોઈસ ક્વોલિટી હોય છે પરંતુ મોટાભાગે પરંપરાગત ટેલિફોન કરતા તેની ગુણવત્તા સમાંતર કે ઘણી વખત તેનાથી પણ ચડીયાતી હોય છે. 

VoIP માટે હજૂ પણ સમસ્યા હોય તો તે છે ઈમરજન્સી ટેલિફોન નંબર અને તેની વિશ્વાસપાત્રતા. હાલમાં, VoIP કટોકટીની સેવાઓ આપે છે પરંતુ તે વૈશ્વિક રીતે ઉપલબ્ધ નથી. પરંપરાગત ફોન લાઈન દ્વારા પાવર મેળવે છે જે વીજ પુરવઠો જતો રહે તો પણ ચાલુ રહે છે. પરંતુ VoIPના ઈન્ટરનેટ અને ફોન ઉપકરણ અખંડિત વિજ પુરવઠા વગર ચાલી શકે નહીં. 

VoIP ગેમિંગને લગતી એપ્લિકેશનને કારણે પણ લોકપ્રિય થઈ રહી છે કારણ કે VoIP દ્વારા ખેલાડીઓ એકબીજા સાથે વાતચીત કરી શકે છે. ગેમિંગ માટેના જાણીતા હોય તેવા  VoIP ગ્રાહકો વેન્ટ્રીલો  અને ટીમસ્પિક(Teamspeak) તેમજ અન્ય છે. પ્લેસ્ટેશન 3 અને એક્સબોક્સ 360 પણ VoIP ચેટની સુવિધા ઓફર કરે છે.

==ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ (Access)== 

ઈન્ટરનેટને એકસેસ કરવાની પદ્ધતિઓમાં ડાયલ-અપ ઈન્ટરનેટ એક્સેસ, લેન્ડલાઈન, બ્રોડબેન્ડ ઈન્ટરનેટ એક્સેસ કોએક્સિઅલ કેબલ દ્વારા, ફાઈબર ઓપ્ટીક અથવા કોપર વાયર દ્વારા, વાઈ-ફાઈ, સેટેલાઈટ ઈન્ટરનેટ અને ૩જી/4જી ટેકનોલોજી ધરાવતા મોબાઈલ ફોનનો સમાવેશ કરી શકાય છે. 

ઈન્ટરનેટ વાપરવા માટેના જાહેર સ્થળોમાં લાઈબ્રેરી, ઈન્ટરનેટ કાફેનો સમાવેશ થાય છે જ્યા ઈન્ટરનેટ કનેક્શન ધરાવતા કમ્પ્યુટર ઉપલબ્ધ હોય છે. ઘણા જાહેર સ્થળોએ ઈન્ટરનેટ એકસેસ પોઈન્ટ હોય છે જેમ કે એરપોર્ટ હોલ કે કોફીશોપમાં, કે જ્યા થોડા સમય માટે જ ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરવાનો હોય છે. આ માટે કેટલાક શબ્દોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે જેમ કે &quot;પબ્લિક ઈન્ટરનેટ કિઓસ્ક&quot;, &quot;પબ્લિક એક્સેસ ટર્મિનલ &quot;અને &quot;વેબ પેફોન(payphone).હવે કેટલીક હોટલો પણ ફી લઈને પબ્લિક ટર્મિનલ પ્રોવાઈડ કરે છે. 

આ ટર્મિનલ ટીકીટ બુકિંગ, બેંક ડીપોઝીટ કે ઓનલાઈન પેમેન્ટ માટે વપરાશ કરવામાં આવે છે. વાઈફાઈ દ્વારા કમ્પ્યુટર દ્વારા વાયરલેસ ઈન્ટરનેટ એકસેસ કરી શકાય છે. હોટસ્પોટ(વાઈફાઈ) જેવી કહેવાતી આ સુવિધા વાઈફાઈ કાફે પણ પૂરી પાડે છે. જયાં યુઝર્સે વાયરલેસ-ઈનેબલ ડિવાઈસ જેવી કે લેપટોપ, પર્સનલ ડીજિટલ આસિસ્ટન્ટ(PDA) લાવવાની હોય છે. આ સુવિધા ગ્રાહકો માટે મફત પણ હોઈ શકે છે અને તેની ફી પણ હોઈ શકે છે. વાઈફાઈ માટે કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારની જરૂરિયાત નથી રહેતી. સમગ્ર કેમ્પસ કે પાર્ક, અથવા સમગ્ર શહેરને પણ આ સુવિધા દ્વારા સાંકળી શકાય છે. પાયાના પ્રયત્નોને કારણે વાયરલેસ કમ્યુનિટી નેટવર્ક સુધી પહોંચી શકાયું છે. લંડન, વિયેના, ટોરન્ટો, સાન ફ્રાન્સિસ્કો, ફિલાડેલ્ફિયા, શિકાગો અને પીટ્સબર્ગ જેવા શહેરોના મોટાભાગને વાઈફાઈની વ્યવસાયિક સેવાઓ દ્વારા આવરી લેવામાં આવ્યો છે. જેથી બગીચામાં બેઠા બેઠા ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. &lt;ref&gt;[http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=10000082&amp;sid=aQ0ZfhMa4XGQ&amp;refer=canada ટોરન્ટો હાઈડ્રો ટોરન્ટો શહેરમાં વાયરલેસ નેટવર્ક સ્થાપશે]બ્લુમબર્ગ.કોમ19 માર્ચ 2006માંથી મેળવવામાં આવેલું&lt;/ref&gt;

વાઈફાઈની સુવિધા ઉપરાંત મોબાઈલ વાયરલેસ નેટવર્ક જેમ કે રીકોચેટ(ઈન્ટરનેટ સર્વિસ)(Ricochet) દ્વારા  સેલફોન નેટવર્ક  અને ફિક્સ વાયરલેસ સર્વિસનો ઉપયોગ કરી હાઈસ્પીડ ડેટા સર્વિસ પુરી પાડવાનો પ્રયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. 

હાઈટેક ફોન જેવા કે સ્માર્ટફોન હવે ફોન નેટવર્ક દ્વાર ઈન્ટરનેટ એક્સેસ કરી શકાય તેવી સુવિધા ધરાવતા હોય છે. આ હાઈટેક  ફોનમાં ઓપેરાનું વેબ બ્રાઉસર હોય છે જે અન્ય વિવિધ પ્રકારના ઈન્ટરનેટ સોફ્ટવેર દ્વારા પણ ચલાવી શકાય છે. હાલમાં ઈન્ટરનેટ એક્સેસ કરી શકાતા હોય તેવા ફોનની સંખ્યા કમ્પ્યુટર કરતા વધુ છે આમ છંતા પણ તેનો ઉપયોગ થતો નથી.ફોનમાં ઈન્ટરનેટના ઉપયોગ માટે ઈન્ટરનેટ એક્સેસ પ્રોવાઈડર અને પ્રોટોકોલ મેટ્રીક્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

== સામાજિક અસર ==
[[ચિત્ર:20070616 Chris Young visits Wrigley (4)-edit3.jpg|thumb|300px|ક્રિસ યંગને ઈન્ટરનેટ પર યોજાયેલા ઓલ સ્ટાર ફાઈનલ વોટ દ્વારા ૨૦૦૭ની મેજર લિગ બેસબોલ ઓલ સ્ટાર ગેમનો હિરો તરીકે ચૂંટી કાઢવામાં આવ્યો હતો.]]
 
ઈન્ટરનેટે સામાજિક વાતચીત, પ્રવૃતિ અને સંગઠન માટે એક નવું જ સ્વરૂપ શોધી કાઢ્યું છે. ઈન્ટરનેટના વપરાશને કારણે આ શક્ય બન્યું છે. 

સોશિઅલ નેટવર્ક સર્વિસ વેબસાઈટ જેવી કે [[ફેસબુક]] અને માયસ્પેસ સમાજિકરણમાં પરસ્પરના સહયોગ અને વાતચીત માટે નવું પરિબળ ઉમેર્યું છે.આ સાઈટનો યુઝર્સ તેના શોખ કે રસના વિષયો દર્શાવવા માટે અને એકબીજા સાથે સંપર્ક રાખવા માટે વિવિધ પ્રકારના અંગત પેજીસ ઉમેરી શકે છે. આ ઉપરાંત સાઈટમાં વિશાળ પ્રમાણમાં યુઝર્સ હોય છે. જો સાઈટ પરવાનગી આપે તો યુઝર્સ તેઓના સાચા નામ દર્શાવી શકે છે અને અન્ય ગ્રુપના વ્યકિતઓ કે યુઝર્સ સાથે વાતચીત કરી શકે છે. 

મીટઅપ.કોમ (meetup.com) જેવી સાઈટ રૂબરૂ બેઠક કરી શકે તેવા જુથના સમુહ હોય છે, પણ તેમાં પણ કેટલાક જુથો મીટઅપ વેબસાઈટમાં તેમના જુથની સાઈટ બનાવે છે અથવા અન્ય વેબસાઈટ પર વાતચીત કરે છે. 

=== રાજકીય સંગઠન અને સેન્સરશીપ ===

લોકશાહી સમાજમાં ઈન્ટરનેટે એક રાજકીય સાધન તરીકે પણ સુસંગતતા પ્રાપ્ત કરી છે. યુનાઈટેડ સ્ટેટના ૨૦૦૪ની પ્રમુખપદની ચૂંટણીમાં હોવાર્ડ ડેન(Howard Dean) ઈન્ટરનેટ પર દાન મેળવવાની આવડતને કારણે પ્રખ્યાત થયા હતા. ઘણા રાજકીય જુથો ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ સંગઠનની નવી પદ્ધતિ માટે કરે છે. જે માટે ઈન્ટરનેટ એક્ટીવિઝમ નો સહારો લે છે. 

ઈરાન, દક્ષિણ કોરિયા, મ્યાનમાર, ચીન અને યુ.એ.ઈ.ની સરકારો તેમની પ્રજા દ્વારા ઈન્ટરનેટ વડે રાજકીય અને ધાર્મિક વિષયો વાંચી શકે તેના પર કેટલાક નિયંત્રણો લગાવ્યા છે. આ બધુ વિશેષ પ્રકારના સોફ્ટરવેરની મદદથી કરવામાં આવે છે જે ડોમેઈન અને તેના વિષયને ફિલ્ટર કરે છે અને તેની માહીતી સરળતાથી મેળવી શકાતી નથી. 

નોર્વે, ડેનમાર્ક, ફિનલેન્ડ &lt;ref name=&quot;The Register&quot;&gt;{{cite web | title=Finland censors anti-censorship site | work=[[The Register]] | url=http://www.theregister.co.uk/2008/02/18/finnish_policy_censor_activist/ | date=2008-02-18 | access-date=2008-02-19}}&lt;/ref&gt;, અને સ્વીડનમાં મોટા ઈન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સે સ્વૈચ્છિક (વેબસાઈટ બ્લોક કરવાનો કાયદા સરકારે ઘડવો ન પડે તે માટે)રીતે પોલીસ દ્વારા આદેશ કરાયેલી કેટલીક વેબસાઈટોને બ્લોક કરી છે. માનવામાં આવે છે કે આ બધી વેબસાઈટ ચાઈલ્ડ પોર્નોગ્રાફીને લગતી હશે. આ સાઈટના કન્ટેન્ટને ગુપ્ત રાખવામાં આવ્યું છે.

ઘણા દેશો જેમાં અમેરિકાનો પણ સમાવેશ થઈ જાય છે તેઓએ ચાઈલ્ડ પોર્નોગ્રાફી(child pornography)ને લગતી વસ્તુઓ રાખવા તેની વહેંચણી કરવા સામે કાયદો બનાવીને આ પ્રવૃતિને ગેરકાયદે ઘોષિત કરી છે પરંતુ તેઓ ફિલ્ટરીંગ સોફ્ટવેરનો હજૂ ઉપયોગ કરતા નથી. 

વેબસાઈટ પર ઘણા મફત અને કમર્શિયલી સોફ્ટવેર ઉપલબ્ધ છે જે દ્વારા યુઝર્સ નેટવર્કમાં કે તેના અંગત કમ્પ્યુટરમાં કેટલીક વાંધાજનક વેબસાઈટને બ્લોક કરી શકે છે. જેમ કે પોર્નોગ્રાફી કે હિંસાને લગતી વેબસાઈટોને બાળકો દ્વારા જોવા પર નિયંત્રણ લગાવી શકાય. જુઓ કન્ટેન્ટ-કંટ્રોલ સોફ્ટવેર(Content-control software)

=== આરામના સમયની પ્રવૃતિ ===
નવરાશના સમયની પ્રવૃતિ માટે ઈન્ટરનેટ પર ઘણા બધા વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે. જેમાં કેટલાક સામાજિક પ્રયોગો પણ છે. જેમ કે MUD અને MOO જે યુનિવર્સિટીના સર્વસ દ્વારા સંચાલિત છે તો હાસ્યને લગતા યુઝરનેટ ગ્રુપ પણ ખાસા લોકપ્રિય છે.  આજે, ઘણા ઈન્ટરનેટના મંચ(ફોરમ)માં રમતો અને રમુજી વિડીયો, ફ્લેશ એનિમેશન મુવીને લગતા નાના કાર્ટુન ઘણા લોકપ્રિય છે. પોતાની યોજનાઓની જાણ કરતા અને મિત્રો સાથે વાતચીત કરવા માટે અત્યારે લોકોએ છ મિલિયન જેટલા બ્લોગ અને મેસેજ બોર્ડ બનાવ્યા છે. 

ઈન્ટરનેટનો પોર્નોગ્રાફિ અને જુગાર ઉદ્યોગો સંપુર્ણ ફાયદો ઉઠાવે છે. અને અન્ય વેબસાઈટોને પણ આ ઉદ્યોગો તરફથી ઘણી એડવર્ટાઈઝિંગ મળી જાય છે. જો કે, ઘણી સરકારોએ આ બન્ને ઉદ્યોગો પર ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરવા સામે  નિયંત્રણ લાદવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. પરંતુ વિશ્વમાં તેની લોકપ્રિયતાને કારણે સરકારો પોતાના આ પ્રયાસમાં નિષ્ફળ ગઈ છે. 

ઈન્ટરનેટ પર ટાઈમપસાર કરવાનો એક મહત્વનો વિસ્તાર છે મલ્ટીપ્લેયર ગેમિંગ. આ દ્વારા કમ્યુનિટીનુ નિર્માણ કરાયા છે અને જે દ્વારા વિવિધ વયજુથ ધરાવતા અને વિવિધ દેશોમાં રહેતા લોકો ભેગા થાય છે અને મલ્ટીપ્લેયર ગેમનો મજા ઉઠાવે છે. આની રેન્જ MMORPG થી ફર્સ્ટ-પર્સન શુટર સુધી, કમ્પયુટર આધારીત ગેમ થી ઓનલાઈન ગેમ્બલિંગ સુધી હોય છે. આ દ્વારા ઘણા લોકો પોતાનો નિરાંતના સમયની મજા ઈન્ટરનેટ પર ઉઠાવે છે અને લોકો સાથે વાતચીત કરે છે. 

૧૯૭૦ની આસપાસથી ઓનલાઈન ગેમિંગ શરૂ થયું છે, હાલમાં ઓનલાઈન ગેમિંગ વિવિધ સેવાઓ પણ આપે છે જેમ કે ગેમસ્પાય(GameSpy Arcade) અને  MPlayer.com. પરંતુ, આ માટે સભ્યપદ મેળવવું જરૂરી છે. સભ્યપદ ન ધરાવતા લોકોને કેટલીક જ ગેમ રમવા દેવામાં આવે છે. 

ઘણા લોકો ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ સંગીત, ફિલ્મ અને અન્ય કામો ડાઉનલોડ કરે છે અને મજા કરે છે. ઉપર કહ્યા મુજબ આ બધી સર્વિસ પૈસાવાળી અને પૈસા વગરની હોય છે. જેના માટે સર્વર અને વિવિધ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તેમાની કેટલીક કંપનીઓ તેના સાચા કલાકારના હક અંગે સભાન હોયછે અને કોપીરાઈટ એક્ટને અનુસરે છે. 

ઘણા લોકો ન્યુઝ , હવામાન, સ્પોર્ટસ સમાચાર મેળવવા માટે ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરે છે. આ ઉપરાંત રજા ગાળવા માટે હોટલ બુંકીંગ અને અન્ય ઘણી બધી વસ્તુઓ માટે લોકો ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરતા થયા છે.  

વિશ્વભરમાં રહેતા પોતાના મિત્રો સાથે જોડાઈ રહેવા માટે લોકો ઓનલાઈન ચેટ, ઈન્સ્ટન્ટ મેસેજીંગ અને ઈમેલનો ઉપયોગ કરે છે. કેટલાક સમય પહેલા તેઓ pen pal નો ઉપયોગ કરતા હતા તેમ.સોશિયલ નેટવર્કિંગ વેબસાઈટ જેવી કે માય સ્પેસ(MySpace) [[ફેસબુક]] અને તેના જેવી અન્ય ઘણી વેબસાઈટો લોકોને એકબીજા સાથે જોડી રાખે છે. 

વેબ ડેસ્કટોપ કે ઈન્ટરનેટ ડેસ્કટોપ નો ઉપયોગ કરતા હોય તેવા લોકોની સંખ્યા વધી રહી છે. આ દ્વારા વપરાશકર્તા ઈન્ટરનેટ દ્વાર ફાઈલ, ફોલ્ડર અને સેટિંગ એકસેસ કરી શકે છે. 

સાયબરસ્લેકિંગ(Cyberslacking) કોર્પોરેટ માટે ગંભીર ખતરો બની રહ્યું છે. ,પેનીસુલા બિઝનેશ સર્વિસ દ્વારા કરાયેલા સર્વે મુજબ  ઈંગ્લેન્ડમાં કર્મચારીઓ સરેરાશ રીતે કામ દરમિયાન 57 મિનિટ જેટલો સમય વેબસર્ફિંગ કરવા માટે ગાળે છે.  &lt;ref&gt;[http://news.scotsman.com/topics.cfm?tid=914&amp;id=1001802003 સ્કોટમેન.કોમ ન્યુઝ-શહેરની નાની ફર્મ સામે નેટનો દુરઉપયોગ]&lt;/ref&gt;

== કોમ્પલેક્ષ આર્કિટેકચર / અસામાન્ય બંધારણો ==
કેટલાક કમ્પ્યૂટર વૈજ્ઞાનિકો ઈન્ટરનેટને &quot;એન્જિનિયરિંગથી ભરપૂર, વધુ ગુંચવડાભર્રી રચના &quot;હોવાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ ગણી રહ્યા છે. &lt;ref&gt;વોલ્ટર વિલિંગર, રમેશ ગોવિંદન, સુગિહ જામીન, વેર્ન પોક્સોન, અને સ્કોટ શેખર(2002).[http://www.pnas.org/cgi/content/full/99/suppl_1/2573 સ્કેલિંગ ફિનોમિના ઈન ધ ઈન્ટરનેટ ]''નેશનલ એકેડેમી ઓફ સાયન્સ, 99ની પ્રક્રિયા ''સપ્લિમેન્ટરી1, 2573–2580.&lt;/ref&gt; ઈન્ટરનેટ ભિન્ન ભિન્ન લક્ષણો ધરાવે છે. દાખલા તરીકે, માહિતી ના પ્રવાહ પ્રમાણે જોડાણના ભૌતિક ગુણધર્મો ઘણા ભિન્ન હોય છે. ઈન્ટરનેટેએ તેના મોટા સ્તરના સંગઠનને કારણે ઈમર્જન્ટ  ફિનામિનન(સ્વતંત્ર થવું) દાખલા તરીકે, ડેટા ટ્રાન્સફર રેટ જ તેની લાક્ષ્ણિકતા બતાવી આપે છે કે ઈન્ટરનેટ કેટલું ઉભરતું માધ્યમ છે. આ ઉપરાંત તેની જટીલતાને વધારતી વાત એ છે કે એક જ ઈન્ટરનેટ જોડાણ દ્વારા વિવિધ કમ્પ્યુટરને જોડી શકાય છે જેથી અલગ અલગ પેટા નેટવર્ક ઉભી થવાની સંભાવના થાય છે.જેથી સિદ્ધાંતીક રીતે તે અમર્યાદીત બને છે.(IPv4 પ્રોટોકોલને પ્રોગ્રામેટિક લિમિટેશનને ડીસગ્રેડીંગ કરતા) આ માળખાના સિંદ્ધાંતો આપણેને ૧૯૬૦ના દાયકામાં લઈ જાય છે જે આપણી હાલની જરૂરીયાતો માટે ઉપાય બની શકે નહીં. જેથી, હાલમાં તેનું વૈકલ્પિક માળખું બને તેનું સંશોધન ચાલી રહ્યું છે. &lt;ref&gt;[http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2003667811_btrebuildnet16.html ઈન્ટરનેટનું નવનિર્માણ?&quot;કેટલાકની દલિલ છે આ ટાઈમ છે&quot;]ધ સિએટલ ટાઈમ્સ, એપ્રિલ 16, 2007.&lt;/ref&gt;

ડિસ્કવર મેગેઝીનના જુન ૨૦૦૭ના લેખ મુજબ, દિવસ દરમિયાન ઈન્ટરનેટ દ્વારા ફરતા થતા ઈલેટ્રોન્સનું વજન ઓંસના ૦.૨ દસલાખમાં ભાગ જેટલું થાય છે. &lt;ref&gt;[http://discovermagazine.com/2007/jun/how-much-does-the-internet-weigh/?searchterm=weight%20internet ઈન્ટરનેટનું વજન કેટલું ?]ડિસ્કવર(મેગેઝીન), જુન 2007.&lt;/ref&gt; ઘણાનો અંદાજ છે કે આ ૨ ઓંસ (૫૦ ગ્રામ)નજીક છે.&lt;ref name=&quot;&quot;&gt;{{cite web|url= http://adamant.typepad.com/seitz/2007/06/the_sincerest_f.html|title= ''Weighing The Web''|access-date= 2008-05-26|date= 2007-06-01|archive-date= 2008-05-11|archive-url= https://web.archive.org/web/20080511214641/http://adamant.typepad.com/seitz/2007/06/the_sincerest_f.html|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

== માર્કેટિંગ ==
કંપનીઓ માટે હાલમાં ઈન્ટરનેટ એક મોટું માર્કેટ બની ગયું છે, હાલમાં ઘણી મોટી કંપનીઓ ઈન્ટરનેટ દ્વારા નીચા દરે થતા  ઍડ્વર્ટાઇઝિંગ અને વેપારનો ઉપયોગ કરીને વિકાસ પામી રહી છે.  જેને આપણે ઈ કોમર્સ (e-commerce) તરીકે ઓળખીયે છે. સાથે સાથે વધુ લોકો પાસે ઝડપી માહિતી પણ પહોંચાડવાનો આ એક રસ્તો પણ છે. છે. આ ઉપરાંત ખરીદીમાં પણ ઈન્ટરનેટે બદલાવ લાવી દીધો છે. દાખલા તરીકે કોઈ વ્યકિત ઓનલાઈન કોમ્પેક્ટ ડીસ્ક(CD)નો ઓર્ડર કરી શકે છે અને થોડાક જ દિવસમાં તે ટપાલ કે કુરિયર દ્વારા તે મેળવી શકે છે. અથવા કેટલાક કેસમાં તો તે સીધી ડાઉનલોડ પણ કરી શકે છે. આ ઉપરાંત ઈન્ટરનેટે વ્યકિતગત માર્કેટિંગમાં પણ મોટું પ્રદાન કર્યું છે. આ દ્વારા કંપનીઓ કોઈ વિશેષ વ્યકિતઓ કે વિશેષ જુથ સુધી પોતાની પ્રોડક્ટને અન્ય વિજ્ઞાપનના માધ્યમ વિના પહોંચાડી શકે છે. 

પર્સનલાઈઝ માર્કેટિંગના ઉદાહરણો જોઈએ તો ઓનલાઈન કમ્યુનિટી જેવી કે માયસ્પેસ, ફ્રેન્ડસ્ટર(Friendster), [[ઓરકુટ]], [[ફેસબુક]] અને આના જેવી અન્ય વેબસાઈટો પર લોકો પોતાની વસ્તુઓનું માર્કેટિંગ કરે છે અને નવા મિત્રો બનાવે છે. જેમાંના ઘણા યુઝર્સ યુવાનો હોય છે જેમની ઉંમર ૧૩ થી ૨૫ વર્ષ સુધી હોઈ શકે છે. તેમજ, જ્યારે તેઓ પોતાની જાહેરાત કરે છે ત્યારે તેઓ પોતાના શોખ, રસ જેવી બાબતોની પણ જાહેરાત કરે છે.  ઓનલાઈન માર્કેટિંગ કંપનીઓ આ માહિતીનો ઉપયોગ કરે છે અને અને જેઓ ઓનલાઈન ખરીદી કરતા હોય છે તેમની સામે પોતાની પ્રોડક્ટનું માર્કેટિંગ કરે છે.

== વધુ જૂઓ ==
* [[વૈશ્વિક ઈન્ટરનેટ વપરાશ]] ([[:en:Global Internet usage|Global Internet usage]])
* [[સૈન્ય દ્વારા સંશોધિત કરાયેલી વસ્તુઓ જે હવે લોકો માટે વપરાય છે તેની યાદી]] ([[:en:List of inventions by the military that are now in mass use|List of inventions by the military that are now in mass use]])
{{sisterlinks|Internet}}
{{Main|List of basic Internet topics|List of Internet topics}}

=== મોટા મુદ્દા ===
* [[ઈન્ટરનેટની તવારીખ]] ([[:en:Demographics of the Internet|Demographics of the Internet]]), [[ઈન્ટરનેટ યુઝર્સ]] ([[:en:Internet users|Internet users]])
* [[ડીજિટલ હક્કો|ડિજિટલ હક્કો]] ([[:en:Digital rights|Digital rights]])
* [[ઈન્ટરનેટનો ઇતિહાસ]] ([[:en:History of the Internet|History of the Internet]])
* [[ઈન્ટરનેટ લોકશાહી]] ([[:en:Internet democracy|Internet democracy]])
* [[નેટવર્ક તટસ્થતા]] ([[:en:Network Neutrality|Network Neutrality]])
* [[માહિતીની સ્વતંત્રતા]] ([[:en:Freedom of information|Freedom of information]])
* [[નેશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશન નેટવર્ક]] ([[:en:National Science Foundation Network|National Science Foundation Network]])(NSFNET)
* [[{0}ઈન્ટરનેટ પર પ્રાઈવસી{/0}|ઈન્ટરનેટ પર પ્રાઈવસી]] ([[:en:Internet privacy|Privacy on the Internet]])
* [[ઈન્ટરનેટ ફિનામિનન|ઈન્ટરનેટ  ફિનામિનન]] ([[:en:Internet phenomenon|Internet phenomenon]])
* [[ઈન્ટરનેટ પક્ષપાત]] ([[:en:Internet bias|Internet bias]])
* [[કેબલ ઈન્ટરનેટ પ્રોવાઈડર્સની યાદી]] ([[:en:List of cable Internet providers|List of cable Internet providers]])

=== કાર્યો ===
* [[ઈ-મેલ]] ([[:en:E-mail|E-mail]])
* [[ફાઈલ શેરિંગ]] ([[:en:File-sharing|File-sharing]])
* [[ત્વરીત મેસેજીંગ]] ([[:en:Instant messaging|Instant messaging]])
* [[ઈન્ટરનેટ ફેક્સ]] ([[:en:Internet fax|Internet fax]])
* [[વર્લ્ડ વાઈડ વેબ]] ([[:en:World Wide Web|World Wide Web]])
* [[વોઈસ ઓવર આઈપી]] ([[:en:Voice over IP|Voice over IP]])
* [[મોબાઈલ વીઓઆઈપી]] ([[:en:Mobile VoIP|Mobile VoIP]])

=== અન્ડરલેઈંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્કચર ===
* [[ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ]] ([[:en:Internet Protocol|Internet Protocol]])(IP)
* [[ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ સ્યુટ]] ([[:en:Internet Protocol Suite|Internet Protocol Suite]])(TCP/IP)
* [[ઈન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઈડર]] ([[:en:Internet service provider|Internet service provider]])(ISP)

=== નિયમનકારી મંડળો ===
* [[ઈન્ટરનેટ એસાઈન્ડ નંબર ઓથોરીટી]] ([[:en:Internet Assigned Numbers Authority|Internet Assigned Numbers Authority]])(IANA)
* [[ઈન્ટરનેટ કોર્પોરેશન ફોર એસાઈન્ડ નેમ્સ એન્ડ નંબર્સ]] ([[:en:Internet Corporation for Assigned Names and Numbers|Internet Corporation for Assigned Names and Numbers]]) ([[આઈસીએએનએન|ICANN]] ([[:en:ICANN|ICANN]]))
* [[લેટિન અમેરિકન એન્ડ કેરીબિયન ઈન્ટરનેટ એડ્રેસ રજિસ્ટ્રરી|લેટિન અમેરિકન એન્ડ કેરિબિયન ઇન્ટરનેટ એડ્રેસીસ રજિસ્ટ્રી]] ([[:en:Latin American and Caribbean Internet Addresses Registry|Latin American and Caribbean Internet Addresses Registry]]) ([[લેટિન અમેરિકન એન્ડ કેરીબિયન ઈન્ટરનેટ એડ્રેસ રજિસ્ટ્રરી|LACNIC]] ([[:en:Latin American and Caribbean Internet Addresses Registry|LACNIC]]))

== નોંધો ==
{{reflist|2}}

== સંદર્ભો ==
{{refbegin|2}}
* [[ઓએસસીઈ રીપ્રન્ઝેટીવ ઓન ફ્રીડમ ઓફ ધ મીડીયા]] ([[:en:OSCE Representative on Freedom of the Media|OSCE Representative on Freedom of the Media]]) વિયેના, 2004 નું પુસ્તક [http://www.osce.org/item/13570.html મિડીયા ફ્રીડમ ઈન્ટરનેટ કુકબુક.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220305200404/http://www.osce.org/item/13570.html |date=2022-03-05 }}
* [http://www.livinginternet.com લિવિંગ ઈન્ટરનેટ]-ઈન્ટરનેટનો ઇતિહાસ અને તેને લગતી માહીતી, તેના રચનાકારો પાસેથી મેળવાયેલી માહીતી પણ સમાવેશ કરાયો છે. 
* [http://www.firstmonday.org/ ફર્સ્ટ મનડે], ઈન્ટરનેટ અંગેનું જર્નલ
* [http://discovermagazine.com/2007/jun/how-much-does-the-internet-weigh ઈન્ટરનેટનું વજન કેટલું ?]બાય સ્ટેફન કાસ, [[ડીસ્કવર(મેગેઝીન)|ડિસ્કવર]]  ([[:en:Discover (magazine)|Discover]])2007.
* રેહમેયર, જુલી જે.2007મેપિંગ અ મેડુસાઃધ ઈન્ટરનેટ સ્પ્રેડ ઈટ્સ ટેનટેક્લ્સસાયન્સ ન્યુઝ 171(જુન 23):387-388.ઉપલબ્ધ છેhttp://www.sciencenews.org/articles/20070623/fob2.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080419102915/http://www.sciencenews.org/articles/20070623/fob2.asp |date=2008-04-19 }}
* કાસ્ટેલ,એમ. 1996.નેટવર્ક સોસાયટીનો ઉદ્ધભવ, 3 વોલ.વોલ.1કેમ્બ્રીજ, એમએઃબ્લેકવેલ પબ્લીશર્સ
* કાસ્ટેલ,એમ.(2001), &quot;ઈન્ટરનેટના ઇતિહાસમાંથી બોધપાઠ&quot;. &quot;ઈન્ટરનેટ ગેલેક્સી&quot;, સીએચ.1, પીપી 9-35ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ.
* આરએફસી 1122, ઈન્ટરનેટ હોસ્ટ માટેની જરૂરિયાત, એપ્લિકેશન અને મદદ, આઈઈટીએફ, આર.બ્રાડેન, ઓક્ટોબર 1989
* આરએફસી 1123, ઈન્ટરનેટ હોસ્ટ માટેની જરૂરિયાત, એપ્લિકેશન અને મદદ, આઈઈટીએફ, આર.બ્રાડેન, ઓક્ટોબર 1989
{{refend}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}}
* [http://www.nsf.gov/about/history/nsf0050/internet/internet.htm ધ ઈન્ટરનેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907002515/http://www.nsf.gov/about/history/nsf0050/internet/internet.htm |date=2008-09-07 }} (નેશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશન)
* {{cite web | title=10 વર્ષમાં વિશ્વમાં પરિવર્તન- છેલ્લા 10 વર્ષમાં ઈન્ટરનેટના સંશોધન બાદ થયેલા પરિવર્તનનો વિકાસ | website=wired.com | url=http://www.wired.com:80/wired/archive/13.08/intro.html | access-date=2025-11-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091213053146/http://www.wired.com/wired/archive/13.08/intro.html | archive-date=2009-12-13 | url-status=dead}}
* [http://cyber.law.harvard.edu/home/ હાવર્ડમાં ઈન્ટરનેટ માટે સોસાયટી અને બર્કમેન સેન્ટર ફોર ઈન્ટરનેટ] 
* [http://archives.cbc.ca/IDD-1-75-1738/science_technology/internet/ સીબીસી ડીજીટલ આર્કાઈવ-ઈન્વેસ્ટીંગ ધ ઈન્ટરનેટ એજ]
* [http://www.internetvalley.com/archives/mirrors/cerf-how-inet.txt કેવી રીતે ઈન્ટરનેટ આવ્યું] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060701050011/http://www.internetvalley.com/archives/mirrors/cerf-how-inet.txt |date=2006-07-01 }}
* [http://www.searchandgo.com/articles/internet/net-explained-1.php ઈન્ટરનેટ એક્સપ્લેઈન્ડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625061616/http://www.searchandgo.com/articles/internet/net-explained-1.php |date=2011-06-25 }}
* {{cite web | title=ગ્લોબલ ઈન્ટરનેટ ટ્રાફિક રીપોર્ટ | website=Network Overview /// Internet Traffic Report | url=http://internettrafficreport.com/ | ref={{sfnref|Network Overview /// Internet Traffic Report}} | access-date=2025-11-19}}
* [http://www.isoc.org/internet/history/brief.shtml ઈન્ટરનેટ સોસાયટી હીસ્ટ્રી પેજ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20011222202333/http://www.isoc.org/internet/history/brief.shtml |date=2001-12-22 }}
* {{cite web | author=the SMTP service. | title=આરએફસી 801, પ્લાનિંગ ધ ટીસીપી/આઈપી સ્વિચઓવર | website=IETF | date=1982-01-01 | url=https://www.ietf.org/rfc/rfc801.txt | access-date=2025-11-19}}
* [http://www.youtube.com/watch?v=b1A9lYC3g-0 ઈન્ટરનેટ અંગે 1990 સીબીસી આર્કાઈવ વિડિયો સિરકા]
* [http://abandonshack.com/?page_id=20 &quot;ઈન્ટરનેટનો પ્રથમ વખત ઉપયોગકર્તાઓ માટેની માર્ગદર્શિકા&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927150114/http://abandonshack.com/?page_id=20 |date=2007-09-27 }}
* [http://www.warriorsofthe.net/ &quot;વોરિયર ઓફ ધ નેટ- ઈન્ટરનેટ અંગે એક ફિલ્મ.&quot;]
* [http://www.littletechshoppe.com/ns1625/nshist47.html &quot;નોવો સ્કોટીયાનો ઇતિહાસ પ્રથમ વખત નેટ પર&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090305133526/http://littletechshoppe.com/ns1625/nshist47.html |date=2009-03-05 }}
* [http://www.future-internet.eu/ યુરોપિયન ભવિષ્ય ઈન્ટરનેટ પોર્ટલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120124046/http://future-internet.eu/activities/fp7-projects.html |date=2013-01-20 }}
* [http://ec.europa.eu/information_society/eeurope/i2010/mid_term_review_2008/index_en.htm પ્રિપેરિંગ યુરોપ ડિજિટલ ફ્યુચર-આઈ2010 મીડ ટર્મ રીવ્યુ]
* રીંગમર, એરિક[http://www.archive.org/download/ABloggersManifesto/ErikRingmarABloggersManifesto.pdf અ બ્લોગર્સ મેનિફેસ્ટોઃફી સ્પિચ એન્ડ સેન્સરશીપ ઈન ધ એજ ઓફ ઈન્ટરનેટ](લંડનઃએન્થમ પ્રેસ, 2007). 
* [http://www.youtube.com/watch?v=CRPARMK9whI ડીસ્કવરીઃ ટ્રુ સ્ટોરી ઓફ ઈન્ટરનેટ]
&lt;!-- Please keep this list alphabetically organized. --&gt;


{{ઢાંચો:કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન}}
[[શ્રેણી:કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન]]
[[શ્રેણી:કમ્પ્યુટર નેટવર્ક]]
[[શ્રેણી:કોમ્પ્યુટર]]
[[શ્રેણી:ઇન્ટરનેટ]]</text>
      <sha1>9yc7brjxibgelotobafxhy08gvmebhm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>આઇપોડ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19698</id>
    <revision>
      <id>906761</id>
      <parentid>903359</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T20:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113695" sha1="0y3wvy8l1y2zmz9ii7nf1oda7wqntg5" xml:space="preserve">{{Infobox Information appliance
|name      = iPod
|image = [[ચિત્ર:IPod family.png|300px]]
|caption = The current iPod line. From left to right: [[iPod Shuffle]], [[iPod Nano]], [[iPod Classic]], [[iPod Touch]].&lt;/small&gt;
|manufacturer = [[Apple Inc.]]
|type      = [[Portable Media Player]] (PMP)
|service   = [[iTunes Store]] (iPod touch only)&lt;br /&gt;[[App Store]] (iPod touch only)
|unitssold = Over 220,000,000  worldwide&lt;br /&gt;as of September 2009
|cpu          = [[Samsung]] [[ARM architecture|ARM]]
}}
{{start date|2001|10|23}}'''આઇપોડ'''  [[એપલ]] દ્વારા ડિઝાઇન થયેલી અને વેચાણ થતી [[પોર્ટેબલ મિડીયા પ્લેયર]]ની બ્રાન્ડ છે{{start date|2001|10|23}}. તે શ્રેણીના ઉત્પાદનોમાં હાર્ડ ડ્રાઇવ આધારિત [[આઇપોડ ક્લાસિક]], ટચસ્ક્રીન [[આઇપોડ ટચ]], વિડીઓ કેપેબલ [[આઇપોડ નેનો]] અને કોમ્પેક્ટ [[આઇપોડ શફલ]]નો સમાવેશ થાય છે. [[આઇફોન]] આઇપોડ તરીકે કામ કરે છે પરંતુ તેને એક અલગ પ્રોડકટ તરીકે ગણવામાં આવે છે.  આઇપોડના જૂના મોડલોમાં [[આઇપોડ મિની]] અને સ્પિન-ઓફ [[આઇપોડ ફોટો]]નો સમાવેશ થાય છે. આઇપોડ ક્લાસિક મોડલ ઇન્ટર્નલ [[હાર્ડ ડ્રાઇવ]]માં [[મિડીયા]] સ્ટોર કરે છે અને જ્યારે અન્ય તમામ મોડલ [[ફ્લેશ મેમરી]]નો ઉપયોગ કરે છે જેથી કરીને તેનું કદ નાનુ થઇ શકે.(ઉત્પાદન બંધ કરાયેલા મિનિમાં [[માઇક્રોડ્રાઇવ]] મિનિએચર હાર્ડ ડ્રાઇવનો ઉપયોગ થતો હતો). અન્ય ઘણા ડિઝીટલ મ્યુઝિક પ્લેયરની જેમ આઇપોડ પણ બાહ્ય [[ડેટા સ્ટોરેજ ડિવાઇસ]] તરીકે કામ કરી શકે છે.  અલગ અલગ મોડલમાં સ્ટોરેજની ક્ષમતા અલગ અલગ હોય છે.

એપલના [[આઇટ્યુન]] સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ કરીને એપલ [[મેકિન્ટોશ]]ના ચોકક્સ વર્ઝન અને [[માઇક્રોસોફ્ટ]] [[વિન્ડોઝ]] ઓપરેટિંગ સિસ્ટમવાળા કોમ્પ્યુટરમાંથી સંગીતને આઇપોડમાં ટ્રાન્સફર કરી શકાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.apple.com/itunes/download/ | title=iTunes system requirements. Apple iTunes software currently runs on Macintosh OS X 10.3.9 or OS X 10.4.9 or later and on Microsoft Windows XP (Service Pack 2) or Vista | author=Apple Inc. | access-date=2008-05-28}}&lt;/ref&gt;  જે લોકોને એપલના સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ કરવો નથી અથવા જેમના કોમ્પ્યુટર આઇટ્યુન સોફ્ટવેર રન કરી શકતા નથી તેઓ આઇટ્યુનના વિકલ્પે ઉપલબ્ધ કેટલાક ઓપન સોર્સનો ઉપયોગ કરી શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.simplehelp.net/2007/07/08/10-alternatives-to-itunes-for-managing-your-ipod/ | title=Alternatives to iTunes for managing your iPod | author=Ross McKillop, simplehelp.net | access-date=2008-05-28}}&lt;/ref&gt; આઇટ્યુન અને તેને વૈકલ્પિક સોર્સ ફોટો, વિડીઓ, [[ગેમ્સ]], કોન્ટેક્ટ ઇન્ફર્મેશન, [[ઇમેઇલ]] સેટિંગ, વેબ બૂકમાર્ક અને કેલેન્ડર પણ આઇપોડમાં ટ્રાન્સફર કરી શકે છે.  વૈશ્વિક સ્તરે 9 સપ્ટેમ્બર 2009 સુધીમાં 220,000,000 કરોડથી વધુ આઇપોડ વેચાઇ ગયા છે. જેને પગલે તે [[ડિઝીટલ ઓડીઓ પ્લેયર]] સિરીઝના ઇતિહાસમાં બેસ્ટ સેલિંગ પ્રોડક્ટ બની છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://arstechnica.com/apple/news/2009/09/liveblog-rock-and-roll-apple-ipod-event.ars | title=Liveblog: &quot;Rock and Roll&quot; Apple iPod Event | date=9 September 2009 | publisher=[[Ars Technica]] | access-date=2009-09-09}}&lt;/ref&gt;


== ઇતિહાસ અને ડિઝાઇન ==
[[ચિત્ર:IPod 5-6 Gen side-by-side.jpg|thumb|આઇપોડ ક્લાસિક 5G (જમણે) અને 6G (ડાબે) સુધારેલો આલ્બમ વ્યૂ દર્શાવે છે]]
આઇપોડ શ્રેણી એપલની ડિઝીટલ હબ કક્ષામાંથી આવી છે&lt;ref name=&quot;straight&quot;&gt;કાહની, લીએન્ડર.[http://www.wired.com/news/columns/cultofmac/0,71956-0.html સ્ટ્રેઇટ ડોપ ઓન ધ આઇપોડ બર્થ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015122936/http://www.wired.com/news/columns/cultofmac/0,71956-0.html |date=2008-10-15 }}, ''[[વાયર્ડ ન્યૂઝ]]'' , 2006-10-17. 2006-10-30ના રોજ કરેલો સુધારો&lt;/ref&gt; જ્યારે કંપનીએ પર્સનલ ડિઝીટલ ડિવાઇસના વધી રહેલા બજાર માટે સોફ્ટવેર બનાવવાનું શરૂ કર્યું હતું. બજારના મુખ્ય પ્રવાહમાં ડિઝીટલ કેમેરા, કેમકોર્ડર અને ઓર્ગેનાઇઝર સારી રીતે સ્થાપિત થયેલા હતા પરંતુ કંપનીને વર્તમાન ડિઝીટલ મ્યુઝિક પ્લેયર યુઝર ઇન્ટરફેસની દ્રષ્ટિએ અત્યંત મોટા અથવા અત્યંત નાના અને નકામા જણાયા હતા,&lt;ref name=&quot;straight&quot;/&gt; માટે એપલે તેનું પોતાનું ડિઝીટલ મ્યુઝિક  પ્લેયર વિકસાવવાનું નક્કી કર્યું. સીઇઓ [[સ્ટીવ જોબ્સ]]ના આદેશ મુજબ એપલના હાર્ડવેર એન્જિનિયરિંગ વડા [[જોન રુબિનસ્ટીન]]એ આઇપોડ શ્રેણી ડિઝાઇન કરવા એન્જિનિયરોની ટુકડી ઉભી કરી હતી જેમાં હાર્ડવેર એન્જિનિયર [[ટોની ફેડેલ]] અને [[માઇકલ ધુએ]] &lt;ref&gt;&quot;[http://www.designnews.com/article/CA6478178.html 2007 એન્જિનિનયર ઓફ ધ યર ફાઇનલિસ્ટ માઇકલ ધ્યુનું હાર્ડવેર જ્ઞાન આઇપોડમાં જીવ પુરવા મદદ કરે છે, ટેલીપ્રેસન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012084944/http://www.designnews.com/article/CA6478178.html |date=2007-10-12 }}&quot;, ''ડિઝાઇન ન્યૂઝ'' , 24 સપ્ટેમ્બ 2007.&lt;/ref&gt;અને ડિઝાઇન એન્જિનિયર [[જોનાથન ઇવ]]નો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref name=&quot;straight&quot;/&gt;  પ્રોડક્ટ એક વર્ષથી પણ ઓછા સમયગાળામાં તૈયાર થઇ ગઇ હતી અને તે 2001ની 23 ઓક્ટોબરના રોજ રજૂ કરાઇ હતી. જોબ્સે તેને 5 જીબી હાર્ડ ડ્રાઇવ સાથેની મેક-કોમ્પેટિબલ પ્રોડક્ટ તરીકે જાહેર કરી હતી કે જે 1000 ગીતો તમારા ખીસ્સામાં રાખે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lowendmac.com/orchard/05/origin-of-the-ipod.html |title=આઇપોડનો ઇતિહાસ: 2000 થી 2004 |access-date=2009-12-21 |archive-date=2010-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100205111724/http://lowendmac.com/orchard/05/origin-of-the-ipod.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

એપલે તેનું આઇપોડ સોફ્ટવેર સંપૂર્ણપણે તેની કંપનીમાં જ નથી વિકસાવ્યું. તેના સ્થાને તેણે [[પોર્ટેબલ પ્લેયર]]ના 2 [[ARM]] કોર્સ આધારિત રેફરન્સ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ પ્લેટફોર્મ પ્રાથમિક સોફ્ટવેર ધરાવતું હતું જે કોમર્શિયલ માઇક્રોકર્નેલ એમબેડેડ ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ પર ચાલતું હતું. પોર્ટેબલ પ્લેયર અગાઉ [[બ્લૂટૂથ]] હેડપોન સાથે આઇબીએમ-બ્રાન્ડેડ એમપી3 (MP3) પ્લેયર પર કામ કરતું હતું.&lt;ref name=&quot;straight&quot;/&gt; એપલે સ્ટીવની દેખરેખ હેઠળ યુઝર ઇન્ટરફેસ ડિઝાઇન કરવા અને તેનો અમલ કરવા માટે અન્ય કંપની [[પિક્સો]] સાથે કરાર કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;straight&quot;/&gt; જેમ ડેવલપમેન્ટ આગળ વધતું ગયું તેમ એપલ સોફ્ટવેરના દેખાવમાં સુધારો કરતી ગઇ. [[આઇપોડ મિની]]થી શરૂઆત કરતા, [[શિકાગો]] ફોન્ટના સ્થાને [[ઇસ્પાય સાન્સ]] ફોન્ટ આવ્યા. બાદમાં આઇપોડે ફરીથી ફોન્ટ બદલીને [[પોડિયમ સાન્સ]] કર્યા જે એપલના કોર્પોરેટ ફોન [[માયરિઆડ]] જેવા હતા. કલર ડિસપ્લેવાળા આઇપોડે બાદમાં એક્વા પ્રોગ્રેસ બાર અને [[કોમ્બિનેશન લોક]] ઉભું કરવા [[બ્રશ્ડ મેટલ]] જેવી કેટલીક [[મેક ઓએસ એક્સ]] થીમનો ઉપયોગ કર્યો. એપલે 2007માં ફોન્ટ બદલીને [[હેલ્વેટિકા]] કરીને સિક્સ્થ જનરેશન [[આઇપોડ ક્લાસિક]] અને થર્ડ જનરેશન [[આઇપોડ નેનો]] રજૂ કરીને આઇપોડના ઇન્ટરફેસમાં ફરી સુધારો કર્યો હતો. મોટા ભાગના કિસ્સામાં તેણે સ્ક્રીનને બે ભાગમાં વહેંચી દીધી હતી જેમાં ડાબી બાજુ અડધાભાગમાં મેનુ અને જમણી બાજુ અડધાભાગમાં આલ્બમ આર્ટવર્ક, ફોટો અથવા વિડીયો દેખાતા હતા.

સપ્ટેમ્બર 2007માં [[પેટન્ટ ધારક કંપની]] બર્સ્ટ ડોટ કોમ સામેના કાનૂની કેસમાં એપલે 1979માં તેના જેવી જ ડેવલપ કરાયેલી ડિવાઇસની પેટન્ટ પ્રત્યે ધ્યાન દોર્યું હતું. [[કેન ક્રેમરે]] 1979માં પ્લાસ્ટિક મ્યુઝિક બોક્સના વિચારની પેટન્ટ મેળવી હતી જેને તે આઇએક્સઆઇ કહેતો હતો.&lt;ref name=&quot;DailyMail&quot;&gt;બોફી ડેનીયલ [http://www.dailymail.co.uk/news/article-1053152/Apple-admit-Briton-DID-invent-iPod-hes-getting-money.html એપલે સ્વીકાર્યું કે બ્રિટને આઇપોડની શોધ કરી હતી પરંતુ તે તેમાંથી નાણા કમાતો નથી] ''[[ડેઇલી મેઇલ]]'' , 2008-09-08. 2008-09-08ના રોજ સુધારો.&lt;/ref&gt; 1,20,000 [[અમેરિકન ડોલર]]ની વર્લ્ડવાઇડ પેટન્ટ રિન્યુ કરાવવા માટે પુરતું ભંડોળ ન હતું.&lt;ref name=&quot;DailyMail&quot;/&gt;

=== ટ્રેડમાર્ક ===
''આઇપોડ''  નામ વિની ચીકો દ્વારા સૂચવવામાં આવ્યું હતું. તે એક ફ્રીલાન્સ કોપી રાઇટર હતો. નવા પ્લેયરને કેવી રીતે રજૂ કરવું તે નક્કી કરવા માટે એપલે તેને બોલાવ્યો હતો. પ્રોટોટાઇપ જોયા બાદ ચીકોએ ફિલ્મ ''[[2001: A Space Odyssey (film)|2001:એ સ્પેસ ઓડિસી]]''  અને શબ્દસમૂહ &quot;ઓપન ધ પોડ બે ડોર, [[હેલ]]!&quot; અંગે વિચાર કર્યો જેને [[ડિસ્કવરી વન]] સ્પેસશિપનું વ્હાઇટ ઇવીએ પોડ કહેવાય છે.&lt;ref name=&quot;straight&quot;/&gt; એપલે ટ્રેડમાર્ક શોધ્યો હતો અને જાણવા મળ્યું હતું કે તે પહેલેથી ઉપયોગમાં છે. [[ન્યૂ જર્સી]]ના જોસફ એન ગ્રાસોએ જુલાઇ 2000માં [[ઇન્ટરનેટ કિઓસ્ક]] માટે [[યુએસ પેટન્ટ એન્ડ ટ્રેડમાર્ક ઓફિસ]]માં આઇપોડ ટ્રેડમાર્ક લિસ્ટ કરાવ્યો હતો. પ્રથમ આઇપોડ કિઓસ્ક માર્ચ 1998માં ન્યૂ જર્સીમાં લોકો સમક્ષ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું અને વેપારી ધોરણે ઉપયોગ જાન્યુઆરી 2000માં શરૂ થયો હતો પરંતુ 2001 સુધીમાં તેનો ઉપયોગ બંધ થઇ ગયો હતો. નવેમ્બર 2003માં યુએસપીટીઓ દ્વારા ટ્રેડમાર્ક રજિસ્ટર કરાયો હતો અને ગ્રાસોએ 2005માં તે એપલ કોમ્પ્યુટર ઇન્કને એસાઇન કર્યો હતો.&lt;ref&gt;સિરીયલ નંબર. 78018061, રજિસ્ટ્રેશન નંબર. 2781793, અમેરિકન  પેટન્ટ અને ટ્રેડમાર્ક ઓફિસના રેકોર્ડ. આઇપબ, એલએલસીએ કોમ્પ્યુટર સોફ્ટવેર અને હાર્ડવેર માટે ૧ જૂન 1999ના રોજ આઇપોડ ટ્રેડમાર્કની અરજી કરી હતી. આ ટ્રેડમાર્ક તેના વેપારી હેતુસર ઉપયોગ વગર 18 મે 2000ના  રોજ ત્યજી દેવાયો હતો.&lt;/ref&gt;

== સોફ્ટવેર ==
આઇપોડ લાઇન કેટલાક [[ઓડિયો ફાઇલ ફોર્મેટ]] પ્લે કરી શકે છે જેમાં [[MP3]], [[AAC]]/[[M4A]], [[પ્રોટેક્ટેડ AAC]], [[AIFF]], [[WAV]], [[ઓડિબલ]] [[ઓડિયો બુક]] અને [[એપલ લોસલેસ]] સામેલ છે.  આઇપોડ ફોટોએ વિવિધ ફાઇલ ફોર્મેટ ડિસપ્લે કરવાની ક્ષમતા રજૂ કરી જેમાં [[JPEG]], [[BMP]], [[GIF]], [[TIFF]], અને [[PNG]] ઇમેજ ફાઇલનો સમાવેશ થાય છે.  પાંચમી અને છઠ્ઠી પેઢીના આઇપોડ ક્લાસિક તથા ત્રીજી પેઢીના આઇપોડ નેનો [[તથા MPEG-4]], [[(H.264/MPEG-4 AVC)]]અને [[ક્વિક ટાઇમ]] [[વિડીયો ફોર્મેટ]] પણ પ્લે કરી શકે છે જેમાં વિડીયો ડાયમેન્શન, એન્કોડિંગ ટેકનિક્સ તથા ડેટા રેટ્સને લગતી મર્યાદા હોય છે.&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/ipodclassic/specs.html આઇપોડ ક્લાસિક ટેકનિકલ સ્પેક્સ]&lt;/ref&gt; અસલમાં આઇપોડ સોફ્ટવેર માત્ર [[માઇક્રોસોફ્ટ વિન્ડોઝ]]ના આઇપોડ સોફ્ટવેર [[મેક ઓએસ]] સાથે કામ કરતા હતા જે બીજી પેઢીના મોડલ સાથે લોન્ચ કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/itunes/download/ આઇટ્યુન ડાઉનલોડ્સ]&lt;/ref&gt; મોટા ભાગના અન્ય મિડીયા પ્લેયરથી વિરૂદ્ધ એપલ [[માઇક્રોસોફ્ટ]]ના [[WMA]] ઓડિયો ફોર્મેટને સપોર્ટ કરતું નથી. પરંતુ [[ડિઝીટલ રાઇટ્સ મેનેજમેન્ટ]] (ડીઆરએમ) વગરનું WMA ફાઇલ્સ માટેનું કન્વર્ટર આઇટ્યુન્સના [[વિન્ડોઝ]] વર્ઝન સાથે અપાય છે.  [[મીડી]] ફાઇલ પણ પ્લે કરી શકાતી નથી, પરંતુ આઇટયુન્સમાં એડવાન્સ્ડ મેનુનો ઉપયોગ કરી તેને ઓડિયો ફાઇલમાં કન્વર્ટ કરી શકાય છે.  [[ઓગ વોર્બિસ]] અને [[FLAC]] જેવી વૈકલ્પિક ઓપન સોર્સ ઓડિયો ફોર્મેટ આઇપોડ પર કસ્ટમ ફિલ્મવેર ઇન્સ્ટોલ કર્યા વગર સપોર્ટ કરી શકાતા નથી. (જેમકે [[રોકબોક્સ]]) 

ઇન્સ્ટોલ કરતી વખતે આઇપોડ એક હોસ્ટ કોમ્પ્યુટર સાથે જોડાયેલ હોય છે.  આઇપોડ જેટલી વખત તેના હોસ્ટ કોમ્પ્યુટર સાથે જોડાય તેટલી વાર આઇટ્યુન્સ સમગ્ર મ્યુઝિક લાઇબ્રેરી અથવા પ્લેલિસ્ટને ઓટોમેટિક અથવા મેન્યુઅલ રીતે સિન્ક્રોનાઇઝ કરે છે. આઇપોડ પર ગીતના રેટિંગ સેટ કરી શકાય છે અને આઇટ્યુન્સ લાઇબ્રેરી પર સિન્ક્રોનાઇઝ કરી શકાય છે તથા તેનાથી ઉલ્ટું કરી શકાય છે. આઇપોડને ઓટોમેટિકના બદલે મેન્યુઅલ સિન્કમાં સેટ કરેલું હોય તો યુઝર બીજા કોમ્પ્યુટર પર સંગીતને એક્સેસ, પ્લે અને ઉમેરી શકે છે. પરંતુ કંઇ પણ ઉમેરવામાં આવે અથવા એડિટ કરવામાં આવે તો મુખ્ય કોમ્પ્યુટર અને તેની લાઇબ્રેરી સાથે જોડીને અને સિન્કીંગ કરીને વિપરીત કામગીરી કરવી પડશે.  જો કોઇ યુઝર અન્ય કોમ્પ્યુટર સાથે સંગીતને ઓટોમેટિક સિન્ક કરવા માંગે તો આઇપોડની લાઇબ્રેરી સંપૂર્ણપણે મીટાવી દઇને તેની જગ્યાએ અન્ય કોમ્પ્યુટરની લાઇબ્રેરી લાવવાની રહેશે.

=== યુઝર ઇન્ટરફેસ ===
[[ચિત્ર:IPod_wheel.svg|thumb|આઇપોડ લાઇનનું સિગ્નેચર ક્લિક વ્હીલ]]
કલર ડિસ્પ્લે સાથેનું આઇપોડ [[એન્ટી-એલાઇઝ્ડ]] ગ્રાફિક્સ અને ટેક્સ્ટનો ઉપયોગ સ્લાઇડિંગ એનિમેશન સાથે કરે છે.  તમામ આઇપોડ ([[આઇપોડ શફલ]] અને [[આઇપોડ ટચ]] સિવાય) પાંચ બટન ધરાવે છે અને ત્યાર પછીની પેઢીના આઇપોડમાં ક્લિક વ્હીલમાં જ બટન સામેલ હોય છે-તેનાથી નિરંતર, ઓછામાં ઓછા પ્રયાસે [[ઇન્ટરફેસ]] મળે છે. આ બટન પાયાના ફંક્શન જેવા કે મેનુ, પ્લે, પોઝ, નેક્સ્ટ ટ્રેક અને પ્રિવિયસ ટ્રેક જેવા કામ કરે છે. મેનુ આઇટમ દ્વારા સ્ક્રોલિંગ અને વોલ્યુમને કન્ટ્રોલ કરવા જેવા કામ ક્લિક વ્હીલને ગોળ ગોળ ફેરવીને કરવામાં આવે છે. [[આઇપોડ શફલ]] વાસ્તવિક પ્લેયર પર કોઇ કન્ટ્રોલ ધરાવતું નથી. તેના બદલે તે ઇયરફોન કેબલ પર નાના કન્ટ્રોલ ધરાવે છે જેમાં વોલ્યુમ-અપ અને ડાઉન બટન અને પોઝ/પ્લે, નેક્સ્ટ માટે એક સિંગલ બટન હોય છે.[[આઇપોડ ટચ]]માં કોઇ ક્લિક વ્હીલ હોતું નથી, તેની જગ્યાએ 3.5 ઇંચનું ટચ સ્ક્રીન હોય છે જે હોમ બટન, સ્લીપ/ વેક બટન અને (બીજી અને ત્રીજી પેઢીના આઇપોડ ટચ) વોલ્યુમ-અપ અને ડાઉન બટન ઉપરાંત કામ કરે છે.  આઇપોડ ટચ માટે યુઝર ઇન્ટરફેસ [[આઇફોન]] જેવું જ હોય છે.  બંને ડિવાઇસમાં [[આઇફોન ઓએસ]]નો ઉપયોગ થાય છે.

=== આઇટ્યુન્સ સ્ટોર ===
આઇટ્યુન્સ સ્ટોર (29 એપ્રિલ 2003થી શરૂ) એક ઓનલાઇન મિડીયા સ્ટોર છે જે એપલ દ્વારા સંચાલિત છે અને આઇટ્યુન્સ મારફત એક્સેસ કરી શકાય છે. કોઇ અન્ય પોર્ટેબલ પ્લેયર [[ડીઆરએમ]]ને સપોર્ટ કરતું નથી તેથી માત્ર આઇપોડ જ આઇટ્યુન્સ સ્ટોરની સંરક્ષિત સામગ્રીનો ઉપયોગ કરી શકે છે.  તેને લોન્ચ કરવામાં આવ્યા બાદ સ્ટોર તુરંત માર્કેટમાં અગ્રણી બન્યું હતું&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/pr/library/2004/aug/10itms.html આઇટ્યુન મ્યુઝિક સ્ટોર કેટલોગ ટોપ્સ વન મિલિનયન સોંગ્સ], ''[[એપલ ઇન્ક.]]'' , 2004-08-10. 28-12-2006ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt; અને એપલે 12 ઓક્ટોબર 2005ના રોજ સ્ટોર દ્વારા વિડીયોના વેચાણની જાહેરાત કરી હતી.  પૂર્ણ લંબાઇની ફિલ્મો 12 સપ્ટેમ્બર 2006થી ઉપલબ્ધ બની હતી.&lt;ref&gt;સ્કોટ-જોયન્ટ, જેર્મી. [http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/5339470.stm એપલ ટીવી અને ફિલ્મ માર્કેટને નિશાન બનાવી રહી છે], ''[[બીબીસી ન્યૂઝ]]'' , 2006-09-12. 2006-09-12ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;

ખરીદાયેલી ઓડિયો ફાઇલમાં વધારાના એન્ક્રિપ્શન સાથે AAC ફોર્મેટનો ઉપયોગ થાય છે. એન્ક્રિપ્શન [[ફેરપ્લે]] ડીઆરએમ સિસ્ટમ પર આધારિત છે.  પાંચ ઓથોરાઇઝ્ડ કોમ્પ્યુટર્સ અને અમર્યાદિત સંખ્યામાં આઇપોડ આ ફાઇલને પ્લે કરી શકે છે. ફાઇલને ઓડિયો સીડી પર બર્ન કરીને અને પછી રિ-કોમ્પ્રેસ કરીને ડીઆરએમ વગર મ્યુઝિક ફાઇલ રચી શકાય છે, જોકે તેનાથી [[ગુણવત્તા નબળી]] પડે છે. થર્ડ પાર્ટી સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ કરીને ડીઆરએમને દૂર કરી શકાય છે.  જોકે, એપલ સાથેના સોદામાં [[ઇએમઆઇ]]એ ડીઆરએમને મફતમાં વેચવાનું, આઇટ્યુન્સ સ્ટોર પર ઉચ્ચ ગુણવત્તાના ગીતો આઇટ્યુન્સ પ્લસ કેટેગરીમાં આપવાનું શરૂ કર્યું હતું.  સ્વતંત્ર ગીતો 1.29 અમેરિકન ડોલરના ભાવે ઉપલબ્ધ હતા જે રેગ્યુલર ડીઆરએમ ગીતની કિંમત કરતા 30 સેન્ટ વધુ હતા. ત્યારે આખા આલ્બમ એ જ ભાવે ડીઆરએમ એન્કોડેડ આલ્બમ તરીકે 9.99 અમેરિકન ડોલરમાં ઉપલબ્ધ હતા.  17 ઓક્ટોબર 2007ના રોજ એપલે વ્યક્તિગત આઇટ્યુન્સ પ્લસના ગીતનો ભાવ ઘટાડીને 0.99 ડોલર પ્રતિ ગીત કર્યો હતો જે ડીઆરએમ એન્કોડેડ ટ્રેક્સની સમાન હતો. 6 જાન્યુઆરી, 2009ના રોજ એપલે જાહેરાત કરી હતી કે 80 ટકા જેટલા મ્યુઝિક કેટેલોગમાંથી ડીઆરએમ દૂર કરવામાં આવ્યું છે અને એપ્રિલ 2009થી તે દરેક મ્યુઝિકમાંથી દૂર કરવામાં આવશે.

આઇપોડ હરીફ મ્યુઝિક સ્ટોર્સની મ્યુઝિક ફાઇલ પ્લે કરી શકતા નથી જે હરીફ ડીઆરએમ ટેકનોલોજી જેમ કે [[માઇક્રોસોફ્ટ]]ની [[સંરક્ષિત WMA]] અથવા [[રિયલનેટવર્ક્સ]]ના [[હેલિક્સ]] ડીઆરએમનો ઉપયોગ કરે છે. ઉદાહરણરૂપ સ્ટોર્સમાં [[નેપસ્ટર]] અને [[એમએસએન મ્યુઝિક]]નો સમાવેશ થાય છે.  રિયલનેટવર્કસનો દાવો છે કે એપલ ફેરપ્લે દ્વારા વપરાશકર્તાને આઇટ્યુન્સ સ્ટોરનો ઉપયોગ કરવામાં બાંધી રાખીને પોતાના માટે &lt;ref&gt;કેનિલોસ, માઇકલ. [https://web.archive.org/web/20081007151429/http://news.com.com/2100-1025_3-5177914.html રીયલ્સ ગ્લેસર એક્સહોર્ટ્સ એપલ ટુ ઓપન આઇપોડ], ''[[સીનેટ ન્યૂઝ]]'' , 2004-03-23. 2006-06-20ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;સમસ્યા પેદા કરી રહ્યું છે.  સ્ટીવ જોબ્સે જણાવ્યું છે કે ગીતોના વેચાણથી એપલને બહુ ઓછો નફો થાય છે, જોકે એપલ સ્ટોરનો ઉપયોગ આઇપોડના વેચાણને વધારવા માટે કરે છે.&lt;ref&gt;ઓર્લોસ્કી, એન્ડ્રૂ. [http://www.theregister.co.uk/2003/11/07/your_99c_belong/ તમારા 99c RIAA પાસે છે– સ્ટીવ જોબ્સ], ''[[ધ રજિસ્ટર]]'' , 2003-11-07. 2006-06-20ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt; જોકે આઇપોડ [[ઇમ્યુઝિક]] અથવા [[એમી સ્ટ્રીટ]] જેવા ડીઆરએમનો ઉપયોગ ન કરતા મ્યુઝિક સ્ટોર્સ પરથી પણ મ્યુઝિક ફાઇલ પ્લે કરી શકે છે.

[[યુનિવર્સલ મ્યુઝિક ગ્રૂપે]] 3 જુલાઇ 2007ના રોજ આઇટ્યુન્સ મ્યુઝિક સ્ટોર્સ સાથેનો તેને કોન્ટ્રાક્ટ રિન્યુ ન કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.  યુનિવર્સલ હવે ઇચ્છા મુજબની ક્ષમતાએ આઇટ્યુન્સ પૂરી પાડશે.&lt;ref&gt;ઇવન્સ, જોની. [http://www.macworld.co.uk/ipod-itunes/news/index.cfm?newsid=18459 યુનિવર્સલે આઇટ્યુન કોન્ટ્રાક્ટમાં ફેરફારને પુષ્ટિ આપી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916064440/http://www.macworld.co.uk/ipod-itunes/news/index.cfm?newsid=18459 |date=2009-09-16 }}, ''[[મેકવર્લડ યુકે]]'' , 2007-07-04. 2007-07-05ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;એપલે 5 સપ્ટેમ્બર 2007ના રોજ ધ બીટ ગોઝ ઓન નામે તેની મિડીયા ઇવેન્ટમાં [[આઇટ્યુન્સ વાઇ-ફાઇ મ્યુઝિક સ્ટોર્સ]]ની શરૂઆત કરી હતી. આ સર્વિસથી યુઝર્સ આઇફોન અથવા આઇપોડ ટચ દ્વારા મ્યુઝિક સ્ટોર એક્સેસ કરીને ડિવાઇસ પર સીધા ગીત ડાઉનલોડ કરી શકે છે જે યુઝર્સની આઇટ્યુન્સ લાઇબ્રેરી પર સિન્ક કરી શકાય છે.

==== ગેમ્સ ====
આઇપોડના વિવિધ વર્ઝન પર [[વિડીયો ગેમ્સ]] રમી શકાય છે.  ઓરિજીનલ આઇપોડમાં ''[[બ્રિક]] '' (અસલમાં એપલના સહ-સ્થાપક [[સ્ટીવ વોઝનેઇક]] દ્વારા શોધાયેલ) ગેમ હતી જેમાં [[ઇસ્ટર એગ]]ના છુપા ફિચર્સ હતા. ત્યાર બાદ [[ફર્મવેર વર્ઝન]]માં તેને મેનુ વિકલ્પ તરીકે ઉમેરવામાં આવ્યું હતું.  આઇપોડના ત્યાર પછીના વર્ઝનમાં ''બ્રિક''  સાથે વધુ ત્રણ ગેમનો ઉમેરો કરવામાં આવ્યો. આ ગેમ હતી ''[[પેરાશુટ]]'' , ''[[સોલિટેર]]''  અને ''મ્યુઝિક ક્વિઝ'' .

સપ્ટેમ્બર 2006માં [[આઇટ્યુન્સ સ્ટોરે]] [[આઇટ્યુન્સ 7]] લોન્ચ કરીને ખરીદવા માટે વધારે ગેમની ઓફર શરૂ કરી. તે આઇપોડ સોફ્ટવેર 1.2 અથવા તે પછીના સોફ્ટવેર માટે [[પાંચમી પેઢીના આઇપોડ]] સાથે સુસંગત હતા.  આ ગેમ્સ હતી ''[[બિજ્વેલ્ડ]]'' , ક્યુબિસ 2, ''[[માહજોંગ]]'' , મિની ગોલ્ફ, ''[[પેક-મેન]]'' , ''[[ટેટ્રિસ]]'' , ''[[ટેક્સાસ હોલ્ડ ધેમ]]'' , ''[[વોર્ટેક્સ]]''  અને ઝુમા.  ત્યાર પછી નવી ગેમ્સ ઉમેરાઇ છે.  આ ગેમ્સ વર્તમાન અને તત્કાળ ભૂતકાળની આઇપોડ નેનો અને આઇપોડ ક્લાસિકની પેઢી પર કામ કરે છે.

[[નેમ્કો]], [[સ્કવેર એનિક્સ]], [[ઇલેક્ટ્રોનિક આર્ટ્સ]], [[સેગા]] અને [[હડસન સોફ્ટ]] જેવી થર્ડ પાર્ટી પણ આઇપોડ માટે ગેમ્સ બનાવતી હોવાથી એપલના MP3 પ્લેયરે વિડીઓ ગેમ હેન્ડહેલ્ડ કોન્સોલ માર્કેટમાં પ્રવેશ માટે વિરાટ કદમ ઉઠાવ્યા છે.{{POV-statement|date=January 2009}} [[ગેમપ્રો]] અને [[ઇજીએમ]] જેવા વિડીયોગેમ મેગેઝિને પણ કેટલાક સમયથી તેની મોટા ભાગની ગેમ્સનો રિવ્યૂ કરીને તેને રેટિંગ આપ્યું છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gamepro.com/article/features/81588/ipod-games-review-roundup/ |title=આઇપોડ ગેમ્સ રીવ્યુ રાઉન્ડઅપ |access-date=2009-12-21 |archive-date=2011-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607151141/http://www.gamepro.com/article/features/81588/ipod-games-review-roundup/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ગેમ્સ [[જેપીજી]] ફાઇલના ફોર્મેટમાં હોય છે જે હકીકતમાં છુપાયેલી [[ઝિપ]] આર્કાઇવ્સ હોય છે. જ્યારે અનઝિપ કરવામાં આવે ત્યારે કોમન ઓડિયો અને ઇમેજ ફાઇલ્સ સાથે વગાડવા લાયક ફાઇલ બને છે જેનાથી [[થર્ડ પાર્ટી ગેમ્સની]] શક્યતા પેદા થાય છે.  એપલે ખાસ આઇપોડને લગતા વિકાસ માટે જાહેરમાં [[સોફ્ટવેર ડેવલપમેન્ટ કિટ]] (એસડીકે) રિલીઝ કરી નથી.&lt;ref&gt;[http://www.bensinclair.com/article/whats-inside-an-ipod-game &quot;આઇપોડ ગેમમાં શું છે?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907165721/http://bensinclair.com/article/whats-inside-an-ipod-game |date=2008-09-07 }} bensinclair.com, સપ્ટેમ્બર 14, 2006.&lt;/ref&gt; [[આઇફોન એસડીકે]] સાથે બનાવાયેલા એપ્લિકેશન્સ આઇપોડ ટચ અને આઇફોન પર માત્ર [[આઇફોન ઓએસ]] સાથે સુસંગત છે જે ક્લિકવ્હીલ આધારીત ગેમ્સ ચલાવી શકતા નથી.

=== ફાઇલ સ્ટોરેજ અને ટ્રાન્સફર ===
આઇપોડ ટચ સિવાયના તમામ આઇપોડ ડિસ્ક મોડ પર [[માસ સ્ટોરેજ ડિવાઇસ]] તરીકે ડેટા ફાઇલ સ્ટોર કરવા માટે કામ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://docs.info.apple.com/article.html?artnum=306414 |title=આઇપોડ ટચ: આઇટ્યુમાં દેખાય છે પરંતુ ફાઇન્ડર અને વિન્ડો ડેસ્કટોપમાં દેખાતું નથી |access-date=2009-12-21 |archive-date=2008-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080418104003/http://docs.info.apple.com/article.html?artnum=306414 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; જો કોઇ આઇપોડને મેક ઓએસ એક્સ કોમ્પ્યુટર પર ફોર્મેટ કરવામાં આવ્યું હોય તો તે [[HFS+]] ફાઇલ સિસ્ટમ ફોર્મેટનો ઉપયોગ કરે છે. જે મેક કોમ્પ્યુટર માટે [[બુટ ડિસ્ક]] તરીકે કામ કરવા દે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lifehacker.com/software/how-to/boot-up-your-mac-from-your-ipod-260157.php |title=તમારા મેકને આઇપોડમાંથી કેવી રીતે બૂટ અપ કરવું |access-date=2009-12-21 |archive-date=2009-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090222011051/http://lifehacker.com/software/how-to/boot-up-your-mac-from-your-ipod-260157.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; જો તે વિન્ડોઝ પર ફોર્મેટ કરવામાં આવ્યું હોય તો [[FAT32]] ફોર્મેટનો ઉપયોગ થાય છે. વિન્ડોઝ સુસંગત આઇપોડના આગમન સાથે આઇપોડ લાઇન પર વપરાતી ડિફોલ્ટ ફાઇલ સિસ્ટમ HFS+થી FAT32 થઇ ગઇ. જોકે તેને કોઇ પણ સિસ્ટમમાં રિફોર્મેટ કરી શકાય છે. (આઇફોડ શફલ સિવાય જે સંપૂર્ણપણે FAT32 છે.)  સામાન્ય રીતે જો નવું આઇપોડ (આઇપોડ શફલ સિવાય) વિન્ડોઝ પર ચાલતા કોમ્પ્યુટર સાથે જોડવામાં આવે તો તે FAT32 સાથે ફોર્મેટ થશે અને શરૂઆતમાં જો મેક ઓએસ એક્સ પર ચાલતા મેક સાથે જોડવામાં આવે તો તે HFS+ સાથે ફોર્મેટ થશે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ipod.about.com/od/restoreandreformatipod/a/ipod_format_a.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-12-21 |archive-date=2009-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090108053753/http://ipod.about.com/od/restoreandreformatipod/a/ipod_format_a.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

અન્ય ઘણા MP3 પ્લેયર્સથી વિપરીત સામાન્ય [[ફાઇલ મેનેજમેન્ટ]] એપ્લિકેશનથી ડ્રાઇવ પર ઓડિયો કે વિડીયો ફાઇલ કોપી કરવાથી આઇપોડ તેને યોગ્ય રીતે એક્સેસ નહીં કરી શકે.  યુઝરે ખાસ સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ કરવો પડશે જે મિડીયા ફાઇલને આઇપોડ પર ટ્રાન્સફર કરવા માટે બનાવાયેલા છે જેથી તે ફાઇલ પ્લે કરી શકાય અને જોઇ શકાય.  સામાન્ય રીતે આઇપોડ પર મિડીયા ટ્રાન્સફર કરવા માટે આઇટ્યુન્સનો ઉપયોગ થાય છે. જોકે [[કેટલાક વૈકલ્પિક થર્ડ પાર્ટી એપ્લિકેશન્સ]] પણ વિવિધ પ્લેટફોર્મ પર હાજર છે.

આઇટ્યુન્સ 7 અને તેનાથી ઉપરની આવૃતિ આઇટ્યુન્સ સ્ટોર પરથી ખરીદાયેલા મિડીયાને આઇપોડ પરથી કોમ્પ્યુટર પર ટ્રાન્સફર કરી શકે છે. જોકે, તેમાં ડીઆરએમ સંરક્ષિત કમ્પ્યુટર તેને પ્લે કરવા માટે અધિકૃત હોવું જોઇએ. આઇપોડ પર મિડીયા ફાઇલ્સને છુપા ફોલ્ડરમાં રાખવામાં આવે છે જેની સાથે પ્રોપરાઇટરી ડેટાબેઝ ફાઇલ હોય છે.  [[છુપી ફાઇલ]]ને ખુલ્લી કરીને હોસ્ટ ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ દ્વારા છુપી સામગ્રીને એક્સેસ કરી શકાય છે. ત્યાર બાદ ફાઇલ અથવા ફોલ્ડરને આઇપોડ પરથી કોપી કરીને મિડીયા ફાઇલ્સને મેન્યુઅલી રિકવર કરી શકાય છે.  ઘણા થર્ડ પાર્ટી એપ્લિકેશન્સ પણ આઇપોડ પરથી મિડીયા ફાઇલને સરળતાથી કોપી કરવાની છૂટ આપે છે. 

== હાર્ડવેર ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ચિપસેટ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ 
!ચિપસેટ અથવા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ
!પ્રોડક્ટ્સ
!ક્મ્પોનન્ટ્સ
|-
|  rowspan=&quot;4&quot;|માઇક્રોકન્ટ્રોલર
| આઇપોડ ક્લાસિક પ્રથમથી ત્રીજી પેઢી
| બે [[ARM]] 7TDMI આધારિત [[સીપીયુ]] 90 MHz પર સંચાલિત
|-
| આઇપોડ ક્લાસિક ચોથી અને પાંચમી પેઢી, આઇપોડ મિની, આઇપોડ નેનો પ્રથમ પેઢી
| વેરિયેબલ સ્પીડ [[ARM]] 7TDMI સીપીયુ, બેટરી બચાવવા માટે મહત્તમ 80 MHz પર સંચાલિત
|-
| આઇપોડ નેનો બીજી પેઢી
| [[એઆરએમ પ્રોસેસર]] આધારિત [[ચિપ આધારિત]] [[સેમસંગ]] સિસ્ટમ&lt;ref&gt;કેસેલ, જોનાથન. [http://www.isuppli.com/markech/default.asp?id=360 આઇપોડ નેનો સાથે એપલ ઓછા નાણાએ વધુ વસ્તુ આપે છે], આઇસપ્લાઇ કોર્પોરેશન, 2006-09-20. 28-12-2006ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=mobile SoC  |url=http://www.samsung.com/global/business/semiconductor/products/mobilesoc/Products_MobileSoC.html |publisher=Samsung Group |access-date=04 Aug 2009}}&lt;/ref&gt;
|-
| આઇપોડ શફલ પ્રથમ પેઢી
| [[સિગ્મા ટેલ]] ચિપ જે મ્યુઝિક અને સર્કીટરી પર ચાલે છે.&lt;ref&gt;વિલિયમ્સ, માર્ટિન. [http://www.pcworld.com/article/119799-1/article.html આઇપોટ શફલની શું કિંમત હોવી જોઇએ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303153350/http://www.pcworld.com/article/119799-1/article.html |date=2009-03-03 }}, ''[[પીસી વર્લ્ડ]]'' , 2005-02-24. 2006-08-14ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;
|-
|  rowspan=&quot;2&quot;|ઓડિઓ ચિપ
| તમામ આઇપોડ (આઇપોડ શફલ, 6G ક્લાસિક અને 2G ટચ સિવાય)&lt;ref&gt;[[મેકવર્લડ]] [http://www.macworld.co.uk/ipod-itunes/news/index.cfm?RSS&amp;amp;NewsID=20818 વોલ્ફસને એપલ આઇપોડ બિઝનેસ ગુમાવ્યો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610175720/http://www.macworld.co.uk/ipod-itunes/news/index.cfm?RSS&amp;NewsID=20818 |date=2011-06-10 }}&lt;/ref&gt;
| [[વુલ્ફસન માઇક્રોઇલેક્ટ્રોનિક્સ]] દ્વારા વિકસીત [[ઓડિયો કોડેક્સ]]
|-
| છઠ્ઠી પેઢીનું આઇપોડ ક્લાસિક
| [[સાઇરસ લોજિક]] ઓડિયો કોડેક ચિપ
|-
|  rowspan=&quot;4&quot;|સ્ટોરેજ મિડીયમ
| આઇપોડ ક્લાસિક
| 45.7 એમએમ હાર્ડ ડ્રાઈવ્સ ([[એટીએ-૬]], 4200 આરપીએમ, [[ટોશિબા]] દ્વારા ઉત્પાદિત પ્રોપરાઇટરી કનેક્ટર્સ સાથે)
|-
| આઇપોડ મિની
| 25.4 એમએમ (૧ ઇંચ) [[માઇક્રોડ્રાઇવ]] [[હિટાચી]] અથવા [[સિગેટ]]ની
|-
| આઇપોડ નેનો
| [[સેમસંગ]], [[તોશિબા]] અને અન્ય કંપનીની [[ફલેશ મેમરી]]
|-
| આઇપોડ શફલ અને ટચ
| [[ફ્લેશ મેમરી]]
|-
|  rowspan=&quot;2&quot;|બેટરી
| પ્રથમ અને બીજી પેઢીનું આઇપોડ ક્લાસિક, શફલ
| ઇન્ટરનલ [[લિથિયમ પોલીમર બેટરી]]
|-
| આઇપોડ ક્લાસિક 3Gથી આગળ, આઇપોડ મિની, આઇપોડ નેનો, આઇપોડ ટચ 
| ઇન્ટરનલ [[લિથીયમ આયોન બેટરી]]
|-
|  rowspan=&quot;3&quot;|ડિસ્પ્લે
| આઇપોડ નેનો
|  
|-
| આઇપોડ ક્લાસિક
| 
|-
| આઇપોડ ટચ
| 
|}

=== જોડાણ ===
[[ચિત્ર:Apple iPod Chargers.jpg|thumb|right|ચાર આઇપોડ વોલ ચાર્જ, ફાયરવાયર  (ડાબે) અને યુએસબી કનેક્ટટર (જમણે)ની સાથે, જે આઇપોડને કોમ્પ્યુટર વગર પણ ચાર્જ થવાની સુવિધા આપે છે.]]
અસલમાં હોસ્ટ કોમ્પ્યુટર સાથે [[ફાયરવાયર]] કનેક્શનનો ઉપયોગ ગીતને અપડેટ કરવા અથવા [[બેટરી]] રિચાર્જ કરવા માટે થતો હતો. બેટરીને પાવર એડેપ્ટરની મદદથી પણ ચાર્જ કરી શકાતી હતી જે પ્રથમ ચાર પેઢીના આઇપોડ સાથે આપવામાં આવતું હતું. ત્રીજી પેઢીમાં 30 પિન [[ડોક કનેક્ટર]]નો સમાવેશ થવા લાગ્યો હતો તેનાથી ફાયરવાયર અથવા [[યુએસબી]] કનેક્ટિવીટી મળવા લાગી. તેનાથી નોન-એપલ મશીન સાથે વધુ સારી સુસંગતતા ઉપલબ્ધ થઇ કારણ કે મોટા ભાગના મશીનમાં તે સમયે ફાયરવાયર પોર્ટ ન હતા. અંતમાં એપલે ફાયરવાયરના બદલે યુએસબી સાથેના આઇપોડ બહાર પાડવાનું શરૂ કર્યું, જોકે ફાયરવાયર અલગથી ઉપલબ્ધ હતા.  પ્રથમ પેઢીના આઇપોડ નેનો અને પાંચમી પેઢીના આઇપોડ ક્લાસિકની જેમ એપલે ખર્ચ અને ફોર્મ ફેક્ટર ધટાડવા માટે ડેટા ટ્રાન્સફર માટે ફાયરવાયરનો ઉપયોગ કરવાનું બંધ કર્યું. (ડિવાઇસને ચાર્જ કરવા માટે ફાયરવાયરનો ઉપયોગ કરવાની છૂટ ચાલુ હતી.) બીજી પેઢીના આઇપોડ ટચ અને ચોથી પેઢીના આઇપોડ નેનોમાં ફાયરવાયરની ચાર્જિંગ સુવિધા દૂર કરવામાં આવી છે. બીજી અને ત્રીજી પેઢીના આઇપોડ શફલમાં સિંગલ [[3.5 એમએમ]]ના જેકનો ઉપયોગ થાય છે જે હેડફોન જેક તથા ડોક માટે ડેટા પોર્ટ તરીકે કામ કરે છે.

ડોક કનેક્ટરની મદદથી આઇપોડ એક્સેસરીઝ સાથે જોડાઇ શકતા હતા જે ઘણી વખત આઇપોડના મ્યુઝિક, વિડીયો અને ફોટો પ્લેબેક માટે પૂરક બનતા હતા.  એપલ કેટલીક એક્સેસરીઝ, જેમ કે હવે બંધ કરવામાં આવેલું [[આઇપોડ હાઇ-ફાઇ]] વેચે છે, પરંતુ મોટા ભાગના થર્ડ પાર્ટી જેવી કે [[બેલ્કિન]] અને [[ગ્રિફીન]] દ્વારા ઉત્પાદિત છે. કેટલીક સામગ્રી તેનું પોતાનું ઇન્ટરફેસ વાપરે છે જ્યારે બીજા અમુક આઇપોડની પોતાની સ્ક્રિનનો ઉપયોગ કરે છે. ડોક કનેક્ટર પ્રોપરાઇટરી ઇન્ટરફેસ હોવાથી ઇન્ટરફેસનો અમલ કરવા માટે એપલને રોયલ્ટી ચુકવવી પડે છે.&lt;ref&gt;{{cite news |first= Joel |last= Johnson |authorlink=  |coauthors=  |title= How the &quot;Apple Tax&quot; Boosts Prices on iPod &amp; iPhone Accessories |url= http://www.popularmechanics.com/technology/industry/4272628.html?page=1 |work=  |publisher= [[Popular Mechanics]] |date= 2008-07-10 |access-date= 2008-09-09 |archive-date= 2008-08-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20080817114656/http://www.popularmechanics.com/technology/industry/4272628.html?page=1 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

=== એકસેસરીઝ ===
આઇપોડ લાઇન માટે ઘણી એક્સેસરીઝ બનાવવામાં આવી છે. મોટા ભાગનું ઉત્પાદન થર્ડ પાર્ટી કંપનીઓ દ્વારા થાય છે જોકે તાજેતરના [[આઇપોડ હાઇ-ફાઇ]]નું ઉત્પાદન એપલ દ્વારા થાય છે.  આ માર્કેટને ઘણી વખત [[આઇપોડ ઇકોસિસ્ટમ]] તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.[48]  કેટલીક એક્સેસરીઝમાં વધારાના ફિચર્સ ઉમેરવામાં આવે છે જે અન્ય મ્યુઝિક પ્લેયરમાં હોય છે જેમ કે સાઉન્ડ રેકોર્ડર્સ, એફએમ રેડિયો ટ્યુનર્સ, વાયર્ડ રિમોટ કન્ટ્રોલ અને ટીવી કનેક્શન માટે ઓડિયો-વિડીયો કેબલ વગેરે. અન્ય એક્સેસરીઝમાં વિશિષ્ટ ફિચર્સ જેમ કે [[નાઇકી આઇપોડ + પીડોમીટર]] અને આઇપોડ કેમેરા કનેક્ટરનો સમાવેશ થાય છે.  અન્ય નોંધપાત્ર એક્સેસરીઝમાં એક્સટર્નલ સ્પીકર્સ, વાયરલેસ રિમોટ કન્ટ્રોલ, રક્ષણાત્મક કેસીસ / ફિલ્મસ અને વાયરલેસ ઇયરફોન્સનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.etymotic.com/ephp/er88.aspx ઇન-ધ-ઇયર બ્લ્યૂટૂથ ઇયરફોન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220103013/http://www.etymotic.com/ephp/er88.aspx |date=2009-02-20 }}. સુધારો 2007-11-22.&lt;/ref&gt; પ્રથમ એક્સેસરીઝ ઉત્પાદકોમાં [[ગ્રિફીન ટેકનોલોજી]], [[બેલ્કિન]], [[જેબીએલ]], [[બોસ]], [[મોનસ્ટર કેબલ]] અને [[સેન્ડસ્ટેશન]] સામેલ છે.[[ચિત્ર:IPod Earbuds.JPG|thumb|આઇપોડ ઇયરફોનની બે ડિઝાઇનવર્તમાન વર્ઝન જમણી બાજુ દર્શાવવામાં આવ્યું છે]]

[[બીએમડબલ્યુ]]એ પ્રથમ આઇપોડ ઓટોમોબાઇલ ઇન્ટરફેસ &lt;ref&gt;[http://www.ipodyourbmw.com/ iPod તમારી BMW] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070423230915/http://www.ipodyourbmw.com/ |date=2007-04-23 }}. સુધારો 2007-02-17.&lt;/ref&gt; રજૂ કર્યું હતું જેનાથી નવા બીએમડબલ્યુ વાહનોના ચાલકો બિલ્ટ ઇન સ્ટિયરીંગ વ્હીલ કન્ટ્રોલ અથવા રેડિયો હેડ યુનિટ બટનનો ઉપયોગ કરીને આઇપોડને કન્ટ્રોલ કરી શકતા હતા.  એપલે 2005માં જાહેરાત કરી હતી કે અન્ય વ્હીકલ બ્રાન્ડ માટે પણ આવી સિસ્ટમ ઉપલબ્ધ હશે. તેમાં [[મર્સિડીઝ-બેન્ઝ]],&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/pr/library/2005/jan/11mercedes.html એપલ અને મર્સિડિસ બેન્ઝે આઇપોડ ઇન્ટિગ્રેશન કિટ રજૂ કરી], ''[[એપલ ઇન્ક.]]'' , 2005-01-11. 2006-06-20ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;[[વોલ્વો]],&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/pr/library/2005/jan/11volvo.html એપલ અને વોલ્વોએ સમગ્ર ૨૦૦૫ અમેરિકન મોડલ લાઇન માટે આઇપોડ કનેક્ટિવિટીની જાહેરાત કરી], ''[[એપલ ઇન્ક.]]'' , 2005-01-11. 2006-06-20ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt; [[નિસાન]], [[ટોયોટા]],&lt;ref&gt;http://www.gizmag.com/go/7945/&lt;/ref&gt; [[આલ્ફા રોમિયો]], [[ફેરારી]],&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/pr/library/2005/jan/11cars.html 2005માં આઇપોડ ઇન્ટિગ્રેશન ડિલીવર કરવા એપલ અને અગ્રણી કાર કંપનીઓનું જોડાણ], ''[[એપલ ઇન્ક.]]'' , 2005-01-11. 2006-06-20ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt; [[એક્યુરા]], [[ઓડી]], [[હોન્ડા]],&lt;ref&gt;[http://automobiles.honda.com/models/audio_accessories.asp?ModelName=Accord%20Coupe&amp;amp;PHOTO=0 આઇપોડ માટે હોન્ડા મ્યુઝિક લિન્ક]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[હોન્ડા]]'' . સુધારો 2007-02-17.&lt;/ref&gt; [[રેનો]], [[ઇન્ફીનીટી]] &lt;ref&gt;[http://www.apple.com/ipod/carintegration/#car_browser_infiniti એપલ કાર ઇન્ટિગ્રેશન પેજ]&lt;/ref&gt; અને [[ફોક્સવેગન]]&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/pr/library/2005/sep/07ipod_auto.html સીમલેસ આઇપોડ અનુભવ રજૂ કરવા એપલે એક્યુરા, ઓડી, હોન્ડા અને ફોક્સવેગન સાથે જોડાણ કર્યું], ''[[એપલ ઇન્ક.]]'' , 2005-09-07. 2006-06-20ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;નો સમાવેશ થાય છે. [[સ્કિયોન]] તેની તમામ કાર માટે સ્ટાન્ડર્ડ આઇપોડ કનેક્ટિવીટી ઓફર કરે છે.

[[જેવીસી]], [[પાયોનિયર]], [[કેનવૂડ]], [[એલ્પાઇન]], [[સોની]] અને [[હર્મન કાર્ડોન]] જેવા કેટલાક સ્વતંત્ર સ્ટીરીયો ઉત્પાદકો ખાસ આઇપોડલક્ષી ઇન્ટીગ્રેશન સોલ્યુશન્સ ધરાવે છે.  વૈકલ્પિક કનેક્શન મેથડમાં એડેપ્ટર કિટ્સ (જે કેસેટ ડેક અથવા સીડી ચેન્જર પોર્ટનો ઉપયોગ કરે છે) ઓડિયો ઇનપુટ જેક અને એફએમ ટ્રાન્સમિટર્સ જેમ કે [[આઇટ્રીપ]]નો ઉપયોગ કરે છે. જોકે, અમુક દેશમાં અંગત એફએમ ટ્રાન્સમિટર્સ ગેરકાયદે છે.  ઘણા કાર ઉત્પાદકોએ ઓડિયો ઇનપુટ જેકને સ્ટાન્ડર્ડ તરીકે સમાવ્યા છે.&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/ipod/carintegration.html કાર ઇન્ટિગ્રેશન: આઇપોડ યોર કાર], ''[[એપલ ઇન્ક.]]'' . સુધારો 2007-02-17.&lt;/ref&gt;

2007ના મધ્યથી શરૂઆતમાં ચાર મોટી એરલાઇન્સ, [[યુનાઇટેડ]], [[કોન્ટિનેન્ટલ]], [[ડેલ્ટા]] અને [[એમિરાતે]] આઇપોડ સિટ કનેક્શન માટે કરાર કર્યા હતા. ફ્રી સર્વિસના કારણે પ્રવાસીઓ આઇપોડને પાવર અને ચાર્જ કરી શકશે તથા વ્યકિતગત સીટ બેલ્ટ ડિસ્પ્લે પર વિડીયો અને મ્યુઝિક લાઇબ્રેરી જોઇ શકશે.[59]  &lt;ref&gt;માર્સલ, કેટી. [http://www.appleinsider.com/article.php?id=2240 છમાંથી બે એલાઇન્સે જણાવ્યું હતું કે આઇપોડ સોદા પર કોઇ હસ્તાક્ષર થયા નથી]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''એપલઇનસાઇડર'' , 2006-11-15. 2006-12-07ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;અસલમાં [[કેએલએમ]] અને [[એરફ્રાન્સ]], એપલ સાતેના સોદાનો હિસ્સો હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું, પરંતુ ત્યાર બાદ તેણે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે તે માત્ર આવી સિસ્ટમ સમાવવાની શક્યતા વિશે વિચારણા કરી રહ્યા હતા.&lt;ref&gt;માર્સલ, કેટી. [http://www.appleinsider.com/article.php?id=2240 છમાંથી બે એલાઇન્સે જણાવ્યું હતું કે આઇપોડ સોદા પર કોઇ હસ્તાક્ષર થયા નથી]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''એપલઇનસાઇડર'' , 2006-11-15. 2006-12-07ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;

=== ઓડિયો કામગીરી ===
ત્રીજી પેઢીના આઇપોડમાં બાસ રિસ્પોન્સ નબળો હતો જે ઓડિયો ટેસ્ટમાં સાબિત થયું હતું.&lt;ref name=&quot;playertest&quot;&gt;મેકરોન, બિલ. [http://home.comcast.net./~machrone/playertest/playertest.htm આઇપોડ ઓડિયો મેઝરમેન્ટ] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121220045904/http://home.comcast.net/~machrone/playertest/playertest.htm |date=2012-12-20 }}, ''[[પીસી મેગેઝિન]]'' , 2005. સુધારો 2007-02-17.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;હીજ્લીગર્સ માર્ક[http://members.chello.nl/~m.heijligers/ipod/Performance/measurements.html આઇપોડ ઓડિયો મેઝરમેન્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225073415/http://members.chello.nl/~m.heijligers/ipod/Performance/measurements.html |date=2009-02-25 }}. 2007-02-17ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt; નાના કદના ડીસી-બ્લોકિંગ [[કેપેસિટર્સ]] અને મોટા ભાગના કન્ઝ્યુમર હેડફોન્સમાં [[હાઇ પાસ ફિલ્ટર]] માટે નીચા [[ઇમ્પિડન્સ]]ના સંયોજનના કારણે નીચી આવૃતિ પર બાસ આઉટપુટને અસર થતી હતી. ચોથી પેઢીના આઇપોડમાં પણ એવા જ કેપસિટરનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;હીજ્લીગર્સ માર્ક. [https://web.archive.org/web/20060505034356/http://homepage.mac.com/marc.heijligers/audio/ipod/engineering/engineering.html આઇપોડ સર્કિટ ડિઝાઇન એન્જિનિયરિંગ], મે 2006. સુધારો 2007-02-17.&lt;/ref&gt; હાઇ ઇમ્પિડન્સ હેડફોનનો ઉપયોગ કરવામાં આવે ત્યારે સમસ્યા દૂર થતી હતી. બાહ્ય [[હેડફોન એમ્પલિફાયર]] જેવા હાઇ-ઇમ્પિડન્સ (લાઇન લેવલ) લોડનો ઉપયોગ કરવામાં આવે ત્યારે આ ખામી સાવ ઢંકાઇ જાય છે.  પ્રથમ પેઢીના આઇપોડ શફલમાં સિંગલ કેપેસિટર કપલ્ડ આઉટપુટની જગ્યાએ [[ડ્યુઅલ ટ્રાન્ઝિસ્ટર આઉટપુટ સ્ટેજ]]નો ઉપયોગ થાય છે&lt;ref name=&quot;playertest&quot;/&gt; જે કોઇ લોડથી નબળા બાસ રિસ્પોન્સ આપતો નથી.

પાંચમી પેઢીના આઇપોડ પછી એપલે નબળી અવાજ ગુણવત્તાની સમસ્યાના ઉકેલ માટે યુઝર-કન્ફીગરેબલ વોલ્યુમ લિમીટ આપવાનું શરૂ કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;volumelimit&quot;&gt;કોહન, પિટર. [http://www.macworld.com/article/50101/2006/03/ipodupdate.html આઇપોડ અપડેટે આઇપોડ વોલ્યૂમ સેટિંગ મર્યાદિત કર્યું ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330191622/http://www.macworld.com/article/50101/2006/03/ipodupdate.html |date=2010-03-30 }}, મેકવર્લ્ડ, 2006. 2008-11-07ના રોજ સુધારો&lt;/ref&gt; યુઝર્સના અહેવાલ પ્રમાણે છઠ્ઠી પેઢીના આઇપોડમાં મહત્તમ વોલ્યુમ આઉટપુટ લેવલ ઇયુ માર્કેટ માટે 100dB સુધી મર્યાદિત છે. એપલે અગાઉ [[ફ્રાન્સ]]માં આઇપોડને વેચાણમાંથી પાછા ખેંચી લીધા હતા.&lt;ref name=&quot;ipodsfrance&quot;&gt;ફ્રાઇડ, ઇયાન. [http://news.cnet.com/2100-1040-960211.html એપલ પલ્સ આઇપોડ ઇન ફ્રાન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090706152258/http://news.cnet.com/2100-1040-960211.html |date=2009-07-06 }}. 2008-11-07ના રોજ સુધારો&lt;/ref&gt;

== પેટન્ટના વિવાદ ==
2005માં એપલ સામે આઇપોડ લાઇન અને તેની સાથે જોડાયેલી ટેકનોલોજી દ્વારા [[પેટન્ટનો ભંગ]] કરવાના બે કેસ દાખલ થયા હતા.&lt;ref&gt;[http://www.channelregister.co.uk/2005/03/10/apple_ipod_patent_lawsuits/ એપલ સામે તેના આઇપોડ મુદ્દે પેટન્ટ કેસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927195329/http://www.channelregister.co.uk/2005/03/10/apple_ipod_patent_lawsuits/ |date=2007-09-27 }}, ''ચેનલરજિસ્ટર'' , 2005-03-10. 2009-03-17ના રોજ સુધારો&lt;/ref&gt; એડવાન્સ્ડ ઓડિયો ડિવાઇસીસે દાવો કર્યો હતો કે આઇપોડ લાઇને મ્યુઝિક જ્યુકબોક્સની તેની [[પેટન્ટ]]નો ભંગ કર્યો છે.&lt;ref&gt;[http://www.google.com/patents?vid=USPAT6587403&amp;amp;id=oawMAAAAEBAJ&amp;amp;dq=6,587,403 યુએસ પેટન્ટ 6,587,403] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111205181049/http://www.google.com/patents?vid=USPAT6587403&amp;id=oawMAAAAEBAJ&amp;dq=6,587,403 |date=2011-12-05 }} — એડવાન્સ્ડ ઓડિયો ડિવાઇસ' &quot;મ્યુઝિક જ્યુકબોક્સ&quot; પેટન્ટ.&lt;/ref&gt; જ્યારે [[હોંગ કોંગ]] સ્થિત [[આઇપી]] પોર્ટફોલિયો કંપની પેટ રાઇટ્સે એક કેસ દાખલ કરીને દાવો કર્યો હતો કે એપલની ફેરપ્લે ટેકનોલોજીએ સંશોધનકાર હો કિઊંગ ત્સેને અપાયેલી પેટન્ટનો ભંગ કરે છે.&lt;ref&gt;[http://www.google.com/patents?vid=USPAT6665797&amp;amp;id=QrR2AAAAEBAJ&amp;amp;dq=6,665,797 યુએસ પેટન્ટ 6,665,797] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111205185736/http://www.google.com/patents?vid=USPAT6665797&amp;id=QrR2AAAAEBAJ&amp;dq=6,665,797 |date=2011-12-05 }} — &quot;બિન અધિકૃત ઉપયોગ સામે સોફ્ટવેરનું રક્ષણ&quot; (સુધારીને કરાયું &quot;કોમ્પ્યુટર એપરટસ/સોફ્ટવેર એક્સેસ કન્ટ્રોલ&quot;).&lt;/ref&gt;  આ કેસમાં [[સોની]], રિયલનેટવર્ક્સ, [[નેપસ્ટર]] અને મ્યુઝિકમેચના ઓનલાઇન સ્ટોર્સને બચાવ પક્ષમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;[http://www.appleinsider.com/article.php?id=1235 નવા ડીઆરએમ કેસમાં એપલ, સોનીનો સમાવેશ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311185337/http://www.appleinsider.com/article.php?id=1235 |date=2007-03-11 }}, ''એપલઇનસાઇડર'' , 2005-08-16. 2007-02-17ના રોજ સુધારો&lt;/ref&gt;

[[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પેટન્ટ એન્ડ ટ્રેડમાર્ક ઓફિસ]]માં એપલે રોટેશનલ યુઝર ઇનપુટ્સ&lt;ref&gt;[http://appft1.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?p=1&amp;amp;u=/netahtml/PTO/search-bool.html&amp;amp;r=1&amp;amp;f=G&amp;amp;l=50&amp;amp;co1=AND&amp;amp;d=PG01&amp;amp;s1=%2260/346,237%22&amp;amp;OS=%2260/346,237%22&amp;amp;RS=%2260/346,237%22 યુએસ પેટન્ટ એપ્લિકેશન 20030095096] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130713033627/http://appft1.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?p=1&amp;u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-bool.html&amp;r=1&amp;f=G&amp;l=50&amp;co1=AND&amp;d=PG01&amp;s1=%2260%2F346%2C237%22&amp;OS=%2260%2F346%2C237%22&amp;RS=%2260%2F346%2C237%22 |date=2013-07-13 }} [[એપલ ઇન્ક.]]ની અરજી &quot;રોટેશનલ યુઝર ઇનપુટ્સ&quot; પર.&lt;/ref&gt; માટે અરજી કરી હતી જે આઇપોડના ઇન્ટરફેસ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે. 2005માં તેને ત્રીજી વખત નોન-ફાઇનલ રિજેક્શન (એનએફઆર) મળ્યું હતું. ઓગસ્ટ 2005માં જ એમપીથ્રી પ્લેયર માર્કેટમાં એશિયાની મુખ્ય હરીફ કંપની [[ક્રિએટિવ ટેકનોલોજી]]એ જાહેરાત કરી હતી કે તે આઇપોડ લાઇનમાં મ્યુઝિક સિલેક્શન ઇન્ટરફેસમાં વપરાતી ટેકનોલોજી માટે પેટન્ટ&lt;ref&gt;[http://www.google.com/patents?vid=USPAT6928433&amp;amp;id=sJoVAAAAEBAJ&amp;amp;dq=6,928,433 યુએસ પેટન્ટ 6,928,433] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111205183104/http://www.google.com/patents?vid=USPAT6928433&amp;id=sJoVAAAAEBAJ&amp;dq=6,928,433 |date=2011-12-05 }} [[ક્રિએટિવ ટેકનોલોજી]]'ની &quot;ઝેન&quot; પેટન્ટ.&lt;/ref&gt; ધરાવે છે જેને તેણે ઝેન પેટન્ટ ગણાવી હતી જે તેને 9 ઓગસ્ટ, 2005ના રોજ મળી હતી.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4198360.stm ક્રિએટિવ MP3 પ્લેયર પેટન્ટ જીતી ગઇ], ''[[બીબીસી ન્યૂઝ]]'' , 2005-08-30. 2007-02-17ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt; 15 મે, 2006ના રોજ ક્રિએટિવે એપલ સામે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ડિસ્ટ્રીક્ટ કોર્ટ ફોર ધ નધર્ન ડિસ્ટ્રીક્ટ ઓફ કેલિફોર્નિયા]]માં કેસ દાખલ કર્યો હતો. ક્રિએટિવે [[યુનાઇડેટ સ્ટેટ્સ ઇન્ટરનેશન ટ્રેડ કમિશનને]] એ બાબતની તપાસ કરવા પણ જણાવ્યું હતું કે અમેરિકામાં આઇપોડની આયાત કરીને એપલ અમેરિકાના વ્યાપારી કાયદાનો ભંગ કરે છે કે કેમ.&lt;ref&gt;[http://www.macworld.co.uk/news/index.cfm?NewsID=14646 ક્રિએટિવનો પેટન્ટ મુદ્દે એપલ સામે કેસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916064513/http://www.macworld.co.uk/news/index.cfm?NewsID=14646 |date=2009-09-16 }}, ''[[મેકવર્લ્ડ યુકે]]'' , 2006-05-16. 2007-03-20ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;

24 ઓગસ્ટ 2006ના દિવસે એપલ અને ક્રિએટિવે તેના વૈશ્વિક વિવાદોનો અંત લાવવા માટે સમધાનની યોજના જાહેર કરી હતી. તે મુજબ એપલ ક્રિએટિવને પેઇડ અપ લાઇસન્સ માટે 10 કરોડ અમેરિકન ડોલર ચુકવશે અને એપલની તમામ પ્રોડક્ટમાં ક્રિએટિવને અપાયેલી પેટન્ટનો ઉપયોગ કરશે. કરાર પ્રમાણે ક્રિએટિવ પેટન્ટના લાઇસન્સિંગમાં સફળ રહેશે તો એપલ ચુકવણીનો અમુક હિસ્સો પાછો મેળવશે. ક્રિએટિવે ત્યાર બાદ ''મેઇડ ફોર આઇપોડ''  કાર્યક્રમમાં જોડાઇને આઇપોડ એક્સેસરિઝના ઉત્પાદનની યોજના જાહેર કરી હતી.&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/pr/library/2006/aug/23settlement.html એપલ અને ક્રિએટિવે સમાધાનની જાહેરાત કરી...], , ''[[એપલ ઇન્ક.]]'' . 2007-02-17ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;

== વેચાણ ==
[[ચિત્ર:Ipod sales per quarter.svg|thumb|right|400px|આઇપોડનું ત્રિમાસિક વેચાણડેટા અને સોર્સના ટેબલ માટે ક્લિક કરો.ઉલ્લેખનીય છે કે Q1 અગાઉના વર્ષનો ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બરનો સમયગાળો છે જે હોલીડે સીઝન હતી]]
{{See also|iPod advertising}}
ઓક્ટોબર 2004થી આઇપોડ લાઇન અમેરિકામાં ડિઝીટલ મ્યુઝિક પ્લેયરના વેચાણમાં છવાયેલી રહી છે જેણે હાર્ડ ડ્રાઇવ આધારિત પ્લેયર્સનું 90 ટકા માર્કેટ અને તમામ પ્રકારના પ્લેયર્સનું 70 ટકા માર્કેટ મેળવ્યું છે.&lt;ref&gt;માર્સલ, કેટી. [http://www.appleinsider.com/article.php?id=1770 આપોડ: હાઉ બિગ કેન ઇટ ગેટ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061207173327/http://www.appleinsider.com/article.php?id=1770 |date=2006-12-07 }}, ''[[એપલઇનસાઇડર]]'' , 2006-05-24. 2007-02-17ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;  જાન્યુઆરી 2004થી જાન્યુઆરી 2005 સુધીના વર્ષ દરમિયાન વેચાણના ઊંચા દરના કારણે અમેરિકન માર્કેટ હિસ્સો 31 ટકાથી વધીને 65 ટકા થયો હતો. જુલાઇ 2005માં આ બજાર હિસ્સો 74 ટકા હોવાનો અંદાજ હતો. બ્લૂમબર્ગ ઓનલાઇનના અહેવાલ પ્રમાણે જાન્યુઆરી 2007માં આઇપોડનો બજાર હિસ્સો 72.7 ટકા હતો.

આઇપોડ મિની રિલીઝ કરવાના કારણે આ સફળતાને સુદ્રઢ બનાવવામાં મદદ મળી જે એવા સમયે થઇ હતી જ્યારે એક સમયે ફ્લેશ આધારિત મ્યુઝિક પ્લેયર્સ પ્રભુત્વ ધરાવતા હતા.[81]
8 જાન્યુઆરી 2004ના રોજ [[હ્યુલેટ-પેકાર્ડ]] (એચપી)એ જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ એપલ સાથે લાઇસન્સના કરાર હેઠળ એચપી બ્રાન્ડના આઇપોડનું વેચાણ કરશે. [[વોલ-માર્ટ]] સહિત કેટલીક નવી રિટેલ ચેઇન વિકસાવવામાં આવી હતી અને આ આઇપોડ અંતે તમામ આઇપોડના કુલ વેચાણમાં 5 ટકા હિસ્સો ધરાવતા હતા. જુલાઇ 2005માં એચપીએ એપલ દ્વારા લાગુ પાડવામાં આવેલી મુશ્કેલ શરતોના કારણે આઇપોડ્સનું વેચાણ કરવાનું બંધ કરી દીધું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.appleinsider.com/articles/05/07/29/hp_to_stop_selling_apples_ipods.html એચપીએ એપલના આઇપોડ વેચવાનું બંધ કર્યું ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090102040812/http://www.appleinsider.com/articles/05/07/29/hp_to_stop_selling_apples_ipods.html |date=2009-01-02 }}, ''[[એપલઇનસાઇડર]]'' , 2005-07-29. 2007-08-06ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;

જાન્યુઆરી 2007માં એપલે 7.1 અબજ ડોલરની વિક્રમ ત્રિમાસિક આવક નોંધાવી હતી જેમાંથી 48 ટકા આવક આઇપોડના વેચાણને આભારી હતી.&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/pr/library/2007/01/17results.html એપલે પ્રથમ ત્રિમાસિકગાળાના પરિણામ જાહેર કર્યા], ''[[એપલ ઇન્ક.]]'' , 2007-01-17. 2007-02-17ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;

9 એપ્રિલ 2007ના રોજ જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે એપલે 10 કરોડ આઇપોડના વેચાણનો આંક પાર પાડ્યો છે જે સાથે તે અત્યાર સુધીમાં સૌથી વધુ વેચાયેલું મ્યુઝિક પ્લેયર બન્યું હતું. એપ્રિલ 2007માં એપલે બીજા ત્રિમાસિક ગાળા માટે 5.2 અબજ ડોલરની આવક નોંધાવી હતી જેમાં આઇપોડના વેચાણથી મળેલી આવકનો હિસ્સો 32 ટકા હતો.&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/pr/library/2007/04/25results.html એપલે બીજા ત્રિમાસિકગળાના પરિણામ જાહેર કર્યા ], ''[[એપલ ઇન્ક.]]'' . 2007-04-25ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt; એપલ અને ઉદ્યોગના કેટલાક નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું હતું કે આઇપોડના યુઝર્સ એપલની અન્ય પ્રોડક્ટ્સ જેમ કે મેક કોમ્પ્યુટર્સ ખરીદે તેવી શક્યતા છે.&lt;ref&gt;ઓર્લોસ્કિ, એન્ડ્રૂ. [http://www.theregister.co.uk/2005/10/11/apple_q4_2005/ એપલ માટે હેલો ઇફેક્ટનું ઓસબોર્ન ઇફેક્ટનું ગ્રહણ], ''[[ધ રજિસ્ટર]]'' , 2005-10-11. 2006-07-13ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;

5 સપ્ટેમ્બર 2007ના રોજ બીટ ગોઝ ઓન કાર્યક્રમ દરમિયાન એપલે જાહેરાત કરી હતી કે તેની આઇપોડ લાઇનનું વેચાણ 11 કરોડ યુનિટનો આંકડો વટાવી ગયું છે.

22 ઓક્ટોબર 2007ના દિવસે એપલે 5.22 અબજ અમેરિકન ડોલરની ત્રિમાસિક આવક નોંધાવી હતી જેમાંથી 30.69 ટકા હિસ્સો એપલ નોટબુકના વેચાણનો હતો, 19.22 ટકા હિસ્સો ડેસ્કટોપના વેચાણનો અને 26 ટકા હિસ્સો આઇપોડના વેચાણનો હતો. એપલની વર્ષ 2007ની આવક વધીને 24.01 અબજ અમેરિકન ડોલર થઇ હતી જેમાં 3.5 અબજ ડોલરનો નફો હતો. 2007ના વર્ષના અંતે એપલ પાસે 15.4 અબજ ડોલરની રોકડ હતી અને કોઇ દેવું ન હતું.&lt;ref&gt;[http://www.apple.com/pr/library/2007/10/22results.html એપલે ચોથા ત્રિમાસિકગાળાના પરિણામ જાહેર કર્યા], ''[[એપલ ઇન્ક.]]'' , 2007-10-22. 2007-10-22ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;

22 જાન્યુઆરી 2008ના રોજ એપલે તેના ઇતિહાસમાં અત્યાર સુધીના સૌથી શ્રેષ્ઠ ત્રિમાસિક આવક અને અર્નિંગ દર્શાવી હતી. એપલે 9.6 અબજ ડોલરની આવક અને 1.58 અબજ ડોલરનો ચોખ્ખો ત્રિમાસિક નફો નોંધાવ્યો હતો. 2008ના પ્રથમ રાજકોષીય ત્રિમાસિક ગાળામાં એપલની 42 ટકા આવક આઇપોડના વેચાણ મારફત મળી હતી, 21 ટકા આવક નોટબુકના વેચાણથી અને 16 ટકા આવક ડેસ્કટોપના વેચાણથી મળી હતી.&lt;ref&gt;એપલ ઇન્ક (22 જાન્યુઆરી 2008). [http://www.apple.com/pr/library/2008/01/22results.html એપલે પ્રથમ ત્રિમાસિકગાળાના પરિણામ જાહેર કર્યા]. એક અખબારી નિવેદન. 2008-1-23ના રોજ સુધારો.&lt;/ref&gt; 

21 ઓક્ટોબર 2008ના રોજ એપલે જાહેરાત કરી હતી કે 2008ના ચોથા ત્રિમાસિક ગાળાની કુલ આવકનો માત્ર 14.21 ટકા હિસ્સો આઇપોડમાંથી આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;એપલઇનસાઇડર (27 ઓક્ટોબર 2008). [http://www.appleinsider.com/articles/08/10/27/ipods_accounted_for_just_14_2_of_apples_sales_in_q4_2008.html ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 2008-10-27ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;. 9 સપ્ટેમ્બર, 2009ના એપલ ઇવન્ટ ખાતે મુખ્ય પ્રવચન આપતા ફિલ સ્કીલરે જાહેરાત કરી હતી કે આઇપોડનું અત્યાર સુધીનું કુલ વેચાણ 22 કરોડનો આંક વટાવી ગયું છે.&lt;ref&gt;વર્લ્ડ ઓફ એપલ. (9 સપ્ટેમ્બર 2009). [http://news.worldofapple.com/category/world-of-apple-events/ એપલની ઇટ્સ ઓન્લી રોક એન રોલ ઇવેન્ટમાંથી લાઇવ કવરેજ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071227124346/http://news.worldofapple.com/category/world-of-apple-events/ |date=2007-12-27 }}. અખબારી નિવેદન 2009-9-9ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;

== ઉદ્યોગ પર અસર ==
આઇપોડને કેટલાક એવોર્ડ મળ્યા છે જેમાં ઉત્કૃષ્ટ એન્જિનિયરિંગ&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4605881.stm આઇપોડ અને બ્લ્યૂટૂથ ઇનામ મેળવવાની દિશામાં], ''[[બીબીસી ન્યૂઝ]]'' , 2005-06-03. 2007-03-20ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;થી લઇને સૌથી વૈવિધ્ય ધરાવતી ઓડિયો પ્રોડક્ટ&lt;ref name=&quot;pcworld25&quot;&gt;{{cite web| coauthors = PC World Editors| title = The 25 Most Innovative Products of the Year| publisher = [[PC World (magazine)|PC World]]| date = 2007-08-03| url = http://www.pcworld.com/article/id,123942-page,2/article.html| access-date = 2007-02-17| archive-date = 2007-01-29| archive-url = https://web.archive.org/web/20070129142217/http://www.pcworld.com/article/id%2C123942-page%2C2/article.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; અને 2006ની ચાર શ્રેષ્ઠ કોમ્પ્યુટર પ્રોડક્ટ&lt;ref&gt;[http://www.macnn.com/articles/06/05/31/top.100.products.announced/ એપલે 5 'વર્લ્ડ ક્લાસ' એવોર્ડ જીત્યા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060903190418/http://www.macnn.com/articles/06/05/31/top.100.products.announced/ |date=2006-09-03 }}, ''મેકએનએન'' . 2007-02-17ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;નો સમાવેશ થાય છે. આઇપોડને ઘણી વખત તેની તરફેણમાં રિવ્યુ મળ્યા છે. લૂકના વખાણ થયા છે, સારી ડિઝાઇન અને સરળ ઉપયોગ બદલ વખાણવામાં આવ્યું છે. [[પીસી વર્લ્ડ]]ના જણાવ્યા પ્રમાણે આઇપોડ લાઇને પોર્ટેબલ ઓડિયો પ્લેયર્સના ક્ષેત્રનું ચિત્ર બદલી નાખ્યું છે.&lt;ref name=&quot;pcworld25&quot;/&gt; કેટલાક ઉદ્યોગ આઇપોડ લાઇન તથા એએસી ઓડિયો ફોર્મેટ સાથે વધુ સારી રીતે કામ કરવા માટે તેમની પ્રોડક્ટ લાઇનમાં સુધારા કરી રહ્યા છે. તેના ઉદાહરણમાં સીડી કોપી પ્રોટેક્શન સ્કીમ&lt;ref&gt;[http://www.macrumors.com/pages/2004/07/20040720124549.shtml એપલ, આઇપોડ અને CD કોપી પ્રોટેક્શન], ''મેકર્યુમર્સ'' . સુધારો 2007-11-22.&lt;/ref&gt; અને મોબાઇલ ફોન સામેલ છે જેમ કે [[સોની એરિક્સન]] અને [[નોકિયા]]ના મોબાઇલ ફોન જે ડબલ્યુએમએની સરખામણીમાં એએસી ફાઇલ પ્લે કરે છે.

મનોરંજનના સન્માનજનક ઉપકરણની પ્રતિષ્ઠા મેળવવા ઉપરાંત આઇપોડને બિઝનેસ ડિવાઇસ તરીકે પણ સ્વીકૃતિ મળી છે. સરકારી વિભાગો, મોટી સંસ્થાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓએ આઇપોડને બિઝનેસ કમ્યુનિકેશન અને તાલીમ માટેના ડિલીવરી મિકેનિઝમમાં ફેરવી નાખ્યું છે જેમાં [[ગ્લાસગ્લો]], [[સ્કોટલેન્ડ]]ની [[રોયલ]] અને [[વેસ્ટર્ન ઇન્ફર્મરીઝ]]નો સમાવેશ થાય છે જયાં આઇપોડનો ઉપયોગ નવા સ્ટાફને તાલીમ આપવા માટે થાય છે.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/4859302.stm હોસ્પિટલોએ આઇપોડ સાથે સ્ટાફને તાલીમ આપી], ''[[બીબીસી ન્યૂઝ]]'' , 2006-03-29. 2007-06-16ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;

આઇપોડે શિક્ષણમાં ઉપયોગ માટે પણ પ્રતિષ્ઠા મેળવી છે. એપલ તેની વેબસાઇટ પર આઇપોડના શૈક્ષણિક ઉપયોગ વિશે વધારે માહિતી આપે છે.[98] તેમાં લેસન પ્લાન શામેલ હોય છે. નર્સીંગ શિક્ષણના&lt;ref name=&quot;Maag2006&quot;&gt;{{cite journal | author = Maag, M.E.D. | year = 2006 | title = Podcasting and MP3 Players: Emerging Education Technologies. | journal = CIN: Computers, Informatics, Nursing | volume = 24 | issue = 1 | pages = 9–13 | url = http://www.cinjournal.com/pt/re/cin/fulltext.00024665-200601000-00005.htm | access-date = 2008-02-08 | doi = 10.1186/1742-5581-3-1 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ક્ષેત્રમાં થતા સંશોધન અને કે-16 શિક્ષણમાં તેનો વધુ ઉપયોગ થાય છે.&lt;ref name=&quot;Slykhuis2006&quot;&gt;{{cite journal | author = Slykhuis, D. | year = 2006 | title = Have an iPod? Then you need to know this about how to use it in your classroom. | url = http://www.aace.org/newdl/index.cfm?fuseaction=Reader.ViewAbstract&amp;paper_id=22435 | access-date = 2008-02-08 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ડ્યુક યુનિવર્સિટીએ 2004ની પાનખરમાં તમામ નવા લોકોને આઇપોડ આપ્યા હતા અને અમુક સુધારા સાથે આજે પણ આઇપોડ પ્રોગ્રામ ચાલુ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insidehighered.com/news/2006/04/28/ipod |title=ડ્યુક્સ એવર ઇવોલ્વિંગ આઇપોડ ઇનિશિયેટિવ |access-date=2009-12-21 |archive-date=2009-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215125247/http://www.insidehighered.com/news/2006/04/28/ipod |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ટીકા ==
=== બેટરીની સમસ્યા ===
આઇપોડની જાહેરખબરમાં દાવો કરવામાં આવતા બેટરીના આયુષ્ટ કરતા વાસ્તવિક આયુષ્ય ઓછું હોય છે. દાખલા તરીકે પાંચમી પેઢીના આઇપોડ 30 જીબીના આઇપોડમાં 14 કલાકના મ્યુઝિક પ્લેબેકનો દાવો જાહેરખબરમાં કરવામાં આવે છે. પરંતુ MP3.comના અહેવાલ પ્રમાણે વાસ્તવમાં ઉપયોગ કરવામાં આવે ત્યારે તે અશક્ય છે. MP3.comના લેખકે જણાવ્યું છે કે આઇપોડ પર તે સરેરાશ 8 કલાક કરતા ઓછા સમય સુધી પ્લેબેક મેળવી શકે છે.&lt;ref&gt;[http://www.mp3.com/features/stories/3646.html MP3 ઇનસાઇડર: તમારી બેટરીના જીવન અંગેની હકીકતો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060604141041/http://www.mp3.com/features/stories/3646.html |date=2006-06-04 }}, ''mp3.com'' , 2006-03-13. 2006-07-10ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt; 2003માં એપલ સામે ક્લાસ એક્શન કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો જેમાં ફરિયાદ કરવામાં આવી હતી કે દાવાની સરખામણીમાં બેટરી ઓછા સમય સુધી ચાર્જ રહે છે અને સમયાંતરે બેટરી ઉતરવા લાગે છે.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/3477497.stm એપલે આઇપોડ બેટરીની તપાસ કરી], ''[[બીબીસી ન્યૂઝ]]'' , 2004-02-10. 2007-03-20ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt; વ્યકિતગત ગ્રાહકોને 50 ડોલરની સ્ટોર ક્રેડિટ આપીને અથવા બેટરી બદલાવી આપીને કેસનો ઉકેલ લાવવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;હોવિત્ઝ, જેરેમી. [http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/apples-ipod-battery-settlement-explained/ એપલની આઇપોડ બેટરના સેટલમેન્ટ વિશે સ્પષ્ટતા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090113081439/http://www.ilounge.com/index.php/articles/comments/apples-ipod-battery-settlement-explained/ |date=2009-01-13 }}, ''આઇલાઉન્જ'' , 2005-06-10. 2006-08-27ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;

આઇપોડની બેટરી એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં નથી આવી જેને યુઝર દ્વારા દૂર કરી શકાય અથવા બદલી શકાય. જોકે, આઇપોડની બેટરી બદલવા માટેના થર્ડ પાર્ટી વેન્ડર્સ દ્વારા અપાયેલી સૂચનાનો ઉપયોગ કરીને કેટલાક યુઝર્સ પોતાની જાતે કેસ ખોલવામાં સફળ રહ્યા છે. આ સમસ્યા વધારતા એપલે શરૂઆતમાં વપરાયેલી બેટરી બદલી આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. સત્તાવાર નીતિ પ્રમાણે ગ્રાહકે સુધારેલું રિપ્લેસમેન્ટ આઇપોડ ખરીદી લેવું જોઇએ જેનો ખર્ચ નવા આઇપોડ જેટલો જ હતો.  લિથીયમ આયોન બેટરી તેના જીવનકાળ દરમિયાન તેની ક્ષમતા ગુમાવતી હતી&lt;ref&gt;[http://www.mp3newswire.net/stories/6002/li_ion.html ધ કર્સ ઓફ લિથિયમ આયન બેટરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090308055855/http://www.mp3newswire.net/stories/6002/li_ion.html |date=2009-03-08 }}, ''[[MP3 ન્યૂઝવાયર]]'' , 2006-01-06. 2006-11-30ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;(બેટરીના [[લાંબા આયુષ્ય]] માટે માર્ગદર્શિકા આપવામાં આવી હતી.) જેના કારણે થર્ડ પાર્ટી બેટરી રિપ્લેસમેન્ટ કિટ માટે માર્કેટ સર્જાયું હતું.

એપલે 14 નવેમ્બર 2003ના રોજ બેટરી રિપ્લેસમેન્ટ કાર્યક્રમની જાહેરાત કરી હતી.&lt;ref&gt;[http://ipodbatteryfaq.com/#18 આઇપોડ બેટરી FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303110450/http://www.ipodbatteryfaq.com/#18 |date=2009-03-03 }}. 2006-11-26ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt; જે [[નિસ્ટેટ બ્રધર્સ]]ના હાઇ પબ્લિસીટી સ્ટંટ અને વેબસાઇટના એક સપ્તાહ અગાઉ કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;નીસ્ટેટ, કેસી. [http://www.ipodsdirtysecret.com/message.html નીસ્ટેટ બ્રધર્સનો સંદેશ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303205243/http://www.ipodsdirtysecret.com/message.html |date=2009-03-03 }}, 2003-11-20. 2007-02-17ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt; પ્રારંભિક ખર્ચ 99 ડોલર હતો.&lt;ref&gt;[http://www.macminute.com/2003/11/14/ipodbattery એપલે આઇપોડ બેટરી રિપ્લેસમેન્ટ સર્વિસ ઓફર કરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041022041812/http://www.macminute.com/2003/11/14/ipodbattery |date=2004-10-22 }}, {2મેકમિનટ{/2}, 2003-11-14. 2006-11-26ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt; જે 2005માં ઘટાડીને 59 ડોલર કરવામાં આવ્યો હતો. એક સપ્તાહ પછી એપલે 59 ડોલરના બદલામાં વધારાની આઇપોડ વોરંટી ઓફર કરવાનું શરૂ કર્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.macminute.com/2003/11/21/ipodapplecare/ હવે આઇપડો માટે એપલકેર ઉપલબ્ધ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041022032309/http://www.macminute.com/2003/11/21/ipodapplecare |date=2004-10-22 }}, ''[[મેકમિનટ]]'' , 2003-11-21. 2006-11-30ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt; આઇપોડ નેનો માટે [[સોલ્ડરિંગ]] ટૂલ્સની જરૂર પડે છે કારણ કે બેટરીને મેઇન બોર્ડ સાથે સોલ્ડર કરવામાં આવી હોય છે. પાંચમી પેઢીના આઇપોડમાં બેટરીને એધેસિવ દ્વારા બેકપ્લેટ સાથે જોડવામાં આવી હોય છે.&lt;ref&gt;એકર, ક્લિન્ટ. [http://arstechnica.com/reviews/hardware/video-ipod.ars/6 વિડીયો આઇપોડનું વીવીસેક્શન], ''[[આર્સ ટેકનિકા]]'' , 2005-10-19. 2006-11-30ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ipodmods.com/guides/Video/videodisassemblyguide.htm વિડીયો આઇપોડ માટે ડિસએસેમ્બલ ગાઇડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071116134427/http://www.ipodmods.com/guides/Video/videodisassemblyguide.htm |date=2007-11-16 }}. 2006-11-30ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;

=== વિશ્વસનીયતા અને ટકાઉપણું ===
ટૂંકા આયુષ્ય અને તુરંત નુકસાન પામે તેવી હાર્ડ ડ્રાઇવના કારણે આઇપોડની ટીકા થઇ છે. 2005માં મેકઇનટચ વેબસાઇટ દ્વારા કરવામાં આવેલા સરવેમાં જાણવા મળ્યું હતું કે આઇપોડ લાઇનમાં એવરેજ નિષ્ફળતાનો દર 13.7 ટકા જેટલો છે. (જોકે, તેમણે નોંધ મૂકી હતી કે પ્રતિભાવકોની ટીપ્પણી દર્શાવે છે કે આઇપોડ ફેલ્યોરનો વાસ્તવિક દર ધારણા કરતા નીચો હોઇ શકે છે). તેમાં એવો નિષ્કર્ષ નીકળ્યો હતો કે કેટલાક મોડલ બીજા મોડલની સરખામણીમાં વધારે ટકાઉ છે.&lt;ref&gt;[http://www.macintouch.com/reliability/ipodfailures.html આઇપોડ રિલાયબિલિટી સરવે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090219003252/http://www.macintouch.com/reliability/ipodfailures.html |date=2009-02-19 }}, ''મેકઇનટચ'' , 2005-11-28. 2006-10-29ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt; ખાસ કરીને હાર્ડ ડ્રાઇવના કારણે આઇપોડ ખરાબ થઇ જવાનો દર 20 ટકા કરતા ઊંચો હતો જ્યારે ફ્લેશ મેમરી ખરાબ થઇ જવાનું પ્રમાણ 10 ટકા કરતા ઓછું હતું. તે દર્શાવે છે કે હાર્ડ ડ્રાઇવ એટલી ટકાઉ ન હતી.  2005ના અંતમાં પ્રથમ પેઢીના આઇપોડ નેનનોના ઇન્ટરફેસ પર સરળતાથી ઘસરકા પડી શકે છે તેથી થોડા જ સમયમાં સ્ક્રિન બીન ઉપયોગી બની જાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.macworld.com/news/2005/09/27/nanoscreen/index.php એપલે આઇપોડ નેનો સ્ક્રિન અંગેની ચિંતા પર પ્રતિભાવ આપ્યો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517174305/http://www.macworld.com/news/2005/09/27/nanoscreen/index.php |date=2008-05-17 }}, ''[[મેકવર્લ્ડ]]'' , 2005-09-27. 2007-02-17ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;આર્થર, ચાર્લ્સ. [http://www.theregister.co.uk/2005/09/23/ipod_nano_scratching/ આઇપોડ નેનોના માલિકો સ્ક્રિન સ્ક્રેચ ટ્રોમામાં], ''[[ધ રજિસ્ટર]]'' , 2005-09-25. 2007-02-17ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt; આ વિશે ક્લાસ એક્શન કેસ પણ દાખલ કરાયો હતો.&lt;ref&gt;ફ્રાઇડ, ઇના. [https://web.archive.org/web/20070820191319/http://news.com.com/Suit+filed+over+Nano+scratches/2100-1047_3-5906399.html નેનો સ્ક્રેચમુદ્દે કેસ કરાયો ], ''[[સીનેટ ન્યૂઝ]]'' , 2005-10-21. 2007-02-17ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt; એપલે શરૂઆતમાં આ મુદ્દાને ઓછા મહત્વનો ગણાવ્યો હતો, પરંતુ પછી ઇન્ટરફેસને રક્ષણ આપતા સ્લીવ્સ સાથે તેનું વેચાણ શરૂ કર્યું હતું. 

=== કામદારોના શોષણનો આરોપ ===
11 જૂન 2006ના રોજ બ્રિટીશ ટેબ્લોઇડ ''[[ધ મેઇલ ઓન સન્ડે]]'' એ તેના અહેવાલમાં જણાવ્યું હતું કે આઇપોડનું ઉત્પાદન મુખ્યત્વે એવા કામદારો દ્વારા કરવામાં આવે છે જેમને દર મહિને 50 ડોલરથી વધુ મળતા નથી અને તેઓ 15 કલાકની શિફ્ટમાં કામ કરે છે.&lt;ref&gt;[http://www.macworld.co.uk/news/index.cfm?NewsID=14915 ઇનસાઇડ એપલની આઇપોડ ફેક્ટરી], ''[[મેકવર્લ્ડ યુકે]]'' , 2006-06-12. 2007-02-17ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt; એપલે સ્વતંત્ર ઓડિટર્સ પાસે કેસની તપાસ કરાવી અને જાણવા મળ્યું કે કામદારોને લગતા કેટલાક મુદ્દા એપલની આચાર સંહિતાનું પાલન કરે છે. પરંતુ બીજા કેટલાકમાં તેનું પાલન થતું નથી. 35 ટકા કિસ્સામાં કર્મચારીઓ સપ્તાહમાં 60 કલાક કરતા વધુ કામ કરતા હતા જ્યારે 25 ટકા કિસ્સામાં તેઓ સતત છ દિવસ કરતા વધુ સમય સુધી કામ કરતા હતા.&lt;ref&gt;મિલાર્ડ, એલિઝાબેથ. [http://www.newsfactor.com/story.xhtml?story_id=13100EV85O19&amp;amp;page=2 આઇપોડ ખરીદવું નૈતિક છે?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916064933/http://www.newsfactor.com/story.xhtml?story_id=13100EV85O19&amp;page=2 |date=2009-09-16 }}. સુધારો 2007-11-22.&lt;/ref&gt;

એપલના ઉત્પાદક [[ફોક્સકોને]] કર્મચારીના શોષણની વાત શરૂઆતમાં નકારી કાઢી હતી.&lt;ref&gt;[http://www.macnn.com/articles/06/06/19/ipod.sweatshop.claims/ ફોક્સકોને આઇપોડ સ્વીટશોપના દાવાને નકાર્યો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060621213326/http://www.macnn.com/articles/06/06/19/ipod.sweatshop.claims/ |date=2006-06-21 }}, ''મેકએનએમ'' , 2006-06-19. 2007-02-17ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt; પરંતુ એપલની એક ઓડિટર ટીમને જાણવા મળ્યું કે ચાઇનીઝ કાયદા હેઠળ અપાતી મંજૂરી કરતા કામદારો વધુ કલાકો સુધી કામ કરે છે ત્યારે તેમણે આચારસંહિતા કરતા વધુ સમય સુધી કર્મચારીને કામ કરતા અટકાવવાનું વચન આપ્યું હતું. એપલે વર્કપ્લેસ ધોરણોને લગતી ઓડિટીંગ કંપની વેરાઇટને હાયર કરી અને કામકાજનું નિરીક્ષણ કરવા માટે ઇલેક્ટ્રોનિક ઇન્ડસ્ટ્રી કોડ ઓફ કન્ડક્ટ ઇમ્પ્લિમેન્ટેશન ગ્રૂપમાં જોડાયું હતું. 31 ડિસેમ્બર 2006ના રોજ લોંગુઆ [[શેનઝેન]] ફેક્ટરી (ફોક્સકોનની માલીકી હેઠળની)ના કર્મચારીઓએ યુનિયનની રચના કરી હતી. આ યુનિયન વિશ્વના સૌથી મોટા અને સૌથી શક્તિશાળી કામદાર યુનિયનના સંઘ [[ઓલ ચાઇના ફેડરેશન ઓફ ટ્રેડ યુનિયન્સ]] સાથે જોડાયેલું છે.&lt;ref&gt;બોડીન, ક્રિસ્ટોફર. [http://www.forbes.com/feeds/ap/2007/01/17/ap3334400.html તાઇવાની પ્લાન્ટ ખાતે સત્તાવાર યુનિયન ફોર્મ]{{Dead link|date=જાન્યુઆરી 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[ફોર્બસ]]'' , 2007-01-17. 2007-02-17ના રોજ કરાયેલો સુધારો&lt;/ref&gt;

=== સામાજિક એકલવાયાપણુ ===
[[યુનિવર્સિટી ઓફ બ્રાઇટોન]] ખાતે મિડીયા સ્ટડીઝના પ્રોફેસર [[ટારા બ્રેબાઝોને]] જણાવ્યું હતું કે આઇપોડના કારણે [[સામાજિક એકલવાયાપણું]] રચાશે તેવી તેમને ચિંતા છે.&lt;ref&gt;http://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?storyCode=401340&amp;amp;sectioncode=26&lt;/ref&gt; [[ઓસ્ટ્રેલિયા]]માં [[સિડની]]ની એક શાળાએ MP3 પ્લેયર્સ પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો નિર્ણય લીધો હતો જેથી વિદ્યાર્થીઓ બીજા સાથે સંવાદ વધારે અને તેઓ સામાજિક એકલવાયાપણાથી દૂર રહે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.news24.com/News24/Technology/News/0,,2-13-1443_1679706,00.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2009-12-21 |archive-date=2008-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080620004026/http://www.news24.com/News24/Technology/News/0,,2-13-1443_1679706,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==
{{reflist|2}}

== બાહ્ય લિન્ક્સ ==
{{commons|iPod}}
{{wikiquote|iPod}}
* [http://www.apple.com/itunes/ એપલ આઇપોડ]—સત્તાવાર વેબસાઇટ
* [http://docs.info.apple.com/article.html?artnum=32222 આઇપોડ ટ્રબલશૂટિંગ બેઝિક્સ અને સર્વિસ FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080406030638/http://docs.info.apple.com/article.html?artnum=32222 |date=2008-04-06 }}—સત્તાવાર વેબસાઇટામાંથી
* [http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2001/11/12/313342/index.htm ''એપલનું 21મી સદીનું વોકમેન'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020602035407/http://www.fortune.com/indext.jhtml?channel=print_article.jhtml&amp;doc_id=204903 |date=2002-06-02 }}—બ્રેન્ટ સ્ક્લેન્ડર, ''[[ફર્ચ્યુન]]'' , ઓક્ટોબર 2001
* [http://www.newsweek.com/id/54529 આપોડ નેશન]—[[સ્ટીવન લેવી]], ''[[ન્યૂઝવીક]]'' , જુલાઈ 2004
* [https://web.archive.org/web/20090303045331/http://www.wired.com/wired/archive/14.11/ipod.html ધ પરફેક્ટ થિંગ]—[[સ્ટિવન લેવી]], ''[[વાયર્ડ]]'' , નવેમ્બર 2006

[[શ્રેણી:પોર્ટેબલ મિડીયા પ્લેયર્સ]]
[[શ્રેણી:આઇપોડ]]
[[શ્રેણી:આઇફોન OS સોફ્ટવેર]]
[[શ્રેણી:આઇટ્યુન્સ]]</text>
      <sha1>0y3wvy8l1y2zmz9ii7nf1oda7wqntg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>રામ નિવાસ ઉદ્યાન</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20859</id>
    <revision>
      <id>906816</id>
      <parentid>375326</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1422" sha1="0uwt2qzuiqr9o4qk3tqeug1ugqjbgx4" xml:space="preserve">{{સ્ટબ}}

[[File:Albert Hall, Jaipur.jpg|300px|right|આલ્બર્ટ હોલ, જયપુર]]
'''રામ નિવાસ ઉદ્યાન '''એ ભારતના રાજસ્થાન રાજ્યની રાજધાની જયપુરમાં આવેલું એક ઉદ્યાન છે. આ ઉદ્યાન શહેરની મદ્યમાં આવેલું છે અને ૩૩ એકર ક્ષેત્રમાં ફેલાયેલું છે. તેમાં આલ્બર્ટ હૉલ મ્યુઝીયમ, પક્ષી ઉદ્યાન, પ્રાણી બાગ, રવીન્દ્ર રંગમંચ, આર્ટ ગેલેરી, પ્રદર્શન મેદાન, વ્યાયામશાળા, અમુક કૅફૅ અને પીકનીક ક્ષેત્રો આવેલાં છે. આ ઉદ્યાન મહારાજા સવાઈ રામ સિંહ દ્વારા ૧૮૬૮માં બંધાવવામાં આવ્યું હતું. 

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [https://web.archive.org/web/20110502232923/http://www.india9.com/i9show/Ram-Niwas-Garden-21643.htm Ram Niwas Bagh][[શ્રેણી:રાજસ્થાનના ઉદ્યાનો]][[શ્રેણી:જયપુરના પ્રવાસી આકર્ષણો]]</text>
      <sha1>0uwt2qzuiqr9o4qk3tqeug1ugqjbgx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>વોરન બફેટ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21075</id>
    <revision>
      <id>906828</id>
      <parentid>906407</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121524" sha1="36qhrpawb0375bj5iivje5q0gurhruk" xml:space="preserve">{{Infobox Person
| નામ        = Warren Buffett
| ફોટો         = Warren Buffett KU Visit.jpg
| ફોટોસાઇઝ    = 270px
| ફોટોનોંધ  =Buffett speaking to students from the Kansas University School of Business, May 6, 2005
| જન્મ તારીખ  = Warren Edward Buffett
| જન્મ સ્થળ = {{birth date and age|1930|8|30}}&lt;br /&gt;[[Omaha, Nebraska]], [[United States|U.S.]]
| રાષ્ટ્રીયતા  = American
| વ્યવસાય    = Chairman &amp; CEO, [[Berkshire Hathaway]]
| પગાર = [[United States dollar|US$]] 100,000&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.forbes.com/lists/2006/12/C0R3.html |title=Warren E Buffett, CEO Compensation 
| વેબસાઇટ = http://www.forbes.com/2008/03/05/richest-people-billionaires-billionaires08-cx_lk_0305billie_land.html| publisher = Forbes | date = [[March 11]] [[2009]] | access-date =  2008-03-11}}&lt;/ref&gt;
| જીવનસાથી = [[Susan Buffett|Susan Thompson Buffett]] (Deceased) (1952–2004) (her death),&lt;br /&gt;Astrid Menks (2006–)&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2006/09/01/business/01buffett.html?_r=1&amp;oref=slogin/|title=How Does Warren Buffett Get Married? Frugally, It Turns Out|date=2006-09-01|publisher=New York Times|access-date= 2008-05-20}}&lt;/ref&gt; 
| સંતાન = [[Susan Alice Buffett]],&lt;br /&gt;[[Howard Graham Buffett]],&lt;br /&gt;[[Peter Andrew Buffett]]
}}

'''વોરન એડવર્ડ બફેટ''' (જન્મ 30 ઓગસ્ટ, 1930) એક [[અમેરિકન]] [[રોકાણકાર]], [[ઉદ્યોગપતિ]], અને [[દાનેશ્વરી]] છે. તેઓ ઇતિહાસના સૌથી સફળ રોકાણકારોમાંના એક, [[પ્રાથમિક શેરહોલ્ડર]] અને [[બર્કશાયર હેથવે]]ના [[સીઇઓ (CEO)]] છે,&lt;ref name=&quot;investopedia&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.investopedia.com/university/greatest/warrenbuffett.asp |title=The Greatest Investors: Warren Buffett |publisher=[[Investopedia.com]] |access-date= 2009-03-06}}&lt;/ref&gt; અને વર્ષ 2008માં ''[[ફોર્બ્સ]]''  દ્વારા અંદાજે 62 બિલિયન ડોલરની [[કુલ સંપત્તિ]] સાથે વિશ્વના સૌથી ધનિક વ્યક્તિ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;http://www.forbes.com/2008/03/05/richest-people-billionaires-billionaires08-cx_lk_0305billie_land.html&lt;/ref&gt;  2009માં, સખાવતી કાર્યો માટે હજારો ડોલર દાનમાં આપ્યા બાદ, બફેટ 40 બિલિયન ડોલરની કુલ સંપત્તિ સાથે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના બીજા ક્રમના સૌથી વધુ ધનિક વ્યક્તિ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nydailynews.com/money/work_career/2009/10/01/2009-10-01_bill_gates_warren_buffett_lawrence_ellison_top_2009s_forbes_400_richest_american.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-02-05 |archive-date=2009-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004005306/http://www.nydailynews.com/money/work_career/2009/10/01/2009-10-01_bill_gates_warren_buffett_lawrence_ellison_top_2009s_forbes_400_richest_american.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.usatoday.com/news/nation/2006-06-25-buffett-charity_x.htm&lt;/ref&gt; 

બફેટને ઘણી વાર &quot;ઓરેકલ ઓફ ઓમાહા&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal| first=Alex|last=Markels| title=How to Make Money the Buffett Way| journal=[[U.S. News &amp; World Report]]| date=2007-07-29| url=http://www.usnews.com/usnews/biztech/articles/070729/6intro.htm}}&lt;/ref&gt; 
અથવા &quot;સેગ ઓફ ઓમાહા&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal| first=Aline| last=Sullivan| title=Buffett, the Sage of Omaha, Makes Value Strategy Seem Simple: Secrets of a High Plains Investor| journal=[[International Herald Tribune]]| date=1997-12-20| url=http://www.iht.com/articles/1997/12/20/mbuff.t.php| archive-url=https://web.archive.org/web/20100830082127/http://www.iht.com/articles/1997/12/20/mbuff.t.php| archive-date=2010-08-30| access-date=2010-02-05| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; કહેવામાં આવે છે અને તેઓ [[મૂલ્યઆધારિત રોકાણ]]ને વળગી રહેવાની વૃત્તિ અને અઢળક [[સંપત્તિ]] હોવા છતાં તેમની વ્યક્તિગત [[કરકસરવૃત્તિ]]ને કારણે જાણીતા છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/18555690/ |publisher=[[MSNBC]] |title=What Warren Buffett might buy |author=Gogoi, Pallavi |date=2007-05-08 |access-date=2007-05-09 |archive-date=2007-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070510011754/http://www.msnbc.msn.com/id/18555690/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  બફેટ જાણીતા દાનેશ્વવરી પણ છે અને તેમણે [[ગેટ્સ ફાઉન્ડેશન]]ને તેમની સંપત્તિના 85 ટકા દાનમાં આપવાનું વચન આપ્યું છે.  તેઓ [[ગ્રિનેલ્લ કોલેજ]]ના બોર્ડ ઓફ ટ્રસ્ટીઝના એક સભ્ય તરીકે પણ સેવા આપે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.grinnell.edu/offices/president/trustee/memberintro/buffett/|title=Warren E. Buffett 1968; Life Trustee 1987|publisher=[[Grinnell College]]|archive-date=2008-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829183506/http://www.grinnell.edu/offices/president/trustee/memberintro/buffett/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

1999માં, કાર્સન ગ્રુપ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા એક સર્વેક્ષણમાં બફેટને [[પિટર લિન્ચ]] અને [[જોહ્ન ટેમ્પલ્ટન]]થી પણ આગળ વીસમી સદીના ટોચના મની મેનેજર જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;findarticles.com&quot;&gt;{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_1999_Nov_22/ai_57747902|title=Warren Buffett and Peter Lynch Voted Top Money Managers of the Century|publisher=[[Business Wire]]|date=1999-11-22|archive-date=2005-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20050407085705/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_1999_Nov_22/ai_57747902/print|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  2007માં, તેમને [[ટાઇમ્સ|''ટાઇમ્સ'']] ના વિશ્વના [[100 સૌથી પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ]] તરીકે સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news|access-date=2008-05-20|url=http://www.time.com/time/subscriber/2004/time100/builders/100buffett.html|title=Warren Buffett|publisher=[[Time (magazine)|Time]]|author=Cramer, James J.|archive-date=2008-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080517062554/http://www.time.com/time/subscriber/2004/time100/builders/100buffett.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== પૂર્વજીવન ==
બફેટનો જન્મ નેબ્રાસ્કાના ઓમાહા ખાતે જન્મ્યા હતા, અને તેઓ લૈલા (née Stahl) અને ઉદ્યોગપતિ/રાજકારણી [[હાવર્ડ બફેટ]]ના એક માત્ર સંતાન હતા અને ત્રણ બાળકોમાં બીજા હતા.&lt;ref&gt;http://www.usatoday.com/money/2004-01-29-nebraska_x.htm&lt;/ref&gt;  તેઓ તેમના દાદાજીના ગ્રોસરી સ્ટોર ખાતે કામ કરતા હતા.  1943માં, બફેટે પ્રથમ આવકવેરાનું રિટર્ન ભર્યુ, જેમાં સમાચારપત્ર વહેંચવાના તેમના કામમાં 35 ડોલરના ખર્ચ તરીકે તેમની સાયકલ અને ઘડીયાળને બાદ કરી.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7280569.stm|title=Buffett 'becomes world's richest'|access-date= 2008-05-20|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;  તેમના પિતા કોંગ્રેસ માટે પસંદગી પામ્યા ત્યાર બાદ, બફેટે વોશિંગ્ટન ડી.સી.ની [[વૂડરો વિલ્સન હાઇ સ્કૂલ]] ખાતે શિક્ષણ મેળવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.nti.org/b_aboutnti/b1t.html|title=Warren E. Buffett|publisher=[[Nuclear Threat Initiative]]|archive-date=2010-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20100617011213/http://www.nti.org/b_aboutnti/b1t.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  1945માં, [[હાઇ સ્કૂલ]]ના પ્રથમ વર્ષમાં, બફેટ અને તેના મિત્રોએ વપરાયેલા [[પિનબોલ મશીન]]ની ખરીદી કરવા માટે 25 ડોલરનો ખર્ચ કર્યો, જેને તેમણે [[બાર્બર શોપ]]માં મુક્યું.  થોડા મહિનાઓમાં જ,તેમણે વિવિધ સ્થળોએ ત્રણ મશીન્સની માલિકી મેળવી લીધી. બફેટે પ્રથમ [[ધી વ્હોર્ટન સ્કૂલ]], [[યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયા]], (1947-49) ખાતે પોતાનું નામ નોંધાવ્યું જ્યાં તેઓ [[આલ્ફા સિગ્મા ફી]] મંડળ સાથે જોડાયા.  તેમના પિતા અને કાકાઓ નેબ્રાસ્કાના ચેપ્ટરમાંથી આલ્ફા સિગ્મા ફી ભાઈઓ હતા.  1950માં, તેઓ [[યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા]]માં તબદીલ થયા, જ્યાં તેમણે અર્થશાસ્ત્રમાં [[બી.એસ.]]ની પદવી મેળવી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.unl.edu/ucomm/ucomm/notables/alumni.shtml |title=UNL &amp;#124; Nebraska Notables &amp;#124; Alumni |publisher=Unl.edu |date=1914-02-24 |access-date=2009-02-23 |archive-date=2007-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071205233439/http://www.unl.edu/ucomm/ucomm/notables/alumni.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  

[[ચિત્ર:Phil Fisher.jpg|thumb|75px|ફિલ ફિશર (1907–2004)]]

[[કોલમ્બિયા બિઝનેસ સ્કૂલ]]માં [[બેન્જામિન ગ્રેહામ]] (''[[ધી ઇન્ટેલિજન્ટ ઇન્વેસ્ટર]]''  પુસ્તકના લેખક), અને [[ડેવિડ ડોડ]], બે ખ્યાતનામ [[સિક્યોરિટી એનાલિસ્ટ]] ભણાવે છે તેવું જાણ્યા બાદ તેમણે ત્યાં પ્રવેશ મેળવ્યો.  ત્યાર બાદ તેમણે 1951માં [[કોલમ્બિયા યુનિવર્સિટી]]માંથી [[અર્થશાસ્ત્ર]] વિષયમાં [[એમ.એસ.]] પદવી મેળવી. બફેટના પોતાના શબ્દોમાં: 
&lt;blockquote&gt;&lt;p&gt;હું 15 ટકા [[ફિશર]] અને 85 ટકા બેન્જામિન ગ્રેહામ છું.&lt;ref&gt;{{harvnb|Hagstrom|2005|p= 27}}&lt;/ref&gt; &lt;/p&gt;&lt;p&gt;રોકાણના પાયાના સૂત્રોમાં શેર તરફ વેપારની નજરે જૂઓ, બજારના ફેરફારને તમારા લાભમાં ફેરવો અને [[સલામત માર્જિન]]નો સમાવેશ થાય છે.   જે અમને બેન ગ્રેહામે શીખવ્યું હતું.  આજથી સો વર્ષો બાદ પણ તે રોકાણના પાયાના સિદ્ધાંતો બની રહેશે.&lt;ref&gt;{{harvnb|Hagstrom|2005|p=14 Warren Buffett is now the richest man in the world with $65 [[billion]]. GE Raises $15 [[billion]]; Buffett Gets Preferred Stake (Update3) }}&lt;/ref&gt; &lt;/p&gt;&lt;/blockquote&gt;

== કારકીર્દિ ==
બફેટ 1951-54 દરમિયાન [[ઓમાહા]]માં ''બફેટ-ફોક એન્ડ કંપની'' માં ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સેલ્સમેન તરીકે, 1954-1956 દરમિયાન [[ન્યૂ યોર્ક]]ના ''ગ્રેહામ-ન્યૂમેન કોર્પોરેશન'' માં સિક્યોરિટી એનાલિસ્ટ તરીકે, 1956-1969ના ગાળામાં ઓમાહાની ''બફેટ પાર્ટનરશીપ લિમિટેડ'' માં જનરલ પાર્ટનર તરીકે કામ કરતા હતા અને 1970થી આજ સુધી તેઓ ઓમાહાની [[બર્કશાયર હેથવે]] ઇન્કના [[ચેરમેન]], [[સીઇઓ]] તરીકે કાર્યરત છે. 

1952માં, બફેટે શોધી કાઢ્યું કે [[ગ્રેહામ]] [[જીઇઆઇસીઓ]] ઇન્શ્યોરન્સના બોર્ડના સભ્ય હતા.  તેઓ શનિવારના રોજ ટ્રેનમાં બેસી વોશિંગ્ટન ડી.સી. ગયા અને દરવાજે તેમને અંદર જવાની મંજૂરી ન આપી ત્યાં સુધી જીઇઆઇસીઓ (GEICO)ના દ્વાર ખખડાવતા રહ્યા. ત્યાં તેઓ જીઇઆઇસીઓ (GEICO)ના વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ, લોરિમોર ડેવિડસનને મળ્યા અને બંનેએ કલાકો સુધી ઇન્સ્યોરન્સ ઉદ્યોગ વિષે ચર્ચા કરી. ડેવિડસન અંતે બફેટના જીવનપર્યંતના મિત્ર બની ગયા અને તેમના પ્રભાવને&lt;ref&gt;{{cite book|author=Lowenstein, Roger|title=Buffett: The Making of an American Capitalist|page=43}}&lt;/ref&gt; કારણે પાછળથી ફક્ત 15 મિનીટ બાદ તેમણે જણાવ્યું હતું કે બફેટ &quot;અદભૂત વ્યક્તિ&quot; છે. બફેટ કોલમ્બિયાથી સ્નાતક થયા હતા અને [[વોલ સ્ટ્રિટ]]માં કામ કરવાની ઇચ્છા ધરાવતા હતા, પરંતુ તેમના પિતા અને બેન ગ્રેહામ બંનેએ તેમ ન કરવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે ગ્રેહામ માટે વિના મૂલ્યે કામ કરવાની ઓફર કરી હતી, પરંતુ ગ્રેહામે તેનો અસ્વીકાર કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://investreview.wordpress.com/warren-buffet-page/ |title=W. Buffett Bio « Sean’s Investment Review |publisher=Investreview.wordpress.com |date= |access-date= 2009-02-23}}&lt;/ref&gt;  

બફેટ ઓમાહા પરત આવ્યા અને [[ડેલ કાર્નેગી]] પબ્લિક સ્પીકીંગ કોર્સ કરવા સાથે સ્ટોકબ્રોકર તરીકે કામ કરવા લાગ્યા. {{Fact|date=June 2009}}તેઓ જે શીખ્યા હતા તેનો ઉપયોગ કરીને, તેઓ [[યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા]] ખાતે રાત્રી ક્લાસમાં &quot;રોકાણ માટેના સિદ્ધાંતો&quot; વિષય શીખવવા માટે પૂરતા આત્મવિશ્વાસુ હતા. તેમના વિદ્યાર્થીઓની સરેરાશ ઉંમર પોતાના કરતા બમણાથી પણ વધારે હતી. આ સમય દરમિયાન, અન્ય રોકાણ તરીકે સિંકલેર ટેક્સાકો ગેસ સ્ટેશનની પણ ખરીદી કરી હતી. આમ છતાં, તે સફળ ઔદ્યોગિક સાહસ સાબિત થયું ન હતું. 

1953માં, બફેટે [[સુસાન થોમ્પ્સન]] સાથે લગ્ન કર્યા હતા અને બીજે વર્ષે તેણીએ પ્રથમ બાળક, [[સુસાન એલિસ બફેટ]]ને જન્મ આપ્યો હતો. 1954માં, બફેટે [[બેન્જામિન ગ્રેહામ્સ]] પાર્ટનરશીપ ખાતે નોકરી સ્વીકારી લીધી. તેમનો શરૂઆતનો પગાર પ્રતિ વર્ષ 12,000 ડોલર હતો (વર્ષ 2008ના ડોલર પ્રમાણે આશરે 97,000 ડોલર). ત્યાં તેમણે [[વોલ્ટર સ્ક્લોસ]] સાથે ઘણું કામ કર્યું.  ગ્રેહામ સાથે કામ કરવું ખૂબ અઘરી બાબત હતી. તેઓ મક્કમ રીતે માનતા હતા કે શેરની કિંમત અને તેના મૂળભૂત મૂલ્ય વચ્ચેના વિનીમયના અભ્યાસ બાદ તે સલામતીની બહોળી તક પૂરી પાડે છે. બફેટ આ દલીલથી પ્રભાવિત થયા હતા, પરંતુ તેમણે પ્રશ્ન કર્યો હતો કે માપદંડ ખૂબ કડક છે અને કંપનીને વધુ ગુણાત્મક મૂલ્ય ધરાવતા મોટા વિજેતાઓને ગુમાવવાનું નુક્શાન થઇ રહ્યું છે.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; તે સમાન વર્ષે જ બફેટને ત્યાં બીજા બાળક, [[હાવર્ડ ગ્રેહામ બફેટ]]નો જન્મ થયો. 1956માં, [[બેન્જામિન ગ્રેહામ]] નિવૃત્ત થયા અને તેમની ભાગીદારી બંધ કરી દીધી. તે સમયે બફેટની વ્યક્તિગત બચત 1,74,000 ડોલર હતી અને તેમણે ઓમાહામાં ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પાર્ટનરશીપ, બફેટ પાર્ટનરશીપ લિમિટેડની શરૂઆત કરી. 

1957માં બફેટ ત્રણ ભાગીદારીઓ ધરાવતા હતા, જે સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન ચાલી હતી. તેમણે ઓમાહામાં પાંચ બેડરૂમનું સાગોળનું ઘર 31,500 ડોલરની કિંમતે ખરીદ્યુ હતું, જ્યાં તેઓ હજુ પણ રહે છે. 1958માં, બફેટના ત્રીજા સંતાન, [[પિટર એન્ડ્રૂ બફેટ]]નો જન્મ થયો. બફેટે સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન પાંચ ભાગીદારીઓનું સંચાલન કર્યું. 1959માં, સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન ભાગીદારીઓની સંખ્યા વધીને છ થઇ અને બફેટની મુલાકાત [[ચાર્લિ મુંગર]] સાથે થઇ. 1960 સુધીમાં, બફેટ સાત ભાગીદારીઓનું સંચાલન કરતા હતા: બફેટ એસોશિએટ, બફેટ ફન્ડ, ડેકી, એમડી, ગ્લેનઓફ, મો-બફ અને અંડરવુડ. તેમણે પોતાના એક ડોક્ટર ભાગીદારને અન્ય દસ ડોક્ટરો શોધવા જણાવ્યું કે જેઓ પ્રત્યેક તેમની ભાગીદારીમાં 10,000 ડોલરનું રોકાણ કરવા તૈયાર હોય. અંતે અગિયાર સંમત થયા. 1961માં, બફેટે જાહેર કર્યું  હતું કે તેમની ભાગીદારીની કુલ મિલકતોમાં સેનબોર્ન મેપ કંપની 35 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે 1958માં, સેનબોર્ન સ્ટોકનું વેચાણ ફક્ત શેરદીઠ 45 ડોલરની કિંમતે થયું હતું, જ્યારે સેનબોર્ન ઇન્વેસ્ટમેન્ટનો પોર્ટફોલિયો શેરદીઠ 65 ડોલરનો હતો. તે પ્રમાણે ખરીદકર્તાઓએ સેનબોર્નના શેરની કિંમત &quot;20 ડોલર ઓછી&quot; આંકી હતી અને તેઓ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પોર્ટફોલિયો માટે ડોલર પર 70 સેન્ટ્સથી વધારે ચૂકવવા માટે તૈયાર ન હતા, કેમકે મેપ બિઝનેસ કઇં ખાસ ઉકાળી શક્યો ન હતો.   તેને પગલે સેનબોર્નના બોર્ડમાં તેમને સ્થાન મળ્યું હતું. 

=== સંપત્તિના માર્ગે ===
1962માં, બફેટ તેમની ભાગીદારીઓને કારણે [[મિલિયોનેર]] બન્યા, જેમાં જાન્યુઆરી 1962માં 71,78,500 ડોલરની વધારાની રકમ હતી, જેમાંથી 10,25,000 ડોલર બફેટની હતી. બફેટે બધી જ ભાગીદારીઓ એક ભાગીદારીમાં ભેળવી દીધી. બફેટે ટેક્સ્ટાઇલ મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપની, બર્કશાયર હેથવેની શોધ કરી. બફેટની ભાગીદારી શેરદીઠ 7.60 ડોલરની કિંમતે ખરીદી સાથે શરૂ થઇ હતી. 1965માં, જ્યારે બફેટની ભાગીદારીએ આક્રમક રીતે બર્કશાયરને ખરીદવાની શરૂઆત કરી, ત્યારે તેમણે શેરદીઠ 14.86 ડોલરની ચૂકવણી કરી હતી જ્યારે કંપની પાસે શેરદીઠ 19 ડોલરની [[કાર્યશીલ મૂડી]] હતી. તેમાં સ્થિર મિલકતો સમાવિષ્ટ ન હતી (ફેક્ટરી અને સાધનો). બફેટે બોર્ડની બેઠકમાં બર્કશાયર હેથવે પર અંકુશ મેળવી લીધો અને કંપનીના સંચાલન માટે કેન ચેસને નવા પ્રેસિડેન્ટ તરીકે નિમ્યા. 1966માં, બફેટે નવા નાણાં માટે ભાગીદારીને બંધ કરી. બફેટે તેમના પત્રમાં લખ્યું હતું કે: 

&lt;blockquote&gt;જ્યાં સુધી એવુ નહીં લાગે કે પરિસ્થિતીમાં ફેરફાર થયો છે (કેટલીક સ્થિતી હેઠળ વધારેલી મૂડી સારૂ પરિણામ લાવશે) અથવા નવા ભાગીદાર સામાન્ય મૂડી કરતા ભાગીદારીમાં કેટલીક સંપત્તિ લાવે નહીં, ત્યાં સુધી હું બીપીએલમાં કોઇ વધારાના ભાગીદારનો સમાવેશ નહીં કરુ. &lt;/blockquote&gt;

એક બીજા પત્રમાં, બફેટે ખાનગી ઉદ્યોગ - હોચશિલ્ડ, કોહ્ન એન્ડ કંપનીમાં પ્રથમ રોકાણની જાહેરાત કરી, જે બોલ્ટિમોર ડિપાર્ટમેન્ટ સ્ટોરની ખાનગી માલિકીનો હતો. 1967માં, બર્કશાયરે તેનું પહેલુ અને એકમાત્ર 10 સેન્ટ્સનું ડિવિડન્ડ ચૂકવ્યું. 1969માં, તેના સૌથી સફળ વર્ષ બાદ, બફેટે ભાગીદારીનો અંત આણ્યો અને તેમની સંપત્તિ ભાગીદારોને તબદીલ કરી દીધી. ચૂકવવામાં આવેલી મિલકતોમાં બર્કશાયર હેથવેના શેરોનો સમાવેશ થતો હતો. 1970માં, બર્કશાયર હેથવેના ચેરમેન તરીકે, બફેટે શેરહોલ્ડરોને જાણીતા વાર્ષિક પત્રો લખવાની શરૂઆત કરી. આમ છતાં, તેઓ ફક્ત 50,000 ડોલરના વાર્ષિક પગાર અને તેમની રોકાણની આવક પર જ જીવતા હતા. 1979માં, બર્કશાયરે શેરદીઠ 775 ડોલરની કિંમતે ટ્રેડિંગ શરૂ કરી 1,310 ડોલરે પૂર્ણ કર્યું.   બફેટની કુલ સંપત્તિ 620 મિલિયન થઇ અને તેને પગલે તેઓ પ્રથમ વાર [[ફોર્બ્સ 400]]માં સ્થાન પામ્યા.  

2006માં, બફેટે જૂનમાં એવી જાહેરાત કરી કે તેઓ બર્કશાયરમાં રહેલા પોતાના 85 ટકા હિસ્સાને ધીમેધીમે જૂલાઇ 2006થી શરૂ કરી પાંચ સંસ્થાઓને આપી દેશે. તેઓ સૌથી વધુ ફાળો [[બિલ એન્ડ મલિન્ડા ગેટ્સ ફાઉન્ડેશન]]ને આપશે.&lt;ref&gt;{{cite journal|first=Carol J.|last=Loomis|title=Warren Buffett gives away his fortune|journal=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|date=2006-06-25}}&lt;/ref&gt;  

2007માં, શેરહોલ્ડરોને એક પત્રમાં, બફેટે જાહેરાત કરી કે તેઓ પોતાની કંપની ચલાવવા માટે યુવાન અનુગામી કે કદાચ અનુગામીઓની શોધ કરી રહ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://abcnews.go.com/Business/story?id=2916457&amp;page=1|title=HELP WANTED: Warren Buffett Replacement|publisher=[[ABC News]]}}&lt;/ref&gt;  બફેટે અગાઉ તે ભૂમિકા માટે [[જીઇઆઇસીઓ (Geico)]] ખાતે ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ સંભાળી રહેલા લૌ સિમ્પ્સનની પસંદગી કરી હતી. આમ છતાં, સિમ્પ્સન બફેટ કરતા ફક્ત છ વર્ષ નાના હતા.  


2008માં, બફેટ [[ફોર્બ્સ]],&lt;ref&gt;{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.forbes.com/lists/2008/10/billionaires08_Warren-Buffett_C0R3.html|title=#1 Warren Buffett|publisher=[[Forbes]]|date=2008-03-05}}&lt;/ref&gt; પ્રમાણે 62 બિલિયન ડોલર અને [[યાહૂ]] પ્રમાણે 58 બિલિયન ડોલરની સંપત્તિ સાથે [[બિલ ગેટ્સ]]ને પાછળ રાખી દઇ વિશ્વના સૌથી ધનિક વ્યક્તિ બની ગયા.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2008-10-10|url=http://tech.yahoo.com/news/nm/20081010/tc_nm/us_buffett_forbes|title=Buffett overtakes Gates to top new Forbes list|publisher=Reuters|date=2008-10-10|archive-date=2008-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20081014182749/http://tech.yahoo.com/news/nm/20081010/tc_nm/us_buffett_forbes|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[બિલ ગેટ્સ]] સતત 13 વર્ષો સુધી [[ફોર્બ્સ]]ની યાદીમાં પ્રથમ ક્રમે રહ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.forbes.com/2008/03/05/richest-people-billionaires-billionaires08-cx_lk_0305billie_land.html|title=The World's Billionaires|publisher=[[Forbes]]|date=2008-03-05}}&lt;/ref&gt; 11 માર્ચ, 2009ના રોજ, બિલ ગેટ્સે ફોર્બ્સ મેગેઝિનના મતે પ્રથમ ક્રમ પાછો મેળવ્યો અને બફેટ બીજા ક્રમે આવી ગયા.  તેમના મૂલ્યોમાં અનુક્રમે 40 બિલિયન ડોલર અને 37 અબજ ડોલરનો ઘટાડો થયો હતો,&lt;ref&gt;{http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_the_100_wealthiest_people} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091014164424/http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_the_100_wealthiest_people%7D |date=2009-10-14 }}&lt;/ref&gt; બફેટે (ફોર્બ્સના મતે) 2008/2009 દરમિયાનના 12 મહિનામાં 25 બિલિયન ડોલર ગુમાવ્યા હતા.&lt;ref&gt;[http://www.forbes.com/lists/2009/10/billionaires-2009-richest-people_Warren-Buffett_C0R3.html ]&lt;/ref&gt;

=== હસ્તાંતરણ ===
* 1973માં, બર્કશાયરે [[વોશિંગ્ટન પોસ્ટ કંપની]]માં શેર હસ્તગત કરવાની શરૂઆત કરી હતી.  બફેટ [[કેથરિન ગ્રેહામ]]ના ગાઢ મિત્ર બની ગયા, જેઓ કંપની અને તેના મુખ્ય સમાચારપત્ર પર નિયંત્રણ ધરાવતા હતા અને તેઓ તેના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સના સભ્ય બની ગયા.  

* 1974માં, એસઇસીએ વોરન બફેટ અને બર્કશાયરે વેસ્કોના કરેલા હસ્તાંતરણમાં હિતના શક્ય સંઘર્ષને ધ્યાનમાં લઇ ઔપચારિક તપાસનો આરંભ કર્યો. તે સાબિત થઇ શક્યું નહીં. 

* 1977માં, બર્કશાયરે અપ્રત્યક્ષ રીતે 32.5 મિલિયન ડોલરમાં ''બફેલો ઇવનીંગ ન્યૂઝ'' ને ખરીદી લીધી.  તેમના પ્રતિસ્પર્ધી, ''બફેલો કુરિયર એક્સપ્રેસ''  દ્વારા અવિશ્વાસના આરોપો લગાવવામાં આવ્યા.  ''કુરિયર એક્સપ્રેસ''  1982માં બંધ ન થઇ ત્યાં સુધી બંને સમાચારપત્રોએ નાણાં ગુમાવ્યા. 

* 1979માં, બર્કશાયરે એબીસી (ABC)માં સ્ટોક હસ્તગત કરવાની શરૂઆત કરી. કેપિટલ સિટીઝે [[18મી માર્ચ]], [[1985]]ના રોજ 3.5 બિલિયન ડોલરમાં એબીસી (ABC)ને ખરીદવાની જાહેરાત કરીને માધ્યમ ઉદ્યોગને ચોંકાવી દીધો, કેમકે એબીસી (ABC) તે સમયે કેપિટલ સિટીઝ કરતા ચાર ગણી મોટી હતી.  [[બર્કશાયર હેથવે]]ના ચેરમેન વોરન બફેટે આ સોદા માટે નાણાકીય મદદ કરી અને બદલામાં સંયુક્ત કંપનીમાં 25 ટકા હિસ્સો લીધો.&lt;ref&gt;ક્લેઇનફિલ્ડ, એન.આર. &quot;ABC 3.5 બિલિયન ડોલરમાં વેચાઇ; પ્રથમ નેટવર્ક વેચાણ.&quot; ''ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , માર્ચ 19, 1985.&lt;/ref&gt;  કેપિટલ સિટીઝ/એબીસી (અથવા કેપસિટીઝ/એબીસી)ના નામે ઓળખાતી આ નવી કંપનીને એફસીસી ઓનરશીપ રૂલ્સને કારણે કેટલાક સ્ટેશન્સ વેચી દેવાની ફરજ પાડવામાં આવી.  આ બે કંપનીઓ સમાન બજારોમાં કેટલાક રેડિયો સ્ટેશન્સની માલિકી ધરાવતા હતા.  &lt;ref&gt;&quot;એફસીસીની કેપસિટીઝ માટે મંજૂરી/ABC સોદાની શક્યતા.&quot; ''[[પ્રસારણ]]'', માર્ચ 25, 1985.&lt;/ref&gt;

* 1987માં, બર્કશાયર હેથવેએ સેલોમોન ઇન્કમાં 12 ટકા હિસ્સો ખરીદીને તેને સૌથી મોટી શેરહોલ્ડર અને બફેટને કંપનીના ડિરેક્ટર બનાવી દીધા.  1990માં, [[જોહ્ન ગટફ્રીન્ડ]]ને (સેલોમોન બ્રધર્સના પૂર્વ સીઇઓ) સાંકળતુ એક કૌભાંડ બહાર આવ્યું.  એક ઠગ ટ્રેડર, [[પૌલ મોઝરે]] ટ્રેઝરી રૂલ્સ કરતા વધારે બિડ સુપરત કરી હતી.  જ્યારે તે પ્રકાશમાં આવ્યુ અને ગટફ્રિન્ડના ધ્યાનમાં આવ્યું ત્યારે તેણે તાત્કાલિક ધોરણે ઠગ ટ્રેડરને બરતરફ ન કર્યો.  ગટફ્રિન્ડે ઓગસ્ટ 1991માં કંપની છોડી દીધી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mbaa.fuqua.duke.edu/ldi/press_johngutfreund.html |title=''ઇનેક્શન્સ કેન બી એઝ ડેન્જરસ એડ બેડ એક્શન'' , એલિ ગોનીની, 2004ના ક્લાસ, ડ્યુક લિડરશીપ ડેવલોપમેન્ટ ઇનિશીયેટીવ |access-date=2010-02-05 |archive-date=2010-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100618163023/http://mbaa.fuqua.duke.edu/ldi/press_johngutfreund.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; બફેટ કટોકટીભરી સ્થિતી પૂરી થઇ ત્યાં સુધી સેલોમોનના સીઇઓ બની રહ્યા; 4 સપ્ટેમ્બર, 1991ના રોજ, કોંગ્રેસ સમક્ષ તેમણે ખાતરી આપી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.c-spanarchives.org/library/index.php?main_page=product_video_info&amp;products_id=21029-1 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2021-07-10 |archive-date=2012-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308182509/http://www.c-spanarchives.org/library/index.php?main_page=product_video_info&amp;products_id=21029-1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

* 1988માં, બફેટે [[કોકા-કોલા કંપની]]માં શેર ખરીદવાની શરૂઆત કરી, અંતે તેમણે 1.02 બિલિયન ડોલરમાં કંપનીના 7 ટકા શેર ખરીદી લીધા.  બર્કશાયરના સૌથી વધુ વળતર અપાવનારા રોકાણોમાંનું આ એક હતું, અને તે હજુ પણ તેમાં રોકાણ ધરાવે છે.   

* 2002માં, બફેટે અન્ય ચલણોની સામે યુ.એસ. ડોલર પૂરા પાડવા માટે 11 બિલિયન ડોલરના [[ફોરવર્ડ કોન્ટ્રેક્ટ]]સ કર્યા.  એપ્રિલ 2006 સુધીમાં, આ કોન્ટ્રેક્ટ્સ પરની તેમની કુલ આવક 2 બિલિયન ડોલરથી વધારે હતી. 

* 1998માં, તેમણે [[જનરલ રી]]ને હસ્તગત કરી, (સ્ટોક માટે ખૂબ ઓછા બનતા પ્રસંગમાં).  2002માં, બફેટ [[AIG]] ખાતે [[મોરિસ આર. ગ્રીનબર્ગ]] સાથે જોડાઇ ગયા, જ્યાં જનરલ રી [[રિઇન્સ્યોરન્સ]] પૂરા પાડતી હતી.  [[15 માર્ચ]], [[2005]]ના રોજ, AIGના બોર્ડે [[ન્યૂ યોર્ક]]ના એટર્ની જનરલ ઓફ સ્ટેટ, [[ઇલિયટ સ્પીત્ઝર]]ની ટીકાને પગલે ગ્રીનબર્ગને ચેરમેન અને સીઇઓના પદેથી રાજીનામું આપવાની ફરજ પાડી હતી.  9 ફેબ્રુઆરી, 2006ના રોજ, AIG અને ન્યૂયોર્ક સ્ટેટ એટર્ની જનરલનું કાર્યાલય પતાવટ કરવા સંમત થયું હતું, જેમાં AIG 1.6 બિલિયન ડોલરનો દંડ ભરશે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sec.gov/news/press/2006-19.htm |title=AIG to Pay $800 Million to Settle Securities Fraud Charges by SEC; Over $1.6 Billion to be Paid to Resolve Federal and New York State Actions |date=2006-02-09 |publisher=[[Securities and Exchange Commission]] }}&lt;/ref&gt; 

* 2009માં, વોરન બફેટ [[સ્વિસ રી]]ની ઇક્વિટી મૂડીમાં વધારો કરવાના ભાગરૂપે 2.6 બિલિયન ડોલરનું રોકાણ કર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite journal| url=http://www.forbes.com/2009/02/05/swiss-re-buffett-markets-equity-0205_insurance_08.html| title=Buffett Sinks Billions Into Swiss Re| work=Forbes Magazine| author=Lionel Laurent| date=02.05.09| archive-url=https://web.archive.org/web/20091230115858/http://www.forbes.com/2009/02/05/swiss-re-buffett-markets-equity-0205_insurance_08.html| archive-date=2009-12-30| journal=| access-date=2010-02-05| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal| url=http://www.nytimes.com/2009/02/06/business/worldbusiness/06swiss.html?ref=business| title=Swiss Re Gets $2.6 Billion From Berkshire Hathaway | work=The New York Times| author=DAVID JOLLY| date=February 5, 2009 }}&lt;/ref&gt;  બર્કશાયર હેથવે 20 ટકાથી વધુની માલિકી મેળવવાના હક સાથે અગાઉથી 3 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite journal| url=http://www.ft.com/cms/s/0/8099d660-f354-11dd-9c4b-0000779fd2ac.html| title=Swiss Re turns to Buffett for new funding| work=The Financial Times| date=February 5, 2009| author=Haig Simonian, Francesco Guerrera }}&lt;/ref&gt; 

* 2009માં, વોરન બફેટે 34 બિલિયન ડોલરમાં રોકડ અને સ્ટોકમાં [[બર્લિંગ્ટન નોર્ધર્ન સાન્ટે ફી કોર્પ.]]ને હસ્તગત કરી.

=== 2000ના દાયકાના અંત ભાગમાં મંદી ===
* [[2000ના દાયકાના અંત સમયની મંદી]]ના એક ભાગ વર્ષ [[2007-08ની સબપ્રાઇમ કટોકટી]] દરમિયાન બફેટની ટીકા&lt;ref&gt;{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.cnbc.com/id/27400058|title= WSJ to Warren Buffett: &quot;Time to Get a New Crystal Ball&quot;|publisher=[[CNBC]]|author=Crippen, Alex}}&lt;/ref&gt; થઇ હતી કે તેમણે ખૂબ જલ્દી મૂડીની વહેંચણી કરી હતી અને તેને પગલે ઓછા શ્રેષ્ઠ સોદા થયા હતા.  “અમેરિકન ખરીદો. હું છું.” તાજેતરમાં જ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સમાં વોરન બફેટનો અભિપ્રાય દર્શાવતો આ સમાચાર પ્રસિદ્ધ થયા હતા.  &lt;ref&gt;{{cite web |url= http://stock-broker-security.com/warren-buffet-way/ |title= Warren Buffet and the Recession |access-date= 2009-06-18 |date= 2009-06-18 |work= Warren Buffet and the Recession |archive-date= 2009-06-28 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090628143114/http://stock-broker-security.com/warren-buffet-way/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

* બફેટે નાણાકીય ક્ષેત્રની 2007ની હાલની મંદીને &quot;[[પોએટિક જસ્ટીસ]]&quot; કહી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date= 2008-05-20| url=http://www.reuters.com/article/businessNews/idUSN0631767220080207| title=Buffett: Bank woes are &quot;poetic justice&quot;| publisher=Reuters|date=2008-02-07|author=Dabrowski, Wojtek}}&lt;/ref&gt; 

* બફેટની બર્કશાયર હેથવેએ 2008ના ત્રીજા ત્રિમાસિક ગાળામાં કમાણીમાં 77 ટકાનો ઘટાડો નોંધાવ્યો હતો અને તેના તાજેતરના કેટલાક સોદાઓ પણ જંગી [[માર્ક-ટુ-માર્કેટ]] ખોટ સાથે થઇ રહ્યા હોવાનું મનાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date= 2008-11-14|url=http://www.insurancejournal.com/news/national/2008/11/10/95403.htm|title= Even Buffett Can't Escape Markets, Storms; Berkshire Profit Falls 77%|publisher=Insurance Journal}}&lt;/ref&gt;  

* બર્કશાયર હેથવેએ [[ગોલ્ડમેન સેક્સ]]ના 10 ટકા પરપેચ્યુઅલ પ્રિફર્ડ સ્ટોક હસ્તગત કર્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2008-11-14|url=http://www2.goldmansachs.com/our-firm/press/press-releases/current/berkshire-hathaway-invest.html|title=Berkshire Hathaway to Invest $5 Billion in Goldman Sachs|publisher=[[Goldman Sachs]]|author=Press Release|archive-date=2008-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20081220053032/http://www2.goldmansachs.com/our-firm/press/press-releases/current/berkshire-hathaway-invest.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  બફેટના કેટલાક ઇન્ડેક્સ પુટ ઓપ્શન્સ કે તેમણે જે વેચી દીધા હતા તે હાલમાં 6.73 બિલિયન ડોલરના માર્ક-ટુ-માર્કેટ ખોટથી ચાલી રહ્યા છે.&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;&gt;{{cite web|access-date= 2008-11-27|url=http://www.reuters.com/article/ousiv/idUSTRE4AN8BQ20081124|title= Buffett to disclose more on derivatives|publisher=Reuters|author=Jonathan Stempel}}&lt;/ref&gt; ભવિષ્યના નુક્શાનના અંદાજને કારણે એસઇસીએ એવી માગ કરી કે બર્કશાયરે કોન્ટ્રેક્ટ્સના મૂલ્યના ઉપયોગ માટેના પરિબળોમાં વધુ જંગી ડિસ્ક્લોઝર કર્યું છે.&lt;ref name=&quot;reuters.com&quot;/&gt; 

* બફેટે [[ડાઉ કેમિકલ]]ને 18.8 બિલિયન ડોલરના [[રોહ્મ એન્ડ હાસ]]ના હસ્તાંતરણ માટે મદદ કરી હતી.  આથી તેઓ તેમની [[બર્કશાયર હેથવે]] સાથે વિસ્તૃત કરાયેલા જૂથમાં સૌથી મોટા શેરહોલ્ડર બની ગયા, જેણે 3 બિલિયન ડોલર પૂરા પાડ્યા હતા અને દેવા અને ઇક્વિટી બજારની હાલની કટોકટી દરમિયાન તેમની મહત્ત્વની ભૂમિકાને ઉજાગર કરી.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Fontanella |first=James |url=http://ftalphaville.ft.com/blog/2008/07/11/14430/buffett-helps-dow-pay-19bn-for-rh/ |title=ftalphaville.ft.com, Buffett helps Dow pay $19bn for R&amp;H |publisher=Ftalphaville.ft.com |date=2008-07-11 |access-date= 2009-02-23}}&lt;/ref&gt; 

* ઓક્ટોબર 2008માં, માધ્યમોમાં આવ્યું કે વોરન બફેટ [[જનરલ ઇલેક્ટ્રીક]] (GE) પ્રિફર્ડ સ્ટોક ખરીદવા માટે સંમત થયા હતા.&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/business/2008/oct/01/warrenbuffett.generalelectric વોરન બફેટ 3 બિલિયન ડોલરનો જનરલ ઇલેક્ટ્રીક પ્રિફર્ડ સ્ટોક ખરીદશે], [[ધી ગાર્ડિયન]] (1 October 2008)&lt;/ref&gt;  તેમાં વધારાના વિશેષ લાભો હતા: તેમને આવતા પાંચ વર્ષોમાં 22.25 ડોલરમાં 3 બિલિયન GE ખરીદવાનો વિકલ્પ મળ્યો, અને 10 ટકા ડિવિડન્ડ પણ મળ્યું (ત્રણ વર્ષમાં મેળવવાપાત્ર).  ફેબ્રુઆરી 2009માં, વોરન બફેટે પોતાના પોર્ટફોલિયોમાંથી પ્રોક્ટર એન્ડ ગેમ્બલ કંપની, અને જ્હોન્સન એન્ડ જ્હોન્સનમાંથી પોતાનો હિસ્સો વેચી દીધો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/berkshire-sells-johnson-&amp;-johnson-procter-&amp;-gamble/425035/ |title=Berkshire Hathaway unloads J&amp;J and P&amp;G |publisher=Financial Express |date=2009-02-17 |access-date= 2009-02-23}}&lt;/ref&gt; 

* ખોટા સમયના સૂચનો ઉપરાંત, 1998માં 86 ડોલરની ટોચે પહોંચેલા કોલાકોલા કંપનીના (NYSE:KO) શેર સહિતના બર્કશાયરના મોટા હોલ્ડીંગ્ઝ રાખવાના ડહાપણ સામે કેટલાક પ્રશ્નો ઉઠ્યા હતા.  બફેટે 2004ના કંપનીના વાર્ષિક અહેવાલમાં શેરનું વેચાણ ક્યારે કરવું એ અંગે સમસ્યા હોવા અંગે ચર્ચા કરી: &quot;કોઇ વ્યક્તિ દૂરથી સ્થિતીને જૂએ ત્યારે તેને હંમેશા બધુ સરળ લાગતું હોય છે.  કમનસીબે, આમ છતાં, આ એક વિન્ડશિલ્ડ છે જેના દ્વારા રોકાણકારોએ રક્ષણ મેળવવું જોઇએ, અને તે ગ્લાસ આગળ ધુમ્મસ આવી ગયું છે.&quot;&lt;ref&gt;સ્ક્રોડર, એલિસ ''ધી સ્નોબોલ: વોહન બફેટ એન્ડ ધી બિઝનેસ ઓફ લાઇફ''  ISBN 0-553-80509-6 બેન્ટમ સપ્ટેમ્બર 2008&lt;/ref&gt;  માર્ચ 2009માં, બફેટે કેબલ ટેલિવિઝનની મુલાકાતમાં જણાવ્યું હતું કે અર્થતંત્ર તેની &quot;ટોચેથી નીચે આવી ગયું છે... ફક્ત અર્થતંત્ર જ ગર્તામાં ધકેલાઇ ગયું છે તેવુ નથી, લોકોએ પણ મેં ક્યારેય ન જોઇ હોય તેવી ટેવો અપનાવી લીધી છે.&quot;  આ ઉપરાંત, બફેટે એવો ભય વ્યક્ત કર્યો હતો કે ફુગાવો વર્ષ 1970ની સપાટીએ ફરી પહોંચશે, જેના કારણે નિષ્ક્રીયતા આવી ગઇ હતી અને વર્ષો સુધી એવી સ્થિતી રહી હતી.&lt;ref&gt;જોશ ફન્ક, [https://web.archive.org/web/20090316073425/http://news.yahoo.com/s/ap/20090309/ap_on_bi_ge/buffett_economy &quot;બફેટે જણાવ્યું રાષ્ટ્રે જંગી બેકારીનો સામનો કરવો પડશે&quot;], [[AP]] [[MSNBC]] પર, માર્ચ 9, 2009, યાહૂ ન્યૂઝ વેબસાઇટ પર (માર્ચ 9, 2009ના રોજ સુધારો).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.msnbc.msn.com/id/29593426/ &quot;બફેટ: ધી ઇકોનોમિ હેઝ ફોલન ઓફ એ ક્લિફ’&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924101047/http://www.msnbc.msn.com/id/29593426/ |date=2010-09-24 }}, MSN.com, માર્ચ 9, 2009 (April 3, 2009ના રોજ સુધારો).&lt;/ref&gt; 

* 2009માં, બફેટે તેના કોનોકોફિલીપમાં રહેલા નિષ્ફળ રોકાણને વેચી દીધુ અને શેરહોલ્ડરોને જણાવ્યું &quot;જ્યારે ઓઇલ અને ગેસની કિંમતો તેની ટોચની સપાટીની નજીક હતી ત્યારે મેં કોનોકોફિલીપનનો જંગી સ્ટોક ખરીદ્યો હતો. મેં ક્યારેય વિચાર્યું નહોતું કે ઉર્જાની કિંમતોમાં નાટકીય રીતે ઘટાડો થશે, જેમ છેલ્લા અડધા વર્ષમાં બન્યું છે. હું હજુ પણ એવું માનું છું કે ભવિષ્યમાં ઓઇલની કિંમતો હાલની 40-50 ડોલરની સપાટીથી ઘણી ઉંચી જશે. પરંતુ અત્યાર સુધીમાં હું ખોટો સાબિત થયો છું. તેની કિંમતોમાં જો વધારો થશે તો પણ ખોટા સમયે કરવામાં આવેલી ખરીદીને કારણે બર્કશાયરને ઘણા બિલિયન ડોલરનું નુક્સાન થયું છે.&quot;&lt;ref name=&quot;BuffettCOPBlunder&quot;&gt;[http://www.gurufocus.com/news.php?id=50143 વોરન બફેટ્સ મલ્ટિમિલિયન મિસ્ટેક વીથ કોનોકોફિલ્લીપ (COP)]&lt;/ref&gt; 

* 2009 - બર્લિંગ્ટન નોર્ધર્ન સાન્ટા એફઇ રેલવે ([[BNSF]] સાથેનું સૂચિત મર્જર, BNSF શેરહોલ્ડરોની 2010ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળાની મંજૂરી બાદ શક્ય બન્યું. આ સોદાનું મૂલ્ય આશરે 34 બિલિયન ડોલર હતું અને અગાઉના આશરે 22 ટકા હિસ્સામાં વધારાનો નિર્દેશ કરતો હતો. 

* 2009માં વેરિસ્ક સ્ટોક હસ્તાંતરણ- વેરિસ્કે(આઇએસઓ [ઇન્સ્યોરન્સ સર્વિસીઝ ઓફિસ]) મૂડીબજારમાં પ્રવેશ કર્યો તે અગાઉ બફેટ પાંચ ટકા માલિકી ધરાવતા હતા. મેં 2009માં જ્યારે વેરિસ્કે બજારમાં પ્રવેશ કર્યો ત્યારે બફેટે વધુ છ ટકા શેરની ખરીદી કરી.

== અંગત જીવન ==
બફેટ 1952માં [[સુસાન થોમ્પ્સન]]ને પરણ્યા હતા. તેમને [[સુસી]], [[હાવર્ડ]] અને [[પિટર]] એમ ત્રણ સંતાનો હતા. 1977થી બંનેએ અલગ રહેવાની શરૂઆત કરી હોવા છતાં 2004માં તેણીનું મૃત્યુ ન થયું ત્યાં સુધી તેઓ પરિણીત રહ્યા. તેમની દિકરી, સુસી ઓમાહામાં રહે છે અને ''સુસાન એ. બફેટ ફાઉન્ડેશન'' દ્વારા સખાવતી કાર્યો કરે છે અને તેણી [[ગર્લ્સ, ઇન્ક]]ની નેશનલ બોર્ડ મેમ્બર છે. 2006માં, તેમના છોત્તેરમા જન્મદિને, તેમના લાંબા સમયની અપરિણીત સાથી ઓસ્ટ્રીડ મેન્ક્સને પરણ્યા, જેમની ઉંમર 60 વર્ષ હતી.  1977માં તેમના પત્ની છોડીને સાન ફ્રાન્સિસ્કો ગયા ત્યારથી તેણી તેમની સાથે રહેતી હતી.&lt;ref&gt;[http://www.cbsnews.com/stories/2006/08/31/business/main1954089.shtml CBS ન્યૂઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081027134342/http://www.cbsnews.com/stories/2006/08/31/business/main1954089.shtml |date=2008-10-27 }} અહેવાલ ''વેડીંગ બેલ ફોર વોરન બફેટ''  31 ઓગસ્ટ, 2006ના રોજ પ્રકાશિત&lt;/ref&gt;  સુસાન બફેટ ગાયક તરીકે કારકીર્દિ માટે ઓમાહા છોડતા હતા ત્યારે તેણીએ જ આ બંનેને મેળવવાનું કાર્ય કર્યું.  ત્રણેય એકબીજાની ખૂબ નજીક હતા અને મિત્રોને હોલિડે કાર્ડ્સમાં નીચે &quot;વોરન, સુસી અને ઓસ્ટ્રીડ&quot; લખતા.&lt;ref name=&quot;lowenstein&quot;&gt;{{cite book | last=Lowenstein | first=Roger | title=Buffett: The Making of an American Capitalist | year=2008 | url=https://archive.org/details/buffettmakingofa0000lowe_f7o9 | isbn= 0812979273 | publisher=Random House }}&lt;/ref&gt;  સુસાન બફેટના મૃત્યુના થોડા સમય પહેલા જ તેણીએ [[ચાર્લિ રોઝ શો]]માં મુલાકાત દરમિયાન આ સંબંધ વિષે થોડી ચર્ચા કરી હતી, જે બફેટની અંગત જિંદગી વિષે ભાગ્યે જ જાણવા મળેલી વાતો હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.bookwormomaha.com/store/pc-34-9-susan-buffett-in-her-own-words-conversations-with-charlie-rose.aspx|title=Susan Buffett in Her Own Words: Conversations with Charlie Rose|publisher=Bookworm Omaha|archive-date=2007-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071223012430/http://www.bookwormomaha.com/store/pc-34-9-susan-buffett-in-her-own-words-conversations-with-charlie-rose.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

2006ની તેમનો વાર્ષિક [[પગાર]] આશરે 1,00,000 ડોલર હતો, જે સમકક્ષ કંપનીઓના વરિષ્ઠ [[એક્ઝિક્યુટીવના મહેનતાણા]]ની સરખામણીએ ઘણો ઓછો હતો.&lt;ref name=&quot;fool1&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.fool.com/investing/small-cap/2005/06/29/stupid-ceo-tricks.aspx |title=Stupid CEO Tricks |author= Smith, Rich |publisher=[[Motley Fool]] |date=2005-06-29 |access-date= 2008-05-20}}&lt;/ref&gt;  2007 અને 2008માં, તેમણે કુલ 1,75,000 ડોલરની કમાણી કરી હતી, જેમાં 1,00,000 ડોલરના મૂળ પગારનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.equilar.com/CEO_Compensation/BERKSHIRE_HATHAWAY_INC_Warren_E._Buffett.php 2007 સીઇઓ કોમ્પન્સેશન ફોર વોરન ઇ. બફેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224154608/http://www.equilar.com/CEO_Compensation/BERKSHIRE_HATHAWAY_INC_Warren_E._Buffett.php |date=2009-02-24 }}, [[Equilar]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.equilar.com/CEO_Compensation/Berkshire_Hathaway_Warren_E._Buffett.php 2008 સીઇઓ કોમ્પન્સેશન ફોર વોરન ઇ. બફેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414092753/http://www.equilar.com/CEO_Compensation/Berkshire_Hathaway_Warren_E._Buffett.php |date=2009-04-14 }}, [[Equilar]]&lt;/ref&gt;  તેઓ હાલમાં ઓમાહાની નજીક આવેલા [[ડન્ડી]] ખાતે એ જ ઘરમાં રહે છે, જે તેમણે 1958માં 31,500 ડોલરમાં ખરીદ્યુ હતું, આજે તેમની કિંમત આશરે 70,000 ડોલર છે (જોકે તેઓ કેલિફોર્નિયાના લગુના બિચ ખાતે 4 મિલિયન ડોલરનું ઘર ધરાવે છે).&lt;ref&gt;{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.forbes.com/2005/03/10/cx_bill05_homeslide_2.html?thisSpeed=6000000000|title=Warren Buffett|publisher=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt; 1989માં [[ખાનગી જેટ]] પર બર્કશાયરના ભંડોળમાંથી આશરે 10 મિલિયન ડોલરનો&lt;ref&gt;{{cite web |last=Canzano |first=John |url=http://www.omaha.com/index.php?u_page=3939&amp;u_sid=10057503 |title=CWS |publisher=Omaha.com |date=2007-06-22 |access-date=2009-02-23 |archive-date=2007-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070715211720/http://www.omaha.com/index.php?u_page=3939&amp;u_sid=10057503 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ખર્ચ કર્યા બાદ, બફેટે સંકોચપૂર્વક તેને &quot;''ધી ઇનડિફેન્સિબલ'' &quot; નામ આપ્યું. અન્ય સીઇઓ દ્વારા અગાઉ આ પ્રકારની કરવામાં આવેલી ખરીદીની તેમણે કરેલી ટીકા અને જાહેર વાહનવ્યવહારનો વધુ ઉપયોગ કરવાના તેમના ઇતિહાસનો ભંગ આ કાર્યને કારણે થયો.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.berkshirehathaway.com/letters/1989.html|title=Chairman's Letter 1989|publisher=[[Berkshire Hathaway]]}}&lt;/ref&gt; 

તેઓ કાર્ડની રમત [[બ્રિજ]]ના ઉત્સુક ખેલાડી બની રહ્યા, જે તેમણે શેરોન ઓબ્સર્ગ પાસેથી શીખી હતી અને તેઓ તેણી તેમજ બિલ ગેટ્સ સાથે રમતા હતા.&lt;ref&gt;http://www.usatoday.com/news/education/2005-12-19-bridge-schools_x.htm&lt;/ref&gt; તેઓ સપ્તાહમાં 12 કલાક આ રમત રમવા પાછળ ગાળતા.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.cbsnews.com/stories/2008/02/16/sunday/main3840748.shtml|title=Bringing Back Bridge|publisher=[[CBS News]]|date=2008-02-17|author=Blackstone, John|archive-date=2008-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080526022755/http://www.cbsnews.com/stories/2008/02/16/sunday/main3840748.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2006માં, તેમણે [[બફેટ કપ]] માટે બ્રિજની મેચનું આયોજન કર્યું હતું. [[ગોલ્ફ]]ની રમતમાં યોજાતા [[રાઇડર કપ]]ની જેમ, સમાન શહેરમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ તરફના બ્રિજના બાર ખેલાડીઓની ટીમ કાર્યક્રમમાં [[યુરોપ]]ના લોકોના બાર ખેલાડીઓ સાથે ટકરાઇ. 

વોરન બફેટે [[ડીઆઇસી એન્ટરટેઇન્મેન્ટ]] અને ત્યાર બાદ [[એ સ્ક્વોર્ડ એન્ટરટેઇન્મેન્ટ]]ના [[એન્ડી હાવર્ડ]] સાથે તથા ક્રિસ્ટોફર વેબર સાથે એનિમેટેડ શ્રેણી પર કામ કર્યું. આ શ્રેણીમાં બફેટ અને મુંગરને દર્શાવવામાં આવતા હતા અને તેઓ બાળકોને જીવનની યોગ્ય નાણાકીય ટેવો વિષે શીખવી રહ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite book| url=http://www.businesswire.com/portal/site/home/permalink/?ndmViewId=news_view&amp;newsId=20090724005103&amp;newsLang=en| title=Warren Buffett, Martha Stewart, Gisele Bündchen, and Kosmos Featuring Carl Sagan Headline New Slate of Purpose-Driven Entertainment for Children| work=Business Wire| July 24, 2009 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.cnbc.com/id/32123530| title=CNBC TRANSCRIPT: Warren Buffett's 'Secret Millionaire's Club' Live Interview on Squawk Box| work=CNBC}}&lt;/ref&gt;  

બફેટ પ્રેસ્બિટેરિઅન ગણાતા હતા, પરંતુ જ્યારે ધાર્મિક માન્યતાઓની વાત આવે છે ત્યારે તેઓ પોતાને [[અજ્ઞેયવાદી]]&lt;ref&gt;[http://www.wired.com/wired/archive/14.11/faces3.html ''વાયર્ડ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130724125606/http://www.wired.com/wired/archive/14.11/faces3.html |date=2013-07-24 }} અહેવાલ ''ફેસીસ ઓફ ધી ન્યૂ એથીઇઝમ: ધી સ્ક્રાઇબ''  નવેમ્બર 2006ના રોજ પ્રકાશિત, 10 નવેમ્બર, 2009માં પ્રવેશ&lt;/ref&gt; ગણાવતા હતા.  ડિસેમ્બર 2006માં, એવું નોંધાયુ હતું કે બફેટ સેલ ફોન રાખતા નથી, તેમના ડેસ્ક પર કોમ્પ્યુટર નથી અને તેઓ પોતાની ઓટોમોબાઇલ&lt;ref&gt;{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.rediff.com/money/2006/dec/26buffet.htm|title=How Warren Buffett made his billions|publisher=[[Rediff.com]]|date=2006-12-26}}&lt;/ref&gt; [[કેડિલ્લેક ડીટીએસ]] જાતે ચલાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/05/29/8378053/index.htm|title=Buffett backs GM—and buys a Caddy|publisher=CNN|date=2006-06-04|author=Taylor III, Alex|archive-date=2008-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080929081715/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2006/05/29/8378053/index.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

બફેટ ચાઇનીઝ લેબલ [[ટ્રેન્ડ્ઝ]]ના ટેલર દ્વારા બનાવેલા સૂટ પહેરે છે; અગાઉ તેઓ [[એર્મનોગિલ્ડો ઝેગના]] પહેરતા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://money.cnn.com/2009/09/23/news/companies/warren_buffett_dayang_suits.fortune/index.htm?postversion=2009092513 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-02-05 |archive-date=2010-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100203161209/http://money.cnn.com/2009/09/23/news/companies/warren_buffett_dayang_suits.fortune/index.htm?postversion=2009092513 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

=== વંશાવલિ ===
બફેટના ડીએનએ અહેવાલોમાં એવું બહાર આવ્યું કે પિતૃપક્ષના પૂર્વજો મૂળ ઉત્તર [[સ્કેન્ડીનેવિયા]]ના હતા, જ્યારે તેમના માતૃપક્ષના પૂર્વજો મોટે ભાગે [[આઇબેરિયા]] અથવા [[એસ્ટોનિયા]]માં મૂળ ધરાવતા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2007/06/11/100060549/index.htm|title=The Buffett mystery|publisher=CNN|date=2007-05-28|author=Boyle, Matthew|archive-date=2009-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20091208081540/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2007/06/11/100060549/index.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  માતા તરફથી, તેઓ ગાયક [[હેરી ચેપિન]]ના&lt;ref&gt;{{cite web|access-date= 2009-11-04|url=http://wc.rootsweb.ancestry.com/cgi-bin/igm.cgi?op=PED&amp;db=geolarson2&amp;id=I092445
|title=Warren Buffett ancestry|publisher=ancestry.com|date=2009-11-04|author=Larson, George}}&lt;/ref&gt; દૂરના પિતરાઇ ભાઈ છે. આ બાબતે ઘણા બધા સૂચનોની વિપરીત, અને તેમના કુટુંબ વચ્ચે ઉભી થયેલી અનિયમિત મિત્રતા હોવા છતાં, વોરન બફેટને જાણીતા ગાયક [[જીમ્મી બફેટ]] સાથે કોઇ સ્પષ્ટ સંબંધો ન હતા. 


=== રાજકારણ ===
ઘણા વર્ષો સુધી રાજકારણમાં ફાળો આપ્યા ઉપરાંત, બફેટે [[બરાક ઓબામા]]ના [[પ્રેસિડેન્સિયલ કેમ્પેઇન]]ને પુષ્ટિ આપી અને કેમ્પેઇન માટે ફાળો આપ્યો.  2 જૂલાઇ, 2008ના રોજ, બફેટે ઓબામાની ઝૂંબેશ માટે ઓબામાના નેશનલ ફાઇનાન્સ ચેર, [[પેની પ્રિટ્ઝકર]] અને તેમના પતિ તેમજ ઓબામાના સલાહકાર [[વેલેરિ જેરેટ્ટ]] દ્વારા ભંડોળ એકત્ર કરવા માટે પ્લેટદીઠ 28,500 ડોલરના કાર્યક્રમમાં હાજરી આપી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news
   |url        = http://www.nytimes.com/2008/07/03/us/politics/03donate.html?n=Top/Reference/Times%20Topics/Subjects/U/United%20States%20Politics%20and%20Government
   |type       = 
   |title      = Obama Picks Up Fund-Raising Pace 
   |work       = Washington Post
   |author     = Michael Luo and Christopher Drew
   |date       = 3 July 2008
   |access-date =  2008-09-24
   }}&lt;/ref&gt;  બફેટે પ્રેસિડેન્ટના પદ માટે ઓબામાને ટેકો આપ્યો, અને સૂચવ્યું કે [[સામાજિક ન્યાય]] અંગેના [[જ્હોન મેકકેઇન]]ના વિચારો પોતાના વિચારોથી ઘણા અલગ હતા અને બફેટ પોતાની પસંદગી બદલે તે માટે &quot;[[લબૉટમિ]]&quot;ની જરૂર પડશે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cnbc.com/id/24469771/site/14081545/page/3/|title=&quot;Squawk Box&quot; Transcript: Becky Quick Sits Down with Billionaire Investor Warren Buffett|access-date=2008-09-12|publisher=[[CNBC]]|archive-date=2011-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610235708/http://www.cnbc.com/id/24469771/site/14081545/page/3/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
બીજી [[2008ની યુએસ પ્રેસિડેન્સીયલ ડિબેટ]] દરમિયાન, પ્રેસિડેન્સીયલ ડિબેટના મિડીયેટર [[ટોમ બ્રોકો]] દ્વારા પ્રશ્ન પૂછાયા બાદ, ઉમેદવારો જ્હોન મેકકેઇન અને બરાક ઓબામા બંનેએ ભવિષ્યના શક્ય [[સેક્રેટરી ઓફ ધી ટ્રેઝરી]] તરીકે બફેટનું નામ આપ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news
   |url        = http://www.cnn.com/2008/POLITICS/10/07/presidential.debate.transcript/
   |type       = 
   |title      = Transcript of second McCain, Obama debate
   |work       = CNN
   |author     = 
   |date       = 10 October 2008
   |access-date =  2008-10-10
   }}&lt;/ref&gt;  પાછળથી, ત્રીજી અને અંતિમ પ્રેસિડેન્સીયલ ડિબેટમાં, ઓબામાએ બફેટને સંભવિત આર્થિક સલાહકાર ગણાવ્યા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.moneyweb.co.za/mw/view/mw/en/page95?oid=234774&amp;sn=Detail| title=Obama appoints Buffett as economic adviser| date=07 November 2008 |publisher=Reuters}}&lt;/ref&gt;  બફેટ [[કેલિફોર્નિયા]]ના [[રિપબ્લીકન]] ગવર્નર [[આર્નોલ્ડ સ્વાર્ઝનેગર]]ના 2003ની ચૂંટણી ઝુંબેશ દરમિયાન નાણાકીય સલાહકાર પણ હતા.&lt;ref&gt;[http://www.usatoday.com/news/politicselections/2003-08-13-buffett-calif_x.htm યુએસએ ટુડે: સ્વાર્ઝનેગર ટેપ્સ બફેટ એઝ ફાઇનાન્સ એડવાઇઝર] 14 ઓગસ્ટ, 2003&lt;/ref&gt; 


=== લખાણો ===
વોરન બફેટના લખાણોમાં તેમના વાર્ષિક અહેવાલો અને વિવિધ લેખોનો સમાવેશ થાય છે.  


તેમણે ફુગાવાની વિનાશક અસરો અંગે ચેતવણી આપી હતી: 
{{cquote|The arithmetic makes it plain that inflation is a far more devastating tax than anything that has been enacted by our legislatures. The inflation tax has a fantastic ability to simply consume capital. It makes no difference to a widow with her savings in a 5 percent passbook account whether she pays 100 percent income tax on her interest income during a period of zero inflation, or pays no income taxes during years of 5 percent inflation.&lt;ref&gt;''How Inflation Swindles the Equity Investor'', Warren Buffett, FORTUNE, May 1977&lt;/ref&gt;}}


''[[ધી સુપરઇન્વેસ્ટર્સ ઓફ ગ્રેહામ-એન્ડ-ડોડ્સવિલ્લે]]''  શીર્ષક હેઠળના લેખમાં, બફેટે ગ્રેહામ એન્ડ ડોડ વેલ્યુ ઇન્વેસ્ટીંગ સ્કૂલના સંખ્યાબંધ વિદ્યાર્થીઓ પર પ્રકાશ ફેંકીને [[એસએન્ડપી 500]]ને પછાડનારા [[એફિસીયન્ટ-માર્કેટ હાઇપોથિસીસ]]નું ખંડન કરીને તેને એક &quot;માત્ર અકસ્માત&quot; ગણાવ્યો.  બફેટે પોતાના ઉપરાંત, [[વોલ્ટર જે. સ્ક્લોસ]], ટોમ નેપ, એડ એન્ડરસન (ટ્વીડી, બ્રાઉન ઇન્ક.), બિલ રૂએન (સિક્વોઇયા ફન્ડ, ઇન્ક.), [[ચાર્લ્સ મંગર]] (બફેટના બર્કશાયરના પોતાના  ભાગીદાર), રિક ગુરિન (પેસિફીક પાર્ટનર્સ, લિમિટેડ), અને સ્ટેન પર્લમિટર (પર્લમિટર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ)ના નામ આપ્યા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dealbook.blogs.nytimes.com/2008/08/12/official-buffett-biography-to-hit-shelves/ | work=New York Times | title=Official Buffett Biography to Hit Shelves | date=2008-08-12 | access-date= 2008-08-15}}&lt;/ref&gt; 


નવેમ્બર 1999ના તેમના ''ફોર્ચ્યુન''  લેખમાં, તેમણે રોકાણકારોની અવાસ્તવિક અપેક્ષાઓ માટે ચેતવણી આપી: 
{{cquote|Let me summarize what I've been saying about the stock market: I think it's very hard to come up with a persuasive case that equities will over the next 17 years perform anything like--anything like--they've performed in the past 17. If I had to pick the most probable return, from appreciation and dividends combined, that investors in aggregate--repeat, aggregate--would earn in a world of constant interest rates, 2% inflation, and those ever hurtful frictional costs, it would be 6%.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1999/11/22/269071/index.htm|title=Mr. Buffett on the Stock Market|date=November 22, 1999|work=Fortune Magazine|author=Warren Buffett; Carol Loomis|access-date=ફેબ્રુઆરી 5, 2010|archive-date=ઑગસ્ટ 21, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090821213746/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1999/11/22/269071/index.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}


=== દાનવૃત્તિ ===
વર્ષ 1988 બાદના વોરન બફેટના તેમની સંપત્તિ અને શા માટે તેઓ તેની ફરી ફાળવણી કરવા માગે છે, તે અંગેના નીચેના નિવેદનો છે: 

{{cquote|I don't have a problem with guilt about money. The way I see it is that my money represents an enormous number of claim checks on society. It's like I have these little pieces of paper that I can turn into consumption. If I wanted to, I could hire 10,000 people to do nothing but paint my picture every day for the rest of my life. And the GDP would go up. But the utility of the product would be zilch, and I would be keeping those 10,000 people from doing AIDS research, or teaching, or nursing. I don't do that though. I don't use very many of those claim checks. There's nothing material I want very much. And I'm going to give virtually all of those claim checks to charity when my wife and I die. (Lowe 1997:165–166)}}

''એનવાય ટાઇમ્સ'' ના લેખમાંથી: &quot;હું વારસાગત સંપત્તિમાં માનતો નથી,&quot; વોરન બફેટે ભાગ્યશાળી ધનિક જૂથના સભ્યો કે જેઓ ધનિક સ્થિતીમાં ઉછરેલા લોકોને ધ્યાનમાં લઇ તેમ જણાવ્યું હતું.&quot;&lt;ref&gt;એનવાય ટાઇમ્સ આર્ટિકલ શુડ ગો હિયર &lt;/ref&gt;  બફેટે તેમની માન્યતા વિષે વારંવાર જણાવ્યું હતું, બજારના અર્થતંત્રમાં, ધનિકોને તેમની યોગ્યતાનું વધારે પડતું વળતર મળે છે: {{cquote|A market economy creates some lopsided payoffs to participants. The right endowment of vocal chords, anatomical structure, physical strength, or mental powers can produce enormous piles of claim checks (stocks, bonds, and other forms of capital) on future national output. Proper selection of ancestors similarly can result in lifetime supplies of such tickets upon birth. If zero real investment returns diverted a bit greater portion of the national output from such stockholders to equally worthy and hardworking citizens lacking jackpot-producing talents, it would seem unlikely to pose such an insult to an equitable world as to risk Divine Intervention.&lt;ref&gt;&quot;How Inflation Swindles the Equity Investor&quot;, Warren E. Buffett, ''Fortune'' May 1977 #&lt;/ref&gt;}} 

તેમના બાળકોને વારસામાં સંપત્તિનો નોંધપાત્ર હિસ્સો પ્રાપ્ત નહીં થાય. એક પેઢીથી બીજી પેઢીને તબદીલ કરવામાં આવતી જંગી સંપત્તિ સામેના તેમનો વિરોધ દર્શાવતા તેમના કાર્યો પણ નિવેદનોને ટેકો આપતા હતા.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.economist.com/books/displaystory.cfm?story_id=12414924 એ બાયોગ્રાફિ ઓફ વોરન બફેટ]&quot; (''[[ધી સ્નોબોલ]]'' ની સમીક્ષા), ''[[ધી ઇકોનોમિસ્ટ]]'' , 16 ઓક્ટોબર, 2008.&lt;/ref&gt;  બફેટે એક વાર ટિપ્પણી કરી હતી, &quot;હું મારા બાળકોને પૂરતું આપીશ કે જેથી તેમને એવું લાગે કે તેઓ કઇંક કરી શકે છે, પરંતુ એટલું બધુ નહીં આપુ કે જેથી તેમને એવું લાગે છે કે કઇ નથી કરવું&quot;.&lt;ref&gt;{{cite video|access-date= 2008-05-20|title=An Exclusive Hour with Warren Buffett and Bill and Melinda Gates|publisher=[[Charlie Rose (talk show)|Charlie Rose]]}}&lt;/ref&gt; 

* 2006માં, તેમણે [[ગર્લ્સ, ઇન્ક.]] માટે નાણાં એકત્ર કરવા માટે [[ઇબે]] પર 2001ની લિંકન ટાઉન કાર&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.forbesautos.com/advice/toptens/forbes400/vehicles/01-cadillac_dts.html|title=Warren Buffett|publisher=[[Forbes]]|author=Chapnick, Nate|archive-date=2008-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080604052500/http://www.forbesautos.com/advice/toptens/forbes400/vehicles/01-cadillac_dts.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ની હરાજી કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://members.ebay.com/ws/eBayISAPI.dll?ViewUserPage&amp;userid=girls-inc|title=girls-inc|publisher=[[eBay]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611044635/http://members.ebay.com/ws/eBayISAPI.dll?ViewUserPage&amp;userid=girls-inc|archive-date=2011-06-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

* 2007માં, તેમણે પોતાની સાથે બપોરનું ભોજન લેવાની તકની હરાજી કરી અને સખાવતી કાર્ય માટે 6,50,100 ડોલરની અંતિમ બિડ મેળવી.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Lindsay Goldwert |url=http://www.cbsnews.com/stories/2007/07/01/business/main3002551.shtml |title=Lunch With Warren Buffett? $650,100, Charity Auction Winner Bids Big Money For Steak Lunch With Billionaire Buffett |publisher=CBS News |date=2007-07-01 |access-date=2009-02-23 |archive-date=2009-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627111254/http://www.cbsnews.com/stories/2007/07/01/business/main3002551.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

* 2006માં, તેમણે તેમની સંપત્તિ દાનમાં આપવાના આયોજનની જાહેરાત કરી, જેમાંથી 83 ટકા [[બિલ એન્ડ મલિન્ડા ગેટ્સ ફાઉન્ડેશન]]ને અપાશે.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://money.cnn.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity1.fortune/|title=Warren Buffett gives away his fortune|publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|date=2006-06-25|author=Loomis, Carol J.|archive-date=2009-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090703231327/http://money.cnn.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity1.fortune/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  જૂન 2006માં, બફેટે આશરે 10 મિલિયન [[બર્કશાયર હેથવે]] શ્રેણી બીના શેર [[બિલ એન્ડ મલિન્ડા ગેટ્સ ફાઉન્ડેશન]]ને આપી દીધા (23 જૂન, 2006ના રોજ આશરે 30.7 બિલિયન ડોલરનું મૂલ્ય ધરાવતા)&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.msnbc.msn.com/id/13541144/|title=Gates: Buffett gift may help cure worst diseases|publisher=[[MSNBC]]|date=2006-06-26|archive-date=2010-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203174935/http://www.msnbc.msn.com/id/13541144/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અને તેને પગલે તે ઇતિહાસનું સૌથી મોટું દાન અને બફેટ [[ફિલાન્થ્રોકેપિટાલિઝમ]] ક્રાંતિના એક અગ્રણી બની ગયા.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.economist.com/surveys/displaystory.cfm?story_id=5517656 |title=The birth of philanthrocapitalism |publisher=Economist.com |date=2006-02-23 |access-date= 2009-02-23}}&lt;/ref&gt;  સંસ્થાને 2006થી પ્રત્યેક જૂલાઇ મહિનામાં વાર્ષિક ધોરણે કુલ દાનના પાંચ ટકા મળશે.  બફેટ ગેટ્સ ફાઉન્ડેશનના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં પણ સ્થાન લેશે, જોકે તેઓ સંસ્થાના રોકાણમાં સક્રિયા રીતે ભાગ લેવાનું કોઇ આયોજન ધરાવતા નથી.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2006/06/26/business/26buffett.html| title=Buffett to Give Bulk of His Fortune to Gates Charity | work=The New York Times| authors=TIMOTHY L. O'BRIEN and STEPHANIE SAUL| date=June 26, 2006 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/25/AR2006062500801_2.html| title=Gates Foundation to Get Bulk of Buffett's Fortune| author=Yuki Noguchi| work=The Washington Post | date=June 26, 2006| page=A01}}&lt;/ref&gt;{{Fact|date=September 2008}}  

* બફેટે અગાઉ કરેલા નિવેદનથી આ બાબત ઘણી વિરૂદ્ધ હતી, તેમણે અગાઉ જણાવ્યું હતું કે તેમની મોટા ભાગની સંપત્તિ [[બફેટ ફાઉન્ડેશન]]ને આપી દેશે.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://money.cnn.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity2.fortune/index.htm|title=A conversation with Warren Buffett|author=Carol J. Loomis|work=Fortune Magazine|date=June 25 2006|access-date=2010-02-05|archive-date=2010-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100302052527/http://money.cnn.com/2006/06/25/magazines/fortune/charity2.fortune/index.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  2.6 બિલિયન ડોલરનું મૂલ્ય ધરાવતી તેમની પત્નીની મિલકત તેણીના 2004માં થયેલા મૃત્યુ બાદ તે સંસ્થામાં આપવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://foundationcenter.org/pnd/news/story.jhtml?id=75900030|title=Most of Susan Buffett Estate to Go to Foundation|publisher=The Foundation Center|date=2004-08-11|archive-date=2010-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830082620/http://foundationcenter.org/pnd/news/story.jhtml?id=75900030|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તેમણે વોશિંગ્ટનમાં [[ન્યુક્લિઅર થ્રેટ ઇનિશીયેટીવ]]ને પણ 50 મિલિયન ડોલરની જામિનગીરી આપી હતી, જ્યાં તેઓ 2002થી સલાહકાર તરીકે કાર્ય કરે છે.&lt;ref&gt;[http://philanthropy.com/stats/donors/detail.php?ID_Gift=1906 ''અમેરિકાના સૌથી દયાળું દાનવીર, ક્રમ: 1 વોરન ઇ. બફેટ'' , ક્રોનિકલ ઓફ ફિલાન્થ્રોપી]&lt;/ref&gt; 

* 27 જૂન, 2008ના રોજ, પ્યોર હાર્ટ ચાઇના ગ્રોથ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફન્ડના જનરલ મેનેજર, ઝ્હાઓ ડેનયાંગે 2,110,100 ડોલરની બિડ સાથે 2008ના પાંચ દિવસના ઓનલાઇન &quot;પાવર લન્ચ વીથ વોરન બફેટ&quot; સખાવતી [[હરાજી]]માં જીત મેળવી.  હરાજીથી મેળવેલા નાણાથી [[સાન ફ્રાન્સિસ્કો]]ના [[ગ્લાઇડ ફાઉન્ડેશન]]ને ફાયદો થયો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://uk.reuters.com/article/rbssFinancialServicesAndRealEstateNews/idUKN2646483420080628 |title=uk.reuters.com, Warren Buffett lunch sells for record $2.11 mln |publisher=Uk.reuters.com |date=2008-06-28 |access-date=2009-02-23 |archive-date=2009-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112020143/http://uk.reuters.com/article/rbssFinancialServicesAndRealEstateNews/idUKN2646483420080628 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cnbc.com/id/25421046 |title=cnbc.com, Warren Buffett Charity Lunch Auction Ends with High Bid of $2,110,100 |publisher=Cnbc.com |date= |access-date= 2009-02-23}}&lt;/ref&gt;

== જાહેર પ્રતિષ્ઠાઓ ==
બફેટના વક્તવ્યો ઉદ્યોગની ચર્ચા સાથે રમૂજના મિશ્રણ માટે જાણીતા હતા.  પ્રત્યેક વર્ષે, બફેટ [[નેબ્રાસ્કા]]ના [[ઓમાહા]] ખાતે આવેલા [[ક્વેસ્ટ સેન્ટર]]માં બર્કશાયર હેથવેના શેરહોલ્ડરોની વાર્ષિક બેઠકનું નિયમન કરે છે, જે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને વિદેશના આશરે 20,000 મુલાકાતીઓને ખેંચી લાવે છે, જેને &quot;વુડસ્ટોક ઓફ કેપિટાલિઝમ&quot;નું ઉપનામ પણ આપવામાં આવ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.berkshirehathaway.com/letters|title=Warren Buffett's Letters to Shareholders|archive-url=https://web.archive.org/web/20070322071600/http://www.berkshirehathaway.com/letters|archive-date=2007-03-22|access-date=2008-05-20|publisher=[[Berkshire Hathaway]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  બફેટ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા અને શેરહોલ્ડરોને મોકલવામાં આવતા વાર્ષિક અહેવાલો અને પત્રોને ઘણી વાર નાણાકીય માધ્યમોમાં સ્થાન મળે છે.  બફેટનું લેખન [[બાઇબલ]]થી માંડી [[મે વેસ્ટ]] સુધીના લોકોના સાહિત્યીક અવતરણો,&lt;ref&gt;{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.berkshirehathaway.com/letters/1993.html|title=Chairman's Letter — 1993|publisher=[[Berkshire Hathaway]]}}&lt;/ref&gt; તેમજ મિડવેસ્ટર્ન સલાહો, અને સંખ્યાબંધ ટુચકાઓ માટે જાણીતું છે.  વિવિધ વેબસાઇટ્સ બફેટના મૂલ્યોના વખાણ કરે છે, જ્યારે અન્ય બફેટના બિઝનેસ મોડેલને વખોડી કાઢે છે અને તેમની રોકાણ અંગેની સલાહો અને નિર્ણયોને નકારે છે.  

=== બફેટ અને તમાકુ ===
1987માં [[આરજેઆર નેબિસ્કો]], ઇન્ક. શત્રુતાભર્યા ટેકઓવર સમયે, બફેટે જ્હોન ગટફ્રિડને કહેતા હતા:{{cquote|I’ll tell you why I like the cigarette business. It costs a penny to make. Sell it for a dollar. It’s addictive. And there’s fantastic brand loyalty.&lt;ref&gt;{{cite book | author=Burrough, Bryan; Helyar, John | title=[[Barbarians at the Gate: The Fall of RJR Nabisco]] | publisher=[[Harper &amp; Row]] | location=New York | year=1990 | isbn=0-060-16172-8}}&lt;/ref&gt;}}

બર્કશાયર હેથવે ઇન્ક.ની 1994ની વાર્ષિક બેઠકને સંબોધતા, બફેટે જણાવ્યું હતું કે તમાકુમાં રોકાણ એ:{{cquote|fraught with questions that relate to societal attitudes and those of the present administration.  I would not like to have a significant percentage of my net worth invested in tobacco businesses.  The economy of the business may be fine, but that doesn't mean it has a bright future.&lt;ref&gt;[http://legacy.library.ucsf.edu/tid/whg85e00/pdf ''Warren Buffett Cools on His Attraction to Tobacco Business'', Jenell Wallace, Bloomberg news, Apr/25/94, Legacy Tobacco Documents Library, University of California San Diego Library]&lt;/ref&gt;}}

=== બફેટ અને કોલસો ===
2007માં, બફેટે તેની [[મિડઅમેરિકન એનર્જી કંપની]]ની પેટાકંપની, [[પેસિફીકોર્પે]] છ કોલસાથી ચાલતા પાવર પ્લાન્ટને રદ કર્યા.  જેમાં ઉતાહના [[ઇન્ટરમાઉન્ટેન પાવર પ્રોજેક્ટ]] યુનિટ 3, જીમ બ્રિજર યુનિટ 5, અને ચાર સૂચિત પ્લાન્ટ્સ કે જેને અગાઉ પેસિફીકોર્પના ઇન્ટીગ્રેટેડે રિસોર્સ પ્લાનમાં સમાવવામાં આવ્યા હતા તેનો સમાવેશ થાય છે.  નિયામકો અને નાગરિકોના જૂથ તરફના દબાણને કારણે તેને રદ કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં સોલ્ટ લેક સિટી કોમર્સિયલ રિયલ એસ્ટેટ બ્રોકર એલેક્ઝાન્ડર લોફ્ટ દ્વારા કરવામાં આવેલી અરજીનો સમાવેશ થાય છે.  બફેટને લખેલા એક પત્રમાં પોતાને નાગરિકોનું જૂથ, ઉદ્યોગોના માલિકો અને સંચાલકો, સેવા આપતા વ્યાવસાયિકો, સરકારી અધિકારીઓ, સંસ્થાના પ્રતિનિધીઓ....મિત્રો અને ઉતાહના નવા ગ્રાહકો ગણાવતા 1,600 અરજદારોએ જણાવ્યું કે, તેમના મતે, ઉતાહમાં કોલસાના ઉત્પાદન માટે કોઇ પણ પ્રકારનું વિસ્તરણ &quot;અમારા આરોગ્ય સાથે ચેડા સમાન હશે, અમારી દ્રષ્ટિને ઝાંખી બનાવી દેશે, પાણીને દૂષિત કરશે તેમજ અમારા સ્નો પેક પર જોખમકારક બનશે,&quot; આથી &quot; આ સ્થળ પ્રત્યેનું અમારૂ આકર્ષણ ઓછુ થશે અને કામ પ્રત્યે જોખમ ઉભુ થશે, અને તેને પગલે મુખ્ય મેટ્રો તરીકે અમારી આર્થિક સ્પર્ધાત્મકતા પણ જોખમાશે તથા આમારી આવક અને સંપત્તિના મૂલ્યમાં પણ ઘટાડો નોંધાશે.&quot;&lt;ref&gt;[http://gristmill.grist.org/story/2008/4/14/01432/7381 &quot;ધી એજ્યુકેશન ઓફ વોરન બફેટ: વ્હાય ડીડ ધી ગુરૂ કેન્સલ સિક્સ કોલ પ્લાન્ટ્સ?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209201127/http://gristmill.grist.org/story/2008/4/14/01432/7381 |date=2009-02-09 }} ટેડ નેસ, ગ્રિસ્ટમિલ, એપ્રિલ 15, 2008&lt;/ref&gt;

=== ક્લેમેથ નદી ===
અમેરિકન ભારતીય સમૂહ અને દરિયાઇ માછીમારોએ ક્લેમેથ નદી પરથી ચાર હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રીક બંધોને દૂર કરવાની દરખાસ્ત માટે વોરન બફેટ પાસેથી ટેકાની માગ કરી.  તેમણે ડેવિડ સોકોલને જવાબ આપ્યો કે [[FERC]] આ અંગે નિર્ણય લેશે.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://www.usatoday.com/money/topstories/2008-05-03-3055404993_x.htm|title=Buffett again rebuffs advocates who want Klamath dams out| author=Josh Funk|date=5/3/2008|work=USA Today}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.indybay.org/newsitems/2009/05/01/18592169.php Indybay.org]&lt;/ref&gt; 

=== વેપાર ખાધ ===
બફેટે એવો મત દર્શાવ્યો કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની વધતી જતી વેપાર ખાધ યુ.એસ. ડોલર અને યુ.એસ. અસ્ક્યામતોનું અવમૂલ્યન કરશે.  તેઓ માને છે કે યુ.એસ.ની અસ્ક્યામતોની મોટે પાયે માલિકી વિદેશી લોકોના હાથમાં આપવામાં આવતી હોવાને પરિણામે, યુ.એસ. ડોલર લાંબા ગાળે પોતાનું મૂલ્ય ગુમાવશે. 

માર્ચ 2005માં, શેરહોલ્ડરોને લખેલા એક પત્રમાં, વોરન બફેટે એવી આગાહી કરી હતી કે આવતા 10 વર્ષના સમયગાળામાં યુ.એસ.ના બહારના લોકોની કુલ માલિકી વધીને 11 ટ્રિલીયન ડોલર થઇ જશે.  &quot;અમેરિકનો ... વિદેશમાં રહેલા તેમના લેણદારો અને માલિકોને કાયમ માટે ખંડણી આપતા હશે તે વિચારથી તેઓ ગુસ્સે થતા હશે.  દેશ કે જે હવે '[[ઓનરશીપ સોસાયટી]]ની મહત્ત્વકાંક્ષા સેવી રહ્યો છે તે તેમાં ખુશી મેળવી નહીં શકે અને [[શેરક્રોપીંગ સોસાયટી]] પર ભાર મુકવાની પ્રવૃત્તિને હું અતિશયોક્તિ ગણાવીશ'.&quot;  લેખક [[એન પેટ્ટિફોરે]] તેમના લેખનમાં આ બાબતને સ્થાન આપ્યુ અને જણાવ્યું: તેઓ સાચા છે.  આથી હવે ફક્ત બેન્કો અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફન્ડ્ઝની નાદારી તથા આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય માળખાના તૂટી પડવાની જ નહી, પરંતુ શેરક્રોપર સોસાયટીથી પણ ભય પામવાની જરૂર છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/08/06/AR2005080600862.html |title=A Sharecropper's Society? |publisher=Washingtonpost.com |date=2005-08-07 |access-date= 2009-02-23}}&lt;/ref&gt; 

=== ડોલર અને સોનું ===
બફેટે 2002માં પ્રથમ વખત વિદેશી ચલણના બજારમાં પ્રવેશ કર્યો.  આમ છતાં, વ્યાજદરોમાં થતા ફેરફારથી હોલ્ડીંગ કરન્સી કોન્ટ્રેક્ટ્સના ખર્ચમાં વધારો થવાથી 2005માં તેના હિસ્સામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કર્યો હતો.  બફેટ સતત ડોલર માટે [[મંદીનું વલણ]] ધરાવે છે અને જણાવે છે કે તે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની બહારથી આવકનો નોંધપાત્ર હિસ્સો મેળવતી કંપનીઓના હસ્તાંતરણ તરફ તેઓ નજર કરી રહ્યા છે. 

બફેટે 1998માં [[હાર્વર્ડ]] ખાતે યુએસડી માટે [[ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ]]ના બિન-ઉત્પાદક મુદ્દાઓ પર ભાર મુક્યો:{{cquote|It gets dug out of the ground in Africa, or someplace. Then we melt it down, dig another hole, bury it again and pay people to stand around guarding it. It has no utility. Anyone watching from Mars would be scratching their head.}} 1977માં બફેટ શેર, સોનું, ખેતીની જમીન, અને ફુગાવા વિષે બોલતા જોવા મળ્યા: {{cquote|stocks are probably still the best of all the poor alternatives in an era of inflation—at least they are if you buy in at appropriate prices.&lt;ref&gt;{{Citation | last=Buffett | first=Warren | title=How Inflation Swindles the Equity Investor | journal=Fortune | date=1977–05}}&lt;/ref&gt;}} 

=== કરવેરા ===
બફેટે જણાવ્યું હતું કે તેમણે 2006ની (48.1 મિલિયન ડોલર) આવક માટે 19 ટકા કુલ ફેડરલ ટેક્સીસની ચૂકવણી કરી હતી (ડિવિડન્ડ્સ અને મૂડી નફો હોવા છતાં), જ્યારે તેમના કર્મચારીઓએ ઓછી કમાણી કરી હોવા છતાં 33 ટકા કર ભર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=[[Forbes]]|date=[[2007-11-26]]|pages=24, 42–3|title=Warren Buffet}}&lt;/ref&gt;  બીજી તરફ 2008માં, બર્કશાયર હેથવેએ 7.5 બિલિયન ડોલરની કમાણી સામે 1.9 બિલિયન ડોલર ફેડરલ કોર્પોરેટ ઇન્કમ ટેક્સ ચૂકવ્યો હતો (ફક્ત ફેડરલ ટેક્સમાં 26 ટકાની વધારે).&lt;ref&gt;[http://www.hoovers.com/company/Berkshire_Hathaway_Inc/rftfji-1-1njea5.html ] (accessed November 30, 2009)&lt;/ref&gt;  બફેટે એવું કહેતા [[ઇન્હેરીટન્સ ટેક્સ]]ની તરફેણ કરી હતી કે &quot;2020ના ઓલમ્પિકની ટીમ માટે [[2000 ઓલમ્પિક્સ]]ના ગોલ્ડ-મેડલ વિજેતાના મોટા સંતાનોને પસંદ કરવા સમાન આ બાબત છે&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|access-date= 2008-05-20| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1170874.stm| title=Rich Americans back inheritance tax|publisher=BBC|date=2001-02-14}}&lt;/ref&gt;  2007માં, બફેટે સેનેટ સમક્ષ પુરાવા રજૂ કરીને વિનંતી કરી કે [[ધનિકશાહી]]ને દૂર કરવા માટે એસ્ટેટ ટેક્સને ટકાવી રાખવો જોઇએ.&lt;ref&gt;{{cite journal | url=http://thehill.com/business--lobby/buffett-tells-senate-finance-panel-dynastic-wealth-on-the-rise-in-u.s.-2007-11-15.html | title=Buffett tells Senate Finance panel ‘dynastic’ wealth on the rise in U.S. | author=Jim Snyder | date=2007-11-15 | work=The Hill | journal= | access-date=2010-02-05 | archive-date=2007-11-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120013350/http://thehill.com/business--lobby/buffett-tells-senate-finance-panel-dynastic-wealth-on-the-rise-in-u.s.-2007-11-15.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  કેટલાક ટીકાકારોએ એવી દલીલ કરી હતી કે બફેટ (બર્કશાયર હેથવે દ્વારા) એસ્ટેટ ટેક્સને ચાલુ રાખવામાં અંગત હિત ધરાવે છે, કેમકે બર્કશાયર હેથવેને અગાઉના ઔદ્યોગિક સોદાઓમાંથી લાભ મેળવ્યો હતો અને ભવિષ્યના એસ્ટેટ ટેક્સની ચૂકવણી સામે પોલિસી હોલ્ડરોને રક્ષણ આપવા માટે ઇન્સ્યોરન્સ પોલિસીનો વિકાસ કર્યો અને તેનું વેચાણ કર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite journal| url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1282/is_16_56/ai_n13684021/?tag=content;col1=| title=Buffetted. The Sage of Omaha loves the estate tax — as well he might| author=Berlau, John| date=2004-08-24| work=National Review}}{{Dead link|date=ઑક્ટોબર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

બફેટ એવું માનતા હતા કે સરકારે ખોટી બાબતોના ઉદ્યોગને ટેકો આપવો જોઇએ નહીં અથવા કેસિનોને કાયદેસરતા આપવી જોઇએ નહીં અને તેને અજ્ઞાનતા પરનો કરવેરો ગણાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2008-05-20|url=http://www.forbes.com/2004/10/11/cx_da_1011topnews_print.html|title=America, The Casino Nation|publisher=[[Forbes]]|date=2004-10-11|author=Ackman, Dan|archive-date=2008-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080413013010/http://www.forbes.com/2004/10/11/cx_da_1011topnews_print.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

=== એક્સ્પેન્સીંગ ઓફ સ્ટોક ઓપ્શન્સ ===
તેઓ આવકના સ્ટેટમેન્ટ પર [[સ્ટોક ઓપ્શન એક્સ્પેન્સીંગ]]ના મજબૂત હિમાયતી રહ્યા છે.  2004ની વાર્ષિક બેઠકમાં, તેમણે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કોંગ્રેસ સમક્ષ વિધેયકની રજૂઆત કરી જે અમુક કંપની દ્વારા ઇસ્યુ કરવામાં આવેલા સ્ટોક ઓપ્શન કોમ્પન્સેશનને ખર્ચ તરીકે ગણવા અંગે વિચારણા હાથ ધરાશે, તે [[ઇન્ડિયાના હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્ઝ]] દ્વારા પસાર કરવામા આવ્યું હતું તેને સમાન હતું જેણે 3.14159 થી 3.2ના [[પીઆઇ]]માં ફેરફાર કર્યો હતો.&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A29807-2004Jul5.html વોરન બફેટ, ''ફઝી મેથ એન્ડ સ્ટોક ઓપ્શન્સ '' , ધી વોશિંગ્ટન પોસ્ટ, જૂલાઇ 6, 2004, પાનું A19]&lt;/ref&gt; 
&lt;blockquote&gt;જ્યારે કંપની કર્મચારીઓને તેમની સેવાઓ સામે બદલામાં કઇ મૂલ્ય પુરુ પાડે છે, ત્યારે તે સ્પષ્ટ રીતે કોમ્પન્સેશન એક્સપેન્સ ગણાય છે.   અને જો ખર્ચા આવકના સ્ટેટમેન્ટ સાથે સંબંધ ધરાવતા ન હોય તો તે વિશ્વમાં કોની સાથે સંબંધ ધરાવે છે?&lt;ref&gt;[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B01EFD81538F937A15754C0A9649C8B63&amp;amp;scp=1&amp;amp;sq=buffett%20cooks%20books&amp;amp;st=cse વોરન ઇ. બફેટ, ''હૂ રિયલી કૂક્સ ધી બુક્સ?'' , ધી ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ, જૂલાઇ 24, 2002]&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;

=== ચીનમાં રોકાણ ===
બફેટે [[પેટ્રોચાઇના]] કંપની લિમિટેડમાં રોકાણ કર્યુ અને ક્યારેક બને તેવા કિસ્સામાં બર્કશાયર હેથવેની વેબસાઇટ પરની કોમેન્ટરી&lt;ref&gt;{{cite web|access-date= 2008-05-20|url=http://www.berkshirehathaway.com/sudan.pdf|format=PDF|title=Shareholder Proposal Regarding Berkshire’s Investment In PetroChina|publisher=[[Berkshire Hathaway]]}}&lt;/ref&gt;માં જણાવ્યું કે કેટલાક સક્રિય લોકોએ કંપનીના સુદાનીઝ જેનોસાઇડ સાથેના જોડાણને કારણે નકારાત્મક મત વ્યક્ત દર્શાવ્યો હોવા છતાં શા માટે તેઓ રોકાણ પાછું ખેંચવા માગતા નથી. જેને પગલે [[હાર્વર્ડે]] પણ 2005માં કંપનીમાંથી રોકાણમાં ઘટાડો કર્યો હતો.  જોકે તેમણે ત્યારબાદ તરત જ આ હિસ્સો વેચી દીધો. વર્ષ 2008માં ઓઇલની કિંમતોમાં થયેલા ઘટાડા વચ્ચે કંપનીમાં જો તેમનો હિસ્સો જાળવી રાખ્યો હોત તો તેમને લાખો ડોલરનું નુક્શાન થયું હોત. 

ઓક્ટોબર 2008માં, બફેટે [[બીવાયડી કંપની]]ના 10 ટકા માટે 230 મિલિયન ડોલરની ચૂકવણી કરીને ન્યૂ એનર્જી ઓટોમોબાઇલમાં રોકાણ કર્યુ ([[SEHK]]: 1211), જે ઇલેક્ટ્રીક ઓટોમોબાઇલ મેન્યુફેક્ચરર [[બીવાયડી ઓટો]]ની પેટાકંપનીનું સંચાલન કરે છે.  એક વર્ષ કરતા પણ ઓછા ગાળામાં, રોકાણે તેમને નફા પર 500 ટકાથી વધારે વળતર મેળવી આપ્યું.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=2009-09-16|url=http://www.chinastakes.com/2009/9/warren-buffets-500-return-from-byd-the-show-just-begun.html|format=html|title=Warren Buffet's 500% Return from BYD: The Show Just Begun?|publisher=[[ChinaStakes]]|archive-date=2009-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090906140143/http://www.chinastakes.com/2009/9/warren-buffets-500-return-from-byd-the-show-just-begun.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== વોરન બફેટ પરના પુસ્તકો ==
વોરન બફેટ અને તેમના રોકાણ અંગેના વ્યૂહો વિષે સંખ્યાબંધ પુસ્તકો લખવામાં આવ્યા છે.  ઓક્ટોબર 2008માં, ''[[યુએસ ટુડે]]'' ના અહેવાલ પ્રમાણે બફેટનું નામ શિર્ષકમાં હોય તેવા ઓછામાં ઓછા 47 પુસ્તકો છપાઇ રહ્યા છે.  આ લેખમાં [[બોર્ડર્સ બુક્સ]]ના સીઇઓ, જ્યોર્જ જોન્સે જણાવ્યું હતું કે પોતાના નામના શિર્ષક ધરાવતા પુસ્તકોમાં જીવતા લોકોમાં યુ.એસ.ના રાષ્ટ્રપતિઓ, અગ્રણી વૈશ્વિક રાજકીય નેતાઓ અને [[દલાઇ લામા]]નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;name game&quot;&gt;ડેલ જોન્સ, [http://www.usatoday.com/money/books/2008-10-22-buffett-books_N.htm &quot;બુક ટાઇટલ લાઇક ટુ પ્લે ધી વોરન બફેટ નેમ ગેમ,&quot;] ''[[યુએસએ ટુડે]]'' , ઓક્ટોબર 22, 2008.&lt;/ref&gt;  બફેટે જણાવ્યું હતું કે ''ધી એસે ઓફ વોરન બફેટ''  તેમનું વ્યક્તિગત રીતે માનીતું પુસ્તક હતુ,&lt;ref&gt;{{Cite book | author=Buffett, Warren; Cunningham, Lawrence | authorlink= | coauthors= | title=The Essays of Warren Buffett: Lessons for Corporate America, Second Edition | year=2008 | url=https://archive.org/details/essaysofwarrenbu0000buff | publisher=The Cunningham Group | location= | isbn=978-0-9664461-2-8 | pages=}}
&lt;/ref&gt; જેને તેમણે &quot;વાર્ષિક અહેવાલના પત્રોના વિચારોની સુસંગત ગોઠવણી&quot; ગણાવી હતી અને તેનું સંપાદન [[લેરી કનિંગહામ]] દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;name game&quot;/&gt; 


બફેટ વિષેના શ્રેષ્ઠ વેચાણ થયેલા અથવા અન્ય નોંધપાત્ર પુસ્તકોમાં નીચેની યાદીનો સમાવેશ થાય છે: 


* રોજર લાવન્સ્ટિન, ''[[બફેટ, મેકિંગ ઓફ એન અમેરિકન કેપિટાલિસ્ટ]]'' 
* રોબર્ટ હેગસ્ટ્રોમ, ''[[ધી વોરન બફેટ વે]]'' .&lt;ref&gt;{{Cite book | author=Hagstrom, Robert G.; Miller, Bill R.; Fisher, Ken | authorlink= | coauthors= | title=The Warren Buffett Way | date=2005 | publisher=John Wiley | location=Hoboken, N.J.  | isbn=0-471-74367-4 | pages=}}&lt;/ref&gt; (2008 સુધી, બફેટ વિષેની સૌથી વધુ વેચાયેલી પુસ્તક.)&lt;ref name=&quot;name game&quot;/&gt;
* [[એલિસ સ્ક્રોડર]], ''[[The Snowball: Warren Buffett and the Business of Life]]'' .&lt;ref&gt;{{Cite book | last=Schroeder | first=Alice | authorlink=Alice Schroeder | coauthors= | title=The Snowball: Warren Buffett and the Business of Life | year=2008 | url=https://archive.org/details/snowballwarrenbu00schr | publisher=Bantam Dell Pub Group 2008. | location= | isbn=978-0-553-80509-3 | pages=}}&lt;/ref&gt; (બફેટના સહકાર સાથે લખાયેલી.)&lt;ref&gt;[[જેનેટ મેસ્લિન]], [http://www.nytimes.com/2008/09/29/books/29masl.html?_r=1 &quot;બુક્સ ઓફ ધી ટાઇમ્સ: ધી રિચેસ્ટ મેન એન્ડ હાઉ હી ગ્રૂ (એન્ડ ગ્રૂ હીસ કંપની, ટુ),&quot;] ''[[ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ]]'' , સપ્ટેમ્બર 28, 2008.&lt;/ref&gt;
* [[મેરિ બફેટ]] અને ડેવિડ ક્લાર્ક, ''બફેટોલોજી'' &lt;ref&gt;{{Cite book | author=Buffett, Mary | authorlink=Mary Buffett | coauthors=Clark, David| title=Buffettology: The Previously Unexplained Techniques That Have Made Warren Buffett The World's Most Famous Investor | year=1999 | url=https://archive.org/details/buffettologyprev00mary | publisher=Scribner | location= | isbn=978-0-684-84821-1 | pages=}}&lt;/ref&gt; અને ચાર અનુગામી પુસ્તકો. (1.5 મિલિયનથી વધુ નકલોનું સંયુક્ત વેચાણ.)&lt;ref name=&quot;name game&quot;/&gt;
* [[જેનેટ લોવ]], ''વોરન બફેટ સ્પીક્સ: વિટ એને વિઝડમ ફ્રોમ ધી વર્લ્ડ્સ ગ્રેટેસ્ટ ઇન્વેસ્ટર'' .&lt;ref&gt;{{Cite book | last=Lowe | first=Janet | authorlink=Janet Lowe | coauthors= | title=Warren Buffett Speaks: Wit and Wisdom from the World's Greatest Investor | date= | publisher=Wiley | location= | isbn=978-0-470-15262-1 | pages=}}&lt;/ref&gt; 
* [[જ્હોન ટ્રેન]], ''ધી મિડાસ ટચ: ધી સ્ટ્રેટેજીસ ધેટ હેવ મેડ વોરન બફેટ 'અમેરિકાસ પ્રીમિનન્ટ ઇન્વેસ્ટર'.'' &lt;ref&gt;{{Cite book | last=Train | first=John | authorlink=John Train | coauthors= | title=The midas touch: the strategies that have made Warren Buffett America's pre-eminent investor | url=https://archive.org/details/midastouchstrate0000trai | date=1987 | publisher=Harper &amp; Row | location=New York  | isbn=978-0-06-015643-5 | pages=}}&lt;/ref&gt;
* એન્ડ્રૂ કિલપેટ્રીક, ''ઓફ પરમાનન્ટ વેલ્યુ: ધી સ્ટોરી ઓફ વોરન બફેટ'' .&lt;ref&gt;{{Cite book | last=Kilpatrick | first=Andrew | authorlink= | coauthors= | title=Of Permanent Value: The Story of Warren Buffett/2008 Cosmic Edition/2 volumes | date= | publisher=Andy Kilpatrick Publishing Empire (AKPE) | location= | isbn=978-1-57864-455-1 | pages=}}&lt;/ref&gt; (330 પ્રકરણો, 1,874 પાના અને 1,400 તસવીરો તથા 10.2 પાઉન્ડ્સનું વજન ધરાવતું બફેટ વિષેનું સૌથી મોટું પુસ્તક.)&lt;ref name=&quot;name game&quot;/&gt; 
* વોરન બફેટ, [[લોરન્સ કનિંગહામ]] (એડિટર), ''ધી એસે ઓફ વોરન બફેટ'' .&lt;ref&gt;{{Cite book | last=Buffett | first=Warren | authorlink= | editor= Lawrence Cunningham| title=The Essays of Warren Buffett | url=https://archive.org/details/essaysofwarrenbu00buff_0 | date=April 11, 2001 | publisher=The Cunningham Group | location= | isbn=978-0966446111  | pages=256}}&lt;/ref&gt; (શિર્ષક પ્રમાણે ચેરમેનના પત્રોની ફરી ગોઠવણી.)
* જેનેટ એમ. તાવાકોલી, ''ડીયર મિસ્ટર બફેટ: વોટ એન ઇન્વેસ્ટર લર્ન્સ 1,269 માઇલ્સ ફ્રોમ વોલ સ્ટ્રિટ'' &lt;ref&gt;{{Cite book | last=Tavakoli | first=Janet | authorlink=http://www.tavakolistructuredfinance.com/biography.html | title=Dear Mr. Buffett: What An Investor Learns 1,269 Miles From Wall Street | url=https://archive.org/details/dearmrbuffettwha0000tava_y9z1 | date=January 9, 2009| publisher=Wiley | location= | isbn=978-0470406786 | pages=304}}&lt;/ref&gt; 


== સંદર્ભો ==
{{reflist|colwidth=30em}}


== બાહ્ય લિન્ક્સ ==
{{wikiquote}}
{{commonscat}}

* [http://www.berkshirehathaway.com/ બર્કશાયર હેથવેની સત્તાવાર વેબસાઇટ]
* [https://web.archive.org/web/20100204010629/http://warren-buffett-portfolio.com/ બર્કશાયર હેથવે પોર્ટફોલિયોમાં હાલનું હોલ્ડીંગ]
* [http://spreadsheets.google.com/pub?key=pq95Pd39mNBhgFVrCIYnEXA બર્કશાયર હેથવે પોર્ટફોલિયોમાં હાલનું હોલ્ડીંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022073908/https://spreadsheets.google.com/pub?key=pq95Pd39mNBhgFVrCIYnEXA |date=2012-10-22 }} (ગૂગલ ફાઇનાન્સની કિંમતો સાથે)
* [http://www.buffettbuys.com/ બર્કશાયર હેથવે પોર્ટફોલિયોમાં હાલનું હોલ્ડીંગ, ક્રિયાશીલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180308064929/http://buffettbuys.com/ |date=2018-03-08 }}


{{start box}}
{{s-hon}}
{{succession box|
before=[[Ingvar Kamprad]]|
title=[[List of billionaires|World's Richest Person]]|
years=?—1995|
after=[[Bill Gates]]|
}}
{{succession box|
before=[[Bill Gates]]|
title=[[List of billionaires|World's Richest Person]]|
years=2008–2009|
after=[[Bill Gates]]|
}}
{{end box}}
{{WPO-PNS}}
{{Berkshire Hathaway}}


{{Persondata
|NAME=Buffett, Warren Edward
|ALTERNATIVE NAMES=Sage of Omaha; Oracle of Omaha
|SHORT DESCRIPTION=Businessman; Billionaire
|DATE OF BIRTH=August 30, 1930
|PLACE OF BIRTH=Omaha, Nebraska
|DATE OF DEATH=
|PLACE OF DEATH=
}}
{{DEFAULTSORT:Buffett, Warren}}


[[શ્રેણી:અમેરિકાના અજ્ઞેયવાદીઓ]]
[[શ્રેણી:અમેરિકન બિલિયોનેર્સ]]
[[શ્રેણી:અમેરિકાના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ્ઝ]]
[[શ્રેણી:અમેરિકાના ધિરાણકર્તાઓ]]
[[શ્રેણી:અમેરિકાના રોકાણકારો]]
[[શ્રેણી:અમેરિકાના નાણાં સંચાલકો]]
[[શ્રેણી:અમેરિકાના દાનવીરો]]

[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]

[[શ્રેણી:ઉદ્યોગપતિ]]
[[શ્રેણી:૧૯૩૦માં જન્મ]]</text>
      <sha1>36qhrpawb0375bj5iivje5q0gurhruk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>એ. આર. રહેમાન</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21554</id>
    <revision>
      <id>906771</id>
      <parentid>905564</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T21:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57292" sha1="0r5aze7exevsw9z0k71rwoe7h4eiegl" xml:space="preserve">{{માહિતીચોકઠું સંગીત કલાકાર
| Name = એ. આર. રહેમાન
| Img = AR Rahman.jpg
| Img_capt = એ. આર. રહેમાન, ૨૦૦૭માં
| Img_size = 
| Background = ગાયક
| Birth_name = એ.એસ. દિલીપ કુમાર
| Alias = એ. આર. રહેમાન, ARR, AR
| birth_date = ૬ જાન્યુઆરી, ૧૯૬૬ (ઉંમર ૪૬)&lt;br /&gt; [[ચેન્નઈ]], [[તમિલ નાડુ]], [[ભારત]]
| Instrument = 
| Genre = [[Film score]], [[theatre]], [[world music]]
| Occupation = [[Composer]], [[record producer]], [[music director]], [[singer]], [[instrumentalist]], [[arranger]], [[programmer]]
| Years_active = ૧૯૮૫–આજપર્યંત
| Label = 
| Associated_acts = 
| URL = [http://www.arrahman.com/ arrahman.com]
}}
'''અલ્લાહ રખા રહેમાન''' ({{lang-ta|:ஏ.ஆர்.ரகுமான்}}; જન્મ [[જાન્યુઆરી ૬|૬ જાન્યુઆરી]] ૧૯૬૬ '''એ. એસ. દિલીપકુમાર''' તરીકે) એ એક ભારતીય ફિલ્મ કંપોઝર, રેકોર્ડ નિર્માતા, સંગીતકાર અને [[ગાયક]] છે. ૧૯૯૦ના દાયકાની શરૂઆતમાં તેમની ફિલ્મી કારકીર્દિની શરૂઆત થઇ હતી. તેમણે તેર [[ફિલ્મફેર પુરસ્કાર]], ચાર રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારો, એક બાફ્ટા પુરસ્કાર, એક ગોલ્ડન ગ્લોબ, બે ગ્રેમી પુરસ્કારો અને બે એકેડેમી પુરસ્કારો જીત્યા છે.&lt;ref name=&quot;AFP&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/4179888.cms|title=It's a bridge for Indian cinema: A R Rahman|work=[[Times of India]]|access-date=26 February 2008}}&lt;/ref&gt;

ભારતના વિવિધ ફિલ્મ ઉદ્યોગો, આંતરરાષ્ટ્રીય સિનેમા અને [[રંગભૂમિ]]માં કામ કરી રહેલા અને વર્ષ ૨૦૦૪ સુધીમાં દસ વર્ષની લાંબી કારકીર્દિ ધરાવતા રહેમાને વિશ્વભરમાં તેમના ફિલ્મ સ્કોર્સ અને સાઉન્ડટ્રેક્સની ૧૫ કરોડથી વધારે રેકોર્ડ્સનું વેચાણ કર્યું હતું,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Culture: The Mozart of Madras|author=[[Richard Corliss]]|date=May 3, 2004|work=[[Time (magazine)|Time]]|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,994077,00.html|access-date=2010-02-03|archive-date=2010-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20100715184529/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,994077,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;selling&quot;&gt;{{cite web | title=Indian film composer for Rings| work=[[BBC]]| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3211258.stm| year=2003| access-date=15 November 2008 | date=2003-10-21}}&lt;/ref&gt; અને 200 મિલિયન કેસેટ્સનું વેચાણ કર્યું હતું,&lt;ref name=&quot;release&quot;&gt;{{cite web | author=Das Gupta, Surajeet|coauthors=Sen, Soumik|title=Composing a winning score| work=[[Rediff]]| url=http://www.rediff.com/money/2002/sep/21bizsp.htm| access-date=15 November 2008}}&lt;/ref&gt; જેને પગલે તેઓ વિશ્વના ઓલ-ટાઇમ ટોપ સેલિંગ રેકોર્ડીંગ આર્ટિસ્ટ્સમાં સ્થાન પામ્યા હતા. 

''ટાઇમ'' મેગેઝિને તેમને &quot;મોઝાર્ટ ઓફ મદ્રાસ&quot; ગણાવ્યા હતા અને ઘણા તમિલ કોમેન્ટેટરોએ તેમને ''ઇસાઇ પુયાલ''નું ઉપનામ આપ્યું હતું (તમિળ: இசைப் புயல்; અંગ્રેજી: ''Music Storm'' ).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://specials.msn.co.in/sp08/oscar/rahman.asp |title=ઓલ એબાઉટ રહેમાન - ઓસ્કાર્સ ૨૦૦૯ સ્પેશિયલ |access-date=2010-02-22 |archive-date=2009-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090308144450/http://specials.msn.co.in/sp08/oscar/rahman.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
૨૦૦૯માં, મેગેઝિને 'વિશ્વના સૌથી વગદાર વ્યક્તિઓ'ની ટાઇમ ૧૦૦ની યાદીમાં રહેમાનને સ્થાન આપ્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1894410_1893836_1894435,00.html ધી 2009 TIME 100 - એ. આર. રહેમાન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110217065614/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1894410_1893836_1894435,00.html |date=2011-02-17 }} [[TIME]].&lt;/ref&gt;

== પ્રારંભિક જીવન અને અસરો ==
એ. આર. રહેમાન [[ભારત]]ના [[તમિલ નાડુ]] રાજ્યના [[ચેન્નઈ]] ખાતે સંગીતના પ્રભાવ હેઠળના મુદલિયાર [[તમિલ]] કુટુંબમાં જન્મ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.malkoha.com/show_article.php?xi=47&amp;xp=45&amp;xs=A.R.+Rahman |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2021-07-16 |archive-date=2016-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314082919/http://malkoha.com/show_article.php?xi=47&amp;xp=45&amp;xs=a.r.+rahman |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.hindilyrix.com/musicians/musician-a-r-rahman.html{{Dead link|date=એપ્રિલ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; તેમના પિતા [[આર. કે. શેખર]] ચેન્નઈ સ્થિત કંપોઝર અને મલયાલમ ફિલ્મોના વૃંદવાદનના સંચાલક હતા. રહેમાને ખૂબ જ યુવા વયે તેમના પિતાને ગુમાવી દીધા હતા અને તેમના કુટુંબે આવક મેળવવા માટે સંગીતના સાધનો ભાડે આપ્યા હતા. તેમની માતા કરીમા (કસ્તુરી)એ તેમને ઉછેર્યા હતા. ત્યાર બાદ 8 વર્ષની ઉંમરે [[ઇસ્લામ]] ધર્મ અપનાવ્યો અને તેમનું નામ બદલીને રહેમાન કરી દીધું. તેમના સંઘર્ષકાળ દરમિયાન, રહેમાને તેમના બાળપણના મિત્ર અને પર્કશનિસ્ટ શિવમણી, જોહ્ન એન્થની, સુરેશ પિટર્સ, જોજો અને રાજા સાથે &quot;રૂટ્સ&quot; જેવા બેન્ડોમાં કીબોર્ડ પ્લેયર અને વ્યવસ્થાપક તરીકે કામ કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Rahmanrs&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.desipundit.com/baradwajrangan/2008/06/07/ar-rahman-the-rolling-stone-interview/ |last=Rangan |first=Baradwaj |coauthors=Suhasini, Lalitha |title=A R Rahman - The Rolling Stone Interview |date=14 June 2008 |access-date=16 November 2008 |archive-date=16 ડિસેમ્બર 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216140025/http://www.desipundit.com/baradwajrangan/2008/06/07/ar-rahman-the-rolling-stone-interview/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; રહેમાન ચેન્નાઇસ્થિત રોક ગ્રુપ, &quot;નેમસિસ એવન્યુ&quot;ના સ્થાપક છે.&lt;ref&gt;{{Citation
 | last =Ganti
 | first =T.|title= Bollywood: A Guidebook to Popular Hindi Cinema|page= 112}}&lt;/ref&gt; તેઓ [[પિઆનો]], [[સિન્થેસાઇઝર]], [[હાર્મોનિયમ]] અને [[ગિટાર]] વગાડતા હતા. મુખ્યત્વે સિન્થિસાઇઝર પ્રત્યેની તેમની જિજ્ઞાસામાં વધારો થયો, કેમકે તેઓ કહેતા, તે &quot;સંગીત અને તકનીક વચ્ચેનું આદર્શ મિશ્રણ છે&quot;.&lt;ref name=&quot;TFM Rahman&quot;&gt;{{cite web | title= Artist of the Month: AR Rahman | work= [[TFM Page|TFM Page Magazine]] | url= http://tfmmagazine.mayyam.com/jan06/?t=5568 | month= January | year= 2006 | access-date= 15 February 2007 | archive-date= 4 મે 2007 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070504133424/http://tfmmagazine.mayyam.com/jan06/?t=5568 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; તેમણે માસ્ટર ધનરાજના માર્ગદર્શન હેઠળ સંગીતમાં પ્રારંભિક તાલિમ લેવાની શરૂઆત કરી. 11 વર્ષની વયે, તેઓ [[ઇલૈયારાજા]]ના ટ્રૂપ સાથે કિબોર્ડ વગાડનાર તરીકે જોડાયા,&lt;ref name=&quot;TFM Rahman&quot;&gt;&lt;/ref&gt; જેઓ રહેમાનના પિતા સાથે જોડાયેલા સંગીતના સાધનો જેમને ભાડે આપવામાં આવતા હતા, તેમાંના એક કંપોઝર હતા. ત્યાર પછી રહેમાન [[એમ.એસ. વિશ્વનાથન]], [[રમેશ નાયડૂ]] અને રાજ કોટિના [[ઓર્કેસ્ટ્રા]]માં કામ કર્યું અને વિશ્વના પ્રવાસમાં [[ઝાકિર હુસૈન]], [[કુન્નકુડી વૈદ્યનાથન]] અને [[એલ. શંકર]]ને સાથ આપ્યો તથા તેમણે [[ટ્રિનીટી કોલેજ ઓફ મ્યુઝિક]]ની સ્કોલરશીપ મેળવી, જ્યાં તેમણે [[વેસ્ટર્ન ક્લાસિકલ મ્યુઝિક]]માં સ્નાતકની પદવી મેળવી.&lt;ref name=&quot;Rahmansummarybio&quot;&gt;{{cite web | author=Srinivasan, Gopal|title= Composer Extraordinaire: The Complete Biography of A.R. Rahman | url= http://members.tripod.com/gopalhome/arrbio.html | month= November | year= 2002 | access-date=15 February 2007.}}&lt;/ref&gt; 

== કારકીર્દિ ==
=== ફિલ્મ સ્કોરિંગ અને સાઉન્ડટ્રેક્સ ===
૧૯૯૨માં, રહેમાને પોતાના ઘરની પાછળના ભાગમાં પોતાનો પંચાતન રેકોર્ડ ઇન નામનો મ્યુઝિક રેકોર્ડિંગ અને મિક્સીંગ સ્ટુડિઓ શરૂ કર્યો, જે વિકાસ પામીને ભારતના સૌથી અદ્યતન રેકોર્ડિંગ સ્ટુડિઓમાં પરિવર્તીત થયો.&lt;ref name=&quot;internationalrahman&quot;&gt;{{Citation
 | last =Eur
 | first =Andy Gregory|title=The International Who's Who in Popular Music 2002: A. R. Rahman|page= 419–420}}&lt;/ref&gt; શરૂઆતમાં તેઓ જાહેરાતો, [[ભારતીય ટેલીવિઝન]] ચેનલ્સ અને દસ્તાવેજી ફિલ્મો માટે મ્યુઝિક જિંગલ્સ બનાવવા ઉપરાંત અન્ય પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ કરતા હતા. 1992માં, ફિલ્મ દિગ્દર્શક મણી રત્નમે તેમની તમિલ ફિલ્મ [[રોજા]]ના સ્કોર અને સાઉન્ડટ્રેક કંપોઝ કરવા માટે રહેમાનનો સંપર્ક કર્યો.&lt;ref name=&quot;internationalrahman&quot;&gt;&lt;/ref&gt; તેની શરૂઆતે જ રહેમાનને રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર ખાતે શ્રેષ્ઠ સંગીત દિગ્દર્શક માટેનો રજત કમલ પુરસ્કાર જીતાવી આપ્યો, જે પ્રથમ વાર ફિલ્મ કંપોઝ કરી રહેલા વ્યક્તિએ પુરસ્કાર મેળવ્યો હોય તેવો પ્રથમ પ્રસંગ હતો. ત્યાર પછી રહેમાને આ પુરસ્કાર વધુ ત્રણ વખત (મિનાસારા કનાવુ માટેના તેમના સ્કોર્સ માટે (ઇલેક્ટ્રિક ડ્રીમ્ઝ, તમિલ) ૧૯૯૭માં, લગાન  ૨૦૦૨માં, કન્નાથિલ મુથમિટ્ટલ (તમિલ), ૨૦૦૩માં મેળવ્યા, જે કોઇ કંપોઝરે મેળવેલા સૌથી વધુ હતા.&lt;ref name=&quot;lotrrahmanc&quot;&gt;{{cite web| title=A. R. Rahman| author=Iyer, Vijay| work=lotr.com| url=http://www.lotr.com/cast_creative/creative_bio_03.php| access-date=15 November 2008| archive-date=25 ઑક્ટોબર 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20081025124725/http://www.lotr.com/cast_creative/creative_bio_03.php| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

'રોજા'ના સ્કોરનું ઉંચુ વેચાણ થયું અને તેના અસલ તેમજ ડબ આવૃત્તિમાં સારો આવકાર મળ્યો, જેને પગલે તે સમય [[ફિલ્મી સંગીત]]માં નોંધપાત્ર પરિવર્તન આવ્યું, અને રહેમાને ત્યાર બાદ વિવિધ સફળ સ્કોર્સ આપ્યા, જેમાં [[ચેન્નાઇ ફિલ્મ ઉદ્યોગ]]ની [[તમિલ-ભાષાની ફિલ્મો]], રત્નમની રાજકીય રીતે અગ્રણી 'બોમ્બે', 'શહેરી' ફિલ્મ [[કધાલન]], [[ભરથરીરાજા]] ની [[કરૂથ્થમ્મા]], સેક્સોફોનિક [[ડ્યુએટ]] [[ઇન્દિરા]], અને રોમેન્ટિક હાસ્યપ્રધાન [[મિસ્ટર રોમિયો]] અને [[લવ બર્ડ્ઝ]]નો સમાવેશ થાય છે, જેણે લોકોનું નોંધપાત્ર ધ્યાન ખેંચ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Pop Culture India!: Media, Arts and Lifestyle| last=Kasbekar|first=Asha| year=2006| publisher=ABC-CLIO|location=| url=http://books.google.co.uk/books?id=Sv7Uk0UcdM8C&amp;pg=PA215&amp;dq=A.+R.+Rehman+tamil&amp;lr=|chapter=|isbn= 9781851096367|pages=215|quote=Songs play as important a part in South Indian films and some South Indian music directors such as A. R. Rehman and Ilyaraja have an enthusiastic national and even international following}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation
 | last =Chaudhuri
 | first =S.|title= Contemporary World Cinema: Europe, the Middle East, East Asia and South Asia|chapter=Cinema of South India and Sri Lanka|page= 149|quote=Now the South is believed to excel the North in many respects, including its colour labs, state of the art digital technology and sound processing facilities (which have improved the dubbing of Tamil and other South Indian languages into Hindi since the 1970s}}&lt;/ref&gt; 
[[જાપાન]]માં [[મુથુ]]ને મળેલી સફળતા બાદ ત્યાં તેમના ચાહકોની સંખ્યામાં વધારો થયો હતો.&lt;ref name=&quot;muthunoborderss&quot;&gt;{{cite web| author=Prasad, Ayappa| title=Films don't believe in borders| work=[[Screen (magazine)|Screen]]| url=http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=5670| year=2003| access-date=15 November 2008| archive-date=18 ડિસેમ્બર 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20081218060205/http://www.screenindia.com/old/fullstory.php?content_id=5670| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; જે સાઉન્ડટ્રેક્સે તેમને તમિલ નાડું ફિલ્મ ઉદ્યોગ અને સમગ્ર વિશ્વમાં તેમની સર્વતોમુખીતા શૈલી માટે જાણીતા બનાવ્યા હતા તેમાં [[પાશ્ચાત્ય ક્લાસિકલ]], કેર્નાટિક, તમિલ પરંપરાગત/લોકગીત, [[જેઝ]], [[રાગા]] અને [[રોક મ્યુઝિક]]નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Citation
 | last =Ramaswamy
 | first =V.|title= Historical Dictionary of the Tamils|page= 199}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation
 | last =Chaudhuri
 | first =S.|title= Contemporary World Cinema: Europe, the Middle East, East Asia and South Asia|chapter=Cinema of South India and Sri Lanka|page= 149|quote=Southern filmmakers like Mani Ratnam, Ram Gopal Varma and [[Priyadarshan]] have altered the profile of Indian 'national' cinema. So too have southern specialists... cinematographers [[Santosh Sivan]], [[P. C. Sriram]] and music composer A. R. Rahman who formed a highly successful team with Ratnam and have all attained star status in their own right}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rahmanindiainfo&quot;&gt;{{cite web| author=Nambiar, Smitha| title=A. R. Rahman - The Melody King| work=Indiainfo.com| url=http://movies.indiainfo.com/star_of_week/rahman.html| month=| year=| access-date=16 November 2008| archive-date=22 નવેમ્બર 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20081122135845/http://movies.indiainfo.com/star_of_week/rahman.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; રત્નમની બોમ્બે ફિલ્મની [[બોમ્બે થીમ]] પાછળથી [[દીપા મહેતા]]ની ફાયર અને વિવિધ સંકલનો અને માધ્યમોમાં ફરી જોવા મળી હતી. [[રામ ગોપાલ વર્મા]] દ્વારા દિગ્દર્શીત [[રંગીલા]]થી રહેમાને [[મુંબઇ ફિલ્મ ઉદ્યોગ]]માં [[હિન્દી ભાષાની ફિલ્મો]]માં પ્રવેશ કર્યો. ફિલ્મો માટેના સફળ સ્કોર્સમાં [[દિલ સે]] અને ત્યાર બાદ સંગીતમય [[તાલ]]નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;understandingaf&quot;&gt;{{Citation
 | last =Stafford
 | first =Roy|title=Understanding Audiences and the Film Industry |page= 27|isbn=9781844571413|publisher=British Film Institute|location=[[London]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | title=The Garland Encyclopedia of World Music| last=Arnold|first=Alison| year=2000| pages=540| publisher=Taylor &amp; Francis|location=| url=http://books.google.co.uk/books?id=ZOlNv8MAXIEC&amp;pg=RA2-PA555&amp;dq=A.+R.+Rahman+tamil+film+music&amp;lr=#PRA2-PA541,M1|chapter=Film music in the late Twentieth century|isbn= 9780824049461|quote=The recent success of the Tamil film music director A. R. Rehman in achieving widespread popularity in the world of Hindi film music is now possibly opening doors to new South-North relationships and collaborations}}&lt;/ref&gt; સૂફી રહસ્યવાદ અગાઉને આધારે [[છૈયા છૈયા]]ના પાયાની રચના કરશે અને ફિલ્મના તેમના સ્કોરમાંથી કંપોઝીશન &quot;[[Netaji Subhas Chandra Bose: The Forgotten Hero|ઝીક્ર]]&quot; કે [[Netaji Subhas Chandra Bose: The Forgotten Hero]] જેના માટે તેમણે વિશાળ ઓર્કેસ્ટ્રલ અને કોરલ ગોઠવણી કરી હતી.&lt;ref name=&quot;Rahmanrs&quot;/&gt; 'સંગમમ' અને 'ઇરૂવર'ના સ્કોર્સના સંગીતમય સંકેતો માટે રોક ગિટાર અન જેઝની આગેવાની સાથે વીણા જેવા કેર્નાટિક ધ્વનિજનકો અને સાધનોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;archat98&quot;&gt;{{cite web| title=The A R Rahman Chat| work=[[Rediff|Rediff On The Net]]| publisher=Rediff| url=http://www.rediff.com/chat/rahmchat.htm| date=17 August 1998| access-date=6 December 2008| archive-date=16 ડિસેમ્બર 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20081216150459/http://www.rediff.com/chat/rahmchat.htm| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;2000ના દાયકામાં રહેમાન [[રાજીવ મેનન]]ની [[કન્ડુકોડેઇન કન્ડુકોડેઇન]], [[અલૈયપયુથેય]], [[આશુતોષ ગોવારિકર]]ની [[સ્વદેસ]] અને [[રંગ દે બસંતી]] માટે હિટ સ્કોર્સનું સર્જન કર્યું.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Tamil Cinema: The Cultural Politics of India's Other Film Industry| last=Velayutham|first=Selvaraj| year=2008| pages=[https://archive.org/details/tamilcinemacultu0000selv/page/6 6]|location=| url=https://archive.org/details/tamilcinemacultu0000selv|chapter=|isbn= |quote=}}&lt;/ref&gt; તેમણે [[વોટર]] (૨૦૦૫) માટે હિન્દુસ્તાની માટિફ્સ સાથે ગીત કંપોઝ કર્યું હતું.  

રહેમાને [[જાવેદ અખ્તર]], [[ગુલઝાર]], [[આનંદ બક્શી]], પી.કે. મિશ્રા, [[મેહબુબ]], [[વૈરામુથુ]] અને [[વાલિ]] જેવા ભારતીય કવિઓ અને ગીતકારો સાથે કામ કર્યું છે. કેટલાક ફિલ્મ દિગ્દર્શકો સાથેની તેમની જોડીએ હંમેશા સફળ સાઉન્ડટ્રેક્સ આપ્યા છે, જેમાં મુખ્યત્વે મણિ રત્નમનો સમાવેશ થાય છે [[જેમની સાથે તેઓ રોજા|જેમની સાથે તેઓ ''રોજા'']] , અને અન્ય સફળ ફિલ્મોથી કામ કરે છે, અને દિગ્દર્શ [[એસ. શંકર]] સાથેની ફિલ્મો ''[[જેન્ટલમેન]]'' , ''[[કધાલન]]'' , ''[[ઇન્ડિયન]]'' , ''[[જીન્સ]]'' , [[મુધાલવન]], ''[[Nayak: The Real Hero|નાયક]]'' , ''[[બોય્ઝ]]'' અને ''શિવાજી'' નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Citation
 | last =Ganti
 | first =T.|title= Bollywood: A Guidebook to Popular Hindi Cinema|page= 112|quote=Rehman became a major star with his hit music in Roja followed by hit scores for Mani Ratnam's and Shankar's films in Tamil.}}&lt;/ref&gt; 

રહેમાને 2005માં ચેન્નાઇના કોદામ્બક્કમ ખાતે પંચાતન રેકોર્ડ ઇન સાથે [[એએમ સ્ટુડિઓઝ]] નામનો વિકસીત એક્સટેન્શન સ્ટુડિઓ જોડી દીધો - જે એશિયાનો સૌથી વધુ વિકસીત, સાધનોની સજ્જ અને ઉચ્ચ શ્રેણીનો સ્ટુડિઓ ગણાય છે.&lt;ref name=&quot;Rahmanammix&quot;&gt;{{cite web | last=  | first=  | lcoauthors=  | title= Film Composer A.R. Rahman Selects Bag End Bass Speakers | work= [[Mix (magazine)|Mix]] | url= http://mixonline.com/news/headline/bag-end-arrahman-060706/ | month= June 7 | year= 2006 | access-date= 18 November 2008 | archive-date= 16 ડિસેમ્બર 2008 | archive-url= https://web.archive.org/web/20081216141733/http://mixonline.com/news/headline/bag-end-arrahman-060706/ | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation
 | last =Omkar
 | first =Ashanti|title= Interview with A. R. Rahman|date=March 2008|page=|issue=1|volume=1|periodical=[[The Score Magazine]]|location=[[Chennai]]|issn=|oclc=|url=|access-date= 18 November 2008}}&lt;/ref&gt; 2006માં, રહેમાન પોતાના મ્યુઝિક લેબલ, કેએમ મ્યુઝિકની રજૂઆત કરી.&lt;ref&gt;{{Citation
 | last =Maria Verghis
 | first =Shana|title= A R Rahman Interview| newspaper= [[The Pioneer (Indian newspaper)|The Pioneer]] | publication-place=New Delhi| date=11 August 2006| page=| url=http://smaramra.blogspot.com/2006/08/r-rahman-interview.html|quote=}}&lt;/ref&gt; ''[[સિલ્લુનુ ઓરૂ કધાલ]]'' ફિલ્મનો તેમનો સ્કોર તેની પ્રથમ રજૂઆત હતી. રહેમાને [[ચાઇનીઝ]] અને [[જાપાનીઝ ક્લાસિકલ]] સંગીતના સંશોધન અને ઉપયોગ બાદ 2003માં [[મેન્ડેરિન ભાષા]]ના પિક્ચર ''[[વોરિઅર્સ ઓફ હેવન એન્ડ અર્થ]]'' માં સ્કોર્સ આપ્યા, અને વર્ષ 2007માં [[શેખર કપૂર]]ની આગેવાનીમાં''[[Elizabeth: The Golden Age]]'' સાથે સંગીત આપ્યું. તેમના કંપોઝિશન્સનો ઉપયોગ ભારતમાં&lt;ref&gt;{{Citation
 | last =
 | first =|title= Cinemaya 1998|year=1998|page=9|issue=39-41|periodical=[[Cinemaya]]|location=[[New Delhi]]|issn=0970-8782|oclc=19234070|quote=However, the song was lifted by a whole range of well-known music directors from 
Bombay so much so that the original composition in Tamil by AR Rahman...}}&lt;/ref&gt; ફરી કરવામાં આવ્યો અને ''[[ઇન્સાઇડ મેન]]'' , ''[[લોર્ડ ઓફ વોર]]'' , ''[[ડિવાઇન ઇન્ટરવેન્શન]]'' અને ''[[ધી એક્સીડેન્ટલ હસબન્ડ]]'' માં જોવા મળ્યું. 2008માં, [[સ્લમડોગ મિલિયોનેર સાઉન્ડટ્રેક|''સ્લમડોગ મિલિયોનેર'' સાઉન્ડટ્રેક]]ની રચના કરી, જેના માટે તેમને ગોલ્ડન ગ્લોબ અને બે એકેડેમી પુરસ્કારો મળ્યા, જેને પગલે આ મેળવનાર પ્રથમ ભારતીય નાગરિક બન્યા. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં, સાઉન્ડટ્રેકે [[ડાન્સ/ઇલેક્ટ્રોનિક આલ્બમ્સ]] ચાર્ટમાં &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&amp;f=Top+Electronic+Albums |title=બિલબોર્ડ ટોપ ઇલેક્ટ્રોનિક આલ્બમ |access-date=2026-09-23 |archive-date=2008-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080617173336/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&amp;f=Top+Electronic+Albums |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ટોચનું સ્થાન મેળવ્યું અને [[બિલબોર્ડ 200]] ચાર્ટમાં #4 સુધી પહોંચ્યું.&lt;ref name=&quot;achart&quot;&gt;[http://acharts.us/album/41241 સ્લમડોગ સાઉન્ડટ્રેક ઓન વર્લ્ડ ચાર્ટ્સ]&lt;/ref&gt; ગીત &quot;[[જય હો]]&quot; [[યુરોચાર્ટ હોટ 100 સિંગલ્સ]]ના બીજા ક્રમે&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?f=European+Hot+100+Singles&amp;pageNumber=Top+11-50&amp;g=Singles |title=Music Charts, Most Popular Music, Music by Genre &amp; Top Music Charts |publisher=Billboard.com |date= |access-date=2009-08-29 |archive-date=2008-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080506125528/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?f=European+Hot+100+Singles&amp;pageNumber=Top+11-50&amp;g=Singles |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અને યુએસ [[બિલબોર્ડ હોટ 100]]માં 15માં ક્રમે પહોંચ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;soulja&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/news/soulja-boy-climbs-hot-100-1003948235.story|title=Soulja Boy Climbs Hot 100|author=Ayala Ben-Yehuda|date=5 March 2009|access-date=2009-03-05|publisher=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}&lt;/ref&gt;
=== અન્ય કામગીરી ===
રહેમાને [[ફિલ્મ સિવાયના પ્રોજેક્ટ્સ]]માં પણ ભાગ લીધો હતો. તેમણે ભારતની 50મી સ્વતંત્રતાની વર્ષગાંઠ નિમિત્તે ''વંદે માતરમ'' (1997) આલ્બમ બનાવ્યું, જેને વ્યાપારી સફળતા મળી.&lt;ref&gt;{{Citation
 | last =Allen
 | first =John|coauthors=Uck Lun Chun, Allen Chun, Ned Rossiter, Brian Shoesmith|title= Refashioning pop music in Asia|page= 67}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rahmanbiovm&quot;&gt;{{cite web | title= A. R. Rahman: Summary Biography | work= A. R. Rahman: A Biography | url= http://members.tripod.com/gopalhome/arrbio.html |quote=Particularly impressed with Vande Mataram, [[Jeremy Spencer]], formerly of [[Fleetwood Mac]] stated that Rahman was the only Indian composer he knew about and liked| month= November | year= 2002 | access-date=15 February 2007}}&lt;/ref&gt; ત્યાર બાદ તેમણે [[ભારત બાલા]] દ્વારા દિગ્દર્શીત ''[[જન ગણ મન]]'' માટે આલ્બમ બનાવ્યો, જેમાં [[ભારતીય ક્લાસિકલ મ્યુઝિક]]ના ઘણા અગ્રણી પ્રતિનિધિઓ/કલાકારોએ એકસાથે અભિનય કર્યો હતો. રહેમાને જાહેરાતો માટે ઘણી જિંગલ્સ લખ્યા છે તેમજ એથ્લેટિક્સ ઇવેન્ટ્સ, ટી.વી. અને ઇન્ટરનેટ મિડીયા પ્રકાશનો, દસ્તાવેજી ફિલ્મો અને [[ટૂંકી ફિલ્મો]] માટે ઘણા વૃંદવાદન કંપોઝ કર્યા છે. 

1999માં, રહેમાને કોરિઓગ્રાફરો [[શોભના]] અને [[પ્રભુ દેવા સુન્દરમ]] તથા તમિલ સિનેમાના ડાન્સીંગ ટ્રૂપ સાથે [[મ્યુનિક]] અને [[જર્મની]]માં તેની &quot;માઇકલ જેક્સન એન્ડ ફ્રેન્ડ્ઝ કોન્સર્ટ&quot; માટે [[માઇકલ જેક્સન]] સાથે કાર્યક્રમ આપ્યો હતો. 2002માં, [[લંડન]]ના [[વેસ્ટ એન્ડ]]માં સફળ સાબિત થયેલ [[મ્યુઝિકલ થિયેટર]] કંપોઝર [[એન્ડ્રૂ લ્યોડ વેબર]] તરફથી કમિશન બાદ તેમણે તેમના પ્રથમ સ્ટેજ પ્રોડક્શન ''[[બોમ્બે ડ્રિમ્ઝ]]'' (2002) કંપોઝ કર્યું. [[ફિનીશ]] લોકસંગીત બેન્ડ [[Värttinä]] સાથે, તેમણે ''[[ધી લોર્ડ ઓફ ધી રિંગ્ઝ]]'' થિયેટર પ્રોડક્શન માટે મ્યુઝિક તૈયાર કર્યુ અને 2004માં, રહેમાને વેનેસા મીના આલ્બમ ''[[કોરિઓગ્રાફી]]'' માટે &quot;રાગાઝ ડાન્સ&quot;ને કંપોઝ કર્યું.&lt;ref name=&quot;lotrrahmanc&quot;/&gt; 

છેલ્લા છ વર્ષોમાં, રહેમાને [[સિંગાપોર]], [[ઓસ્ટ્રેલિયા]], [[મલેશિયા]], [[દૂબઇ]], [[યુકે]], [[કેનેડા]], ધી [[યુએસ]] ([[હોલિવુડ બોલ]] અને થર્ડ ટુર) અને [[ભારત]]ના ચાહકો સામે તેમની કોન્સર્ટ્સના ત્રણ સફળ [[પ્રવાસો]] કર્યા હતા.&lt;ref name=&quot;lotrrahmanc&quot;/&gt; તેમણે [[કેરેન ડેવિડ]]ના આગામી સ્ટુડિઓ આલ્બમ માટે કામ કરી રહ્યા છે. તેમણે [[તમિલ ફિલ્મના સ્કોર્સ]] માટે કંપોઝ કરેલા 25 ગીતોને દર્શાવતા ''[[ઇન્ટ્રોડ્યૂસીંગ એ. આર. રહેમાન]]'' ના બે ડિસ્કના સાઉન્ડટ્રેકને મે 2006માં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમના બિન-ફિલ્મી આબ્લમ ''કનેક્શન'' ની રજૂઆત 12 ડિસેમ્બર, 2008ના રોજ કરવામાં આવી. 
=== સંગીત શૈલી અને અસર ===
[[કેર્નાટિક સંગીત]],&lt;ref&gt;{{Citation
 | last =Viswanathan
 | first =T.|last2=Harper Allen|first2=Matthew|title= Music in South India|page= 139}}&lt;/ref&gt; [[પાશ્ચાત્ય ક્લાસિકલ]], [[હિન્દુસ્તાની સંગીત]] અને [[નુસરત ફતેહ અલિ ખાન]] શૈલીની[[ કવ્વાલી]]માં કુશળથા ધરાવતા, રહેમાન ફિલ્મના ગીતો લખવા માટે પણ જાણીતા છે જે આ સંગીતની પદ્ધતિઓનું મિશ્રિત તત્ત્વ છે અને સંગીતની અભિવ્યક્તિમાં ફેરફાર કરીને યોગ્ય રીતે સુધારો કરે છે.&lt;ref name=&quot;Rahmanrs&quot;&gt;&lt;/ref&gt; સ્વર સંગતિ વાળા ઓર્કેસ્ટ્રલ થીમે તેમના સ્કોર્સને સાથ આપ્યો હતો, જ્યાં તેમણે [[લીટમોટિફ]]નો ઉપયોગ કર્યો હતો. 1980માં, રહેમાને [[મોનો]] રેકોર્ડ અને કંઠ કે વાદ્ય બેસાડ્યા, જે [[કે. વી. મહાદેવન]] અને [[વિશ્વનાથન]]-[[રામમૂર્તિ]] જેવા પૂર્વગામીઓ સમયને સમાન હતું, પરંતુ પાછળથી તેણે પદ્ધતિમાં ફેરફાર કર્યો. રહેમાને નવા ઇલેક્ટ્રોનિક અવાજો અને તકનીકો સાથે પરંપરાગત સાધનોના મિશ્રણ પર કામ કર્યુ.&lt;ref name=&quot;Rahmanrs&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

સંગીતના પ્રવાહો પ્રત્યેના તેમના રસ અને દેખાવે સંશોધન માટેના પ્રેમમાં વધારો કર્યો.&lt;ref name=&quot;Rahmansummarybio&quot;/&gt; ભૂતકાળના અને સમકાલીન [[:Category:Tamil film score composers|ચેન્નાઇ ફિલ્મ કંપોઝરો]]ની છટા ધરાવતા રહેમાનના સંયોજનોમાં [[કાઉન્ટરપોઇન્ટ]], ઓર્કેસ્ટ્રેશન અને [[માનવીય અવાજ]]નો ઓટરિસ્ટીક ઉપયોગ જોવા મળે છે, જે ભારતીય પોપ મ્યુઝિકને અજોડ [[ધ્વનિના વિશિષ્ટ ગુણ]], પ્રકારો અને ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટેશન સાથે ઉત્ક્રાંત કરે છે. આ ખાસિયતો, વિવિધતા ધરાવતા ગીતો અને સમન્વિત શૈલીને કારણે તેમની થીમને ભારતીય સમાજના વિવિધ ભાગો દ્વારા સ્વીકારવામાં આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;wom&quot;&gt;રહેમાન્સ વર્ક હેઝ ઇવોલ્વ્ડ મ્યુઝિક &quot;પાસ્ડ ધી રિલેટિવલી સ્ટેટિક મેકઅપ ઓફ વેસ્ટર્ન એન્ઝેમ્બલ્સ સચ એઝ જેઝ બેન્ડ્સ એન્ડ સિમ્ફની ઓર્કેસ્ટ્રાઝ એન્ડધી રિજીડ ફોર્મ્યુલા ઓફ અમેરિકન પોપ સોન્ગ્ઝ.&quot; {{Citation
 | last =Todd Titon
 | first =Jeff|coauthors=Linda Fujie, David Locke, [[David P. McAllester]]|chapter=India/South India|title= Worlds of Music: An Introduction to the Music of the World's Peoples|page= 202–205}}&lt;/ref&gt;

તેમના ''[[રોજા]]'' માટેના પ્રથમ સાઉન્ડટ્રેકને ''[[ટાઇમ]]ના'' 2005ના ઓલ ટાઇમ &quot;[[10 બેસ્ટ સાઉન્ડટ્રેક્સ]]&quot;માં સ્થાન અપાયું હતું. Film critic [[Richard Corliss]] felt the &quot;astonishing debut work parades Rahman's gift for alchemizing outside influences until they are totally Tamil, totally Rahman.&quot;&lt;ref name=&quot;Timetop10s&quot;&gt;{{cite web| author=Corliss, Richard| title=Best Soundtracks - ALL TIME 100 MOVIES - TIME| work=[[Time (magazine)|TIME]]| url=http://www.time.com/time/2005/100movies/0,23220,soundtracks,00.html| year=2005| access-date=24 February 2008| archive-date=12 માર્ચ 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20100312033139/http://www.time.com/time/2005/100movies/0,23220,soundtracks,00.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ફિલ્મ વિવેચક રિચાર્ડ કોર્લિસે જણાવ્યું રહેમાનની પ્રારંભિક વૈશ્વિક પહોંચ પાછળ [[સાઉથ એશિયન ડાયસ્પોરા]] જવાબદાર છે. ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં કામ કરનારા અત્યાર સુધીના સૌથી નવિન કંપોઝર ગણાતા, રહેમાનની અજોડ શૈલી અને 1990ના દાયકામાં મેળવેલી અદભૂત સફળતાએ કેટલાક ફિલ્મ પ્રસ્તુતકર્તાઓને સંગીતને વધુ ગંભીરતાથી લેવા માટે પ્રોત્સાહન આપ્યું.&lt;ref&gt;{{Citation
| last =Ganti
 | first =T.|title= Bollywood: A Guidebook to Popular Hindi Cinema|page= 112|quote=Rehman is an innovative and phenomenally successful contemporary Tamil and Hindi composer whose style transformed film music in the 1990s...he is considered a genius in the Bombay film industry, and in terms of how much control and autonomy he is allowed over his compositions and working style, he holds tremendous power over film producers and directors}}&lt;/ref&gt; સંગીત નિર્માતા [[રોન ફેરે]] રહેમાનને &quot;વન ઓફ ધી વર્લ્ડ્સ ગ્રેટ લિવીંગ કંપોઝર્સ ઇન એની મિડીયમ&quot; તરીકે ગણાવ્યા.&lt;ref&gt;{{citation|first=Ethan|last=Smith|title='Slumdog' Remix: The Oscar-winning song 'Jai Ho' is reworked with help from a Pussycat Doll|journal=[[The Wall Street Journal]]|date=27 February 2009|url=http://online.wsj.com/article/SB123568984902087603.html|access-date=2009-03-01}}&lt;/ref&gt;


દિગ્દર્શક [[બેઝ લુહરમેને]] નોંધ્યું&lt;blockquote&gt;&quot;હું એ. આર. રહેમાનના મ્યુઝિક સુધી પહોંચ્યો
''બોમ્બે'' ના લાગણીશીલ અને આવિષ્કારી સ્કોર અને કલ્પના 
અને ''લગાન'' ની ઉજવણી દ્વારા. પરંતુ એઆરના વધુ
સંગીતનો અનુભવ થયો અને હું વધુ પ્રભાવિત થયો જ્યારે
શૈલીમાં તદ્દન વિવધતા: ઝૂલતા બ્રાસ બેન્ડ્સથી 
યશસ્વી ગીત; આનંદિત પોપથી વેસ્ટ-એન્ડ 
મ્યુઝિકલ્સ. કોઇ પણ શૈલી હોય, એ. આર. 
રહેમાનનું સંગીતમાં હંમેશા 
માનવતા અને જુસ્સાની પ્રક્રિયા જોવા મળે છે, જે ગુણવત્તા મને પ્રોત્સાહન આપે છે
સૌથી વધુ.&lt;ref name=&quot;charindaa&quot;&gt;{{cite web| title=Baz Luhrrman comments on A. R. Rahman| author=| work=Charindaa| url=http://www.charindaa.org/news.html| year=2005| access-date=15 November 2008| archive-date=2 ફેબ્રુઆરી 2009| archive-url=https://web.archive.org/web/20090202183124/http://www.charindaa.org/news.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;

== પુરસ્કારો ==
રહેમાનને 1995માં સંગીતમાં પ્રદાન બદલ [[મોરિશ્યસ નેશનલ પુરસ્કાર]] અને [[મલેશિયન પુરસ્કાર]]ની નવાજવામાં આવ્યા હતા. તેમના પ્રથમ વેસ્ટ-એન્ડ પ્રોડક્શન માટે તેઓ [[લોરેન્સ ઓલિવર પુરસ્કાર]] માટે નામાંકિત થયા હતા. ચાર વખત [[રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કાર]]ના વિજેતા અને [[ભારત સરકાર]] પાસેથી [[પદ્મ શ્રી]] મેળવનાર, રહેમાને તેમના સંગીત અને સ્કોર્સ માટે છ [[તમિલ નાડું સ્ટેટ ફિલ્મ પુરસ્કારો]], તેર [[ફિલ્મફેર પુરસ્કારો]] અને બાર [[ફિલ્મફેર પુરસ્કરો દક્ષિણ]] મેળવ્યા હતા. 2006માં, વૈશ્વિક સંગીતમાં પ્રદાન આપવા બદલ [[સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી]] તરફથી તેમને માનદ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;arstan06&quot;&gt;{{cite web | author=Prakash, B.S.| title=Stanford University honours A R Rahman| work=[[Rediff]]|publisher=Rediff.com| url=http://www.rediff.com/news/2006/jul/06bsp.htm| date=6 July 2006| access-date=16 December 2008}}&lt;/ref&gt; 2009માં, ''[[સ્લમડોગ મિલિયોનેર]]'' ના સ્કોર માટે, રહેમાને [[ક્રિટીક્સ ચોઇસ પુરસ્કાર]], [[શ્રેષ્ઠ ઓરિજીનલ સ્કોર માટે ધી ગોલ્ડન ગ્લોબ પુરસ્કાર]], [[શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ સંગીત માટે બાફ્ટા પુરસ્કાર]], અને [[2009ના ઓસ્કાર્સ]] ખાતે [[શ્રેષ્ઠ ઓરિજીનલ મ્યુઝિક સ્કોર]] અને [[શ્રેષ્ઠ ઓરિજીનલ ગીત]] માટે બે [[એકેડેમી પુરસ્કારો]] મેળવ્યા હતા. [[મિડલેસેક્સ યુનિવર્સિટી]] અને [[અલિગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી]]એ એવી જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ રહેમાનને ડોક્ટરની માનદ પદવી આપવાનું આયોજન ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite news |title= Rahman to be awarded an Honorary Degree in July |url= http://www.hindu.com/holnus/009200904010921.htm |work= The Hindu |date= 1 April 2009 |access-date= 26 May 2009 |archive-date= 20 ઑગસ્ટ 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090820034813/http://www.hindu.com/holnus/009200904010921.htm |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=  |last=  |authorlink=  |coauthors=  |title= Rahman to be conferred honorary doctorate by AMU |url= http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200905261962.htm |work= The Hindu |date= 26 May 2009 |access-date= 26 May 2009 |archive-date= 4 જૂન 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110604162150/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200905261962.htm |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; તેમણે [[બેસ્ટ કમ્પાઇલેશન સાઉન્ડટ્રેક આલ્બમ]] અને [[બેસ્ટ સોંગ રિટન ફોર વિઝ્યુઅલ મિડીયા]] માટે બે [[ગ્રેમી પુરસ્કારો]] પણ જીત્યા છે.&lt;ref name=&quot;AFP&quot;&gt;{{cite web|title=India's A.R. Rahman strikes Grammys gold|publisher=[[Agence France-Presse]]|year=2010|url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hGgeRMlZ8ASQ9a-5v5AnbvmL0K9Q|access-date=2010-02-01|archive-date=2010-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100204030253/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hGgeRMlZ8ASQ9a-5v5AnbvmL0K9Q|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; રહેમાનને 2010માં ભારતના ત્રીજા ક્રમના સર્વોચ્ચ સન્માન [[પદ્મ ભૂષણ]]ની નવાજવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite press release |title=This Year's Padma Awards announced  |url=http://www.pib.nic.in/release/release.asp?relid=57307 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]] |date=25 January 2010 |access-date=25 January 2010}}&lt;/ref&gt;

== અંગત જીવન ==
તેઓ સાયરા બાનુને પરણ્યા હતા અને તેમને ત્રણ બાળકો, ખારિજા, રહિમા અને આમિન છે. રહેમાન કંપોઝર [[જી. વી. પ્રકાશ કુમાર]]ના મામા છે, જેઓ રહેમાનના મોટા બેન [[એ. આર. રેહાના]]ના દિકરા છે. બાળપણના સંઘર્ષોને પરિણામે તેઓ નાસ્તિક બની ગયા, અંતે 1989માં તેઓ તેમની માતાના કુટુંબના ધર્મ ઇસ્લામમાં પરિવર્તીત થઇ ગયા.&lt;ref&gt;મુલાકાત: વ્હેન ડીડ ટુ કન્વર્ટ ટુ ઇસ્લામ?http://www.pvv.ntnu.no/~kailasan/interviews/fundamentalist.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226224319/http://www.pvv.ntnu.no/~kailasan/interviews/fundamentalist.htm |date=2009-02-26 }}&lt;/ref&gt; તેઓ તેમની માતાને ખૂબ સમર્પિત હતા. ઓસ્કાર પુરસ્કાર દરમિયાન, રહેમાને એવું કહેતા તેણીને સન્માન આપ્યું: ''&quot;હિન્દીમાં 'મેરે પાસ મા હૈ' એવો એક સંવાદ છે, જેનો અર્થ એવો છે કે મારી કઇં પણ ન હોય તો પણ મારી માતા અહીં છે.&quot;'' &lt;ref&gt;http://www.mid-day.com/news/2009/feb/230209-Mere-paas-maa-hai-A-R-Rahman.htm{{Dead link|date=એપ્રિલ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Mere paas maa hai: A R Rahman&lt;/ref&gt;

== સામાજિક સેવા ==
રહેમાન ઘણા સખાવતી કાર્યો સાથે સંકળાયેલા છે. 2004માં, તેઓ [[ડબલ્યુએચઓ(WHO)]]ના એક પ્રોજેક્ટ, સ્ટોપ [[ટીબી]] પાર્ટનરશીપના ગ્લોબલ એમ્બેસેડર તરીકે નિયુક્તિ પામ્યા.&lt;ref name=&quot;lotrrahmanc&quot;/&gt; તેમણે [[સેવ ધી ચિલ્ડ્રન]], ભારત સહિતના સખાવતી કાર્યોને ટેકો આપવામાં રસ દર્શાવ્યો અને તેમના ગીત &quot;ઇન્ડિયન ઓસન&quot; માટે [[કેટ સ્ટિવન્સ]] / યુસુફ ઇસ્લામ સાથે કામ કર્યું. આ ગીતમાં [[a-ha]] કીબોર્ડ પ્લેયર [[મેગ્ને ફ્યુરુહોલમેન]] અને [[ટ્રેવિસ]] ડ્રમર [[નિલ પ્રિમરોઝ]]ને દર્શાવવામાં આવ્યા હતા. આ ગીતથી થયેલી કમાણી બંદા આકેહના અનાથ લોકોની મદદ માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવી હતી, જે [[2004ના ભારતીય સમુદ્રના સુનામી]]થી અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાંનો એક હતો. તેમણે ડોન એશિયન દ્વારા મુખ્તાર સહોતા સાથે સિંગલ &quot;વી કેન મેક ઇટ બેટર&quot; પ્રસ્તુત કર્યું.&lt;ref name=&quot;Rahmanhb&quot;&gt;{{cite web | title= LA Phil presents Hollywood Bowl: About the Performer: AR Rahman | work= Hollywood Bowl Official Website | url= http://www.hollywoodbowl.com/music/artist_detail.cfm?id=2648 | access-date= June 2006 | archive-date= 2009-02-16 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090216154816/http://www.hollywoodbowl.com/music/artist_detail.cfm?id=2648 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;  2008માં, રહેમાને કંઠ્ય સંગીત, સાધનો, સંગીતની તકનીકો અને સાઉન્ડ ડિઝાઇન શીખવા માગતા આકાંક્ષી લોકોને તાલિમ આપવા માટે ઓડિઓ મિડીયા એજ્યુકેશન ફેસિલીટી સાથે મળી [[કેએમ મ્યુઝિક કન્ઝર્વેટરી]]ની શરૂઆત કરી.  ખૂબ જાણીતા સંગીતકારો જેની સમિતીમાં છે અને નવી શોધવામાં આવેલી સિમ્ફની ઓર્કેસ્ટ્રા છે એવી કન્ઝર્વેટરી [[ચેન્નાઇ]]ના [[કોદામબક્કમ]]માં આવેલા સ્ટુડિઓમાં સ્થિત છે, જે પ્રારંભિક, પાયાના અને ડિપ્લોમા કક્ષાના કોર્સ ઓફર કરે છે.&lt;ref name=&quot;Rahmankm&quot;&gt;{{cite web | title= Rahman’s music conservatory in June | work= [[Screen (magazine)|Screen]] | url= http://www.screenindia.com/news/Rahmans-music-conservatory-in-June/285836/ | access-date= November 2008 | archive-date= 2008-12-18 | archive-url= https://web.archive.org/web/20081218060027/http://www.screenindia.com/news/Rahmans-music-conservatory-in-June/285836/ | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;  રહેમાને ચેન્નાઇની નિરાધાર મહિલાઓની મદદ માટે વર્ષ 2006માં એક ટૂંકી ફિલ્મ [[ધી બયાન]] માટે થીમ સંગીત કંપોઝ કર્યું.  2008માં, રહેમાને પરકશનીસ્ટ [[શિવમણી]] સાથે [[ફ્રી હગ્ઝ કેમ્પેઇન]]થી પ્રેરાઇને &quot;જીયા સે જીયા&quot; શીર્ષક સાથેના ગીતની રચના કરી અને ભારતના વિવિધ શહેરો તેના વિડીઓનું સર્જન કર્યું.

== નોંધ ==
{{reflist|2}}

== સંદર્ભો ==
* {{cite book | last = Allen | first = John|coauthors=Uck Lun Chun, Allen Chun, Ned Rossiter, Brian Shoesmith| title = Refashioning pop music in Asia| url = https://archive.org/details/refashioningpopm0000unse | publisher = Routledge | year = 2004 | location = [[US]] | isbn =9780700714018}}
* {{cite book | title=The Garland Encyclopedia of World Music| last=Arnold|first=Alison| year=2000| pages=| publisher=Taylor &amp; Francis|location=| url=|chapter=|isbn= 9780824049461|quote=}}
* {{cite journal| last =
 | first =|title= Cinemaya 1998|year=1998|page=9|issue=39-41|periodical=[[Cinemaya]]|location=[[New Delhi]]|issn=0970-8782|oclc=19234070}}
* {{cite book | last = Chaudhuri | first = Shohini | title = Contemporary World Cinema: Europe, the Middle East, East Asia and South Asia | url = https://archive.org/details/contemporaryworl0000chau |chapter=Cinema of South India and Sri Lanka| publisher = Edinburgh University Press | year = 2005 | location = [[Edinburgh]] | isbn = 074861799X}}
* {{cite book| last =Eur | first =Andy Gregory|title=The International Who's Who in Popular Music 2002| url =https://archive.org/details/internationalwho2002unse |chapter=A. R. Rahman|isbn=9781857431612|publisher=Routledge|year=2002}}
* {{cite book | last = Ganti | first = Tejaswini | title = Bollywood: A Guidebook to Popular Hindi Cinema | url = https://archive.org/details/bollywoodguidebo0000gant | publisher = Routledge | year = 2004 | location =  | isbn = 0415288541}}
* {{cite book | last = Ramaswamy | first = Vijaya | title = Historical Dictionary of the Tamils | publisher = The Scarecrow Press | year = 2007 | location = [[Michigan]] | isbn = 0810853795}}
* {{cite book | last = Terska Ciecko | first = Anne | title = Contemporary Asian Cinema: Popular culture in a Global Frame | url = https://archive.org/details/contemporaryasia0000unse | publisher = Berg Publishers | year = 2006 | location = [[Berg]] | isbn = 1845202376}}
* {{cite book | last = Todd Titon | first = Jeff |coauthors=Linda Fujie, David Locke, [[David P. McAllester]]| title =Worlds of Music: An Introduction to the Music of the World's Peoples |chapter=India/South India| publisher = Thomson Shirmer | year = 2005 | location = [[US]] | isbn =9780534627577}}
* {{cite book | title= Tamil Cinema: The Cultural Politics of India's Other Film Industry| url=https://archive.org/details/isbn_9780415396806| last=Velayutham|first=Selvaraj| year=2008| pages=| publisher=Routledge|location=| isbn=9780415396806}}
* {{cite book | last = Vishwanathan | first = T.|coauthors=Matthew Harp-Allen| title = Music in South India: The Karṇāṭak Concert Tradition and Beyond : Experiencing Music, Expressing Culture | url = https://archive.org/details/musicinsouthindi00visw | publisher = Oxford University Press | year = 2004 | location = [[US]] | isbn =9780195145915}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [http://www.arrahman.com એ. આર. રહેમાનની ઓફિશિયલ સાઇટ]
* {{imdb name|0006246}}

[[શ્રેણી:ભારતીય મુસ્લિમો]]
[[શ્રેણી:પદ્મશ્રી પુરસ્કાર વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:ફિલ્મફેર પુરસ્કારોના વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:રાષ્ટ્રીય ફિલ્મ પુરસ્કારના વિજેતાઓ]]
[[શ્રેણી:પદ્મભૂષણ પુરસ્કાર વિજેતા]]</text>
      <sha1>0r5aze7exevsw9z0k71rwoe7h4eiegl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>થુમ્બા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22405</id>
    <revision>
      <id>906787</id>
      <parentid>806451</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T04:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3014" sha1="m4tobuci5za9xkma8mun6yl3zd1acw7" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction
|type               = ગામ
|native_name        = થુમ્બા
|other_name         =
|district           = [[તિરુવનંતપુરમ્ જિલ્લો ]] ([[તિરુવનંતપુરમ્| ત્રિવેન્દ્રમ]], તિરુવનન્તપુરમ)
|state_name         = કેરળ
|nearest_city       =
|parliament_const   =
|assembly_cons      =
|civic_agency       = 
|skyline            = 
|skyline_caption    = 
|latd =  8|latm = 31|lats = 0
|longd= 76|longm= 52|longs= 0
|locator_position   = right
|area_total         = 
|area_magnitude     = 
|altitude           = 
|population_total   =
|population_as_of   = 
|population_density =
|sex_ratio          = 
|literacy           = 
|area_telephone     = 
|postal_code        = 
|vehicle_code_range = KL-
|climate=
|website=
}}

'''થુમ્બા''' દક્ષિણ [[ભારત|ભારતીય]] રાજ્ય [[કેરળ]]ની રાજધાની [[તિરુવનંતપુરમ્|ત્રિવેંદ્રમ]]ની નજીક આવેલું માછીમારોનું એક ગામ છે. થુમ્બા ગામ પહેલી વાર રાષ્ટ્રીય ફલક પર ઇ. સ. ૧૯૬૨ના વર્ષમાં ઝળક્યું કારણ કે અહીં '''થુમ્બા ઇક્વેટોરિયલ રૉકેટ લોંચિંગ સ્ટેશન'''ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. [[ભારત]] દેશના ભુતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. [[અબ્દુલ કલામ|અબ્દુલ કલામે]] પણ અહીં સૌથી પહેલાં કામગીરી બજાવી હતી, તે રૉકેટ એન્જિનયરોના દળમાં સામેલ થયા હતા. અહીંથી પહેલી વાર '''નાઇકે-અપાચે''' નામક રૉકેટ [[નવેમ્બર ૨૧]], ૧૯૬૩ના દિવસે છોડવામાં આવ્યું હતું.

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [http://www.astronautix.com/sites/thumba.htm એસ્ટ્રોનોટિક્સ ડોટકોમ પર થુમ્બા વિશે માહિતી] 
* [https://web.archive.org/web/20110606015934/http://www.india9.com/i9show/Thumba-48162.htm થુમ્બા વિશે માહિતી]
* [http://www.zonkerala.com/tourism/Thumba-27.html થુમ્બા પર્યટન]
* [http://asia.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=9131 સમાચારોમાં થુમ્બા] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130104171839/http://asia.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=9131 |date=2013-01-04 }}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:કેરળ]]
[[શ્રેણી:ભારતીય અંતરિક્ષ કાર્યક્રમ]]</text>
      <sha1>m4tobuci5za9xkma8mun6yl3zd1acw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>અરનાથ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22664</id>
    <revision>
      <id>906759</id>
      <parentid>849890</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T19:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2437" sha1="mem4kvc0kmf0kpf17xthtlrqhxshkud" xml:space="preserve">{{Infobox deity
| type             = જૈન
| deity_of         = ૧૮મા જૈન તીર્થંકર, ૭મા ચક્રવર્તી, ૧૩મા કામદેવ
| image            = Jain statues in Anwa, Rajasthan 32.jpg
| caption          = અરનાથની મૂર્તિ, અન્વા, રાજસ્થાન ખાતે
| alt              = અરનાથ
| venerated_in     = [[જૈન ધર્મ]]
| symbol           = માછલી (દિગંબર પંથ પ્રમાણે) નંદવર્ત (શ્વેતાંબર પંથ પ્રમાણે){{sfn|Tandon|2002|p=45}}
| color            = સોનેરી
| father           = સુદર્શન
| mother           = દેવી (મિત્રા)
| height           = ૩૦ ધનુષ (૯૦ મીટર)
| age              = ૮૪,૦૦૦ વર્ષ
| tree             = 
| predecessor      = [[કુંથુનાથ]]
| successor        = [[મલ્લિનાથ]]
| birth_place      = હસ્તિનાપુર
| moksha_place     = સમેત શિખરજી
}}
'''અરનાથજી દેવ''' [[જૈન ધર્મ]]ના અઢારમા તીર્થંકર (અવસર્પિણી કાળ) હતા.&lt;ref name=tukol&gt;{{cite book | last =Tukol | first =T. K. | title =Compendium of Jainism| publisher =University of Karnataka| date =1980 | location =Dharwad | page = 31}}&lt;/ref&gt; તેઓ [[સિદ્ધ]] (જેમણે આઠ કર્મોનો ક્ષય કર્યો છે) બન્યા હતા.

== નોંધ ==
{{reflist}}

== સંદર્ભ ==
* {{cite book |last=Tandon |first=Om Prakash  |title=Jaina Shrines in India |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting (India), Government of India |isbn=81-230-1013-3 |date=2002 |origyear=1968 |edition=1 |location=New Delhi}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}}
* [https://web.archive.org/web/20100405170636/http://www.india9.com/i9show/Arnath-75005.htm અરનાથજી દેવ વિશે માહિતી]

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:દેવી દેવતા]]
[[શ્રેણી:જૈન ધર્મ]]
[[શ્રેણી:વર્તમાન ચોવીસીના તીર્થંકરો]]
[[શ્રેણી:તીર્થંકર]]</text>
      <sha1>mem4kvc0kmf0kpf17xthtlrqhxshkud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>મોટરગાડી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22746</id>
    <revision>
      <id>906812</id>
      <parentid>905683</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81948" sha1="couvjgc8f8zcwhb0yqle4an85708242" xml:space="preserve">[[ચિત્ર:Benz-velo.jpg|thumb|right|કાર્લ બેન્ઝનું &quot;Velo&quot; મોડેલ (1894) - ઓટોમોબાઇલની સ્પર્ધામાં શરૂઆતમાં પ્રવેશી]]
[[ચિત્ર:2000cardistribution.svg|thumb|right|2000માં પેસેન્જર કારો]]
[[ચિત્ર:World vehicles per capita.svg|thumb|right|300px|પ્રત્યેક 1000 લોકોએ પેસેન્જર કારનો વૈશ્વિક નક્શો]]

'''મોટરગાડી''', '''મોટર કાર''' અથવા '''કાર''' એ [[પૈડા]]થી ચાલતુ [[મોટર વાહન]] છે જેનો ઉપયોગ [[મુસાફરો]]ના [[પરિવહન]] માટે થાય છે, જેમાં પોતાના [[એન્જિન]] અથવા મોટરનો પણ સમાવેશ થાય છે. તેની મોટા ભાગની વ્યાખ્યાઓ એવું દર્શાવે છે કે મોટરગાડીની રચના પ્રાથમિક રીતે ચાર પૈડા સાથે એકથી આઠ વ્યક્તિઓની બેઠક દ્વારા પરિવહન માટે થઇ છે, અને પ્રાથમિક રીતે તેની રચના માલ નહીં પરંતુ લોકોના [[પરિવહન]] માટે થઇ હતી.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Pocket Oxford Dictionary |year=1976 |publisher=Oxford University Press |location=London |isbn=0-19-861113-7 | author=compiled by F.G. Fowler and H.W. Fowler.}}&lt;/ref&gt;  આમ છતાં, ''મોટરગાડી''  શબ્દ ચોક્કસ વ્યાખ્યાથી ઘણો વિશાળ છે, કેમકે સમાન કાર્ય કરતા ઘણા પ્રકારના વાહનો છે. 

વિશ્વભરમાં 600 મિલિયન પેસેન્જર કારો છે (આશરે અગિયાર વ્યક્તિદીઠ એક કાર).&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.sasi.group.shef.ac.uk/worldmapper/display.php?selected=31 | title=WorldMapper - passenger cars | access-date=2010-03-30 | archive-date=2017-11-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171112220633/http://www.sasi.group.shef.ac.uk/worldmapper/display.php?selected=31 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.worldometers.info/cars/&lt;/ref&gt;  સમગ્ર વિશ્વમાં, 2007માં રોડ પર 806 મિલિયન કાર અને લાઇટ ટ્રક હતા; તેઓ વર્ષે 1 બિલિયન m³ (260 બિલિયન યુએસ ગેલન્સ) ગેસોલિન અને ડિઝલનો ઉપયોગ કરે છે.  મુખ્યત્વે [[ચીન]] અને [[ભારત]]માં આ સંખ્યામાં ઝડપથી વધારો થઇ રહ્યો છે.&lt;ref&gt; પ્લન્કેટ્ટ રિસર્ચ, [http://www.plunkettresearch.com/Industries/AutomobilesTrucks/AutomobileTrends/tabid/89/Default.aspx &quot;ઓટોમોબાઇલ ઇન્ડસ્ટ્રી ઇન્ટ્રોડક્શન&quot; (2008)]&lt;/ref&gt; 

== વ્યુત્પત્તિ શાસ્ત્ર (એટિમૉલજિ) ==
{{wiktionary}}
'''ઓટોમોબાઇલ'''  શબ્દ [[પ્રાચિન ગ્રીક]] શબ્દ αὐτός (''autós'' , &quot;સેલ્ફ&quot;) અને [[લેટિન]] ''મોબિલીસ''  (&quot;મુવેબલ&quot;)માંથી [[ફ્રેન્ચ]] ''ઓટોમોબાઇલ''  દ્વારા આવ્યો છે; જેનો અર્થ થાય છે [[વાહન]] જે પોતાની જાતે ફરી શકે છે, અથવા કોઇ અલગ પ્રાણી કે અન્ય વાહન દ્વારા તેનું પરિવહન કરવામાં આવે છે.  તેનું વૈકલ્પિક નામ ''કાર''  લેટિન શબ્દ ''કેરસ''  અથવા ''કેરમ''  (&quot;પૈડાવાળું વાહન&quot;) અથવા [[મધ્ય અંગ્રેજી]] શબ્દ ''કેરે''  (&quot;[[કાર્ટ]]&quot;) ([[જૂની ઉત્તર ફ્રેન્ચ]]) અથવા ''કેરોસ''  ([[ગેલ્લિક]] [[વેગન]])માંથી ઉદભવ્યો હોવાનું મનાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web | title = &quot;Car&quot; | work = (etymology) | publisher = Online Etymology Dictionary | url = http://www.etymonline.com/index.php?term=car | access-date = 2008-06-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Carrus&quot;&gt;[http://www.lib.wayne.edu/resources/special_collections/local/cfai/index.php ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030628171058/http://www.lib.wayne.edu/resources/special_collections/local/cfai/index.php |date=2003-06-28 }}, 'કાર' ડિરાઇવ્ડ ફ્રોમ 'કેરસ'.&lt;/ref&gt; 

== ઇતિહાસ ==
[[જીસ્યૂટ મિશન ઓફ ચાઇના]]ના સભ્ય [[ફર્ડિનાન્ડ વર્બિએસ્ટે]] 1672ની આસપાસ પ્રથમ વરાળથી ચાલતું વાહન બનાવ્યું, જે નાના પાયે હતું અને ચાઇનીઝ સામ્રાજ્ય માટે રમકડા તરીકે બનાવવામાં આવ્યું હતું, અને તે ડ્રાઇવર કે મુસાફરોના પરિવહન માટે સક્ષમ ન હતું, પરંતુ તે પ્રથમ કાર્યરત વરાળથી ચાલતું વાહન હતું ('ઓટો-મોબાઇલ').&lt;ref&gt;{{cite web
|title=1679-1681–R P Verbiest's Steam Chariot
|work =History of the Automobile: origin to 1900
|publisher=[[Hergé]]
|url=http://translate.google.com/translate?hl=en&amp;sl=fr&amp;u=http://users.skynet.be/tintinpassion/VOIRSAVOIR/Auto/Pages_auto/Auto_001.html&amp;sa=X&amp;oi=translate
|access-date=2009-05-08
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;setright&quot;&gt;{{cite book
 | author=Setright, L. J. K.
 | title=Drive On!: A Social History of the Motor Car
 | url=https://archive.org/details/driveonsocialhis0000setr
 | publisher=Granta Books
 | year=2004
 | isbn=1-86207-698-7
 }}&lt;/ref&gt;  
[[રશિયા]]ના એક ખેડૂત, [[લિઓન્ટી શેમશુરેન્કોવે]] 1752માં માનવના પગ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી ચાર પૈડાવાળી ઓટો-રનીંગ કેરેજની રચના કરી, અને ત્યાર બાદ તેણે [[ઓડોમિટર]]થી સજ્જ કરવાનું સૂચન કર્યુ અને સ્વયં-સંચાલિત ચાલતી [[સ્લેજ]] બનાવવા માટે સમાન સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કર્યો.&lt;ref&gt;[http://www.1520mm.ru/history/start/pram.phtml Коляски Шамшуренкова и самокатка Кулибина / The carriages of Shamshurenkov and ''samokatka''  of Kulibin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200409165127/http://www.1520mm.ru/history/start/pram.phtml |date=2020-04-09 }} {{ru icon}}&lt;/ref&gt; આમ છતાં, 1769માં ઘોડાથી ચાલતા વાહનના સિદ્ધાંતને સ્વીકારીને પ્રથમ સ્વયં-સંચાલિત યાંત્રિક વાહન અથવા મોટરગાડીની રચના  [[નિકોલસ-જોસેફ કુગનોટ]] એ ૧૯૬૯ માં કરી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sandesh.com/world-first-automobile/|title=દુનિયાની પ્રથમ ઓટોમોબાઇલ કાર|website=sandesh.com|access-date=2020-07-23}}&lt;/ref&gt;, જેઓ કુગનોટનું ત્રણ પૈડા વાળું વાહન ક્યારેય ચાલ્યું હતું કે નહીં તે વિષે શંકા ધરાવે છે.  જેમના પર શંકા ન હતી તેમાં [[રિચર્ડ ત્રેવિથીક]]નો સમાવેશ થાય છે, જેમણે 1801માં ''પફિંગ ડેવિલ''  રોડ લોકોમોટિવનું સર્જન કરીને પ્રદર્શન કર્યું, જે ઘણા લોકો દ્વારા વરાળથી ચાલતું પ્રથમ વાહન મનાય છે, જોકે તે લાંબા સમય સુધી વરાળનું દબાણ ટકાવી રાખવા માટે સક્ષમ ન હતું, અને તેનો ફક્ત થોડો વ્યવહારિક ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. 

1780ના દાયકામાં, [[રશિયા]]ના મર્ચન્ટ ઓરિજીનના શોધક [[ઇવાન કુલિબી]]ને પગથી ચાલતી ત્રણ પૈડાવાળી ગાડીની રચના કરી, જેમાં [[ફ્લાઇવ્હીલ]], [[બ્રેક]], [[ગિયરબોક્સ]] અને [[બેરિંગ્ઝ]] જેવા આધુનિક સાધનોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો; આમ છતાં, તેનો વધુ વિકાસ થયો ન હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |name=autoinvention |url=http://www.aboutmycar.com/category/car_history/creation_history/automobile-invention-1122.htm |title=Automobile Invention |publisher=Aboutmycar.com |date= |access-date=2008-10-27 |archive-date=2013-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810153754/http://www.aboutmycar.com/category/car_history/creation_history/automobile-invention-1122.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; એક સ્વિસ શોધક, [[ફ્રાન્કોઇઝ આઇઝેક દે રિવાઝે]] 1806માં પ્રથમ [[ઇન્ટર્નલ કમ્બશન એન્જિન]] બનાવ્યું, જે [[હાઇડ્રોજન]] અને [[ઓક્સિજન]]ના મિશ્રણથી ચાલતું હતું અને વિશ્વના પ્રથમ વાહન, ઓલ્બિટ રૂડિમેન્ટરીના વિકાસ માટે તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો, જેમાં આ પ્રકારના એન્જિનની મદદ લેવામાં આવી હતી.  આ ડિઝાઇન ખૂબ સફળ થઇ ન હતી, અને [[સેમ્યુઅલ બ્રાઉન]], [[સેમ્યુઅલ મોરે]] અને [[ઇટિન લિનોઇર]]ની [[હિપ્પોમોબાઇલ]] સાથે આ જ બન્યું હતું, જે પ્રત્યેકે (સામાન્ય રીતે ગાડી કે ગાડાનો સ્વીકાર કરીને) અણઘડ ઇન્ટર્નલ કમ્બશન એન્જિન્સથી ચાલતા વાહનો બનાવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;stein&quot;&gt;{{cite book
 | title=The Automobile Book
 | publisher=Paul Hamlyn Ltd
 | year=1967
 | author=Ralph Stein
 }}&lt;/ref&gt; 

નવેમ્બર 1881માં, ફ્રેન્ચ શોધક [[ગુસ્તાવે ટ્રોવે]]એ ત્રણ પૈડા વાળી કાર્યરત મોટરગાડીનું પ્રદર્શન કર્યું જે વીજળીથી ચાલતી હતી.  પેરિસમાં વીજળીના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રદર્શન ખાતે તે પ્રદર્શીત કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite book
 | author=Wakefield, Ernest H.
 | title=History of the Electric Automobile
 | url=https://archive.org/details/historyofelectri0000wake_e4k0
 | publisher=Society of Automotive Engineers, Inc.
 | year=1994
 | isbn=1-56091-299-5
 | page=[https://archive.org/details/historyofelectri0000wake_e4k0/page/2 2]–3
 }}&lt;/ref&gt;જર્મનીના અન્ય ઇજનેરો ([[ગોટ્ટલિયબ ડેઇમલર]], [[વિલહેલ્મ મેબેક]] અને [[સિગફ્રાઇડ માર્કસ]] સહિતના) તે જ સમયે આ સમસ્યા પર કામ કરી રહ્યા હતા, '''[[કાર્લ બેન્ઝ]]'''  સામાન્ય રીતે અદ્યતન મોટરગાડીના [[શોધક]] તરીકે જાણતા છે.&lt;ref name=&quot;stein&quot;/&gt; તેના પોતાના [[ફોર સ્ટ્રોક સાઇકલ ગેસોલિન એન્જિન]]થી ચાલતી મોટરગાડી કાર્લ બેન્ઝ દ્વારા 1885માં [[જર્મની]]ના [[મેનહેઇમ]]માં બનાવવામાં આવી હતી, અને 1883માં સ્થપાયેલી તેની મુખ્ય કંપની [[બેન્ઝ એન્ડ સાઇ]]ના આશ્રય હેઠળ પછીના વર્ષે જાન્યુઆરીમાં [[પેટન્ટ]] લેવામાં આવી હતી.  તે સમયે અસ્તિત્વમાં રહેલા અન્ય સાધનોનો ઉપયોગ કર્યા વિના તે એક [[અભિન્ન]] ડિઝાઇન હતી, અને નવી કલ્પનાની રચના કરવા માટે ઘણી નવી તકનીકો સમાવિષ્ટ હતી.  આ રચના પેટન્ટ માટે યોગ્ય હતી.  તેણે 1888થી ઉત્પાદિત વાહનોના વેચાણની શરૂઆત કરી.  

[[ચિત્ર:1885Benz.jpg|right|thumb|અસર બેન્ઝ પેટન્ટ મોટરવેગનની તસવીર, પ્રથમ 1885માં રચના અને વિચાર માટેની પેટન્ટ આપવામાં આવી]]
1879માં, બેન્ઝને તેના પ્રથમ એન્જિન માટે પેટન્ટ આપવામાં આવી, તેની રચના 1878માં કરવામાં આવી હતી.  તેમની ઘણી શોધોમાં વાહનોને ઉર્જા આપવાનું શક્ય બનાવવા ઇન્ટર્નલ કમ્બ્શન એન્જિનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. 

તેનું પ્રથમ ''[[મોટરવેગન]]''  1885માં બનાવવામાં આવ્યું હતું, અને તેની શોધ માટેની તેની અરજીને 29 જાન્યુઆરી, 1886ના રોજ પેટન્ટ આપવામાં આવી હતી.  બેન્ઝે 3 જૂલાઇ, 1886ના રોજ વાહનોના વેચાણની શરૂઆત કરી, અને 1888 અને 1893 વચ્ચે આશરે 25 બેન્ઝ વાહનોનું વેચાણ કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે તેમના પ્રથમ ચાર પૈડાના વાહનની રજૂઆત પરવડે તેવા મોડેલની સાથે કરવામાં આવી હતી.  તેની પોતાની ડિઝાઇનના ફોર-સ્ટ્રોક એન્જિન્સ તેમાં લગાવવામાં આવ્યા હતા.  [[ફ્રાન્સ]]ના [[એમાઇલ રોજર]] અગાઉથી બેન્ઝ એન્જિન્સ પરવાના હેઠળ બનાવે છે, હવે તેમના ઉત્પાદનોની શ્રેણીમાં બેન્ઝ ઓટોમોબાઇલનો ઉમેરો થયો.  કેમકે ફ્રાન્સ શરૂઆતમાં ઓટોમોબાઇલના વિકાસ માટે મુક્ત હતું, પ્રારંભમાં જર્મનીમાં બેન્ઝે વેચાણ કર્યું તેની સરખામણીએ ફ્રાન્સમાં રચના અને વેચાણ વધારે હતું. 

1896માં, બેન્ઝે જર્મનમાં ''બોક્સરમોટર''  નામના પ્રથમ ઇન્ટર્નલ-કોમ્બ્શન [[ફ્લેટ એન્જિન]]ની રચના કરીને પેટન્ટ મેળવી.  ઓગણીસમી સદીના છેલ્લા વર્ષો દરમિયાન, બેન્ઝ 1899માં 572 એકમોના ઉત્પાદન સાથે વિશ્વની સૌથી મોટી ઓટોમોબાઇલ કંપની હતી, અને તેના કદને કારણે, બેન્ઝઃ એન્ડ સાઇ [[જોઇન્ટ સ્ટોક કંપની]] બની. 

ડેમ્લેર અને મેબેકે 1890માં [[કેન્ન્સ્ટેટ્ટ]] ખાતે [[ડેમ્લેર મોટરેન ગેસલશાફ્ટ]] (ડેમ્લેર મોટર કંપની, ડીએમજી)ની શોધ કરી. અને બ્રાન્ડ નામ, ''ડેમ્લેર''  હેઠળ 1892માં તેની પ્રથમ મોટરગાડીનું વેચાણ કર્યું, જે અન્ય ઉત્પાદનકાર દ્વારા બનાવવામાં આવેલી હોર્સ-ડ્રોન સ્ટેજકોચ હતી, જેને તેમણે પોતાની ડિઝાઇનના એન્જિન સાથે ફરી તૈયાર કરી હતી.  1895 સુધીમાં ડેમ્લેર અને મેબેકે, ડેમ્લેર વર્ક્સ અથવા હોટેલ હેર્મેન ખાતે આશરે 30 વાહનો બનાવ્યા હતા, જ્યાં તેમણે તેમના ટેકેદારો સાથેના વિવાદો બાદ દુકાનની સ્થાપના કરી હતી.  બેન્ઝ અને મેબેક તથા ડેમ્લેર જૂથ એકબીજાના શરૂઆતના કાર્યો અંગે કદાચ અજાણ હોવાનું મનાય છે.  તેમણે ક્યારેય એકસાથે કામ કર્યું નથી, કેમકે બે કંપનીઓમાં મર્જર સમયે, ડેમ્લેર અને મેબેક બંને ડીએમજીનો ભાગ રહ્યા ન હતા. 

1900માં ડેમ્લેરનું મૃત્યુ થયું હતું અને તે વર્ષે પાછળથી મેબેકે ''ડેમ્લેર-મર્સિડીઝ''  નામનું એન્જિન બનાવ્યું હતું, જે [[એમિલ જેલ્લિનેક]] દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલા ધારાધોરણો પ્રમાણે વિશેષ રૂપે તૈયાર કરવામાં આવેલી યાદીમાં મુકવામાં આવ્યું હતું.  સ્પર્ધા અને તેમના દેશમાં વેચાણ માટે જેલ્લિનેક માટે આ નાના પાયે ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું હતું.  તેના બે વર્ષ બાદ, 1902માં, નવું મોડેલ ડીએમજી ઓટોમોબાઇલનું ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું અને મેબેકે એન્જિન બાદ મોડેલનો મર્સિડીઝ નામ આપવામાં આવ્યું, જે 35 એચપી ઉત્પન્ન કરતું હતું.  મેબેકે ત્યારબાદ તરત જ ડીએમજી છોડી દીધી હતી અને પોતાના કારોબારની શરૂઆત કરી હતી.   ''ડેમ્લેર''  બ્રાન્ડના હકો અન્ય ઉત્પાદનકારોને વેચી દેવામાં આવ્યા હતા. 

કાર્લ બેન્ઝે ડીએમજી અને બેન્ઝ એન્ડ સાઇ વચ્ચે સહકાર સ્થાપવાની દરખાસ્ત મુકી હતી. [[પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ]] બાદ જર્મનીમાં આર્થિક સ્થિતિ બગડવાની શરૂઆત થઇ, પરંતુ ડીએમજીના ડિરેક્ટરોએ શરૂઆતમાં સ્વીકારવાનો અસ્વીકાર કર્યો હતો.  આ સ્થિતિ જ્યારે વધુ વણસી ત્યારે બે કંપનીઓ વચ્ચેની વાટાઘાટો ઘણા વર્ષો પછી ફરી શરૂ થઇ, 1924માં તેમણે વર્ષ 2000 સુધીના ''એગ્રીમેન્ટ ઓફ મ્યુચ્યુઅલ ઇન્ટરસ્ટ''  પર હસ્તાક્ષર કર્યા.  બંને કંપનીઓએ ધારાધોરણો અનુસાર ડિઝાઇન, ઉત્પાદન, ખરીદી અને વેચાણ બનાવી અને તેમણે સંયુક્ત ધોરણે તેમની મોટરગાડીના મોડેલ્સની જાહેરાત કરી અથવા વેચાણ કર્યું. જોકે તેમણે પોતાની બ્રાન્ડ જાળવી રાખી હતી. 

28 જૂન, 1926ના રોજ, બેન્ઝ એન્ડ સાઇ અને ડીએમજી અંતે ''ડેમ્લેર-બેન્ઝ''  તરીકે ભળી ગયા અને ડીએમજી ઓટોમોબાઇલના સૌથી મહત્ત્વના મોડેલ તરીકેની બ્રાન્ડ તરીકે તેના બધી જ મોટરગાડીઓને ''મર્સિડીઝ બેન્ઝ''  નામ આપવામાં આવ્યું, મેબેકની ડિઝાઇન પાછળથી બેન્ઝના નામ સાથે ''1902 મર્સિડીઝ-35 એચપી''  તરીકે ગણાવવામાં આવી.  કાર્લ બેન્ઝ 1929માં મૃત્યુ થયું ત્યાં સુધી ડેમ્લેર-બેન્ઝના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સના સભ્ય રહ્યા, અને તે સમયે તેમના બે પુત્રોએ પણ કંપનીના સંચાલનમંડળમાં ભાગ લેતા હતા.  

1890માં, ફ્રાન્સના [[એમાઇલ લેવાસ્સર]] અને [[આર્મન્ડ પ્યુજટે]] ડેમ્લેર એન્જિન સાથે વાહનોના ઉત્પાદનની શરૂઆત કરી, અને [[ફ્રાન્સ]]માં ઓટોમોબાઇલ ઉદ્યોગનો પાયો નાખ્યો. 

ગેસોલિન ઇન્ટર્નલ કમ્બ્શન એન્જિન સાથેના અમેરિકન ઓટોમોબાઇલ માટેની પ્રથમ ડિઝાઇન 1877માં [[રોચેસ્ટર, ન્યૂ યોર્ક]]ના [[જ્યોર્જ સેલ્ડન]] દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી હતી, જેમણે 1879માં ઓટોમોબાઇલ માટે પેટન્ટની અરજી કરી હતી, પરંતુ પેટન્ટની અરજી રદબાતલ થઇ હતી કેમકે વાહન ક્યારેય બન્યું જ ન હતું.  સોળ વર્ષના વિલંબ અને તેમની એપ્લીકેશન્સમાં શ્રેણીબદ્ધ ઉમેરા બાદ, 5 નવેમ્બર, 1895માં, સેલ્ડનને [[ટુ-સ્ટ્રોક]] ઓટોમોબાઇલ એન્જિન માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પેટન્ટ ({{US patent|549160}}) આપવામાં આવી, જેણે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]માં મોટરગાડીઓના વિકાસમાં પ્રોત્સાહન પુરુ પાડ્યું હતું.  તેની પેટન્ટને હેન્રી ફોર્ડ અને અન્ય લોકો દ્વારા પડકારવામાં આવી હતી અને 1911માં ઉથલાવી દેવામાં આવી હતી.  

[[બ્રિટન]]માં તાપમાનના વિવિધ એકમ સાથે વરાળથી ચાલતી કાર બનાવવાના ઘણા પ્રયત્નો કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં [[થોમસ રિકેટે]] તો 1860માં ઉત્પાદન કરવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;V&amp;VCars&quot;&gt;{{cite book
 |last=Burgess Wise
 |first=D.
 |title=Veteran and Vintage Cars
 |url=https://archive.org/details/veteranvintageca0000davi
 |year=1970
 |publisher=Hamlyn
 |location=London
 |isbn=0-600-00283-7
 }}&lt;/ref&gt;   મેલવર્નના [[સેન્ટલર]] 1894માં&lt;ref name=&quot;Beaulieu&quot;&gt;{{cite book
 |last=Georgano
 |first=N.
 |title=Beaulieu Encyclopedia of the Automobile
 |url=https://archive.org/details/beaulieuencyclop0002unse
 |year=2000
 |publisher=HMSO
 |location=London
 |isbn=1-57958-293-1
 }}&lt;/ref&gt; દેશમાં પ્રથમ પેટ્રોલથી ચાલતી કાર બનાવવા બદલ વેટરન કાર ક્લબ ઓફ ગ્રેટ બ્રિટન દ્વારા ઓળખ આપવામાં આવી હતી, ત્યાર બાદ 1895માં [[ફ્રેડરિક વિલિયમ લેન્ચેસ્ટર]] દ્વારા પણ પ્રયત્ન કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ તે બંને એક જ વાર શક્ય બન્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Beaulieu&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  ગ્રેટ બ્રિટનમાં [[ડેમ્લેર મોટર કંપની]] દ્વારા પ્રથમ વાહનનું ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું હતું, જેની સ્થાપના એન્જિનના નામના હકની ખરીદી બાદ [[હેરી જે. લોસન]] દ્વારા 1896માં કરવામાં આવી હતી.  લોસનની કંપનીએ 1897માં પ્રથમ મોટરગાડી બનાવી અને તેમણે તેને ''ડેમ્લેર''  નામ આપ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Beaulieu&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 

1892માં, જર્મન ઇજનેર [[રૂડોલ્ફ ડિઝલ]]ને &quot;ન્યૂ રેશનલ કમ્બ્શન એન્જિન&quot; માટે પેટન્ટ આપવામાં આવી હતી.  1897માં, તેમણે પ્રથમ [[ડિઝલ એન્જિન]] બનાવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;stein&quot;/&gt;  વરાળથી ચાલતા-, વીજળીથી ચાલતા- અને ગેસોલિનથી ચાલતા વાહનો દાયકાઓ સુધી સ્પર્ધામાં રહ્યા હતા, જ્યારે ગેસોલિન ઇન્ટર્નલ કમ્બ્શન એન્જિને 1910ના દાયકામાં પ્રભુત્વ પ્રાપ્ત કર્યું હતું. 

વિવિધ [[પિસ્ટનલેસ રોટરી એન્જિન]] પરંપરાગત [[પિસ્ટન]] અને [[ક્રેન્કશાફ્ટ]] ડિઝાઇન સાથે સ્પર્ધા કરવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા હોવા છતાં, ફક્ત [[મઝ્દા]]ના [[વેન્કલ એન્જિને]] મર્યાદિત કરતા વધારે સફળતા મેળવી હતી. 

== ઉત્પાદન ==
[[ચિત્ર:Olds2.jpg|right|thumb|રેન્સમ ઇ. ઓલ્ડ્સ]]
પરવડે તેવી મોટરગાડીઓના ઉત્પાદન માટેની મોટા પાયે [[પ્રોડક્શન લાઇન]]ની શરૂઆત [[રેન્સમ ઓલ્ડ્સ]] દ્વારા 1902માં તેમની [[ઓલ્ડ્સમોબાઇલ]] દ્વારા કરવામાં આવી હતી.  આ વિચારને 1914થી [[હેન્રી ફોર્ડ]] દ્વારા મોટા પાયે વિસ્તારવામાં આવ્યો હતો. તેના પરિણામે, ફોર્ડની કાર અગાઉની પદ્ધતિની સરખામણીએ ખૂબ ઝડપથી દર પંદર મિનીટે બહાર પડવા માંડી, જેને પગલે ઉત્પાદનમાં આઠ ગણો વધારો થયો (પહેલા 12.5 માનવ-કલાકો અને બાદમાં એક કલાક 33 મિનીટ્સની જરૂરિયાત), જેમાં ઓછા માનવબળની જરૂર હતી.&lt;ref name=&quot;Georgano&quot;&gt;{{cite book
 |last=Georgano
 |first=G. N.
 |title=Vintage Cars 1886 to 1930
 |url=https://archive.org/details/vintagecars1886t0000gnge
 |year=2000
 |publisher=AB Nordbok
 |location=Sweden
 |isbn=1-85501-926-4
 }}&lt;/ref&gt;તે ખૂબ સફળ હતી, [[પેઇન્ટ]] તેમાં અંતરાય બન્યો.  ફક્ત [[જાપાન બ્લેક]] જલ્દી સુકાતો હતો, અને તેને કારણે કંપની પર 1926માં જલ્દીથી સુકાતો [[ડ્યૂકો]] [[લેકર]] શોધવામાં ન આવ્યો ત્યાં સુધી 1914 પહેલા પ્રાપ્ય કલરની વિવિધ જાતોના ઉપયોગનું દબાણ સર્જાયું. તે ફોર્ડની [[એપોક્રાઇફલ]]ની ટિપ્પણી, &quot;એની કલર એઝ લોન્ગ એઝ ઇટ્સ બ્લેક&quot;નો સ્રોત છે.&lt;ref name=&quot;Georgano&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  1914માં, એસેમ્બલી લાઇનનો કામદાર ચાર મહિનાના પગારમાં મોડેલ ટી ખરીદી શકતો હતો.&lt;ref name=&quot;Georgano&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 

[[ચિત્ર:Henry_ford_1919.jpg|left|thumb|હેન્રી ફોર્ડની છબી (ca. 1919)]]

ફોર્ડની પ્રત્યેક કામદારોને આમતેમ ફરવાને સ્થાને કોઇ ચોક્કસ સ્થળે કામ આપવાની જટીલ સલામતીની પ્રક્રિયાઓને કારણે ઇજાના દરમાં નાટકીય રીતે ઘટાડો નોંધાયો હતો.  ઉંચા પગાર અને ઉચ્ચ કાર્યક્ષમતાના સંયોજનને &quot;[[ફોર્ડિઝમ]]&quot; કહેવાય છે, અને મોટા જંગી ઉદ્યોગો દ્વારા તેને અનુસરવામાં આવી હતી.  એસેમ્બલી લાઇનમાંથી મળેલા કાર્યક્ષમતાના નફાનમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં આર્થિક ઉદય સાથે વધારો થયો હતો.  એસેમ્બલી લાઇન કામદારોને ઘણા પુનરાવર્તિત કાર્યો સાથે કોઇ ચોક્કસ સ્થળ કામ કરવા દબાણ કરતી હતી, જેને પગલે કામદારદીઠ ઉત્પાદનમાં વધારો થયો હતો, જ્યારે અન્ય દેશો ઓછું ઉત્પાદન કરતી પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરતા હતા. 

[[ઓટોમોટીવ ઉદ્યોગ]]માં, તેની સફળતા પ્રભુત્વભરી હતી, અને 1911માં ફોર્ડ ફ્રાન્સ અને ફોર્ડ બ્રિટન, 1923માં ફોર્ડ ડેન્માર્ક, 1925માં ફોર્ડ જર્મનીની સ્થાપના સાથે તે સમગ્ર વિશ્વભરમાં પ્રસરી હતી; 1921માં [[સાઇટ્રોન]] ઉત્પાદનની પદ્ધતિ અપનાવવા વાળી પ્રથમ નેટિવ યુરોપિયન ઉત્પાદનકાર હતી.  ત્યારબાદ, તરત જ કંપનીઓએ એસેમ્બલી લાઇન્સની સ્થાપના કરવાની કે જોખમ ઉઠાવવાની જરૂરિયાત ઉભી થઇ હતી; 1930 સુધીમાં, 250 કંપનીઓ કે જેમની પાસે તે સવલત ન હતી તે અદ્રશ્ય થઇ ગઇ.&lt;ref name=&quot;Georgano&quot;/&gt; ઓટોમોટિવ તકનીકનો વિકાસ ખૂબ ઝડપી હતો, કેમકે સંખ્યાબંધ નાના ઉત્પાદનકારો વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચવા માટે સ્પર્ધા કરી રહ્યા હતા.  મહત્ત્વના વિકાસમાં ઇલેક્ટ્રીક [[ઇગ્નીશન]] અને ઇલેક્ટ્રીક સેલ્ફ સ્ટાર્ટર (1910-1911માં [[કેડિલ્લેક]] મોટર કંપની માટે બંને [[ચાર્લ્સ કેટ્ટરિંગ]] દ્વારા), સ્વતંત્ર [[સસ્પેન્શન]], અને ચાર પૈડાની બ્રેક્સનો સમાવેશ થાય છે. 

[[ચિત્ર:Late model Ford Model T.jpg|right|thumb|ફોર્ડ મોડેલ ટી, 1927,ને પ્રથમ પરવડે તેવી અમેરિકન મોટરગાડી માનવામાં આવે છે]]

1920ના દાયકાથી, લગભગ બધી જ કારોનું બજારની માગને પહોંચી વળવા મોટા પાયે ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે, આથી માર્કેટીંગના આયોજનો ઓટોમોબાઇલની ડિઝાઇન પર ભારે પ્રભુત્ત્વ ધરાવે છે.  એક કંપની દ્વારા ઉત્પાદિત થતી કારોની વિવિધ જાતો બનાવવાના વિચારની સ્થાપના આલ્ફ્રેડ પી. સ્લોઆને કરી હતી, કે જેથી ખરીદદારો તેમના નસીબ સાથે કારની પસંદગીમાં પણ &quot;આગળ વધી શકે&quot;. ઝડપી પરિવર્તનોને પગલે, તેના ભાગો ઘણી કંપનીઓ ઉપયોગમાં લેવા માંડી અને મોટા પાયે ઉત્પાદનની શરૂઆત થતા નીચી પડતરે ઓછી કિંમતની કાર બનાવવાનું શક્ય બન્યું.  ઉદાહરણ તરીકે, 1930ના દાયકામાં, [[લાસેલ્લે]]સે [[ઓલ્ડ્સમોબાઇલ]] દ્વારા બનાવવામાં આવેલા સસ્તા યાંત્રિક ભાગોનો ઉપયોગ કરીને [[કેડિલ્લેક]] દ્વારા વેચવામાં આવી હતી; 1950ના દાયકામાં, [[શેવરોલેટે]] હુ઼ડ, ડોર્સ, રૂફ અને વિન્ડો [[પોન્ટિઆક]] સાથે વહેચ્યા હતા; 1990ના દાયકા સુધીમાં, કોર્પોરેટ [[ડ્રાઇવટ્રેન]]ના અને વહેંચાયેલા [[પ્લેટફોર્મ્સ]] (ઇન્ટરચાર્જેબલ [[બ્રેક્સ]], સસ્પેન્શન અને અન્ય ભાગો) સમાન હતા.  ફક્ત મોટા ઉત્પાદનકારો જ ઉંચી પડતર નિભાવી શકે તેવી સ્થિતિમાં હતા, અને [[એપર્સન]], [[કોલ]], [[ડોરિસ]], [[હેન્સ]] અથવા [[પ્રિમિયર]] જેવી દાયકાઓનો અનુભવ ધરાવતી કંપનીઓ પણ તે સંભાળી શકી ન હતી: 1920માં અસ્તિત્વમાં રહેલી બસ્સો કંપનીઓમાંથી, 1930માં ફક્ત 43 કંપનીઓ બચી હતી, અને 1940 સુધીમાં [[મહા મંદી]] સાથે ફક્ત 17 કંપનીઓ બચી શકી હતી.&lt;ref name=&quot;Georgano&quot;/&gt; 

યુરોપમાં સમાન પ્રકારની સ્થિતિ હતી.   1924માં [[મોરિસે]] [[કોવલિ]] ખાતે તેની પ્રોડક્શન લાઇનની શરૂઆત કરી, અને ફોર્ડને પાછળ છોડી દીધી, જ્યારે 1923માં ફોર્ડની [[વર્ટિકલ ઇન્ટીગ્રેશન]]ની પદ્ધતિને અનુસરવા માટે, [[હોચકિસ]] (એન્જિન), [[રિંગલી]] (ગિયરબોક્સીસ), અને [[ઓબ્સર્ટન]] (રેડિએટર્સ) ખરીદતા અને [[વોલસેલિ]] જેવા સ્પર્ધકો સાથે: 1925માં મોરિસ બ્રિટનના કારના કુલ ઉત્પાદનમાં 41 ટકા હિસ્સો ધરાવતી હતી.  [[એબી]]થી [[એક્સ્ટ્રા]] સહિતના ઘણા બ્રિટીશ નાની કારના ઉત્પાદકોઓ કામ પડતા મુક્યા હતા.  સાઇટ્રોને ફ્રાન્સમાં આ બાબતનું અનુસરણ કર્યું, 1919માં કાર બાબતે તેમના વચ્ચે અને [[રિનોલ્ટ]]ની [[10સીવી]] અને [[પ્યુજીયટ]]ની [[5સીવી]] જેવી સસ્તી કાર સામે તેઓ ટકી શક્યા ન હતા, 1925માં તેમણે 5,50,000 કારનું ઉત્પાદન કર્યું, અને [[મોર્સ]], [[હુર્તુ]], અને અન્ય લોકો તેમની સ્પર્ધા કરી શક્યા નહીં.&lt;ref name=&quot;Georgano&quot;/&gt;  જર્મનીની પહેલી મોટા પાયે ઉત્પાદિત કાર, [[ઓપેલ]] [[4પીએસ લોબફ્રોશ|4પીએસ ''લોબફ્રોશ'']]  (ટ્રિ ફ્રોગ), 1924માં [[રસેલ્સહેમ]] ખાતે રજૂ કરવામાં આવી, અને તેને પગલે ઓપેલ જર્મનીની કારની ટોચની ઉત્પાદનકાર બની ગઇ અને બજારમાં તેનો હિસ્સો 37.5 ટકા હતો.&lt;ref name=&quot;Georgano&quot;/&gt;

== ઇંધણ અને પ્રોપલ્શન તકનીકો ==
[[ચિત્ર:CNG propelled radio taxi.jpg|thumb|નવી દિલ્હીમાં રેડિયો ટેક્સીકોર્ટના આદેશમાં ભારતમાં ટ્રક્સ, બસ અને ટેક્સીસને કમ્પ્રેસ્ડ નેચરલ ગેસથી ચલાવવા સહિતના બધા વ્યાપારી વાહનોની જરૂર હોય છે]]

આજે ઉપયોગમાં લેવામાં આવતી મોટા ભાગની મોટરગાડીઓમાં ઇંધણ તરીકે [[ગેસોલિન]] (પેટ્રોલ તરીકે પણ ઓળખાય છે) અથવા [[ડિઝલ]] ઇન્ટર્નલ કમ્બ્શન એન્જિન્સનો ઉપયોગ થાય છે, જે [[હવા પ્રદૂષણ]] માટે જાણીતા છે અને તેને [[આબોહવામાં પરિવર્તન]] અને [[ગ્લોબલ વોર્મીંગ]] માટે પણ કારણભૂત માનવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{web cite
 |url=http://www.fueleconomy.gov/feg/climate.shtml
 |title=Global Climate Change
 |publisher=[[U.S. Department of Energy]]
 |access-date=2007-03-03
 }}&lt;/ref&gt; તેલ-આધારિત ઇંધણોની પડતરમાં વધારો, પર્યાવરણને લગતા [[કાયદા]]ઓ કડક થતા તથા [[ગ્રીનહાઉસ ગેસ]]ના ઉત્સર્જન પરના નિયંત્રણોને પગલે મોટરગાડીઓ માટે વૈકલ્પિક સ્રોતોના ઉપયોગના પ્રયત્નોમાં વધારો થયો છે.  હાલની તકનીકોમાં સુધારણા તથા તેને બદલે નવી તકનીકોના પ્રયત્નોમાં [[હાઇબ્રીડ વાહનો]] અને [[ઇલેક્ટ્રીક]] તથા [[હાઇડ્રોજન વાહનો]]ના વિકાસનો સમાવેશ થાય છે, જે હવામાં પ્રદૂષણમાં ઉમેરો કરતા નથી.

== ડેટા ટ્રાન્સમિશન ==
મોટરગાડી [[CAM]], [[MOSH]] (ઓપ્ટિક ફાઇબર), [[મલ્ટીપ્લેક્સીંગ]], [[બ્લુટૂથ]] અને [[WiFi]] સહિત અન્યનો ઉપયોગ કરે છે. 

== સલામતી ==
{{Main|Car safety|Automobile accident}}
[[ચિત્ર:Car crash 2.jpg|right|thumb|મોટરગાડીના ગંભીર અકસ્માતોના પરિણામ]]
મોટરગાડીની સલામતીની તુલના માટે ત્રણ મુખ્ય પરિમાણો છે: &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.numberwatch.co.uk/risks_of_travel.htm |title=The risks of travel |publisher=Numberwatch.co.uk |date= |access-date=2008-10-27 |archive-date=2001-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010907173322/http://www.numberwatch.co.uk/risks_of_travel.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;(આંકડા યુકે ટ્રાન્સપોર્ટેશન પાસેથી લેવામાં આવ્યા છે) 
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;width:14em; display:inline-table;&quot; |- ! પ્રત્યેક અબજ મુસાફરીએ મૃત્યુ
|-
| [[બસ]]: 4.3
|-
| [[રેલ]]: 20
|-
| [[વેન]]: 20
|-
| '''કાર''' : 40
|-
| [[ફુટ]]: 40
|-
| [[પાણી]]: 90
|-
| [[હવા]]: 117
|-
| [[સાયકલ]]: 170
|-
| [[મોટરસાયકલ]]: 1640
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;width:14em; display:inline-table;&quot; |- ! પ્રત્યેક બિલિયન કલાકે મૃત્યુ
|-
| [[બસ]]: 11.1
|-
| [[રેલ]]: 30
|-
| [[હવા]]: 30.8
|-
| [[પાણી]]: 50
|-
| [[વેન]]: 60
|-
| '''કાર''' : 130
|-
| [[ફુટ]]: 220
|-
| [[સાયકલ]]: 550
|-
| [[મોટરસાયકલ]]: 4840
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;width:14em; display:inline-table;&quot; |- ! પ્રત્યેક બિલિયન કિલોમિટરે મૃત્યુ
|-
| [[હવા]]: 0.05
|-
| [[બસ]]: 0.4
|-
| [[રેલ]]: 0.6
|-
| [[વેન]]: 1.2
|-
| [[પાણી]]: 2.6
|-
| '''કાર''' : 3.1
|-
| [[સાયકલ]]: 44.6
|-
| [[ફુટ]]: 54.2
|-
| [[મોટરસાયકલ]]: 108.9
|}

રોડના ટ્રાફિક દરમિયાન થતી ઇજાઓ સમગ્ર વિશ્વમાં ઇજાઓને કારણે થતા મૃ્ત્યુમાં મુખ્ય કારણ રહી છે,&lt;ref name=&quot;who_stats&quot;&gt;{{cite book |url=http://who.int/violence_injury_prevention/publications/road_traffic/world_report/en/ |access-date=2008-06-24 |author= Peden M, Scurfield R, Sleet D ''et al.'' (eds.) |title= World report on road traffic injury prevention |year=2004 |publisher= World Health Organization |isbn=92-4-156260-9}}&lt;/ref&gt; તેમની લોકપ્રિયતા આ આંકડાઓને ઢાંકી દે છે. 

[[મેરિ વોર્ડ]] [[પાર્સન્સટાઉન, આયર્લેન્ડ]] ખાતે 1869માં મોટરગાડીને કારણે મૃત્યુ પામનાર પ્રથમ નોંધાયેલી વ્યક્તિ બન્યો અને&lt;ref name=&quot;ward&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.universityscience.ie/pages/scientists/sci_mary_ward.php |title=Mary Ward 1827–1869 |publisher=Universityscience.ie |date= |access-date=2008-10-27 |archive-date=2008-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080311122721/http://www.universityscience.ie/pages/scientists/sci_mary_ward.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[હેન્રી બ્લિસ]] [[ન્યૂ યોર્ક]]માં 1899માં મોટરગાડીથી અકસ્માત પામેલો [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]નો પ્રથમ [[પગપાળા ચાલનાર]] વ્યક્તિ છે.&lt;ref name=&quot;bliss&quot;&gt;{{cite web
 | url=http://www.citystreets.org/plaque.html
 | title=CityStreets - Bliss plaque
 | access-date=2010-03-30
 | archive-date=2006-08-26
 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060826231629/http://citystreets.org/plaque.html
 | url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt; 
નવી મોટરગાડીઓમાં હવે સલામતી માટે પ્રમાણભૂત પરિક્ષણો હોય છે, જેમાં [[EuroNCAP]] અને US NCAP પરિક્ષણો&lt;ref&gt;{{cite web
 | url=http://www.nhtsa.dot.gov/cars/testing/ncap/
 | title=SaferCar.gov - NHTSA
 | access-date=2010-03-30
 | archive-date=2004-07-27
 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040727074610/http://www.nhtsa.dot.gov/cars/testing/ncap/
 | url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt; તથા ઇન્સ્યોરન્સ-સાથે [[IIHS]] પરિક્ષણોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web
 | url=http://www.hwysafety.org/
 | title=Insurance Institute for Highway Safety
 }}&lt;/ref&gt;  


== કિંમતો અને લાભો ==
મોટરગાડીના વપરાશની પડતર, કે જેમાં વાહનની ખરીદી, [[મરામત]], [[જાળવણી]], [[ઇંધણ]], [[ઘસારો]], [[પાર્કિંગ ફી]], [[ટાયર]]ની ફેરબદલી, [[કરવેરા]] અને [[વીમા]]નો&lt;ref name=&quot;racv&quot;&gt;{{cite web
|url=http://www.racv.com.au/wps/wcm/connect/racv/Internet/Primary/my+car/advice+_+information/vehicle+operating+costs/
|access-date=2009-12-22
|title=Car Operating Costs
|work=my car
|publisher=RACV
|archive-date=2009-10-07
|archive-url=https://web.archive.org/web/20091007121101/http://www.racv.com.au/wps/wcm/connect/racv/Internet/Primary/my%2Bcar/advice%2B_%2Binformation/vehicle%2Boperating%2Bcosts/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; પણ સમાવેશ થઇ શકે છે તેની વૈકલ્પિક સાધનો સાથે તુલના કરતા તે વધારે ખર્ચાળ છે, અને વાહનના ઉપયોગના લાભો પણ વાસ્તવિક છે.  આ લાભોમાં આપણી સગવડ પ્રમાણે મુસાફરી, ગતિશીલતા, સ્વતંત્રતા અને સવલતનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;setright&quot;/&gt; આ પ્રમાણે જ મોટરગાડીના ઉપયોગથી સમાજને થતા ખર્ચમાં [[રોડનો નિભાવખર્ચ]], [[જમીનનો ઉપયોગ]], [[પ્રદૂષણ]], [[જાહેર આરોગ્ય]], [[આરોગ્ય સંભાળ]], અને વાહનનો સમય પૂર્ણ થતા તેનો નિકાલ કરવાનો સમાવેશ થાય છે, જે મોટરગાડીના ઉપયોગથી સમાજને થતા લાભને સરભર કરી દે છે.  સમાજને થતા લાભોમાં: રોજગારી અને સંપત્તિના સર્જન જેવા આર્થિક લાભો, મોટરગાડીઓનું ઉત્પાદન અને જાળવણી, મુસાફરી સગવડ, મોજમસ્તી અને પ્રવાસની તકો અને [[:Category:Vehicle taxes|કરવેરા]] દ્વારા થતી આવકનો સમાવેશ થાય છે.  એક સ્થળેથી બીજે સ્થળે સરળતાથી જવાની માણસની ક્ષમતાએ સમાજના પર્યાવરણ પર ઘણી ગંભીર તકલીફો ઉભી કરી.&lt;ref name=&quot;parking&quot;&gt;{{cite book
|title=Lots of Parking: Land Use in a Car Culture
|url=https://archive.org/details/lotsofparkinglan0000jakl
|author=John A. Jakle, Keith A. Sculle.
|year=2004
|isbn=0813922666
|publisher=Univ. of Virginia Press
|location=Charlottesville
}}&lt;/ref&gt;

== પર્યાવરણ પર અસર ==
મોટા ભાગના ઔદ્યોગિક રાષ્ટ્રોમાં વાહનવ્યવહારે [[હવાના પ્રદૂષણ]]માં મુખ્ય ફાળો આપ્યો છે.  [[અમેરિકન સરફેસ ટ્રાન્સ્પોર્ટેશન પોલિસી પ્રોજેક્ટ]]ના મતે, લગભગ અડધા ભાગના અમેરિકનો બિનઆરોગ્યપ્રદ હવા શ્વાસમાં લે છે.  તેમના અભ્યાસમાં દર્શાવવામાં આવ્યું હતું કે સંખ્યાબંધ મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારોમાં છેલ્લા દસકાથી સ્થિતિ વધુ વણસી છે.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Clearing the Air
|publisher=The Surface Transportation Policy Project
|date=2003-08-19
|url=http://www.transact.org/report.asp?id=227
|access-date=2007-04-26
|archive-date=2003-08-28
|archive-url=https://web.archive.org/web/20030828115939/http://www.transact.org/report.asp?id=227
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;  યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સરેરાશ પેસેન્જર કાર 11,450 એલબીએસ (5 [[ટન]]) [[કાર્બન ડાયોક્સાઇડ]] સાથે ઓછા પ્રમાણમાં કાર્બન મોનોક્સાઇડ, હાઇડ્રોકાર્બન અને નાઇટ્રોજનનું ઉત્સર્જન કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Emission Facts
|url=http://www.epa.gov/otaq/consumer/f00013.htm
|publisher=United States Environmental Protection Agency
|access-date=2010-03-30
|archive-date=2011-12-02
|archive-url=https://web.archive.org/web/20111202221408/http://www.epa.gov/otaq/consumer/f00013.htm
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; 

પ્રાણીઓ અને છોડ પર મોટરગાડીઓ દ્વારા [[નિવાસસ્થાનના વિનાશ]] અને પ્રદૂષણને કારણે ઘણી વાર નકારાત્મક અસર થાય છે.  મોટરગાડીના સરેરાશ આયુષ્ય દરમિયાન &quot;નિવાસસ્થાન ગુમાવવાની સંભવિતતા&quot; [[પ્રાથમિક ઉત્પાદન]] સહસંબંધિતતાને આધારે 50,000 ચોરસ મિટર (5,38,195 ચોરસ ફીટ)થી વધારે થાય તેવી શક્યતા છે.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ecological effects of automobiles
|url=http://ecofx.org/wiki/index.php?title=Automobiles
|publisher=ecofx
|access-date=2010-03-30
|archive-date=2013-04-03
|archive-url=https://web.archive.org/web/20130403200830/http://ecofx.org/wiki/index.php?title=Automobiles
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;  

[[ઇંધણ પરના કરવેરા]] વધુ કાર્યક્ષણ અને આથી ઓછું પ્રદૂષણ કરતી કારની ડિઝાઇન (ઉદા. [[હાઇબ્રીડ વાહનો]])ના ઉત્પાદન અને [[વૈકલ્પિક ઇંધણો]]ના વિકાસ માટે પ્રોત્સાહક તરીકે કાર્ય કરે તેવી શક્યતા છે.  ઇંધણ પરના ઉંચા કરવેરા ગ્રાહકોને વધુ લાઇટર, નાની અને વધુ ઇંધણ કાર્યક્ષમ કારો ખરીદવા અથવા કાર ન ચલાવવા માટે પ્રોત્સાહિત તેવી શક્યતા છે.  આજની આશરે 75 જેટલી મોટરગાડીઓને પુન: ઉપયોગમાં લઇ શકાય તેવી હોય છે, અને ફરીથી ઉપયોગમાં લેવામાં આવતા સ્ટીલથી ઉર્જાના ઉપયોગ અને પ્રદૂષણમાં ઘટાડો થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.greenercars.com/autoenviron.html
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080214145812/http://www.greenercars.com/autoenviron.html
|archive-date=2008-02-14
|publisher=Greenercars.com
|title=Automobiles and the Environment
|access-date=2010-03-30
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કોંગ્રેસમાં, ઇંધણની કાર્યક્ષમતા અંગેના નક્કી કરવામાં આવેલા ધારાધોરણો નિયમિતરૂપે ચર્ચવામાં આવે છે, પેસેન્જર કારના ધારાધોરણોમાં 1985માં નક્કી કર્યા બાદ કોઇ વધારો{{convert|27.5|mpgus|lk=off }} કરવામાં આવ્યો નથી.  લાઇટ [[ટ્રક]]ના પ્રમાણોમાં સમયાંતરે ફેરફાર કરવામાં આવ્યા છે, અને {{convert|22.2|mpgus|lk=off }}2007માં તે નક્કી કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;;{{cite web
|url=http://www.nhtsa.dot.gov/cars/rules/cafe/overview.htm
|publisher=National Highway Traffic Safety Administration
|title=CAFE Overview - Frequently Asked Questions
|access-date=2010-03-30
|archive-date=2008-09-16
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080916201423/http://www.nhtsa.dot.gov/cars/rules/cafe/overview.htm
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; [[વૈકલ્પિક ઇંધણના વાહનો]] એ અન્ય વિકલ્પો છે જે પરંપરાગત [[પેટ્રોલિયમ]]થી ચાલતા વાહનોની સરખામણીઓ ઓછા [[પ્રદૂષિત]] હોય છે.

== અન્ય નકારાત્મક અસરો ==
ઓછી ગીચતા ધરાવતા રહેવાસીઓ, અને છુટાછવાયી રીતે રહેલા સમુદાયો જ્યા રહેતા હોય ત્યાં [[કાર અકસ્માત]]થી{{Or|date=July 2009}} મૃત્યુની શક્યતા વધારે હોય છે, જેના કારણે પ્રત્યેક વર્ષે 1.2 મિલિયન લોકો મૃત્યુ પામે છે અને આ આંકડાથી ચાલીસ ગણા લોકો ઇજા પામે છે.&lt;ref name=&quot;who_stats&quot;/&gt;  નિષ્ક્રિયતા અને [[મેદવૃદ્ધિ]]માં લાંબા થઇને સુવું એ મુખ્ય કારણ છે, જેમાં વિવિધ રોગો થવાના જોખમમાં વધારો થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Our Ailing Communities
|url=http://www.metropolismag.com/cda/story.php?artid=2353
|publisher=Metropolis Magazine
|access-date=2010-03-30
|archive-date=2007-02-08
|archive-url=https://web.archive.org/web/20070208203942/http://www.metropolismag.com/cda/story.php?artid=2353
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; 

== ડ્રાઇવર વિનાની કાર ==
[[ચિત્ર:Hands-free Driving.jpg|thumb|સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી ખાતે ડ્રાઇવર વિનાની કારમાં દર્શાવવામાં આવેલી રોબોટિક વોક્સવેગન પેસેટ]]
રોબોટિક કાર અથવા ડ્રાઇવર વિનાની કાર તરીકે જાણીતા સંપૂર્ણ સ્વાયત્ત વાહનો, માટેના નમૂના અસ્તિત્વ ધરાવે છે, અને વર્ષ 2020ની આસપાસ વ્યાપારી રીતે બજારમાં આવે તેવી અપેક્ષા છે.  શહેરી ડિઝાઇનર અને ભવિષ્યવેત્તા [[માઇકલ ઇ આર્થ]]ના મતે, કામ, મુસાફરી અને આનંદ માટે [[વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી]]ના વધી રહેલા ઉપયોગ સંબંધે ડ્રાઇવર વિનાના વીજળીથી ચાલતા વાહનો થોડા દાયકાઓમાં જ વિશ્વના 800,000,000 વાહનોને ઓછા કરી શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2007/BUSINESS/09/14/allabout.hybrid/ | title = Rachel Oliver &quot;All About: hydrid transportation&quot; |first=Rachel | last=Oliver| publisher= CNN | date= 2007-09-16| access-date=2009-03-05}}&lt;/ref&gt;   જો બધી જ ખાનગી કારોમાં ડ્રાઇવરની જરૂર પડે જે ઉપયોગમાં ન હોય સમયમાં 90 ટકા પાર્ક કરવામાં આવે તો આ શક્ય બની શકે અને તેને પોતાની જાતે ચાલતી જાહેર ટેક્સીસમાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવે તેનો સતત ઉપયોગ કરવામાં આવશે.   તેનાથી કોઇ ચોક્કસ જરૂરિયાત માટે યોગ્ય વાહન મેળવવાનું સરળ બન્યું- વ્યક્તિઓના જૂથ માટે બસ, રાત્રીના સમયે વિશેષ સફર માટે લિમોઝીન અને એક વ્યક્તિ માટે નાનકડી યાત્રા માટે સેગવે પણ મળી શકે.   બાળકો દેખરેખ હેઠળની સલામતીથી રાખી શકાય, [[DUIs]]નું અસ્તિત્વ નહીં રહે અને ફક્ત યુ.એસ.માં જ પ્રત્યેક વર્ષે 41,000 જીવન બચાવી શકશે.&lt;ref&gt;{{cite news | url= http://www.carbusters.org/magazine/33/feature3.html | title= &quot;New Pedestrianism: A Bridge to the Future&quot; | first= Michael | last= Arth | publisher= Carbusters Magazine | date= Spring [[2008]] | access-date= 2009-03-06 | archive-date= 2009-10-26 | archive-url= https://web.archive.org/web/20091026014132/http://www.carbusters.org/magazine/33/feature3.html | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url= http://www.corrupt.org/news/most_cars_can_be_eliminated_in_20_years_says_urban_designer_michael_e_arth | title= &quot;Most Cars Can be Eliminated in 20 Years says Urban Designer Michael E. Arth&quot; | first= Alex | last= Birch | publisher= Corrupt.org | date= 2008-05-23 | access-date= 2009-03-06 | archive-date= 2009-06-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090614080544/http://www.corrupt.org/news/most_cars_can_be_eliminated_in_20_years_says_urban_designer_michael_e_arth/ | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

== ભવિષ્યની કાર તકનીકો ==
વિકાસ હેઠળ રહેલી [[ઓટોમોબાઇલ પ્રોપલ્ઝન]] તકનીકમાં [[ગેસોલિન/ઇલેક્ટ્રીક]] અને [[પ્લગ-ઇન હાઇબ્રિડ]], [[બેટરી ઇલેક્ટ્રીક વ્હીકલ]], [[હાઇડ્રોજન કાર]], [[બાયોફ્યુઅલ]] અને વિવિધ [[વૈકલ્પિક ઇંધણ]]નો સમાવેશ થાય છે. વીજળીના ભવિષ્યના વૈકલ્પિક રૂપોના સંશોધનમાં [[ફ્યુઅલ સેલ્સ]]નો વિકાસ, [[હોમોજિનીયસ ચાર્જ કમ્પ્રેશન ઇગ્નીશન (એચસીસીઆઇ)]], [[સ્ટર્લિંગ એન્જિન]]&lt;ref&gt;{{cite web|author= Paul Werbos|authorlink=Paul Werbos|url=http://www.werbos.com/E/WhoKilledElecPJW.htm|title=Who Killed the Electric car? My review|access-date=2007-04-10}}&lt;/ref&gt;, અને કમ્પ્રેસ્ડ હવા અથવા [[પ્રવાહી નાઇટ્રોજન]]ની સંગ્રહિત ઉર્જાનો સમાવેશ થાય છે. સ્ટીલ કારની બોડીનું સ્થાન લઇ શકે તેવા નવા મટિરીયલ્સમાં [[ડ્યૂરેલ્યુમિનીયમ]], [[ફાઇબરગ્લાસ]], [[કાર્બન ફાઇબર]] અને [[કાર્બન નેનેટ્યૂબ]]નો સમાવેશ થાય છે. [[ટેલીમેટિક્સ]] તકનીક વધુને વધુ લોકોને [[પે-એઝ-યુ-ગો]] આધારે [[યુકે]]માં [[સિટી કાર ક્લબ]], [[મેઇનલેન્ડ યુરોપ]]માં [[મોબિલિટી]], અને યુએસમાં [[ઝિપકાર]] જેવી યોજનાઓ દ્વારા કાર વહેંચવાની પરવાનગી આપે છે. 

== મુક્ત સ્રોત વિકાસ ==
[[ઓપન ડિઝાઇન]]ના સિદ્ધાંતના આધારે કારનો વિકાસ કરવાનો લક્ષ્યાંક ધરાવતા ઘણા પ્રોજેક્ટ હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.  આ પ્રોજેક્ટ્સમાં [[ઓસ્કાર]], [[રિવરસિમ્પલ]] (throught 40fires.org) અને c,mm,nનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cmmn.org/nc/en/home.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-03-30 |archive-date=2010-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327222415/http://www.cmmn.org/nc/en/home.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  તેમાંથી કોઇ પણ પ્રોજેક્ટ કારના વિકાસની દ્રષ્ટિએ કોઇ નોંધપાત્ર સફળતા હાંસલ કરવામાં સફળ નિવડ્યો નથી, બંને પ્રોજેક્ટ હાર્ડવેર અને સોફ્ટવેર દ્રષ્ટિથી હતા અને વર્ષ 2009ના અંત સુધીમાં ઓપન-સોર્સ આધારિત ડિઝાઇનથી કોઇ જંગી ઉત્પાદનની રજૂઆત કરવામાં આવી નથી.   કેટલીક કાર અત્યાર સુધીમાં ફક્ત [[ઓન-બોર્ડ ડાઇગ્નોસ્ટિક્સ]] દ્વારા [[હેકિંગ]] થઇ છે.&lt;ref&gt;http://video.google.com/videoplay?docid=-6306814203245314335&lt;/ref&gt; 

== મોટરગાડીના વિકલ્પો ==
મોટરગાડીના કેટલાક સ્થાપિત વિકલ્પોમાં [[જાહેર પરિવહન]] ([[બસ]], [[ટ્રોલિબસ]], [[ટ્રેઇન]], [[સબવેઝ]], [[મોનોરેલ]], [[ટ્રામવેઝ]]), [[સાઇકલિંગ]], [[ચાલવું]], [[રોલરબ્લેડિંગ]], [[સ્કેટબોર્ડિંગ]], [[હોર્સબેક રાઇડિંગ]] અને [[વેલોમોબાઇલ]]ના ઉપયોગનો સમાવેશ થાય છે.  [[કાર-શેર]] વ્યવસ્થાતંત્ર અને [[કારપૂલ]]ઇંગની લોકપ્રિયતામાં પણ વધારો થઇ રહ્યો છે-કાર-શેરિંગમાં યુ.એસ.ના બજારના અગ્રણીની આવક અને સભ્યપદમાં વર્ષ 2006 અને 2007માં બે આંકડામાં વૃદ્ધિ થઇ હતી, જે એ પ્રકારની સેવા આપે છે જે શહેરી નિવાસીઓને અગાઉથી ગીચતા ધરાવતા વિસ્તારમાં કારની માલિકી મેળવવા કરતા વાહન &quot;શેર&quot; કરવાની તક આપે છે.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.greencarcongress.com/2007/04/flexcar_expands.html
|title=Flexcar Expands to Philadelphia
|date=2007-04-02
|publisher=Green Car Congress
}}&lt;/ref&gt;  કોપનહેગન અને એમ્સ્ટર્ડેમ સહિતના યુરોપના કેટલાક શહેરોમાં [[બાઇક-શેર]]ની પદ્ધતિ અજમાવવામાં આવી હતી.  યુ.એસ.ના સંખ્યાબંધ શહેરોમાં સમાન પ્રકારની યોજનાઓની અજમાયશ કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://web.mit.edu/dzshen/www/about.shtml
|archive-url=https://web.archive.org/web/20071220235050/http://web.mit.edu/dzshen/www/about.shtml
|archive-date=2007-12-20
|title=About Bike Share Programs
|publisher=Tech Bikes MIT
|access-date=2010-03-30
|url-status=live
}}&lt;/ref&gt;  [[પર્સનલ રેપિડ ટ્રાન્ઝિટ]] જેવી વધારાની વ્યક્તિગત પરિવહનની પદ્ધતિઓને જો સમાજમાં સ્વીકારવામાં આવે તો તે મોટરગાડીઓનો વિકલ્પ પૂરો પાડી શકે છે.&lt;ref name=&quot;asphalt&quot;&gt;{{cite book
|title=Asphalt Nation: how the automobile took over America, and how we can take it back
|url=https://archive.org/details/asphaltnationhow00kayj_0
|author=Jane Holtz Kay
|year=1998
|isbn=0520216202
|publisher=University of California Press
|location=Berkeley, Calif.
}}&lt;/ref&gt; 

== ઉદ્યોગ ==
ઓટોમોટિવ ઉદ્યોગ વિશ્વના [[મોટર વાહનો]]ની ડિઝાઇન, વિકાસ, ઉત્પાદન, વિતરણ અને વેચાણ કરે છે.  2008માં, [[કાર]] અને [[વ્યાપારી વાહનો]] સહિતના 70 મિલિયન જેટલા મોટર વાહનો વિશ્વભરમાં ઉત્પાદિત કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=World Motor Vehicle Production by Country: 2007-2008
|publisher=[[Organisation Internationale des Constructeurs d'Automobiles|OICA]]
|url=http://oica.net/category/production-statistics/
|access-date=2010-03-30
|archive-date=2011-05-01
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501190306/http://oica.net/category/production-statistics/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; 

2007માં, સમગ્ર વિશ્વમાં કુલ 71.9 મિલિયન નવા ઓટોમોબાઇલ્સનું વેચાણ થયું હતું: [[યુરોપ]]માં 22.9 મિલિયન, [[એશિયા-પેસિફીક]]માં 21.4 મિલિયન, યુએસએ અને કેનેડામાં 19.4 મિલિયન, [[લેટિન અમેરિકા]]માં 4.4 મિલિયન, [[મિડલ ઇસ્ટ]]માં 2.4 મિલિયન અને [[આફ્રિકા]]માં 1.4 મિલિયન.&lt;ref&gt;&quot;2008 ગ્લોબલ માર્કેટ ડેટા બુક&quot;, ''ઓટોમોટિવ ન્યૂઝ'' , p.5&lt;/ref&gt;  [[ઉત્તર અમેરિકા]] અને [[જાપાન]]ના બજારો સ્થિર રહ્યા હતા, જ્યારે [[દક્ષિણ અમેરિકા]] અને [[એશિયા]]ના અન્ય ભાગોમાં મજબૂત વિકાસ જોવા મળ્યો હતો.  મુખ્ય બજારોમાં, [[ચીન]], [[રશિયા]], [[બ્રાઝિલ]] અને [[ભારત]]માં સૌથી ઝડપી વૃદ્ધિ જોવા મળી હતી. 

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં આશરે 250 મિલિયન વાહનો ઉપયોગમાં છે.  સમગ્ર વિશ્વમાં, વર્ષ 2007માં 806 મિલિયન કારો અને લાઇટ ટ્રક્સ રસ્તા પર દોડતી હતી; તેઓ વાર્ષિક ધોરણે 260 બિલિયન ગેલન ગેસોલિન અને ડિઝલના ઇંધણનો ઉપયોગ કરે છે.  વિશેષરૂપે ભારત અને ચીનમાં આ સંખ્યામાં તીવ્ર ગતિએ વધારો થઇ રહ્યો છે.&lt;ref&gt; પ્લન્કેટ્ટ રિસર્ચ, [http://www.plunkettresearch.com/Industries/AutomobilesTrucks/AutomobileTrends/tabid/89/Default.aspx &quot;ઓટોમોબાઇલ ઇન્ડસ્ટ્રી ઇન્ટ્રોડક્શન&quot; (2008)]&lt;/ref&gt;  કેટલાક લોકોના અભિપ્રાય પ્રમાણે, કાર પર આધારિત શહેરી ટ્રાન્સ્પોર્ટ સિસ્ટમ બિનટકાઉ સાબિત થઇ છે, જેમાં વધુ પડતી ઉર્જાનો વપરાશ થાય છે, વસ્તીના આરોગ્યને અસર કરે છે, અને રોકાણમાં વધારો થઇ રહ્યો હોવા છતાં સેવાનું સ્તર કથળી રહ્યું છે.  જેમાંની ઘણી બધી નકારાત્મક અસરો સામાજિક જૂથનો યોગ્ય લાગે છે, જેઓ કારની માલિકી મેળવવાનું કે કાર ડ્રાઇવ કરવાનું ઓછું પસંદ કરે છે.&lt;ref name=&quot;cst.uwinnipeg.ca&quot;&gt;{{cite web|url=http://cst.uwinnipeg.ca/documents/Transport_Greenhouse.pdf|format=PDF|title=Transport Energy Use and Greenhouse Emissions in Urban Passenger Transport Systems|publisher=Institute for Sustainability and Technology Policy|access-date=2008-07-22|author=Kenworthy, J R|year=2004|archive-date=2008-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080909205842/http://cst.uwinnipeg.ca/documents/Transport_Greenhouse.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;health&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.euro.who.int/transport/hia/20021009_2 |title=Health effects of transport |access-date=2008-08-29 |author=World Health Organisation, Europe |archive-date=2006-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060206211648/http://www.euro.who.int/transport/hia/20021009_2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.google.ca/url?sa=t&amp;source=web&amp;ct=res&amp;cd=1&amp;url=http%3A%2F%2Fwww.carplus.org.uk%2FResources%2Fpdf%2FMaking_the_Connections_Final_Report_on_Transport_and_Social_Exclusion.pdf&amp;ei=SzLBSbDFKYHaMbvwgK0N&amp;usg=AFQjCNFCbKeT7rQ0zt7aOL5K-1OTXBm9EA&amp;sig2=o-ASe9xe84uOEJTQt-DxuQ|format=PDF|title=Making the Connections - final report on transport and social exclusion|access-date=2003-02-01|author=Social Exclusion Unit, Office of the Prime Minister (UK)}}&lt;/ref&gt;  [[ટકાઉ પરિવહન]]ની ચળવળ આ બધી સમસ્યાઓના નિરાકરણ પર ધ્યાન કેન્દ્રીત કરે છે. 

2008માં, ઓઇલની કિંમતોમાં તીવ્ર વધારો થવા સાથે, ઓટોમોટિવ જેવા ઉદ્યોગો કાચા માલની પડતર સામે ભાવની કિંમતોનું દબાણ અને ગ્રાહકોની ખરીદી ટેવામાં થઇ રહેલા ફેરફારની બમણી સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યા છે.   ઉદ્યોગ જાહેર પરિવહન વ્યવસ્થા તરફથી પણ વધી રહેલી બાહ્ય સ્પર્ધાનો સામનો કરી રહ્યો છે, કેમકે ગ્રાહકો તેમના ખાનગી વાહનોના ઉપયોગનું મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા છે.&lt;ref&gt;[http://www.ibisworld.com/newsletter/issues/us/08jun/news.htm: IBISWorld Newsletter, જૂન 2008, GLOBAL TRENDS ઓઇલ – ધી ક્રૂડ રિયાલિટી ઓફ કરન્ટ ટ્રેન્ડ્ઝ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''IBISWorld''&lt;/ref&gt;   યુ.એસ.ના એકાવન લાઇટ વ્હીકલ પ્લાન્ટમાંથી આશરે અડધા પ્લાન્ટ્સ આગામી થોડા વર્ષોમાં હંમેશા માટે બંધ થઇ જશે તેવો અંદાજ છે, જેનાથી ક્ષેત્રમાં વધુ 2,00,000 નોકરીઓ ગુમાવવી પડશે, જે દાયકામાં 5,60,000ના કુલ આંકમાં ટોચના સ્થાન છે.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Jeff Rubin|title=Wrong Turn|url=http://research.cibcwm.com/economic_public/download/sfeb09.pdf|format=PDF|publisher=CIBC World Markets|date=2009-03-02|access-date=2010-03-30|archive-date=2009-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20091229115903/http://research.cibcwm.com/economic_public/download/sfeb09.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ચીનમાં જંગી વૃદ્ધિની સાથે, વર્ષ 2009માં, તેને પરિણામે ચીન વિશ્વનું સૌથી મોટું મોટરગાડી ઉત્પાદનકાર અને બજાર બની ગયું. 

== બજાર ==
'''ઓટોમોટિવ બજાર'''  માગ અને ઉદ્યોગ દ્વારા રચાયેલી છે.  આ લેખ મુખ્યત્વે માગ તરફના ઓટોમોટિવ બજારના સામાન્ય, મુખ્ય વલણો વિષે છે. 

યુરોપિયન ઓટોમોટિવ બજાર યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કરતા નાની કારોને વધુ પ્રમાણમાં ઉત્તેજન આપતું આવ્યું છે.  ઇંધણની ઉંચી કિંમતો અને [[વૈશ્વિક પેટ્રોલિયમ કટોકટી]] સાથે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પણ તેના ઓટોમોટિવ બજારને રસ્તા પર ઓછા મોટા વાહનો અને વધુ [[નાની કારો]] સાથે યુરોપિયન બજાર જેવું બનતું જોઇ શકે છે.  &lt;ref&gt;[http://www.sema.org/Main/ArticleDetail.aspx?fc_c=1123885x2468667x66059664&amp;amp;contentID=59806 આર્ટિકલ વિગતો]{{Dead link|date=November 2009}}&lt;/ref&gt;

ઓઇલની કિંમતોમાં વધઘટ વચ્ચે વૈભવી કારને સ્થાને નાની કારની પસંદગી ફક્ત બુદ્ધિમત્તા નહીં, પરંતુ વલણ પણ છે.  ઉચ્ચ શ્રેણીમાં આ ફેશન વધુ મહત્વ મેળવતા, વૈભવી સવલતો સાથેની લિટલ ગ્રીન કાર્સ વધુ વાસ્તવિક થવા માંડી &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.worldcarfans.com/9080923.006/rendered-speculation-audi-ev |title=Rendered Speculation: Audi EV |publisher=Worldcarfans |date= |access-date=2009-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081223074406/http://www.worldcarfans.com/9080923.006/rendered-speculation-audi-ev |archive-date=2008-12-23 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 

== વધુ જુઓ ==
* [[વાયુ પ્રદૂષણ]]
* [[બસ]]
* [[કારમુક્ત શહેર]]
* [[ડ્રાઇવિંગ]]
* [[માથાદીઠ વાહનો પ્રમાણે દેશોની યાદી]]
* [[મોટરગાડીઓની યાદી]]
* [[પ્રદૂષણ]]
* [[ટ્રક]]

== સંદર્ભો ==
{{Reflist|2}}

== બીજા વાંચનો ==
* [[હેલ્બરસ્ટેમ, ડેવિડ]], ''ધી રેકનીંગ'' , ન્યૂ યોર્ક, મોરો, 1986. ISBN 0-19-515437-1.
* કે, જેન હોસ્ટ્ઝ, ''અસ્ફાલ્ટ નેશન : હાઉ ધી ઓટોમોબાઇલ ટુક ઓવર અમેરિકા, એન્ડ હાઉ વી કેન ટેક ઇટ બેક'' , ન્યૂ યોર્ક, ક્રાઉન, 1997. ISBN 0-19-515437-1.
* [[હિથકોટ વિલિયમ્સ]], ''ઓટોગેડન'' , ન્યૂ યોર્ક, આર્કેડ, 1991. ISBN 0-19-515437-1.

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{Wiktionary}}
{{Wikisource|California AB 1493}}
* [http://www.fia.com/ Fédération Internationale de l'Automobile]
* [http://www.autoandsociety.com/ ફોરમ ફોર ધી ઓટોમોબાઇલ એન્ડ સોસાયટી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090515134309/http://www.autoandsociety.com/ |date=2009-05-15 }}

[[શ્રેણી:વાહનો]]
[[શ્રેણી:મોટરગાડીઓ]]</text>
      <sha1>couvjgc8f8zcwhb0yqle4an85708242</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>બ્લેકબેરી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22963</id>
    <revision>
      <id>906803</id>
      <parentid>900241</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T07:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71918" sha1="3xk68u3jtx5riwyrvx48in00cjypohw" xml:space="preserve">{{cleanup}}

{{Infobox Mobile phone 
| name         = [[ચિત્ર:Blackberry logo.jpg|100px]]
| image = BlackBerry_Bold_9700.jpg
| image-size = 150px
| screen       =  480 × 360 [[pixel]]s&lt;br /&gt;(Curve 8900/Tour 9630/Bold 9700)&lt;br /&gt;360 × 480 [[pixel]]s (Storm)&lt;br /&gt;480 × 320 pixels (Bold)&lt;br /&gt;320 × 240 pixels (8300/8700/8800/8500 Series)&lt;br /&gt;240 × 260 pixels&lt;br /&gt;(7100/8100 Series)&lt;br /&gt;240 × 320 pixels (8200 Series)&lt;br /&gt;65,000 colors
| ringtone = [[Polyphony|Polyphonic]], [[MP3]], [[Musical Instrument Digital Interface|MIDI]]
| memory       = 64 MB to 1 GB dependent upon model
| networks     = [[Global System for Mobile Communications|GSM]]850/900/1800/1900&lt;br /&gt;[[General Packet Radio Service|GPRS]]/[[Enhanced Data Rates for GSM Evolution|EDGE]]/[[Universal Mobile Telecommunications System|UMTS]]&lt;br /&gt;[[Code division multiple access|CDMA]]/[[Evolution-Data Optimized|1xEV-DO]]&lt;br /&gt;[[Integrated Digital Enhanced Network|iDEN]]
| connectivity = [[microSD]], [[Universal Serial Bus|USB]], [[Bluetooth]], [[WiFi]], [[GPS]]
| weight       = 87.9&amp;nbsp;g to 155&amp;nbsp;g dependent upon model
| size         = 50&amp;nbsp;mm × 106.7&amp;nbsp;mm × 14.5&amp;nbsp;mm&lt;ref&gt;{{cite web
| title      = BlackBerry Pearl
| work       = [[Research In Motion]][[RIM]]
| year       = 2006
| url        = http://www.blackberry.com/
| accessdate = 2006-09-18 }}&lt;/ref&gt;
}}

'''બ્લેકબેરી'''  [[કેનેડિયન]] કંપની, [[રિસર્ચ ઇન મોશન]] રીમ (RIM) દ્વારા વિકસિત કરવામાં આવેલી એક [[તાર વિહીન]] [[મોબાઇલ સાધનો]]ની શ્રેણી છે.  જેમાં નવા નવા નમૂનાઓ પર [[સ્માર્ટફોન]]ની અરજીઓ (સરનામાંની ચોપડી, કેલેન્ડર, કામ કરવાની સૂચિઓ, ઇત્યાદિ) સાથે જ ટેલિફોન ક્ષમતાઓનો પણ સમાવવામાં આવી છે, બ્લેકબેરી મૂળ રીતે તેની ગમે ત્યારે ઇ-મેલ મોકલવા અને મેળવાની ક્ષમતા માટે જાણીતું છે જે અમુક સેલ્યુલર ફોન વાહકોના એક [[તાર વિહીન નેટવર્ક]]થી પ્રાપ્ત થાય છે.  તે વિશ્વભરના સ્માર્ટફોનના વેચાણોના 20.8% શેર પર અંકુશ ધરાવે છે, તે નોકીયાના [[સીમ્બીઅન]] બાદ બીજા નંબરનું સૌથી લોકપ્રિય પ્લેટફોર્મ બનાવ્યું છે,&lt;ref name=&quot;ComputerWorld_Plunge&quot;&gt;{{cite news |title=Windows Mobile smartphone sales plunge 20% in Q3 |newspaper=[[ComputerWorld]] |date=12 November 2009 |url=http://www.computerworld.com/s/article/9140761/Windows_Mobile_smartphone_sales_plunge_20_in_Q3 }}&lt;/ref&gt; અને વ્યાવસાયિક ઉપયોગમાં લેનારાઓમાં તે સૌથી લોકપ્રિય સ્માર્ટફોન છે.&lt;ref name=&quot;Air_Pressure&quot;&gt;{{cite news |title=Air Pressure: Why IT Must Sort Out App Mobilization Challenges |newspaper=[[InformationWeek]] |date=5 December 2009 |url=http://www.informationweek.com/news/mobility/business/showArticle.jhtml?articleID=222000504 |access-date=7 એપ્રિલ 2010 |archive-date=31 મે 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/684dffkfh?url=http://www.informationweek.com/news/222000504 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

પ્રથમ બ્લેકબેરી સાધનને 1999માં બે-રીતના [[પેજર]] તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. 2002માં, બ્લેકબેરી જે [[સ્માર્ટફોન]] તરીકે સામાન્યરીતે વધુ જાણીતો છે તેને, [[પુશ ઇ-મેલ]], [[મોબાઇલ ટેલિફોન]], [[લખી શકાય તેવા સંદેશા]], [[ઇન્ટનેટ ફેક્સ]]સીંગ,વેબ [[બ્રાઉઝીંગ]] અને અન્ય તાર વિહીન માહિતી સેવાઓ સાથે રજૂ કરાયો. તે એક [[કન્વર્જન્ટ]] સાધનનું એક ઉદાહરણ છે.

બ્લેકબેરી પહેલીવાર [[બજારસ્થળ]]માં ઇ-મેલ પર પોતાના પ્રયત્નોને જોડીને નામના મેળવી હતી.  હાલમાં રીમ (RIM) બ્લેકબેરી નથી તેવા સાધનો જેમ કે [[પ્લામ]] [[ટરેઓ]]ને, બ્લેકબેરી સાથે સંકળાયેલા સોફ્ટવેર દ્વારા બ્લેકબેરીની ઇ-મેલ સેવાઓ આપી રહ્યું છે.  મૂળ બ્લેકબેરી સાધન [[મોનોક્રોમે]]માં દેખાતા હતા, પણ અત્યારના તમામ નમૂનાઓ રંગીન દેખાય છે.

મોટાભાગના હાલના બ્લેકબેરીના નમૂનાઓમાં અંદર જ ક્યુવેર્ટી ([[QWERTY]]) [[કીબોર્ડ]] બનાવેલા હોય છે, જે &quot;[[થમ્બીંગ]]&quot; એટલે અંગૂઠાથી થતી ક્રિયાઓ માટે શ્રેષ્ઠ હોય છે, અહીં માત્ર અંગૂઠાનો જ ઉપયોગ ટાઇપ કરવા માટે થાય છે, અને અહીં કેટલાક તેવા પણ નમૂનાઓ છે જેમાં માનક સેલ ફોનના કીબોર્ડને ટાઇપીંગના ઉપયોગ માટે સમાવવામાં આવ્યા છે, અને જે સંપૂર્ણપણે ટચ-સ્કીનવાળા વાસ્તવિક કીબોર્ડ વગરના સાધનોના બે નમૂનાઓ પણ છે. પહેલા વ્યવસ્થાનું સંચાલન વીંટેલા દડા દ્વારા, કે &quot;ટ્રેકબોલ&quot; દ્વારા કરવામાં આવતું કે જે સાધનની વચ્ચે મૂકાતો, જૂના સાધનોમાં ટ્રેકના પૈડાનો ઉપયોગ બાજુ પર થતો અને નવા સાધનો જેવા કે બ્લેકબેરી બોલ્ડ 9700કે કર્વ 8520/8530માં તે ટ્રેકદડાને બદલે &quot;ટ્રેકપેડ&quot; જે એક નાનકડી ગાદી હોય છે તેને દિશાસૂચન માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.  કેટલાક નમૂનાઓ (અત્યારે, તેનું ઉત્પાદન આઇડેન ([[iDEN]]) નેટવર્કની સાથે ઉપયોગ માટે થાય છે જેમ કે [[નેક્સટેલ]] અને [[મીક]]) પણ એક [[પુશ-ટુ-ટોક]] (PTT) જેવી લક્ષણિકતા સાથે જોડાઇને એક થઇ જાય છે, [[બે તરફના રેડિયો]]ની જેમ. 

આધુનિક જીએસએમ (GSM)-આધારીત બ્લેકબેરી હેન્ડહેલ્ડ્સમાં એઆરએમ ([[ARM]]) 7 કે 9 પ્રોસેસર સમાવિષ્ઠ છે, જ્યારે જૂના બ્લેકબેરી 950 અને 957 હેન્ડહેલ્ડ્સમાં ઇ[[ન્ટેલ 80386]] પ્રોસેસરનો ઉપયોગ કરતો હતો. સૌથી નવા જીએસએમ (GSM) બ્લેકબેરીના નમૂનાઓમાં (8100, 8300 અને 8700 શ્રેણીઓ) ઇન્ટેલ પીએક્સએ [[PXA901]] 312 MHz પ્રોસેસર છે, 64 એમબી(MB) [[ફ્લેશ સ્મૃતિ]]અને 16 એમબી(MB) સીડરેમ ([[SDRAM]]) છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.blackberry.com/products/pdfs/blackberry8700c_ent.pdf |title=જુઓ બ્લેકબેરી 8700 સી ટેકનીકલ સ્પેશીફીકેશન |access-date=2010-04-07 |archive-date=2009-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090612052657/http://www.blackberry.com/products/pdfs/blackberry8700c_ent.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
સીડીએમએ (CDMA) બ્લેકબેરી સ્માર્ટફોનો ક્યુઅલકોમ MSM6x00 ચીપસેટ આધારીત છે જેમાં એરામ (ARM) 9-આધારીત પ્રોસેસરને પણ સમાવવામાં આવ્યું છે અને જીએસએમ (GSM) 900/1800 રોમીંગ (8830 અને 9500ના કેસ સાથે) અને 256MB સુધીની ફ્લેશ સ્મૃતિને પણ તેમાં નાખવામાં આવી છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cdmatech.com/products/msm6550_chipset_solution.jsp |title=ક્યુઅલકોમ વિષે - ક્યુઅલકોમ સીડીએમએ ટેકનોલોજી |access-date=2010-04-07 |archive-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029155546/http://www.cdmatech.com/products/msm6550_chipset_solution.jsp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://fjallfoss.fcc.gov/prod/oet/forms/blobs/retrieve.cgi?attachment_id=786388&amp;amp;native_or_pdf=pdf{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== સંચાલન પદ્ધતિ ==
{{Main|BlackBerry OS}}
[[ચિત્|thumb|right|બ્લેકબેરી 7250]]
બ્લેકબેરી માટે રીમ (RIM) ખાનગી માલિકીવાળા વિવિધ- કામકરતી સંચાલન પદ્ધતિ ઓએસ (OS) ઉપલબ્ધ કરે છે, જેમાં મોટા પાયે તેવા સાધનનો ઉપયોગ થાય છે જે વિશિષ્ટ હેતુવાળા ઊર્જા સાધનો હોય, ખાસ કરીને વીંટેલા પૈડા (1999-2006) કે અત્યારના ટ્રેકબોલ (સપ્ટેમ્બર 12 2006-માં રજૂ થયેલા) અને ટ્રેકપેડ (સપ્ટેમ્બર 2009-માં રજૂ થયેલા). ઓએસ (OS) જાવા એમઆઇડીપી ([[MIDP]]) 1.0 અને ડબલ્યુએપી ([[WAP]]) 1.2 માટે આધારની જોગવાઇ કરે છે.  પહેલાની રજૂઆતો તાર વિહીન સમકાલિક થઇ [[મોઇક્રોસોફ્ટ એકસચેંજ સર્વર]]ની સાથે ઇ-મેલ અને કેલેન્ડર, તથા [[લોટસ ડોમીનો]]ના ઇ-મેલને માન્ય રાખતા હતા. હાલની ઓએસ (OS) 4 એક એમઆઇડીપી (MIDP) 2.0ના સબસેટની જોગવાઇ કરે છે, અને સંપૂર્ણ તાર વિહીન સક્રિય ક્રિયા અને એક્સચેંજના ઇ-મેલ સાથે સમકાલિક કરી, કેલેન્ડર, કામોની સોંપણી, નોંધ અને સંપર્કો, અને [[નોવેલ ગ્રુપવાઇસ]] અને [[લોટસ નોટ્સ]] માટે સહાયમાં વધારો કરવાની છૂટ આપે છે.

ત્રીજા-જૂથના વિકસાવનાર એપીઆઇ (API)નો ઉપયોગ કરીને સોફ્ટવેર લખી શકે છે, અને ખાનગી માલિકીના એપીઆઇ (API)ને પણ, પણ કોઇ પણ અરજી જે કેટલીક મર્યાદિત કાર્ય માટે હોય છે તેનો ઉપયોગ કરતા પહેલા [[આંકડાકીય સહી]] જરૂરી હોય છે જેથી રીમ(RIM)ના વિકસાવનારના ખાતાથી તે સંપર્કમાં રહે. આ સહી કરવાની કાર્યપ્રણાલી અરજીના ઉત્પાદકને સુરક્ષિત કરે છે, પણ તેના લક્ષણ કે કોડની સુરક્ષાની કોઇ બાંયધરી નથી આપતી.

હાલમાં, બ્લેકબેરીના સાધનોને કમ્પ્યૂટર વાઇરસ દ્વારા ચેપ લાગ્યો હોય તેવા જૂજ (જો કોઇ) અહેવાલો છે; અત્યાર સુધી બ્લેકબેરી માહિતી પ્રસારણનો ભારે-ઇનક્રાર્યપટેડ પ્રકૃતિ વાઇરસને ફેલાવાથી અટકાવી રાખ્યું છે.

== સીપીયુ (CPU) ==
પહેલા બ્લેકબેરી સાધનોમાં [[ઇન્ટેલ]]-[[80386]]-આધારીત પ્રોસેસરનો ઉપયોગ થતો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://blackberrycool.com/2005/07/13/00641/2/ |title=રીમ સીરકા 1999 - બ્લેકબેરી હિસ્ટરી રીવીઝીટેડ {{!}} બ્લેકબેરી કુલ |access-date=2010-04-07 |archive-date=2007-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071215063954/http://blackberrycool.com/2005/07/13/00641/2/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સૌથી નવા બ્લેકબેરી 9000 શ્રેણીમાં ઇન્ટેલ એક્સસ્કેલ 624 MHz સીપીયુ (CPU)થી સજ્જ કરવામાં આવ્યું છે, જેને બ્લેકબેરીને આજની તારીખમાં સૌથી ઝડપી બનાવી દીધું છે. પહેલાના બ્લેકબેરી 8000 શ્રેણીના સ્માર્ટફોનો, જેવા કે 8700 અને પર્લ, 312 MHz એઆરએમ ([[ARM]]) એક્સસ્કેલ ([[Xscale]]) ARMv5TE PXA900 આધારીત ફોન હતા.  જેમાં અપવાદ હતો બ્લેકબેરી 8707 કે જેમાં 80 MHz ક્યુઅલ્કોમ 3250 ચીપસેટ પર આધારીત હતો, આ કારણે એઆરએમ ([[ARM]]) એક્સસ્કેલ ([[Xscale]]) ARMv5TE PXA900 ચીપસેટ કે જે 3જી નેટવર્કને ટેકો પાડવામાં અક્ષમ હતો. બ્લેકબેરી 8707 માં 80 MHz પ્રોસેસર છે જે ઇડીજીઇ (EDGE) નેટવર્ક પરના 8700 કરતા 8707ના સાધાનને ધણીવાર 3જી ઉપરથી વેબ પેઝને ડાઉનલોડ અને રેન્ડર કરતી વખતે ધીમું કરી દે છે.

== માહિતી આધારીત ==
બ્લેકબેરી માંથી માહિતી બહાર કાઢી યજમાન કોમ્પ્યુટરમાં સંગ્રહ બ્લેકબેરી-નિશ્ચિત પ્રકારની એક ફાઇલમાં, જે આઇપીડી (IPD) નામે જાણીતી છે તેમાં કરે છે.&lt;ref&gt;[http://na.blackberry.com/eng/devjournals/resources/journals/jan_2006/ipd_file_format.jsp બ્લેકબેરી - બ્લેકબેરી | વાયરલેસ ડિવાઇઝ, સોફ્ટવેર &amp;amp; સર્વિસ ફોમ રિસર્ચ ઇન મોશન રીમ(RIM)]&lt;/ref&gt; ફાઇલ ઇનક્રપટેડ છે (જોકે તમામ ફાઇલો બ્લેકબેરી વ્યવસ્થા દ્વારા એક જગ્યા એથી બીજી જગ્યાએ જાય છે), જોકે તમામ બ્લેકબેરી સાધનો આઇપીડી (IPD) ફાઇલના પ્રકારને વાંચી શકવામાં સક્ષમ છે, અને એક કરતા વધારે બ્લેકબેરી એક જ માહિતી આધારીત ફાઇલને વાંચી શકે છે.

માનક બ્લેકબેરી સોફ્ટવેર પેકેઝ એ 'સ્વીચ ડિવાઇઝ વિઝાર્ડ' છે જેમાં તે ગ્રાહકને બે મોબાઇલ સાધનો સાથે જોડાણ કરવાની છૂટ આપે છે અને માહિતી આધારને એક સાધનમાંથી બીજી સાધનમાં નકલ કરે છે, નવા-પદોન્નપત સાધનને કોઇ પણ વ્યક્તિગત માહિતી જે ચોક્કસ સાધનને લાગુ પડતી નથી તેને પણ યાદ રાખવાનું તેમાં જોડાયેલ છે.

== સહાયક સોફ્ટવેર ==
=== બ્લેકબેરી ઉદ્યોગ સર્વર ===
બ્લેકબેરી હેન્ડહેલ્ડમાં એકીકૃત એક સંસ્થાની ઇ-મેલ વ્યવસ્થા એક સોફ્ટવેર પેકેઝ જેને &quot;[[બ્લેકબેરી ઉદ્યોગ સર્વર]]&quot; (BES) કહેવાય છે તેના માધ્યમથી કરે છે. બીઇએસ (BES)ના વૃતાન્ત [[માઇક્રોસોફ્ટ એક્સચેન્જ]], [[લોટસ ડોમીનો]] અને [[નોવેલ ગ્રુપવાઇઝ]] માટે ઉપલબ્ધ છે. ગુગલે બીઇએસ (BES) માટે સંયોજક પણ બનાવ્યું હતું જે બીઇએસ (BES)ને [[ગુગલ એપ્સ]] માટે પણ સુલભ કરાવે છે.  વ્યક્તિગત ઉપયોગકર્તા તારવિહીન ઇ-મેલ સેવાઓ બીઇએસ (BES)ને પોતાના માટે સ્થાપના કર્યા વગર પણ મેળવી શકે છે, વિવિધ ઉપયોગકર્તાઓવાળી સંસ્થાઓ મોટા ભાગે બીઇએસ (BES)ને તેઓના પોતાના નેટવર્ક પર ચલાવે છે. કેટલીક ત્રીજા-જૂથની કંપનીઓ યજમાન બીઇએસ (BES)ના ઉકેલો પણ ઉપલબ્ધ કરાવે છે. દરેક બ્લેકબેરીને પોતાનો આઇડી (ID) હોય છે જેને બ્લેકબેરી પીન (PIN) કહેવાય છે, જે સાધનને બીઇએસ (BES)ને શોધવામાં મદદરૂપ થાય છે. 

બીઇએસ (BES) સામૂહિક ખાતાઓ માટે એક જાતના ઇ-મેલ રીલેય જેવું કામ કરે છે જેથી ઉપયોગકર્તા હંમેશા ઇ-મેલમાં પ્રવેશી શકે.  ઉપયોગકર્તાના સ્થાનિક ઇનબોક્સને સોફ્ટવેર મોનીટર કરે છે, અને જ્યારે નવો સંદેશ તેમાં આવે છે, તે સંદેશોને તે લે છે અને તેને રીમના [[નેટવર્ક ઓપરેશન સેન્ટર]](NOC)માં પસાર કરે છે. ત્યારબાદ આ સંદેશાઓ ઉપયોગકર્તાના તારવિહીન જોગવાઇ કરનાર પર રીલેય કરે છે, જે તેને ઉપયોગકર્તાના બ્લેકબેરી સાધનની તરફ તેને પહોંચાડે છે.

જેને &quot;[[પુશ ઇ-મેલ]]&quot; કહેવાય છે, કારણ કે તમામ નવા ઇ-મેલો, સંપર્કો અને કેલેન્ડરની અંદર જવા માટે સ્વયંસંચાલિત બ્લેકબેરીના સાધનથી તેને બહાર ધકેલાય છે એટલે કે &quot;પુશ્ડ&quot; કરાય છે, ઉપયોગકર્તાના સમકાલિકરણની સામે થઇને માહિતી હાથ દ્વારા કે પોલિંગના આધારે પર આમ કરે છે. બ્લેકબેરી પોલિંગ ઇમેલને પણ ટેકો પૂરો પાડે છે. આથી જ તે પોપ (POP)ને પણ ટેકો કરે છે. તમામ માહિતીને ઓફલાઇન જગ્યાઓમાં તારવિહિન સેવાઓ વગર પણ મોબાઇલ વાપરનાર તેનો ઉપયોગ કરી શકે છે જે સાધનની સંગ્રહ કરવાની સમર્થતાના લીધે શક્ય બને છે. જેટલા જલ્દીથી ઉપયોગકર્તા બીજી વાર જોડાય, બીઇએસ (BES) તેને નવિનતમ માહિતી મોકલી દે છે.

બ્લેકબેરીના નવા નમૂનાઓમાં તેને [[ત્રિપક્ષીકરણ]] દ્વારા તમારી હાલની જગ્યાને શોધી કાઢે છે આ લક્ષણિક ક્ષમતાને તેમાં સમાવવામાં આવી છે. કોઇ પણ ફોન પર ઓનલાઇન નક્શાઓ જોઇને અને ચળકતા ટપકાથી હાલની જગ્યાને સૂચિ મેળવી શકે છે. જોકે, બ્લેકબેરી ત્રિપક્ષી જીપીએસ (GPS) કરતા ઓછી ચોક્કસાઇએ કાર્ય કરે છે આના અનેક કારણો છે, જેમાં મોટા મકાનો, પર્વતો કે દૂરીના લીધે સેલ ટાવરમાં અવરોધ થવાનો સમાવેશ થાય છે.

બીઇએસ(BES) હેન્ડહેલ્ડ્સ ટીસીપી/ઇપી ([[TCP/IP]]), એક ભાગ જેને &quot;[[મોબાઇલ માહિતી સેવા – જોડાણ સેવાઓ]]&quot; (MDS-CS) કહે છે તેની સાથે જોડાઇ શકે તે માટે જોગવાઈ પૂરી પડે છે.  આ ગ્રાહકો માટે અરજીઓને વિકસાવવાની છૂટ આપે છે જેના માટે તે માહિતી પ્રવાહ પર બ્લેકબેરી સાધનોને આધારીત [[સન માઇક્રોવ્યવસ્થાઓ]] [[જાવા મી(ME)]] મંચનો ઉપયોગ કરે છે.

વધુમાં, બીઇએસ (BES) નેટવર્ક સુરક્ષા પણ પૂરી પાડે છે, [[ટ્રીપલ ડેસ]](DES) કે હાલમાં આવેલ એઇએસ ([[AES]]) તમામ મહિતીનું ઇનક્રિપશનના (ઇ-મેલ અને એમડીએસ (MDS) વેપાર બન્ને માટે) આકારમાં તે બ્લેકબેરી હેન્ડહેલ્ડ્સ અને બ્લેકબેરી ઉદ્યોગ સર્વરની વચ્ચે ફરે છે.

વધુમાં ઇ-મેલ મેળવવા, [[ઇન્ટરનેટ]]ની વ્યવસ્થા બનાવી કે ચાલુ આંતરીક અરજીઓ સાથે માપક ન હોય તેવો [[ટ્રાફીક]] કરી શકે છે.

વધુ નવી શ્રેણીઓ સાથે બ્લેકબેરી પેલ્ટફોર્મમાં, તાર વિહીન માહિતી પ્રવેશ માટે એમડીએસ (MDS)ની હવે જરૂર નથી પડતી. શરૂઆત થાય છે ઓએસ (OS) 3.8 કે 4.0, બ્લેકબેરી હેન્ડહેલ્ડ્સ એમડીએસ(MDS) સિવાય પણ ઇન્ટરનેટમાં (ઉદાહરણ માટે ટીસીપી/આઇપી ([[TCP/IP]]) પ્રવેશ) પ્રવેશ મેળવી શકાય છે - પહેલા બીઇએસ/એમડીએસ (BES/MDS)ના વગર માત્ર ઇ-મેલ અને ડબલ્યુએપીનો([[WAP]]) પ્રવેશ જ શક્ય હતો. 

=== બ્લેકબેરીની ઇન્ટનેટ સેવા ===
પહેલા બ્લેકબેરી ઉદ્યોગ સર્વરના ઉપયોગના વિકલ્પ તરીકે [[બ્લેકબેરી ઇન્ટરનેટ સેવા]]નો ઉપયોગ થતો હતો. મૂળ રીતે તેને સામાન્ય ગ્રાહકો કે જે વ્યવસાયિક ઉપભોક્તા નથી તેમના માટે વિકસાવવામાં આવ્યુ હતું. આ સેવા વ્યક્તિગત ઉપયોગકર્તાને પોપ3 (POP3) અને ઇએમએપી ( IMAP) ઇમેલના વિલયનને માન્યતા આપે છે. આ લગભગ 10 સુધીના ઇમેલ ખાતાઓમાં પ્રવેશને મંજૂરી આપતો હતો, જેમાં કેટલાય જાણીતા ઇમેલ ખાતાઓ જેવા કે જીમેલસ, હોટમેલ, યાહૂ અને એઓએલ (AOL)નો સમાવેશ થાય છે. તેમાં જસ્ટ માયસ્પેસ, ફેસબુક, અને એમએસએન (MSN) માટે પણ ખાસ જગ્યા હતી.

=== બ્લેકબેરી ડેસ્કટોપ રીડિરેક્ટર ===
બ્લેકબેરી ઉદ્યોગ સર્વરના ઉપયોગ માટે બ્લેકબેરી ડેસ્કટોપ રિડિરેક્ટરનો ઉપયોગ ઓછી સંખ્યામાં એક સામાન્ય વિકલ્પ તરીકે થાય છે. આ સોફ્ટવેરની ડેસ્કટોપ કોમ્પ્યુટર પર સ્થાપના કર્યા બાદ તે ઉદ્યોગ ઇમેલ ગ્રાહક સ્થાપી શકે છે.

== આધાર આપતા સોફ્ટવેર ==
{{see|BlackBerry App World}}
=== બ્લેકબેરી સંદેશાવાહક ===
નવા બ્લેકબેરી સાધનોમાં ખાનગી માલિકીના [[બ્લેકબેરી સંદેશવાહક]] જે બીબીએમ (BBM) નામે પણ જાણીતું છે તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, આ સોફ્ટવેર લેખિત સંદેશાઓને [[બ્લેકબેરી પીન]] (PIN) કે [[બારકોડ]] સ્કેન દ્વારા મોકલી કે સ્વીકારી શકે છે. 
અહીં બ્લેકબેરી જોડાણ કાર્યક્રમ પણ છે જેમાં રિસર્ચ ઇન મોશનની સાથે કરાર હેઠળ જોડાયેલા ભાગીદારો બ્લેકબેરીની નવી અરજીઓની રચના કરે છે. વિશિષ્ટ અરજીઓ જેમ કે આંકડાકીય શ્રુતલેખન, જીપીએસ (GPS) ટ્રેકિંગ , સીઆરએમ (CRM) અને વહીવટી ખર્ચનો તેમાં સમાવેશ થાય છે.  ઓક્ટોબર 6, 2009ના રોજ બ્લેકબેરી સંદેશવાહક 5.0ને આધિકારીક રીતે જાહેર કરવામાં આવ્યો, જેમાં તમામ નવા લક્ષણોના સમૂહને ઉમેરવામાં આવ્યા હતા, સંપર્ક ઉમારેવા માટે બોર કોડ ચકાસવા, જીપીએસ (GPS) દ્વારા તમારી જગ્યાએ પોર્ટફોલિયોની ફાળવણી, અને નવા સમૂહોની રચનાને તેમાં સમાવવામાં આવ્યા છે.

બ્લેકબેરીના સાધનો તેમજ બધા જ લક્ષણોવાળી [[માહિતી આધારીત સંચાલન વ્યવસ્થા]] માટે ત્રીજા-જૂથના સોફ્ટવેર ઉપયોગ કરાય છે, જે ગ્રાહકોને [[ગ્રાહક સંબંધી વ્યવસ્થા]]ને ટેકો આપવામાં ઉપયોગી થાય છે અને અન્ય અરજીઓ કે જે મોટી માત્રાની સંભવનીય જટિલ માહિતીનું પણ ચોક્કપણે સંચાલન કરે છે.&lt;ref&gt;[http://wireless.sys-con.com/node/590908 મેક્સીમાઇઝર સોફ્ટવેર પાટનર્સ વીથ મેકઓબજેક્ટ ટુ ઇમપ્રુવ મોબાઇલ સીઆરએમ ઓન બ્લેકબેરી ડિવાઇસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090603040430/http://wireless.sys-con.com/node/590908 |date=2009-06-03 }}, બ્લેકબેરી ન્યૂઝ ડેસ્ક, સ્યાસ-કોન પબ્લીશીંગ, જૂન 19, 2008.&lt;/ref&gt;

== ભવિષ્યની લાક્ષણિકતા ==

* સ્પટેમ્બર 11, 2008ના રોજ [[ટીવો]] અને રિસર્ચ ઇન મોશનને જાહેર કર્યું કે જલ્દી જ ટીવોના ઉપભોક્તા બ્લેકબેરી દ્વારા તેમની પદ્ધતિ પર અંકુશ રાખી શકશે. આ એકીકરણ 2008ના અંતમાં થઇ જશે તેવી આશા રખાતી હતી. જો કોઇ પણ તેને ઉધાડું પાડશે તો કિંમત નહી મળે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://blog.wired.com/gadgets/2008/09/rim-and-tivo-bu.html |title=રીમ એન્ડ ટીવો બડ્ડી અપ&quot; |access-date=2010-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229151619/http://blog.wired.com/gadgets/2008/09/rim-and-tivo-bu.html |archive-date=2008-12-29 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* નવેમ્બર 9, 2009ના રોજ રિસર્ચ ઇન મોશન તેવું જાહેર કર્યું કે ઓપનજીએલ ઇએસ અને ફ્લેસ પ્લેટફોર્મ બ્લેકબેરીના સાધન પર ઉપલબ્ધ થશે.

== નીકનેમ્સ ==
ઇ-મેલને ખૂબ જ ઝડપી મેળવાને તેને વાંચી શકવાની ખાસિયતના લીધે, બ્લેકબેરીના સાધનોને કુખ્યાત રીતે લોકોને તેના માટે વ્યસની કર્યા, જેનાથી તેનું ખીજનું નામ ક્રેકબેરી પડી ગયું, &quot;ક્રેકબેરી&quot; [[કોકીન]]ની એક જાતિ [[ફ્રીબેસ]] જેને [[ક્રેક]] નામે ઓળખાય છે, અને જે ઊંચા દરે વ્યસ્ન લગાડે છે તે સંદર્ભ પરથી પાડવામાં આવ્યું. ક્રેકબેરી પરિભાષિક શબ્દનો ઉપયોગ એટલો વિશાળપાયે થયો કે નવેમ્બર 2006માં વેબસ્ટરની નવી વિશ્વ કોલેજના શબ્દકોષમાં &quot;ક્રેકબેરી&quot; નામને &quot;વર્ષના નવા શબ્દ&quot; તરીકે જાહેર કર્યો.&lt;ref&gt;[http://www.prnewswire.com/cgi-bin/stories.pl?ACCT=104&amp;amp;STORY=/www/story/11-01-2006/0004464602&amp;amp;EDATE=|&quot;Webster's New World(R) College Dictionary: Info Addicts Are All Thumbs&quot; PRNewswire] Nov. 1, 2006. 2009-9-12ના રોજ સુધારેલું.&lt;/ref&gt;

જ્યારે તેની પ્રતિષ્ઠીત મોબાઇલ સેવા સાથે જોડાય છે, ત્યારે સ્માર્ટ ફોનને કેટલીક વાર &quot;બૂસ્ટબેરી&quot; એટલે કે પ્રતિષ્ઠીતબેરી તરીકે પણ ટાંકવામાં આવે છે.{{Citation needed|date=October 2009}}

અનેક ગ્રાહકો બ્લેકબેરીના સ્માર્ટ ફોનને સામાન્ય રીતે માત્ર &quot;બેરીસ&quot; કહે છે, તેને ટૂંકમાં બોલવા માટે. ઉદાહરણ માટે, &quot;બેરી થમ&quot; કે &quot;બેરી બ્લીસ્ટર&quot; તેના કિબોર્ડને વાપરવાથી જે પીડા થાય છે તે પરથી આમ કહેવાય છે.

== નમૂનાઓ ==
{{Main|List of BlackBerry products}}
[[ચિત્ર:Pearls 002.jpg|thumb|right|બ્લેકબેરી પર્લ 8100]]
* પહેલાના પેઝર નમૂનાઓ: 850, 857, 950, 957
* જાવા-આધારીત એક રંગવાળી આકૃતિવાળા નમૂનાઓ: 5000-શ્રેણી અને 6000-શ્રેણી
* પહેલો રંગીન નમૂનાઓ: 7200-શ્રેણી, 7500-શ્રેણી અને 7700-શ્રેણી
* પહેલી સ્યોર-ટાઇપ ફોન નમૂનાઓ: 7100-શ્રેણી
* આધુનિક બ્લેકબેરી નમૂનાઓ (2006 - 2008): 8000-8830-શ્રેણી સાથે જ: [[બ્લેકબેરી 8800]], [[બ્લેકબેરી પર્લ]], [[પર્લ ફ્લીપ]] અને [[બ્લેકબેરી કર્વ]]
* નવિનતમ બ્લેકબેરી નમૂનાઓ (2008 - 2009): 8900+ GPS વાઇફાઇ શ્રેણી: [[બ્લેકબેરી બ્લોડ]] (9000), [[બ્લેકબેરી કર્વ 8900]], [[બ્લેકબેરી ટુઅર]] (9630), [[બ્લેકબેરી સ્ટ્રોમ]] (9500/9530)
* બ્લેકબેરી સ્ટ્રોમ 2 (9520/9550) (2009): [[બ્લેકબેરી સ્ટ્રોમ 2]] &lt;ref name=&quot;Storm 2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.storm2.co.uk |title=Storm 2 |access-date=2022-01-16 |archive-date=2019-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190226152219/http://www.storm2.co.uk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* બ્લેકબેરી બ્લોડ 2 (2009): [[બ્લેકબેરી 9700]] (9700 / બ્લોડ 2) &lt;ref name=&quot;Bold 2&quot;&gt;{{cite web |url=http://na.blackberry.com/eng/devices/blackberrybold9700/ |title=Bold 2}}&lt;/ref&gt;

== ટેલિફોનો સાથે બ્લેકબેરીના ઇ-મેલ ગ્રાહક ==
કેટલાક બ્લેકબેરી ના હોય તેવા મોબાઇલ ફોન [[બ્લેકબેરીના ઇ-મેલ ગ્રાહક]] કે જે [[બ્લેકબેરીના સર્વર]]થી જોડાયેલા હોય છે તેના ખાસ લક્ષણોને જવા દે છે. આમાંથી ધણા ફોનમાં ક્યુવીઇઆરટીવાય (QWERTY) કીબોર્ડવાળા ફોન છે.
* [[એટી&amp;amp;ટી ટીલ્ટ]] 3G/HSDPA/850/900/1800/1900&amp;nbsp;MHz GSM નેટવર્ક પર ચાલે છે, 240 x 320 પીક્સલ ટચ સ્કીન, QWERTY કિબોર્ડ
* [[એચટીસીના (HTC) લાભ X7500]]
* એચટીસીના (HTC) TyTN 3G/HSDPA/850/900/1800/1900&amp;nbsp;MHz GSM નેટવર્ક પર ચાલે છે, 240 × 320 પીક્સલ ટચ સ્કીન, QWERTY કિબોર્ડ
* [[મોટારોલા MPx220]] (અમુક વિશિષ્ટ નમૂનાઓ જ), 850/900/1800/1900&amp;nbsp;MHz GSM નેટવર્ક પર ચાલે છે, 176 × 220 પીક્સલ સ્કીન 
* [[નોકીયા 6810]] 900/1800/1900&amp;nbsp;MHz GSM નેટવર્ક પર ચાલે છે, 128 × 128 પીક્સલ સ્કીન
* [[નોકીયા 6820]] 900/1800/1900&amp;nbsp;MHz GSM નેટવર્ક પર ચાલે છે, 850/1800/1900 GSM અમેરીકન જુદા નેટવર્ક પર ચાલે છે, 128 × 128 પીક્સલ સ્કીન 
* [[નોકીયા 9300]] 900/1800/1900&amp;nbsp;MHz GSM નેટવર્ક પર ચાલે છે, 128 × 128 અને 640 × 200 પીક્સલ સ્કીન 
* [[નોકીયા 9300i]] 900/1800/1900&amp;nbsp;MHz GSM નેટવર્ક પર ચાલે છે, 128 × 128 and 640 × 200 પીક્સલ સ્કીન 
* [[નોકીયા 9500]] 900/1800/1900&amp;nbsp;MHz GSM નેટવર્ક પર ચાલે છે, 128 × 128 અને 640 × 200 પીક્સલ સ્કીન 
* તમામ [[નોકીયા ઇ-શ્રેણી]] ફોનો ([[નોકીયા E71]] અને [[નોકીયા E66]] નમૂનાઓને બાકાત કરતા)
* [[ક્યૂટેક 9100]] 850/900/1800/1900&amp;nbsp;MH9z GSM નેટવર્ક પર ચાલે છે , 240 × 320 પીક્સલ ટચ સ્કીન અને ક્યુડબલ્યુઇઆરટીવાય (QWERTY) કિબોર્ડ
* [[ક્યૂટેક 9000]] 3G-UMTS/850/900/1800/1900&amp;nbsp;MHz GSM નેટવર્ક પર ચાલે છે, 640 × 480 પીક્સલ ટચ સ્કીન, ક્યુડબલ્યુઇઆરટીવાય (QWERTY) કિબોર્ડ
* [[સેમશંગ t719]] 850/900/1800/1900&amp;nbsp;MHz GSM નેટવર્ક પર ચાલે છે, 176 × 220 પીક્સલ સ્કીન
* [[સીમેન્સ]] એસકે65, 900/1800/1900&amp;nbsp;MHz GSM નેટવર્ક પર ચાલે છે, 132 × 176 પીક્સલ સ્કીન
* [[સોની એરીક્સન P910]] 900/1800/1900&amp;nbsp;MHz GSM નેટવર્ક પર ચાલે છે, અમેરીકન અને ચાઇનીઝ એકબીજાથી આ પર જુદા પડે છે 850/1800/1900, 208 × 320 પીક્સલ સ્કીન
* [[સોની એરીક્સન P990]]
* [[સોની એરીક્સન M600i]]
* [[સોની એરીક્સન P1]]

== બ્લેકબેરી પીન (PIN) ==
'''બ્લેકબેરી પીન'''  (PIN) એ પ્રત્યેક બ્લેકબેરી સાધન માટે એક આઠ અક્ષરનો [[ષટ્દશાંશ]] સોંપેલો ઓળખ નંબર છે.  આ પીનને (PINs) હાથ વડે સાધન પર બદલી શકાતો નથી (જોકે બ્લેકબેરીના ટેકનીશ્યન પીનને સર્વર-બાજુથી ફરી સ્થાપી કે અદ્યતન કરી શકે છે), અને દરેક નિશ્ચિત બ્લેકબેરી તેનાથી બંધ થાય છે. પીનનો (PIN) સીધેસીઘો ઉપયોગ કરીને કે [[બ્લેકબેરી સંદેશવાહક]] અરજીના ઉપયોગ દ્વારા બ્લેકબેરી એકબીજાને સંદેશ કરી શકે છે.

== પ્રમાણતા ==
[[ચિત્ર:BlackBerry Bold 9000 TIM.jpeg|thumb|right|બ્લેકબેરી બોલ્ડ.]]
* બીસીઇએસએ(BCESA) (બ્લેકબેરી સર્ટીફાઇડ એન્ટરપ્રાઇઝ સેલ્સ એસોશિએટ એટલે કે બ્લેકબેરીના પ્રમાણિત સહાસ વેચાણ સહકાર્યકર, બીસીઇએસએ40 પૂર્ણમાં) રીમ(RIM) [[રિસર્ચ ઇન મોશન]] બ્લેકબેરી [[તારવિહીન]] [[ઇ-મેલ]] [[સાધનો]]ના વ્યવસાયિક ઉપયોગકર્તાઓ માટે એક બ્લેકબેરીની પ્રમાણતા છે.

આ પ્રમાણતા માટે ઉપયોગકર્તાએ બ્લેકબેરી સાધનને લગતી કેટલીક પરીક્ષાઓમાં પાસ થવાની જરૂર હોય છે, તેમાં ડેસ્કટોપ સોફ્ટવેર અને બ્લેકબેરીના સાધનોને ટેકનીકલ ટેકો આપવો તેવા તમામ ફરજોનો સમાવેશ થાય છે.

બીસીઇએસએ (BCESA), બ્લેકબેરી પ્રમાણિત સહાસ વેચાણ સહકાર્યકર લાયકાત, એ ત્રણ સ્તરના વ્યાવસાયિક બ્લેકબેરી પ્રમાણતાનું પહેલું સ્તર છે.

* BCTA (બીસીટીએ) (બ્લેકબેરી પ્રમાણિત ટેકનીકલ સહકાર્યકર)
* બ્લેકબેરી પ્રમાણિત ટેકો આપનાર સહકાર્યકર ટી2

પ્રમાણતા પર વધુ માહિતી [http://na.blackberry.com/eng/support/programs/training.jsp#tab_ddetail_subtab_cert બ્લેકબેરી.કોમ વેબસાઇટ] પર મળશે.

બ્લેકબેરી ટેકનીકલ પ્રમાણતા ઉપલબ્ધ છે:
* બ્લેકબેરી સર્ટિફાઇડ એન્ટરપ્રાઈઝ સર્વર કન્સલ્ટન્ટ બીસીઇએસસી (BCESC)
* બ્લેકબેરી સર્ટિફાઇડ સર્વર ટેક્નિશ્યન બીસીએસએસટી (BCSST)
* બ્લેકબેરી સર્ટિફાઇડ સપોર્ટ ટેક્નિશ્યન બીસીએસટી (BCST)

== બ્લેકબેરીની દુકાન ==
ડિસેમ્બર 2007માં
, પ્રથમ એવી બ્લેકબેરીની દુકાન ખોલવામાં આવી તેવા અહેવાલ હતા. જોકે હાલમાં જે બ્લેકબેરીની એક માત્ર દુકાન હયાત છે, તે ખરેખરમાં તેની પહેલી દુકાન નથી. તે પહેલા બ્લેકબેરીની દુકાનને ખોલવા માટે ટોરેન્ટો, લંડન અને ચારલોટ્ટેમાં&lt;ref&gt;[http://www.bizjournals.com/charlotte/stories/2005/04/18/daily41.html નેક્સકોમ ઓપન ફસ્ટ યુ.એસ. બ્લેકબેરી સ્ટ્રોર ઇન ચર્લોટ્ટે – ચર્લોટ્ટે બિઝનેસ જર્નલ:]&lt;/ref&gt; ત્રણ પ્રત્યનો કરવામાં આવ્યા હતા, પણ તે આખરે આટોપી લેવા પડ્યા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bbgeeks.com/blackberry-scoops/the-inside-scoop-on-the-new-blackberry-store-88139/ |title=ધ ઇનસાઇડ સ્કોપ ઓન ધ ન્યુ બ્લેકબેરી સ્ટોર {{!}} બીબી ગ્રીક્સ |access-date=2010-04-07 |archive-date=2007-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071224064324/http://www.bbgeeks.com/blackberry-scoops/the-inside-scoop-on-the-new-blackberry-store-88139/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  હાલમાં તે દુકાન ફાર્મિંગટન હિલ્સ, મીચીગન ખાતે આવેલી છે. આ દુકાન બ્લેકબેરી સાધનના નમૂનાઓમાં [[એટી&amp;amp;ટી]], [[ટી-મોબાઇલ]], [[વેરીઝોન]], અને [[સ્પ્રિંટ]]થી લઇને, મોટાભાગના યુ.એસ.ના જે [[સ્માર્ટફોનો]]ને લઇ શકે તેવા તમામ નમૂનાઓ રાખે છે.  અહીંના કર્મચારીઓ માત્ર બ્લેકબેરીના સાધનોથી જ પોતાને તાલીમબધ્ધ નથી કરતા, પણ સેવા પૂરી પાડવાના નિયમને પણ પાળે છે. વળી, બિન-આધિકારીક [[બ્લેકબેરી]]ની દુકાનો જેને કાળીદુકાનો કહેવાય છે જે [[વેનેજુએલા]]ના [[કારક્સા]]માં આવેલી છે, તેને કાળીદુકાનો કહેવાય પાછળ કારણ એ છે કે [[વેનેજુએલા]]માં બ્લેકબેરી બ્રાન્ડ ખુબ જ લોકપ્રિય છે, ખાસ કરીને [[કારક્સા]]માં, જેને [[વેનેજુએલા]]ને વિશ્વમાં [[બ્લેકબેરી]]ના સૌથી મોટા ઉપભોક્તાઓમાંથી એક બનાવ્યું છે.

== રીમ (RIM)ના પેટંટ ભંગનો અદાલતમાં દાવો કરવો ==
2002માં, એનટીપી ([[NTP]])એ તેમની તાર વિહીન ઇમેલ પેટંટવાળી અનેક કંપનીઓને ચેતવણી મોકલી અને તેમને તે પેટંટ અંગે પરવાનો આપવાની તૈયારી બતાવી. [[પૂર્વના વર્જીનીયા જિલ્લાની સંયુક્ત રાજ્યની પ્રદેશિક અદાલત]]માં [[રિસર્ચ ઇન મોશન]]ની કંપનીઓમાંની એક કંપનીએ એનટીપી (NTP)ના પેટંટ ભંગના વિરોધમાં મુકદ્દમો મૂક્યો. આ અદાલત તેની સમયપત્રક અને ડેડલાઇન માટે કડક અને વફાદાર રહેવા માટે જાણીતી છે, કેટલીક વાર તેને [[&quot;રોકેટ ડોકેટ&quot;]] એટલે કે તીવ્ર ઝડપે કામ કરતી અદાલત તરીકે પણ ટાંકાતા હતા ખાસ કરીને તેની પેટંટની અરજીઓ અંગે કસોટી કરવાની કાર્યક્ષમતા માટે તે જાણીતી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://judiciary.house.gov/OversightTestimony.aspx?ID=470 |title=ઓવરસાઇટ ટેસ્ટીમની |access-date=2010-04-07 |archive-date=2007-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070816001549/http://judiciary.house.gov/OversightTestimony.aspx?ID=470 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

આખરમાં જ્યૂરીએ શોધ્યું કે એનટીપી (NTP)ની પેટંટ પ્રમાણભૂત હતી, રીમ (RIM)એ તેનો ભંગ કર્યો હતો, આ ભંગ તેને મરજીથી કર્યો હતો, અને તે ભંગના નુકશાનની ભરપાઇની કિંમત તરીકે તેને એનટીપી (NTP)ને $33 મિલિયન આપવા પડશે (વાજબી નાણાં કે નફોના નુકશાનમાંથી જે વધારે હોય તે). ન્યાયાધીશ [[જેમ્સ આર. સ્પેનસર]] નુક્શાનની ભરપાઇને 33 મિલિયન ડોલરથી વધારીને 53 મિલિયન ડોલર કરી દીધી કારણ કે આ ભંગ સ્વેચ્છા થયો હોવાથી શિક્ષાત્મક માત્રા પણ વધારે હોવી જોઇએ. તેમણે રીમ(RIM)ને એનટીપી(NTP)ની કાનૂની ફી જે 4.5 મિલિયન ડોલર હતી તેને પણ ભરવાની સૂચના આપી અને રીમ(RIM)ને હુકમ આપ્યો કે તે પેટંટનો ભંગ કરવાનું છોડી દે અને હવેથી આમ કદી ના કરે. આ કારણે બ્લેકબેરીની વ્યવસ્થા યુએસ (US)માં બંધ થઇ જાત.&lt;ref&gt;બેરી એકકેન્ના, પોલ વોલડાઇ એન્ડ સીમોન અવેરી, ગ્લોબ એન્ડ મેલ, ફેબ્રુઆરી 21, 2006, &quot;પેટન્ટલી એબસ્ડ: એબસ્ડ ધ ઇનસાઇડ સ્ટોરી ઓફ રીમ વાયરલેસ વોર http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20060221.wpatentlyabsured-rim21/BNStory/RIM2006/home?pageRequested=all&amp;amp;print=true {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060902134659/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20060221.wpatentlyabsured-rim21/BNStory/RIM2006/home?pageRequested=all&amp;print=true |date=2006-09-02 }}&lt;/ref&gt; 

રીમે (RIM) અદાલતના તમામ નિર્ણય માટે અપીલ કરી. આ હુકમ અને અન્ય ઉપાયો પ્રમાણે આ અપીલના પરિણામનો નિકાલ ન થાય ત્યાં સુધી તેને રોકી રાખવામાં આવ્યો.

માર્ચ 2005માં આ અપીલોની પ્રક્રિયા દરમિયાન, રીમ (RIM) અને એનટીપી (NTP) તેમના મતભેદની સમજૂતી માટે વાટાધાટો કરીને થાકી ગયા હતા. આ શરતોમાંની એક હતી 450 મિલિયન ડોલર માટેની સમજૂતી કરવી. પણ અન્ય કારણોના લીધે વાટાધાટોનો અંત ના આવ્યો. જૂન 10, 2005ના રોજ આ બાબત ફરથી અદાલતમાં ગઇ.

2005ની નવેમ્બરની શરૂઆતમાં, [[યુએસ (US) ન્યાય વિભાગે]] એક [[ટૂંકી]] વિનંતીને ફાઇલ કરી જેમાં રીમ (RIM)ની સેવાઓને ચાલુ રાખવાની માટે મંજૂરી આપવાની વાત કરી હતી કારણકે યુએસ (US) સમવયી સરકારમાં મોટી સંખ્યામાં બ્લેકબેરીના ઉપયોગકર્તાઓ હતા.&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/11/11/AR2005111101789.html Noguchi, Yuki, &quot;નોગુચી, યુકી ગવર્મેન્ટ એન્ટર ફરેય ઓવર બ્લેકબેરી પેટન્ટ. ][http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/11/11/AR2005111101789.html એજન્સી ડિપેન્ડ ઓન ડિવાઇસ, વકીલે કહ્યું&quot;, વોશિંગ્ટન પોસ્ટ, નવેમ્બર 12, 2005, પેજ D01]&lt;/ref&gt;

જાન્યુઆરી 2006માં, [[યુએસ(US) સર્વોચ્ચ અદાલતે]] રીમ (RIM)ના પેટંટ ભંગ કરવા માટે દેવાને પકડી રાખવાની અપીલને સાંભવાનો અસ્વીકાર કર્યો, અને આ બાબત ફરીથી નીચલી અદાલતમાં જતી રહી. જો આ બન્ને કંપનીઓ સમજૂતી સુધી ના પહોંચી તો કદાચ જિલ્લાની અદાલતના ન્યાયાધીશ દ્વારા પહેલા માન્ય કરાયેલા [[હુકમ]] પ્રમાણે તમામ રીમ (RIM)ના વેચાણને યુએસ (US)માં અટકાવવામાં આવશે અને બ્લેકબેરી સાધનના ઉપયોગ અંગે પણ આ પ્રમાણે પાલન કરવું પડશે. 

ફેબ્રુઆરી 9, 2006ના રોજ, [[યુએસ (US)ના સંરક્ષણ વિભાગે]] ડીઓડી (DOD) ટૂંકમાં કહ્યું કે બ્લેકબેરીની સેવાઓને બંધ કરવાના હુકમમાંથી સરકારી ઉપયોગકર્તાઓ જો બાકાત રખાય તો પણ સરકારી ઉપયોગકર્તા કામ નહીં કરી શકે. ડીઓડી (DOD) તે પણ કહ્યું કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને મોટી સંખ્યામાં સરકારી ઉપયોગકર્તાઓને આપવા માટે બ્લેકબેરી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. 

ફેબ્રુઆરી 9, 2006ના રોજ, રીમ (RIM) જાહેર કર્યું કે તેને એક સોફ્ટવેર વિકસાવ્યું છે જે એનટીપી (NTP) પેટંટના ભંગમાં નહી આવે અને તે આસપાસ કાર્ય કરી શકશે, અને જેની પર આ ભંગ લદાયેલો છે તે આનો અમલ કરી શકે છે.

માર્ચ 3, 2006ના રોજ, ન્યાયાધીશ સ્પેનસરની કડક ચેતવણી બાદ, રીમ (RIM) અને એનટીપી (NTP)એ તેમના વચ્ચે મતભેદની સમજૂતી થઇ ગઇ છે તેવી જાહેરાત કરી. સમજૂતીની શરતોને અંતર્ગત, રીમ (RIM) એનટીપી (NTP)ને $612.5 મિલિયન યુએસડી (USD) જેટલી કિંમત &quot;તમામ દાવાઓની પૂર્ણ અને છેલ્લી પતાવટ&quot; તરીકે આપવા તૈયાર થયું.  નિવેદનમાં, રીમે (RIM) કહ્યું કે &quot;કરારની તમામ શરતોને આખરી રૂપ આપી દેવામાં આવ્યું છે અને રીમ (RIM)ની સામે જે ફરિયાદ હતી તેને અદાલતના આદેશથી આજે બપોરે બરતરફ કરવામાં આવશે. કોઇ પણ અગાઉની અદાલતની કાર્યવાહી કે નુકશાનની ભરપાઇ આધારીત કોઇ નિર્ણય કે ભંગમાં રાહતમાંથી આ કરાર બાકાત રહેશે.” કેટલાક વિશ્લેષકો આ સમજૂતીની કિંમતને ઓછી માને છે, કારણ કે ટેકનોલોજી પર કોઇ પણ ભવિષ્યની રોયલ્ટીનો તેમાં અભાવ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/6448213/did/11659304?GT1=7935 |title=સેટલમેન્ટ રીસર્ચ ઇન બ્લેકબેરી પેટન્ટ કેસ - - MSNBC.com |access-date=2010-04-07 |archive-date=2012-12-06 |archive-url=https://archive.today/20121206040337/http://www.msnbc.msn.com/id/6448213/did/11659304?GT1=7935 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== કોડ સાથે બ્લેકબેરી વેચવાની સૂચિ ==
0×01 1 રીમ(RIM)&lt;br /&gt;
0×64 100 T_મોબાઇલ_યુએસ(US)&lt;br /&gt;
0×65 101 સીગ્યુલર_વાયરલેસ&lt;br /&gt;
0×66 102 એટ_ટી_વાયરલેસ &lt;br /&gt;
0×67 103 નેક્સ્ટેલ&lt;br /&gt;
0×68 104 સ્પ્રિંટ_પીસીએસ&lt;br /&gt;
0×69 105 વેરીઝોન_વાયરલેસ &lt;br /&gt;
0×6a 106 ઓલટેલ&lt;br /&gt;
0×6b 107 રોઝેર્સ_એટ_ટી &lt;br /&gt;
0×6c 108 સૂક્ષ્મસેલ&lt;br /&gt;
0×6d 109 બેલ_મોબિલિટિ&lt;br /&gt;
0×6e 110 બીટી_સેલનેટ&lt;br /&gt;
0×6f 111 O2_જર્મની&lt;br /&gt;
0×70 112 ડીઝીફોન&lt;br /&gt;
0×71 113 ટેલફોર્ટ&lt;br /&gt;
0×72 114 ટી_મોબાઇલ_જર્મની_ઓસ્ટ્રિઆ&lt;br /&gt;
0×73 115 ટીમ_ઇટલી&lt;br /&gt;
0×74 116 હચીસન&lt;br /&gt;
0×75 117 બોયુગુઇસ_ટેલીકોમ&lt;br /&gt;
0×76 118 વોડાફોન_એસએફઆર_ફ્રાન્સ&lt;br /&gt;
0×77 119 ઓરેન્જ_ફ્રાન્સ&lt;br /&gt;
0×78 120 વોડાફોન_યુકે_નેધરલેન્ડસ&lt;br /&gt;
0×79 121 ટેલસેલ_મેક્સીકો&lt;br /&gt;
0×7a 122 ટેલસ્ટેરા&lt;br /&gt;
0×7b 123 ટી_મોબાઇલ_યુકે&lt;br /&gt;
0×7c 124 વોડાફોન_જર્મની&lt;br /&gt;
0×7d 125 O2_યુકે_ઇરેલેન્ડ_ઇસ્લે_ઓફ_મેન_નેધરલેન્ડસ&lt;br /&gt;
0×7e 126 ટેલુસ&lt;br /&gt;
0×7f 127 સ્માર્ટ&lt;br /&gt;
0×80 128 સ્ટારહબ&lt;br /&gt;
0×81 129 ટેલીફોનીક_સ્પેન&lt;br /&gt;
0×82 130 વોડાફોન_સ્વિટ્ઝલેન્ડ_સ્વીસકોમ&lt;br /&gt;
0×83 131 કેબલ_વાયરલેસ_વેસ્ટ_ઇન્ડીસ&lt;br /&gt;
0×84 132 વોડાફોન_ઇટલી &lt;br /&gt;
0×85 133 વોડાફોન_સ્પેન &lt;br /&gt;
0×86 134 ટી_મોબાઇલ_નેધરલેન્ડસ&lt;br /&gt;
0×87 135 સીનસીન્નાટી_બેલ &lt;br /&gt;
0×88 136 ટેલિફોનીક_મેક્સિકો &lt;br /&gt;
0×89 137 વોડાફોન_ઓસ્ટ્રેલિયા&lt;br /&gt;
0×8a 138 વોડાફોન_ઓસ્ટ્રેલિયા_ફીઝી &lt;br /&gt;
0×8b 139 વોડાફોન_આયર્લેન્ડ &lt;br /&gt;
0×8c 140 ટેલિનોર_સ્વીડન &lt;br /&gt;
0×8d 141 સીએસએલ(CSL)&lt;br /&gt;
0×8e 142 ઑરેંજ_યુકે&lt;br /&gt;
0×8f 143 વોડાફોન_ન્યૂ_ઝિલેન્ડ&lt;br /&gt;
0×90 144 સિંગટેલ&lt;br /&gt;
0×91 145 ગ્લોબ&lt;br /&gt;
0×92 146 ઓપટુસ&lt;br /&gt;
0×93 147 ઑરેંજ_બી_મોબીસ્ટાર &lt;br /&gt;
0×94 148 વોડાફોન_હંગેરી&lt;br /&gt;
0×95 149 ભારતી&lt;br /&gt;
0×96 150 કેપીએન_એનએલ &lt;br /&gt;
0×97 151 વિન્ડ_હેલ્લાસ_ટીમ_ગ્રેસ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
0×98 152 વોડાફોન_બેલ્જિયમ &lt;br /&gt;
0×99 153 વોડાફોન_પોર્ટુગલ &lt;br /&gt;
0×9a 154 ટીમ_બ્રાઝિલ &lt;br /&gt;
0×9b 155 બીટી_મોબાઇલ &lt;br /&gt;
0×9c 156 અર્થલિંક&lt;br /&gt;
0×9d 157 એથર&lt;br /&gt;
0×9e 158 ઈ_પ્લસ&lt;br /&gt;
0×9f 159 બેસ&lt;br /&gt;
0xa0 160 ડોબસન_કમ્યુનિકેશન&lt;br /&gt;
0xa1 161 વોડાફોન_ઇજિપ્ત &lt;br /&gt;
0xa2 162 ઑરેંજ_સ્વિટ્ઝલેન્ડ&lt;br /&gt;
0xa3 163 રીમ_વલાન&lt;br /&gt;
0xa4 164 ટી_મોબાઇલ_સુનકોમ &lt;br /&gt;
0xa5 165 મેક્સી&lt;br /&gt;
0xa6 166 વોડાફોન_ડેનમાર્ક_ટીડીસી&lt;br /&gt;
0xa7 167 વોડાફોન_સિંગાપોર_એમ1&lt;br /&gt;
0xa8 168 વોડાકોમ_દક્ષિણ_આફ્રિકા&lt;br /&gt;
0xa9 169 ટી_મોબાઇલ_પોલેન્ડ&lt;br /&gt;
0xaa 170 ટી_મોબાઇલ_સીઝેડઇસીએચ&lt;br /&gt;
0xab 171 ટી_મોબાઇલ_હંગેરી&lt;br /&gt;
0xac 172 એટ_ટી_સ્પ્રિંટ&lt;br /&gt;
0xad 173 એમટીએન_દક્ષિણ આફ્રિકા&lt;br /&gt;
0xae 174 ટીઇએમ_ચીલે_ઇન્ટેલ_પીસીએસ&lt;br /&gt;
0xaf 175 ઑરેંજ_સ્પેન&lt;br /&gt;
0xb0 176 વોડાફોન_સ્માર્ટવન_હોગ_કોંગ&lt;br /&gt;
0xb1 177 ટીસીએસ_દૂરસંચાર_પ્રણાલી &lt;br /&gt;
0xb2 178 એવીઇએ&lt;br /&gt;
0xb3 179 ઝડપી_100&lt;br /&gt;
0xb4 180 ટ્રકસેલ&lt;br /&gt;
0xb5 181 ભાગીદાર_સંચાર વ્યવસ્થા&lt;br /&gt;
0xb7 183 ઑરેંજ_રોમાનિયા&lt;br /&gt;
0xba 186 ટેલકોમ્સેલ&lt;br /&gt;
0xbc 188 વોડાફોન_ગ્રીસ&lt;br /&gt;
0xbd 189 સંયુક્ત_રાજ્યો_સેલ્યુલર_કોર્પ&lt;br /&gt;
0xbe 190 મોબીલિંક&lt;br /&gt;
0xbf 191 વેલોસીટા_તાર વિનાનું &lt;br /&gt;
0xc0 192 વોડાફોન_ક્રોઅટીઆ&lt;br /&gt;
0xc1 193 વોડાફોન_સ્લોવેનીયા&lt;br /&gt;
0xc2 194 વોડાફોન_લક્સેમ્બોર્ગ&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
0xc3 195 વોડાફોન_આઇસલેન્ડ&lt;br /&gt;
0xc4 196 વોડાફોન_ફ્યુઝી&lt;br /&gt;
0xc5 197 વોડાફોન_રોમાનિયા&lt;br /&gt;
0xc6 198 વોડાફોન_ઝેચ&lt;br /&gt;
0xc7 199 વોડાફોન_બહરીન&lt;br /&gt;
0xc8 200 વોડાફોન_કુવેત&lt;br /&gt;
0xc9 201 ટી_મોબાઇલ_ક્રોઅટીઆ&lt;br /&gt;
0xca 202 ટી_મોબાઇલ_સ્લોવકીઆ&lt;br /&gt;
0xcb 203 નોર્ટેલ&lt;br /&gt;
0xcc 204 ચીન_મોબાઇલ&lt;br /&gt;
0xcd 205 મોવીલનેટ&lt;br /&gt;
0xd1 209 એસવાયએમપીએસી&lt;br /&gt;
0xd2 210 વ્યક્તિગત_આર્જેન્ટીના&lt;br /&gt;
0xd4 212 ઇટીસ્લટ_યુએઇ&lt;br /&gt;
0xd5 213 કબેયોન્ડ&lt;br /&gt;
0xd6 214 એએમએક્સ&lt;br /&gt;
0xd7 215 ટેલીફોનીક_વેનેજ્યુએલા&lt;br /&gt;
0xd8 216 ટેલીફોનીક_બ્રાજિલ&lt;br /&gt;
0xd9 217 ઑરેંજ_રોમાનિયા&lt;br /&gt;
0xda 218 કેટીપાવરટેલ_કોરીઆ&lt;br /&gt;
0xdb 219 રોલીંગ_સ્ટોન &lt;br /&gt;
0xdc 220 ડોકોમો&lt;br /&gt;
0xde 222 વોડાફોન_બુલ્ગેરીયા&lt;br /&gt;
0xdf 223 નેક્ટટેલ_આંતરાષ્ટ્રિય&lt;br /&gt;
0xe0 224 પીસીસીડબલ્યુ_રવિવાર&lt;br /&gt;
0xe1 225 હવીઇલન_ટેલીકોમ_કેરડો_મોબાઇલ&lt;br /&gt;
0xe2 226 વેરીઝોન_એમવીએનઓ&lt;br /&gt;
0xe3 227 મોબીલીટી&lt;br /&gt;
0xe4 228 બીડબલ્યુએ&lt;br /&gt;
0xe5 229 O2_ઝેચ_રિપબ્લિક&lt;br /&gt;
0xe6 230 હુટચીસન_ભારત&lt;br /&gt;
0xe7 231 સેલકોમ&lt;br /&gt;
0xea 234 સંવાદ&lt;br /&gt;
0xeb 235 એક્સએલ&lt;br /&gt;
0xec 236 રિલાયન્સ&lt;br /&gt;
0xed 237 વેરીઝોન_તાર વિનાનું_વોલસેલ&lt;br /&gt;
0xee 238 વોડાફોન_તુર્કી&lt;br /&gt;
0xef 239 ટેલીફોનીક_મોરેકો_મેડીટેલ &lt;br /&gt;
0xf0 240 ઇન્ડોસેટ&lt;br /&gt;
0xf1 241 અલકાટેલ_શાંધહાઇ_બેલ &lt;br /&gt;
0xf5 245 3_યુકે_ઇટલી_સ્વીડન_ડેનમાર્ક_ઓસ્ટ્રીઆ_આર્યલેન્ડ&lt;br /&gt;
0xf7 247 વોડાફોન_ઇસાર&lt;br /&gt;
0xf8 248 સેન્ટેન્નીઅલ_તાર વિનાનું &lt;br /&gt;
0xfa 250 ટી_મોબાઇલ_ઓસ્ટ્રીઆ &lt;br /&gt;
0xfe 254 ઓઆઇ_બ્રાઝિલ&lt;br /&gt;
0xff 255 ટેલિકોમ_ન્યૂ_ઝિલેન્ડ &lt;br /&gt;
0×102 258 હચીનસન_3જી_ઓસ્ટ્રેલિયા&lt;br /&gt;
0×103 259 કેબલ_&amp;amp;_તાર વિનાનું _ટ્રેનીડેડ_ટોબાગો&lt;br /&gt;
0×10c 268 બ્મોબીલે&lt;br /&gt;
0×10d 269 ટાટા_ટેલીસર્વિસ_ભારત &lt;br /&gt;
0×10f 271 ટી_મોબાઇલ_ક્રોઅટીઆ&lt;br /&gt;
0×111 273 બીટી_ઇટલી &lt;br /&gt;
0×112 274 1&amp;amp;1&lt;br /&gt;
0×115 277 એમટીએસ_મોબીલીટી &lt;br /&gt;
0×116 278 વર્જિન_મોબાઇલ &lt;br /&gt;
0×118 280 ઑરેંજ_સ્લોવાકીઆ&lt;br /&gt;
0×11a 282 ટાઇવાન_મોબાઇલ &lt;br /&gt;
0×11d 285 ઑરેંજ_ ઓસ્ટ્રીઆ &lt;br /&gt;
0×11e 286 વોડાફોન_માલ્ટા &lt;br /&gt;
0×120 288 બેસ_જીમ_મોબાઇલ &lt;br /&gt;
0×127 295 સીએમસીસી_લોકો &lt;br /&gt;
0×12a 298 ડિઝીટલ_તાર વિનાનું &lt;br /&gt;
0×12b 299 સીકે_ટેલીકોમ &lt;br /&gt;
0×12c 300 સોલો_મોબાઇલ &lt;br /&gt;
0×12d 301 કારફોન_વોરહાઉસ &lt;br /&gt;
0×12e 302 20:20_મોબાઇલ_સમૂહ &lt;br /&gt;
0×134 308 એક્સએલ_ઇન્ડોનેશિયા &lt;br /&gt;
0×135 309 ફીડો_સોલ્યુશન &lt;br /&gt;
0×136 310 વીન્ડ_ઇટલી &lt;br /&gt;

== વધુ જુઓ ==
* [[રિસર્ચ ઇન મોશન]]
* [[ડેટા ટાક (TAC)]]
* [[મોબાઇલ ઇન્ટરનેટ ડિવાઇસ]] એમઆઈડી(MID)
* [[વ્યક્તિગત સંપર્કસાધનાર]] 
* [[વ્યક્તિગત આંકડાકીય સહાકાર્યકર]] (PDA)
* [[સ્માર્ટફોન]]
* [[ટેબલ પીસી (PC)]]
* [[અલ્ટ્રા-મોબાઇલ પીસી (PC)]]
* [[ટ્રાયેંગ્યુલેશન]]
* [[કેનેડામાં વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી]] 
* [[બ્લેકબેરી થમ]] 
* [[બ્લેકબેરી પૃથ્વી]] 

== નોંધ ==
{{reflist}}

== સંદર્ભો ==
* [http://rim.com/news/press/2005/pr-05_04_2005-01.shtml રિસર્ચ ઇન મોશન રિપોર્ટ ફોર્થ ક્વાટર એન્ડ યર-એન્ડ રિઝલ્ટ ફોર ફીસ્કાલ 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928004107/http://rim.com/news/press/2005/pr-05_04_2005-01.shtml |date=2007-09-28 }}
* {{PDFlink|[http://rim.com/investors/pdf/2005rim_ar.pdf Research In Motion 2005 Annual Report]|682&amp;nbsp;KB}}
* [http://www.rim.com/news/press/2007/pr-02_04_2007-01.shtml રિસર્ચ ઇન મોશન ફોર્થ ક્વાટર એન્ડ 2007 ફીસ્કાલ યર એન્ડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070528122834/http://www.rim.com/news/press/2007/pr-02_04_2007-01.shtml |date=2007-05-28 }}
* [http://www.blackberryunlocking.co.uk બ્લેકબેરી અનલોકીંગ યુકે- બ્લેકબેરી અનલોક સર્વિસ એન્ડ બ્લેકબેરી અનલોક કોડ્સ ડિલિવર્ડ કમપ્લીટલી ઓનલાઇન ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902202529/https://blackberryunlocking.co.uk/ |date=2018-09-02 }}
* [http://www.vodafone.in/existingusers/vbs/pages/blackberry.aspx ભારતમાં બ્લેકબેરીની સેવાઓ વોડાફોન આપે છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100815055455/http://www.vodafone.in/existingusers/vbs/pages/blackberry.aspx |date=2010-08-15 }}
* કન્નીગહામ, એસ &amp;amp; ટુર્નેર, જી (2006) ''મીડિયા કોમ્યુનિકેશન ઇન ઓસ્ટ્રેલિયા'' , સાઉથવુડ પ્રેસ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ, ઓસ્ટ્રેલિયા, પીપી.&amp;nbsp;259–278.
* લેવીનસન, પી (2004) ''સેલફોન'' , રોઉટલેજ, ન્યૂયોર્ક, પીપી.&amp;nbsp;15–33.
* રહેનીગોલ્ડ, એચ (2002) ''સ્માર્ટ મોબ્સ: ધ નેક્ટ સોસીયલ રેવોલ્યુશન'' , પેરસેયસ, કેમ્બ્રીજ, માસ્સાચુસેટ, પીપી. xi-xxii, 157-182. 
* કોન્નેલ ઓ'નેઇલ્લ, 'ધ બેટલ ઓવર બ્લેકબેરી, પેટન્ટ ટ્રોલ્સ એન્ડ ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી' (2006) ''જર્નલ ઓફ લો, ઇન્ફોર્મેશન એન્ડ સાયન્સ''  95.

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{Commons category|BlackBerry smartphones}}
* {{official|http://www.blackberry.com}}
{{Research In Motion phones}}

{{DEFAULTSORT:Blackberry}}

[[શ્રેણી:વ્યક્તિગત આંકડાકીય સહાયકો]]
[[શ્રેણી:માહિતી અરજીઓ]]
[[શ્રેણી:કેનેડામાં માલ ઉત્પાદન થઇ રહ્યો છે]]
[[શ્રેણી:1992 પરિચયો]]
[[શ્રેણી:રિસર્ચ ઇન મોશન મોબાઇલ ફોનો]]</text>
      <sha1>3xk68u3jtx5riwyrvx48in00cjypohw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ભેરુંડા (તા. મોડાસા)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23570</id>
    <revision>
      <id>906752</id>
      <parentid>743433</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T14:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58525-65</username>
        <id>89852</id>
      </contributor>
      <origin>906752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2650" sha1="53nj9a3lmg083lmlo21rt53v5ey9u11" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = ગામ
| native_name        = ભેરુંડા 
| state_name         = ગુજરાત
| district           = અરવલ્લી
| taluk_names             = મોડાસા
| latd = 23.460087
| longd= 73.295399
| area_total         = 
| altitude           = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1           = સગવડો
| blank_value_1           = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી, આધાર સેન્ટર
| blank_title_2           = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2           = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3           =  મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો
| blank_value_3           =  [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]],&lt;br&gt; [[દિવેલી]], [[શાકભાજી]]
| blank_title_4           = 
| blank_value_4           = 
}}

'''ભેરુંડા (તા. મોડાસા)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા [[અરવલ્લી જિલ્લો|અરવલ્લી જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[મોડાસા તાલુકો| મોડાસા તાલુકા]]માં આવેલું એક  ગામ છે. ભેરુંડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

{{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}}


[[શ્રેણી:મોડાસા તાલુકો]]</text>
      <sha1>53nj9a3lmg083lmlo21rt53v5ey9u11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>રાજા આર્થર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24465</id>
    <revision>
      <id>906815</id>
      <parentid>878336</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:54:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144653" sha1="819rihzuhven39wxmexyrgs5vbumkwr" xml:space="preserve">{{Redirect|Arthur Pendragon}}
{{Otheruses}}
[[ચિત્ર:Artus2.jpg|thumb|કિંગ આર્થરની મૂર્તિ, હોફકીર્ક, ઈન્સબ્રુક, અલ્બ્રેકટ દૂરર દ્વારા ચિત્રિત અને પિટર વિસ્ચેર ધ એલ્ડર દ્વારા નિમણૂ૱ક થયેલ, 1520ની &lt;ref&gt;[2]&lt;/ref&gt;]]
'''રાજા આર્થર'''  એક મહાન [[બ્રિટિશ]] નેતા છે, જેમણે મધ્યકાલિન ઇતિહાસ અને [[રોમાંસિસ]] કથાના અનુસાર; છઠ્ઠી શતાબ્દીના પ્રારંભમાં [[સેક્ષોન]] આક્રમણકારોના વિરુદ્ધ બ્રિટનની સેનાનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. આર્થરની ર્વાતાની વિગતો મુખ્યત્વે [[લોક-કથાઓ]] અને સાહિત્યક આવિષ્યકારથી રચાયેલી છે, અને તેમના ઐતિહાસિક અસ્તિત્વને લઈને આધુનિક ઇતિહાસકારો વચ્ચે વિવાદો અને મતભેદઓ થતા આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Higham|2002|pp= 11–37}}, આ મુદ્દા પર એક દલીલનો સારાંશ છે.&lt;/ref&gt; આર્થરની અપર્યાપ્ત ઐતિહાસિક ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિકા માટેની માહિતી વિવિધ સ્ત્રોતોમાંથી પ્રાપ્ત કરવામાં આવેલી, જેમાં ''[[અનાલેસ કેમ્બ્રિ]]'' , ધ ''[[હિસ્ટોરીયા બ્રિટ્ટોનમ]]''  અને [[ગિલડાસ]]ના લેખોનો સમાવેશ થાય છે. આર્થરનું નામ શરૂઆતના કાવ્ય સ્ત્રોતોમાં પણ છે જેમ કે ''[[વાઈ ગોડોડીન]]'' .&lt;ref&gt;{{Harvnb|Charles-Edwards|1991|p= 15}}; {{Harvnb|Sims-Williams|1991}}. ''વાય ગોદોદ્દીન'' ની તારીખ નિશ્ચિત નથી : તે 6ઠ્ઠી સદીની ઘટનાઓનું વર્ણન કરે છે અને આમાં 9મી કે 10મી સદીના સમયઓ સમાવેશ થાય છે અને જીવંત લેખો 13મી સદીની છે.&lt;/ref&gt;

મહાન આર્થરની આંતરરાષ્ટ્રીય રૂપથી દિલચસ્પ વ્યકિત તરીકેની છબી, મોટા ભાગે [[મોનમાઉથની જીઓફ્રી]]ની ઉમંગી અને કાલ્પનિક 12મી સદીની ''[[હિસ્ટોરીયા રીગમ બ્રિટાનિયા]]''  (''બ્રિટનના રાજાઓના ઇતિહાસ'' ) ની પ્રસિદ્ધીના કારણે વિકાસ પામી હતી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thorpe|1966}}, {{Harvnb|Loomis|1956}}આ પણ જુઓ &lt;/ref&gt; જો કે, આનાથી પહેલાના સમયની કેટલીક [[વેલ્શ]] અને [[બ્રેટન]]ની વાર્તાઓ અને કવિતાઓ આર્થરની વાર્તા સાથે સંબંધિત છે; આ લેખોમાં આર્થર કયાં તો માનવીઓ અને અલૌકિક દુશમનોની સામે બ્રિટનની રક્ષા કરવાવાળો એક મહાન યોદ્ધા તરીકે પ્રસ્તુત થયો હતો, અથવા તો પછી લોકકથાઓના જાદુઈ ચિત્ર તરીકે પ્રસ્તુત થયો હતો; કેટલીક વાર વેલ્શ અધરર્વલ્ડ [[અનવન]]ની સાથે સંકળાયેલ દેખાયો હતો.&lt;ref&gt;જુઓ{{Harvnb|Padel|1994}}; {{Harvnb|Sims-Williams|1991}}; {{Harvnb|Green|2007b}}; અને {{Harvnb|Roberts|1991a}}&lt;/ref&gt; જેફ્રી ''હિસ્ટોરીયા'' ના કેટલા અંશ (1138 માં પૂરાં થયેલ) પહેલાના સ્ત્રોતોમાંથી ગ્રહણ કરાયેલા કે પછી જીઓફ્રીએ પોતે પોતાની રીતે આવિષ્યકાર કરેલા, તે હજી અજ્ઞાત છે. 

આર્થરિયન પૌરાણિક કથા વિષયો, ઘટનાઓ અને પાત્રોની દૃષ્ટિએ ભલેને એક પાઠથી બીજા પાઠમાં વ્યાપક રીતે વિવિધતા છે અને તેમનું કોઈ એક પ્રમાણિક સંસ્કરણ પણ નથી, જીઓફ્રીની [[ઘટનાઓના વર્ણન]]માં મોટાભાગે પછીની વાર્તાઓએ આરંભિક બિન્દુ તરીકે કામ કર્યું છે. જીઓફ્રીએ વર્ણન કર્યું છે કે આર્થર એક બ્રિટનના રાજા હતા અને [[બ્રિટેન]], [[આયરલેન્ડ]], [[આઇસલેન્ડ]], [[નોર્વે]] અને [[ગૌલ]]માં પોતાનું સામ્રાજ્ય સ્થાપ્યું હતું. હકિકતમાં, જીઓફ્રીની ''હિસ્ટોરીયા'' માં ઘણા એવા તત્વો અને ઘટનાઓ પ્રસ્તુત થઈ છે કે જે હાલમાં આર્થરિયનની કથાના અભિન્ન અંગ બની ગયા છે, જેમાં આર્થરના પિતા [[ઉથેર પેંડ્રેગન]], જાદુગર [[મર્લીન]], તલવાર [[એક્સકેલિબર]], આર્થરનો [[ટીન્ટાજેલ]]માં જન્મ, [[કામલેન્ન]]માં [[મોડ્રેડ]]ના વિરુદ્ધનું તેનું અંતિમ યુદ્ધ અને [[એવલોન]]માં અંતિમ દિવસનો સમાવેશ થાય છે. 12મી સદીના ફ્રેન્ચ લેખક [[ક્રેટિયન દે ટ્રોયસ]], જેમણે કથામાં [[લાન્સલોટ]] અને [[હોલી ગ્રેઇલ]]નો ઉમેરો કર્યો, જે પછી આર્થરિયન રોમાંચક કથાની શૌલીનો પ્રારંભ થયો જે [[મધ્યકાલિનયુગના સાહિત્ય]]નો મહત્વનો વિષય બન્યો. આ ફ્રેન્ચ કથાઓનું, ઘણી વખત ધ્યાન કિંગ આર્થરથી ખસીને બીજા પાત્રો જેમ કે [[નાઇટ્સ ઓફ ધ રાઉન્ડ ટેબલ]] કેન્દ્રીત થઈ જાય છે. આર્થરિયન સાહિત્ય, મધ્યકાલિન યુગમાં ખૂબ સમૃદ્ધ થયો પરંતુ પછી કેટલીએ સદીઓ સુધી તેની પડતી થઇ જ્યાં સુધી 19મી સદીમાં એક મહત્વનું પુનરુત્થાન અનુભવ્યું. 21મી સદીમાં, આ કથાઓને જીવન મળ્યું, અને ફકત વાર્તાઓમાં નહીં પરંતુ થિયેટર, ફિલ્મ, ટીવી, કોમીકસ અને બીજા ઘણા મીડિયાએ તેને ગ્રહણ કર્યું.

== વિવાદિત ઐતિહાસિકતા ==
{{Main|Historical basis for King Arthur}}
[[ચિત્ર:Arth tapestry2.jpg|thumb|right|નવ યોગ્ય વ્યકિતઓ પૈકી એક આર્થર, ટેપેસ્ટ્રી, સી. 1385]]
કિંગ આર્થરની દંતકથાઓની ઐતિહાસિકતા આધારને લઈને કેટલાય લાંબા સમયથી વિદ્વાનો દ્વારા દલીલો થતી રહી છે. એક મત માનવાવાળા, ''[[હિસ્ટોરીયા બ્રિટ્ટોનમ]]''  (''બ્રિટોનનો ઇતિહાસ'' ) અને ''[[અનાલેસ કેમ્બ્રિ]]''  (''વેલ્સ એનલ્સ'' ) ની પ્રસ્તુતિને પ્રમાણિત કરતા, આર્થરને એક વાસ્તવિક ઐતિહાસિક વ્યકિત, એક [[રોમન-બ્રિટિશ]] નેતા માને છે, જેણે 5મી સદીના અંતથી 6ઠ્ઠી સદીના આરંભમાં આક્રમણકારો [[એંગ્લો-સેક્ષોન]] સામે યુદ્ધ કર્યું હતું. ધ ''હિસ્ટોરીયા બ્રિટ્ટોનમ'' , જે એક 9મી સદીની [[લેટીન]] ઐતિહાસિક હસ્તલિપિઓ છે; જેમાં [[નેન્નિઅસ]] નામના વેલ્શ પાદરીના લેખોનો સંબંધ બતાવ્યો છે, જેમાં બાર લડાઈઓની સુચિ છે જે કિંગ આર્થરે લડી હતી. આ [[મોન્સ બેડોનિક્સનું યુદ્ધ]] અથવા તો માઉન્ટ બેડનની સાથે તેની પરાકાષ્ઠાએ પહોંચી જેમાં તેના માટે એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે તેમણે એકલા હાથે જ આ યુદ્ધમાં 960 લોકોને મારી નાખ્યા હતા. જો કે હાલનો અભ્યાસ, આ અવધિના ઇતિહાસ માટેના સ્ત્રોત તરીકે ''હિસ્ટોરીયા બ્રિટ્ટોનમ'' ને વિશ્વાસનીય ગણવા કે નહીં તે માટે સવાલ ઊભા થઈ રહ્યા છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Dumville|1986}}; {{Harvnb|Higham|2002|pp= 116–69}}; {{Harvnb|Green|2007b|pp= 15–26, 30–38}}.&lt;/ref&gt;

બીજા પાઠો કે જે આર્થરના ઐતિહાસિક અસ્તિત્વના કેસમાં સહકાર આપતા દેખાય છે તે 10મી સદીના અનાલેસ કેમ્બ્રિ છે, જે પણ આર્થરનું માઉન્ટ બેડનના યુદ્ધ સાથેનું જોડાણ દર્શાવે છે. ''અનાલેસ''  એ આ યુદ્ધની તારીખ 516-518 બતાવી છે, અને [[કેમલેનના યુદ્ધ]]નું વર્ણન કર્યું છે જેમાં આર્થર અને [[મેડ્રોટ]] (મોર્ડ્રેડ) બંનેનું મૃત્યુ થયું હતું, જેની તારીખ 537-539 બતાવી છે.  આ વિગતોનું અવારનવાર ''હિસ્ટોરીયા'' &lt;nowiki&gt;ની&lt;/nowiki&gt; વિગતોમાં વિશ્વાસ વધારવા માટે ઉપયોગ થયો છે અને સમર્થન કરવા માટે કે આર્થરે ખરેખર માઉન્ટ બેડનની લડાઈ લડી હતી. જો કે, આ સ્ત્રોતને ''હિસ્ટોરીયા બ્રિટ્ટોનમના '''વૃતાંત''''' ને સમર્થન આપવા માટે ઉપયોગ કરવાની પ્રક્રિયામાં ઘણી મૂશ્કેલીઓ નજરે પડી હતી.
નવીન શોધ દર્શાવે છે કે અનાલેસ કેમ્બ્રિ એ [[વેલ્સ]]માં 8મી સદીમાં પાછળથી શરૂ થયેલો ઈતિવૃત આધારિત છે. વધારામાં, &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;અનાલેસ કેમ્બ્રિ&lt;/span&gt;ના જટિલ મૂળપાઠો એ નિશ્ચિતતાને નામુંમકિન કરે છે કે આર્થરિયન ઇતિહાસ તેની સાથે તે પહેલાંથી જોડાયા રહેલા છે. તેઓ વધારે તો સંભવ છે કે 10મી સદીમાં અમુક બિન્દુઓ સાથે જોડાયા અને કયારેય અનાલેસના કોઈપણ પૂર્વ સેટમાં અસ્તિત્વમાં નથી. માઉન્ટ બેડનનો પ્રવેશ કદાચ''  હિસ્ટોરીયા બ્રિટ્ટોનમ પાસેથી મેળવેલ હતો
1}.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Green|2007b|pp= 26–30}}; {{Harvnb|Koch|1996|pp= 251–53}}.&lt;/ref&gt;''' 

પ્રારંભિક પૂરાવાઓની વિશ્વસનીયતાના અભાવે હાલમાં ઘણા ઇતિહાસકારોએ આર્થરના [[પશ્ચાત રોમન-બ્રિટન]]ને તેમના ઇતિહાસના લેખોમાંથી નિકાળી દીધા. ઇતિહાસકાર [[થોમસ ચાર્લ્સ એડવર્ડસ]]ની દૃષ્ટિએ “ સર્વેક્ષણના આ સ્તર પર કોઈ એટલું જ કહી શકે કે એક ઐતિહાસિક આર્થર હતો, પરંતુ ઇતિહાસકારો તેના આદર્શ વિશે કઈ કહીં ના શકે ”. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Charles-Edwards|1991|p=29}}&lt;/ref&gt; અજ્ઞાનના આ આધુનિક પ્રવેશ એ અપેક્ષાકૃત હાલનું પ્રચલન છે; ઇતિહાસકારોની પહેલી પેઢીઓ ઓછી શંકાશીલ પ્રકારની હતી. ઇતિહાસકાર [[જોન મોરિસે]] મશહુર કલ્પિત આર્થરનું શાસન ''ધ એજ ઓફ આર્થર''  (1973), [[પેટા રોમન બ્રિટેન]] અને [[આયર્લેન્ડ્ના]] તેના સિદ્ધાંતોનું આયોજન કરીને બનાવ્યું. પરંતુ ઐતિહાસિક આર્થર વિશે કહેવા માટે તેમને બહુ ઓછા શબ્દ મળ્યા. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Morris|1973}}&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:AC.jpeg|thumb|left|ની હસ્તલીપીમાં ઉતારેલ, 10 મી સદીનું અનાલેસ કેમ્બ્રિ સી1100]]

આ મતના આંશિક પ્રતિક્રિયારૂપે, બીજા વિચાર સમુહ ઊભરી આવ્યા જેમની દલીલ હતી કે આર્થરનું કોઈ ઐતિહાસિક અસ્તિત્વ જ નથી. મોરિસના ''એજ ઓફ આર્થર''  એ પુરાત્વવિદ [[નોવેલ માયરેસ]]ને નિરીક્ષણ કરવા માટે પ્રેરયા એ જાણવા કે “ ઇતિહાસ અને પુરાણોની સીમારેખામાં કોઈ આવી વ્યકિત નથી જેમણે ઇતિહાસકારોનો આટલો બધો સમય બરબાદ કર્યો હોય ”. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Myres|1986|p= 16}}&lt;/ref&gt; [[ગિલદાસ]]ની 6 ઠ્ઠી સદીની વિવાદાસ્પદ ''[[ડી અકિસડિયો એટ કોનક્વેસ્તુ બ્રિટાનિએ]]''  (''ઓન ધ રુઇન એન્ડ કોનક્વેસ્ટ ઓફ બ્રિટેન'' ), જે માઉન્ટ બેડનની સ્મૃતિઓને જીવંત રાખવા લખેલ હતો તેમાં યુદ્ધનો ઉલ્લેખ છે પણ આર્થરનો ઉલ્લેખ નથી.&lt;ref&gt;ગિલદાસ, ''[[s:The Ruin of Britain|ડી એક્સિડીઓ એટ કોનકવેસ્ટુ બ્રિટાનિએ]]'' , અધ્યાય 26.&lt;/ref&gt; આર્થરનો ઉલ્લેખ ''[[એંગ્લો-સક્ષોન ક્રોનિકલ]]'' માં પણ નથી થયો કે પછી 400 કે 820 ની વચ્ચે લખાયેલ કોઈ પણ જીવતં હસ્તલિપિમાં તેનું નામ નથી. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Pryor|2004|pp= 22–27}}&lt;/ref&gt; ઉત્તર રોમન ઇતિહાસના મુખ્ય પહેલાંના સ્ત્રોત, પ્રારંભિક 8 મી સદીના [[બેડે]]ના ''[[એસ્લેસિસ્ટીકલ હિસ્ટ્રી ઓફ ધ ઈંગ્લિશ પીપલ]]'' , જેમાં માઉન્ટ બેડનનો ઉલ્લેખ થયો છે પરંતુ આર્થરના નામનો ઉલ્લેખ નથી થયો.&lt;ref&gt;બેડ, ''[[હિસ્ટોરીયા એક્લેસિયાસ્ટિકા જેન્ટીસ એંગ્લોરમ]]'' , [[s:Ecclesiastical_History_of_the_English_People/Book_1#16|પુસ્તક 1.16]].&lt;/ref&gt; ઇતિહાસકાર ડેવિડ ડમવિલેએ લખ્યું છે : 'મને લાગે છે અમે જલ્દી જ આ ગૂંચવણનું નિવારણ લાવી શકીશું. તેનું આપણા ઇતિહાસની પુસ્તકોમાં પોતાનું એક સ્થાન છે અને “ આગ વગર ધૂમાડો ના થાય ” આ મતનો પણ એક સમૂહ છે... આ વિષયનું તથ્ય એ છે આર્થરના કોઈ ઐતિહાસિક પુરાવા નથી; આપણે તેમને આપણા ઇતિહાસમાંથી અને આ બધાથી વિશેષ આપણા પુસ્તકોના નામમાંથી કાઢી નાખવા જોઇએ. '&lt;ref&gt;{{Harvnb|Dumville|1977|pp= 187–88}}&lt;/ref&gt;

થોડા વિદ્વાનોની દલીલ છે કે આર્થર મૂળ રૂપથી લોકકથાઓનો કાલ્પનિક નાયક હતો - અથવા તો એક અર્ધ વિસ્મૃત [[સેલ્ટિક દેવતા]] હતો - જેમણે અતિતમાં બધા સારા કાર્યો માટે શ્રેય આપવામાં આવતો હતો. તેમની આકૃતિની તુલના [[કેંટના]] ટોટેમિક ઘોડાંવાળા દેવતા [[હેંગેસ્ટ]] અથવા [[હોર્સા]] સાથે કરવામાં આવતી હતી, જે પછી ઇતિહાસ સાથે જોડાઈ ગયા. બેડે આ મહાન વ્યકિતઓને 5મી સદીના પૂર્વી બ્રિટનના [[એંગ્લો-સેક્ષોન]] વિજયનો શ્રેય આપ્યો છે. &lt;ref name=&quot;green&quot;&gt;{{Harvnb|Green|1998}}; {{Harvnb|Padel|1994}}; {{Harvnb|Green|2007b}}, અધ્યાય પાંચ અને સાત.&lt;/ref&gt; એ પણ ચોક્કસ નથી કે પહેલાનાં ગ્રંથોમાં આર્થરને રાજા માનવામાં આવતા હતા. ના તો ''હિસ્ટોરીયા''  કે ના તો ''અનાલેસ''  તેમને “ ''રેક્ષ''  ” એટલે કે શાસક કહ્યા છે : પૂર્વવર્તિઓએ તેમને આની જગ્યાએ “ ''[[ડક્ષ]] બેલોરમ''  ” (યુદ્ધના નેતા) અને “ ''માઈલ્સ''  ” (સૈનિક) કહ્યા છે.&lt;ref&gt;''હિસ્ટોરીયા બ્રિટ્ટોનમ''  [[s:History of the Britons#Arthuriana|56]], [[s:History of the Britons#Wonders of Britain|73]]; ''[[અનાલેસ કેમ્બ્રિ]]''  [[s:Welsh Annals|516, 537]].&lt;/ref&gt;

ઉત્તર રોમન અવધિના ઐતિહાસિક દસ્તાવેજ ઘણા ઓછા હોવાથી, આર્થરના ઐતિહાસિક અસ્તિત્વના પ્રશ્નના એક નિશ્ચિત જવાબની સભાવના ઓછી છે. 12મી સદીથી જ [[ઘટનાસ્થાનોને અને જગ્યાઓને આર્થરિયન]] તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, &lt;ref&gt;ઉદાહરણ માટે, {{Harvnb|Ashley|2005}}.&lt;/ref&gt; પરંતુ પુરાતત્વ નિશ્ચિત વિષયોમાં મળેલ લેખો દ્વારા ફકત નામોને જ મક્કમપણે પ્રકાશિત કરી શકે છે. કહેવાતા '[[આર્થર સ્ટોન]]', 1998માં [[કોર્નવોલ]]માં [[ટીન્ટાજેલ કિલ્લા]]માં ખંડરમાં મળ્યો જેમાં 6 ઠ્ઠી સદીના સંદર્ભોને સુરક્ષિત જોવામાં આવ્યા, જેણે એક સંક્ષિપ્ત હલચલ ઊભી કરી પરંતુ સુસંગત સાબિત ના થયો.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Heroic Age|1999}}&lt;/ref&gt; [[ગ્લાસ્ટોબરી ક્રોસ]] સહિત, આર્થરની સાક્ષીના બીજા લેખોને બનાવટી સુચિત કરવામાં આવ્યા.&lt;ref&gt;12મી સદીના અંતમાં કપટના પરિણામ રૂપ તરીકે આધુનિક સ્કોલરશિપ ગ્લાસ્ટોનબરી ક્રોસને નજરે જુએ છે. જુઓ {{Harvnb|Rahtz|1993}} અને {{Harvnb|Carey|1999}}.&lt;/ref&gt; જો કે ઘણાં ઐતિહાસિક આંકડાઓને આર્થર માટેના આધારરૂપ તરીકે પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવ્યા છે, &lt;ref&gt;[[લુસિયસ આર્ટોરિયસ કેસ્ટસ]] તરફથી, એક રોમન અધિકારી જે બીજી અને ત્રીજી સદી ({{Harvnb|Littleton|Malcor|1994}})માં બ્રિટનમાં સેવા આપતો હતો, રોમન અપહારક સમ્રાટ જેમ કે [[મેગ્નસ મેકિસમસ]] અથવા તો ઉપ-રોમન બ્રિટીશ શાસક જેમ કે [[રિઓટામસ]]({{Harvnb|Ashe|1985}}), [[એબ્રોસિયસ ઓરેલિયાનસ]]({{Harvnb|Reno|1996}}), [[ઓવેન ડાન્ટગ્વન]]({{Harvnb|Phillips|Keatman|1992}}), અને [[અથર્વસ એપ મ્યુરિગ]] ({{Harvnb|Gilbert|Wilson|Blackett|1998}})સુધી ક્રમમાં છે.
&lt;/ref&gt;કોઈ વિશ્વાસનીય પુરાવા આ અભિજ્ઞાન માટે પ્રકટ નથી થયા.

== નામ ==
{{Main|Arthur}}
વેલ્શ નામ ''[[આર્થર]]'' નું મૂળ સ્વરૂપ એ એક ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે. કેટલાકે એવું સુચવ્યું કે તે એક લેટિન પરિવારનું નામ ''[[આર્થોરિયસ]]''  પરથી મૂળ બન્યું છે જે એક અજ્ઞાન અને વિવાદાસ્પદ વ્યુત્પતિ વિજ્ઞાન છે  (પરંતુ સંભવત છે કે મેસાપિક &lt;ref&gt;માર્સેલા ચેલોટી, વિન્સેન્જા મોરિઝિયો, મરીના સિલ્વેસ્ટ્રાઇની, લે એપિગ્રાફી રોમન ડી કેનોસા, ગ્રંથ 1, એડિપુગ્લિયા સર્લ, 1990, પૃષ્ઠ 261, 264.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;સિરો સન્ટોરો, “ પેર લા ન્યુઓવા ઈસ્ક્રિઝિઓન મેસાપિકા ડી ઓરિયા ”, લા ઝગાગ્લિયા, એ VII, એન.  27, 1965, પૃ. 271-293.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;સિરો સન્ટોરો, લા ન્યુઓવા એપીગ્રાફ મેસ્સાપિકા ' આઇએમ 4. 16, I-III&quot; ડી ઓસ્ટુની એડ નોમી ઇન આર્ટ, રિસેર્ચે એ સ્ટડી, ગ્રંથ 12, 1979, પૃ 45-60.&lt;/ref&gt; અથવા તો એટ્રુસ્કેનનું મૂળ &lt;ref&gt;વિલ્હેમ શ્યુલ્ઝ, ઝુર ગેસ્ચિચટે લેટિનીશર એઈગેનામેન (ગ્રંથ 5, અભાન્ડલુનજેન ડેર ગેસેલશાફટ ડેર વિસ્સેનશાફન ઝુ ગોટિન્જેન, ફિલોલોજ્સ્કિ - હિસ્ટોરિશ્ચ, ગેસેલશાફટ ડેર વિસ્સેનશાફન ગોટિન્જેન, ફિલોલોજ્સ્કિ - હિસ્ટોરિશ્ચ ક્લાસેનો અંક 2), 2 જું સંસ્કરણ,વેઇડમેન,  1966, પૃ 72, પીપી 333-338.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ઓલી સેલોમીસ : ડાઈ રોમિસ્ચેન વોર્નામેન. સ્ટડિએન ઝુર રોમિસ્ચેન નામેન્જેબંગ. હેલસિન્કી 1987, પૃ  68.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;હેર્બિગ, ગસ્ટ. “ ફાલિસ્કા ”, ગ્લોટ્ટા, બેંડ II, ગોટ્ટીન્જેન, 1910, પૃ 98&lt;/ref&gt;હોય શકે). 
બીજા ધારે છે કે આની મૂળ પ્રાપ્તિ વેલ્શના ''આર્થ''  (પહેલાં ''આર્ટ'' ) હશે જેનો અર્થ ‘ બેર ’ થાય છે અને એવું અનુમાન થયું કે ''આર્ટ-અર''  (પહેલાં ''* આર્ટો-યુરિઓસ'' ) એટલે કે “ બેર-મેન ” એ તેનું મૂળ રૂપ છે, જો કે આ મત સાથે ઘણી મુશ્કેલીઓ જોડાયેલી છે - ખાસ કરીને બ્રિટ્ટોનિકનું સંયોજન નામ ''* આર્ટો-યુરિઓસ'' ના જૂના વેલ્શ પ્રમાણે ''* આર્ટગર''  અને મધ્ય/આધુનિક વેલ્શ ''* આર્થવર''  થાય કે ''આર્થર''  નહીં (વેલ્શની કવિતામાં ''આર્થર''  નામને હંમેશા શબ્દના અંતે ''-ur'' - સાથે પ્રાસ કરાય છે, શબ્દના અંતે ''-wr'' -  સાથે ક્યારેય નહીં જે સમર્થન કરે છે કે બીજો તત્વ ''[g]wr''  'મેન' થઇ શકતો નથી). &lt;ref&gt;જુઓ {{Harvnb|Higham|2002|p= 74}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;જુઓ {{Harvnb|Higham|2002|p= 80}}.&lt;/ref&gt; આ દલીલમાં આ પણ પ્રસ્તુત બની શકે કે આર્થરનું નામ આંરભિક લેટીન આર્લેથરિયન ગ્રંથોમાં ''આર્થર''  અથવા તો ''આર્ટરસ''  તરીકે પ્રસ્તુત થાય છે, ''આર્ટોરિયસ''  તરીકે ક્યારેય નહીં. જો કે, આ નામ ''આર્થર''  ઉત્પતિ વિશે કશું કહેવા માટે યોગ્ય નથી, કારણ કે ''આર્ટોરિયસ''  શબ્દ [[વેલ્શ]]માં સ્વાભાવિકરૂપથી ''આર્થર''  બની જાય; જોન કોચે કહ્યું કે લેટીનને લઈને આર્થરની ઐતિહાસકતાના (જો તેને આર્ટોરિયસ કહેવાય અને ખરેખર તે અસ્તિત્વમાં હોય તો) સંદર્ભમાં આ બધુ શકય બને અને તેની તારીખ પણ 6 ઠ્ઠી સદીથી હોવી જોઈશે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Koch|1996|p= 253}}. કેવી રીતે ''આર્ટોરીયસ''  નિયમિત રૂપથી જ્યારે વેલ્શના આધારે ''આર્થર'' નું રૂપ ધારણ કરી લે છે તેના પર વધુ જુઓ {{Harvnb|Malone|1925}} અને {{Harvnb|Green|2007b|p =255}}.&lt;/ref&gt; 

એક વૈકલ્પિક સિદ્ધાંત નામ ''આર્થ૨'' ને ''[[આર્કટરસ]]''  સાથે જોડે છે, જે નક્ષત્ર મંડળનો [[બુટસ]] સૌથી વધુ ચમકદાર તારો છે, જે [[ઉર્સા મેજર]] અથવા ગ્રેટ બેરની નજીક છે. આ નામનો અર્થ 'રીંછનો સરંક્ષક'&lt;ref name=&quot;griffen&quot;&gt;{{Harvnb |Griffen|1994}}&lt;/ref&gt; અથવા “ રીંછ રક્ષક ” થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite book|last= Harrison |first= Henry |title=Surnames of the United Kingdom: A Concise Etymological Dictionary |year = 1996 |origyear=1912 |publisher= Genealogical Publishing Company |isbn = 0-806-30171-6 |url=http://books.google.com/books?id=H1msWqD0SA4C |access-date=2008-10-21}}&lt;/ref&gt; [[શાસ્ત્રીય લેટીન]]માં ''આર્કટરસ'' , [[પ્રાચીન લેટીન]] ''આર્ટરસ'' થી વિકાસ પામ્યો હશે અને જ્યારે વેલ્શમાં આવ્યો હશે ત્યારે ''આર્થર''  બની ગયો હશે.&lt;ref name=&quot;griffen&quot;/&gt; પોતાની ચમક અને આકાશમાં પોતાની સ્થિતિના આધાર પર તેને લોકો “ રીંછના રક્ષક ” (ઉર્સા મેજરની તેની નિકટતાને કારણે) ના રૂપથી અને બુટ્સમાં બીજા તારાઓનો 'નેતા' હોવાને કારણે લોકો તેને માન આપતા હશે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Anderson|2004|pp= 28–29}}; {{Harvnb|Green|2007b|pp= 191–94}}&lt;/ref&gt;  જો કે, આની નોંધ કરવી મહત્વપૂર્ણ છે, કે ''આર્કટરસ'' નો રોમન લોકો દ્વારા વ્યકિતગત રૂપથી અથવા તો દિવ્ય નામ તરીકે ઉપયોગ કરતા હશે તેવું જણાતું નથી. આવા વ્યુત્પતિ વિજ્ઞાનનું ચોક્કસ મહત્વ સ્પષ્ટ નથી. એવું ઘણી વખત માનવામાં આવ્યું કે ''આર્ટોરિયસ''  પરની મૂળ ઉત્પતિનો અર્થ આર્થરની મહાનતાનો વાસ્તવિક ઐતિહાસિક આધાર હતો; પરંતુ હાલના અભ્યાસો પરથી સંકેત મળ્યા કે આ ધારણા બરાબર રીતે શોધાયા નથી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Green|2007b|pp= 178–87}}.&lt;/ref&gt; આનાથી વિપરીત ''આર્કટરસ''  પરથી ''આર્થર'' ના નામની વ્યુત્પતિ થઈ હોવાથી એવા સંકેત મળ્યા કે આર્થરની મહાનતા બિન ઐતિહાસિક છે.

== મધ્યકાલિન સાહિત્ય પરંપરાઓ ==
આર્થરના પરિચિત સાહિત્યિક વ્યકિતત્વના નિર્માતા [[મોંનમાઉથના જીઓફ્રી]] હતા, તેમના ઐતિહાસિક ઉપનામ ''[[હિસ્ટોરીયા રેગમ બ્રિટાનિયા]]''  (''બ્રિટનના રાજાનો ઇતિહાસ'' ) જે 1130 માં લખાઇ હતી. આર્થરના સંબંધમાં મૂળગ્રંથના સૂત્રોનું વિભાજન મોટાભાગે જીઓફ્રીના ''હિસ્ટોરીયા'' ના પહેલા લખાયા હતા (જે પૂર્વ ગલ્ફ્રિડિયન ગ્રંથના રૂપમાં, જીઓફ્રીનું લેટિન રૂપ, ''ગલ્ફ્રિડસ''  તરીકે જાણીતું છે) અને જે તેના પછી લખાયા હતા, જેને  તેમના પ્રભાવને ના ટાળી શકયા (એટલે કે ગલ્ફ્રિડિયન હોય કે ઉત્તર-ગલ્ફ્રિડિયન ગ્રંથ હોય).

=== પૂર્વ ગલ્ફ્રિડિયન પરંપરાઓ ===
[[ચિત્ર:Gododdin1.jpg|thumb|right|વાય ગોદોદ્દીનનું ફેસિમાઈલ પાનુ, જે આર્થરને પ્રસ્તુત કરતા સૌથી વધુ પ્રસિધ્ધ આરંભિક વેલ્શના પાઠો પૈકી એક હતા સી.1275]]
આર્થરના પ્રારંભિક સાહિત્યિક સંદર્ભો વેલ્શ અને બ્રેટન સ્ત્રોતોથી આવેલ છે. તેમાં પૂર્વ [[ગલ્ફ્રિડિયન]] પરંપરામાં આર્થરની પ્રકૃતિ અને ચરિત્રને પૂર્ણરૂપથી પરિભાષિત કરવા માટેના થોડા પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે, નહીં કે એક પાઠ કે પાઠ/કથાની જેમ. હાલમાં જ થોમસ ગ્રીન દ્વારા શૈક્ષણિક સર્વેક્ષણે આ માટેના પ્રયાસ કર્યા હતા જેમાં આ પૂર્વવર્તિ સામગ્રીના આધાર પર આર્થરના ચિત્રણના ત્રણ મુખ્ય પહલુઓની ઓળખાણ કરાઇ છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Green|2007b|pp= 45–176}}&lt;/ref&gt; પ્રથમ એ છે કે તેઓ એક વીર યોદ્ધા હતા જે બ્રિટન પર હુમલા કરવાવાળા અધ દુષ્ટો સામે લડતા હતા અને બધા આંતરિક તથા બાહ્ય મુસીબતો સામે રક્ષા કરતા હતા. જેમાં કોઈક માનવીઓનો ખતરો હતો જેમ કે સેક્ષોન, જેમની સામે તે ''હિસ્ટોરીયા બ્રિટ્ટોનમ'' માં લડયા હતા, પરંતુ મોટાભાગે વધારે તો અલૌકિક દુનિયાના હતા જેમાં વિશાળ [[બિલાડી-રાક્ષસો]], વિનાશકારી [[દૈત્ય સૂવર]], ડ્રેગન, [[ડોગહેડ્સ]], જાયન્ટ્સ, ચૂડેલોનો સમાવેશ થાય છે. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Green|2007b|pp= 93–130}}&lt;/ref&gt; બીજું તારણ એ નિકળે છે કે પૂર્વ-ગલ્ફ્રિડિયન આર્થર લોકકથાઓ (ખાસ કરીને ટોપોગ્રાફિક કે ઓનોમેસ્ટિક લોકકથાઓ) અને સ્થાનિય જાદુઇ આશ્ચર્ય વાર્તાઓનું ચરિત્ર હતું, જે અલૌકિક નાયકોના દળનો મુખિયા હતો; જે જંગલોમાં રહેતો હતો.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Padel|1994}} માં આર્થરના પાત્રને લગતા પહેલુઓની ચર્ચા કરાય છે.&lt;/ref&gt; ત્રીજો અને છેલ્લું તારણ એ છે કે આરંભિક વેલ્શમાં આર્થરનો વેલ્શ અધરર્વલ્ડ, અન્નવન સાથે ઘનિષ્ઠ સંબંધ હતો. એક બાજુએ, બીજી દુનિયાના ભવનો પર ખજાનાની શોધમાં હુમલો કરતો હતો અને તેમના કેદિઓને તે મુકત કરતો હતો. બીજી બાજુ, સૈન્યદળના જુના સ્ત્રોતોમાં બુતપરસ્ત દેવતા, અને તેમની પત્ની અને તેમની મિલકતનો સમાવેશ થાય છે, જે સ્પષ્ટપણે મૂળરૂપથી બીજી દુનિયાના હતા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Green|2007b|pp= 135–76}}. તેની માલિકીનું અને પત્ની, આ પણ જુઓ  {{Harvnb|Ford|1983}}.&lt;/ref&gt;

આર્થરને સંબંધિત એક સૌથી વધુ પ્રસિદ્ધિ કાવ્ય છે જે એક વીરના મૃત્યુના ગીત સંગ્રહમાંથી આવે છે જે ''[[વાય ગોડોદ્દીન]]''  (''ધ ગોડોદ્દીન'' ) તરીકે ઓળખાય છે, જેની રચનાનો શ્રેય 6 ઠ્ઠી સદીના કવિ [[એનેરીન]]ને જાય છે. એક પંકિતમાં, એક યોદ્ધાની બહાદુરીની ખૂબ પ્રશંસા કરાય છે જેણે 300 દુશ્મનોને માર્યા હતા, પરંતુ તેમ છતાં પછી એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે 'તે આર્થર ન હતાં' એવું કહેવાય છે કે તેમના કમાલની તુલના આર્થરની વીરતા સાથે ના થઈ શકે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Williams|1937|p= 64}}, લાઈન 1242&lt;/ref&gt; ''વાય ગોડોદ્દીન'' ને માત્ર 13મી સદીની એક હસ્તલિપિ તરીકે ઓળખાય છે, જેનાથી આ નિશ્ચિત કરવું અશક્ય છે કે તે મૂળ પાઠો છે કે પછી પાછળથી પ્રક્ષેપિત કરાયા ગયા છે, પરંતુ જોન કોચનું માનવું છે કે આ પાઠ 7મી સદીની કોઈ તારીખનો છે અથવા તો પહેલાંનો સંસ્કરણ છે એ સિદ્ધ નથી થયું, મોટા ભાગે 9 કે પછી 10 મી સદીની તારીખોનો હોવાનો મનાય રહ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Charles-Edwards|1991|p= 15}}; {{Harvnb|Koch|1996|pp= 242–45}}; {{Harvnb|Green|2007b|pp= 13–15, 50–52}}.&lt;/ref&gt; [[ટેલિએસિન]]ને ઘણી કવિતાઓની રચનાનો શ્રેય આપવામાં આવ્યો છે જેના વિષે એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે તે 6 ઠ્ઠી સદીના કવિ હતા, જેમણે આર્થરનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે, જો કે આ બધા કદાચ 8મી અને 12મી સદીની વચ્ચેની સંભવિત તારીખોની છે.&lt;ref&gt;જુઓ, ઉદાહરણ માટે, {{Harvnb|Haycock|1983–84}} અને {{Harvnb|Koch|1996|pp= 264–65}}.&lt;/ref&gt; તેમાં “ કદિર તેયરનોન ” ('ધ ચેર ઓફ ધ પ્રિન્સ'),&lt;ref&gt;આ કવિતાઓના ઓનલાઈન અનુવાદો જુના અને અયથાર્થ છે. આર્થર્રિયનના પહેલુના પૂર્ણ અનુવાદ માટે, અને {{Harvnb|Green|2007b|p= 197}} માટે જુઓ {{Harvnb|Haycock|2007|pp= 293–311}}. &lt;/ref&gt; જે “ આર્થર ધ બ્લેસ્ડ ô” સાથે સંબંધિત છે, “ [[પ્રેઈડ્ડિઉ અન્નાવન]] ” ('ધ સ્પોઇલ્સ ઓફ અન્નવન')&lt;ref&gt;જુઓ, ઉદાહરણ માટે, {{Harvnb|Green|2007b|pp= 54–67}} અને{{Harvnb|Budgey|1992}}, જેમાં અનુવાદનો સમાવેશ પણ છે.&lt;/ref&gt; જે આર્થરની બીજી દુનિયાના એક અભિયાનને દર્શાવે છે, અને “ મર્વનટ વથ્યર પેન (ડ્રેગન) ” “ ધ એલજી ઓફ ઉથર પેન (ડ્રેગન) ”&lt;ref&gt;{{Harvnb|Koch|Carey|1994|pp= 314–15}}&lt;/ref&gt; જે આર્થરની વિરતાને સંબંધિત છે અને આર્થર તથા ઉથર પિતા-પુત્રના સંબંધનું સૂચન કરે છે જે મોનમાઉથના જીઓફ્રીના પહેલાની તારીખના છે, નો સમાવેશ થાય છે.

[[ચિત્ર:Culhwch.jpg|thumb|left|વેલ્શની વાર્તા કલ્હવચ અને ઓલ્વનમાં કલ્હવચનો આર્થરના દરબારમાં પ્રવેશ, 1881]]
બીજા પહેલાંના વેલ્શ આર્થુરિયન ગ્રંથોમાં ''[[કાર્માર્થેનના બ્લેક બુક]]'' માં મળેલી એક કવિતાનો પણ સમાવેશ થાય છે, “ પા ગુર વાઈ વી વાઈ પોર્થર? ”  ('વોટ મેન ઈઝ ધ ગેટકીપર?').&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sims-Williams|1991|pp= 38–46}} ની પાસે આ કાવ્યનો પૂર્ણ અનુવાદ અને પૃથ્થકરણ છે.&lt;/ref&gt; આ આર્થર અને કિલ્લાના ગેટકીપરની વચ્ચેના સંવાદના રૂપમાં છે, જે એક કિલ્લામાં પ્રવેશ કરવા માગતા હતા, જે વખતે આર્થર પોતાની અને પોતાના લોકોના કામોના વિશેષરૂપથી [[સેઈ]] (કે) અને [[બેડવ્યર]] (બેડિવેર) ના વિશે કહેતા હતા. વેલ્શ ગદ્ય ગાથા ''[[કલ્હવચ એન્ડ ઓલ્વેન]]''  (સી. 1100) જે આધુનિક [[મેબિનોજીઓન]] સંગ્રહમાં સમાવેશ છે, તેમાં આર્થરના લાકોની બહુ લાંબી સૂચી છે, જેમાં તેના 200થી વધારે લોકોના નામ છે, જો કે સેઈ અને બેડવ્યરે ફરીથી કેન્દ્રનું સ્થાન લીધું છે. આ વાર્તા પૂર્ણરૂપથી આર્થરની તે વાર્તાઓની છે જેમાં તે મુખ્ય જાયન્ટ, [[યસબડ્ડાદેન]]ની છોકરી, [[ઓલવેન]]ને મેળવવા માટે અસંભવ કામોની એક શૃંખલાને જીતવા માટે પોતાના સંબંધી [[કલ્હવચ]]ની મદદ કરતો હતો; જેમાં એક વિશાળકાયાનો માયાવી સુવર [[ટવર્ચ ટવચે]]ના શિકારનો પણ સમાવેશ થાય છે. 9મી સદીના ''હિસ્ટોરીયા બ્રિટ્ટોનમ''  પણ આ વાર્તા સાથે સંકળાયેલી છે ત્યાં સૂવરનું નામ ટ્રોય (એન)ટી છે.&lt;ref&gt;આ કથાની પૂર્ણ ચર્ચા માટે, જુઓ {{Harvnb|Bromwich|Evans|1992}}; આ પણ જુઓ {{Harvnb|Padel|1994|pp =2–4}}; {{Harvnb|Roberts|1991a}}; અને{{Harvnb|Green|2007b|pp= 67–72}} અને અધ્યાય ત્રણ.&lt;/ref&gt; અંતમાં, આર્થરનો ઉલ્લેખ ''[[વેલ્શ ટ્રાઈડસ]]'' માં ઘણી વખત થયો છે, જે એક વેલ્શ પરંપરા અને દંતકથાઓનો ટૂંકા સારાંશનો સંગ્રહ છે જેને યાદ રાખવા માટે ત્રણ જોડાયેલા સમૂહો અથવા પ્રાસંગિક કથામાં વર્ગીકરણ કર્યું છે. પછીથી ટ્રાઈડસની હસ્તલિપિઓ મોનમાઉથના જીઓફ્રીની પાસેથી મેળવેલ છે પરંતુ જે પ્રારંભિક છે એમાં કોઈપણ જાતનો પ્રભાવ નજરે નથી પડતો અને સામાન્યરૂપથી તે પૂર્વ વેલ્શ પરંપરાનો હોવાની સહમતિ છે. ત્યાં સુધી કે આમાં આર્થરની અદાલતે બ્રિટનની પ્રાપ્તિસ્થાપનાની શરૂઆત કરી હતી; 'થ્રી XXX ઓફ ધ આઇલેન્ડ ઓફ બ્રિટન' માં 'આર્થરની અદાલત'નો ઘણીવખત “ ધ આઈલેન્ડ ઓફ બ્રિટન ” ના વિકલ્પ તરીકે ઉલ્લેખ થયો છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Barber|1986|pp=17–18, 49}}; {{Harvnb|Bromwich|1978}}&lt;/ref&gt; જો કે ''હિસ્ટોરીયા બ્રિટ્ટાનોમ''  અને ''અનાલેસ કેમ્બ્રિ''  પરથી આ સ્પષ્ટ નથી થયું કે આર્થરને રાજા તરીકે પણ માનતા હતા કે નહીં, ''કલહવચ અને ઓલવેન''  અને ટ્રાઈડસ લખાયા હતા ત્યાં સુધીમાં તો તે ''પેંતેયર્નેડ  યર યન્યસ હોન'' , “ આ આઇલેન્ડના શાસકના પ્રમુખ ” બની ગયો હતો, જે વેલ્સ, કોર્નવોેલ અને ઉત્તરની બીજી દુનિયા હતી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Roberts|1991a|pp= 78, 81}}&lt;/ref&gt;

આ પૂર્વ ગલ્ફ્રિડિયન વેલ્શ કવિઓ અને વાર્તાઓ ઉપરાંત, ''હિસ્ટોરીયા બ્રિટ્ટોનમ''  અને ''અનાલેસ કેમ્બ્રિ''  સિવાય આર્થર થોડા બીજા લેટિન ગ્રંથોમાં પણ નજરે પડ્યો હતો. વિશેષ રૂપથી, આર્થર કેટલાક પશ્ચાત -રોમન [[સંતો]]ના જાણીતા ''વિટે''  ('જીવનદોરીવાળા') માં સંદર્ભિત હતો, જેમાંથી કોઈને પણ સાધારણ રૂપથી ઐતિહાસિક સૂત્રો માટે વિશ્વાસનીય નથી માનવામાં આવતા (11મી સદીથી સંભવિત આરંભિક તારીખ). &lt;ref&gt;{{Harvnb|Roberts|1991a}}&lt;/ref&gt; 12મી સદીના પ્રારંભમાં [[લાન્કાર્ફનના કારાડોક]] દ્વારા રચિત ''લાઈફ ઓફ સેંટ ગિલદાસ'' ના મુજબ એવું કહેવાયું કે આર્થરે [[ગિલદાસ]]ના ભાઈ હ્યુઇલને મારી નાખ્યો અને તેની પત્ની ગ્વેનહવ્યફારને ગ્લાસ્ટોનબરીથી બચાવી.&lt;ref&gt;માં અનુવાદિત {{Harvnb|Coe|Young|1995|pp= 22–27}}. ગ્લાસ્ટોનબરી કથા અને તેની બીજી દુનિયાના પૂર્વવતને માટે, જુઓ {{Harvnb|Sims-Williams|1991|pp= 58–61}}.&lt;/ref&gt; 1100ની આસપાસ લખાયેલી, ''લાઈફ ઓફ સેંટ [[કડોક]]''  અથવા લિફ્રિસ ઓફ લાન્કાર્ફનના થોડા સમય પહેલા આ સંતે એક માણસને સરંક્ષણ આપ્યું હતું, જેણે આર્થરના ત્રણ સૈનિકોને માર્યા હતા, અને આર્થરે પોતાના માણસોની જગ્યાએ ''[[વેર્ગેલ્ડ]]'' ના રૂપમાં ઢોરના ધણની માંગણી કરી હતી. કાડોકે માંગણી પૂરી કરી, પરંતુ જ્યારે આર્થર તેમને લઈ જવા માટે પશુઓ પાસે જાય છે ત્યારે તે ફર્નના પડિકાઓમાં ફેરવાય છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Coe|Young|1995|pp= 26–37}}&lt;/ref&gt; આ પ્રકારની ઘટનાઓનું વર્ણન [[કેરાનોગ]], [[પદર્ણ]] અને યુફ્ફલામમાં છે જે સંભવત 12મી સદીની આસપાસ લખાયેલી મધ્યકાલીન કથા છે. આર્થરનો એક સ્પષ્ટરૂપથી ઓછી પ્રસિદ્ધીવાળો લેખ ''[[લિજેંડા સંકટી ગોએઝનોવી]]''  છે, જેને હંમેશા 11મી સદીના પ્રારંભમાં બતાવવામાં આવ્યો છે, પણ એના આલેખો 15મી સદીના પ્રારંભિક હસ્તલિપિના હોવાના પણ દાવા થયા છે.&lt;ref&gt; એક ઐતિહાસિક સ્ત્રોતના રૂપમાં ''નાની આત્મકથા'' નો ઉપયોગ કરવાના પ્રયાસ માટે જુઓ {{Harvnb|Ashe|1985}}. &lt;/ref&gt; [[મલ્મેસ્બરીના વિલિયમ]]ના ''ડી જેસ્ટિસ રિગમ એન્ગ્લોરમ''  અને હરમનની ''ડી મિરાક્યુલિસ સંકટે મારિયા લાઉડેનસિસ'' માં આર્થરના મહત્વપૂર્ણ સંદર્ભો છે, જે એક સાથે પહેલી વખત થોડાક પાક્કા પૂરાવા આપ્યા જેનાથી એવું માનવાનું નિશ્ચિત થઈ શકે કે આર્થર વાસ્તવમાં મર્યા ન હતા અને કોઈક સ્થાન પર તે [[પાછા ફરેલા]], આ એક એવો વિષય છે, જેના પર પશ્ચાત-ગાલ્ફ્રિડિયન લોકકથાઓમાં ઘણીવખત ધ્યાનમાં લેવામાં આવી છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Padel|1994|pp =8–12}}; {{Harvnb|Green|2007b|pp =72–5, 259, 261–2}}; {{Harvnb|Bullock-Davies|1982}}&lt;/ref&gt;

=== મોનમાઉથની જીઓફ્રી ===
[[ચિત્ર:Sir Mordred by H. J. Ford, from King Arthur- The Tales of the Round Table by Andrew Lang, 1902.jpg|thumb|right|મોર્ડ્રેડ, મોનમાઉથની જીઓફ્રી પ્રમાણે આર્થરનું છેલ્લું કર્મ, એન્ડ્રયુ લેન્ગના કિંગ આર્થર માટે એચ. જે. ફોર્ડેનું ઉદાહરણ : ધ ટેલ્સ ઓફ ધ રાઉન્ડ ટેબલ, 1902,]]
આર્થરના જીવનનો પ્રથમ લેખ [[મોનમાઉથની જીઓફ્રી]]એ લેટિનમાં રચેલા ''[[હિસ્ટોરીયા રિગમ બ્રિટાનિયા]]'' એ (''બ્રિટનના રાજાઓનો ઇતિહાસ'' ) માં મળેલ છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Wright|1985}}; {{Harvnb|Thorpe|1966}}&lt;/ref&gt; આ રચના સી 1138 માં પૂરી થઈ, જે બ્રિટીશ રાજાઓના એક મહાન ટ્રોજન નિર્વાસન [[બ્રુટસ]]થી લઈને 7મી સદીના વેલ્શ રાજા [[કેડવોલ્લાડર]]ના કલ્પનાશીલ અને કાલ્પનિક દસ્તાવેજો (લેખો) છે. જીઓફ્રીએ આર્થરને એ જ પશ્ચાત રોમનના સમયમાં ગોઠવ્યો છે જેમાં ''[[હિસ્ટોરીયા બ્રિટ્ટોનમ]]''  અને ''[[અનાલેસ કેમ્બ્રિ]]''  હતા. તેમણે આર્થરના પિતા, [[ઉથર પેડ્રાગન]], તેમના જાદુગર સલાહકાર [[મર્લિન]], અને આર્થરના ગર્ભધાનની વાર્તાનો પણ આમાં ઉમેરો કર્યો છે, જેમાં ઉથર, મર્લિનના જાદુથી પોતાના દુશ્મન [[ગોર્લોઈસ]]ને ઓળખી જાય છે, [[ટીન્ટાજેલ]] ખાતે ગોર્લોઈસની પત્ની [[ઈગેરના]] સાથે  સૂવે છે અને તે આર્થરને ગર્ભમાં ધારણ કરે છે.  ઉથરનું મૃત્યુ થવાથી, પંદર વર્ષના આર્થરે તેમનો વારસો સંભાળ્યો અને બ્રિટનના રાજા બન્યા અને તેમણે કેટલીએ લડાઈઓ લડી, જે ''હિસ્ટોરીયા બ્રિટ્ટોનમ'' માં અને બાથની લડાઈઓમાં સમાપન સમયે હતી તેવી જ હતી. તેના પછી તેમણે આયર્લેન્ડ, [[આઇલેન્ડ]] અને [[ઓર્કેને આઇલેન્ડ]] પર વિજય મેળવીને આર્થેરિયન સામ્રાજ્ય બનાવતા પહેલા [[પિકટ]] અને [[સ્કોટસ]]ને હરાવ્યા. બાર વર્ષની શાંતિ પછી, આર્થરે પોતાના સામ્રાજ્યને વિસ્તારવા એક પછી એક બાહર નીકળીને [[નોર્વે]], [[ડેનમાર્ક]] અને [[ગૌલ]] પર કાબૂ મેળવ્યો. ગૌલ અત્યારે પણ [[રોમન સામ્રાજ્ય]] દ્વારા નિયંત્રિત છે, જ્યારે તેના પર વિજય પ્રાપ્ત થયો ત્યારે આર્થરની જીત સ્વાભાવિક રૂપથી તેમના સામ્રાજ્ય અને રોમની વચ્ચે એક વધારે ટક્કરની તરફ આગળ વધી. આર્થર અને તેમના શૂરવીરોને, જેમાં [[કીઉસ]] (કે), [[બેદુએરસ]] (બેદિવેર) અને [[ગુઆલગૌનસ]] (ગવાઇન) સહિત ફ્રાંસમાં રોમન સમ્રાટ [[લુસિઅસ તિબેરિઅસ]]ને હરાવ્યા પરંતુ જ્યારે તે રોમની તરફ કૂચની તૈયારી કરતા હતા, ત્યારે આર્થરે સાંભળ્યું કે તેમનો ભત્રીજો [[મોડ્રેડસે]] (મોડ્રેડ) - જેણે તેઓએ બ્રિટનના દાયિત્વ આપ્યું હતું - તેની પત્ની [[ગુએન્હુઆરા]] (ગુએનેવેર) ની સાથે લગ્ન કરી લીધા છે અને સિહાંસન પર કબજો મેળવી દીધો. આર્થર બ્રિટન પાછા ફર્યા અને તેમણે મોડ્રેડસને કોર્નવોલમાં કામબ્લામ નદીની પાસે હરાવ્યો અને તેને મારી નાખ્યો, પરંતુ તે પોતે પણ ખરાબ રીતે ઘાયલ થઈ ગયા હતા. તેઓએ પોતાનું મુકુટ પોતાના રિશ્તેદાર [[કોન્સ્ટાનટાઇન]]ને સોંપી દીધું અને તેમના જખ્મોને સારા કરવા માટે [[અવલોન]]ના ટાપુ પર લઈ જવાયા જેના પછી તેઓ કયારેય દેખાયા નહીં.&lt;ref&gt;મોનમાઉથની જીઓફ્રી, ''હિસ્ટોરીયા રિગમ બ્રિટાનિયા''  [[s:History of the Kings of Britain/Book 8#19|પુસ્તક 8.19-24]], [[s:History of the Kings of Britain/Book 9|પુસ્તક 9]], [[s:History of the Kings of Britain/Book 10|પુસ્તક 10]], [[s:History of the Kings of Britain/Book 11|પુસ્તક 11.1-2]]
&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:Merlin (illustration from middle ages).jpg|left|thumb|મર્લીન ધ વિઝાર્ડ, સી. &amp;nbsp;1300&lt;ref&gt;[136]&lt;/ref&gt;]]
આ કથામાંથી કેટલો ભાગ જીઓફ્રીએ પોતે શોધ્યો છે તેના પર દલીલ ચાલુ જ છે. નિશ્ચિત રૂપથી લાગે છે કે જીઓફ્રીએ સેક્સોનના વિરુદ્ધની આર્થરની બાર લડાઈઓની યાદીનો ઉપયોગ કર્યો છે; જે 9મી સદીની ''હિસ્ટોરીયા બ્રિટ્ટોનમ'' માં છે, સાથે સાથે ''અનાલેસ કેમ્બ્રિ'' નું કામલાન યુદ્ધ અને આ મતનો પણ ઉપયોગ કર્યો છે કે આર્થર [[હજી પણ જીવતો]] છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Roberts|1991b|p= 106}}; {{Harvnb|Padel|1994|pp =11–12}}&lt;/ref&gt; આર્થરની વ્યકિતગત સ્થિતિ તમામ બ્રિટનના રાજાના રૂપમાં પણ પૂર્વ ગલ્ફ્રિડિયન પરંપરામાંથી લેવામાં આવ્યું છે, જે ''કલ્હવ્ચ એન્ડ ઓલ્વેન'' , ''[[ટ્રિઆડસ]]''  અને સેંટસ લાઈવ્સમાં મળી આવે છે. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Green|2007b|pp= 217–19}}&lt;/ref&gt; વધારામાં, મોનમાઉથના કિંગ આર્થરમાં સામેલ હોય તેવા ઘણા ઘટકો તે &quot;કુલ્વ્ચ અને ઓલવેન&quot; ને સમાંતર છે. વફાદારી, આદર, શ્રેષ્ઠતા, ભેટ આપવી, પત્ની ચોરવી, અને જાદુઇ જીવોનો હેતુ અને થીમ બંને વાર્તાઓમાં આગળ પડતા છે. વધુમાં, મોનમાઉથે તેના કેટલાંય પાત્રોના નામ &quot;કુલ્વ્ચ અને ઓલવેન&quot; માંથી લીઘા; સર કેઇ &quot;કેઇ&quot; માંથી આવે છે; સર બેડિવેરે &quot;બેડીવીર&quot; માંથી આવે છે; અને અંતમાં સર ગ્વેન એ વેલ્શમાં &quot;ગ્વાલચ્મેઇ&quot; છે. સાથે, બંને વાર્તાઓની અભિનેત્રીઓના પણ સમાન નામ છે: ગ્યુનેવરનો અર્થ છે &quot;વ્હાઇટ ફેન્ટમ&quot;, જ્યારે ઓલવેન &quot;સફેદ રસ્તાનું&quot; સાથે સમાન છે.&lt;ref&gt; બ્રિટનના રાજાઓના ઇતિહાસ પૃ 172&lt;/ref&gt;અંતમાં જીઓફ્રીએ આર્થરની સંપત્તિને લાગતા વળગતા લોકોના નામોનો પણ ઉપયોગ કર્યો છે, જેમાં [[પરિવારના નજદીકી]], પૂર્વ-ગલ્ફ્રિડિયન વેલ્શ પરંપરાના સહચર સમાવિષ્ટ છે, જેમાં કીઉસ (કે), બેદુએરસ (બેદિવેર), ગુએન્હુઆરા (ગ્વેનહવ્યફર), ઉથર (ઉથ્યર) અને સંભવત કેલિબર્નસ (કેલડફ્વલચ) ના નામ સમાવિષ્ટ છે જે પછીથી [[એકસકેલિબર]] બન્યા જેમાં અનુવર્તિ આર્થરિયન વાર્તાઓ છે. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Roberts|1991b|pp= 109–10, 112}}; {{Harvnb|Bromwich|Evans|1992|pp= 64–5}}&lt;/ref&gt; જો કે, હમણા નામ, મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ અને શીર્ષકો લેવાયા છે, બ્રિનલે રોબર્ટસે તર્ક આપ્યો છે કે “ આર્થરિયન વિભાગ એ જીઓફ્રીની સાહિત્યિક રચના છે અને તેણે પહેલાંની કથામાંથી કઈ પણ ઉધાર નથી લીધું ”. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Roberts|1991b|p= 108}}&lt;/ref&gt; એટલે જ, ઉદાહરણ રૂપે વેલ્શ મેડ્રોતને જીઓફ્રી દ્વારા મોડ્રેડસને દુષ્ટ બનાવ્યો છે પરંતુ વેલ્શ સ્ત્રોતોમાં 16મી સદી સુધી તેના આટલા નકારાત્મક ચરિત્રના સંકેત નથી મળ્યા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Bromwich|1978|pp= 454–55}}&lt;/ref&gt; ''હિસ્ટોરીયા રિગમ બ્રિટાનિયા'' એ મુખ્યત: જીઓફ્રીની પોતાની રચના છે જેની ધારણાને પડકાર આપવાવાળા અપેક્ષાકૃત થોડા આધુનિક પ્રયાસ થયા છે અને મોટાભાગે વિદ્વાનોની આ ધારણા [[ન્યુબર્ઘર્ના વિલિયમ]]ની 12મી સદીની ટિપ્પણીનું અનુસરણ કરતી છે કે જીઓફ્રીએ પોતાની વાર્તાને 'બનાવી છે' જેનું કારણ કદાચ “ જુઠું બોલવા પર અન્ય અધિક પ્રેમ કરવાનું છે. ”&lt;ref&gt;જુઓ, ઉદાહરણ માટે, {{Harvnb|Brooke|1986|p= 95}}.&lt;/ref&gt; આ દ્રષ્ટિકોણથી એક વિરોધી [[જીઓફ્રી અશે]] માને છે કે જીઓફ્રીની કથા-આંશિક રૂપથી 5મી સદીના [[રિઓતામસ]] નામના બ્રિટીશ રાજાના કાર્યોના સ્ત્રોત પરથી આંશિક રીતે અલગ છે, તે જ ચરિત્ર વાસ્તવિક આર્થર છે, જો કે ઇતિહાસકારો અને સેલ્ટિસિસ્ટસ એ અશેને નિષ્કર્ષરૂપથી સહમતિ નથી બતાવી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Ashe|1985|p=6}}; {{Harvnb|Padel|1995|p= 110}}; {{Harvnb|Higham|2002|p= 76}}.&lt;/ref&gt;

તેમને જે કોઈ પણ સ્ત્રોતો રહ્યા હોય, જીઓફ્રીની ''હિસ્ટોરીયા રિગમ બ્રિટાનિયા'' ની અત્યંત લોકપ્રિયતા માટે ના ન કહી શકાય. જીઓફ્રીની લેટિન રચનાઓથી 200થી અધિક હસ્તલિપિઓની પ્રતિયો જીવતં હોવાની વાત કહેવાય છે, અને તેમાં બીજી ભાષામાં અનુવાદિતનો સમાવેશ નથી કરાયો.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Crick|1989}}&lt;/ref&gt; આમ, ઉદાહરણ તરીકે, લગભગ 60 હસ્તલિપિઓ ''હિસ્ટોરીયા'' ની વેલ્શ ભાષા સંસ્કરણમાં સમાયેલી છે, જે સૌથી પહેલા 13મી સદીમાં નિર્મિત થઈ; જૂની ધારણા એવી છે કે વેલ્શના આ પૌરાણિક સંસ્કરણ વાસ્તવમાં જીઓફ્રીની ''હિસ્ટોરીયા'' માંથી લેવાયા છે, જેને લાંબા સમય સુધી એકેડેમિક હલકો દ્વારા છોડી દેવાયા પછી 18મી સદીના લુઈસ મોરિસ જેવા પ્રાચીન વસ્તુથી જોડાયેલ વિધાનોએ ઉન્નત કર્યા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sweet|2004|p=140}}. વધુ જુઓ, {{Harvnb|Roberts|1991b}} અને {{Harvnb|Roberts|1980}}.&lt;/ref&gt; આ લોકપ્રિયતાના પરિણામે, જીઓફ્રીના ''હિસ્ટોરીયા રિગમ બ્રિટાનિયા'' ની આર્થરિયન દંતકથાના મધ્યકાલિન વિકાસ પર ખૂબ પ્રભાવ પડયો. જો કે આનો એવો અર્થ નથી કે આર્થરિયન રોમાંસની પાછળ ફકત આ રચનાત્મક શકિત હતી, તેનાં કેટલાય તત્વો ઉધાર લેવામાં આવ્યા અને વિકસિત કરવામાં આવ્યા (જેમ કે મર્લિન અને આર્થરનો અંત), અને તેણે એવી ઐતિહાસિક રૂપરેખા આપી કે જેમાં જાદૂઈ રોમાંસની કથા અને અદ્ભૂત સાહસિક વાર્તાઓ જોડાયા.&lt;ref&gt;દ્વારા નોંધણીય, ઉદાહરણ માટે, {{Harvnb|Ashe|1996}}.&lt;/ref&gt;

=== રોમાંસ પરંપરા ===
[[ચિત્ર:John william waterhouse tristan and isolde with the potion.jpg|thumb|12મી સદી દરમિયાન, ટ્રીસ્ટન અને ઈસ્યુલ્ટના “ આર્થરિયન ” પક્ષની વાર્તાઓના નિર્માણથી આર્થરનું પાત્ર અલગ પડવાનું શરૂ થયું.જોન વિલિયમ વોટરહાઉસ 1916 ]]
જીઓફ્રીના ''હિસ્ટોરીયા'' ની લોકપ્રિયતા અને તેના બીજા વ્યત્પન્ન કાર્યો (જેમ કે [[વેસ]]ના ''[[રોમન ડી બ્રુટ]]'' ) ને સામાન્યરૂપથી 12મી અને 13મી સદીમાં ખાસ કરીને ફ્રાંસમાં, યુરોપ ખંડમાં મહત્વપૂર્ણ સંખ્યામાં નવા આર્થરિયન કામોને સમજાવવામાં એક મહત્વપૂર્ણ અવયવ માનવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;ઉદાહરણ માટે, {{Harvnb|Thorpe|1966|p= 29}}&lt;/ref&gt; એવું ન હતું, જો કે “ [[મેટર ઓફ બ્રિટન]] ” ના વિકાસ પર માત્ર આર્થરિયન પ્રભાવ હતો. જીઓફ્રીની રચનાની આટલી પ્રસિદ્ધિના પહેલા આ વાતના પાકા પુરાવા છે કે ખંડમાં આર્થર અને આર્થરિયન વાર્તાઓનું જ્ઞાન હતું (ઉદાહરણ તરીકે, [[મોડેના અર્ચિવોલ્ટ]] જુઓ), &lt;ref&gt;{{Harvnb |Stokstad|1996}}&lt;/ref&gt; સાથે સાથે 'સેલ્ટિક'ના નામનો ઉપયોગ અને વાર્તાઓ હતી જે આર્થરિયન [[રોમાંસ]]માં જીઓફ્રીની ''હિસ્ટોરીયા'' માં જોવા નથી મળતી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Loomis|1956}}; {{Harvnb|Bromwich|1983}}; {{Harvnb|Bromwich|1991}}.&lt;/ref&gt; આર્થરની દૃષ્ટિથી કદાચ નવી આર્થરિયન વાર્તાના સૌથી મહાન પ્રવાહનો મહત્વપૂર્ણ પ્રભાવ તેના પોતાની રાજાની ભૂમિકા પર જ હતો; 12મી સદી અને તેના પછીના આર્થરિયન સાહિત્યના કેન્દ્રમાં [[લાન્સલોટ]], [[ગુએનવેર]], [[પર્સવલ]], [[ગલાહડ]], [[ગવૈન]], [[ત્રિસ્ટાન અને ઈસોલ્ડ]] વધારે હતા અને આર્થર પર ઓછું ધ્યાન આપવામાં આવ્યું હતું. જ્યારે આર્થર એ પૂર્વ ગલ્ફ્રિડિયન સાહિત્ય અને સ્વયં જીઓફ્રીના ''હિસ્ટોરીયા'' માં એકદમ કેન્દ્રમાં હતા, રોમાંસમાં તેમને જલ્દીથી બાજુમાં કરી દેવાયા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Lacy|1996a|p= 16}}; {{Harvnb|Morris|1982|p= 2}}.&lt;/ref&gt; તેમના ચરિત્રને પણ ખાસું બદલવામાં આવ્યું. આરંભિક બંનેની સામગ્રીઓમાં અને જીઓફ્રીમાં તે એક મહાન અને કઠોર યોદ્ધા હતા, જે વ્યકિત ગતરૂપથી ચૂડેલો અને જાયન્ટ્સને હસતા હસતા મારી નાખતા હતા અને બધાં જ સૈન્ય અભિયાનોમાં જે પ્રમુખ ભૂમિકા ભજવતા હતા,&lt;ref&gt;ઉદાહરણ માટે, મોનમાઉથની જીઓફ્રી, ''હિસ્ટોરીયા રિગમ બ્રિટાનિયા''  [[s:History of the Kings of Britain/Book 10#3|પુસ્તક 10.3]]&lt;/ref&gt; જ્યારે ખંડ રોમાંસમાં તેઓને આળસુ ''રોઇ ફેઇનેઅન્ટ''  અને 'કઈ ના કરવાવાળો રાજા' કહેવાયા છે, જેમની 'નિષ્ક્રિયતા અને મૌન સ્વીકૃતિએ પરોક્ષ રૂપથી તેમના આદર્શ સમાજમાં એક કેન્દ્રીય દોષ પેદા કર્યો છે.'&lt;ref&gt;{{Harvnb|Padel|2000|p= 81}}&lt;/ref&gt; આ કાર્યોમાં આર્થરની ભૂમિકા લગભગ વારંવાર એક બુદ્ધિમાન, સ્વાભિમાની, ગુસ્સાવાળાં, થોડીક હદ સુધી નરમ અને કોઈકવાર નબળા રાજાની છે. એટલે જ તો જ્યારે ''મોર્ટ અર્ટુ'' માં લાન્સલોટનો ગુએનેવેર સાથેના પ્રેમ અંગે જાણે છે ત્યારે તે સરળતાથી નિસ્તેજ થઇ જાય છે અને શાંત થઇ જાય છે, જ્યારે [[ચરેટીઅન ડી ટ્રોયસ]]ના ''[[વ્યેન, ધ નાઇટ ઓફ ધ લાયન]]'' માં, તે એક ભોજન પછી જાગવા પણ સમર્થ નતા રહેતા અને તેઓ ઝોંકા ખાવા લાગતા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Morris|1982|pp= 99–102}}; {{Harvnb|Lacy|1996a|p= 17}}.&lt;/ref&gt; જેવું [[નોરિસ જે લેસી]]એ અવલોકન કર્યું છે કે જે કઈ પણ તેમની ભૂલો અને નબળાઈઓ આર્થરિયન રોમાંસમાં છે, “ તેમની પ્રતિષ્ઠાએ તેમની પોતાની વ્યકિતગત નબળાઈઓ સાથે - ક્યારેય - અથવા તો લગભગ નહીં - સમજુતી કરી નથી .... તેમના પોતાના અધિકાર અને મહિમા તેવા જ રહે છે.'&lt;ref&gt;{{Harvnb|Lacy|1996a|p= 17}}&lt;/ref&gt;
[[ચિત્ર:Sir Gawain and the Green Knight, from Pearl Manuscript.jpg|thumb|left|14મી સદીના અંતમાં આર્થરનું (ટોચ પર કેન્દ્ર) મધ્ય યુગની અગ્રેજી કવિતા સર ગવૈન અને ગ્રીન નાઇટ ઉદાહરણ બનવું. ]]

આર્થર અને તેમના અનુચર વર્ગ કેટલાક ''[[લેઇસ]]'' ના [[મેરી દી ફ્રાન્સ]]માં &lt;ref&gt;{{Harvnb|Burgess|Busby|1999}}&lt;/ref&gt;નજરે પડે છે, પરંતુ આ બીજા ફ્રાન્સના કવિ, ક્રેટિયન ડી ટ્રોય્સની રચના હતી, જેના પર આર્થર અને તેમની દંતકથાઓના ચરિત્રના વિકાસના સંબંધમાં સૌથી વધુ પ્રભાવ હતો.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Lacy|1996b}}&lt;/ref&gt; ચરિટીયને પાંચ આર્થરિયન રોમાંસ સી. 1170 અને સી.&amp;nbsp;1190. વચ્ચે લખાઇ હતી. ''[[એરેક એન્ડ એનાઇડ]]''  અને ''[[કિલજેસ]]''  આર્થરની વીર દુનિયાથી દૂર છે જ્યારે ''યુવેન, ધ નાઈટ ઓફ ધ લાયન''  વેલ્સમાં [[ય્વેન]] અને ગવૈન અલૌકિક સાહસ કરતા દેખાય છે, અને આર્થરને બાજુમાં કરી દેવાયા અને નબળા બતાવવામાં આવ્યા. જો કે, આર્થરિયન દંતકથાના વિકાસમાં સૌથી વધુ મહત્વપૂર્ણ લાન્સલોટ, ધ નાઈટ ઓફ ધ કાર્ટ છે, જેમાં લાન્સલોટ અને તેમના વ્યભિચારો સંબંધ આર્થરની પત્ની સાથે (ગુએનેવેર) સાથે છે, આવર્તી વિષયને વિસ્તારી અને પ્રસિદ્ધ કરી આર્થરને કુલ્ટાની પત્નીની ભૂમિકામાં બતાવ્યો છે અને પરસેવેલ, ધ સ્ટોરી ઓફ ધ ગ્રેઇલ જેમાં એક પવિત્ર ગ્રેઇલ અને ફિશર કિંગ તરીકે ઓળખાવ્યો છે અને પછી વાર્તામાં તેની ભૂમિકા બહુ ઓછી છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Kibler|Carroll|1991|p= 1}}&lt;/ref&gt; ચરિટિયને આ પ્રકાર આર્થરિયન દંતકથાના વિસ્તાર અને તે કથાના પ્રસાર માટે આદર્શ ફોર્મની સ્થાપના કરી બંનેમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી &lt;ref&gt;{{Harvnb|Lacy|1996b|p= 88}}&lt;/ref&gt;અને પછી તેમની સર્જિત દુનિયાના સંદર્ભમાં આર્થરનું સર્જન કર્યું. ''પરસેવલ'' , જો કે અધુરી છે, જેમાં વિશેષ રૂપથી લોકપ્રિય હતા : કવિતાના ચાર અલગ અનુબંધ, જે પછીની અર્ધી સદીથી વધારે અવધિમાં નજરે પડયા, ગ્રેઇલની કલ્પના સાથે અને તેની ખોજનું [[રોબર્ટ ડી બોરોન]] જેવા બીજા લેખકો દ્વારા વિકાસ થયો, એક હકીકત એ પણ છે કે જેને ખંડના રોમાંસમાં આર્થરના પતનમાં તેજી લાવવામાં મદદ કરી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Roach|1949–83}}&lt;/ref&gt; એ જ રીતે, લાન્સલોટ અને તેની આર્થરની પત્ની ગુએનેવેરના વિવાહિત સંબંધ હોવાથી આર્થરિયન દંતકથા કલાસિક રૂપાંકનોમાંથી એક બની, જો કે ગદ્ય ''લાન્સલોટ''  (સી. 1225) ના લાન્સલોટ અને પછીના પાઠો ક્રેટિયનના ચારિત્ર્ય અને [[અલરિચ વોન ઝટઝિખોવન]]ના ''[[લેન્ઝલેટ]]'' નું એક સંયોજન હતું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Ulrich, von Zatzikhoven|2005}}&lt;/ref&gt; અહીં એક ક્રેટિયનની રચના વેલ્શ આર્થરિયન સાહિત્યમાં પણ પ્રતિપુષ્ટિ દેખાઈ છે જેનું પરિણામ એવું નીકળે છે કે રોમાંસ આર્થર વેલ્શમાં સક્રિય આર્થર સાહિત્યિક પરંપરાની જગ્યા લેવા લાગ્યો.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Padel|2000|pp =77–82}}&lt;/ref&gt; આ વિકાસમાં વિશેષ રૂપથી જે મહત્વપૂર્ણ છે તેમાં ત્રણ વેલ્શ આર્થરિયન રોમાંસ છે, જે ક્રેટિયનની ખૂબ નજદીક છે, જો કે કેટલાક નોંધપાત્ર ભિન્નતા છે : ''[[ઓવેન, ઓર ધ લેડી ઓફ ધ ફાઉન્ટેન]]'' , ક્રેટિયનની ''ય્વેન'' , ''[[જેરેઇન્ટ એન્ડ એનાઇડ]]'' થી લઈને ''એરેક એન્ડ એનાઇડ'' ; અને ''[[પેરેડર સન ઓફ એફ્રાવગ]]'' થી ''પરસેવલ''  સાથે સંબંધિત છે. &lt;ref&gt;ત્રણ પાઠયોના ચોક્કસ અનુવાદ માટે જુઓ {{Harvnb|Jones|Jones|1949}}. આ સંપૂર્ણરૂપથી નિશ્ચિત નથી કે વેલ્શ રોમાંસિસ અને ચરેટીયનના કાર્ય વચ્ચે શું, વાસ્તવિકતા, સંબંધ છે, જો કે: મતોના સર્વેક્ષણ માટે જુઓ {{Harvnb|Koch|1996|pp= 280–88}}.&lt;/ref&gt;
[[ચિત્ર:Apparition saint graal.jpg|thumb|હોલી ગ્રેઇલની દૃષ્ટિએ, રાઉન્ડ ટેબલનો અનુભવ.15મી સદીથી ફ્રેન્ચ હસ્તલીપી.]]
સી. 1210 સુધી, ખંડ આર્થરિયન રોમાંસ મુખ્ય રૂપથી કવિતાના માધ્યમથી રજુ કરવામાં આવ્યા હતાં; આ તારીખ પછીની વાર્તાઓ પાઠોમાં કહેવડાવવા લાગી. એમાંથી સૌથી મહત્વની 13મી સદીની ગદ્ય રોમાંસ [[વલ્ગેટ સાયકલ]] હતી (જે લાન્સલોટ-ગ્રેઇલ સાયકલ તરીકે પણ જાણીતી છે), આ તે સદીમાં લખાયેલી પાંચ મધ્ય ફ્રેન્ચ ગદ્યની એક શૃંખલા છે.&lt;ref name=&quot;lacy-1992&quot;&gt;{{Harvnb|Lacy|1992–96}}&lt;/ref&gt; આ રચનાઓ ''એસ્ટોઇર ડેલ સેંટ ગ્રેઇલ'' , ''એસ્ટિરે ડે મર્લિન'' , ''લાન્સલોટ પ્રોપ્રે'' , (અથવા પોર્સ ''લાન્સલોટ'' , જેને તેના પોતાના પર સમગ્ર વલ્ગેટ સાયકલના અડધા સુધી બનાવ્યું), ''કવેસ્ટ ડેલ સેંટ ગ્રાલ''  અને ''મોર્ટ આર્ટુ'' , જેણે ભેગા કરીને સમગ્ર આર્થરિયન કથાનો પ્રથમ સુસંગત સંસ્કરણ તૈયાર કરવામાં આવ્યો આ ચક્ર એ પોતાની કથામાં આર્થર દ્વારા ભજવાયેલી ભૂમિકાને ઓછી કરવા પ્રત્યેના ભાવને ચાલુ રાખ્યો, જેના માટે ગલાહદ પાત્રનો પ્રવેશ કરાયો અને મર્લિનની ભૂમિકાને વધારવામાં આવી. મોર્ડ્રેડે આર્થર અને તેના બહેન વચ્ચે એક [[વ્યભિચારી સંબંધ]]ના માધ્યમથી અને [[કૈમલોટ]]ની ભૂમિકાને સ્થાપિત કરીને પણ કર્યું, જેનો પહેલી વખત ઉલ્લેખ આર્થરના પ્રાથમિક દરબારમાં ક્રેટિયનના ''લાન્સલોટ'' માં નિધનમાં વર્ણન થયો છે.&lt;ref&gt;આ ચક્રના અભ્યાસ માટે, જુઓ {{Harvnb|Burns|1985}}.&lt;/ref&gt; ગ્રંથોની આ શૃંખલાના તરત પછી [[પશ્ચાત વલ્ગેટ સાયકલ]] (સી. 1230-40) એ અનુસરણ કર્યું જેમાંથી ''સુઈટ ડુ મર્લિન''  પણ એક ભાગ છે, જેને ગુએનવેરની સાથે લાન્સલોટના પ્રેમ સંબંધોનું મહત્વ બહુ ઓછું કરી દીધું, પણ આર્થરને તો બાજુમાં જ રાખ્યો, એ જ શ્રેણીમાં ગ્રેઇલની શોધ પર અધિક ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યુ.&lt;ref name=&quot;lacy-1992&quot;/&gt; એ જ પ્રમાણે આર્થર આ ફ્રેન્ચ ગદ્ય રોમાંસોમાં ચરિત્રમાં સાપેક્ષ રીતે ઘણો નાનો બન્યો; સ્વયં વલ્ગેટ અને ''એસ્ટોઇર ડે મર્લિન''  તથા ''મોર્ટ આર્ટુ'' માં તો ફકત એક મહત્વપૂર્ણ ચરિત્ર જ છે.

મધ્યકાલિન યુગમાં આર્થરિયન ચક્રના વિકાસ અને “ આર્થર ઓફ રોમાંસ ” ના ચરિત્રનું સમાપન ''[[લે મોર્ટે ડી'આર્થર]]'' માં થયું, જે [[થોમસ મલોરી]] દ્વારા પૂરી કથાનું અંગ્રેજીમાં પુનર્પાઠ છે તે 15મી સદીના અંતમાં એક જ ગ્રંથમાં છે. મલોરીએ જે કથાને આધાર બનાવ્યો તેનું મૂળ શીર્ષક ''ધ હોલ બુક ઓફ કિંગ આર્થર એન્ડ ઓફ હીસ નોબલ નાઈટસ ઓફ ધ રાઉન્ડ ટેબલ''  છે - જે રોમાંસના વિભિન્ન પહેલાંના સંસ્કરણ, વિશેષરૂપથી વલ્ગેટ સાયકલમાં છે અને એવું લાગે છે કે તેનો હેતુ આર્થરિયન કહાનીઓનું એક પ્રમાણિક અને વ્યાપક સંગ્રહ બનાવવું છે.&lt;ref&gt;મલોરી અને તેના કાર્ય માટે, જુઓ {{Harvnb|Field|1993}} અને {{Harvnb|Field|1998}}.&lt;/ref&gt; કદાચ આનું જ પરિણામ છે, અને સત્ય છે કે તે ''લે મોર્ટે ડી'આર્થર''  ઈંગ્લેન્ડમાં સૌથી પહેલી મુદ્રિત પુસ્તકોમાંથી એક છે, જે 1485માં [[વિલિયમ કેકસ્ટોન]] દ્વારા પ્રકાશિત સૌથી મોડી આર્થરિયન રચનાઓ મલોરી દ્વારા ઉત્પન્ન થઈ છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Vinaver|1990}}&lt;/ref&gt;

== પતન, પુન: ઉદ્ધાર અને આધુનિક ગાથા ==
=== પશ્ચાત મધ્યકાલિન સાહિત્ય ===
મધ્યકાલિન યુગના અંતમાં કિંગ આર્થર પ્રત્યેની રુચિ ઓછી થતી ગઈ. જો કે મલોરીના મહાન ફ્રાન્સની રોમાંસનું અંગ્રેજી સંસ્કરણ ખૂબ લોકપ્રિય હતું, આર્થરિયન રોમાંસની ઐતિહાસિક રચનાની વાસ્તવિકતા પર હુમલામાં પણ વૃદ્ધિ થઈ, જે મોનમાઉથના જીઓફ્રીના સમયથી સ્થાપિત હતા - અને એજ રીતે સમગ્ર [[મેટર ઓફ બ્રિટન]]ની કાયદેસરતા હતી. ઉદાહરણરૂપે 16મી સદીના માનવતાવાદી વિદ્વાન [[પોલીડોર વેરગિલે]] દલીલનો અસ્વીકાર કર્યો કે આર્થર પશ્ચાત રોમન સામ્રાજ્યના શાસક હતા, જે સમગ્ર પશ્ચાત ગલ્ફ્રિડિયન મધ્યકાલિન સમય “ ક્રોનિકલ પરંપરા ” માં જણાય છે અને વેલ્શ અને અંગ્રેજી પરપરાના આંતક હતા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Carley|1984}}&lt;/ref&gt; મધ્યકાલિન યુગના અંતમાં તેની સાથે સામાજિક બદલાવો સંકળાયેલા, [[પુન: સ્થાપના]]ના સમયે આર્થરના ચરિત્રને ચોરવાની સાજીશ પણ રચાય અને તેમની પછી થોડીક શકિતઓ સાથે જોડાયેલી કથાઓને પણ દર્શકોને ખેંચવા ચોરવામાં આવી, જેનું પરિણામ 1634 માં મલોરીની ''લે મોર્ટે ડી'આર્થર'' ની અંતિમ મુદ્રણમાં દેખાયું, જે લગભગ 200 વર્ષો પછી આવ્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Parins|1995|p= 5}}&lt;/ref&gt; કિંગ આર્થર અને આર્થરિયન કથા પૂરી રીતે ત્યજી દેવામાં નહીં આવ્યા, પરંતુ 19મી સદીના પ્રારંભ સુધી સામગ્રીને ઓછી ગંભીરતાથી લેવાઇ અને મોટાભાગે 17મી અને 18મી સદીની રાજનિતી માટેનું વાહન તરીકે તેનો ઉપયોગ થયો.&lt;ref name=&quot;Ashe68&quot;&gt;{{Harvnb|Ashe|1968|pp= 20–21}}; {{Harvnb|Merriman|1973}}&lt;/ref&gt; આ [[રિચર્ડ બ્લેકમોર]]ના મહાકાવ્યો ''પ્રિન્સ આર્થર''  (1695) અને ''કિંગ આર્થર''  (1697) જેમાં આર્થરને [[જેમ્સ II]] ના વિરુદ્ધ [[વિલિયમ III]] ના સંઘર્ષના સહાયક તરીકે રજુ કરાયો.&lt;ref name=&quot;Ashe68&quot;&gt;{{Harvnb|Ashe|1968|pp= 20–21}}&lt;/ref&gt; આ જ રીતે લાગે છે કે આ બધી અવધિમાં સૌથી લોકપ્રિય આર્થરિયન વાર્તા [[ટોમ થમ્બ]] છે જેણે પહેલા [[ચેપબુકસ]]ના માધ્યમથી કહેવાયું અને પછી [[હેનરી ફિલ્ડીંગ]]ના રાજનૈતિક નાટકોના માધ્યમથી પછી ગતિવિધિ સ્પષ્ટરૂપથી આર્થરિયન બ્રિટનની રાખવામાં આવી, મજાકીય પ્રસ્તુતિ હતી અને આર્થર તેના રોમાંસના ચરિત્રના મુખ્ય રૂપથી કોમેડી સંસ્કરણના રુપમાં પ્રકટ થયો. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Green|2007a}}&lt;/ref&gt;

[[જહોન ડ્રાયડેન]]ની [[મસ્ક્યુ]]''[[કિંગ આર્થર]]'' ની રજૂઆત પણ થઈ, જો કે, [[હેનરી પર્સેલ]]ના સંગીતને આભારી, એકલા પર જ પ્રસ્તુત થઈ.

=== ટેનીસન અને પુન: સ્થાપના ===
[[ચિત્ર:Idylls of the King 1.jpg|thumb|અલ્ફ્રેડ માટે ગુસ્ટેવ ડોરના આર્થર અને મર્લીનનું ઉદાહરણ, લોર્ડ ટેનીસનના આઈડલ્સ ઓફ ધ કિંગ, 1868.]]
19મી સદીના આરંભમાં [[મધ્યકાલિન]], [[સ્વચ્છંદતાવાદ]], અને [[પ્રાચીન પુન:ઉદ્ધાર]]ના પ્રત્યે રસે આર્થર અને મધ્યકાલિન રોમાંસને ફરીથી જાગૃત કર્યું. 19મી સદીના સભ્યો માટે નૈતિકતાની નવી સંહિતાને આકાર આપવામાં આવ્યો જે [[વીરતા]]ના આદર્શોને સંબંધિત હતી જે “ આર્થર ઓફ રોમાંસ ” માં સન્નિહિત હતી. મલોરીના ''લે મોર્ટે ડી'આર્થર'' ને ફરીથી 1634થી પહેલીવાર છાપવામાં આવી ત્યારે ફરીથી નવી થયેલી આ રુચિને પહેલા 1816માં અનુભવી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Parins|1995|pp= 8–10}}&lt;/ref&gt; શરૂઆતના મધ્યકાલિન યુગમાં આર્થરિયન કથાઓમાં ખાસ નક્કી રૂપે કવિઓનો રસ હતો, અને પ્રેરણાદાયી હતો, ઉદાહરણરૂપે [[વિલિયમ વર્ડસવર્થ]]ની “ ધ ઈજીપ્શિયન મેડ ” (1835), જે [[પવિત્ર ગ્રેઇલ]]નું એક રૂપ છે. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Wordsworth|1835}}&lt;/ref&gt; જેમાં વિખ્યાત [[અલ્ફ્રેડ લોર્ડ ટેનીસન]] હતું, જેની પહેલી આર્થરિયન કવિતા “ [[ધ લેડી ઓફ ધ શેલોટ]] ” હતી, જે 1832માં પ્રકાશિત થઈ.&lt;ref&gt;આ કવિતા લખાતી હતી ત્યારે ટેન્નીસને દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાયેલ સ્ત્રોત માટે જુઓ {{Harvnb|Potwin|1902}}. &lt;/ref&gt; જો કે ખુદ આર્થરે આ રચનાઓમાંથી કોઈકમાં જ નાની ભૂમિકા ભજવી છે, પછીની મધ્યકાલિન રોમાંસ પરંપરામાં ટેનીસનની આર્થરિયન રચના ''[[આઈડલ્સ ઓફ ધ કિંગ]]''  લોકપ્રિયતાના ટોચ પર પહોંચી ગઈ હતી, જેને [[વિકટોરિયન યુગ]]ના માટે આર્થરના જીવનની નવી પરિભાષા નવી જ રીતે કરી. પ્રથમ પ્રકાશન 1859માં થયું, એના પહેલા અઠવાડિયાની અંદર લગભગ 10,000 પુસ્તકો વહેચાય.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Taylor|Brewer|1983|p= 127}}&lt;/ref&gt; ''આઈડલ્સ'' માં, આર્થર આદર્શ માણસાઈનું પ્રતીક બન્યા હતા, જેમનો ધ્યેય પૃથ્વી પર એક આદર્શ રાજ્યની સ્થાપના કરવાનું હતું, જે અંતમાં માણસની નબળાઈઓના કારણે નિષ્ફળ થાય છે.&lt;ref&gt;''ધ આઈડલ્સ ઓફ ધ કિંગ'' ના વિશ્લેષણ માટે જુઓ {{Harvnb|Rosenberg|1973}} અને {{Harvnb|Taylor|Brewer|1983|pp= 89–128}}.&lt;/ref&gt; ટેનીસનની રચના એ મોટી સંખ્યામાં અનુસરણકર્તાઓ માટે પ્રેરણાદાયક હતું, આર્થરની કથાઓમાં લોકોની વધારે રુચિ ઉત્પન્ન કરી અને પોતાના ચરિત્રમાં અને મલોરીની વાર્તાઓને વ્યાપક દર્શકોની સામે લાવ્યા.&lt;ref&gt;ઉદાહરણ માટે, જુઓ {{Harvnb|Simpson|1990}}.&lt;/ref&gt; સાચી વાત તો એ છે કે આર્થરની વાર્તાઓનું મલોરીનું મહાન સંકલન પ્રથમ વખત આધુનિકીકરણની સાથે ''આઈડલ્સ'' ના આવી જવા પછી તરત જ પ્રકાશિત થયું અને 1862માં દેખાયું, અને સદીના અંત પહેલા તો છ બીજા સંસ્કરણ અને પાંચ પ્રતિયોગી હતા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Staines|1996|p= 449}}&lt;/ref&gt;

“ આર્થર ઓફ રોમાંસ ” અને તેના સંબંધિત વાર્તાઓમાં આ પ્રકારની રુચિના સિલસિલો ચાલુ જ રહ્યો અને સમગ્ર 19મી સદી અને 20મી સદી દરમિયાન; અને [[વિલિયમ મોરિસ]] જેવા કવિઓ અને [[પ્રી-રાફેલાઈટ]] કલાકારોને પણ પ્રતિભાવિત કર્યાં, જેમાં [[એડવર્ડ બર્ન-જોન્સ]]નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Taylor|Brewer|1983|pp= 127–161}}; {{Harvnb|Mancoff|1990}}.&lt;/ref&gt; મજાકીય રમુજી વાર્તા [[ટોમ થમ્બ]], જે 18મી સદીમાં આર્થરની કથાની પ્રાથમિક અભિવ્યકિત હતી, તેણે ''આઈડલ્સ'' ના પ્રકાશન પછી પણ ફરીથી લખવામાં આવી. જ્યારે ટોમે તેના નાના આકારને જાળવી રાખ્યો અને હાસ્યની રાહતવાળા ચરિત્રને પણ તેવો જ રાખ્યો હતો, તેની વાર્તામાં હવે મધ્યકાલિન આર્થરિયન રોમાંસથી અધિક તત્વો શામિલ કરવામાં આવ્યા અને આર્થરને અધિક ગંભીરતાથી અને ઐતિહાસિક દૃષ્ટિ એ આ નવા સંસ્કરણોમાં લેવાયા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Green|2007a|p= 127}}; {{Harvnb|Gamerschlag|1983}}&lt;/ref&gt; પુન: જીવન પામેલો આર્થરિયન રોમાંસ પણ સંયુકત રાજ્ય અમેરિકામાં તે જ પ્રમાણે  પ્રભાવશાળી બન્યો જેવો સિડની લનિયેરની પુસ્તક ''ધ બોયઝ કિંગ આર્થર''  (1880) અને વ્યાપક પુસ્તકો સુધી પહોંચેલ અને [[માર્ક ટ્વેઇન]]ના વ્યાંગાત્મક ''[[અ કનેકટીકટ યાંકી ઈન કિંગ આર્થર્સ કોર્ટ]]''  (1889)ની રચના માટે પ્રેરક બની. &lt;ref&gt;{{Harvnb|Twain|1889}}; {{Harvnb|Smith|Thompson|1996}}.&lt;/ref&gt; જો કે “ આર્થર ઓફ રોમાંસ ” કોઈક વખત નવી આર્થરિયન રચનાઓમા કેન્દ્રમાં રહ્યા (જેમ કે તે બર્ન જોન્સના ''[[ધ લાસ્ટ સ્લીપ ઓફ આર્થર ઈન એવેલોન]]''  1881-1898), બીજા પ્રસંગોમાં તે પોતાની મધ્યકાલિન યુગ સ્થિતિમાં પાછા ફર્યા અને કયાંક તો થોડાક દેખાયા અથવા તો પૂરી રીતે ન દેખાયા, [[વાગ્નેર]]ના આર્થરિયન ઓપેરામાં પછી એક ઉલ્લેખનીય ઉદાહરણ પ્રકાશિત કર્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Watson|2002}}&lt;/ref&gt; આના સિવાય આર્થરમાં રુચિના પુન:ઉદ્ધાર અને આર્થરિયન વાર્તાઓ અક્ષીણરૂપે ચાલુ નહીં રહીં.  19મી સદીના અંત સુધીમાં, આ મુખ્ય રૂપથી પ્રી-રાફેલાઈટ અનુસરણકર્તાઓ સુધી સિમિત રહી&lt;ref&gt;{{Harvnb |Mancoff|1990}}&lt;/ref&gt; અને આ [[પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ]]થી પ્રભાવિત થવામાં બાકાત ન રહ્યું, જે વીરતાની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડયું અને એ જ રીતે તેમની મધ્યકાલિન યુગની અભિવ્યકિતઓ અને વીરપુરષના આદર્શ ભૂમિકા તરીકે આર્થરની રૂચિને નુકસાન પહોંચાડ્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Workman|1994}}&lt;/ref&gt; રોમાંસ પરંપરા ચાલુ રહી, આમ છતાં, પર્યાપ્ત રૂપથી [[થોમસ હાર્ડી]]; [[લોરેન્સ બિનયોન]] અને [[જોન મેસફીલ્ડ]]ને આર્થરિયન નાટકોની રચના કરવા પ્રેર્યા,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hardy|1923}}; {{Harvnb|Binyon|1923}}; અને {{Harvnb|Masefield|1927}}&lt;/ref&gt; અને [[ટી.એસ. ઈલ્યિટ]]ને સંકેત આપ્યો કે તે આર્થરના માન્યતાને લઈ કવિતા ''[[ધ વેસ્ટ લેન્ડ]]''  લખે, જેમાં તેમનો ઉલ્લેખ [[ફિશર કિંગ]] તરીકે કરે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Eliot|1949}}; {{Harvnb|Barber|2004|pp= 327–28}}&lt;/ref&gt;

=== આધુનિક કથા ===
{{See also|King Arthur in various media}}
[[ચિત્ર:Boys King Arthur - N. C. Wyeth - p306.jpg|thumb|આર્થર અને મોર્ડ્રેડનું યુદ્ધ, ધ બોયસ કિંગ આર્થર માટે એન.સી. વેઈથ દ્વારા ઉદાહરણ, 1922]]
20મી સદીના પશ્ચાત અર્ધમાં, આર્થરના રોમાંસ પરંપરાનો પ્રભાવ ઉપન્યાસોના માધ્યમથી ચાલુ રહ્યો, જેમ કે [[ટી એચ વ્હાઈટ]]ના ''[[ધ વંન્સ એન્ડ ફયૂચર કિંગ]]''  (1958) અને [[મેરિઓન ઝિમ્મેર બ્રાડલી]]ના ''[[ધ મિસ્ટ ઓફ એવલોન]]''  (1982), એ ઉપરાંત રમુજી કથા જેમ કે ''[[પ્રિન્સ વેલિન્ટ]]''  (1937 પછી).&lt;ref&gt;{{Harvnb|White|1958}}; {{Harvnb|Bradley|1982}}; {{Harvnb|Tondro|2002|p=170}}&lt;/ref&gt; ટેનીસને આર્થરના રોમાંસની વાર્તાઓમાં ફરીથી કામ કર્યું અને પોતાના સમય પર લાગુ પડેલ મુદ્દા અને ટિપ્પણી કરી, અને તેની સાથે આ વિષયમાં આધુનિક નજરીયો પણ અપનાવ્યો. ઉદાહરણ તરીકે, બ્રાડલીએ પોતાના વાર્તામાં આર્થર અને તેની કથાના સંબંધમાં એક [[નારીવાદ]] દૃષ્ટિકોણ અપનાવ્યો, જે આર્થરના મધ્યકાલિન યુગના વર્ણનથી વિરુદ્ધ છે, &lt;ref&gt;{{Harvnb |Lagorio|1996}}&lt;/ref&gt; અને અમેરિકી લેખકે, સમાનતા અને લોકતંત્ર જેવા મૂલ્યો સાથે વધુ ગંભીરતાથી  મોટેભાગે આર્થરની વાર્તા પર ફરીથી કામ કર્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Lupack|Lupack|1991}}&lt;/ref&gt; રોમાંસ આર્થર ફિલ્મમાં લોકપ્રિય થઈ ગયો અને  રંગમંચમાં પણ. ટી.એચ.વ્હાઈટના ઉપન્યાસ પર [[લેર્નર]]-[[લોઈવે]]ના સંગીતમય નાટય }''[[કેમલોટ]]''  (1960) અને [[ડિઝની]]ની એનીમેટેડ ફિલ્મ [[ધ સ્વોર્ડ ઈન ધ સ્ટોન|''ધ સ્વોર્ડ ઈન ધ સ્ટોન'']]  (1963); જે પોતે ''કેમલોટ''  પર આધારિત હતુ જેમાં લાન્સલોટ અને ગુઅનેવેરના પ્રેમ સંબંધ અને પત્નીની નિષ્ઠાહિનતાના શિકાર આર્થરને કેન્દ્રિય ભૂમિકા પ્રદાન કરી, જેના પર 1967માં [[તેજ નામની એક ફિલ્મ]] બની. આર્થરની રોમાંસ પરંપરાની નજરે વિશેષ રૂપથી સ્પષ્ટ અને આલોચકોના મત અનુસાર તેને સફળતાપૂર્વક [[રોબર્ટ બ્રેસ્સોન]]ની ''[[લાન્સલોટ ડુ લેક]]''  (1974) માં બતાવાયું, [[એરિક રોહમેર]]ના ''[[પરસેવલ લે ગેલ્લોઈસ]]''  (1978) અને સંભવત: [[જોન બુરમન]]ની  ફેન્ટસી ફિલ્મ ''[[એકસકેલિબર]]''  (1981) માં કરાયું; આ આર્થરિયન હાસ્ય ''[[મોંટી પાયથન એન્ડ ધ હોલી ગ્રેઇલ]]'' નો મુખ્ય સ્ત્રોત પણ છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Harty|1996}}; {{Harvnb|Harty|1997}}&lt;/ref&gt;

રોમાંસ પરંપરાના પુર્નપાઠ અને પુર્નકલ્પના જ કિંગ આર્થરની આધુનિક કથાનું મહત્વપૂર્ણ ભાગ નથી. આર્થરનો એક વાસ્તવિક ઐતિહાસિક ચિત્રણ કરવાની કોશિશ છે; સી &amp;nbsp;500 એડીથી ચાલી રહ્યો છે અને જે “ રોમાંસ ” થી અલગ તરી આવ્યો છે. જેમ કે ટેલર અને બ્રેવરે ઉલ્લેખ કર્યો છે, આ [[મોનમાઉથના જીઓફ્રી]] અને ''[[હિસ્ટોરીયા બ્રિટ્ટાનોમ]]'' ની મધ્યકાલિન “ ક્રોનિકલ પરંપરા ” ની આ વાપસી [[બીજા વિશ્વયુદ્ધ]]ના ફેલાયા પછી હમણાંની જ એક પ્રવૃત્તિ બની ગઈ, થોડાક વર્ષોમાં આર્થરિયન સાહિત્ય પ્રભાવી થઈ ગયો, જ્યારે આર્થરની દંતકથાઓ બ્રિટનમાં જર્મનના આક્રમણકારો સામે અવરોધાયેલા રહ્યા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Taylor|Brewer|1983}}, અધ્યાય 9; આ પણ જુઓ  {{Harvnb|Higham|2002|pp= 21–22, 30}}.&lt;/ref&gt; [[કલેમેન્સ ડેન]]ના રેડિયો નાટકોની શૃંખલા, ''ધ સેવિયર્સ''  (1942) એ ઐતિહાસિક આર્થરને બેતાબ બાધાઓ ન હોવા છતાં વીરતાપૂર્ણ પ્રતિરોધ કરતા દેખાયા, અને [[રોબર્ટ શેરિફ્ફ]]નું નાટક ''ધ લોંગ સનસેટ''  (1955) આર્થર એ જર્મન આક્રમણકારોની સામે રોમાનો-બ્રિટીશ સાથે મળીને પ્રતિરોધ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thompson|1996|p= 141}}&lt;/ref&gt; ઐતિહાસિક પરિપ્રેક્ષ્યમાં આર્થરને રાખવાની આ પ્રવૃત્તિ આ અવધિના દરમિયાન પ્રકાશિત [[ઐતિહાસિક]] અને [[ફેન્ટસી ઉપન્યાસો]]માં પણ સ્પષ્ટપણે નજરે પડે છે. &lt;ref&gt;ઉદાહરણ માટે : [[રોજમરી સટક્લિફ]]ની ''[[ધ લેંટર્ન બેરર્સ]]''  (1959) અને ''[[સ્વોર્ડ એટ સનસેટ]]''  (1963); [[મેરી સ્ટેવર્ટ]]ની ''[[ધ ક્રિસ્ટલ કેવ]]''  (1970) અને તેની બીજી કડીઓ; [[પર્કે ગોડવિન]]ની ''[[ફાયરલોર્ડ]]''  (1980) અને તેની કડીઓ; [[સ્ટિફન લોહેડ]]ની ''[[ધ પેનડ્રેગન સાયકલ]]''  (1987-99); [[નિકોલાઈ ટોલ્સટોઈ]]ની ''[[ધ કમીંગ ઓફ ધ કિંગ]]''  (1988); [[જેક વ્હાઈટ]]ની ''[[ધ કમ્યુલોડ ક્રોનિકલ્સ]]''  (1992-97); અને [[બર્નાર્ડ કોર્નવેલ]]ની ''[[ધ વોરલોર્ડ ક્રોનિકલ્સ]]''  (1995-1997). [[કિંગ આર્થર વિશે જાણવા માટે પુસ્તકોની યાદી]] જુઓ. &lt;/ref&gt; તાજેતરના વર્ષોમાં, 5મી સદીના એક અસલી નાયક તરીકે આર્થરના ચિત્રણની આર્થરિયન દંતકથાના ફિલ્મી સંસ્કરણોમાં પોતાનો રસ્તો બનાવ્યો અને જેમાં સૌથી વધુ ઉલ્લેખનીય ''[[કિંગ આર્થર]]''  (2004) અને ''[[ધ લાસ્ટ લિજન]]''  (2007) છે.&lt;ref&gt;{{imdb title|0349683}}; {{imdb title|0462396|The Last Legion}}&lt;/ref&gt;

આર્થરનો આધુનિક જીવનના વ્યવહાર માટે પણ એક આદર્શના રૂપમાં ઉપયોગ કરાયો. 1930ના દશકમાં, ઈસાઈ આદર્શો અને મધ્યકાલિન  શિષ્ટતાના આર્થરિયન વિચારોને પ્રોત્સાહન આપવામાં બ્રિટનમાં નાઇટ્સ ઓફ ધ રાઉન્ડ ટેબલને ફેલોશીપને બનાવવામાં આવ્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thomas|1993|pp= 128–31}}&lt;/ref&gt; યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં, હજારો છોકરાઓ અને છોકરીઓ આર્થરિયન યુવા સમૂહોમાં જોડાયા, જેમ કે નાઈન્ટસ ઓફ કિંગ આર્થર, જેમાં આર્થરની કથાઓને શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Lupack|2002|p= 2}}; {{Harvnb|Forbush|Forbush|1915}}&lt;/ref&gt; જો કે, આર્થરનો પ્રસાર સમકાલીન સંસ્કૃતિના એવા આર્થરિયન પ્રયાસોથી પર ચાલ્યો, આર્થરિયન નામ નિયમિત રૂપથી વસ્તુઓ, ઈમારતો અને સ્થાનો સાથે જોડાવા લાગ્યું.  જેમ કે નોરિસ જે. લેસીએ જોયું, “ આર્થરની લોકપ્રિયતાની ધારણા સિમિતિ દેખાય છે, એ કોઈ આશ્ચર્યની વાત નથી કે તે કોઈક રૂપાંકનો અને નામો માટે લગાવાયા, પણ એમાં કોઈ શકની વાત નથી કે તે કેટલી હદ સુધી કેટલી સદીઓ પહેલા જન્મ લેવાવાળી એક કિંવદંતી હતી જે પ્રથમ તો ઊંડાણના સ્તર પર આધુનિક સંસ્કૃતિથી અંત:સ્થાપિત થઈ ગઈ છે. ”&lt;ref name=&quot;lacy364&quot;&gt;{{Harvnb|Lacy|1996c|p= 364}}&lt;/ref&gt;

== આ પણ જોશો ==
* [[કિંગ આર્થરનો પરિવાર]]
* [[કિંગ આર્થરની ચમત્કારિત વાપસી]]
* [[કિંગ આર્થરના ઓજારો]]
* [[નવ યોગ્ય વ્યકિતઓ]], જેમાંથી એક આર્થર હતો
* [[આર્થરિયન પાત્રોની યાદી]]
* [[કિંગ આર્થર સંબંધિત પુસ્તકોની યાદી]]
* [[આર્થરિયન કથા પર આધારિત ફિલ્મોની યાદી]]
* [[કિંગ આર્થરનો ઐતિહાસિક આધાર]]

== નોંધો ==
{{reflist|3}}

== સંદર્ભો ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
* {{citation|last=Anderson |first=Graham |title=King Arthur in Antiquity |place=London |publisher= Routledge |year=2004|isbn= 978-0415317146}}.
* {{citation|last=Ashe |first=Geoffrey |title=The Discovery of King Arthur |place=Garden City, NY |publisher= Anchor Press/Doubleday |year=1985 |isbn=978-0385190329}}.
* {{citation|last=Ashe |first=Geoffrey |chapter=Geoffrey of Monmouth |editor-first=Norris |editor-last=Lacy |title=The New Arthurian Encyclopedia |place=New York |publisher= Garland |year= 1996 |pages= 179–82 |isbn=978-1568654324}}.
* {{citation|last=Ashe |first=Geoffrey |chapter=The Visionary Kingdom |editor-first=Geoffrey|editor-last=Ashe |title=The Quest for Arthur's Britain |place=London |publisher= Granada|year= 1968 |pages= |isbn=0586080449}}
* {{citation|last=Ashley|first=Michael |title=The Mammoth Book of King Arthur |place=London |publisher=Robinson |year=2005 |isbn=978-1841192499}}.
* {{citation|last=Barber |first=Richard| title=King Arthur: Hero and Legend| place= Woodbridge, UK |publisher= Boydell Press |year= 1986|isbn=0851152546}}.
* {{citation|last=Barber |first=Richard| title=The Holy Grail: Imagination and Belief| place= London |publisher= Allen Lane |year= 2004|isbn=978-0713992069}}.
* {{citation|last= Binyon |first=Laurence| title=Arthur: A Tragedy |place=London |publisher= Heinemann |year= 1923 |oclc=17768778}}.
* {{citation|last= Bradley |first=Marion Zimmer |title= The Mists of Avalon |place=New York |publisher= Knopf |year= 1982| isbn=978-0394524061}}.
* {{citation|last=Bromwich|first= Rachel |title=Trioedd Ynys Prydein: The Welsh Triads |place=Cardiff |publisher= University of Wales Press |year= 1978 |isbn=978-0708306901}}. બીજો સંસ્કરણ 
* {{citation|last=Bromwich |first=Rachel |chapter=Celtic Elements in Arthurian Romance: A General Survey| editor1-first=P. B. |editor1-last=Grout |editor2-first=Armel Hugh |editor2-last=Diverres|title=The Legend of Arthur in the Middle Ages |place=Woodbridge |publisher= Boydell and Brewer |year= 1983 |pages=41–55 |isbn=978-0859911320}}.
* {{citation|last=Bromwich |first=Rachel |chapter=First Transmission to England and France|editor1-first= Rachel |editor1-last=Bromwich |editor2-first= A. O. H. |editor2-last= Jarman |editor3-first=Brynley F. |editor3-last= Roberts |title=The Arthur of the Welsh |place=Cardiff |publisher= University of Wales Press |year= 1991 |pages=273–98 |isbn=978-0708311073}}.
* {{citation|last1=Bromwich |first1= Rachel |first2=D. Simon |last2= Evans |title=Culhwch and Olwen. An Edition and Study of the Oldest Arthurian Tale |place=Cardiff |publisher= University of Wales Press |year= 1992 |isbn= 978-0708311271}}.
* {{citation|last=Brooke |first= Christopher N. L. |title=The Church and the Welsh Border in the Central Middle Ages |place=Woodbridge |publisher= Boydell |year= 1986|isbn=978-0851151755}}.
* {{citation|last=Budgey |first=A. |chapter= 'Preiddeu Annwn' and the Welsh Tradition of Arthur |editor1-first=Byrne |editor2-first= Margaret Rose |editor2-last= Harry |editor3-first= Padraig |editor3-last= Ó Siadhail |title= Celtic Languages and Celtic People: Proceedings of the Second North American Congress of Celtic Studies, held in Halifax, August 16–19, 1989 |place= Halifax, Nova Scotia |year= 1992 |pages= 391–404 |isbn= 978-0969625209|publisher=D'Arcy McGee Chair of Irish Studies, Saint Mary's University|location=Halifax, N.S.}}.
* {{citation|last=Bullock-Davies |first= C. |title=''Exspectare Arthurum'', Arthur and the Messianic Hope |journal=Bulletin of the Board of Celtic Studies |issue= 29 |date=1982 |year=1982 |pages=432–40}}.
* {{citation|editor1-last=Burgess |editor1-first= Glyn S. |editor2-last=Busby |editor2-first= Keith |title=The Lais of Marie de France |place=London |publisher= Penguin |year= 1999 |isbn= 978-0140447590}}. 2 જો સંસ્કરણ 
* {{citation|last=Burns |first= E. Jane |title= Arthurian Fictions: Re-reading the Vulgate Cycle |place= Columbus |publisher= Ohio State University Press |year= 1985 |isbn= 978-0814203873}}.
* {{citation| last= Carey |first= John |chapter= The Finding of Arthur’s Grave: A Story from Clonmacnoise? |editor1-first= John |editor1-last= Carey |editor2-first= John T. |editor2-last= Koch |editor3-last= Lambert |editor3-first= Pierre-Yves |title= Ildánach Ildírech. A Festschrift for Proinsias Mac Cana |place= Andover |publisher= Celtic Studies Publications |year= 1999 |pages= 1–14 |isbn= 978-1891271014}}.
* {{citation| last= Carley |first= J. P. |title= Polydore Vergil and John Leland on King Arthur: The Battle of the Books |journal= Interpretations |issue= 15 |year= 1984 |pages= 86–100}}.
* {{citation|last=Charles-Edwards |first=Thomas M. |chapter=The Arthur of History|editor1-first= Rachel |editor1-last=Bromwich |editor2-first= A. O. H. |editor2-last= Jarman |editor3-first=Brynley F. |editor3-last= Roberts |title=The Arthur of the Welsh |place=Cardiff |publisher= University of Wales Press |year= 1991 |pages=15–32 |isbn=978-0708311073}}.
* {{citation|last1=Coe |first1=John B. |last2=Young |first2= Simon |title=The Celtic Sources for the Arthurian Legend |place=Felinfach, Lampeter |publisher=Llanerch |year= 1995 |isbn= 978-1897853832}}.
* {{citation|last=Crick |first=Julia C. |title= The &quot;Historia regum Britanniae&quot; of Geoffrey of Monmouth. 3: A Summary Catalogue of the Manuscripts |place= Cambridge |publisher= Brewer |year= 1989 |isbn= 978-0859912136}}.
* {{citation|last= Dumville |first=D. N. |title= Sub-Roman Britain: History and Legend |journal= History |issue= 62 |year= 1977 |pages= 173–92|doi= 10.1111/j.1468-229X.1977.tb02335.x|volume= 62}}.
* {{citation|last=Dumville |first= D. N. |title=The Historical Value of the Historia Brittonum |journal=Arthurian Literature |issue= 6 |date=1986 |year=1986 |pages=1–26}}.
* {{citation| last= Eliot |first= Thomas Stearns |author-link= T. S. Eliot |title= The Waste Land and Other Poems |place= London |publisher= Faber and Faber |year= 1949 |oclc= 56866661}}.
* {{citation| last=Field |first= P. J. C. |title= The Life and Times of Sir Thomas Malory |place= Cambridge |publisher= Brewer |year= 1993 |isbn= 978-0585165707}}.
* {{citation|last= Field |first=P. J. C. |title= Malory: Texts and Sources |place= Cambridge |publisher= Brewer |year= 1998 |isbn= 978-0859915366}}.
* {{citation| last= Ford |first= P. K. |title= On the Significance of some Arthurian Names in Welsh |journal= Bulletin of the Board of Celtic Studies |issue= 30 |year= 1983 |pages= 268–73}}.
* {{citation |last1= Forbush |first1= William Byron |last2= Forbush |first2= Dascomb |url= http://www.lib.rochester.edu/CAMELOT/KOKA.htm |title= The Knights of King Arthur: How To Begin and What To Do |publisher= The Camelot Project at the University of Rochester |year= 1915 |access-date= 2008-05-22 |archivedate= 2008-05-10 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080510101011/http://www.lib.rochester.edu/CAMELOT/KOKA.htm }}.
* {{citation| last= Gamerschlag |first= K. |title= Tom Thumb und König Arthur; oder: Der Däumling als Maßstab der Welt. Beobachtungen zu dreihundertfünfzig Jahren gemeinsamer Geschichte |language= German |journal= [[Anglia (journal)|Anglia]] |issue= 101 |year= 1983 |pages= 361–91}}.
* {{citation| last1= Gilbert |first1= Adrian |first2=Alan |last2= Wilson |first3= Baram |last3= Blackett |title= The Holy Kingdom |place= London |publisher= Corgi |year= 1998 |isbn= 978–0552144896}}.
* {{citation|last=Green |first= Thomas |url=http://www.arthuriana.co.uk/historicity/arthur.htm |chapter= The Historicity and Historicisation of Arthur | title= Thomas Green's Arthurian Resources |year= 1998| access-date= 2008-05-22}}.
* {{citation| last=Green |first= Thomas |title= Tom Thumb and Jack the Giant Killer: Two Arthurian Fairytales? |journal= Folklore |volume= 118 |issue= 2 |date= August, 2007 |year= 2007a |pages= 123–40 |url= http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&amp;db=a9h&amp;AN=25902140&amp;site=ehost-live| doi=10.1080/00155870701337296}}. (ઓનલાઈન એક્સેસ માટે [[ઈબીએસસીઓ]] સદસ્યતા સંસ્કરણો જરૂરી)
* {{citation|last=Green |first=Thomas |title=Concepts of Arthur |place=Stroud |publisher= Tempus |year= 2007b |isbn= 978-0752444611 |url=http://www.arthuriana.co.uk/concepts}}.
* {{citation|last= Griffen |first= Toby D. |url= http://www.fanad.net/csana94.pdf |format=PDF|title=Arthur's Name |publisher= Celtic Studies Association of North America |date= 8 April 1994 |access-date= 2009-09-21}}. સમ્મેલન પત્ર
* {{citation|last=Haycock |first=M. |title=Preiddeu Annwn and the Figure of Taliesin |journal=Studia Celtica' |issue=18/19 |date=1983–84 |year=1983–84 |pages=52–78}}.
* {{citation|last=Haycock|first=M. |title=Legendary Poems from the Book of Taliesin |place=Aberystwyth |publisher= CMCS |year= 2007 |isbn=978-0952747895}}.
* {{citation|last=Hardy |first= Thomas |title= The Famous Tragedy of the Queen of Cornwall at Tintagel in Lyonnesse: A New Version of an Old Story Arranged as a Play for Mummers, in One Act, Requiring No Theatre or Scenery |place= London |publisher= Macmillan |year= 1923 |oclc= 1124753}}.
* {{citation| last= Harty |first= Kevin J. |chapter= Films |editor1-first= Norris J. |editor1-last= Lacy |title= The New Arthurian Encyclopedia |place= New York |publisher= Garland |year= 1996 |pages= 152–155 |isbn= 978-1568654324}}.
* {{citation |last= Harty |first= Kevin J. |url= http://www.lib.rochester.edu/camelot/acpbibs/harty.htm |chapter= Arthurian Film |title= Arthuriana/Camelot Project Bibliography |year= 1997 |access-date= 2008-05-22 |archivedate= 2008-05-24 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080524210709/http://www.lib.rochester.edu/camelot/acpbibs/harty.htm }}.
* {{citation |last= Heroic Age |url= http://www.mun.ca/mst/heroicage/issues/1/hati.htm |title= Early Medieval Tintagel: An Interview with Archaeologists Rachel Harry and Kevin Brady |journal= The Heroic Age |issue= 1 |date= Spring/Summer, 1999 |year= 1999 |access-date= 2010-06-16 |archivedate= 2014-08-21 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20140821232929/http://www.mun.ca/mst/heroicage/issues/1/hati.htm }}.
* {{citation|last=Higham |first=N. J. |title=King Arthur, Myth-Making and History |place=London |publisher= Routledge |year= 2002 |isbn=978-0415213059}}.
* {{citation|editor1-last=Jones |editor1-first= Gwyn |editor2-first= Thomas |editor2-last= Jones |title= The Mabinogion |place= London |publisher= Dent |year= 1949 |oclc= 17884380}}.
* {{citation|editor1-last=Kibler |editor1-first= William |editor2-last= Carroll |editor2-first= Carleton W. |title= Chrétien de Troyes: Arthurian Romances |place= London |publisher= Penguin |year= 1991 |isbn= 978-0140445213}}.
* {{citation|last=Koch |first=John T. |chapter=The Celtic Lands |editor-first=Norris J. |editor-last=Lacy |title=Medieval Arthurian Literature: A Guide to Recent Research |place=New York |publisher= Garland |year= 1996 |pages=239–322 |isbn=978-0815321606}}.
* {{citation| last1= Koch |first1= John T. |last2= Carey |first2= John |title= The Celtic Heroic Age: Literary Sources for Ancient Celtic Europe and Early Ireland and Wales |place= Malden, MA |publisher= Celtic Studies Publications |year= 1994 |isbn= 978-0964244627}}.
* {{citation|last= Lacy |first= Norris J. |title= Lancelot-Grail: The Old French Arthurian Vulgate and Post-Vulgate in Translation |place= New York |publisher= Garland |year= 1992–96 |isbn= 978-0815307570}}. 5 ગ્રંથો 
* {{citation|last=Lacy |first= Norris J. |chapter= Character of Arthur |editor1-first= Norris J. |editor1-last= Lacy |title= The New Arthurian Encyclopedia |place= New York |publisher= Garland |year= 1996a |pages= 16–17 |isbn= 978-1568654324}}.
* {{citation|last=Lacy |first= Norris J. |chapter= Chrétien de Troyes |editor1-first= Norris J. |editor1-last= Lacy |title= The New Arthurian Encyclopedia |place= New York |publisher= Garland |year= 1996b |pages= 88–91 |isbn= 978-1568654324}}.
* {{citation|last=Lacy |first= Norris J. |chapter= Popular Culture |editor1-first= Norris J. |editor1-last= Lacy |title= The New Arthurian Encyclopedia |place= New York |publisher= Garland |year= 1996c |pages= 363–64 |isbn= 978-1568654324}}.
* {{citation| last= Lagorio |first= V. M. |chapter=Bradley, Marion Zimmer |editor1-first= Norris J. |editor1-last= Lacy |title= The New Arthurian Encyclopedia |place= New York |publisher= Garland |year= 1996 |pages= 57 |isbn= 978-1568654324}}.
* {{citation|last1=Littleton | first1= C. Scott| last2= Malcor |first2= Linda A. |title= From Scythia to Camelot: A Radical Reassessment of the Legends of King Arthur, the Knights of the Round Table and the Holy Grail |place= New York |publisher= Garland |year= 1994 |isbn= 978-0815314967}}.
* {{citation|last=Loomis|first=Roger Sherman |chapter=The Arthurian Legend before 1139| editor-first=Roger Sherman| editor-last= Loomis |title=Wales and the Arthurian Legend| place=Cardiff|publisher= University of Wales Press |year=1956 |pages=179–220|oclc=2792376}}.
* {{citation|last1=Lupack | first1= Alan| last2= Lupack |first2= Barbara |title= King Arthur in America |place= Cambridge |publisher= D. S. Brewer |year= 1991 |isbn= 978-0859915433}}.
* {{citation|last= Lupack |first= Alan |chapter= Preface |editor1-first= Elizabeth Sherr |editor1-last= Sklar |editor2-first= Donald L. |editor2-last= Hoffman |title= King Arthur in Popular Culture |place= Jefferson, NC |publisher= McFarland |year= 2002 |pages= 1–3 |isbn= 978-0786412570}}.
* {{citation|last=Malone |first= Kemp |title= Artorius |journal= Modern Philology |volume= 22 |issue= 4 |date= May, 1925 |pages= 367–74 |url= http://www.jstor.org/stable/433555 |access-date= 2008-05-22|doi=10.1086/387553}}. (ઓનલાઈન એક્સેસ માટે [[જેએસટીઓઆર]] સદસ્યતા જરૂરી )
* {{citation| last= Mancoff |first= Debra N. |title= The Arthurian Revival in Victorian Art |place= New York |publisher= Garland |year= 1990 |isbn= 978-0824070403}}.
* {{citation|last= Masefield |first= John |title= Tristan and Isolt: A Play in Verse |place= London |publisher= Heinemann |year= 1927 |oclc= 4787138}}.
* {{citation| last= Merriman |first= James Douglas |title= The Flower of Kings: A Study of the Arthurian Legend in England Between 1485 and 1835 |place= Lawrence |publisher= University of Kansas Press |year= 1973 |isbn= 978-0700601028}}.
* {{citation|last= Monmouth |First= Geoffrey of|title= A History of the Kings of Britain|Book= The Broadview Anthology of British Literature:The Medieval Period|editor= Joseph Black|place= Toronto|publisher= Broadview Press|year= 2009|pages= 157-179}}.
* {{citation| last= Morris |first= John |title= The Age of Arthur: A History of the British Isles from 350 to 650 |place= New York |publisher= Scribner |year= 1973 |isbn= 978-0684133133}}.
* {{citation|last=Morris |first= Rosemary |title=The Character of King Arthur in Medieval Literature |place=Cambridge |publisher= Brewer |year= 1982 |isbn= 978-0847671182}}.
* {{citation| last= Myres |first= J. N. L. |title= The English Settlements |place= Oxford |publisher= Oxford University Press |year= 1986 |isbn= 978-0192822352}}.
* {{citation|last=Padel |first= O. J. |title= The Nature of Arthur |journal= Cambrian Medieval Celtic Studies |issue= 27 |year= 1994 |pages= 1–31}}.
* {{citation| last= Padel |first= O. J. |title=Recent Work on the Origins of the Arthurian Legend: A Comment |journal= Arthuriana |volume= 5 |issue= 3 |date= Fall, 1995 |year= 1995 |pages= 103–14}}.
* {{citation|last=Padel |first= O. J. |title= Arthur in Medieval Welsh Literature |place= Cardiff |publisher= University of Wales Press |year= 2000 |isbn= 978-0708316825}}.
* {{citation| last= Parins |first= Marylyn Jackson |title= Sir Thomas Malory: The Critical Heritage |place= London |publisher= Routledge |year= 1995 |isbn= 978-0415134002}}.
* {{citation|last1= Phillips |first1= Graham |last2= Keatman |first2= Martin |title= King Arthur: The True Story |place= London |publisher= Century |year= 1992 |isbn= 978-0712655804}}.
* {{citation| last= Potwin |first= L. S. |title= The Source of Tennyson's 'The Lady of Shalott' |journal= Modern Language Notes |volume= 17 |issue= 8 |year= 1902 |pages= 237–239| doi= 10.2307/2917812}}.
* {{citation| last= Pryor |first= Francis |title= Britain AD: A Quest for England, Arthur, and the Anglo-Saxons |place= London |publisher= HarperCollins |year= 2004 |isbn= 978-0007181865}}.
* 358
* {{citation|last=Reno |first=Frank D. |title=The Historic King Arthur: Authenticating the Celtic Hero of Post-Roman Britain |place= Jefferson, NC |publisher= McFarland |year= 1996 |isbn=978-0786402663}}.
* {{citation|editor-last=Roach |editor-first=William | title=The Continuations of the Old French 'Perceval' of Chrétien de Troyes | place= Philadelphia |publisher= University of Pennsylvania Press |year= 1949–83 |oclc=67476613}}. 5 ગ્રંથો 
* {{citation| last= Roberts |first= Brynley F. |title= Brut Tysilio: darlith agoriadol gan Athro y Gymraeg a'i Llenyddiaeth |place= Abertawe |publisher= Coleg Prifysgol Abertawe |year= 1980 |language= Welsh |isbn= 978-0860760207}}.
* {{citation|last=Roberts |first=Brynley F. |chapter=Culhwch ac Olwen, The Triads, Saints' Lives |editor1-first= Rachel |editor1-last=Bromwich |editor2-first= A. O. H. |editor2-last= Jarman |editor3-first=Brynley F. |editor3-last= Roberts |title=The Arthur of the Welsh |place=Cardiff |publisher= University of Wales Press |year= 1991a |pages=73–95 |isbn=978-0708311073}}.
* {{citation|last=Roberts |first= Brynley F. |chapter=Geoffrey of Monmouth, ''Historia Regum Britanniae'' and ''Brut Y Brenhinedd''|editor1-first= Rachel |editor1-last=Bromwich |editor2-first= A. O. H. |editor2-last= Jarman |editor3-first=Brynley F. |editor3-last= Roberts |title=The Arthur of the Welsh |place=Cardiff |publisher= University of Wales Press |year= 1991b |pages=98–116 |isbn=978-0708311073}}.
* {{citation|last= Rosenberg |first=John D. |title= The Fall of Camelot: A Study of Tennyson's 'Idylls of the King' |place= Cambridge, MA |publisher=Harvard University Press |year= 1973 | isbn= 978-0674291751}}.
* {{citation| last= Simpson |first= Roger |title= Camelot Regained: The Arthurian Revival and Tennyson, 1800–1849 |place= Cambridge |publisher= Brewer |year= 1990 |isbn= 978-0859913003}}.
* {{citation|last=Sims-Williams |first= Patrick| chapter=The Early Welsh Arthurian Poems |editor1-first= Rachel |editor1-last=Bromwich |editor2-first= A. O. H. |editor2-last= Jarman |editor3-first=Brynley F. |editor3-last= Roberts |title=The Arthur of the Welsh |place=Cardiff |publisher= University of Wales Press |year= 1991 |pages=33–71 |isbn=978-0708311073}}.
* {{citation |last1= Smith |first1= C. |first2= R. H. |last2= Thompson |chapter= Twain, Mark |editor1-first= Norris J. |editor1-last= Lacy |title= The New Arthurian Encyclopedia |place= New York |publisher= Garland |year= 1996 |pages= 478 |isbn= 978-1568654324}}.
* {{citation|last= Staines |first= D. |chapter= Tennyson, Alfred Lord |editor1-first= Norris J. |editor1-last= Lacy |title= The New Arthurian Encyclopedia |place= New York |publisher= Garland |year= 1996 |pages= 446–449 |isbn= 978-1568654324}}.
* {{citation|last= Stokstad |first= M. |chapter= Modena Archivolt |editor1-first= Norris J. |editor1-last= Lacy |title= The New Arthurian Encyclopedia |place= New York |publisher= Garland |year= 1996 |pages= 324–326 |isbn= 978-1568654324}}.
* {{citation|last= Sweet|first= Rosemary |chapter= |editor1-first= |editor1-last= |title= Antiquaries: The Discovery of the Past in Eighteenth-century Britain |place= London |publisher= Continuum|year= 2004 |pages= |isbn= 1852853093}}.
* {{citation| last1= Taylor |first1= Beverly |first2= Elisabeth |last2= Brewer |title= The Return of King Arthur: British and American Arthurian Literature Since 1800 |place= Cambridge |publisher= Brewer |year= 1983 |isbn= 978-0389202783}}.
* {{citation| last= Thomas |first= Charles |title= Book of Tintagel: Arthur and Archaeology |place= London |publisher= Batsford |year= 1993 |isbn= 978-0713466898}}.
* {{citation|last= Thompson |first= R. H. |chapter= English, Arthurian Literature in (Modern) |editor1-first= Norris J. |editor1-last= Lacy |title= The New Arthurian Encyclopedia |place= New York |publisher= Garland |year= 1996 |pages= 136–144 |isbn= 978-1568654324}}.
* {{citation|editor1-last=Thorpe |editor1-first= Lewis |title= Geoffrey of Monmouth, The History of the Kings of Britain |place= Harmondsworth |publisher= Penguin |year= 1966 |oclc= 3370598}}.
* {{citation|last= Tondro |first= Jason |chapter= Camelot in Comics |editor1-first= Elizabeth Sherr |editor1-last= Sklar |editor2-first= Donald L. |editor2-last= Hoffman |title= King Arthur in Popular Culture |place= Jefferson, NC |publisher= McFarland |year= 2002 |pages= 169–181 |isbn= 978-0786412570}}.
* {{citation|last= Twain |first= Mark |title= A Connecticut Yankee in King Arthur's Court |place= New York |publisher= Webster |year= 1889 |oclc= 11267671}}.
* {{citation| last=Ulrich, von Zatzikhoven |title= Lanzelet |place= New York |publisher= Columbia University Press |year= 2005 |isbn= 978-0231128698}}. અનુવાદ થોમસ કર્થ
* {{citation|editor1-last=Vinaver |editor1-first= Sir Eugène |title= The Works of Sir Thomas Malory |place= Oxford | publisher= Oxford University Press |year= 1990 |isbn= 978-0198123460}}. ત્રીજુ, પુનરાવર્તિત, અંક
* {{citation|last=Watson |first= Derek| chapter=Wagner: ''Tristan und Isolde'' and ''Parsifal'' |editor1-first= Richard |editor1-last=Barber |title=King Arthur in Music |place=Cambridge |publisher= D. S. Brewer |year= 2002 |pages=23–34 |isbn=978-0859917673}}.
* {{citation|last=White |first= Terence Hanbury |author-link= T. H. White |title= The Once and Future King |place= London |publisher= Collins |year= 1958 |oclc= 547840}}.
* {{citation| editor1-last= Williams |editor1-first= Sir Ifor |title= Canu Aneirin |language= Welsh | place= Caerdydd [Cardiff] | publisher= Gwasg Prifysgol Cymru [University of Wales Press] |year= 1937 |oclc= 13163081}}.
* {{citation |last= Wordsworth |first= William |chapter= The Egyptian Maid, or, The Romance of the Water-Lily |title= The Camelot Project |publisher= The University of Rochester |url= http://www.lib.rochester.edu/camelot/egypt.htm |year= 1835 |access-date= 2008-05-22 |archivedate= 2008-07-05 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080705180824/http://www.lib.rochester.edu/Camelot/egypt.htm }}.
* {{citation| last= Workman |first= L. J. |title= Medievalism and Romanticism |journal= Poetica |issue= 39–40 |year= 1994 |pages= 1–44}}.
* {{citation|editor1-last=Wright |editor1-first= Neil |title=The Historia Regum Britanniae of Geoffrey of Monmouth, 1: Bern, Burgerbibliothek, MS. 568 |place=Cambridge |publisher= Brewer |year= 1985 |isbn= 978-0859912112}}.
&lt;/div&gt;

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{Commons category|King Arthur}}
* {{citation |url= http://www.blaenau-gwent.gov.uk/8035.asp |chapter= Arthurian Gwent |title= Blaenau Gwent Borough County Council |access-date= 2008-05-22 |archivedate= 2008-05-12 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080512153652/http://www.blaenau-gwent.gov.uk/8035.asp }}. વેલ્શ આર્થરિયનની લોકકથાની પૂર્ણ માહિતી આપનાર ઉત્કૃષ્ટ સાઈટ
* {{citation|url= http://www.arthuriana.co.uk |title= Arthurian Resources: King Arthur, History and the Welsh Arthurian Legends |access-date=2008-05-22}}. એક વ્યાપક અને પૂર્ણ શૈક્ષણિક સાઈટ, જેમાં મોટી સંખ્યામાં તેજસ્વી ઓકસફોર્ડ યુનિવર્સિટીના થોમસ ગ્રીનના લેખોની યાદીનો સમાવેશ થાય છે. 
* {{citation|url= http://faculty.smu.edu/arthuriana/ |title= Arthuriana |access-date=2008-05-22}}. એકમાત્ર શૈક્ષણિક સામયિક જે આર્થરિયન કથા સાથે સંબંધિત છે; જે સ્ત્રોત અને લિંક્સનો સારો ચયન છે.
* {{citation|url= http://www.maryjones.us/ctexts/index_welsh.html |title= Celtic Literature Collective |access-date=2008-05-22}}. વેલ્શ મધ્યકાલિન સ્ત્રોતોના પાઠયો અને અનુવાદો (વિવિધ પ્રકારના ગુણવત્તાવાળા) પૂરા પાડે છે, તેમાનાં ઘણામાં આર્થરનો ઉલ્લેખ થયો છે.
* {{citation| chapter= Faces of Arthur |url= http://www.facesofarthur.org.uk/bibliograrth.htm |title= Faces of Arthur |access-date=2009-11-16}}. વિવિધ આર્થરિયન ઉત્સાહિતો દ્વારા કિંગ આર્થર પરના લેખોનો રસપ્રદ સંગ્રહ. 
* {{citation |last= Ford |first= David Nash |url= http://www.britannia.com/history/arthur/kageneral.html |chapter= King Arthur, General of the Britons |title= Britannia History |access-date= 2008-05-22 |archivedate= 2011-11-01 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20111101085503/http://www.britannia.com/history/arthur/kageneral.html }}.
* {{citation|url= http://www.lib.rochester.edu/camelot/cphome.stm |title= The Camelot Project |publisher= The University of Rochester |access-date=2008-05-22}}. આર્થરિયન પાઠયોની મૂલ્યવાન જીવનકથા અને મફતમાં ડાઉનલોડ થતી આવૃત્તિઓ પૂરાં પાડે છે.
* {{citation |url= http://www.heroicage.org/ |title= The Heroic Age: A Journal of Early Medieval Northwestern Europe |issn= 1526-1827 |access-date= 2008-05-22 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080509123944/http://www.heroicage.org/ |archivedate= 2008-05-09}}. એક ઓનલાઈન પીયર-સમીક્ષાકૃત સામયિક જે નિયમિત રૂપથી આર્થરિયન લેખોનો સમાવેશ કરે છે; ખાસ કરીને પ્રથમ ઇશ્યૂ જુઓ.
* {{citation|url= http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A533350 |chapter= The Medieval Development of Arthurian Literature |title= h2g2 |publisher=BBC |access-date=2008-05-22}}

{{start box}}
{{succession box |
 before=[[Uther Pendragon]]|
 title=[[List of legendary kings of Britain|Legendary British Kings]]|
 after=[[Constantine III of Britain|Constantine III]]|
 years= |
}}
{{end box}}

{{Arthurian Legend}}
{{Celtic mythology (Welsh)}}


{{DEFAULTSORT:Arthur, King}}
[[શ્રેણી:5 મી સદીના જન્મ]]
[[શ્રેણી:6ઠ્ઠી સદીના મૃત્યુ]]
[[શ્રેણી:આર્થરિયન પાત્રો]]
[[શ્રેણી:બ્રિટીશ પારંપારિક ઇતિહાસ]]
[[શ્રેણી:દક્ષિણ-પશ્ચિમના બ્રિટોન્સ]]
[[શ્રેણી:ગ્લેસ્ટોનબરી અબ્બે પર સમાધિ]]
[[શ્રેણી:નાઇટસ ઓફ ધ રાઉન્ડ ટેબલ]]
[[શ્રેણી:મધ્યકાલિન દંતકથાઓ]]
[[શ્રેણી:કોર્નવેલના સમ્રાટ]]
[[શ્રેણી:એકલ પુરાણો (મોનોમિથ્સ)]]
[[શ્રેણી:પૌરાણિક રાજાઓ]]
[[શ્રેણી:કોર્નીસ ઇતિહાસના લોકો]]
[[શ્રેણી:ઉપ-રોમન બ્રિટેન]]
[[શ્રેણી:ઉપ-રોમન સમ્રાટ]]
[[શ્રેણી:વેલ્શના સમ્રાટ]]
[[શ્રેણી:વેલ્શના પુરાણો]]</text>
      <sha1>819rihzuhven39wxmexyrgs5vbumkwr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઇન્દ્રાવતી નદી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24802</id>
    <revision>
      <id>906767</id>
      <parentid>822610</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T20:54:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4644" sha1="cv5el7xcd8a5b7xbg33nmnnmwtlzx9b" xml:space="preserve">'''ઇન્દ્રાવતી નદી''' [[ભારત]] દેશમાં આવેલી નદીઓ પૈકીની એક મુખ્ય નદી છે, જે ઓરિસ્સા તથા છત્તીસગઢ રાજ્યમાંથી વહે છે. આ નદી [[ગોદાવરી| ગોદાવરી નદી]]ની ઉપનદી છે.

== પ્રવાહ ==
ઇન્દ્રાવતી નદીનું ઉદગમ સ્થાન  [[ઓરિસ્સા| ઓરિસ્સા રાજ્ય]]માં આવેલા [[કાલાહન્ડી જિલ્લો| કાલાહાંડી જિલ્લા]]માં રામપુર નજીક આવેલું છે. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.india9.com/i9show/-Chhattisgarh/Indravati-River-55191.htm |title=Indravati River in  India |access-date=૨૦૦૯-૦૧-૦૯ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012146/http://www.india9.com/i9show/-Chhattisgarh/Indravati-River-55191.htm |archive-date=2016-03-05 |url-status=dead  }}&lt;/ref&gt; આ નદીની કુલ લંબાઈ ૨૪૦ માઇલ જેટલી છે. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://bastar.nic.in/BASTARINFO.HTM |title=બસ્તર જિલ્લાનું અધિકૃત વેબસાઇટ |access-date=૨૦૦૯-૦૧-૦૯ |archive-date=2009-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207062958/http://bastar.nic.in/BASTARINFO.HTM |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. આ નદી મુખ્યત્વે [[છત્તીસગઢ| છત્તીસગઢ રાજ્ય]]ના [[બસ્તર જિલ્લો| બસ્તર]] તેમ જ [[દંતેવાડા જિલ્લો| દંતેવાડા]] જિલ્લામાંથી પસાર થાય છે. દંતેવાડા જિલ્લામાં આવેલા ભદ્રકાલી નજીક ઇન્દ્રાવતી નદી અને [[ગોદાવરી| ગોદાવરી નદી]]નો સંગમ થાય છે. આ નદીના પથરીલા તળના કારણે એમાં નૌકાયન કરવું સંભવ નથી.

== પર્યાવરણ ==
=== ઇંદ્રાવતી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન ===
ઇંદ્રાવતી રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન ઇન્દ્રાવતી નદીના કિનારે વસેલું છે. આ ઉદ્યાનનું કુલ ક્ષેત્રફળ ૨૭૯૯ વર્ગ કિમી છે &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.indiawildliferesorts.com/national-parks/indravati-national-park.html |title = Indian wildlife |access-date=૨૦૦૯-૦૧-૧૩ }}&lt;/ref&gt;.

=== ચિત્રકોટનો ધોધ ===
{{Main|ચિત્રકોટનો ધોધ}}
[[જગદાલપુર| જગદલપુર]]ની નજીકમાં ઇન્દ્રાવતી નદી પર એક વિશાળ જળ પ્રપાત (ધોધ) બનેલો છે. આ જળ પ્રપાત ચિત્રકોટ જલ પ્રપાતના નામથી ઓળખાય છે.  આ ધોધના ઘોડાની નાળ સમાન મુખના કારણે આ  જળ પ્રપાતને ''ભારતનો નાયગરા ધોધ'' પણ કહેવામાં આવે છે. 
[[Image:Chitrakot_panoramic.jpg|900px|thumb| ચિત્રકોટ જલ પ્રપાત]]
&lt;br&gt;

== સંદર્ભો ==
{{reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [http://www.mapsofindia.com/chhattisgarh/geography/indravati-river.html મેપ્સ ઓફ ઇન્ડીયાની વેબસાઇટ પર ઇન્દ્રાવતી નદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100523225446/http://www.mapsofindia.com/chhattisgarh/geography/indravati-river.html |date=2010-05-23 }}
* [http://www.sanctuaryasia.com/takeaction/detailcampaign.php?cid=133 સેન્ચ્યુરી એશીયાની વેબસાઇટ પર ઈન્દ્રાવતી નદી વિશે એક લેખ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071111032845/http://www.sanctuaryasia.com/takeaction/detailcampaign.php?cid=133 |date=2007-11-11 }} (અંગ્રેજી ભાષામાં)
* {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}}
{{Geo-stub}}

[[શ્રેણી:ભારતની નદીઓ]]
[[શ્રેણી:છત્તીસગઢ]]
[[શ્રેણી:ઑડિશા]]</text>
      <sha1>cv5el7xcd8a5b7xbg33nmnnmwtlzx9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>લેરી એલિસન</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25140</id>
    <revision>
      <id>906825</id>
      <parentid>897789</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:42:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45677" sha1="is3hs4x5ifj3x2zqupxxidrl5tlcvvn" xml:space="preserve">{{Infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata=ALL
 | onlysourced=no
}}
'''લોરેન્સ જોસેફ “લેરી” એલિસન'''  (જન્મ 17, ઓગસ્ટ,1944) એ અમેરિકન [[વેપારની મહાન વ્યક્તિ]], [[દાતા]] અને વિશાળ સાહસિક સોફ્ટવેર કંપની, [[ઓરેકલ (Oracle) કોર્પોરેશન]]ના [[સહ-સંસ્થાપક]] અને [[મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી (સીઇઓ)]] છે.{{as of|2010}} તેઓ $28 યુએસ બિલીયનની વ્યક્તિગત સંપત્તિ સાથે વિશ્વના છઠ્ઠા સૌથી ધનવાન વ્યક્તિ છે.&lt;ref&gt;[http://billionaires.forbes.com/topic/lawrence_ellison લેરી એલિસન શિર્ષક પૃષ્ઠ પર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100723135941/http://billionaires.forbes.com/topic/Lawrence_Ellison |date=2010-07-23 }} Forbes.com. એસેસ્ડ એપ્રીલ 2010.&lt;/ref&gt;

== પૂર્વજીવન ==
લેરી એલિસન, ફ્લોરેન્સ સ્પેલમેનની 19-વર્ષીય અપરિણીત [[યહુદી]] માતાને ત્યાં [[ન્યુયોર્ક સ્ટેટ]]ના, [[ન્યુ યોર્ક શહેર]]માં જનમ્યા હતા. ો તેની માતાની વિનંતીથી, ઉછેર માટે શિકાગોમાં તેની માતાના કાકા અને કાકીને તેઓ આપી દેવામાં આવ્યાં. તેઓ નવ મહિનાના હતા ત્યારે લિલિયન સ્પેલમેન એલિસન અને લૂઇસ એલિસનને તેમને દત્તક લીધાં હતા. તેઓ 48 વર્ષના થયા ત્યાં સુધી તેઓ તેની માતાનું નામ જાણતા નહોતા અને તેણીને મળ્યા નહોતા; તેના પિતાની ઓળખથી તેઓ અજ્ઞાત હતા.

એલિસન જાન્યુઆરી, 1958 માં શિકાગોની ઉત્તરની યુજેન ફિલ્ડ એલીમેન્ટરી સ્કુલમાંથી સ્નાતક થયા અને દક્ષિણ કિનારા તરફ સ્થળાંતર કર્યું તે પહેલાં 1959 ના અંત સુધી સુલિવાન હાઇ સ્કુલમાં શિક્ષણ લીધું.

શિકાગોના [[દક્ષિણ કિનારે]] [[મધ્યમ-વર્ગીય]] યહુદી પાડોશમાં બે-શયનખંડના [[એપાર્ટમેન્ટ]]માં એલિસનનો ઉછેર થયો એલિસન તેની પાલક માતાને હૂંફાળી અને પ્રેમાળ વ્યક્તિ તરીકે, તેની વિરુદ્ધ તેના પિતા [[ક્રિમીયા]]ના [[રશિયન]] યહુદી, જેમણે યુ.એસ.એ.ના [[એલિસ ટાપુ]]માં તેના પ્રવેશના હેતુને સન્માનવા એલિસન નામ અપનાવેલ, જેઓને એલિસ કઠોર, બિનસહાયક અને ઘણીવાર અંતર રાખનાર પાલક પિતા તરીકે યાદ કરે છે. તેમના પિતા, લૂઇસ, વિનમ્ર સરકારી અધિકારી હતા જેમણે શિકાગોમાં સ્થાવર મિલકતમાં ફક્ત [[અતિશય હતાશા]] દરમિયાન ગુમાવવા માટે થોડી સંપત્તિ બનાવી હતી. 

એલિસન તેજ પરંતુ બેધ્યાન વિદ્યાર્થી હતા. તેની પાલક માતા તુરંત મૃત્યુ પામવાના કારણે, બાદમાં તેની અંતિમ પરીક્ષાઓ ન આપ્યા બાદ, તેના બીજા વર્ષના અંતે [[અર્બાના-કેમ્પેઇન ખાતેની યુનિવર્સિટી ઓફ ઇલીનોઇસ]] તેમણે છોડી દીધી. તેઓ પોતાના મિત્ર [[ચક વેઇઝ]] સાથે રહ્યાં, [[ઉત્તર કેલીફોર્નિયા]]માં ઉનાળો વિતાવ્યા બાદ, તેમણે [[શિકાગો યુનિવર્સિટી]]માં એક સત્ર માટે હાજરી આપી, જ્યાં તેમને કોમ્પ્યુટર ડિઝાઇનીંગનો પ્રથમ પરિચય થયો. 20 વર્ષની વયે, તેઓ ઉત્તર કેલીફોર્નિયામાં કાયમી સ્થળાંતર થયાં.

== કારકીર્દિ ==
1970 દરમિયાન, એલિસને [[એમ્પેક્ષ કોર્પોરેશન]] માટે કામ કર્યું. તેના પ્રોજેક્ટમાંથી એક [[CIA]] માટે [[ડેટાબેઝ]] હતો, જેમને તેમણે “ઓરેકલ (Oracle)” નામ આપ્યું.

[[એડગર એફ. કોડ]] દ્વારા લિખિત રીલેશ્નલ [[ડેટાબેઝ સિસ્ટમ્સ]] &quot;એ રીલેશ્નલ મોડેલ ઓફ ડેટા ફોર લાર્જ શેર્ડ ડેટા બેંક્સ&quot; (&quot;A Relational Model of Data for Large Shared Data Banks&quot; ) નામના લેખ દ્વારા એલિસનને પ્રેરણા મળી હતી. ''સોફ્ટવેર ડેવલપમેન્ટ લેબોરેટરીઝ''  (એસડીએલ) નામથી પોતાના માત્ર $1400 થી, 1977 માં તેમણે ઓરેકલ (Oracle)ની સ્થાપના કરી. 1979 માં, કંપનીનું ''રીલેશ્નલ સોફ્ટવેર ઇન્ક.''  નવું નામ આપવામાં આવ્યું, બાદમાં [[ઓરેકલ (Oracle) ડેટાબેઝ]] ફ્લેગશીપ ઉત્પાદન બાદ ''ઓરેકલ (Oracle)''  નામ આપવામાં આવ્યું. તેમણે [[IBM]] [[સિસ્ટમ આર]] ડેટાબેઝ વિશે સાંભળ્યું હતુ, તે પણ કોડના સિદ્ધાંતો પર આધારી હતો, અને તેઓ ઓરેકલ (Oracle)ને તેની સાથે સુસંગત કરવા માગતા હતા, પરંતુ સિસ્ટમ આર કોડની વહેચણી કરવાનો ઇન્કાર કરી આઇબીએમએ આ અશક્ય બનાવ્યું. ઓરેકલ (Oracle)નું પ્રારંભિક સંસ્કરણ ઓરેકલ (Oracle) 2 હતુ; ઓરેકલ (Oracle) 1 હતુ નહીં. પહેલાંના સંસ્કરણની તમામ ક્ષતિઓ સુધારવામાં આવી છે તેવું સૂચિત કરવા સંસ્કરણ નંબરનો હેતુ હતો.

1990 માં, રોકડ અને આવક વચ્ચેની અસમાનતાના કારણે ઓરેકલે (Oracle) તેની કાર્ય શક્તિ 10% (આશરે 400 લોકો) ઘટાડી હતી. આ કટોકટી, જે ઓરેકલ (Oracle)ની લગભગ નાદારીમાં પરીણમી હતી, પરંતુ ઓરેકલ (Oracle)ના “આગામી” માર્કેટીંગ વ્યુહના કારણે ઉદ્દભવી, જેમાં એક જ વાર સોફ્ટવેરની ખરીદી સંભવિત મોટી સંખ્યામાં કરવાનો ગ્રાહકો પાસે વેચાણ લોકોએ આગ્રહ રાખ્યો હતો. આથી તેમના ભથ્થાં વધારવા, બાદમાં વેચાણ લોકોએ વર્તમાન ત્રીજા ભાગમાં ભવિષ્ય લાયસન્સ વેચાણોના મૂલ્યની નોંધણી કરી. ભવિષ્યનું વેચાણ બાદમાં નિષ્ફળ નિવડ્યું ત્યારે આ સમસ્યા ઊભી થઇ. અંતે ઓરેકલે (Oracle) તેની આવકોનું બે વખત પુનઃસ્થાપન કરવું પડ્યું, અને તેની વધુ પડતી આવકોમાં ઉદ્દવતા મુકદ્દમાઓનું કોર્ટ બહાર સમાધાન પણ [[યોગ્ય પગલાં]] તરીકે કરવું પડ્યું. એલિસને બાદમાં કહ્યું કે ઓરેકલે (Oracle) “અતુલ્ય વ્યાવસાયિક ભૂલ” કરી હતી.

જોકે આઇબીએમએ તેના [[DB2]] અને [[SQL/DS]] ડેટાબેઝ ઉત્પાદનો સાથે મેઇનફ્રેમ રીલેશ્નલ ડેટાબેઝ બજાર પર પ્રભુત્વ જમાવ્યું હતુ, તેણે [[UNIX]] અને [[વિન્ડોઝ]] ઓપરેટીંગ સિસ્ટમ પર રીલેશ્નલ ડેટાબેઝના બજાર પ્રવેશને વિલંબમાં મૂક્યો. આથી તેણે મધ્ય-પ્રમાણ સિસ્ટમ્સ અને માઇક્રોકોમ્પ્યુટર્સ પર કાબૂ મેળવવા [[સાયબેઝ]], ઓરેકલ (Oracle) અને [[ઇન્ફોર્મીક્સ]] (અને અંતે [[માઇક્રોસોફ્ટ]]) માટે દરવાજો ખુલ્લો રાખ્યો.

આ સમય દરમિયાન, ઓરેકલ (Oracle) સાયબેઝથી પાછળ ધકેલાયું. 1990-1993 માં, સાયબેઝ ઝડપી વિકસતી ડેટાબેઝ કંપની હતી અને ડેટાબેઝ ઉદ્યોગની માનીતી વિક્રેતા હતી, પરંતુ ઝડપથી તેની [[સંધિ ધૂન]]નો ભોગ બની પાછળ ધકેલાઇ.  સાયબેઝનું 1993 નું પાવરસોફ્ટ સાથેનું જોડાણ તેની સંપૂર્ણ ડેટાબેઝ ટેકનોલોજી પરના ધ્યાનની નુકશાનીમાં પરિણમ્યું. 1993 માં, તેના વિન્ડોઝ ઓપરેટીંગ સિસ્ટમ હેઠળ સંચાલિત ડેટાબેઝ સોફ્ટવેરના હક્કો સાઇબેઝે માઇક્રોસોફ્ટ કોર્પોરેશનને વેંચી દીધાં, જે “SQL સર્વર” નામ હેઠળ વેચાણ થાય છે.

1994 માં, ઇન્ફોર્મિક્સ સોફ્ટવેર [[સાયબેઝ]] કરતાં આગળ થયું અને ઓરેકલ (Oracle)નું ખુબ મહત્વનું પ્રતિસ્પર્ધી બન્યું. ઇન્ફોર્મિક્સના સીઇઓ ફિલ વ્હાઇટ અને એલિસન વચ્ચેની તીવ્ર લડાઇ ત્રણ વર્ષ માટે સિલિકોન વેલી ન્યુઝના પ્રથમ પૃષ્ઠ પર રહી. એપ્રીલ 1997 માં, ઇન્ફોર્મિક્સે ગંભીર આવક ઘટાડો અને આવક પુનઃઅહેવાલો નોંધાવ્યા; અંતે ફિલ વ્હાઇટ જેલમાં ગયા, અને 2000 માં [[IBM]]એ ઇન્ફોર્મિક્સનું હસ્તાંતરણ કર્યું. વધુ 1997 માં, [[સ્ટીવ જોબ્સ]] કંપનીમાં પરત આવ્યા બાદ એલિસન [[એપલ કોમ્પ્યુટર]]ના ડાયરેક્ટર બન્યા. એલિસને 2002 માં રાજીનામું આપતા જણાવ્યું કે આવશ્યક ઔપચારિક બોર્ડ મીટિંગોમાં હાજર રહેવા માટે તેમની પાસે સમય નથી.

એક વખત ઇનફોર્મિક્સ અને સાયબેઝ પાછળ ધકેલાયા બાદ, 90 અંતમાં [[માઇક્રોસોફ્ટ SQL સર્વર]]નો ઉદ્દભવ ન થયો અને 2001 માં આઇબીએમના ઇન્ફોર્મિક્સના હસ્તાંતરણ અને તેમનું [[DB2]] ડેટાબેઝને પ્રોત્સાહન ન આપ્યું ત્યાં સુધી ઓરેકલે (Oracle) વર્ષોનો ઔદ્યોગિક ઇજારો ભોગવ્યો. આજે નવાં ડેટાબેઝ લાયસન્સ માટે ઓરેકલ (Oracle)ની મુખ્ય સ્પર્ધા UNIX, [[Linux]],અને Windows ઓપરેટીંગ સિસ્ટમ્સ સાથે આઇબીએમનું DB2, ઓપન સોર્સ ડેટાબેઝ [[MYSQL]], અને માઇક્રોસોફ્ટ SQL સર્વર (જે માત્ર વિન્ડોઝ પર ચાલે છે) ની સાથે છે. આઇબીએમનું DB2 હજુ પણ [[મેઇનફ્રેમ]] ડેટાબેઝ બજાર પર પ્રભુત્વ ધરાવે છે.

એપ્રીલ 2009 માં, [[આઇબીએમ (IBM)]] અને [[હ્યુલેટ પેકાર્ડ (Hewlett-Packard)]] સાથે કટોકટીની લડાઇ બાદ ઓરેકલે (Oracle) [[સન માઇક્રોસિસ્ટમ્સ]]ને ખરીદવાનો તેનો ઇરાદો જાહેર કર્યો.&lt;ref&gt;{{cite news
  | authorlink = Timothy Prickett Morgan
  | title = Sun proxy details its dating game
  | url = http://www.theregister.co.uk/2009/05/12/suns_three_suitors/
  | publisher = [[The Register]]
  | date = 2009-05-12
  | access-date = 2009-06-23
}}&lt;/ref&gt; 21, જાન્યુઆરી 2010 ના રોજ [[યુરોપિયન યુનિયને]] ઓરેકલ (Oracle) દ્વારા [[સન માઇક્રોસિસ્ટમ્સ (Sun Microsystems)]]ના હસ્તાંતરણને મંજૂરી આપી અને સંમતિ આપી કે “ઓરેકલ (Oracle)નું સન હસ્તાંતરણ મહત્વની સંપત્તિઓને નવજીવન બક્ષવાની અને નવાં સર્જનો અને નવિન ઉત્પાદનો તૈયાર કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.”&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.guardian.co.uk/technology/2010/jan/22/oracle-sun-microsystems | work=The Guardian | location=London | title=Oracle prepares to complete Sun takeover | first=Bobbie | last=Johnson | date=2010-01-22 | access-date=2010-05-07}}&lt;/ref&gt;

== વળતર ==
2005 માં, ઓરેકલે (Oracle) એલિસનને $975,000 પગાર, $6,500,000 બોનસ, અને અન્ય વળતર પેટે $955,100 ચૂકવ્યા.&lt;ref&gt;[http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/777676/000119312505177313/ddef14a.htm વર્ણનાત્મક અવેજી અહેવાલ]&lt;/ref&gt; 2007 માં, એલિસને $61,180,524 ની કુલ વળતર કમાણી કરી, જેમાં $1,000,000 નો મૂળ પગાર, $8,369,000 નું રોકડ બોનસ, અને $50,087,100 ની વૈકલ્પિક મંજૂરીનો સમાવિષ્ટ હતી.&lt;ref&gt;[http://www.equilar.com/CEO_Compensation/ORACLE_CORP_Lawrence_J._Ellison.php લોરેન્સ જે. એલિસન માટે 2007 સીઇઓ વળતર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090208211428/http://equilar.com/CEO_Compensation/ORACLE_CORP_Lawrence_J._Ellison.php |date=2009-02-08 }}, [[Equilar]]&lt;/ref&gt; 2008 માં, એલિસને $84,598,700 ની કુલ વળતર કમાણી કરી, જેમાં $1,000,000 નો મૂળ પગાર, $10,779,000 નું રોકડ બોનસ, કોઇ સ્ટોક મંજૂરી નહી, અને $71,372,700 ની વૈકલ્પિક મંજૂરીનો સમાવિષ્ટ હતી.&lt;ref&gt;[http://www.equilar.com/CEO_Compensation/Oracle_Lawrence_J._Ellison.php લોરેન્સ જે. એલિસન માટે 2008 સીઇઓ વળતર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414092334/http://www.equilar.com/CEO_Compensation/Oracle_Lawrence_J._Ellison.php |date=2009-04-14 }}, [[Equilar]]&lt;/ref&gt; 31 મે, 2009 ના રોજ પૂરાં થતા વર્ષમાં તેમણે $56.8 મિલીયન બનાવ્યા.&lt;ref&gt;ઓરેકલ (Oracle) સીઇઓનો મૂળ પગાર $1 સુધી કપાયો, ઓગસ્ટ 22, 2009 પૃષ્ઠ B3 LA Times&lt;/ref&gt;

સતત ચોથા વર્ષ માટે, ઓરેકલ (Oracle) બોર્ડે 2 જુલાઇ 2009 ના રોજ એલિસનને વધુ 7 મિલીયન સ્ટોક વિકલ્પોની ફાળવણી કરી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.siliconbeat.com/2009/07/13/here-we-go-again-oracles-ellison-gets-more-options |title=Here We Go Again: ઓરેકલ (Oracle)ના એલિસને વધુ વિકલ્પો મેળવ્યાં |access-date=2010-07-15 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105013010/http://www.siliconbeat.com/2009/07/13/here-we-go-again-oracles-ellison-gets-more-options/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

22 ઓગસ્ટ 2009 ના રોજ, એક અહેવાલ મુજબ નાણાંકીય વર્ષ 2010 માટે તેમને મૂળ પગાર તરીકે માત્ર $1 ચૂકવવામાં આવશે, નાણાંકીય વર્ષ 2009 ની ચૂકવણી કરતાં $1,000,000 ઓછા ચૂકવવામાં આવશે.&lt;ref name=&quot;salary&quot;/&gt;

''[[ફોર્બ્સે]]''  એલિસનની 2005 ની ચોખ્ખી સંપતિ $18.4 બિલીયન નોંધી છે, અમેરિકાના [[સૌથી ધનવાન લોકો]]માં એક બનાવીને, અને વિશ્વના છઠ્ઠા સૌથી ધનવાન વ્યક્તિ તેમને બનાવ્યા. 2000 માં ટૂંકા સમય માટે, એલિસન વિશ્વના ''સૌથી''  ધનિક વ્યક્તિ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.com.com/Gates+loses+title+as+worlds+richest+man/2100-1001_3-239838.html |title=વિશ્વના સૌથી ધનિક વ્યક્તિનો ખિતાબ ગેટ્સે ગુમાવ્યો - CNET News.com |access-date=2012-07-11 |archive-date=2012-07-11 |archive-url=https://archive.is/20120711234847/http://news.com.com/Gates+loses+title+as+worlds+richest+man/2100-1001_3-239838.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2006 માં, [[ફોર્બ્સે]] એલિસનને સૌથી વધુ ધનાઢ્ય [[કેલીફોર્નીયન]] તરીકે પદ આપ્યું.&lt;ref&gt;[http://billionaires.forbes.com/topic/lawrence_ellison લેરી એલિસન શિર્ષક પૃષ્ઠ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100723135941/http://billionaires.forbes.com/topic/Lawrence_Ellison |date=2010-07-23 }} Forbes.com. એસેસ્ડ એપ્રીલ 2010.&lt;/ref&gt; Salesforce.com અને NetSuite બંનેમાં એલિસન બહોળો હિસ્સો ધરાવે છે.

== અંગત જીવન ==
એલિસને ચાર વખત લગ્ન કર્યાં છે.&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/name/nm0255213/bio IMDB bio]&lt;/ref&gt;{{Verify credibility|date=August 2009}} તેના પ્રથમ ત્રણ લગ્ન છૂટાછેડામાં પરીણમ્યાં. 1967 થી 1974 સુધી તેઓ એડ્ડા ક્વીનને પરણેલાં હતા. 1977 અને 1978 વચ્ચે તે નેન્સી વ્હીલર જેન્કીનસને પરણેલાં હતા. 1983 થી 1986 સુધી, તેઓ બાર્બરા બૂથ સાથે પરણેલાં હતા: આ લગ્નથી બે સંતાનો, ડેવિડ અને મેગન નામના દીકરો અને દીકરી થયાં.

18 ડિસેમ્બર 2003 ના રોજ, એલિસને [[મેલની ક્રાફ્ટ]], [[પ્રણય નવલકથાકાર]], સાથે તેની વુડસાઇડ એસ્ટેટ ખાતે લગ્ન કર્યાં. તેના મિત્ર [[સ્ટીવ જોબ્સ]] ([[એપલ, ઇન્ક.]]ના સીઇઓ) લગ્નના ઔપચારિક ફોટોગ્રાફર હતા.&lt;ref name=&quot;San Francisco Chronicle&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2004/01/14/MNGS649LVB1.DTL|title = Larry Ellison's most important merger|access-date = 2009-10-29|date = 2004-01-14|publisher = [[San Francisco Chronicle]]|archive-date = 2008-12-09|archive-url = https://web.archive.org/web/20081209071803/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fchronicle%2Farchive%2F2004%2F01%2F14%2FMNGS649LVB1.DTL|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
== જીવનશૈલી ==
વિશ્વના ધનાઢ્ય લોકોમાંના એક, એલિસન તેની ઉડાઉ જીવનશૈલી માટે જાણીતા છે. 

=== સફર ===
એલિસન [[BMW ઓરેકલ (Oracle) રેસીંગ]]ના બીજા સૌથી મોટા મૂડીદાર છે, જે [[સાન ફ્રાન્સિસકો]]ની [[ગોલ્ડન ગેટ યોટ કલબ]] વતી [[2007 અમેરિકા કપ]] માટે સ્પર્ધક તરીકે પસંદગી માટે નિષ્ફળ રીતે હરીફાઇમાં ઉતર્યા હતા. હરીફાઇના છેલ્લેથી આગળના તબક્કામાં [[2007 લ્યુઇસ વુઇટન કપ]] સ્પર્ધક પસંદગી ક્રમમાંથી બહાર થયું નહીં ત્યાં સુધી ઓરેકલ (Oracle) રેસિંગ [[સ્પેનના વેલેન્સિયા]]માં 2007 અમેરિકાના કપ માટેના રેકોર્ડનું સ્પર્ધક હતુ. ઓરેકલ (Oracle) કોર્પોરેશન BMW ઓરેકલ (Oracle) રેસિંગને કોઇ જ આર્થિક સહકાર પૂરૂં પાડતુ નહોતુ પરંતુ તેનો લોગો અને બ્રાન્ડના ઉપયોગ માટે મંજૂરી આપી હતી.

[[અર્નેસ્ટો બર્તારેલી]] (વિશ્વની સૌથી ધનાઢ્ય વ્યક્તિમાંની એક) ની ટીમ [[એલિંઘી]]ના 2007 ના વિજયને અનુસરતા તેમણે જે રીતે [[33 મા અમેરિકા કપ]]ના આયોજન માટે પ્રસ્તાવ રજુ કર્યો હતો તેની વિરુદ્ધ એલિસને, ગોલ્ડન ગેટ યોટ કલબ દ્વારા વિસ્તૃત કાનુની ફરિયાદો દાખલ કરી હતી. &lt;ref&gt;http://www.sailingscuttlebutt.com/news/07/cf/&lt;/ref&gt; સ્પર્ધાઓ અંતે [[સ્પેનના વેલેન્સિયા]] ખાતે, ફેબ્રુઆરી 2010 માં યોજવામાં આવી. એલિસનની યોટ [[USA]] એ પ્રતિસ્પર્ધી યોટ [[એલિંઘી]] 5 ને નોંધપાત્ર તફાવતથી હાર આપી.&lt;ref&gt;http://www.americascup.com/en/actualite/news/first-blood-to-usa-19-2362&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.americascup.com/en/actualite/news/usa-win-33rd-america-s-cup-match-19-2827&lt;/ref&gt;

===== અમેરિકા કપ વિજય =====

બે દિવસ પહેલાં પ્રથમ સ્પર્ધા જીત્યા બાદ, 14 ફેબ્રુઆરી 2010 ના રોજ, એલિસનની યોટ [[USA 17]] [[33મા અમેરિકા કપ]]ની બીજી સ્પર્ધા (ત્રણ શ્રેષ્ઠ “[[ડિડ ઓફ ગીફ્ટ]]” શ્રેણીમાં) જીતી. ઐતિહાસિક વિજય સુરક્ષિત કરીને, એલિસન અને તેની [[BMW ઓરેકલ (Oracle)]] ટીમ “ડિડ ઓફ ગીફ્ટ” જીતનાર પ્રથમ સ્પર્ધક બન્યું. 1995 પછી પ્રથમ વખત કપ અમેરિકાના કિનારે પરત થયો.  એલિસન બીજી સ્પર્ધા માટે [[ટ્રાઇમેરાન]]ના ક્રુ પર હતા.&lt;ref&gt;[http://sports.espn.go.com/oly/news/story?id=4913750 BMW ઓરેકલે (Oracle) અમેરિકા કપ જીત્યો ], ''[[ESPN.com]]'' , 2010-02-14; &quot;હકિકત માટે BMW ઓરેકલ (Oracle)ના ક્રુ પર એલિસન અને કોસ્ટેકી જ માત્ર અમેરિકન હતા.&quot;&lt;/ref&gt; 

ઓરેકલ (Oracle) રેસિંગે [[ઓકલેન્ડ, ન્યુઝીલેન્ડ]] ખાતે યોજાયેલ 2003 [[અમેરિકા કપ]] માટે સ્પર્ધક પસંદગી શ્રેણીમાં પણ ભાગ લીધો હતો, પરંતુ 2003 [[લૂઇસ વુઇટન કપ]]ના ફાઇનલમાં પરાજીત થઇ.{{Citation needed|date=February 2010}} 

''[[રાઇઝીંગ સન]]''  નામની, વિશ્વની [[સૌથી મોટી છઠ્ઠી]] [[યોટ]], જેનો બાંધકામ ખર્ચ US$200 મીલીયનથી વધુ નોંધાયો છે તેના એલિસન સંગીત અને ફિલ્મ મોગલ [[ડેવિડ ગેફેન]] સાથે સહ-માલિક છે. ''રાઇઝીંગ સન''  એ 452.75 ફૂટ (138 મી), લાંબી છે.{{Citation needed|date=February 2010}}

=== કાર ===
એલિસન [[આઉડી R8]] અને [[મેકલેર્ન F1]] સહિત ઘણી આકર્ષક કાર ધરાવે છે. [[એક્યુરા NSX]] તેની મનપસંદ કાર છે, જે તેના ઉત્પાદન સમયે દર વર્ષે ભેટ આપવા માટે તેઓ જાણીતા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bonniepowell.com/ellison.html |title=લેરી એલિસન બનવું |access-date=2010-07-15 |archive-date=2004-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040203051718/http://www.bonniepowell.com/ellison.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ખાનગી વિમાન ===
એલિસન પરવાનાધારક પાઇલોટ છે અને ફાઇટર જેટ સહિત, તેણે ઘણાં અસામાન્ય વિમાન વસાવ્યાં છે.{{Citation needed|date=March 2010}} 75000 પાઉન્ડ (34019 કિલો.) કરતાં વધુ વજનના વિમાનો દ્વારા સાન જોન્સ મિનેટા ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ પરથી [[મોડી-રાત્રે ઉડ્ડયન અને ઉતરાણ પરની તેની મર્યાદાના]] ઉલ્લંઘન માટે એલિસનને [[સીટી ઓફ સાન જોસ, કેલિફોર્નીયા]] સમક્ષ ઘણીવાર{{Failed verification|date=April 2010}} હાજર થયાં છે. જાન્યુઆરી 2000 માં, એલિસને હવાઇમથકના નિયમોના અર્થઘટન માટે દાવો કર્યો, દલીલ કરી કે તેનું “વિમાનને બે વજન પર ઉડવા માટે ઉત્પાદક દ્વારા પ્રમાણિત કરવામાં આવ્યું છેઃ 75,000 પાઉન્ડ, અને 90,000 પાઉન્ડ પર, વધુ પડતા ભાર અને લાંબી મુસાફરી માટે આવશ્યક વધુ ઇંધણ માટે. પરંતુ પાઇલોટ વિમાનનું સાન જોસમાં ત્યારે જ ઉતરાણ કરે છે જ્યારે તેનું વજન 75,000 પાઉન્ડ અથવા તેથી ઓછું હોય, અને તે સાબિત કરવા માટેની નોંધ ધરાવે છે...”&lt;ref&gt;[http://articles.sfgate.com/2000-01-07/news/17636763_1_airport-noise-curfew-hours-san-jose-international-airport SFGate.com: રાત્રે અવાજ પરના એરપોર્ટ નિયમ વિશે એલિસનને દાવો કર્યો / તેઓ કોઇપણ સમયે જેટ ઉતરાણનો હક્ક માગતા હતા] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20130420095629/http://www.sfgate.com/bayarea/article/Ellison-Sues-Over-Airport-Rule-On-Noise-at-Night-2785281.php |date=2013-04-20 }}, 2000-01-07, એસેસ્ડ 2010-03-11.&lt;/ref&gt;
U.S. ડિસ્ટ્રીક્ટ ન્યાયધીશ [[જેરેમી ફોગલે]] જુન 2001 માં બાબતને રદ્દબાતલ કરી, એલિસનના જેટ માટે જતુ કર્યું, પરંતુ હુકમને ગેરમાન્ય કર્યો નહીં.&lt;ref&gt;[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2001/06/16/MNW222177.DTL SFGate.com: રાત્રિ સમયે ઉતરાણ માટે ન્યાયધીશે એલિસનને માફી આપી / સાન જોસ એરપોર્ટ પર કર્ફ્યુ અખંડિત રહ્યો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007114546/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2001%2F06%2F16%2FMNW222177.DTL |date=2011-10-07 }}, 2001-06-16, એસેસ્ડ 2010-03-11.&lt;/ref&gt;

=== ઘર ===
એલિસને અંદાજિત $200 મિલીયનના ખર્ચે [[વુડસાઇડ, કેલીફોર્નીયા]], જાપાનીઝ સ્થાપત્ય બાદની તેની મિલકત, માનવ-સર્જીત {{convert|2.3|acre|m2|sing=on}} તળાવ અને વિસ્તૃત [[ભૂકંપ પ્રતિરોધ]] સાથે, તૈયાર કરી હતી({{Coord|37|24|44.34|N|122|14|51.40|W}}). 2004 અને 2005 માં, એલિસને [[માલિબુ, કેલીફોર્નિયા]]માં $180 થી વધુ કિંમતની 12 કરતાં વધુ મિલકતની ખરીદી કરી. [[રોન પેરેલમેન]]ને તે જ વર્ષે બાદમાં પોતાનો [[ફ્લોરીડાનો પામ બીચ]] $70 મિલીયનમાં વેંચ્યુ નહીં ત્યાં સુધી એલિસને માલીબુના કાર્બન બીચ પરના પાંચ સંલગ્ન બીચ પર $65 મીલીયન ખર્ચ્યા એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના ઇતિહાસમાં સૌથી મોંઘો રહેણાંક સોદો હતો.&lt;ref&gt;[http://www.forbes.com/2004/11/05/cx_cd_1105movers.html રોનનું $70 મિલીયન વેચાણ]&lt;/ref&gt; તેની મનોરંજન સિસ્ટમની કિંમત $1 મીલીયન છે, અને પથરાયેલ સ્વીમીંગ પેલના એક છેડે એક રોક કોન્સર્ટ-સાઇઝ વિડીયો પ્રોજેક્ટરનો સમાવેશ કરે છે, જેમાં વિશાળ સબવુફર તરીકે ખાલી છીદ્રોનો સમાવેશ કર્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wired.com/wired/archive/10.11/power_houses_pr.html |title=Wired 10.11: પાવર હાઉસિસ |access-date=2010-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100819041341/http://www.wired.com/wired/archive/10.11/power_houses_pr.html |archive-date=2010-08-19 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== સખાવતી દાન ==
ઓરેકલ (Oracle) સ્ટોકના આશરે 1 બિલીયનના વેચાણથી થયેલ [[આંતરીક વ્યાપાર]] બાબતો સરભર કરવા માટે, દૂષ્કૃત્યો વિના તેના પોતાના ચેરીટેબલ ફાઉન્ડશનને $100 મીલીયન દાન આપવાની અનુમતિ આપવામાં આવી. કેલીફોર્નીયાના ન્યાયધીશે એલિસનને $24 મીલીયન કાનુની ફિ ચૂકવવાની ઓરેકલ (Oracle)ને મનાઇ ફરમાવી. એલિસનના વકિલને એલિસનને તે ફિની ચૂકવણી માટે દલીલ કરી, તેની ગણના અપરાધની ભરપાઇ તરીકે કરી શકાય. [[સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી]] માટેના એલિસનના સખાવતી દાનો ઓરેકલ (Oracle) માટેના કેસની યોગ્યતાનું મૂલ્યાંકન કરનાર બે સ્ટેન્ફોર્ડ પ્રોફેસરની સ્વતંત્રતા પરના કેસમાં વિવાદીત મુદ્દા બન્યા હતા.&lt;ref&gt;રે ઓરેકલ (Oracle) કોર્પ.માં સાધિત મુકદ્દમો (824 A.2d 917 (2003))&lt;/ref&gt;

[[11 સપ્ટેમ્બરના આંતકવાદી હુમલા]]ની પ્રતિક્રિયારૂપે, એલિસને ફેડરલ ગવર્મેન્ટ સોફ્ટવેરને દાન આપવાનો વિવાદાસ્પદ પ્રસ્તાવ રજુ કર્યો જે તેને રાષ્ટ્રિય ઓળખ ડેટાબેઝ તૈયાર કરવા અને સંચાલન માટે તેમજ [[ID કાર્ડ]] બનાવવા માટે સક્ષમ બનાવતુ હતું.&lt;ref&gt;{{citeweb |title=The Oracle of National ID Cards |url=http://www.wired.com/news/conflict/0,2100,47788,00.html |publisher=Wired Magazine |access-date=2010-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070320065136/http://www.wired.com/news/conflict/0,2100,47788,00.html |archive-date=2007-03-20 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2002 માં, વય-પ્રતિરોધ સંશોધન [[એલિસન મેડિકલ ફાઉન્ડેશન]]ના નેતૃત્વે જાહેર કર્યું કે એવું માનવામાં આવે છે કે એલિસન તેનું વાર્ષિક બજેટ $35 મિલીયનથી $100 મિલીયન સુધી વધારશે.{{Citation needed|date=November 2009}}

ધનાઢ્ય 400 અમેરિકનો દ્વારા તૈયાર થયેલ સખાવતી દાનની 2004 ''[[ફોર્બ્સ]]''  સૂચિએ જાહેર કર્યું કે એલિસનને તેની અંદાઝિત વ્યક્તિગત સંપત્તિના આશરે 1 % હિસ્સો, પછીના વર્ષમાં $151,092,103 નું દાન કર્યું.{{Citation needed|date=November 2009}}

જુન 2006 માં, એલિસને જાહેર કર્યું કે તે ભૂતપૂર્વ પ્રમુખ [[લોરેન્સ સમર્સ]]ના છૂટ્ટાં થવાના કારણે માગ્યા હોવાથી, [[હાર્વર્ડ યુનીવર્સિટી]] માટેના $115 મિલીયનની તેની પહેલાંની જામીનગીરી સન્માનીય નથી.{{Citation needed|date=November 2009}}

== ક્રમાંક ==
તે વિશ્વની છઠ્ઠી સૌથી ધનાઢ્ય વ્યક્તિ તરીકે''[[ફોર્બ્સ]]'' ની [[અબજોપતિની યાદી]]માં હાલમાં તેઓ નોંધાયેલ છે (માર્ચ 10, 2010 મુજબ). $28 બિલીયનની અંદાજિત ચોખ્ખી સંપત્તિ સાથે, એલિસન ત્રીજા સૌથી ધનાઢ્ય અમેરિકન છે.&lt;ref&gt;[http://billionaires.forbes.com/topic/lawrence_ellison લેરી એલિસન શિર્ષક પૃષ્ઠ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100723135941/http://billionaires.forbes.com/topic/Lawrence_Ellison |date=2010-07-23 }} Forbes.com. એસેસ્ડ એપ્રીલ 2010.&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==
{{reflist|2}}

== વધુ વાંચન ==
* લેઇબોવિચ, માર્ક. (ઓક્ટોબર 30, 2000). &quot;ધી આઉટસાઇડર, હીસ બિઝનેસ એન્ડ હીસ બિલયન્સ&quot;(&quot;The Outsider, His Business and His Billions&quot;). ''[[વોશિંગ્ટન પોસ્ટ]]'' , પૃ. A01.
* સાયમન્ડઝ, મેથ્યુ, 2003. ''ફ્ટવોર: એન ઇન્ટીમેટ પોર્ટ્રેટ ઓફ લેરી એલિસન એન્ડ ઓરેકલ (Oracle) (An Intimate Portrait of Larry Ellison and Oracle) '' . સિમોન એન્ડ સુસ્ટર. એલિસનના શબ્દો સાથે. [http://www.amazon.com/dp/0743225058]
* અનુશ્રી દલવાડી, 2007. ''સોફ્ટવેર: રીસર્ચ: (સેન્ટ્રલ ઓરેકલ (Oracle) સપોર્ટ એન્જિનીયર): (SIS) ઇન્ડીયા.'' 
* ધી ડિફરન્સ બિટ્વીન ગોડ એન્ડ લેરી એલિસન (The Difference Between God and Larry Ellison): ઓરેકલ (Oracle) કોર્પોરેશનની અંદર [http://www.biblio.com/books/isbnnu/54609088.html] અને સાયમન્ડઝ(2003).
* લેરી એલિસન: ડેટાબેઝ જીનીયસ ઓફ ઓરેકલ (Oracle) (Database Genius of Oracle). ક્રેગ પીટર્સ [http://www.amazon.com/dp/0766019748]
* એવરીવન એલ્સ મસ્ટ ફેઇલ (Everyone Else Must Fail). કરેન સાઉથવોક [http://www.amazon.com/dp/0609610694]
* ધી ઓરેકલ (Oracle) ઓફ ઓરેકલ (The Oracle of Oracle). ફ્લોરેન્સ એમ. સ્ટોન [http://www.amazon.com/dp/0814406394]
* લેરી એલિસન, શીયર નર્વ (Larry Ellison, Sheer Nerve). ડેનિયલ એહ્રેનહાફ્ટ.[http://www.amazon.com/dp/076131962X][http://www.amazon.com/dp/076131962X]

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{wikiquote}}
* [http://www.oracle.com ઓરેકલ (Oracle) ઔપચારિક સાઇટ]
* [http://www.oracle.com/corporate/lje_content.html લેરી એલિસન ઓરેકલ (Oracle) એક્ઝીક્યુટીવ આત્મકથા]
* [http://billionaires.forbes.com/topic/lawrence_ellison લેરી એલિસન શિર્ષક પૃષ્ઠ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100723135941/http://billionaires.forbes.com/topic/Lawrence_Ellison |date=2010-07-23 }}
* [http://www.orafaq.com/faqora.htm ઓરેકલ (Oracle) કોર્પોરેશન વિશે FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080116210119/http://www.orafaq.com/faqora.htm |date=2008-01-16 }}. આ સાઇટ લેરી એલિસન વિશેની કેટલીક રસપ્રદ હકિકતોનો સમાવેશ કરે છે.
* [http://www.ellisonfoundation.org/index.jsp એલિસન મેડિકલ ફાઉન્ડેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060205035915/http://www.ellisonfoundation.org/index.jsp |date=2006-02-05 }}. 
* [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2004/01/14/MNGS649LVB1.DTL Zinko, C., et al. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081209071803/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fchronicle%2Farchive%2F2004%2F01%2F14%2FMNGS649LVB1.DTL |date=2008-12-09 }}[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2004/01/14/MNGS649LVB1.DTL 2004) ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081209071803/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fchronicle%2Farchive%2F2004%2F01%2F14%2FMNGS649LVB1.DTL |date=2008-12-09 }}[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2004/01/14/MNGS649LVB1.DTL લેરી એલિસનનું અતિ મહત્વનું જોડાણ: ઓરેકલ (Oracle)ના સીઇઓએ નવલકથાકાર સાથે વુડસાઇડ એસ્ટેટ ખાતે જોડાણ કર્યું; સ્ટીવ જોબ્સ લગ્નના ફોટા પાડે છે. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081209071803/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fchronicle%2Farchive%2F2004%2F01%2F14%2FMNGS649LVB1.DTL |date=2008-12-09 }}[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/chronicle/archive/2004/01/14/MNGS649LVB1.DTL સુધારો જાન્યુઆરી 1, 2008.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081209071803/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fchronicle%2Farchive%2F2004%2F01%2F14%2FMNGS649LVB1.DTL |date=2008-12-09 }}

{{Oracle}}

{{DEFAULTSORT:Ellison, Larry}}

[[શ્રેણી:ઓરેકલ (Oracle) કર્મચારીઓ]]
[[શ્રેણી:સોફ્ટવેરમાં વ્યાવસાયિક લોકો]]
[[શ્રેણી:અમેરિકન ચીફ એક્ઝીક્યુટીવ્સ]]
[[શ્રેણી:અમેરિકન વ્યાવસાયિક લોકો]]
[[શ્રેણી:અમેરિકન યોટ સ્પર્ધકો]]
[[શ્રેણી:અમેરિકા કપ]]
[[શ્રેણી:અમેરિકન યહુદીઓ]]
[[શ્રેણી:ઉર્બાના-કેમ્પેઇન એલ્યુમીની ખાતે ઇલીનોઇસની યુનિવર્સિટી]]
[[શ્રેણી:અમેરિકન બિલિયોનેર્સ]]
[[શ્રેણી:સાન ફ્રાન્સિસકો બે એરીયાના લોકો]]
[[શ્રેણી:અમેરિકન દત્તક લેનારાં]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]
[[શ્રેણી:અમેરિકન વિમાનચાલકો]]
[[શ્રેણી:અમેરિકન વ્યક્તિત્વ]]
[[શ્રેણી:૧૯૪૪માં જન્મ]]</text>
      <sha1>is3hs4x5ifj3x2zqupxxidrl5tlcvvn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ફિલાડેલ્ફિયા, પેન્સિલવેનિયા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25353</id>
    <revision>
      <id>906797</id>
      <parentid>905455</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182560" sha1="2s9b9yjtryw80pmjzvrlf8vulkjcd1m" xml:space="preserve">{{ભાષાંતર}}
{{Infobox settlement
|name = City of Philadelphia
|settlement_type        = [[Consolidated city-county]]
|image_skyline          = Philadelphia Montage by Jleon 0310.jpg
|imagesize              = 325px
|image_caption          = From top left, the Philadelphia skyline, a statue of [[Benjamin Franklin]], the [[Liberty Bell]], the [[Philadelphia Art Museum]], [[Philadelphia City Hall]], and [[Independence Hall]]
|nickname               = &quot;Philly&quot;, &quot;City of Brotherly Love&quot;,&quot;The Illadelph&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.commondreams.org/views/080200-105.htm |title=Danny Schechter, &quot;As Republicans Meet: Mainstream Media Doze While Indy Media Shine&quot;, ''commondreams.org'', August 1, 2000. |access-date=જુલાઈ 22, 2010 |archive-date=જૂન 24, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110624052734/http://www.commondreams.org/views/080200-105.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.philadelphiaweekly.com/arts-and-culture/top_5_of_the_moment-38416094.html |title=Paul Farber, &quot;Top 5 of the Moment&quot;, ''Philadelphia Weekly'', Jun. 14, 2006. |access-date=2010-07-22 |archive-date=2011-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110623082701/http://www.philadelphiaweekly.com/arts-and-culture/top_5_of_the_moment-38416094.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;,&quot;The City that Loves you Back&quot;, &quot;Cradle of Liberty&quot;, &quot;The Quaker City&quot;, &quot;The Birthplace of America&quot;,&quot;The City of Neighborhoods&quot;
|motto                  = &quot;Philadelphia maneto&quot; (&quot;Let brotherly love endure&quot;)
|Founded by             = William Penn
|image_flag             = Flag of Philadelphia, Pennsylvania.svg
|image_seal             = Seal of Philadelphia, Pennsylvania.svg
|image_map              = Map of Pennsylvania highlighting Philadelphia County.svg
|pushpin_map            =USA
|pushpin_map_caption    = Location in the United States
|pushpin_label_position = left --&gt;
|coordinates_region     = US-PA
|subdivision_type       = [[Countries of the world|Country]]
|subdivision_type1      = [[Political divisions of the United States|Commonwealth]]
|subdivision_type2      = [[List of counties in Pennsylvania|County]]
|subdivision_name       = [[United States]]
|subdivision_name1      = [[Pennsylvania]]
|subdivision_name2      = [[Philadelphia County, Pennsylvania|Philadelphia]]
|leader_title           = [[Mayor of Philadelphia|Mayor]]
|leader_name            = [[Michael Nutter]] ([[United States Democratic Party|D]])
|established_title      = Founded
|established_title1     = [[Municipal Corporation|Incorporated]]
|established_date       = October 27, 1682
|established_date1      = October 25, 1701
|area_magnitude         = 1 E8
|area_total_sq_mi       = 135
|area_land_sq_mi        = 127.4
|area_land_km2          = 326.144
|area_total_mi2         = 349.65
|area_water_sq_mi       = 7.6
|area_water_km2         = 19.6
|area_urban_sq_mi       = 1799.5
|area_urban_km2         = 4660.7
|area_metro_sq_mi       = 4629
|area_metro_km2         = 11989
|population_as_of       = July 1st, 2008 (revised December 2, 2009)
|population_note        =
|population_total       = 1,547,901 ([[List of United States cities by population|6th]])
|population_metro       = 5,838,471
|population_urban       = 5325000
|population_density_km2   = 4,405.4
|population_density_sq_mi = 11,410
|population_blank1_title  = [[Combined statistical area|CSA]]
|population_blank1        = 6,385,461
|population_blank2_title  = [[Demonym]]
|population_blank2        = Philadelphian
|timezone               = [[North American Eastern Time Zone|EST]]
|utc_offset             = -5
|timezone_DST           = [[Eastern Daylight Time|EDT]]
|utc_offset_DST         = -4
|postal_code_type         = ZIP code
|postal_code              = 191xx
|area_code  = [[Area code 215|215]], [[Area code 267|267]]
|latd=39 |latm=57 |lats=12 |latNS=N
|longd=75 |longm=10 |longs=12 |longEW=W
|elevation_m            = 12
|elevation_ft           = 39
|website                = http://www.phila.gov
|footnotes              =
}}
'''ફિલાડેલ્ફિયા'''({{pronEng|ˌfɪləˈdɛlfiə}}) એ [[પેન્સિલવેનિયા]]નું સૌથી મોટું [[શહેર]] છે અને [[અમેરિકા]]નું [[વસ્તીની દ્રષ્ટિએ છઠ્ઠા ક્રમનું સૌથી મોટું]] શહેર છે. 2008માં આ શહેરની વસ્તી 1.54 મિલિયન અંદાજવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;[http://www.philly.com/philly/news/homepage/20091202_Hey__Philly__You_re_bigger_.html philly.com] સુધારો ડિસેમ્બર 18, 2009.&lt;/ref&gt; જ્યારે{{nowrap|[[Delaware Valley|Greater Philadelphia]]}} 5.8 મિલીયનની વસ્તી એ [[મેટ્રોપોલિટન વિસ્તાર]]ને દેશનું પાંચમાં ક્મનું સૌથી મોટું શહેર બનાવ્યુ. આ શહેર [[ન્યૂયોર્ક શહેર]]થી નૈઋત્યમાં 46 માઈલ દૂર આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;distance map&quot;&gt;[http://www.gmap-pedometer.com/?r=3571782 gmap-pedometer.com] સુધારો માર્ચ 23, 2010.&lt;/ref&gt; [[નેલ્સન મીડિયા રિસર્ચ]]ના રેંકિંગ મુજબ આ શહેર વસ્તીની દ્રષ્ટિએ દેશનો ચોથા ક્રમનો સૌથી મોટો શહેરી વિસ્તાર અને ચોથાક્રમનું સૌથી મોટું કન્ઝયુમર મીડિયા માર્કેટ છે. તે [[ફિલાડેલ્ફિયા કાઉન્ટી]]ની કાઉન્ટી સીટ ધરાવે છે, જે તેની સાથે ઘણી જ [[સમાનતા]] ધરાવે છે.ફિલાડેલ્ફિયાના લોકપ્રિય નામોમાં ''ફિલી''  અને ''ધ સીટી ઓફ બ્રધરલી લવ'' નો સમાવેશ થાય છે, જે આ શહેરના ગ્રીક નામના શાબ્દિક અર્થ &quot;બ્રધરલી લવ&quot; પરથી ઉતરી આવ્યું છે,({{lang-el|Φιλαδέλφεια}} ({{IPA-el|pʰilaˈdelpʰeːa|}}, {{IPA-el|filaˈðɛlfia|mod}}) જે બે શબ્દો φίλος ''ફિલોસ''  અર્થાત &quot;પ્રેમ&quot; અને ἀδελφός ''એડલ્ફોસ'' અર્થાત &quot;ભાઈ&quot;ના જોડાણથી બન્યો છે.

વ્યાપારિક, શૈક્ષણિક અને સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર ફિલાડેલ્ફિયા એક સમયે [[બ્રિટીશ સામ્રાજ્ય]]નું ([[લંડન]] બાદ)નું બીજા નંબરનું સૌથી મોટું શહેર હતું,&lt;ref&gt;{{cite web
  |url=http://www3.nationalgeographic.com/places/cities/city_philadelphia.html
  |title=Philadelphia, Pennsylvania
  |access-date=September 21, 2007
  |work=People and Places
  |publisher=National Geographic
  |archive-date=જૂન 11, 2008
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20080611033748/http://www3.nationalgeographic.com/places/cities/city_philadelphia.html
  |url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt; અને [[અમેરિકાની 13 મૂળ કોલોનીઓ]]નું સામાજિક અને ભૌગોલિક કેન્દ્ર હતું. તે અમેરિકન ઇતિહાસમાં પણ કેન્દ્રસ્થાને રહેલું હતું, જયાં [[અમેરિકન ક્રાંતિ]] અને [[સ્વતંત્રતા]]ને જન્મ આપનારા ઘણાં વિચારો અને ક્રિયાઓને અંજામ આપવામાં આવ્યા હતા. યુવા અમેરિકાનું તે સૌથી વધારે વસતિ ધરાવતું શહેર હતું, 1જો કે 1790માં હાથ ધરાયેલી [[પ્રથમ વસતિ ગણતરી]]માં ન્યૂ યોર્ક સીટીએ તેનું સ્થાન મેળવી લીધું હતું. ફિલાડેલ્ફિયાએ ક્રાંતિકારી યુદ્ધ અને તે બાદ પણ દેશની ઘણી બધી રાજધાનીઓમાંથી એક રાજધાની તરીકે પણ સેવા આપી હતી. [[અમેરિકન બંધારણ]]ને મંજૂરી મળ્યા બાદ જયારે [[વોશિંગ્ટન ડી.સી.]]નું નિર્માણ ચાલુ હતું ત્યારે ફિલાડેલ્ફિયાએ 1790થી 1800 સુધી અમેરિકાની કામચલાઉ રાજધાની તરીકે પણ સેવા આપી હતી.

== ઇતિહાસ ==
[[ચિત્ર:Treaty of Penn with Indians by Benjamin West.jpg|thumb|left|&quot;પેનની ઇન્ડિયન્સ સાથે સંધિ&quot;, બેન્જામિન વેસ્ટ દ્વારા]]
યુરોપીયનના આગમન પહેલા ફિલાડેલ્ફિયા વિસ્તાર [[લેનપી (ડેલવેર)]] [[ઇન્ડિયન]] ગામ[[શેકેમેક્સોન]]નું સ્થળ હતું. યુરોપિયનો 1600ના પ્રારંભિક સમયમાં [[ડેલવેર ખીણ]] પ્રદેશમાં આવ્યા અને [[ડચ]], [[બ્રિટીશ]] અને [[સ્વિડીશ]] લોકોએ વસાહતો સ્થાપી. ઈ.સ. 1637માં સ્વિડનના [[ઉત્તર અમેરિકા]]ના પ્રથમ આક્રમણ પછી, સ્વિડિશ પ્રજાએ [[સ્કૂકીલ નદી]]ના નીચેના ભાગથી [[ડેલવેરનદી]]ની પશ્ચિમના પ્રદેશ પર કબજો જમાવ્યોઃ જે આજનો ફિલાડેલ્ફિયા, અગ્નિ [[પેન્સિલવેનિયા]], [[ડેલવેર]] અને [[મેરીલેન્ડ]]નો પ્રદેશ છે. ઈ.સ. 1644માં [[નવા સ્વિડને]] [[સસ્કેહેનોક લોકો]]ને અંગ્રેજ પ્રદેશ મેરીલેન્ડના લશ્કરી પરાજય માટે ટેકો આપ્યો. પરંતુ 11 વર્ષ બાદ ડચ પ્રજાએ [[ડેલવેર નદી]]ના પ્રદેશમાં લશ્કર મોકલ્યું અને કોલોનીનો નજીવો કબજો મેળવ્યો, જો કે સ્વિડિશ અને ફિનિશ વસાહતીઓનો લશ્કરી, ધાર્મિક, કોર્ટ અને જમીનનો કબજો ચાલુ રહ્યો. ઓક્ટોબર 1663-1664માં અંગ્રેજોએ ન્યુ નેધરલેન્ડ કોલોની જીતી લીધી, પરંતુ જયાં સુધી ઈ.સ. 1682 આ વિસ્તારને [[વિલિયમ પેન]]ના [[પેન્સિલવેનિયા]]ના ચાર્ટરમાં સમાવી લેવામાં ન આવ્યો ત્યાં સુધી પરિસ્થિતિમાં કાંઇ ખાસ પરિવર્તન આવ્યું નહીં.

ઈ.સ.1961માં [[ઈંગ્લેન્ડના ચાર્લ્સ-બીજા]]એ દેવાની આંશિક ચૂકવણી તરીકે [[વિલિયમ પેન]]ને એક [[ચાર્ટર]] આપ્યો જે [[પેન્સિલવેનિયા કોલોની]] બનવાનો હતો. રાજકીય કરાર હોવા છતાં પેને સ્થાનિક અમેરિકનો સાથે સંબંધો જાળવી રાખવા અને તેની કોલોનીમાં શાંતિ જાળવી રાખવાના હેતુથી સ્થાનિક લેનપ લોકો પાસેથી જમીન ખરીદી.&lt;ref&gt;{{cite book
  |last=Brookes |first=Karin
  |coauthors=John Gattuso, Lou Harry, Edward Jardim, Donald Kraybill, Susan Lewis, Dave Nelson and Carol Turkington
  |editor=Zoë Ross
  |title=Insight Guides: Philadelphia and Surroundings
  |url=https://archive.org/details/insightguidephil00zoer |edition=Second Edition (Updated)
  |year=2005
  |publisher=APA Publications
  | page = [https://archive.org/details/insightguidephil00zoer/page/21 21]
  |isbn=1585730262 }}&lt;/ref&gt; એક [[દંતકથા]] મુજબ, પેને લેનપ વડા [[તમ્માની]] સાથે [[શેકમેકસોન]], જે હાલમાં શહેરના [[ફિશટાઉન વિભાગ]]માં આવેલું છે, ખાતે એલ્મના ઝાડ નીચે મૈત્રી કરાર કર્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite book
  | author = Weigley RF et al. (eds)
  | title = Philadelphia: A 300-Year History
  | url = https://archive.org/details/philadelphia300y00weig
  | publisher = [[W. W. Norton &amp; Company]]
  | year=  1982
  | location = New York and London
  | pages = [https://archive.org/details/philadelphia300y00weig/page/4 4]–5
  | isbn = 0-393-01610-2 }}&lt;/ref&gt;[[ક્વેકર]] તરીકે પેનને ધાર્મિક કનડગતીનો અનુભવ હતો અને તે તેની કોલોનીને એવું સ્થાન બનાવવા ઈચ્છતો હતો જયાં કોઈપણ વ્યકિત ધર્મના બંધન સિવાય મુકત રીતે પૂજા કરી શકે અને આ સહનશીલતાને કારણે અન્ય કોલોનીની સરખામણીએ અહયા સ્થાનિક નેટીવ આદિવાસીઓ સાથેના સંબંધો મહત્ત્વપૂર્ણ રીતે તંદુરસ્ત સંબંધો વિકાસ થયો જેણે અમેરિકાના સૌથી મહત્ત્વના શહેર તરીકે ફિલાડેલ્ફિયાના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપ્યું. પેને આ શહેરને ફિલાડેલ્ફિયા નામ આપ્યું, જેનો [[ગ્રીક]] અર્થ બ્રધરલી લવ (''ફિલોસ''  અર્થાત પ્રેમ અને ''એડલ્ફોસ'' અર્થાત ભાઈ) થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite book
  | last=Avery | first=Ron
  | title = A Concise History of Philadelphia
  | url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000aver | publisher = Otis Books
  | year=  1999
  | location = Philadelphia
  | page = [https://archive.org/details/concisehistoryof0000aver/page/19 19]
  | isbn = 0-9658825-1-9 }}&lt;/ref&gt;
બંદર અને સરકારી સ્થળ તરીકે એવા આપી શકે તે માટે પેને શહેરના નિર્માણનું આયોજન [[ડેલવેર નદી]]ના કિનારે કર્યું. ફિલાડેલ્ફિયા શહેરને બદલે અંગ્રેજી ગ્રામ્ય નગર જેવું બની રહેશે તેવી આશા સાથે પેને ઘર અને વ્યવસાયને અલગ રાખવા માટે [[ગ્રીડ આયોજન]]ને આધારે રોડનું આયોજન કર્યું, જેથી ઘર બાગ-બગીચાઓથી ઘેરાયેલા રહે. આ શહેરના રહેવાસીઓએ પેનના આયોજનનું અનુસરણ ન કર્યું અને ડેલવેર નદીના કિનારે ગીચતા કરી દીધી અને તેમના પ્લાટનું વિભાજન કરીને પુનઃવેચાણ કરી દીધું.&lt;ref&gt;''ફિલાડેલ્ફિયા: એ 300-યર હિસ્ટરીy'' , પાના 7, 14 - 16&lt;/ref&gt; પેને છેલ્લીવખત ફિલાડેલ્ફિયા છોડ્યું તે પહેલાં, તેણે 1701માં ફિલાડેલ્ફિયાને શહેર તરીકે સ્થાપિત કરતો આદેશ જાહેર કર્યો. શહેરે ટૂંક જ સમયમાં પોતાની જાતને મહત્ત્વના વેચાણ કેન્દ્ર તરીકે અને પ્રથમ નબળા પરંતુ પછીથી 1750ના દાયકા સુધીમાં સહન કરી શકાય તેવી રહેણાંકી સ્થિતિ સાથેના શહેર તરીકે પ્રસ્થાપિત કર્યું. તે સમયના અગ્રણી નાગરિક [[બેન્જામીન ફ્રેન્કલીને]] શહેરની સેવાના સુધારમાં મદદ કરી અને અમેરિકન કોલોનીની પ્રથમ હોસ્પિટલ જેવી નવી સેવાઓની સ્થાપનામાં મદદ કરી.

[[ચિત્ર:Benjamin Franklin by Jean-Baptiste Greuze.jpg|thumb|right|100px|બેન્જામિન ફ્રેન્કલિન]]
આ હેતુની પૂર્તિ માટે અનેક તત્ત્વચતક સંસ્થાઓ સ્થાપવામાં આવીઃ ધ ફિલાડેલ્ફિયા સોસાયટી ફોર પ્રમોટગ એગ્રીકલ્ચર (1785), ધ પેન્સિલવેનિયા સોસાયટી ફોર ધ એન્કરેજમેન્ટ ઓફ મેન્યુફેકચરર્સ એન્ડ યુઝફૂલ આર્ટસ (1787), [[ધ એકેડમી ઓફ નેચરલ સાયન્સિસ]] (1812), અને [[ધ ફ્રેન્કલિન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ]] (1824).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://explorepahistory.com/story.php?storyId=35&amp;chapter=2 |title=એક્સપ્લોર પીએ હિસ્ટરી વેબસાઇટ |access-date=2025-05-20 |archive-date=2010-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101215022801/http://explorepahistory.com/story.php?storyId=35&amp;chapter=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આ સંસ્થાઓની સ્થાપના નવા ઉદ્યોગોને સ્થાપવા અને નાણાકીય મદદ કરવા તથા યુરોપમાંથી કુશળ અને જાણકાર લોકોને આર્કિષત કરવા માટે કરવામાં આવી હતી.

ફિલાડેલ્ફિયાનું સ્થાન કોલોનીઓમાં મહત્ત્વનું અને કેન્દ્રમાં હોવાને કારણે તે કુદરતી રીતે જ [[અમેરિકાના ક્રાંતિકારીઓ]]નું કેન્દ્ર બની ગયું. યુદ્ધ પહેલાં [[પ્રથમ કોન્ટીનેન્ટલ કાગ્રેસ]], યુદ્ધ દરમિયાન [[અમેરીકાની આઝાદીનું જાહેરનામાં]] પર સહી કરવામાં આવી હતી તેવી [[સેકન્ડ કોન્ટીનેન્ટલ કાગ્રેસ]] અને યુદ્ધ પછી [[કન્સ્ટિટ્યુશનલ કન્વેન્શન]] (બંધારણીય સંમેલન) આ શહેરમાં યોજવામાં આવી હતી. ફિલાડેલ્ફિયા શહેર અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં પણ [[કેટલીક લડાઈઓ]] લડવામાં આવી હતી.

[[ચિત્ર:PhiladelphiaPresidentsHouse.jpg|thumb|left|200px|રાષ્ટ્રપતિ ભવન, ફિલાડેલ્ફિયા. સિક્સ્થ એન્ડ માર્કેટ સ્ટ્રીટમાં આવેલા આ આવાસે 1790-1800 દરમિયાન જ્યોર્જ વોશિંગ્ટન અને જોહન અદામ્સ માટે રાષ્ટ્રપતિ આવાસ તરીકે સેવા આપી હતી.]]
1790-1800 દરમિયાન [[કોલંબિયા ડિસ્ટ્રીકટ]]માં [[ફેડરલ સીટી]] બાંધકામ હેઠળ હતું ત્યારે ફિલાડેલ્ફિયાએ અમેરિકાની કામચલાઉ રાજધાની તરીકે સેવા આપી હતી.&lt;ref&gt;''ઇનસાઇટ ગાઇડ્સ: ફિલાડેલ્ફિયા એન્ડ સરાઉન્ડિંગ્સ'' , પાના 30–33&lt;/ref&gt; 1793માં અમેરિકન ઇતિહાસના સૌથી મોટા રોગચાળામાં સ્થાન ધરાવતા [[યલો ફિવર રોગચાળા]]ને કારણે ફિલાડેલ્ફિયાની વસતિના લગભગ 10 ટકા
એટલે આશરે 5,000 જેટલા લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web
  | last=Arnebeck
  | first=Bob
  | title=A Short History of Yellow Fever in the US
  | work=Benjamin Rush, Yellow Fever and the Birth of Modern Medicine
  | date=January 30, 2008
  | url=http://www.geocities.com/bobarnebeck/history.html
  | access-date=04-12-2008
  | archive-url=https://web.archive.org/web/20021029000834/http://www.geocities.com/bobarnebeck/history.html
  | archive-date=ઑક્ટોબર 29, 2002
  | url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt;

રાજય સરકારે 1799માં ફિલાડેલ્ફિયા છોડ્યું અને સંઘીય સરકારે પણ ટૂંક જ સમયમાં 1800માં ફિલાડેલ્ફિયા છોડ્યું, પરંતુ આ શહેર યુવા દેશનું સૌથી મોટું અને નાણાકીય અને સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર બની રહ્યું. [[ન્યૂ યોર્ક સીટી]] વસતિની દૃષ્ટિએ ફિલાડેલ્ફિયાને વટાવી ગયું, પરંતુ રોડ, [[નહેર]] અને [[રેલરોડ]]ના બાંધકામને કારણે ફિલાડેલ્ફિયાને અમેરિકાના પ્રથમ મહત્ત્વના ઔદ્યોગિક શહેર બનવામાં મદદ કરી. 19મી સદી દરમિયાન ફિલાડેલ્ફિયામાં વિવિધ પ્રકારના ઉદ્યોગો અને વ્યવસાયો સ્થાપવામાં આવ્યા, જેમાં [[કાપડ]] સૌથી મોટો ઉદ્યોગ બની રહ્યો. 19મી અને 20મી સદીમાં મોટો ઉદ્યોગગૃહોમાં [[બાલ્ડવિન લોકોમોટીવ વર્કસ]], [[વિલિયમ ક્રેમ્પ એન્ડ સન્સ શીપ એન્ડ એન્જિન બિલ્ડિંગ કંપની]] અને [[પેન્સિલવેનિયા રેલરોડ]]નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;''ફિલાડેલ્ફિયા: એ 300 યર હિસ્ટરી'' , પાના 214, 218, 428 - 429&lt;/ref&gt; ઈ.સ. 1876માં [[અમેરિકાની શતાબ્દિ]] સાથે ઉદ્યોગોએ પોતાની શતાબ્દિ અમેરિકા ખાતે યોજવામાં આવેલા વિશ્વના પ્રથમ સત્તાવાર [[વિશ્વમેળા]] [[સેન્ટેનિયલ એકસપોઝીશન]] સાથે ઉજવણી કરી. [[વસાહતી]]ઓ ખાસ કરીને [[જર્મન]] અને [[આઈરીશ]] લોકો ફિલાડેલ્ફિયા અને તેની આસપાસના પ્રદેશોમાં સ્થાયી થયા. આસપાસના વિસ્તારોમાં વસતિના વધારાને કારણે [[ઈ.સ. 1954માં એકટ ઓફ કન્સોલિડેશન]] ઘડવામાં આવ્યો જેનાથી ફિલાડેલ્ફિયા શહેરમાં સમગ્ર [[ફિલાડેલ્ફિયા કાઉન્ટી]] (ગ્રામ્ય પ્રદેશો)નો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો.&lt;ref&gt;{{cite web
  |url=http://www.ushistory.org/philadelphia/philadelphia.html
  |title=A Brief History of Philadelphia
  |access-date=December 14, 2006
  |work=Philadelphia History
  |publisher=ushistory.org }}&lt;/ref&gt; સદીના ઉત્તરાર્ધમાં [[રશિયા]], [[પૂર્વ યુરોપ]] અને [[ઈટાલી]] સહિતના વિદેશી લોકો તથા [[દક્ષિણ અમેરિકા]]માંથી [[આફ્રિકન અમેરિકન]] લોકો ફિલાડેલ્ફિયા શહેરમાં સ્થાયી થયા. ઇ.સ. 1880 અને ઈ.સ. 1930ની વચ્ચે આફ્રિકન અમેરિકન લોકોની ફિલાડેલ્ફિયા ખાતેની વસતિ 31,699થી વધીને 219,559 સુધી પહાચી ગઇ.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.archives.upenn.edu/histy/features/wphila/stats/census_lloyd.html નોટ્સ ઓન ધ હિસ્ટરિકલ ડેવલપમેન્ટ ઓફ પોપ્યુલેશન ઇન વેસ્ટ ફિલાડેલ્ફિયા] {{Dead link|date=નવેમ્બર 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot;, યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયા.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://bentley.umich.edu/research/publications/migration/ch1.php ડેટ્રોઇટ એન્ડ ધ ગ્રેટ માઇગ્રેશન, 1916-1929 એલિઝાબેથ એની માર્ટિન દ્વારા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080615144911/http://bentley.umich.edu/research/publications/migration/ch1.php |date=2008-06-15 }}&quot;. બેન્ટલી હિસ્ટરિકલ લાઇબ્રેરી, યુનિવર્સિટી ઓફ મિશિગન.&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:Phila8thMarket.jpg|thumb|right|1910ના દાયકાની સ્ટ્રોબ્રીજ અને ક્લોથીયર ડિપાર્ટમેન્ટ સ્ટોર દર્શાવતી એઇટ્થ અને માર્કેટ સ્ટ્રીટ]]
20મી સદી સુધીમાં ફિલાડેલ્ફિયા વધારે પડતા આત્મવિશ્વાસુ લોકો અને સ્થાપિત [[ગણતંત્ર]] [[રાજકીય તંત્ર]] સાથે &quot;ભ્રષ્ટાચારી અને સંતોષી&quot; શહેર સાથે તરીકે જાણીતું બની ગયું.&lt;ref&gt;''ફિલાડેલ્ફિયા: એ 300 યર હિસ્ટરી'' , પાના 535, 537&lt;/ref&gt; ઈ.સ. 1917માં પ્રથમ મહત્ત્વપૂર્ણ સુધારો આવ્યો જયારે ચૂંટણીના વર્ષમાં પોલીસ અધિકારીની હત્યાને કારણે જન્મેલા વિરોધના વંટોળને કારણે [[ફિલાડેલ્ફિયા સીટી કાઉન્સિલ]]ને બે હાઉસમાંથી ઘટાડીને માત્ર એક જ હાઉસમાં ફેરવી નાંખવામાં આવી.&lt;ref&gt;''ફિલાડેલ્ફિયા: એ 300 યર હિસ્ટરી'' , પાના 563 - 564&lt;/ref&gt; ઈ.સ.1920માં [[દારૂબંધી]]ના કાયદાઓનું પ્રજા દ્વારા ઉલ્લંઘન, [[ટોળાં]] દ્વારા હિંસક ઘટનાઓ અને ગેરકાનૂની પ્રવૃત્તિઓમાં પોલિસની સંડોવણીને કારણે [[અમેરિકન મરીન કોર્પ્સ]]ના [[બ્રિગેડીયર જનરલ]] [[સ્મેડલી બટલર]]ની જાહેર સુરક્ષાના ડિરેકટર તરીકે નિમણૂક કરવામાં આવી, પરંતુ રાજકીય દબાણે ગુનાખોરી અને ભ્રષ્ટાચાર સામેની લડતમાં લાંબાગાળાની સફળતા સામે અડચણો પેદા કરી.&lt;ref&gt;''ફિલાડેલ્ફિયા: એ 300 યર હિસ્ટરી'' , પાના 578 - 581&lt;/ref&gt;

ઈ.સ. 1950માં વસતિમાં બે મિલિયન રહેવાસીઓ કરતાં વધારેનો ઉમેરો થયો, પરંતુ ત્યારબાદ વસતિ ઘટવા લાગી. 1960ના દાયકામાં શહેરના [[સેન્ટર સીટી]] અને [[યુનિવર્સિટી સિટી]] વિસ્તારોમાં ઘણાં મોટા પ્રમાણમાં વિકાસની સાથે આસપાસના વિસ્તારોનું નવિનીકરણ અને [[મધ્યમવર્ગનો ઉદય]] શરૂ થયો અને તે 21મી સદી સુધી ચાલ્યા. ઘણાં જૂના ઉત્પાદકો અને વ્યાવસાયિકોએ ફિલાડેલ્ફિયા છોડ્યા બાદ કે વ્યવસાય બંધ કર્યા બાદ, શહેરે સર્વિસ વ્યવસાયને આકર્ષવાનું શરૂ કર્યું અને પોતાની જાતનું પ્રવાસી સ્થળ તરીકે જોરશોરથી માર્કેટિંગ શરૂ કર્યું. સેન્ટર સિટીમાં કાચ અને ગ્રેનાઇટની બનેલી ગગનચૂંબી ઇમારતોનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું. 1950થી 1980 સુધીના સુધારક મેયરોના યુગ દરમિયાન જૂના શહેરમાં આવેલા [[ઈન્ડેપેન્ડેન્સ નેશનલ હિસ્ટોરીક પાર્ક]] અને સોસાયટી હિલનો જીર્ણોધ્ધાર કરવામાં આવ્યો અને હાલમાં તે સેન્ટર સીટી વિસ્તારનો સૌથી પસંદગીનો રહેણાંકી વિસ્તાર છે. આ ઘટનાને કારણે આશરે એક તૃત્યાંશ વસતિ ગુમાવ્યા બાદ શહેરના 40 વર્ષથી ચાલી આવતા વસતિ ઘટાડા પર અંકુશ આવ્યો.&lt;ref&gt;ઇનસાઇટ ગાઇડ્સ'': ફિલાડેલ્ફિયા એન્ડ સરાઉન્ડિંગ્સ'' , પાના 44–45&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''એ કન્સાઇઝ  હિસ્ટરી ઓફ ફિલાડેલ્ફિયા'' , પાનું 78&lt;/ref&gt;

== ભૂગોળ ==
=== સ્થાનિક ભૂગોળ ===
[[ચિત્ર:Large Philadelphia Landsat.jpg|thumb|નાસાના લેન્ડસેટ 7 ઉપગ્રહ દ્વારા લેવાયેલું ફિલાડેલ્ફિયાનું ચિત્રડેલવરે નદીનું સેટેલાઇટ ચિત્ર]]

ફિલાડેલ્ફિયા 40° 00′ ઉત્તર અક્ષાંશ અને 75° 09′ પશ્ચિમ રેખાંશ પર આવેલું છે. [[અમેરિકાના સેન્સસ બ્યુરો]] અનુસાર, શહેરનો સમગ્ર વિસ્તાર {{convert|142.6|sqmi|1}} છે, જેમાંથી {{convert|135.1|sqmi|1}} જમીન છે અને {{convert|7.6|sqmi|1}} અથવા 5.29 ટકા પાણી છે. જળાશયોમાં [[ડેલવેર]] અને [[સ્કૂલકિલ નદી]]ઓ અને [[કોબ્સ]], [[વીઝાહિકોન]] અને [[પેનીપેક ક્રિકસ]]નો સમાવેશ થાય છે.

સૌથી નીચાણ વિસ્તાર સમુદ્રની સપાટીના સ્તર સુધીનો છે, જયારે સૌથી ઉંચો વિસ્તાર [[ચેસ્ટનટ હિલ]] છે, જે સમુદ્રની સપાટીના સ્તરથી લગભગ {{convert|445|ft|m|0}} ઉંચાઈએ છે (જર્મનટાઉન એવન્યુ અને બેથ્લેહેમ પાઈકના જોડાણ પાસે).&lt;ref&gt;{{cite web
  |url=http://nationalmap.gov/
  |title=USGS Geography: The National Map
  |access-date=December 17, 2007
  |archive-date=સપ્ટેમ્બર 23, 2018
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923170133/https://nationalmap.gov/
  |url-status=dead
  }} (ઉંચા સ્થળના નમૂનાના યામ: અક્ષાંશ: 40° 04′ 37″, રેખાંશ: −75° 12′ 29″.)&lt;/ref&gt;

ફિલાડેલ્ફિયા [[ફોલ લાઈન]] પાસે આવેલું છે જે [[એટલાન્ટિક દરીયાકિનારાના મેદાનો]]ને [[પાઈડમોન્ટ]]થી અલગ પાડે છે.&lt;ref&gt;રેઇલ્સબેક, બ્રુસ. &quot;[http://www.gly.uga.edu/railsback/1122EUSMISR.html ધ ફોલ લાઇન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200219174225/http://www.gly.uga.edu/railsback/1122EUSMISR.html |date=2020-02-19 }}.&quot; ''જીઇઓએલ 1122: અર્થ્સ હિસ્ટરી ઓફ ગ્લોબલ ચેન્જ'' . [[યુનિવર્સિટી ઓફ જ્યોર્જિયા]] ભૂસ્તશાસ્ત્ર વિભાગ.&lt;/ref&gt; ફેરમાઉન્ટ ડેમ પૂરો થયા બાદ [[સ્કૂલકિલ નદી]]નું તીવ્રગતિ ધરાવતું પાણી [[પૂર્વીય ધોધ]] ખાતે અદ્રશ્ય થઇ ગયું.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.phila.gov/phils/Docs/otherinfo/pname1.htm ફિલાડેલ્ફિયા નેબરહૂડ્સ એન્ડ પ્લેસ નેમ્સ, એ-કે]&quot;. ''ફિલાડેલ્ફિયા ઇન્ફર્મેશન લોકેટર સિસ્ટમ'' .&lt;/ref&gt;

આ શહેર [[તેના પોતાના દેશ]]ની એક બેઠક ધરાવે છે. તેની આસપાસની કાઉન્ટીઓમાં ઉત્તરમાં [[મોન્ટગોમરી]], ઈશાનમાં [[બકસ]], પૂર્વમાં [[ન્યૂ જર્સીની બર્લિંગ્ટન કાઉન્ટી]], અગ્નિ દિશામાં [[ન્યૂ જર્સીની કેમડેન કાઉન્ટી]], દક્ષિણમાં [[ન્યૂ જર્સીની ગ્લોસેસ્ટર કાઉન્ટી]] અને પશ્ચિમમાં [[ડેલવેર કાઉન્ટી]]નો સમાવેશ થાય છે.
{{Geographic Location (8-way)
  |Centre = Philadelphia
  |North = [[Jenkintown, Pennsylvania|Jenkintown]]
  |Northeast = [[Bensalem, Pennsylvania|Bensalem]]
  |East = [[Camden, New Jersey]]
  |Southeast = [[Cherry Hill, New Jersey]]
  |South = [[Glassboro, New Jersey]]
  |Southwest = [[Tinicum Township, Delaware County, Pennsylvania|Tinicum Township (Delco)]]
  |West = [[Upper Darby Township, Pennsylvania|Upper Darby]]
  |Northwest = [[Pennsylvania Main Line]]
  |image =Flag of Philadelphia, Pennsylvania.png }}

=== આબોહવા ===
{{climate chart
| Philadelphia
| 25.5 | 39.0 | 3.52
| 27.5 | 42.1 | 2.74
| 35.1 | 51.3 | 3.81
| 44.2 | 62.0 | 3.49
| 54.8 | 72.1 | 3.89
| 64.0 | 80.6 | 3.29
| 69.7 | 85.5 | 4.39
| 68.5 | 84.0 | 3.82
| 60.9 | 76.7 | 3.88
| 48.7 | 65.7 | 2.75
| 39.5 | 54.8 | 3.16
| 30.6 | 44.2 | 3.31
| units = imperial
| float = left
| clear = both
| source = NOAA }}

ફિલાડેલ્ફિયા [[ભેજવાળી અર્ધવિષુવવૃત્તીય આબોહવા]] ધરાવતા વિસ્તારોના ઉત્તરીય સીમા પર આવેલું છે. ઉનાળો ખાસ કરીને ખૂબ જ ગરમ અને ભેજવાળો હોય છે, પાનખર અને વસંત પ્રમાણમાં મંદ હોય છે અને શિયાળો ઠંડો હોય છે. બરફવર્ષામાં વિવિધતા રહેલી છે, કેટલાક શિયાળામાં માત્ર થોડો જ બરફ પડે છે, જયારે કેટલીક વખત બરફના ભયંકર તોફાન આવે છે. સરેરાશ વાર્ષિક બરફ વર્ષા {{convert|19.3|in|cm|1|abbr=on}} છે. મહિનામાં લગભગ સાતથી આઠ દિવસ વરસાદ સાથે&lt;ref&gt;{{cite web
  | url=http://www.met.utah.edu/jhorel/html/wx/climate/daysrain.html
  | title=Average Days of Precipitation, .01 Inches or more
  | access-date=2006-07-28 }}&lt;/ref&gt; સરેરાશ વાર્ષિક {{convert|42.1|in|mm|sigfig=3|abbr=on}} સાથે સામાન્ય રીતે સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન વરસાદ થાય છે.

જાન્યુઆરીમાં સરેરાશ {{convert|32.3|F|C|1}} છે, પરંતુ આ સરેરાશ {{convert|10|-|15|F|C|1|abbr=on}} જેટલી નીચી અને તો કયારેક {{convert|50|F}}થી ઉપર પહોંચી જાય છે. સત્તાવાર સૌથી નીચું તાપમાન {{convert|-11|F|C|0}} ફેબ્રુઆરી 9, 1934ના રોજ હતું,&lt;ref name=&quot;philadelphia1&quot;&gt;{{cite web
  |url=http://www.stormfax.com/phlminmax2.html
  |title=Philadelphia Record Highs and Lows
  |access-date=2007-04-03}}&lt;/ref&gt; પરંતુ {{convert|0|F|C}} થી ઓછું તાપમાન દશકમાં ખૂબ જ ઓછી વખત નોંધાય છે. જુલાઇની સરેરાશ {{convert|77.6|F|C|1}} છે, પરંતુ ઉંચા ભેજ સાથેના ગરમીના મોજા {{convert|95|F|C|0}}થી વધારે તાપમાન સાથે સામાન્ય બની જાય છે અને [[ગરમીનો સૂચકાંક]] {{convert|110|F|C|0}} જેટલો ઉંચો પહાચી જાય છે. સૌથી ઉંચું તાપમાન {{convert|106|F|C|0}} ઓગસ્ટ 7, 1918માં નાધવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;philadelphia1&quot;&gt;&lt;/ref&gt; પ્રારંભિક પાનખર અને શિયાળાનો ઉત્તરાર્ધ સામાન્ય રીતે સૌથી સૂકો હોય છે, સરેરાશ દૈનિક વરસાદ અને મહિનાના સરેરાશ {{convert|2.75|in|mm|0}} વરસાદ સાથે ઓકટોબર સૌથી સૂકો મહિનો હોય છે.

&lt;ref&gt;{{cite web
  |url=http://www.accuweather.com/us/pa/philadelphia/19019/forecast-month.asp?mnyr=2-01-2010&amp;view=table
  |title=Accuweather.com - Philadelphia Month Weather
  |access-date=2010-04-20
  |archive-date=2011-05-13
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513010811/http://www.accuweather.com/us/pa/philadelphia/19019/forecast-month.asp?mnyr=2-01-2010&amp;view=table
  |url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt;માંથી {{convert|78.7|in|cm|1}}બરફ સાથેનો સૌથી વધારે બરફવાળો શિયાળો 2009-2010નો બની રહ્યો છે.&lt;ref&gt;જૂઓ [[ઉત્તર અમેરિકાનું 2009નું હીમતોફાન#બરફવર્ષા]] (ડિસેમ્બર 19–0, 2009), [[ઉત્તર અમેરિકાનું 2010નું પ્રથમ હીમતોફાન#બરફવર્ષા]] (ફેબ્રુઆરી 5–6, 2010), અને [[ઉત્તર અમેરિકાનું 2010નું બીજું હીમતોફાન#અસર]] (ફેબ્રુઆરી 9–10, 2010).&lt;/ref&gt; જયારે સૌથી ઓછા બરફ વાળો શિયાળો 1972-1973નો હતો, જેમાં માત્ર થોડો જ બરફ પડ્યો હતો.&lt;ref&gt;1997–1998 સીઝનમાં {{convert|0.8|in|cm|1}} હતું અને 1949-1950માં {{convert|2.0|in|cm|1}} હતું.. સૌથી વધુ બરફવર્ષાવાળી બીજી સીઝન {{convert|65.5|in|cm|1}} સાથે 1995–1996 હતી જ્યારે 1898–1899માં {{convert|55.4|in|cm|0}}, અને 1977–1978માં {{convert|54.9|in|cm|1}} હતી.[http://www.fi.edu/weather/data2/images/wthrsnow.jpg ફિલાડેલ્ફિયા મૌસમી બરફવર્ષા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000818012042/http://www.fi.edu/weather/data2/images/wthrsnow.jpg |date=2000-08-18 }} (શિયાળુ મોસમ 1884–1885 થી 2001–2002). ધ ફ્રેન્કલિન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ. સુધારો 2010-02-17.&lt;/ref&gt; શહેરમાં [[એક જ સમયે સૌથી વધારે બરફવર્ષા]] {{convert|30.7|in|cm|1}} જાન્યુઆરી 1966માં થઇ હતી.
{{-}}
{{Philadelphia weatherbox}}

== શહેરી વિસ્તાર ==
{{wide image|Philadelphia Panorama From Camden.JPG|1000px|&lt;center&gt;Panoramic view of the Philadelphia skyline from across the [[Delaware River]] in [[Camden, New Jersey]].&lt;/center&gt;}}
=== પડોશના વિસ્તારો ===
[[ચિત્ર:Row Houses, West Philly.jpg|thumb|પશ્ચિમ ફિલાડેલ્ફિયાના રો-હાઉસ]]
[[ચિત્ર:OneLiberyPlacePhiladelphia.jpg|thumb|લિબર્ટી પ્લેસ અને સિટી હોલ દર્શાવતું સેન્ટર સિટી ફિલાડેલ્ફિયા]]

ફિલાડેલ્ફિયાનો પાડોશ વિશાળ ક્ષેત્રોમાં વહેંચાયેલો છે - [[ઉત્તર]], [[ઈશાન]], [[અગ્નિ]], [[પશ્ચિમ]], [[દક્ષિણ]] અને [[નૈઋત્ય ફિલાડેલ્ફિયા]] - જે તમામ [[સેન્ટર સીટી]]ને વિંટળાયેલા છે, જે ઈ.સ.1854માં થયેલા કોન્સોલિડેશન પહેલાંની શહેરની હદ સાથે સંકળાયેલું છે. દરેક વિશાળ વિસ્તારોમાં અસંખ્ય માનવ વસાહતો આવેલી છે, જેમાંથી કેટલાકની હદ આ વિસ્તારોના શહેરમાં સમાવેશ પહેલાં ફિલાડેલ્ફિયા કાઉન્ટીનું નિર્માણ કરનારા મ્યુનિસિપાલિટી, ટાઉનશીપ અથવા અન્ય સમુદાયોમાંથી ઉતરી આવેલી છે. અન્ય માનવવસાહતોને સભ્યતા, ધર્મ, સંસ્કૃતિ અથવા વ્યાવસાયિક ધોરણે અલગ કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite book
  |title=Insight Guides: Philadelphia and Surroundings
  |page=58}}&lt;/ref&gt;

=== વાસ્તુકળા ===
ફિલાડેલ્ફિયાનો ર્આિકટેકચરલ ઇતિહાસ [[કોલોનિયલ]] સમયનો છે અને તેમાં વિવિધ પ્રકારની શૈલીનો સમાવેશ થાય છે. પ્રારંભિક માળખાશૈલી [[પથ્થરના ટુકડાઓ]]થી બાંધકામ અંગેની હતી, પરંતુ ઈ.સ. 1700 સુધીમાં ઈંટોનો ઉપયોગથી બનાવેલા માળખા સામાન્ય બની ગયા હતા. 18મી સદી દરમિયાન, [[શહેરી વિસ્તાર]]માં [[જ્યોર્જીયન વાસ્તુકળા]]નું પ્રભુત્વ છવાઇ ગયું જેમાં [[ઈન્ડિપેન્ડેન્સ હોલ]] અને [[ક્રાઈસ્ટ ચર્ચ]]નો સમાવેશ થાય છે.

19મી સદીના પ્રથમ દશકમાં, [[ફેડરલ વાસ્તુકળા]] અને [[ગ્રીક રીવાઇવલ વાસ્તુકળા]] પર [[બેન્જામિન લેટ્રોબ]], [[વિલિયમ સ્ટ્રાઈકલેન્ડ]], [[જહોન હેવિલેન્ડ]], [[જહોન નોટમેન]], [[થોમસ યુ વોલ્ટર]] અને [[સેમ્યુઅલ સ્લોઅન]] જેવા ફિલાડેલ્ફિયા ર્આિકટેકટ્સનું પ્રભુત્વ રહ્યું.&lt;ref&gt;''ફિલાડેલ્ફિયા: એ 300 યર હિસ્ટરી'' , પાનું 11, 41, 174 - 175, 252 - 253&lt;/ref&gt; [[ફ્રાંક ફર્નેસ]]ને 19મી સદીના ઉત્તરાર્ધનો ફિલાડેલ્ફિયાનો સૌથી મહાન વાસ્તુશિલ્પી માનવામાં આવે છે, પરંતુ તેના સમકાલીનોમાં [[જહોન મેકઆર્થર જૂનિયર]], [[એડિસન હ્યુટોન]], [[વિલસન આયર]], [[ધ વિલ્સન બ્રધર્સ]] અને [[હોરાસ ટ્રુમ્બૌર]]નો સમાવેશ થાય છે. ઈ.સ.1871માં [[બીજા સામ્રાજ્ય]] શૈલીના [[ફિલાડેલ્ફિયા સીટી હોલ]]નું નિર્માણ શરૂ થયું. 1910, 20,30 ના દાયકામાં સ્ટીલ અને કોંક્રિટની [[ગગનચૂંબી ઇમારતો]]ના નિર્માણ છતાં,{{convert|548|ft|m|0|abbr=on}} સીટી હોલ ઈ.સ. 1987 માં [[વન લિબર્ટી પ્લેસ]]નું નિર્માણ થયું ત્યાં સુધી શહેરની સૌથી ઉંચી ઈમારત બની રહ્યો. 1980ના દાયકાથી શરૂ કરીને કાચ અને ગ્રેનાઈટના અનેક ટાવરો બનાવવામાં આવ્યા. 2007માં વન લિબર્ટી સેન્ટરને બદલે [[કોમકાસ્ટ સેન્ટર]] શહેરની સૌથી ઉંચી ઈમારત બની અને ફિલાડેલ્ફિયાને અમેરિકાનું એવું ચોથું શહેર બનાવ્યું જેમાં 900 ફૂટ થી વધારે ઉંચાઇ ધરાવતી બે કે વધારે ઈમારતો હતી.

ફિલાડેલ્ફિયાના ઇતિહાસના મોટાભાગના સમયમાં સામાન્ય ઘર તરીકે [[રો-હાઉસ]] રહ્યા છે. રો-હાઉસનો ખ્યાલ 1800ના દાયકામાં અમેરિકામાં ફિલાડેલ્ફિયા થઇને રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો અને તે સમયે અમેરિકામાં અન્ય સ્થળોએ બાંધવામાં આવતા રો-હાઉસને &quot;ફિલાડેલ્ફિયા રો&quot; તરીકે ઓળખવામાં આવતા હતા.&lt;ref&gt;''ફિલાડેલ્ફિયા: એ 300 યર હિસ્ટરી'' , પાનું 251&lt;/ref&gt; શહેરમાં ઉત્તરીય ફિલાડેલ્ફિયામાં વિકટોરીયન શૈલીથી માંડીને પશ્ચિમ ફિલાડેલ્ફિયામાં ટ્વીન રો-હાઉસ સહિતના વિવિધ પ્રકારના રો-હાઉસજોવા મળે છે. નવા ઘરો આખા શહેરમાં પથરાયેલા છે, મોટાભાગના ઘરો 20મી સદી અથવા તેનાથી પણ વધારે જૂના સમયના છે. આ ઘરોની ઉંમર વધારે હોવાને કારણે ખવાણ અને શહેરના ઘણા વિસ્તારોમાં ખાલી ભાગ સહિતની અસંખ્ય સમસ્યાઓ ઉભી થઇ છે, જયારે અમેરિકામાં 18 સદીની વાસ્તુકળાનું સૌથી વધારે પ્રમાણ ધરાવતા [[સોસાયટી હિલ]] જેવા આસપાસના પ્રદેશમાં પુનર્વસન અને મધ્યમવર્ગનો વસવાટ થઇ રહ્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite journal
  | last=Aitken
  | first=Joanne
  | title=Breaking Ground
  | journal=Philadelphia City Paper
  | date=June 3–19, 2004
  | url=http://www.citypaper.net/articles/2004-06-03/cityspace.shtml
  | access-date=2010-07-22
  | archive-date=2016-01-13
  | archive-url=https://web.archive.org/web/20160113222258/http://citypaper.net/articles/2004-06-03/cityspace.shtml
  | url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
  |author=Mark Alan Hughes
  |title=Dirt Into Dollars; Converting Vacant Land Into Valuable Development
  |url=http://www.pewtrusts.org/news/news_subpage.cfm?content_item_id=265&amp;content_type_id=13&amp;page=nr2
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927213052/http://www.pewtrusts.org/news/news_subpage.cfm
  |archive-date=2007-09-27
  |date=June 1, 2000
  |access-date=2007-07-24
  |url-status=live
  }}&lt;/ref&gt;

=== ઉદ્યાન ===
લગભગ 10,334 એકર જમીનમાં બગીચા આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;parksreport&quot;&gt;[http://www.tpl.org/content_documents/PhilaParkValueReport.pdf હાઉ મચ વેલ્યૂ ડસ ધ સિટી ઓફ ફિલાડેલ્ફિયા રિસીવ ફ્રોમ ઇટ્સ પાર્ક એન્ડ રિક્રિએશન સિસ્ટમ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107002636/http://www.tpl.org/content_documents/PhilaParkValueReport.pdf |date=2009-01-07 }} એક અહેવાલ
ધ ટ્રસ્ટ ફોર પબ્લિક લેન્ડસ સેન્ટર ફોર સિટી પાર્ક એક્સલન્સ ફોર ધ ફિલાડેલ્ફિયા પાર્ક એલાયન્સ, જૂન 2008. છેલ્લે જોવાઈ એપ્રિલ 30, 2010.&lt;/ref&gt; ફિલાડેલ્ફિયાનો સૌથી મોટો બગીચો [[ફેરમાઉન્ટ પાર્ક]] લગભગ 9,200 એકર જમીનમાં આવેલો છે અને તેમાં 63 માનવવસાહતો અને પ્રાદેશિક બગીચાઓનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;fairmonthist&quot;&gt;[http://www.fairmountpark.org/HistoryIntro.asp હિસ્ટરી ઓફ ફેરમાઉન્ટ પાર્ક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100727055551/http://www.fairmountpark.org/HistoryIntro.asp |date=2010-07-27 }} [[ફેરમાઉન્ટ પાર્ક]], છેલ્લે જોવાઇ એપ્રિલ 30, 2010.&lt;/ref&gt; ફેરમાઉન્ટ પાર્કનો સૌથી મોટો ટ્રેક (રસ્તો) શહેરની પશ્ચિમની બાજુએ [[સ્કૂલકિલ નદી]] અને [[વિસાહિકોન ક્રિક]]ને સમાંતર આવેલો છે અને તેમાં [[ફિલાડેલ્ફિયા ઝૂ]] નો પણ આવેલું છે.

બગીચાઓ પાછળનો કુલ ખર્ચ ઈ.સ. 2005માં 164 મિલિયન ડોલર હતો. ફેરમાઉન્ટ પાર્ક વિશ્વનો સૌથી મોટો લેન્ડસ્કેપ [[અર્બન પાર્ક]] છે.&lt;ref&gt;[http://www.csm.org/philadelphia.php ફિલાડેલ્ફિયા પ્રોફાઇન] સેન્ટર ફોર સ્ટુડન્ટ મિશન્સ, અર્બન મિશન્સ એન્ડ સર્વિસ એક્સપિરિયન્સ ફોર યુથ, એડલ્ટ એન્ડ ફેમિલી ગ્રૂપ્સ. છેલ્લે જોવાઈ મે 1, 2010.&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[ચિત્ર:Independence Hall.jpg|thumb|ફિલાડેલ્ફિયામાં આવેલો ઇનડિપેન્ડન્સ હોલ]]

ફિલાડેલ્ફિયામાં ઘણાં [[રાષ્ટ્રીય ઐતિહાસિક સ્થળો]] આવેલા છે જે અમેરિકાની સ્થાપના સાથે જોડાયેલા છે. [[ઈન્ડિપેન્ડન્સ નેશનલ હિસ્ટોરીક પાર્ક]] આ પ્રકારના ઐતિહાસિક સીમાચિહ્નોના કેન્દ્રમાં રહેલું છે. જયાં [[ડેક્લેરેશન ઓફ ઈન્ડિપેન્ડન્સ]] (આઝાદીનું જાહેરનામું) પર સહી કરવામાં આવી હતી તેવા [[ઈન્ડિપેન્ડન્સ હોલ]] અને [[લિબર્ટી બેલ]] શહેરના સૌથી વધારે પ્રખ્યાત આકર્ષણોમાં સ્થાન ધરાવે છે. અન્ય ઐતિહાસિક સ્થળોમાં [[એડગર એલન પો]], [[બેટ્સી રોસ]] અને [[થેડસ કોસ્કીસ્કો]]ના ઘર, અમેરિકાની [[પ્રથમ]] અને [[સેકન્ડ બેન્ક ઓફ યુનાઇટેડ સ્ટેટટ્સ]] સહિતના પ્રારંભિક સરકારી મકાનો, [[ફોર્ટ મિફિલન]] અને [[ગ્લોરીય ડેઇ]] (જૂના સ્વિડિશ) ચર્ચ નેશનલ હિસ્ટોરીક સાઈટ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web
  |url=http://www.cr.nps.gov/nhl/designations/Lists/PA01.pdf
  |title=Listing of National Historic Landmarks by State (Pennsylvania)
  |access-date=August 8, 2006
  |year=2004
  |month=March
  |format=PDF
  |publisher=National Park Service
  |archive-date=ઑગસ્ટ 10, 2006
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20060810185020/http://www.cr.nps.gov/nhl/designations/Lists/PA01.pdf
  |url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt;

ફિલાડેલ્ફિયાના મુખ્ય વિજ્ઞાન સંગ્રહાલયોમાં [[ફ્રેન્કલિન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ]]નો સમાવેશ થાય છે, જેમાં [[બેન્જામિન ફ્રેન્કલિન નેશનલ મેમોરીયલ]], [[એકેડેમી ઓફ નેચરલ સાયન્સિસ]], [[મ્યુટર મ્યુઝીયમ]] અને [[યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયા મ્યુઝિયમ ઓફ આર્કિયોલોજી એન્ડ એન્થ્રોપોલોજી]] આવેલા છે. ઐતિહાસિક સંગ્રહાલયોમાં [[નેશનલ કન્સ્ટીટ્યુશન સેન્ટર]], [[એટવોટર કેન્ટ મ્યુઝિયમ ઓફ ફિલાડેલ્ફિયા હિસ્ટરી]], [[નેશનલ મ્યુઝિયમ ઓફ અમેરિકન જયુઈસ હિસ્ટરી]], [[આફ્રિકન અમેરિકન મ્યુઝિયમ ઈન ફિલાડેલ્ફિયા]], [[હિસ્ટોરીકલ સોસાયટી ઓફ પેન્સિલવેનિયા]], ગ્રાન્ડ લોજ ઓફ ફ્રી એન્ડ એકસેપ્ટેડ મેસન્સ ઈન ધ સ્ટેટ ઓફ પેન્સિલવેનિયા એન્ડ મેસનિક લાઈબ્રેરી અને મ્યુઝિયમ ઓફ પેન્સિલવેનિયા અને [[ઈસ્ટર્ન સ્ટેટ પેનિટેન્ટીઅરી]]નો સમાવેશ થાય છે. ફિલાડેલ્ફિયામાં અમેરિકાના પ્રથમ [[પ્રાણીસંગ્રહાલય]] અને [[હોસ્પિટલ]] આવેલા હોવા ઉપરાંત અમેરિકાના સૌથી જૂના અને સૌથી મોટા શહેરી બગીચાઓમાં સ્થાન ધરાવતો [[ફેરમાઉન્ટ પાર્ક]] પણ આવેલો છે.

=== કલા ===
[[ચિત્ર:KeysToCommunity.jpg|left|thumb|150px|ફિલાડેલ્ફિયા શિલ્પી જેમ્સ પેનસ્ટનનું ઓલ્ડ સિટી નબરહૂડમાં આવેલું કી ટુ કમ્યુનિટી, બેન્જામિન ફ્રેન્કલિનને દર્શાવતા શહેરના ઘણા જાહેર આર્ટવર્ક પૈકીનું એક. સ્થળ:]]
[[ચિત્|thumb|ફિલાડેલ્ફિયા મ્યુઝિયમ ઓફ આર્ટની બહાર આવેલા એમેઝોન અને રોકીના બે બાવલા]]

ફિલાડેલ્ફિયા શહેરમાં અનેક કલા [[સંગ્રહાલયો]] આવેલા છે જેમકે [[પેન્સિલવેનિયા એકેડેમી ઓફ ધ ફાઈન આર્ટસ]] અને [[રોડિન મ્યુઝિયમ]], જે ઓગસ્ટ રોડિનના ફ્રાન્સની બહાર રચવામાં આવેલી કલાકૃતિઓનો સૌથી મોટો સંગ્રહ છે. શહેરનું મુખ્ય કલા સંગ્રહાલય [[ફિલાડેલ્ફિયા મ્યુઝિયમ ઓફ આર્ટ]] અમેરિકાના સૌથી મોટા કલા સંગ્રહાલયોમાં સ્થાન ધરાવે છે અને ''[[રોકી]]''  ફિલ્મથી લોકપ્રિય બનેલા [[પગથિયાં]] આ સંગ્રહાલયમાં આવેલા છે.&lt;ref name=&quot;Dallasnews&quot;&gt;{{cite journal
  | quotes=no
  | first=Jerome
  | last=Weeks
  | year=2006
  | month=August
  | title=Philly goes the distance
  | journal=The Dallas Morning News
  | url=http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/fea/travel/unitedstates/stories/DN-philly_0806tra.State.Edition1.508ad59.html
  | access-date=2010-07-22
  | archive-date=2006-08-20
  | archive-url=https://web.archive.org/web/20060820112528/http://www.dallasnews.com/sharedcontent/dws/fea/travel/unitedstates/stories/DN-philly_0806tra.State.Edition1.508ad59.html
  | url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt;

શહેરમાં કલાકારોની દેશની સૌથી જૂની કલબમાં સ્થાન ધરાવતી [[ફિલાડેલ્ફિયા સ્કેચ કલબ]] ઉપરાંત અનેક આર્ટ ગેલેરી આવેલી છે, જેમાંથી અનેક ગેલેરીમાં [[પ્રથમ શુક્રવાર]]ના કાર્યક્રમમાં લોકો મોટી સંખ્યામાં ભાગ લે છે. દરેક મહિનાના પ્રથમ શુક્રવારે ઓલ્ડ સીટીની આર્ટ ગેલેરીઓ મોડી રાત સુધી ખુલ્લી રહે છે. વાર્ષિક કાર્યક્રમોમાં ફિલ્મ સમારોહ અને પરેડનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં સૌથી પ્રખ્યાત કાર્યક્રમ [[ન્યૂ યર્સ ડે]] [[મુમર્સ પરેડ]] છે.

સાઉથ સ્ટ્રીટ અને [[ઓલ્ડ સીટી]]માં રાત્રે ખાસ્સી ચહલ-પહલ જોવા મળે છે. સેન્ટર સીટીના [[આર્ટસ એવન્યુ]]માં ઘણાં રેસ્ટોરાં અને [[થીયેટર]] આવેલા છે, જેમ કે [[કિમેલ સેન્ટર ઓફ ધ પર્ફોર્મિંગ આર્ટ્સ]], જેમાં અમેરિકાના [[ટોચના પાંચ ઓરકેસ્ટ્રા]]માં સ્થાન ધરાવતા [[ફિલાડેલ્ફિયા ઓરકેસ્ટ્રા]] અને દેશના સતત કાર્યરત જૂના સ્થળોમાં સ્થાન ધરાવતી અને [[ઓપેરા કંપની ઓફ ફિલાડેલ્ફિયા]] અને [[પેન્સિલવેનિયા બેલે]]ના ઘર સમાન [[એકેડેમી ઓફ મ્યુઝિક]].

ફિલાડેલ્ફિયામાં અમેરિકાના અન્ય શહેરોની સરખામણીએ [[જાહેર કલા]]નું પ્રમાણ વધારે છે.&lt;ref&gt;{{cite web
  | url=http://www.visitphilly.com/music-art/public-art/
  | title=Public Art
  | publisher=Greater Philadelphia Tourism Marketing Corporation
  | access-date=2010-05-31 }}&lt;/ref&gt; ઈ.સ.1872માં જાહેર કલા અને [[શહેરી આયોજન]] માટે સર્મિપત અમેરિકાના પ્રથમ ખાનગી એસોસિયેશન ફેરમાઉન્ટ પાર્ક આર્ટ એસોસિયેશનનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite journal
  | quotes=no
  | first=Joanne
  | last=Aitken
  | year=2004
  | month=September 2–8
  | title=Forget Paris
  | journal=City paper
  | url=http://www.citypaper.net/articles/2004-09-02/cityspace.shtml
  | access-date=2010-07-22
  | archive-date=2007-12-03
  | archive-url=https://web.archive.org/web/20071203103019/http://www.citypaper.net/articles/2004-09-02/cityspace.shtml
  | url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt; ઈ.સ.1959માં આર્ટીસ્ટ ઈકિવટી એસોસીયેશનના દબાણને કારણે અમેરિકન શહેરના પ્રથમ [[પર્સેન્ટ ફોર આર્ટ]] [[ઓર્ડિનન્સ]]ના સર્જનમાં મદદ મળી.&lt;ref&gt;{{cite web
  | url=http://www.publicartreview.org/pdf/wetenhall.pdf
  | archive-url=https://web.archive.org/web/20060901030011/http://www.publicartreview.org/pdf/wetenhall.pdf
  | archive-date=2006-09-01
  | title=About A Brief History of Percent-For-Art in America
  | last=Wetenhall
  | first=John
  | format=PDF
  | publisher=Public Art Review
  | access-date=2006-09-24
  | url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt; જાહેર કલાની 200 કરતાં વધારે કૃતિઓનું ફંડ આપવામાં આવ્યું હતું તેવા આ કાર્યક્રમનું સંચાલન  શહેરની આર્ટ એજન્સી ફિલાડેલ્ફિયા ઓફિસ ઓફ આર્ટ્સ એન્ડ કલ્ચર દ્વારા કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web
  | url=http://www.phila.gov/visitors/arts_office.html#contact
  | title=Office of Art and Culture
  | publisher=Phila.gov
  | access-date=2006-09-24 }}&lt;/ref&gt;

ફિલાડેલ્ફિયામાં અમેરિકાના અન્ય શહેરોની સરખામણીએ ખાસ કરીને વધારે પ્રમાણમાં મ્યુરલ્સ આર્ટ (ભતશીલ્પો અને ચિત્રો) જોવા મળે છે, જેનો શ્રેય ઈ.સ. 1984માં સ્થાપવામાં આવેલા ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ રીક્રિયેશન્સ [[મ્યુરલ આર્ટ્સ પ્રોગ્રામ]]ને જાય છે, જે વસાહતોને સુંદર બનાવવા અને [[ગ્રેફિટી]] કલાકારોને માધ્યમ પૂરું પાડવાનો ઉદ્દેશ્ય ધરાવે છે. આ કાર્યક્રમે પ્રોફેશનલ, કર્મચારીઓ અને સ્વયંસેવકો દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા 2,800થી વધારે [[ભિંતચિત્રો]] એકત્ર કર્યા છે અને ફિલાડેલ્ફિયામાં લગભગ 20,000 જેટલા વંચિત યુવાનોને શિક્ષણ આપ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite web
  | url=http://www.muralarts.org/about/
  | archive-url=https://web.archive.org/web/20071208070210/http://www.muralarts.org/about/
  | archive-date=2007-12-08
  | title=Mural Arts Program About page
  | access-date=2007-11-27
  | url-status=live
  }}&lt;/ref&gt;

ફિલાડેલ્ફિયાએ [[સંગીત]]માં ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. 1970ના દાયકાના [[ફિલાડેલ્ફિયાના ખમીરે]] સમકાલીન અને તે પછીના યુગના સંગીત પર ઘેરો પ્રભાવ પાડ્યો હતો. જુલાઇ 13, 1985ના રોજ ફિલાડેલ્ફિયામાં [[લાઈવ એઈડ]] કોન્સર્ટનો અમેરિકન ભાગ [[જહોન એફ કેનેડી સ્ટેડિયમ]]માં યોજવામાં આવ્યો. શહેરે પોતાની આ પ્રકારની ભૂમિકા [[લાઈવ 8]] કોન્સર્ટમાં પણ ભજવી અને લગભગ સાત લાખ લોકોને જુલાઇ 2, 2005માં [[બેન ફ્રેન્કલિન પાર્કવે]]માં એકઠા કર્યા.&lt;ref&gt;{{cite web
  |author=Rodney Kim
  |title=Live 8 Philadelphia Review
  |url=http://www.live8.us/philadelphia/blog.html
  |date=July 2, 2005
  |access-date=2007-04-24
  |archive-date=2006-12-14
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20061214110945/http://www.live8.us/philadelphia/blog.html
  |url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt; સમગ્ર વિશ્વમાં સંગીતના કાર્યક્રમો કરનારું વિશ્વપ્રસિદ્ધ [[ફિલાડેલ્ફિયા બોય્ઝ કોર એન્ડ કોરલ્સ]] પણ ફિલાડેલ્ફિયામાં જ આવેલું છે. સંગીતવૃંદના સ્થાપક ડો. રોબર્ટ જી હેમિલ્ટન ફિલાડેલ્ફિયાના વતની હતી. ધ ફિલી પોપ્સ ફિલાડેલ્ફિયાનું વધુ એક પ્રખ્યાત સંગીતવૃંદ છે. શહેરે અમેરિકાના [[રોક મ્યુઝિક]] અને [[પોપ મ્યુઝિક]]ના વિકાસ અને તેને ટેકો આપવમાં પણ ઘણો જ મહત્ત્વનો ભાગ ભજવ્યો છે. હીપ-હોપ અને રેપ કલાકારો જેમ કે [[ધ રૂટ્સ]], [[ડીજે જેઝી જેફ એન્ડ ધ ફ્રેશ પ્રિન્સ]], [[ધ ગોટ્સ]], [[ફ્રી વે]], [[સ્કૂલી ડી]], [[ઈવ]] અને [[લીઝા &quot;લેફટ આઈ&quot; લોપ્સ]] પણ આ શહેરના જ હતા.

=== ભોજન ===
[[ચિત્ર:Philly041907-002-PatsKingofSteaks.jpg|thumb|right|200px|દક્ષિણ ફિલાડેલ્ફિયામાં પેટ્સ સ્ટીક્સ]]
શહેર [[હોગીઝ]], [[સ્ક્રેપલ્સ]], [[સોફટ પ્રેટઝેલ્સ]], [[વોટર આઈસ]], [[ટેસ્ટીકેક]] અને [[ચીઝસ્ટીક]] માટે જાણીતું છે. શહેરની વૈભવી રેસ્ટોરાંમાં [[લી બેક-ફિન]] અને ટેલિવિઝન શો ''[[આઇરન શેફ]]'' થી પ્રસિદ્ધિ પામેલા શેફ [[માસાહારુ મોરીમોન્ટો]] દ્વારા ચલાવવામાં આવતી મોરીમોન્ટોનો સમાવેશ થાય છે.

=== રમત ગમત ===
ફિલાડેલ્ફિયાની પ્રથમ વ્યાવસાયિક સ્પોર્ટસ ટીમ લગભગ 1860માં બેઝબોલની [[એથ્લેટિકસ]] સ્થાપવામાં આવી હતી. [[તમામ ચાર મુખ્ય રમતો]] ધરાવતા અમેરિકાના 13 શહેરમાં ફિલાડેલ્ફિયાનો સમાવેશ થાય છેઃ  [[નેશનલ ફૂટબોલ લીગ]]ની [[ફિલાડેલ્ફિયા ઈગલ્સ]], [[નેશનલ હોકી લીગ]]ની [[ફિલાડેલ્ફિયા ફલાયર્સ]], [[મેજર લીગ બેઝબોલ]]ની [[નેશનલ લીગ]]માં [[ફિલાડેલ્ફિયા ફિલીસ]] અને [[નેશનલ બાસ્કેટબોલ એસોસિયેશન]]માં [[ફિલાડેલ્ફિયા 76અર્સ]].

76અર્સે ઈ.સ. 1983માં [[એનબીએ ચેમ્પિયનશીપ]] જીતી ત્યારથી માંડીને ફિલિસે ઈ.સ.2008માં [[વર્લ્ડ સીરીઝ]] જીતી ત્યાં સુધી શહેરની વ્યાવસાયિક ટીમો કોઇપણ પ્રકારની ચેમ્પિયનશીપ જીતી શકી ન હતી. ઈ.સ.2004માં [[ઈએસપીએન]]એ ધ ફિફટીન મોસ્ટ ટોર્ચર્ડ સ્પોર્ટસ સીટીઝમાં ફિલાડેલ્ફિયાને બીજા નંબરે મૂકયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sports.espn.go.com/espn/page2/story?page=paolantonio/tortured_philadelphia |title=ESPN.com: Page 2 : What caused Philly's curse? |publisher=Sports.espn.go.com |date= |access-date=2009-01-05}}&lt;/ref&gt; &quot;[[બીલી પેનનો શાપ]]&quot; આ નિષ્ફળતા માટે જવાબદાર હોવાનું પણ કોઇક વખત માનવામાં આવે છે. ઉપરાંત, તાજેતરના વર્ષોમાં ફિલાડેલ્ફિયાની સ્પોર્ટસ ટીમોની પડતી ''ધ [[ફિલાડેલ્ફિયા ડેઈલી ન્યૂઝ]]'' ના જહોન સ્મોલવૂડ જેને &quot;કર્સ ઓફ ઈનોગ્રેશન&quot; (ઉદ્ઘાટનનો અભિશાપ)ને કારણે થઇ હોવાનું માનવામાં આવે છે, 76અર્સે ઈ.સ. [[1977માં એનબીએની ફાઈનલ મેચ]]માં પરાજય મેળવ્યો ત્યારથી માંડીને જયારે પણ ફિલાડેલ્ફિયાની સ્પોર્ટસ ટીમો [[રાષ્ટ્રપતિના ઉદ્ઘાટક]] વર્ષમાં લીગની ફાઈનલમાં પહાચે છે ત્યારે જીતી શકતી નહીં હોવાનો ફિલાડેલ્ફિયાની સ્પોર્ટસ ટીમો પરનો આ કથિત અભિશાપ છે. ઘણી વ્યાયવસાયિક સ્પોર્ટસ ટીમોનો ઉદભવ ફિલાડેલ્ફિયામાં થયો હતો પરંતુ પછીથી તે બીજા શહેરોમાં ખસેડવામાં આવી હતી,જેમાં બાસ્કેટબોલની ટીમ [[ગોલ્ડન સ્ટેટ વોરિયર્સ]] અને બેઝબોલની ટીમ [[ઓકલેન્ડ એથ્લેટિકસ]]નો સમાવેશ થાય છે.

ફિલાડેલ્ફિયામાં [[ક્રિકેટ]], [[રગ્બી લીગ]] ([[ફિલાડેલ્ફિયા ફાઈટ]]), [[રગ્બી યુનિયન]] અને અન્ય રમતોની વ્યાવસાયિક, અર્ધ વ્યાવસાયિક અને એલિટ એમેચ્યોર ટીમ પણ આવેલી છે. શહેરમાં યોજવામાં આવતા રમત-ગમતના મુખ્ય કાર્યક્રમોમાં [[પેન રીલેયઝ]], [[સ્ટોટેસબરી કપ]], [[ફિલાડેલ્ફિયા મેરેથોન]], [[બ્રોડ સ્ટ્રીટ રન]], [[ફિલાડેલ્ફિયા ઈન્ટરનેશનલ ચેમ્પિયનશીપ]] [[બાઈસીકલ રેસ]] અને [[ડેડ વેઈલ રેગાટ્ટા]]નો સમાવેશ થાય છે.

પ્રથમ વર્ગની પાંચ કોલેજનો જૂથના બાસ્કેટબોલ કાર્યક્રમ [[ફિલાડેલ્ફિયા બીગ 5]] ફિલાડેલ્ફિયામાં યોજવામાં આવે છેઃ આ બીગ 5-માં [[સેન્ટ જોસેફસ યુનિવર્સિટી]], [[યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયા]], [[લા સાલે યુનિવર્સિટી]], ટેમ્પલ યુનિવર્સિટી અને [[વિલેનોવા યુનિવર્સિટી]]નો સમાવેશ થાય છે. ફિલાડેલ્ફિયાની છઠ્ઠી એનસીએએ પ્રથમ વર્ગની યુનિવર્સિટી [[ડ્રેકસેલ યુનિવર્સિટી]] છે. ઓછામાં ઓછી એક ટીમ દર વર્ષે સ્પર્ધાત્મક બની રહે છે અને છેલ્લા ચાર દશકથી ઓછામાં ઓછી એક ટીમ એનસીએએ ટુર્નામેન્ટમાં પહાચે છે.

ફેબ્રુઆરી 2008માં, ફિલાડેલ્ફિયાએ 16મી [[મેજર લીગ સોકર]] ફ્રેન્ચાઈઝી માટેની સ્પર્ધામાં અનેક અન્ય શહેરોને હરાવ્યા હતા. ધ [[ફિલાડેલ્ફિયા યુનિયને]] [[પેન્સિલવેનિયાના ચેસ્ટર]]માં આવેલા [[પીપીએલ પાર્ક]] ([[સોકર માટેના સ્ટેડિયમ]])ને પોતાનું ઘર જાહેર કરીને 2010માં લીગમાં પ્રવેશ કર્યો હતો.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! ક્લબ
! લીગ
! રમત-ગમત
! સ્થળ
! સ્થાપના
! ચેમ્પિયનશીપ્સ
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| [[ફિલાડેલ્ફિયા ફીલીઝ]]
|  [[એમએલબી (MLB)]]
|  બેઝબોલ
|  [[સિટિઝન્સ બેન્ક પાર્ક]]
|  1883
|  [[1980]], [[2008]]
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| [[ફિલાડેલ્ફિયા 76અર્સ]]
|  [[એનબીએ (NBA)]]
|  બાસ્કેટબોલ
|  [[વેકોવીયા સેન્ટર]]
|  1963
|  [[1966–67]], [[1982–83]]
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| [[ફિલાડેલ્ફિયા ઇગલ્સ]]
|  [[એનએફએલ (NFL)]]
|  અમેરિકી ફુટબોલ
|  [[લિન્કન ફાઇનાન્શિયલ ફીલ્ડ]]
|  1933
|  [[1948]], [[1949]], [[1960]]
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| [[ફિલાડેલ્ફિયા ફ્લાયર્સ]]
|  [[એનએચએલ (NHL)]]
|  આઇસ હોકીઃ
|  [[વેકોવીયા સેન્ટર]]
|  1967
|  [[1973–74]], [[1974–75]]
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| [[ફિલાડેલ્ફિયા યુનિયન]]
|  [[એમએલએસ (MLS)]]
|  સોકર
|  [[પીપીએલ પાર્ક]]&lt;br /&gt;
|  2010
|  -
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| [[ફિલાડેલ્ફિયા ઇનડિપેન્ડન્સ]]
|  [[ડબલ્યુપીએસ (WPS)]]
|  વિમેન્સ સોકર
|  [[પીપીએલ પાર્ક]]&lt;br /&gt;([[ચેસ્ટર, પીએ]]માં)
|  2010
|  -
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| [[ફિલાડેલ્ફિયા વિન્ગ્સ]]
|  [[એનએલએલ (NLL)]]
|  અરેના લેક્રોસી
|  [[વેકોવીયા સેન્ટર]]
|  1987
|  1989, 1990, 1994, 1995, 1998, 2001
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| [[ફિલાડેલ્ફિયા કિક્સ]]
|  [[એનઆઇએસએલ (NISL)]]
|  અરેના સોકર
|  [[લિયાકોરાસ સેન્ટર]]
|  1996
|  2001–02, 2006–07
|}

== અર્થતંત્ર ==
[[ચિત્ર:Comcastcenter vertical.jpg|thumb|કોમકાસ્ટ સેન્ટર, ફિલાડેલ્ફિયાની સૌથી નવી ઓફિસ બિલ્ડિંગ અને પેન્સિલવેનિયાની સૌથી ઉંચી ઇમારત.]]

ફિલાડેલ્ફિયાના આર્થિક ક્ષેત્રોમાં ઉત્પાદન, તેલ શુદ્ધિકરણ, ફૂડ પ્રોસેસિંગ, હેલ્થકેર અને બાયોટેકનોલોજી, પ્રવાસન અને નાણાંકીય સેવાનો સમાવેશ થાય છે. [[પ્રાઈસવોટરહાઉસકૂપરે]] તૈયાર કરેલા અભ્યાસ અનુસાર, ફિલાડેલ્ફિયા અને તેના આસપાસના પ્રદેશો 2005માં લગભગ 312 બિલિયન ડોલર જેટલી કુલ જીડીપી સાથે અમેરિકન શહેરોમાં ચોથા નંબરની સૌથી વધુ જીડીપી ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;cityGDP&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.citymayors.com/statistics/richest-cities-2005.html |title=The 150 richest cities in the world by GDP in 2005 |date=2007-03-11 |access-date=2008-11-10 |publisher=City Mayors |work=PricewaterhouseCoopers}}&lt;/ref&gt; અન્ય અમેરિકન શહેરોમાં માત્ર [[ન્યૂ યોર્ક સીટી]] (1,133 બિલિયન ડોલર), [[લોસ એન્જિલસ]] (693 બિલિયન ડોલર) અને [[શિકાગો]] (460 બિલિયન ડોલર)નું આર્થિક ઉત્પાદન ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;cityGDP&quot;/&gt; ફિલાડેલ્ફિયા [[ટોકિયો]] (1,191 બિલિયન ડોલર), [[પેરિસ]] (460 બિલિયન ડોલર), [[લંડન]] (452 બિલિયન ડોલર), [[ઓસાકા-કોબે]] (391 બિલિયન ડોલર), [[મેકિસકો સીટી]] (315 બિલિયન ડોલર) કરતાં નીચો, જયારે [[વોશિંગ્ટન ડીસી]] (299 બિલિયન ડોલર) અને [[બોસ્ટન]] (290 બિલિયન ડોલર) કરતાં ઉંચો ક્રમાંક ધરાવે છે.

શહેરમાં [[ફિલાડેલ્ફિયા સ્ટોક એકસચેન્જ]] અને [[ફોર્ચ્યુન 500]] કંપનીઓમાં સ્થાન ધરાવતી [[કેબલ ટેલિવિઝન]] અને ઈન્ટરનેટ સેવા પૂરી પાડતી [[કોમકાસ્ટ]], [[વીમા કંપની]] [[કોલોનિયલ પેન]], [[સીઆઈજીએનએ]] અને [[લિંકન ફાઈનાન્સિયલ ગ્રૂપ]], ઉર્જા કંપની [[સનોકો]], ફૂડ ર્સિવસ કંપની [[અરામાર્ક]] અને [[ક્રાઉન્ડ હોલ્ડિંગ્સ ઈનકોર્પોરેટેડ]], કેમિકલ ઉત્પાદક [[રોહ્મ એન્ડ હાસ કંપની]] અને [[એફએમસી કોર્પોરેશન]], ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ [[વ્યેથ]] અને [[ગ્લેકસોસ્મિથકલાઈન]], [[બોઈંગ રોટોરક્રાફટ સિસ્ટમ્સ]] અને ઓટોમોટિવ પાર્ટસ રીટેલર [[પેપ બોય્ઝ]] વગેરે આવેલી છે. 20મી સદીના પ્રારંભિક સમયગાળામાં, [[ઓટોમોબાઈલ]] ક્ષેત્રમાં [[પિત્તળ યુગ]]નો પ્રારંભ કરનારી કંપની [[બિડલ]] ફિલાડેલ્ફિયામાં આવેલી છે.&lt;ref&gt;ક્લાયમર, પાનું 176.&lt;/ref&gt;

સંઘીય સરકારે ફિલાડેલ્ફિયામાં અનેક સુવિધાઓ ઉભી કરી છે. આ શહેરે [[વોશિંગ્ટન ડીસી]] પહેલાં [[અમેરિકા]]ની રાજધાની તરીકે સેવા આપી હતી. આજે, [[અમેરિકાની ટંકશાળ]]નું પૂર્વ કિનારાનું કામકાજ ફિલાડેલ્ફિયામાં કરવામાં આવે છે અને [[ફેડરલ રીઝર્વ]] બેન્કનો ફિલાડેલ્ફિયા વિભાગ પણ અહીંયા આવેલો છે. ફિલાડેલ્ફિયામાં [[યુએસ ડિસ્ટ્રીકટ કોર્ટ ફોર ધ ઇસ્ટર્ન ડિસ્ટ્રિક્ટ ઓફ પેન્સિલવેનિયા]] અને [[યુએસ કોર્ટ ઓફ અપીલ્સ ફોર ધ થર્ડ સર્કિટ]] આવેલી છે.

[[પેન્સિલવેનિયા રેલરોડ]]ની ઐતિહાસિક હાજરી અને [[30 સ્ટ્રીટ સ્ટેશન]] ખાતે વિશાળ મુસાફરો સાથે [[એમટ્રેક]] શહેરમાં મહત્ત્વપૂર્ણ હાજરી ધરાવે છે. આ ર્સિવસમાં રેલરોડના સામાન્ય કાર્ય ઉપરાંત કસ્ટમર ર્સિવસ રીપ્રેઝિન્ટેટીવ્સ અને ટિકિટ પ્રોસેસિંગ અને અન્ય બેકઓફિસ પર્સનલ કામોનો સમાવેશ થાય છે.

[[ચિત્ર:Philly Vista.jpg|thumb|200px|left|બોલ્ટિમોર એવન્યૂ સેન્ટર સિટી તરફ.]]

શહેરમાં [[યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયા લો સ્કૂલ]], [[ડ્રેકસેલ યુનિવર્સિટી અર્લ મેક સ્કૂલ ઓફ લો]], [[ટેમ્પલ યુનિવર્સિટી બેસલી સ્કૂલ ઓફ લો]], [[રૂટગર્સ યુનિવર્સિટી ઓફ લો-કેમડેન]], [[વિલ્લાનોવા યુનિવર્સિટી સ્કૂલ ઓફ લો]] અને [[વિડેનેરસ યુનિવર્સિટી સ્કૂલ ઓફ લો]] આવેલી હોવાને કારણે તે કાનૂનનું રાષ્ટ્રીય કેન્દ્ર બની રહ્યું છે. વધુમાં, [[અમેરિકન લો ઇન્સ્ટિટ્યૂટ]]નું વડું મથક પણ અહીંયા આવેલું છે.

ફિલાડેલ્ફિયા દવાઉદ્યોગનું મહત્ત્વનું કેન્દ્ર છે, જે કોલોનિયલ સમયની આગવી વિશેષતા છે. શહેરમાં બ્રિટીશ નોર્થ અમેરિકન કોલોનીઝ, [[પેન્સિલવેનિયા હોસ્પિટલ]], અને [[યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયા]] (પેન) ખાતે દેશની હાલમાં અમેરિકા ખાતેની પ્રથમ મેડિકલ સ્કૂલ આવેલા છે. શહેરની સૌથી વધુ રોજગારી પૂરી પાડનારી કંપની પેન વિશાળ ટીચીંગ [[હોસ્પિટલ]] અને મેડિકલ [[સિસ્ટમ]] ધરાવે છે. [[ટેમ્પલ યુનિવર્સિટી ઓફ મેડિસીન]], [[ડ્રેકસેલ યુનિવર્સિટી કોલેજ ઓફ મેડિસીન]], [[થોમસ જેફર્સન યુનિવર્સિટી]] અને [[ફિલાડેલ્ફિયા કોલેજ ઓફ ઓસ્ટેઓપેથીક મેડિસીન]] સાથે જોડાણ ધરાવતી અનેક હોસ્પિટલ શહેરમાં આવેલી છે. ફિલાડેલ્ફિયામાં આગવી વિશેષતા ધરાવતી ત્રણ બાળકોની હોસ્પિટલ આવેલી છેઃ [[ચિલ્ડ્રન્સ હોસ્પિટલ ઓફ ફિલાડેલ્ફિયા]], દેશની પ્રથમ બાળકોની હોસ્પિટલ (યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયાની હોસ્પિટલની બાજુમાં આવેલી) [[સેન્ટ ક્રિસ્ટોફર્સ હોસ્પિટલ]] અને [[શ્રાઈનર્સ હોસ્પિટલ]]. શહેરના ઉત્તરના ભાગમાં [[આલ્બર્ટ આઈનસ્ટાઈન મેડિકલ સેન્ટર]] અને ઉત્તરપૂર્વીય ભાગમાં [[ફોકસ ચેઝ કેન્સર સેન્ટર]] આવેલા છે. સમગ્ર રીતે જોતાં, આરોગ્ય ક્ષેત્ર શહેરમાં સૌથી વધારે રોજગારી પૂરી પાડે છે. મેડિકલ વ્યવસાયના ઘણાં એસોસિયેશનનોના વડાં મથક ફિલાડેલ્ફિયામાં આવેલા છે.

ફિલાડેલ્ફિયાના મેડિકલ સંશોધન કેન્દ્ર તરીકેના મહત્ત્વ સાથે આ પ્રદેશ [[ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગ]]ને પણ ટેકો આપે છે. [[ગ્લેકસોસ્મિથકલાઈન]], [[એસ્ટ્રાજેનેકા]], [[વ્યેથ]], [[મર્ક]], [[જીઈ હેલ્થકેર]], [[જહોનસન એન્ડ જહોનસન]] અને [[સીમેન્સ મેડિકલ સોલ્યુશન્સ]] આ પ્રદેશમાં કામગીરી ધરાવતી મોટી ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓમાં સ્થાન પામે છે. શહેરમાં દેશની પ્રથમ ફાર્મસી સ્કૂલ ધ ફિલાડેલ્ફિયા કોલેજ ઓફ ફાર્મસી આવેલી છે, જે હાલમાં યુનિવર્સિટી ઓફ સાયન્સિસ ઈન ફિલાડેલ્ફિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
{{See also|List of companies based in the Philadelphia area}}

ઈ.સ. 2008માં અમેરિકામાં સૌથી વધારે વખત મુલાકાત લેવાયેલા શહેરોમાં 11મો નંબર ધરાવવા સાથે ફિલાડેલ્ફિયામાં પ્રવાસન મહત્ત્વનો ઉદ્યોગ છે. આ શહેરે ઈ.સ. 2008માં લગભગ 710,000 વિદેશી મુલાકાતીઓને આવકાર્યા હતા, જે અગાઉના વર્ષની સરખામણીએ 29 ટકા જેટલો વધારે દર્શાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Earthtimes |url=http://www.earthtimes.org/articles/show/philadelphia-achieves-greatest-increase-in,828823.shtml |title=Philadelphia Achieves Greatest Increase in U.S. International Visitation – 11th Most-Visited City |publisher=Earthtimes.org |date=2009-05-18 |access-date=2009-05-30 |archive-date=2011-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524104035/http://www.earthtimes.org/articles/show/philadelphia-achieves-greatest-increase-in,828823.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
=== ખરીદી ===
[[ચિત્ર:ItalianMarketPhiladelphia.jpg|thumb|right|400px|દક્ષિણ ફિલાડેલ્ફિયામાં આવેલું ઇટાલિયન માર્કેટ ફિલાડેલ્ફિયાનું એક મુખ્ય સિમાચિહ્ન છે.]]
ફિલાડેલ્ફિયામાં [[સેન્ટર સીટી]]માં ખરીદી કરવાના વિકલ્પોમાં [[ધ ગેલેરી એટ માર્કેટ ઇસ્ટ]], લિબર્ટી પ્લેસ ખાતે ધ શોપ્સ, [[જવેલર્સ રો]], [[સાઉથ સ્ટ્રીટ]] અને અનેકવિધ સ્વતંત્ર રીટેલર્સનો સમાવેશ થાય છે. [[વોલનટ સ્ટ્રીટ]]નો ચાર બ્લોકનો વિભાગ [[રીટેનહાઉસ રો]] વૈભવી કપડાં માટેનો [[ચેઈન સ્ટોર]] અને [[હિપસ્ટર]]-ઈન્સપાયર્ડ કપડાંનો સ્ટોર છે. આ વિસ્તારમાં સનસોમ અને ચેસ્ટનટની સમાંતર શેરીઓ પણ કેટલા વૈભવી બૂટીક અને કપડાના રીટેલર્સ ધરાવે છે. ઓલ્ડ સીટીમાં સ્થાનિક તથા આંતરરાષ્ટ્રીય ઉત્પાદકોના ઉભરતાં બૂટીક આવેલા છે. ધ [[રીડીંગ ર્ટિમનલ માર્કેટ]]માં ટેક-આઉટ રેસ્ટોરાં, ખાસ વિશેષતા ધરાવતા ફેરિયાઓ, નજીકમાં આવેલા [[લેન્કેસ્ટર કાઉન્ટી]]માંથી આવતા અમીર ખેડૂતો દ્વારા ચલાવવામાં આવતી કેટલીક દુકાનો સહિતની [[કરીયાણાંની નાની દુકાનો]] આવેલી છે.

ફિલાડેલ્ફિયામાં  કેટલાક વિવિધ પ્રકારના નેબરહૂડ શોપિંગ ડિસ્ટ્રીકટ પણ આવેલા છે જેમ કે [[મેનાયુન્ક]] અથવા [[ચેસ્ટનટ હિલ]]. દક્ષિણ ફિલાડેલ્ફિયામાં આવેલા [[ઈટાલિયન બજાર]]માં ઐતિહાસિક રીતે ઈટાલિયન પરંતુ હવે અનેક દેશોમાંથી આયાત કરવામાં આવતા કરીયાણું, માંસ, ચીઝ અને ઘરવખરીનો વેપાર કરવામાં આવે છે. બે પ્રખ્યાત [[ચીઝસ્ટીક]] રેસ્ટોરાં [[જેનોઝ]] અને [[પેટ્ઝ]] નજીકમાં જ આવેલા છે.

આ પ્રદેશમાં ઘણાં શોપિંગ મોલ્સ અને સ્ટ્રીપ મોલ્સ આવેલા છે, જેમાં [[ઇશાન ફિલાડેલ્ફિયા]]માં [[ફ્રેન્કલિન મિલ્સ]] અને પરાંવિસ્તારમાં આવેલા મોલ્સમાં સૌથી વધારે નાધપાત્ર [[પેન્સિલવેનિયા]]માં મુખ્ય શહેરથી 19 માઈલના અંતરે આવેલા [[કિંગ ઓફ પ્રૂશિયા]]માં આવેલા કિંગ ઓફ પ્રૂશિયા મોલનો સમાવેશ થાય છે. કિંગ ઓફ પ્રૂશિયા મોલ [[અમેરિકા]]ના [[પૂર્વીય તટ]] પર આવેલો સૌથી મોટો&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.philly.com/mld/philly/living/travel/visitors_guide/9732146.htm |title=Philadelphia Inquirer &amp;#124; 09/26/2004 &amp;#124; Put on your shopping shoes to hit a wide variety of stores |publisher=Web.archive.org |date=2007-02-18 |access-date=2009-07-25 |archive-date=2007-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070218200221/http://www.philly.com/mld/philly/living/travel/visitors_guide/9732146.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; અને [[દેશમાં ભાડે આપી શકાય તેવી રીટેલ જગ્યા ધરાવતો સૌથી મોટો શોપિંગ મોલ છે]].

=== માધ્યમો ===
[[ચિત્ર:Inquirerbldgfull.jpg|thumb|નોર્થ બ્રોડ સ્ટ્રીટ પર આવેલું ધ ઇન્ક્વાયરર બિલ્ડિંગ.]]

ફિલાડેલ્ફિયાના બે મુખ્ય [[દૈનિક સમાચાર પત્રો]] છે ''[[ધ ફિલાડેલ્ફિયા ઇન્ક્વાઇરર]]''  અને ''[[ધ ફિલાડેલ્ફિયા ડેઇલી ન્યુઝ]]'' , બન્ને ફિલાડેલ્ફિયા મિડિયા હોલ્ડિંગ્સ એલ.એલ.સી.ની માલિકીના છે. ''ધ ફિલાડેલ્ફિયા ઇન્ક્વાઇરર'' ની સ્થાપના 1829માં થઇ હતી, તે યુનાઇટેડ સ્ટેટસનું ત્રીજા નંબરનું સૌથી જૂનું ટકી રહેલુ દૈનિક સમાચાર પત્ર છે.&lt;ref&gt;{{cite web | last=Wilkinson | first=Gerry | url=http://www.broadcastpioneers.com/inquirerhistory.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20060221062916/http://www.geocities.com/phillyppa/inquirer.html | archive-date=2006-02-21 | title=The History of the Philadelphia Inquirer | publisher=Philadelphia Press Association | access-date=2006-07-20 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; ફિલાડેલ્ફિયામાં ચાલતું બીજુ એક સમાચારપત્ર છે ''[[ધ બુલેટિન]]'' , જે ''[[ધ ફિલાડેલ્ફિયા બુલેટિન]]''  સાથે ઇતિહાસ ધરાવે છે અને તે 1982માં બંધ થઇ ગયું હતું. ''ધ બુલેટિન''ની સ્થાનિક માલિકી ધ બુલેટિન, ઇન્ક.ની હતી.

ફિલાડેલ્ફિયામાં પહેલુ પ્રાયોગિક [[રેડિયો]] લાયસન્સ ઓગસ્ટ 1912માં [[સેંટ. જોસેફ કોલેજ]]ને આપવામાં આવ્યું હતું. પહેલું વ્યવસાયિક રેડિયો સ્ટેશન 1922માં આવ્યું હતું પહેલા હતું [[ડબલ્યુઆઇપી]], 17મી માર્ચથી  તે [[ગિમ્બેલ્સ ડિપાર્ટમેન્ટ સ્ટોર]]ની માલિકીનું હતું, ત્યારબાદ તે જ વર્ષે [[ડબલ્યુએફઆઇએલ]], [[ડબલ્યુઓઓ]], [[ડબલ્યુસીએયુ]] અને ડબલ્યુડીએએસ થયા.&lt;ref name=&quot;Media&quot;&gt;{{cite journal | quotes=no | first=Todd | last=Bishop | year=2000 | month=January 7 | title=The Media: One revolution after another | journal=Philadelphia Business Journal|url=http://philadelphia.bizjournals.com/philadelphia/stories/2000/01/10/story3.html}}&lt;/ref&gt; ફિલાડેલ્ફિયાના સૌથી વધુ ગણનાપાત્ર સ્ટેશનોમાં [[સોફ્ટ રોક]] [[ડબલ્યુબીઇબી]], [[કેવાયડબલ્યુ ન્યુઝરેડિયો]], અને [[શહેરી યુવાનોના સમકાલીન]] [[ડબલ્યુડીએએસ-એફએમ]]નો સમાવેશ થાય છે. ફિલાડેલ્ફિયાના ત્રણ મહત્વના [[જાહેર રેડિયો]] સ્ટેશનમાં [[ડબલ્યુએચવાયવાય-એફએમ]](એનપીઆર), [[ડબલ્યુઆરટીઆઇ]](જેઝ, શાસ્ત્રિય) અને [[ડબલ્યુએક્સપીએન-એફએમ]](યુવાનો માટેનું વૈકલ્પિક સ્ટેશન) સાથે જ બીજા કેટલાંક નાના સ્ટેશનો પણ છે. 

1930માં, [[ફિલ્કો]]ની માલિકીનું પ્રાયોગિક સ્ટેશન [[ડબલ્યુ3એક્સઇ]], ફિલાડેલ્ફિયાનું પહેલું [[ટેલિવિઝન સ્ટેશન]] બન્યું હતું,તેને 1939માં [[એનબીસી]] તરફથી પહેલી માન્યતા મળી હતી, અને ત્યારબાદ તે [[કેવાયડબલ્યુ-ટીવી]]([[સીબીએસ]]) બન્યું હતું. [[ડબલ્યુસીએયુ-ટીવી]], [[ડબલ્યુપીવીઆઇ-ટીવી]], [[ડબલ્યુએચવાયવાય-ટીવી]], [[ડબલ્યુપીએચએલ-ટીવી]] અને [[ડબલ્યુટીએક્સએફ-ટીવી]]ની સ્થાપના 1970 સુધીમાં થઇ હતી.&lt;ref name=&quot;Media&quot;/&gt; ૧952માં ડબલ્યુએફઆઇએલ(હવે ડબલ્યુપીવીઆઇ) એ ટેલિવિઝન શો ''બેન્ડસ્ટેન્ડ'' ની શરૂઆત કરી હતી, જે પાછળથી સમગ્ર દેશમાં પ્રસારિત ''[[અમેરિકન બેન્ડસ્ટેન્ડ]]'' બન્યું હતું અને તેના ઉદઘોષક [[ડિક ક્લાર્ક]] હતા.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Ogden | first=Christopher | year=1999 | title=Legacy: A Biography of Moses and Walter Annenberg | url=https://archive.org/details/legacybiographyo0000ogde | publisher=Little, Brown and Company | location=New York | isbn=0-316-63379-8 }}&lt;/ref&gt;આજે ઘણાં વિશાળ શહેરી વિસ્તારોમાં, દરેક વ્યવાયિક નેટવર્ક પાસે તેની માન્યતા છે અને કોલ લેટર્સના સ્થાને કોર્પોરેટ આઇડી રાખવામાં આવ્યા છે જેમકેઃ સીબીએસ3, 6એબીસી, એનબીસી10, ફોક્સ29, ટેલિફ્યુટુરા28, ટેલિમન્ડો62, યુનિવિઝન65, પ્લસ માટે પીએચએલ 17 અને [[સીડબલ્યુ ફિલી 57]]. આ પ્રદેશમાં [[જાહેર બ્રોડકાસ્ટિંગ]] સ્ટેશન્સ [[ડબલ્યુવાયબીઇ-ટીવી]] (ફિલાડેલ્ફિયા), ડબલ્યુએચવાયવાય-ટીવી(વિલ્મિંગટન, ડેલાવેર અને ફિલાડેલ્ફિયા), [[ડબલ્યુએલવીટી-ટીવી]] (લેહાઇ વેલી), અને [[ન્યુજર્સી નેટવર્ક]]ની સેવા પણ ઉપલબ્ધ હતી. સપ્ટેમ્બર 2007માં ફિલાડેલ્ફિયાને જાહેર જનતા માટે કેબલ ચેનલની માન્યતા મળી હતી. 

રોક સ્ટેશન્સ [[ડબલ્યુએમએમઆર]] અને [[ડબલ્યુવાયએસપી]] પહેલેથી સખત સ્પર્ધા ધરાવતા હતા. 2005થી ડબલ્યુએમએમઆરએ ડબલ્યુવાયએસપી પ્રોગ્રામિંગમાં રોક(જેમાં વિવાદાસ્પદ [[શોક જોક]] [[હોવાર્ડ સ્ટેર્ન]]નો પણ સમાવેશ થાય છે)માંથી [[ફ્રી એફએમ]] પ્રકારમાં આવ્યા બાદ વધુ સંગીત આપવાનું શરૂ કર્યું હતું. ડબલ્યુવાયએસપીએ 1995થી ક્લાસિક રોક માળખુ શરૂ કર્યું હતું. ડબલ્યુવાયએસપી [[ફિલાડેલ્ફિયાની દરેક ઇગલ્સ]] ગેમ્સની પણ રજૂઆત કરે છે. [[હોવાર્ડ સ્ટર્ને]] [[સિરિયસ રેડિયો]] છોડ્યા બાદ ડબલ્યુએમએમઆરનો ''ધ [[પ્રેસ્ટન એન્ડ સ્ટિવ]] શો''  આગળના ક્રમે આવતા મોર્નિંગ શોમાં એક હતો. નવેમ્બર 2008માં, ડબલ્યુવાયએસપીએ પ્રતિસ્પર્ધી શો લોન્ચ કર્યો હતો જેનું સંચાલન ફિલાડેલ્ફિયાના વતની [[ડેની બોનાડ્યુસે]] કર્યું હતું. બન્ને સ્ટેશન નિયમિત સમગ્ર પ્રદેશમાં જીવંત સંગીત અને બીજા ઇવેન્ટ્સ રજૂ કરતા હતા. 

ચાર [[શહેરી]] સ્ટેશન્સ([[ડબલ્યુયુએસએલ]](&quot;પાવર 99&quot;), [[ડબલ્યુપીએચઆઇ]](&quot;100.3 ધ બીટ&quot;), [[ડબલ્યુડીએએસ]] અને [[ડબલ્યુઆરએનબી]]) જાણીતા અને લોકોની પસંદગીના એફએમ ડાયલ છે. [[ડબલ્યુએનયુડબલ્યુ]] શહેરનું [[પુખ્ત વયના લોકો]] માટેનું સમકાલિન સ્ટેશન છે. આ સ્ટેશન 106.1 ફ્રિક્વન્સી(હવે [[ડબલ્યુઆઇએસએક્સ]]) પર &quot;[[સ્મૂધ જેઝ]]&quot; ડ્રોપ થયા બાદ ડબલ્યુજેજેઝેડનું મુખ્ય મથક હતું, પણ તેના ખરાબ રેટિંગને કારણે તે ફરી એકવાર ડ્રોપ કરવામાં આવ્યું હતું.

=== નવીનતા ===
ફિલાડેલ્ફિઆ &quot;અમેરિકામાં પહેલી&quot; હોય તેવી ઘણી સંસ્થાઓનું મુખ્ય મથક છે, તેમાં નીચેની સંસ્થાઓનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.ushistory.org/philadelphia/philadelphiafirsts.html ફિલાડેલ્ફિયા ફર્સ્ટ્સ 1681–1899], ushistory.org&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://philadelphia.about.com/cs/history/a/philly_firsts.htm ફિલાડેલ્ફિયા ફર્સ્ટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928001438/http://philadelphia.about.com/cs/history/a/philly_firsts.htm |date=2011-09-28 }}, about.com&lt;/ref&gt;

{{MultiCol}}
* [[કલા શાળા અને સંગ્રહાલય]]
* [[બેંક]]
* [[વનસ્પતિશાસ્ત્રનો બગીચો]]
* [[કેન્સર હોસ્પિટલ]]
* [[ઇલેક્ટ્રોનિક કોમ્પ્યુટર]]
* [[આંખની હોસ્પિટલ]]
* [[હોસ્પિટલ]]
* [[અગ્નિશામક કંપની]]
* [[અગ્નિ વીમા કંપની]]
* [[તબીબી શાળા]]
* [[ટંકશાળ]]
{{ColBreak}}
* [[નગરપાલિકાની પાણી વ્યવસ્થા]]
* [[બાળકોની હોસ્પિટલ]]
* [[જેલ]]
* [[વેધ શાળા]]
* [[પોસ્ટ ઓફિસ]]
* [[જાહેર પુસ્તકાલય]]
* [[બચત બેંક]]
* [[સ્ટોક એક્સ્ચેન્જ]]
* [[ટાઇટલ વીમા કંપની]]
* [[મહાવિદ્યાલય]]
* [[પ્રાણીસંગ્રહાલય]]
{{EndMultiCol}}

== વસ્તી-વિષયક માહિતી ==
{{USCensusPop
|1790= 28522
|1800= 41220
|1810= 53722
|1820= 63802
|1830= 80462
|1840= 93665
|1850= 121376
|1860= 565529
|1870= 674022
|1880= 847170
|1890= 1046964
|1900= 1293697
|1910= 1549008
|1920= 1823779
|1930= 1950961
|1940= 1931334
|1950= 2071605
|1960= 2002512
|1970= 1948609
|1980= 1688210
|1990= 1585577
|2000= 1517550
|estyear=2009
|estimate=1547901}}

[[અમેરિકાના વસ્તી ગણતરી બ્યુરો]] દ્વારા હાથ ધરાયેલા 2005-2007 [[અમેરિકન કમ્યુનિટી સર્વે]] મુજબ, ફિલાડેલ્ફિયાની વસ્તીમાં 42.7 ટકા વસ્તી [[શ્વેત અમેરિકનો]]ની છે, જેમાંથી 39.4 ટકા નોન-હિસ્પેનિક [[ગોરા]] હતાં. ફિલાડેલ્ફિયામાં [[શ્યામ]] અથવા [[આફ્રિકન અમેરિકનો]]ની વસ્તી 43.8 ટકા હતી, જેમાંથી 43.0 ટકા નોન-હિસ્પેનિક શ્યામ હતા. શહેરની વસ્તીમાં 0.2 ટકા [[અમેરિકન ઇન્ડિયન્સ]] હતાં. શહેરની વસ્તીમાં [[એશિયન અમેરિકનો]] 5.4 ટકા હતાં.શહેરની વસ્તીમાં [[પેસિફિક દ્વિપના અમેરિકનો]]ની સંખ્યા 0.1 ટકા હતી. બીજા વંશના લોકોની વસ્તી 6.2 ટકા હતી, જેમાંથી 0.4 ટકા નોન-હિસ્પેનિક હતા. [[બે કરતા વધુ વંશ]]ના લોકોની સંખ્યા શહેરની વસ્તીનાં 1.6 ટકા હતી જેમાં 1.2 નોન-હિસ્પેનિક હતાં. વધુમાં, ફિલાડેલ્ફિયામાં [[હિસ્પેનિક્સ(સ્પેનિશ) અને લેટિન લોકો]]ની સંખ્યા 10.3 ટકા હતી.&lt;ref&gt;[http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=ChangeGeoContext&amp;amp;geo_id=16000US4260000&amp;amp;_geoContext=&amp;amp;_street=&amp;amp;_county=Philadelphia&amp;amp;_cityTown=Philadelphia&amp;amp;_state=&amp;amp;_zip=&amp;amp;_lang=en&amp;amp;_sse=on&amp;amp;ActiveGeoDiv=&amp;amp;_useEV=&amp;amp;pctxt=fph&amp;amp;pgsl=010&amp;amp;_submenuId=factsheet_1&amp;amp;ds_name=ACS_2007_3YR_SAFF&amp;amp;_ci_nbr=null&amp;amp;qr_name=null&amp;amp;reg=null%3Anull&amp;amp;_keyword=&amp;amp;_industry= ફેક્ટ શીટ, ફિલાડેલ્ફિયા]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, યુએસ સેન્સસ બ્યૂરો&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;amp;-context=adp&amp;amp;-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR5&amp;amp;-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_&amp;amp;-tree_id=3307&amp;amp;-redoLog=false&amp;amp;-geo_id=16000US4260000&amp;amp;-_sse=on&amp;amp;-format=&amp;amp;-_lang=en એસીએસ ડેમોગ્રાફિક એન્ડ હાઉસિંગ એસ્ટિમેટ્સ: 2005-2007] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200216024108/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-context=adp&amp;-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR5&amp;-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_&amp;-tree_id=3307&amp;-redoLog=false&amp;-geo_id=16000US4260000&amp;-_sse=on&amp;-format=&amp;-_lang=en |date=2020-02-16 }}, યુએસ સેન્સસ બ્યૂરો&lt;/ref&gt;2000ની [[વસ્તી ગણતરી]] પ્રમાણે, શહેરમાં 1,517,550 લોકો, 590,071 ઘરમાં વસતા લોકો અને 352,272 પરિવારો વસતા હતાં. [[વસ્તી ગીચતા]] 11,233.6 સ્ક્વેર માઇલ(4,337.3/km²) હતી. 4,900.1 સ્ક્વેર માઇલ(1,891.9/km²)ની સરેરાશ ગીચતામાં 661,958 આવાસ એકમો હતા.  2004ના વસ્તી ગણતરીના અંદાજ પ્રમાણે, 1,463,281 લોકો, 658,799 આવાસ એકમો અને શહેરમાં 45.0 ટકા [[શ્વેત લોકો]], 43.2 ટકા [[આફ્રિકન અમેરિકન]], 5.5 ટકા [[એશિયન]], 0.3 ટકા [[અમેરિકાના વતનીઓ]], 0.1 ટકા [[પેસિફિક દ્વિપના લોકો]], 5.8 ટકા [[બીજા વંશના લોકો]] અને 2.2 ટકા બે કે તેથી વધુ વંશના લોકોમાંથી હતાં.  વસ્તીના 8.5 ટકા કોઇપણ વંશમાં [[સ્પેનિશ]] કે [[લેટિન]] હતાં.  પાંચ સૌથી મોટી વંશ પરંપરામાં [[આઇરિશ]] (13.6 ટરા), [[ઇટાલિયન]] (9.2 ટકા), [[જર્મન]] (8.1 ટકા), [[પોલીશ]] (4.3 ટકા), અને [[ઇગ્લિંશ]] (2.9 ટકા)નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |author=American FactFinder, United States Census Bureau |url=http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&amp;-geo_id=16000US4260000&amp;-qr_name=DEC_2000_SF3_U_QTP13&amp;-ds_name=DEC_2000_SF3_U |title=Philadelphia city, Pennsylvania - QT-P13. Ancestry: 2000 |publisher=Factfinder.census.gov |date= |access-date=2009-01-05 |archive-date=2020-02-12 |archive-url=https://archive.today/20200212043632/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&amp;-geo_id=16000US4260000&amp;-qr_name=DEC_2000_SF3_U_QTP13&amp;-ds_name=DEC_2000_SF3_U |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

590,071 પરિવારોમાં, 27.6 ટકા પરિવારમાં 18 વર્ષથી નીચેના બાળકો તેમની સાથે રહેતા હતાં, 32.1 ટકા સાથે રહેતા [[પરણિત યુગલો]] હતાં, 22.3 ટકા પરિવારમાં મહિલાઓ ઘર ચલાવતી હતી કારણ કે તેમના પતિ હયાત નહોતાં, અને 40.3 ટકા પરિવાર વગર રહેતા હતાં. 33.8 ટકા ઘરમાં રહેતા લોકો એકલા રહેતા હતાં અને 11.9 ટકા લોકો 65 વર્ષ કે તેનાથી વધુ ઉંમરના હતાં તેમજ એકલા રહેતા હતાં.  સરેરાશ પરિવારના સભ્યોનું કદ 2.48 અને સરેરાશ પરિવારનું કદ 3.22 હતું. શહેરની વસ્તીમાં 25.3 ટકા 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના લોકો હતાં, 11.1 ટકા 18 થી 25 વર્ષની વયજૂથના લોકો હતાં, 29.3 ટકા 25 થી 45 વર્ષની વયજૂથના લોકો હતાં, 20.3 ટકા 45 થી 65 વર્ષની વયજૂથના અને 14.1 ટકા 65 વર્ષ કે તેનાથી વધુ ઉંમરના લોકો હતાં. મધ્યમ વયજૂથ 34 વર્ષની હતી.  દરેક 100 મહિલાઓ દીઠ 86.8 પુરૂષો હતાં. 18 કે તેથી વધુ વયની દર 100 સ્ત્રીઓ સામે પુરૂષો 81.8 હતાં. શહેરમાં પરિવારના સભ્યોની સરેરાશ આવક 30,746 ડોલર હતી, અને પરિવારની સરેરાશ આવક 37,036 ડોલર હતી.  પુરૂષોની સરેરાશ આવક 34,199 ડોલર સામે સ્ત્રીઓની આવક 28,477 ડોલર હતી.  શહેરની [[માથાદીઠ આવક]] 16,509 ડોલર હતી. 18.4 ટકા પરિવારો અને વસ્તીના 22.9 ટકા લોકો [[ગરીબી રેખા]] નીચે હતાં, તેમાં 31.3 ટકા 18 થી ઓછી વય ધરાવતા હતા અને 16.9 ટકા 65 કે તેથી વધુ ઉંમર ધરાવતા લોકો હતાં.

2008 સુધીમાં 5,00,000 સ્થળાંતર થઇને પરદેશથી આવેલા લોકો ફિલાડેલ્ફિયાના શહેરી વિસ્તારને પોતાનું ઘર માની ચુક્યાં હતાં.&lt;ref name=&quot;immigrants&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.philly.com/inquirer/local/20081113_Once_again__Phila__is_gateway_for_immigrants.html |title=Once again, Phila. is gateway for immigrants |first=Michael |last=Matza |date=2008-11-13 |access-date=2008-11-14 |work=Philadelphia Inquirer |archive-date=2009-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090106003613/http://www.philly.com/inquirer/local/20081113_Once_again__Phila__is_gateway_for_immigrants.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  આ પરદેશીઓનાં એક પંચમાંશ ભાગના લોકો 2000 થી અહીં રહેતા હતાં, તેનાં પરિણામે 2000 થી 2006 વચ્ચે કાયમી વસવાટ માટે આવેલા પરદેશીઓની સંખ્યામાં 113,000નો વધારો થયો હતો.&lt;ref name=&quot;immigrants&quot;/&gt; 1990ના દાયકામાં આવેલા [[પરદેશીઓ]]ની સંખ્યા જેટલી જ સંખ્યા આ લોકોની હતી, જે હાલમાં શહેરની વસ્તીના 10.9 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;immigrants&quot;/&gt;  બ્રોકિંગ્સ સંસ્થાને જણાવ્યું હતું કે, ફિલાડેલ્ફિયા સ્થાયી થવા આતા પરદેશીઓના સ્થળ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. આ પ્રદેશનું ઘણું જૂનું લક્ષણ 20મી સદીના મધ્ય સુધી ચાલ્યું આવતું હતું.&lt;ref name=&quot;immigrants&quot;/&gt;

[[આઇરિશ]], [[ઇટાલિયન]] અને [[જમૈકન]] લોકોની વસ્તીમાં ફિલાડેલ્ફિયાનો દેશમાં બીજો નંબર આવે છે, અને [[આફ્રિકન અમેરિકો]]ની વસ્તીમાં દેશમાં તેનો ચોથો નંબર છે.  [[પોલીશ]] રહેણાંકોની સંખ્યામાં પણ ફિલાડેલ્ફિયાનો નંબર ચોથો છે. [[યહુદી લોકો]]ની સંખ્યામાં ફિલાડેલ્ફિયા દેશમાં છઠ્ઠા નંબરે છે, જે 2001માં અંદાજિત 206,000 હતી.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0016_0_15694.html ફિલાડેલ્ફિયા]&quot;. [[જેવીશ વર્ચ્યુઅલ લાઇબ્રેરી]].&lt;/ref&gt;

તાજેતરના વર્ષોમાં,{{When|date=May 2010}} [[હિસ્પેનિક]] અને [[એશિયન અમેરિકનો]]ની વસ્તીમાં નોંધનીય વધારો થયો છે.  હિસ્પેનિકો સમગ્ર શહેરમાં વસ્યા છે, ખાસ કરીને [[અલ સ્ટેન્ટ્રો ડી ઓરો]]ની આસપાસ. ફિલાડેલ્યુફિયા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ત્રીજા નંબરની સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા પુએર્તો રિકાનનું ઘર છે.  તાજેતરના વર્ષોમાં,{{When|date=May 2010}} ઘણાં [[મેક્સિકન]] સ્થળાંતરિતો ઇટાલિયન માર્કેટની આસપાસ આવ્યાં છે.  દક્ષિણ ફિલાડેલ્ફિયામાં અંદાજિત 10,000 મેક્સિકનો રહે છે.  મેક્સિકનો અને ગ્વાટેમાલનો ઉત્તર ફિલાડેલ્ફિયામાં નાની વસ્તીઓમાં વસ્યાં છે, ખાસ કરીને કેનસિંગટનની નજીકમાં.  કોલંબિયાના સ્થળાંતરિતો 2010ના વર્ષમાં ઓલ્નેયની નજીકમાં વસ્યા છે.  2010ના વર્ષમાં, ફિલાડેલ્ફિયાની વસ્તીના 10 ટકા સ્પેનિશો છે તેમ માનવામાં આવે છે. {{Citation needed|date=January 2010}}[[એશિયનો]]ની વસ્તી એક સમયે શહેરના સમૃદ્ધ [[ચાઇનાટાઉન]]માં હતી, પણ હવે [[કોરિયન અમેરિકનો]] [[ઓલ્નેય]] આવી ગયા છે, અને [[વિયેટનામ]]ના લોકોએ [[દક્ષિણ ફિલાડેલ્ફિયા]]માં [[ઇટાલિયન માર્કેટ]] પાસે બજાર વિસ્તારવાનું શરૂ કર્યું છે.  [[કંબોડિયન અમેરિકનો]]નો સાથ ઉત્તર અને દક્ષિણ ફિલાડેલ્ફિયામાં જોઇ શકાય છે. [[ભારતીયો]] અને [[આરબો]] ઉત્તરપૂર્વ ફિલાડેલ્ફિયામાં રશિયન અને યુક્રેનિયન લોકો સાથે રહે છે.  એશિયનોના આ વિશાળ અંતઃપ્રવાહને કારણે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]નાં ફિલાડેલ્ફિયામાં વિયેટનામિસ, કમ્બોડિયનો, ચાઇનીઝ, ઇન્ડોનેશિયનો અને કોરિયનોની સંખ્યા સૌથી વધારે છે.  ફિલાડેલ્ફિયા ભારતીય અમેરિકનોની સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ ચોથા ક્રમે છે. [[વેસ્ટ ઇન્ડિયનો]]ની વસ્તી [[સિડર પાર્ક]]માં છે.{{Citation needed|date=January 2010}}નોંધનીય છે કે [[કેનેડિયનો]] ([[ફ્રેન્ચ કેનેડિયનો]]), [[જર્મનો]], [[ગ્રીકો]], [[ચાઇનિઝ]], [[જાપાનીઝ]], [[અંગ્રેજો]], [[વેલ્સ]], [[પાકિસ્તાનીઓ]], [[અમેરિકનો]], [[તુર્કીઓ]], [[સ્વિડીશ]] અને સ્થાયી થવા આવેલા બધા પહેલાના [[યુગોસ્લાવિયાન અને અલ્બેનિયા|યુગોસ્લાવિયાન અને [[અલ્બેનિયા]]]] તથા બીજા જાતીના જૂથો સમગ્ર શહેરમાં મળી આવે છે. [[અમેરિકાના વતનીઓ]]ની નાની કોમ જે''[[લેનાપેહોકિંગ]]'' તરીકે પણ ઓળખાય છે જે [[પશ્ચિમ ફિલાડેલ્ફિયા]]ના [[લેની લેનેપે ઇન્ડિયનો]]ના છે.

[[ચિત્ર:Lenapehoking.jpg|thumb|પશ્ચિમ ફિલાડેલ્ફિયા પોતાનું ઘર હોવાનું દાવો કરતું ડેલવેર ખીણના લેનપી ઇન્ડિયન્સનું 2008નું સ્ટીકર]]

== સરકાર ==
[[ચિત્ર:City Hall holiday.jpg|thumb|left|2005 વિન્ટર હોલિડે માટે રોશનીથી સજાવેલો સિટી હોલ]]
શાસનના પરિપ્રેક્ષ્યથી જોતાં, ફિલાડેલ્ફિયાનો કાઉન્ટી તરીકેનો દરજજો [[કાનૂની રીતે રદ]] થયો છે અને તેના તમામ કાર્યોનું સંચાલન 1952માં શહેરને સાપવામાં આવ્યું હતું. તે 1854થી કાઉન્ટી સાથે સંલગ્ન હતું.

ફિલાડેલ્ફિયાનું 1952નું હોમ રૂલ ચાર્ટર પેન્સિલ્વેનિયાની વિધાનસભા દ્વારા 21 એપ્રિલ, 1949ના એકટમાં તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું.શહેરના ચાર્ટર કમીશન દ્વારા તે લખવામાં આવ્યું હતું, અને શહેર દ્વારા 15 જૂન 1949માં વટહૂકમ બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો. પ્રવર્તમાન સિટી કાઉન્સિલે 14મી ફેબ્રુઆરી, 1951ના રોજ સૂચિત ડ્રાફટ મેળવ્યો હતો અને મતાધિકારીઓએ 17 એપ્રિલ, 1951ના રોજ યોજાયેલી ચૂંટણીઓમાં તેને સંમતિ આપી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.seventy.org/Files/Philadelphia_Home_Rule_Charter.pdf |title=Philadelphia Home Rule Charter, Annotated |access-date=2010-01-31 |first=Charter Commission |date=1951 and 1967 |publisher=City of Philadelphia |archive-date=2010-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525001736/http://www.seventy.org/Files/Philadelphia_Home_Rule_Charter.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; નવા હોમ રૂલ ચાર્ટર હેઠળની પ્રથમ ચૂંટણીઓ 1951માં નવેમ્બરમાં યોજાઇ હતી અને નવા ચૂંટાયેલા અધઈકારીઓએ જાન્યુઆરી, 1952માં ઓફિસનો ચાર્જ સંભાળ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;Charter&quot;&gt;
{{cite web
  | title = City Charter Commission
  | work = Agency History
  | publisher = City of Philadelphia, Department of Records
  | date = 2000-11-08
  | url =http://www.phila.gov/phils/Docs/Inventor/graphics/agencies/A142.htm
  | access-date = 2009-04-18}}&lt;/ref&gt;

=== મેયર અને સિટી કાઉન્સિલ ===
શહેરનું સંચાલન [[મેયર-કાઉન્સિલ]] કરે છે. જેના વડા [[મેયર]] હોય છે. તેમના હાથમાં વિશેષ સત્તાઓ હોય છે.  [[બહુમતિ]]થી ચૂંટાયેલા મેયર શહેરના [[હોમ રૂલ]] ચાર્ટર પ્રમાણે ચાર વર્ષની સળંગ બે ટર્મ સુધી મેયરપદે રહી શકે છે. મધ્યવર્તી ટર્મ પછી પણ તેઓ હોદ્દો ગ્રહણ કરી શકે છે.  શહેરના હાલના મેયર [[માઈકલ નટરે]] જાન્યુઆરી 2008માં ચાર્જ સંભાળ્યો હતો. તેમના પૂરોગામી [[જહોન એફ સ્ટ્રીટે]] 1999થી 2007ના અંત સુધી બે ટર્મ સુધી કાર્યભાર સંભાળ્યો હતો. 1952થી લઇને અત્યાર સુધીના ફિલાડેલ્ફિયાના તમામ મેયરની માફક નટર પણ [[ડેમોક્રેટિક પક્ષ]]ના સભ્ય છે. સ્થાનિક રાજકારણમાં આ પક્ષનું એટલું બધું પ્રભુત્વ છે કે ડેમોક્રેટિક પક્ષની મેયર માટેની પ્રાથમિક ચૂંટણી ઘણી વખત મેયરની સામાન્ય ચૂંટણી કરતાં વધુ ધ્યાન ખચનારી બની રહે છે.  [[ફિલાડેલ્ફિયા સિટી કાઉન્સિલ]] વ્યકિતગત જિલ્લાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા દસ કાઉન્સિલ સભ્યો અને સાત ચૂંટાયેલા સભ્યોની બનેલી છે.  કાઉન્સિલના હાલના પ્રમુખ [[અન્ના સી. વર્ના]] છે.

=== ફિલાડેલ્ફિયા કાઉન્ટી કોર્ટ ===
ધ ફિલાડેલ્ફિયા કાઉન્ટી [[કોર્ટ ઓફ કોમન પ્લી]] (પ્રથમ જયુડિશિયલ જિલ્લો) એ ફિલાડેલ્ફિયાની ગંભીર પ્રકારના ગુનાની [[ટ્રાયલ કોર્ટ]] છે.  તેમાં મતદારો દ્વારા ચૂંટાયેલા 90 ન્યાયાધીશો કાર્યરત છે.  કાઉન્ટી કોર્ટ શહેરના સંસાધનો તથા કર્મચારીઓ દ્વારા મોટાપાયે ફંડ મળે છે અને તેના દ્વારા તે કાર્યરત છે.&lt;ref name=&quot;Common Pleas&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.courts.phila.gov/common-pleas/ |title=Court of Common Pleas |access-date=2010-02-11 |date=2010-02-11 |work=The Philadelphia Courts, First Judicial District of Pennsylvania }}&lt;/ref&gt; 

ફિલાડેલ્ફિયા મ્યુનિસિપલ કોર્ટ મર્યાદિત અધિકારક્ષેત્રની બાબતો તથા જમીન માલિકો અને ભાડૂઆતો વચ્ચેના વિખવાદોના કેસ, ટ્રાફિક કોર્ટની અપીલ, ગંભીર પ્રકારના ગુનાની પ્રાથમિક સુનાવણી વગેરે કામગીરી સંભાળે છે.  તેમાં 25 કાનૂની રીતે તાલિમ પામેલ જજ છે જેમને મત આપીને ચૂંટવામાં આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;Municipal Court&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.courts.phila.gov/municipal/ |title= MunicipalCourt |access-date=2010-02-11 |date=2010-02-11 |work=The Philadelphia Courts, First Judicial District of Pennsylvania }}&lt;/ref&gt;

ફિલાડેલ્ફિયા ટ્રાફિક કોર્ટ વિશેષ અધિકારક્ષેત્રની કોર્ટ છે, જે ટ્રાફિકના નિયમોના ભંગના કેસ સંભાળે છે.  તેમાં મતદારો દ્વારા ચૂંટાયેલા સાત ન્યાયાધીશો કામ કરે છે.&lt;ref name=&quot;Traffic Court&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.courts.phila.gov/traffic/|title=Traffic Court |access-date=2010-02-11 |date=2010-02-11 |work=The Philadelphia Courts, First Judicial District of Pennsylvania }}&lt;/ref&gt;

=== પેન્સિલ્વેનિયા એપેલટ (અપીલોનો નિકાલ લાવનાર) કોર્ટ ===
પેન્સિલ્વેનિયાની ત્રણ [[એપેલટ કોર્ટ]] પણ ફિલાડેલ્ફિયામાં કાર્યરત હોય છે. [[સુપ્રીમ કોર્ટ ઓફ પેન્સિલ્વેનિયા]] નિયમિતપણે [[ફિલાડેલ્ફિયાના સિટી હોલ]] ખાતે સુનાવણી હાથ ધરે છે.  વળી, [[સુપિરીયર કોર્ટ ઓફ પેન્સિલ્વેનિયા]] અને [[કોમનવેલ્થ કોર્ટ ઓફ પેન્સિલવેનિયા]] પણ અવાર-નવાર ફિલાડેલ્ફિયામાં કામગીરી કરે છે.  આ ન્યાયાલયોના જજો બહુમતીથી ચૂંટાયેલા હોય છે. ફિલાડેલ્ફિયામાં દરેક કોર્ટની [[પ્રોથોનોટરી]]ની ઓફિસ પણ આવેલી છે.

=== ફિલાડેલ્ફિયા હિસ્ટોરીકલ કમિશન ===
શહેરના સાંસ્કૃતિક, સામાજિક, રાજકીય, આર્થિક અને સ્થાપત્યકલાના ઐતિહાસિક વારસાને સાચવવા તથા તેનું સંવર્ધન કરવા માટે 1955માં [[ફિલાડેલ્ફિયા હિસ્ટોરિકલ કમીશન]]ની રચના થઇ હતી.  આ કમીશન [[ફિલાડેલ્ફિયાના ઐતિહાસિક સ્થળો]], સ્થાપત્યો, ચીજવસ્તુઓની નાધ રાખે છે., સ્થાપત્યો, બાંધકામો, જગ્યાઓ, વસ્તુઓ અને જિલ્લાઓની નોંધ રાખે છે.&lt;ref name=&quot;PNC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.phila.gov/historical/ |title=Philadelphia Historical Commission |publisher=Phila.gov |date= |access-date=2009-04-11}}&lt;/ref&gt;

=== ફિલાડેલ્ફિયા હાઉસિંગ ઓથોરિટી ===
[[ફિલાડેલ્ફિયા હાઉસિંગ ઓથોરિટી]]માં જમીન ધરાવતી સૌથી મોટી ઓથોરિટી છે. 1937માં તેની સ્થાપના થઇ હતી તથા દેશની તે ચોથા ક્રમની સૌથી મોટી હાઉસગ ઓથોરિટી છે. આશરે 84,000 લોકો અહ રહે છે, તથા 1,250 લોકો તેમાં નોકરી કરે છે. 2006માં તેનું બજેટ 31.3 કરોડ ડોલર હતું.&lt;ref name=&quot;PHA&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pha.phila.gov/ |title=Philadelphia Housing Authority |publisher=Pha.phila.gov |date= |access-date=2009-04-11}}&lt;/ref&gt;

=== રાજકારણ અને ચૂંટણી ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;float:right&quot;
|+ &lt;td&gt;'''રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીના પરિણામો''' &lt;/td&gt;
|- style=&quot;background:#d3d3d3&quot;
! વર્ષ
! [[રિપબ્લિકન]]
! [[ડેમોક્રેટિક]]
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[2008]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|16.33% ''117,221 '' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''83.01%'''  ''595,980 '' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[2004]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|19.3% ''130,099'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''80.4%'''  ''542,205'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[2000]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|18.0% ''100,959'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''80.0%'''  ''449,182'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1996]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|16.0% ''85,345'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''77.5%'''  ''412,988'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1992]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|20.9% ''133,328'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''68.2%'''  ''434,904'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1988]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|32.5% ''219,053'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''66.6%'''  ''449,566'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1984]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|34.6% ''267,178'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''64.9%'''  ''501,369'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1980]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|34.0% ''244,108'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''58.7%'''  ''421,253'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1976]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|32.0% ''239,000'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''66.3%'''  ''494,579'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1972]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|43.4% ''340,096'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''55.1%'''  ''431,736'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1968]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|30.0% ''254,153'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''61.8%'''  ''525,768'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1964]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|26.2% ''239,733'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''73.4%'''  ''670,645'' 
|-
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|[[1960]]
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff3f3&quot;|31.8% ''291,000'' 
|  align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#f0f0ff&quot;|'''68.0%'''  ''622,544'' 
|}

નવેમ્બર, 2008ની ગણતરી પ્રમાણે ફિલાડેલ્ફિયાના મતદારોની સંખ્યા 11,26,768 છે.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Enter your Company or Top-Level Office |url=http://www.dos.state.pa.us/elections/cwp/view.asp?A=1310&amp;Q=446974 |title=elections: Voter Registration Statistics |publisher=Dos.state.pa.us |date= |access-date=2009-05-30 |archive-date=2009-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090916212847/http://www.dos.state.pa.us/elections/cwp/view.asp?A=1310&amp;Q=446974 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* [[ડેમોક્રેટિક]] 8,80,684 (78.16 ટકા)
[[ડેમોક્રેટિક]]: 880,684 (78.16%)
* [[રિપબ્લિકન]]: 147,074 (13.05%)
* અન્ય પક્ષો: 99,010 (8.79%)

[[અમેરિકન આંતરવિગ્રહ]]થી લઇને 20મી સદીના મધ્ય ભાગ સુધી ફિલાડેલ્ફિયા [[રિપબ્લિક પાર્ટી]]નો ગઢ હતો. જે યુદ્ધ દરમિયાન ફિલાડેલ્ફિયાના રહેવાસીઓના ઉત્તરતરફી વિચારધારામાંથી ઉદભવ્યો હતો. [[મહામંદી]] બાદ ડેમોક્રેટિક ઉમેદવારી વધી હતી, પરંતુ 1932માં ડેમોક્રેટિક ફ્રેન્કલિન ડી. રૂઝવેલ્ટના જંગી વિજય દ્વારા શહેરનું પ્રતિનિધત્વ થયું ન હતું. (તે સમયે પન્સિલ્વેનિયામાં રિપબ્લિકન [[હર્બર્ટ હૂવર]] જીત્યા હતા. પેન્સિલ્વેનિયા એવા ગણ્યાગાંઠ્યા રાજયોમાંનું એક હતું જેમાં રિપબ્લિક પક્ષનો વિજય થયો હતો.) 1930 અને 1940ના દાયકામાં ઉત્તરના અન્ય ઔદ્યોગક શહેરોમાં ડેમોક્રેટિક મેયર ચૂંટાતા હતા, પરંતુ ફિલાડેલ્ફિયા 1951 સુધી આ પ્રવાહથી અળગું રહ્યું હતું. માટે જ ફિલાડેલ્ફિયામાં ક્યારેય &quot;નવા સોદા&quot;નું ગઠબંધન જોવા મળ્યું ન હતું. આજે આ શહેર દેશમાં ડેમોક્રેટિક પક્ષનો ગઢ ગણાતા શહેરમાં સ્થાન પામે છે. 1930ના દાયકાથી રિપબ્લિક રાજયવ્યાપી ઓફિસોમાં વારંવાર ચૂંટણીઓ યોજતું હોવા છતાં 2008ની ચૂંટણીમાં [[બરાક ઓબામા]]ને આ શહેરના 83 ટકા વોટ મળ્યા હતા.

એક સમયે ફિલાડેલ્ફિયામાં છ [[કોંગ્રેશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ]] સમાવિષ્ટ હતા. જોકે, શહેરની વસ્તી ઘટતાં આજે માત્ર ચાર કાગ્રેશનલ જિલ્લા રહ્યા છે. [[પ્રથમ જિલ્લા]]નું પ્રતિનિધિત્વ [[બોબ બ્રાડી]], [[બીજા]]નું [[ચેકા ફટ્ટાહ]], [[આઠમા]]નું [[પેટ્રિક મર્ફી]] અને [[13મા]] જિલ્લાનું પ્રતિનિધિત્વ [[એલિસન શ્વાર્ટ્ઝ]] કરે છે. આ ચારેય પ્રતિનિધિઓ ડેમોક્રેટ્સ છે. શહેર, રાજય અને રાષ્ટ્રવ્યાપી ચૂંટણીઓમાં ડેમોક્રેટ્સ તેમને પાછળ પાડી દેતા હોવા છતાં રિપબ્લિકન્સ આ પ્રદેશમાં અંશતઃ ટેકો ધરાવે છે. 1983માં રિપબ્લિકન ફિલાડેલ્ફિયાના નાધપાત્ર વિસ્તારનું પ્રતિનિધિત્વ કરતો હતો. પેન્સિલ્વેનિયાના ડેમોક્રેટિક [[સેનેટર]] [[અર્લેન સ્પેકટર]] ફિલાડેલ્ફિયાના વતની છે.

=== ગુનાઓ ===
{{Main|Crime in Philadelphia}}
અમેરિકાના ઘણાં શહેરોની માફક ફિલાડેલ્ફિયામાં પણ [[બીજા વિશ્વયુદ્ધ]] બાદ અપરાધના પ્રમાણમાં ક્રમશઃ વધારો નોંધાયો છે. 1990માં અહીં હત્યાના 525 કેસ નોંધાયા હતા, પ્રત્યેક 1,00,000 લોકોની વસતીએ હત્યાનો દર 31.5 હતો. 1990ના દાયકાના મોટાભાગના વર્ષોમાં વર્ષે સરેરાશ 600 હત્યા થઇ હતી. હત્યાની સંખ્યા 2002માં ઘટીને 288 થઇ હતી. પરંતુ, ચાર વર્ષ પછી ફરી પાછી વધીને 406 હત્યાઓ નોંધાઇ હતી.&lt;ref&gt;{{cite journal |quotes= |last=Bewley |first=Joel |coauthors=Jan Hefler |year=2006 |month=December 11 |title=Four killings put 2006 total over '05 top |journal=The Philadelphia Inquirer |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_kmtpi/is_200612/ai_n16975780 |access-date=2010-07-22 |archive-date=2009-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090630084047/http://findarticles.com/p/articles/mi_kmtpi/is_200612/ai_n16975780/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2006માં અમેરિકાના સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા ટોચના દસ શહેરોમાંથી માનવહત્યાનો સૌથી ઊંચો દર ફિલાડેલ્ફિયામાં નોંધાયો હતો. તે સમયે પ્રત્યેક 1,00,000 લોકોએ હત્યાનો દર 27.7 હતો. જોકે, 2007માં ખૂનની સંખ્યા ઘટીને 392 થઇ ગઇ હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://inquirer.philly.com/graphics/homicide_map_2007/ |title=Philadelphia Homicides in 2007 |access-date=2010-07-22 |archive-date=2008-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080420104106/http://inquirer.philly.com/graphics/homicide_map_2007/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2004માં ફિલાડેલ્ફિયામાં પ્રત્યેક 2,00,000 લોકોની વસ્તીએ 7,513.5 ગુના નોંધાયા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://philadelphia.areaconnect.com/crime1.htm |title=Philadelphia PA Crime Statistics (2005 Crime Data) |access-date=2006-12-11 |work=AreaConnect LLC }}{{Dead link|date=નવેમ્બર 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2005માં [[મોર્ગન કિવટ્નો]]એ 5,00,000થી વધુ વસ્તી ધરાવતા અમેરિકાના સૌથી વધુ જોખમી 32 શહેરોની યાદીમાં ફિલાડેલ્ફિયાને છઠ્ઠા ક્રમે મૂકયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.morganquitno.com/cit06pop.htm |title=City Crime Rankings by Population Group |publisher=Morganquitno.com |date= |access-date=2009-07-25 |archive-date=2011-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714114626/http://www.morganquitno.com/cit06pop.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આ યાદીમાં સમાન વસ્તી ધરાવતા તેની આસપાસના મિડ-એટલાન્ટિક શહેરોમાં [[બોલ્ટિમોર|&lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;બોલ્ટિમોર&lt;/span&gt;]] અને [[વોશિંગ્ટન ડીસી]] અનુક્રમે બીજા અને ત્રીજા સ્થાને હતા તેમજ [[કેમડેન]] અને [[ન્યૂજર્સી]] અમેરિકાના સૌથી જોખમી શહેરોની યાદીમાં ટોચ પર હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://morganquitno.com/cit06pop.htm#25 |title=Rankings by Population Group (Top 10/Bottom 10) |access-date=2006-12-11 |work=Morgan Quitno Awards |archive-date=2006-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061211224938/http://www.morganquitno.com/cit06pop.htm#25 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2008માં કેમડેન દેશના સૌથી જોખમી શહેરોમાં બીજા ક્રમે હતું જે 2004ના રેન્કિંગ કરતા નીચું હતું તેમ છતાં તેના શહેરના કદની તુલનાએ ઘણું ઊંચું હતું. જ્યારે ફિલાડેલ્ફિયા 22માં ક્રમે હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://os.cqpress.com/citycrime/CityCrime2008_Rank_Rev.pdf |title=2008 City Crime Rankings |access-date=2010-07-22 |archive-date=2012-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904020922/http://os.cqpress.com/citycrime/CityCrime2008_Rank_Rev.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પોસ્ટલ સર્વિસ ==
ફિલાડેલ્ફિયામાં [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ પોસ્ટલ સર્વિસ]]ની પોસ્ટ ઓફિસો આવેલી છે. [[યુનિવર્સિટી સિટી]] જિલ્લામાં 3000 ચેસ્ટનટ સ્ટ્રીટ ખાતે આવેલી પોસ્ટ ઓફિસ ફિલાડેલ્ફિયાની મુખ્ય પોસ્ટ ઓફિસ છે.&lt;ref&gt;&quot;[http://usps.whitepages.com/service/post_office/59067?p=3&amp;amp;s=PA&amp;amp;service_name=post_office&amp;amp;z=Philadelphia પોસ્ટ ઓફિસ લોકેશન - ફિલાડેલ્ફિયા]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&quot; યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પોસ્ટલ સર્વિસ. સુધારો એપ્રિલ 17, 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.ucityphila.org/_files/img/area_map.pdf એરીયા મેપ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070710210631/http://www.ucityphila.org/_files/img/area_map.pdf |date=2007-07-10 }}.&quot; ''[[યુનિવર્સિટી સિટી]]'' . સુધારો એપ્રિલ 17, 2009.&lt;/ref&gt; અગાઉની મુખ્ય ઓફિસ માર્કેટ સ્ટ્રીટ્સ ખાતે આવેલી હતી. તે ઓફિસ બંધ કર્યા બાદ 29મી સપ્ટેમ્બર, 2008ના રોજ ચેસ્ટનટ સ્ટ્રીટ ખાતેની પોસ્ટ ઓફિસને મુખ્ય પોસ્ટ ઓફિસ બનાવાઇ હતી.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.usps.com/communications/newsroom/localnews/pa/pa_2008_0919.htm એન્ડ ઓફ એન એરા ફોર ફિલાડેલ્ફિયા મેઇન પોસ્ટ ઓફિસ].&quot; યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પોસ્ટલ સર્વિસ. સપ્ટેમ્બર 19, 2008 સુધારો એપ્રિલ 17, 2009.&lt;/ref&gt;

== શિક્ષણ ==
[[ચિત્ર:Penn campus 2.jpg|thumb|યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયા.]]

ફિલાડેલ્ફિયામાં [[શિક્ષણ]] ઘણી ખાનગી અને જાહેર શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ દ્વારા પુરુ પાડવામાં આવે છે. [[ધ સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ ઓફ ફિલાડેલ્ફિયા]] શહેરની [[સરકારી શાળાઓ]]નું સંચાલન કરે છે. ફિલાડેલ્ફિયા સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ 347 જાહેર અને [[ચાર્ટર શાળાઓ]]નાં 1,63,064 વિદ્યાર્થીઓને આવરી લેતો કદની દ્રષ્ટિએ અમેરિકાનો આઠમા ક્રમનો [[સ્કૂલ ડિસ્ટ્રિક્ટ]] છે.&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://www.phila.k12.pa.us/about/ |title= About Us - The School District of Philadelphia |publisher= Philadelphia School District |access-date=2010-03-11}}&lt;/ref&gt;

ફિલાડેલ્ફિયા અમેરિકાના સૌથી વિશાળ [[કોલેજ ટાઉન]]ની યાદીમાં સ્થાન પામે છે. શહેરની કોલેજ અને યુનિવર્સિટીમાં 1,20,000થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે અને લગભગ 3,00,000 વિદ્યાર્થીઓ મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારમાં અભ્યાસ કરે છે. ફિલાડેલ્ફિયામાં 80થી વધુ કોલેજ, યુનિવર્સિટી, ટ્રેડ અને સ્પેશિયાલિટી સ્કૂલ્સ આવેલી છે. શહેરમાં મુખ્ય ત્રણ રિસર્ચ યુનિવર્સિટી આવેલી છે જેમાં ધ [[યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલ્વેનિયા]], [[ડ્રેકિસલ યુનિવર્સિટી]] અને [[ટેમ્પલ યુનિવર્સિટી]]નો સમાવેશ થાય છે. શહેરમાં આવેલી ઉચ્ચ શિક્ષણની અન્ય સંસ્થાઓમાં [[સેઈન્ટ જોસેફસ યુનિવર્સિટી]], [[લા સાલે યુનિવર્સિટી]], [[પિયર્સ કોલેજ]], [[યુનિવર્સિટી ઓફ ધ સાયન્સ]], [[યુનિવર્સિટી ઓફ ધ આર્ટ્સ]], [[પેન્સિલ્વેનિયા એકેડેમી ઓફ ફાઈન આર્ટ્સ]], ધ [[કર્ટિસ ઈન્સ્ટીટ્યુટ ઓફ મ્યુઝિક]], [[થોમસ જેફરસન યુનિવર્સિટી]], [[મૂર કોલેજ ઓફ આર્ટ એન્ડ ડિઝાઇન]], [[ધ આર્ટ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ફિલાડેલ્ફિયા]], [[ફિલાડેલ્ફિયા કોલેજ ઓફ ઓસ્ટિઓપેથિક મેડિસિન]], [[ધ રેસ્ટોરાં સ્કૂલ - વોલનટ હિલ કોલેજ]], [[ફિલાડેલ્ફિયા યુનિવર્સિટી]], [[ચેસ્ટનટ હિલ કોલેજ]], [[હોલિ ફેમિલી યુનિવર્સિટી]], ધ [[કમ્યુનિટિ કોલેજ ઓફ ફિલાડેલ્ફિયા]] અને [[મેસિયા કોલેજ ફિલાડેલ્ફિયા કેમ્પસ]]નો સમાવેશ થાય છે.

ફિલાડેલ્ફિયાના જાણીતા વિસ્તારો - [[પેન્સિલ્વેનિયા મેઈન લાઈન]] અને પશ્ચિમી પરાં ખાતે અન્ય પ્રતિષ્ઠિત કોલેજ અને યુનિવર્સિટી આવેલી છે. જેમાં [[વિલાનોવા યુનિવર્સિટી]], [[બ્રાયન મોવર કોલેજ]], [[હેવરફોર્ડ કોલેજ]] અને [[સ્વાર્ધમોર કોલેજ]]નો સમાવેશ થાય છે.

== આંતરમાળખું ==
[[ચિત્ર:Philly 30th St. Station.jpg|thumb|થર્ટીથ સ્ટ્રીટ સ્ટેશન, પાછળની બાજુએ સિરા સેન્ટર અને આગળની બાજુએ સ્કૂલકિલ નદી પર માર્કેટ સ્ટ્રીટ બ્રીજ પર આવેલા પૂતળા સાથે]]

સાઉથસ્ટર્ન પેન્સિલ્વેનિયા ટ્રાન્સ્પોર્ટેશન ઓથોરિટી ([[સેપ્ટા]]) ફિલાડેલ્ફિયામાં [[બસ]] સેવા, [[ટ્રેન]] સેવા, [[રેપિડ ટ્રાન્ઝિટ]], [[ટ્રોલી]] અને [[ટ્રેકલેસ ટ્રોલી]]ની સેવા પૂરી પાડે છે. આ ઉપરાંત તે પેન્સિલ્વેનિયાની ચાર [[સબઅર્બન]] કાઉન્ટી સેપ્ટા [[બક્સ]], [[ચેસ્ટર]], [[ડેલવેર]] અને [[મોન્ટગોમરી]]માં તથા [[મર્સર કાઉન્ટી, ન્યૂજર્સી]] અને [[ન્યૂ કેસલ કાઉન્ટી, ડેલવેર]]ખાતે સેવા પૂરી પાડે છે.શહેરમાં 1907માં શરૂ થયેલો સબવે અમેરિકાનો ત્રીજો ક્રમાંકિત સૌથી જૂનો સબવે છે. સેપ્ટાની [[આર1]] રિજનલ રેલવે લાઈન [[ફિલાડેલ્ફિયા આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ]]ની સીધી સેવા પૂરી પાડે છે. ફિલાડેલ્ફિયાનું [[થર્ટીએથ સ્ટ્રીટ સ્ટેશન]] એમટ્રેકની [[ઉત્તરપૂર્વીય કોરિડોર]]નું મહત્ત્વનું [[રેલરોડ]] સ્ટેશન છે, જયાંથી [[એમટ્રેક]], સેપ્ટા અને [[ન્યૂજર્સી ટ્રાન્ઝિટ]] લાઈનની પણ સેવા ઉપલબ્ધ છે. [[પેટકો સ્પીડલાઈન]] લોકસ્ટ સ્ટ્રીટ પર 16મી અને 15મી સ્ટ્રીટની વચ્ચે, 13 અને 12મીની વચ્ચે અને 19 અને 9મી સ્ટ્રીટની વચ્ચે તેમજ 8મી સ્ટ્રીટ પર માર્કેટ સ્ટ્રીટથી [[કેમડેન]], [[કોલિંગ્ઝવૂડ]], [[વેસ્ટમોન્ટ]], [[હેડનફિલ્ડ]], [[વૂડક્રેસ્ટ (ચેરી હિલ)]], [[એશલેન્ડ (વૂરહીઝ)]] અને [[લિન્ડેનવૂલ્ડ]] અને [[ન્યૂ જર્સી]] વચ્ચે [[રેપિડ ટ્રાન્ઝિટ]] સેવા પૂરી પાડે છે.

=== હવાઇમથકો ===
ફિલાડેલ્ફિયા ખાતે બે એરપોર્ટ આવેલા છેઃ [[ફિલાડેલ્ફિયા ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ]] (પીએચએલ), જે શહેરની દક્ષિણ હદમાં આવેલું છે. બીજું એરપોર્ટ છે [[નોર્થઈસ્ટ ફિલાડેલ્ફિયા એરપોર્ટ]] (પીએનઈ) જે [[નોર્થઇસ્ટ ફિલાડેલ્ફિયા]]નું સામાન્ય ઉડ્ડયન સહાયક હવાઇમથક છે. આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાની સેવા પૂરી પાડે છે, જયારે નોર્થઈસ્ટ ફિલાડેલ્ફિયા એરપોર્ટ સામાન્ય અને કોર્પોરેટ વિમાની સેવા પૂરી પાડે છે. ટ્રાફિકની ગતિવિધિ (ટેકઓફ અને લેન્ડગ)ને જોતાં માર્ચ 2006 સુધી ફિલાડેલ્ફિયા આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ વિશ્વનું દસમું સૌથી મોટું એરપોર્ટ હતું. એટલું જ નહીં, તે [[યુએસ એરવેઝ]]નું મુખ્ય કેન્દ્ર પણ છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aci.aero/cda/aci/display/main/aci_content.jsp?zn=aci&amp;cp=1-5-54-57_9_2__ |title=Airports Council International |publisher=Aci.aero |date= |access-date=2009-04-11 |archive-date=2011-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110531151245/http://www.aci.aero/cda/aci/display/main/aci_content.jsp?zn=aci&amp;cp=1-5-54-57_9_2__ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== માર્ગો ===
[[ચિત્ર:Philadelphia Aerial.JPG|thumb|ફિલાડેલ્ફિયાના મુખ્ય હાઇવે દર્શાવતું એરિયલ વ્યૂ]]
[[ચિત્ર:Schuylkill Expressway Sept 2007.jpg|thumb|સ્કૂલકિલ એક્સપ્રેસવે, ઉત્તરથી સેન્ટર સિટી તરફ આવતો રસ્તો]]

ડેલવેર નદી નજીકથી પસાર થતો [[ઈન્ટરસ્ટેટ 95]] ઉત્તર-દક્ષિણ પ્રાંતનો મુખ્ય ધોરીમાર્ગ છે. ઉપરાંત શહેરમાંથી [[સ્કૂયકિલ એકસપ્રેસવે]] પણ પસાર થાય છે. આ માર્ગ [[ઈન્ટરસ્ટેટ 76]]નો એક ભાગ છે, જે [[સ્કૂયકિલ નદી|&lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;સ્કૂયકિલ&lt;/span&gt; નદી]] પાસેથી પસાર થાય છે. તે [[કિંગ ઓફ ર્પિશયા, પેન્સિલવેનિયા]] ખાતે [[પેન્સિલ્વેનિયા ટર્નપાઇક]]ને મળે છે અને હરિશબર્ગ, પેન્સિલવેનિયા તેમજ પોઇન્ટ વેસ્ટને સેવા પુરી પાડે છે. [[ઈન્ટરસ્ટેટ 676]] - [[વાઈન સ્ટ્રીટ એકસપ્રેસવે]]નું બાંધકામ વર્ષોના આયોજન પછી 1991માં પૂરૂં થયું હતું. આઈ-95 અને આઈ-76 વચ્ચેની લિંક સેન્ટર સિટીમાંથી પસાર થાય છે. આ માર્ગનો પૂર્વીય છેડો [[બેન ફ્રેન્કલિન બ્રીજ]]ને જોડે છે.

[[રૂઝવેલ્ટ બ્યુલેવાર્ડ]] અને [[રૂઝવેલ્ટ એકસપ્રેસવે]] ([[યુ.એસ.-1]]) સેન્ટર સિટીથી [[ઉત્તરપૂર્વીય ફિલાડેલ્ફિયા]]ને જોડે છે. 1966માં બંધાયેલો વૂડહેવન રોડ ([[રૂટ 63]]) અને કોટમેન એવેન્યૂ ([[રૂટ 73]]) [[ઉત્તરપૂર્વીય ફિલાડેલ્ફિયા]]ની નજીકથી પસાર થાય છે. તે [[ઈન્ટરસ્ટેટ 95]] અને રૂઝવેલ્ટ મુખ્યમાર્ગ ([[યુ.એસ. 1]]) વચ્ચેથી પસાર થાય છે. ફોર્ટ વોશિંગ્ટન એકસપ્રેસ વે ([[પેન્સિલવેનિયા રૂટ 309]]) શહેરની ઉત્તર સરહદ સુધી [[મોન્ટગોમરી કાઉન્ટી]] અને [[બકસ કાઉન્ટી]] સુધી જાય છે. [[રૂટ 30]] [[પશ્ચિમ ફિલાડેલ્ફિયા]]થી [[લેન્સેસ્ટર]] સુધી - પૂર્વથી પશ્ચિમ સુધી લંબાય છે. શહેરના ઘણાંખરા ભાગમાં અને નજીકના [[મેઇન લાઇન]] ઉપનગરમાં તે લેન્સેસ્ટર એવેન્યુ તરીકે ઓળખાય છે.

[[ડેલવેર કાઉન્ટી]]માં &quot;બ્લ્યૂ રૂટ&quot;ના નામે જાણીતો [[ઈન્ટરસ્ટેટ 476]] શહેરના પશ્ચિમ ભાગમાંથી બાયપાસ થાય છે તથા શહેરના પશ્ચિમી પરાં સુધી પહાચે છે અને [[એલનટાઉન]] સાથે જોડાય છે. તે જ રીતે, [[ઈન્ટરસ્ટેટ 276]], પેન્સિલવેનિયા ટર્નપાઇકનું ડેલવેર નદી એક્સ્ટેન્શન, શહેરના ઉત્તર તરફના ભાગ તરફ બાયપાસ અને કમ્યુટર રૂટ તરીકે વર્તે છે. તેમજ [[ન્યૂજર્સી ટર્નપાઈક]]થી [[ન્યૂ યોર્ક]]ને જોડે છે.

જો કે અન્ય [[ફ્રીવે]]નું એવી રીતે આયોજન કરવામાં આવ્યું છે કે ડાઉનટાઉનથી દક્ષિણપશ્ચિમ તરફ જતો [[ઇન્ટરસ્ટેટ 695]] બે ફ્રી વે [[ઇન્ટરસ્ટેટ 95]] અને [[ઇન્ટરસ્ટેટ 76]]ને જોડે. તેનું સ્થાન ગિરાર્ડ એવન્યૂ અને સાઉથ સ્ટ્રીટે લીધું છે અને [[રૂઝવેલ્ટ બ્યુલેવાર્ડ]]નું ફ્રીવે અપગ્રેડેશનનું આયોજન કરાયું છે.

[[ડેલવેર રિવર પોર્ટ ઓથોરિટી]] [[ડેલવેર નદી]]થી [[ન્યૂ જર્સી]]ના માર્ગ પર ફિલાડેલ્ફિયાના ચાર પુલનું સંચાલન કરે છે. આ ચાર પુલોમાં [[વોલ્ટ વ્હિટમેન બ્રીજ]] (આઈ-76), [[બેન્જામિન ફ્રેન્કલિન બ્રીજ]] (આઈ-676 અને [[યુએસ 30]]), [[બેટ્સી રોસ બ્રીજ]] ([[રૂટ 90]]) અને [[કોમોડોર બેરી બ્રીજ]] ([[યુએસ 322]])નો સમાવેશ થાય છે. [[ઉત્તરપૂર્વ ફિલાડેલ્ફિયા]]ના [[ટાકોની]] વિભાગમાં [[ટાકોની - પાલમિરા બ્રીજ]] [[પાલમાયરા]], [[કેમડેન કાઉન્ટી]]માં [[પીએ રૂટ 73]]ને ન્યૂ જર્સીના [[રૂટ 73]]ને જોડે છે અને [[બર્લિંગ્ટન કાઉન્ટી બ્રીજ કમિશન]] તેની દેખરેખ રાખે છે.

=== બસ સેવા ===
ફિલાડેલ્ફિયા [[ગ્રેહાઉન્ડ લાઈન]]નું પણ મહત્ત્વનું કેન્દ્ર છે, જે [[મિસિસિપિ નદી]] તરફના પૂર્વ તરફના વિસ્તારમાં 24 કલાક સેવા પૂરી પાડે છે. ફિલાડેલ્ફિયા ખાતે ગ્રેહાઉન્ડની મોટાભાગની સેવા સેન્ટર સિટી ફિલાડેલ્ફિયામાં 1001 ફિલબર્ટ સ્ટ્રીટ ખાતે આવેલા [[ફિલાડેલ્ફિયા ગ્રેહાઉન્ડ ટર્મીનલ]]થી જ શરૂ થાય છે. 2006માં ફિલાડેલ્ફિયા ગ્રેહાઉન્ડ ટર્મીનલ યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં ન્યૂ યોર્કના [[પોર્ટ ઓથોરિટી બસ ટર્મીનલ]] બાદનું બીજા ક્રમનું સૌથી વ્યસ્ત ટર્મીનલ હતું. સેન્ટર સિટી ગ્રેહાઉન્ડ ટર્મીનલમાં ગ્રેહાઉન્ડ ઉપરાંત અન્ય છ બસ ઓપરેટરો સેવા પૂરી પાડે છે. જેમાં [[બાઈબર ટૂરવેઝ]], [[કેપિટલ ટ્રેઈલવેઝ]], [[માર્ટ્ઝ ટ્રેઈલવેઝ]], [[પિટર પેન બસ લાઈન્સ]], [[સુસકવેહેના ટ્રેઈલવેઝ]] અને [[ન્યૂજર્સી ટ્રાન્ઝિટની બસ ડિવિઝન]]નો સમાવેશ થાય છએ. અન્ય સેવાઓમાં [[મેગાબસ]] અને [[બોલ્ટ બસ]]નો સમાવેશ થાય છે.

=== રેલ ===
[[ચિત્ર:Suburban Station Facade.jpg|thumb|સબઅર્બન સ્ટેશન]]

[[અમેરિકામાં રેલવે પરિવહન]]ના પ્રારંભિક દિવસોમાં ફિલાડેલ્ફિયા ઘણી અગ્રણી રેલવે કંપનીઓ, ખાસ કરીને [[પેન્સિલવેનિયા રેલરોડ]] અને [[રિડિંગ રેલરોડ]]નું મુખ્ય કેન્દ્ર રહી હતી. પેન્સિલવેનિયા રેલ રોડ સૌપ્રથમ [[બ્રોડ સ્ટ્રીટ સ્ટેશન]]નું સંચાલન કરતી હતી, ત્યાર બાદ [[થર્ટીએથ સ્ટ્રીટ સ્ટેશન]] અને [[સબઅર્બન સ્ટેશન]]નું સંચાલન કરતી હતી. જયારે રિડિંગ રેલરોડ [[રિડિંગ ટર્મીનલ]]નું સંચાલન કરતી હતી, જે હવે [[પેન્સિલવેનિયા કન્વેન્શન સેન્ટર]]નો ભાગ છે. બંને કંપનીઓ કમ્યુટર રેલ સિસ્ટમનું પણ સંચાલન કરતી હતી, જે રિજનલ રેલ સિસ્ટમ તરીકે ઓળખાતી હતી. બે સેવાઓ જે મોટા ભાગના હિસ્સામાં અકબંધ હતી અને હવે જોડાયેલી છે તે પ્રાદેશિક ઓથોરિટી [[સેપ્ટા]]ની દેખરેખ નીચે સંયુકત વ્યવસ્થા તરીકે કાર્ય કરે છે. વધુમાં, [[પેટકો સ્પીડલાઈન]] સબવે સિસ્ટમ અને [[ન્યૂ જર્સી ટ્રાન્ઝિટ]]ની [[એટલાન્ટિક સિટી લાઈન]] દક્ષિણ [[ન્યૂ જર્સી]]ને સેવા પૂરી પાડે છે.&lt;ref&gt;{{PDFlink|http://www.njtransit.com/pdf/rail/r0090.pdf|218&amp;nbsp;KB}}&lt;/ref&gt;

એક સમયે ફિલાડેલ્ફિયાની 65 લાઈન પર 4,000થી વધુ [[ટ્રોલી]] હતી.&lt;ref name=&quot;route34&quot;&gt;{{cite web| last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Studio 34's Eponymous Trolley, or, A Short History of Route 34| work = | publisher = Studio 34: Yoga Healing Arts| year = 2008| url = http://www.studio34yoga.com/trolley.shtml| doi = | access-date = 2008-03-11| archive-date = 2008-07-09| archive-url = https://web.archive.org/web/20080709051920/http://www.studio34yoga.com/trolley.shtml| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; આજે [[સ્ટ્રીટકાર]] લાઈન ધરાવતા ઉત્તર અમેરિકાના ગણ્યાગાંઠ્યા શહેરોમાંનું તે એક છે. હાલમાં સેપ્ટા પાંચ &quot;સબવે સરફેસ&quot; ટ્રોલીની દેખરેખ રાખે છે, જે [[પશ્ચિમ ફિલાડેલ્ફિયા]] અને [[સેન્ટર સિટી]]ની સબવે ટનલના સ્ટ્રીટ-લેવલ ટ્રેક પર દોડે છે. તાજેતરમાં સેપ્ટાએ [[ગિરાર્ડ એવેન્યૂ લાઈન]], રૂટ 15 પર ટ્રોલી સેવા પુનઃ શરૂ કરી છે. આ રૂટને કેટલાક લોકો &quot;હેરિટેજ&quot; લાઈન તરીકે ઓળખાવે છે, છતાં ફરીથી બંધાયેલા [[1947 પીસીસી સ્ટ્રીટકાર]]ના ઉપયોગને બજેટના કારણોસર મહત્ત્વ અપાયું નહોતું.{{Citation needed|date=November 2008}}આજે ફિલાડેલ્ફઈયા સેમી-નેશનલાઈઝ્ડ [[એમટ્રેક]] સિસ્ટમનું હબ છે. તેનું થર્ટીએથ સ્ટ્રીટ સ્ટેશન વોશિંગ્ટન-બોસ્ટન [[નોર્થઈસ્ટ કોરિડોર]]નું અને મુખ્ય સ્ટોપ છે. તે [[હરિશબર્ગ]] અને [[પિટ્સબર્ગ]], [[પેન્સિલવેનિયા]]નું કીસ્ટોન કોરિડોર પણ છે. થર્ટીએથ સ્ટ્રીટ પણ પેન્સિલવેનિયા રેલરોડની ભૂતકાળની [[શિકાગો]] તરફની [[પેન્સિલવેનિયા મેઈન લાઈન]]નું મુખ્ય સ્ટેશન હતું. થર્ટીએથ સ્ટ્રીટ [[નાણાંકીય વર્ષ]] 2003માં એમટ્રેકનું ત્રીજા ક્રમનું સૌથી વ્યસ્ત સ્ટેશન હતું.

=== દૂરસંચાર ===
[[ચિત્ર:Philadelphia1.jpg|thumb|ગગનચૂંબી ઇમારતનું રાત્રીનું દૃશ્ય]]
શરૂઆતમાં 1947માં '[[બેલ સિસ્ટમ]]&quot;નો [[નોર્થ અમેરિકન નંબરિંગ પ્લાન]] અમલમાં આવ્યો હતો ત્યારે દક્ષિણપૂર્વ પેન્સિલવેનિયાને [[215]] [[એરિયા કોડ]] મારફતે સેવા આપવામાં આવતી હતી. [[એરિયા કોડ 610]]ને જ્યારે 215માંથી છૂટો પાડવામાં આવ્યો હતો ત્યારે કોડમાં આવરવામાં આવતો વિસ્તાર ઘટાડવામાં આવ્યો હતો. આજે માત્ર શહેર અને તેના ઉત્તરી ઉપનગરો 215 હેઠળ આવરવામાં આવે છે. 1997માં 215 સર્વિસ એરિયામાં [[ઓવરલે એરિયા કોડ]], 267 ઉમેરવામાં આવ્યો હતો. વધારાના ઓવરલે તરીકે એરિયા કોડ 445 રજૂ કરવાનું આયોજન 2001માં વિલંબમાં પડ્યું હતું અને બાદમાં પડતું મુકાયું હતું.&lt;ref&gt;{{PDFlink|[http://www.nanpa.com/pdf/PL_332_v1.pdf PA 445 Implementation for 215/267 NPA Rescinded — 445 NPA Code Reclaimed]|64.5&amp;nbsp;KB}}&lt;/ref&gt; શહેરભરમાં વાઇ-ફાઇ સેવા પુરી પાડવા માટેના ઉદેશના ભાગ રૂપે આજે ફિલાડેલ્ફિયાને [http://www.wirelessphiladelphia.net/ વાયરલેસ ફિલાડેલ્ફિયા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100620090232/http://www.wirelessphiladelphia.net/ |date=2010-06-20 }} દ્વારા સેવા અપાય છે. અર્થલિંકે સેવા બંધ કરી હોવા છતાં પ્રૂફ ઓફ કન્સેપ્ટ એરિયાને 23મી મે, 2007ના રોજ મંજૂરી મળી હતી, અને શહેરના ઘણાં વિસ્તારોમાં આ સેવા હવે ઉપલબ્ધ છે.

== બાજુ બાજુના નગરો ==
[http://www.ivc.org/sister_cities ઈન્ટરનેશનલ વિઝિટર્સ કાઉન્સિલ ઓફ ફિલાડેલ્ફિયા (આઈવીસી)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101223202448/http://www.ivc.org/sister_cities |date=2010-12-23 }} અનુસાર ફિલાડેલ્ફિયાની દસ [[બાજુ બાજુના નગરો]] છે:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.phila.gov/commerce/comm/lvl_2/mbat_trade_diplomacy.htm |title=Department of Commerce |publisher=Phila.gov |date= |access-date=2009-04-11}}&lt;/ref&gt;
{| cellpadding=&quot;4&quot;
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| 
* {{Flagicon|ITA}} [[ફ્લોરેન્સ]], [[ઇટાલી]] (1964)
* {{Flagicon|ISR}} [[તેલ અવિવ]], [[ઇઝરાયેલ]] (1966)
* {{Flagicon|POL}} [[ટોરુન]], [[પોલેન્ડ]] (1976)
* {{Flagicon|PRC}} [[ટીયાન્જીન]], [[પિપલ્સ રિપબ્લિક ઓફ ચાઇના]] (1980)
* {{Flagicon|KOR}} [[ઇન્ચિઓન]], [[દક્ષિણ કોરીયા]] (1984)
| 
| 
* {{Flagicon|CMR}} [[ડૌઆલા]], [[કેમેરૂન]] (1986)
* {{Flagicon|JPN}} [[કોબી]], [[જાપાન]] (1986)
* {{Flagicon|RUS}} [[નિઝની નોવ્ગોરોડ]], [[રશિયા]] (1992)
* {{Flagicon|ITA}} [[અબરુઝો]], [[ઇટાલી]] (1997)
* {{Flagicon|FRA}} [[એઇક્સ-એન પ્રોવેન્સ]], [[ફ્રાન્સ]] (1999)
|}

ફિલાડેલ્ફિયાએ તેના બાજુ બાજુના નગરોને સીમાચિહ્નો સર્મિપત કર્યા છે. એઈટીન્થ એન્ડ બેન્જામિન ફ્રેન્કલિન પાર્કવે ખાતે અડધા એકરમાં પથરાયેલું અને જૂન, 1976માં સર્મિપત કરાયેલું બાજુ બાજુના નગરો પ્લાઝા [[તેલ અવિવ]] અને [[ફલોરેન્સ]] સાથેના ગૌરવપૂર્ણ સંબંધો સૂચવે છે. આ બંને શહેરો તેનાં પ્રથમ બાજુ બાજુના નગરો છે. બીજું સીમાચિહ્ન ટોરૂન ટ્રાયગલ છે, જે [[ટોરૂન]], [[પોલેન્ડ]] સાથેના સંબંધના માનમાં 1976માં [[યુનાઇટેડ વે]]ના પશ્ચિમમાં એઈટીન્થ સ્ટ્રીટ અને બેન્જામિન ફ્રેન્કલિન પાર્કવે ખાતે ઉભું કરવામાં આવ્યું હતું. ટ્રાયએન્ગલ કોપરનિકસ મોન્યુમેન્ટ ધરાવે છે. 1984માં [[ચીનના તિઆનનજિન]]ના કસબીઓ દ્વારા બાંધવામાં આવેલો ચાઈનાટાઉન ગેટ ચીન સાથેના બાજુ બાજુના નગરના સંબંધોનો પ્રતીક છે.

==નોંધો==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;
== સંદર્ભો ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{wikivoyage|Philadelphia}}
* [http://www.phila.gov/ ફિલાડેલ્ફિયા શહેર સરકાર]
* [http://www.phillyhistory.org/PhotoArchive/ ફિલાડેલ્ફિયાના ઐતિહાસિક ફોટોગ્રાફ્સ]
* [http://www.philageohistory.org/rdic-images ગ્રેટર ફિલાડેલ્ફિયા જીયોહિસ્ટરી નેટવર્ક] - ફિલાડેલ્ફિયાના ઐતિહાસિક નકશા અને એટલાસ
* [http://www.philly.com/ philly.com - સ્થાનિક સમાચાર]
* [http://www.gophila.com/ ગ્રેટર ફિલાડેલ્ફિયા માટે મુલાકાતી સ્થળ]
* [http://www.philadelphiausa.travel/ ફિલાડેલ્ફિયા માટે સત્તાવાર સંમેલન અને મુલાકાત સ્થળ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205082033/http://www.philadelphiausa.travel/ |date=2008-12-05 }}

{{Coord|39.953333|-75.17|display=title}}

[[શ્રેણી:પેન્સિલવેનિયાના શહેરો]]
[[શ્રેણી:ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રીય રાજધાનીઓ]]</text>
      <sha1>2s9b9yjtryw80pmjzvrlf8vulkjcd1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ફિફા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26620</id>
    <revision>
      <id>906796</id>
      <parentid>905648</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43598" sha1="o1xgx5hwiebcdatqkaxl78t0p7i7xlh" xml:space="preserve">{{About|the international association football organisation|the video games|FIFA (video game series)}}
{{Infobox Organization
|name = International Federation of Association Football&lt;br /&gt;(FIFA)
|image = FIFA.svg
|size =
|motto = For the Game. For the World.
|type = [[List of international sport federations|Federation of national associations]]
|formation = 21 May 1904
|headquarters = [[Zürich]], [[Switzerland]]
|membership = [[List of men's national association football teams|208 national associations]]
|leader_title = [[List of FIFA presidents|President]]
|leader_name = [[Sepp Blatter]]
|language = [[English language|English]], [[French language|French]], [[German language|German]], [[Spanish language|Spanish]],&lt;ref&gt;http://www.fifa.com/mm/document/affederation/federation/01/24/fifastatuten2009_e.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104151458/http://www.fifa.com/mm/document/affederation/federation/01/24/fifastatuten2009_e.pdf |date=2015-11-04 }} FIFA Statutes Aug 2009 see 8:1.  [[Arabic language|Arabic]], [[Russian language|Russian]] and [[Portuguese language|Portuguese]] are additional languages for the Congress.  In case of dispute, English language documents are taken as authoritative.&lt;/ref&gt;
|website= [http://www.fifa.com/ www.fifa.com]
}}

'''ઇન્ટરનેશનલ ફેડરેશન ઑફ એસોસિએશન ફૂટબોલ ''' (ફ્રેન્ચ:'''''Fédération Internationale de Football Association'' ''' ), સામાન્ય રીતે ટૂંકાનામ ફિફા ('''FIFA''' )થી ઓળખાતી (સામાન્ય{{IPA-en|ˈfiːfə}}) આ સંસ્થા એસોસિએશન ફૂટબોલ, ફુટસલ અને બીચ સોકરનું આંતરરાષ્ટ્રીય સંચાલક મંડળ છે.  તેનું વડુમથક [[સ્વિત્ઝરલેન્ડ|સ્વિટ્ઝરલેન્ડ]]ના ઝુરિચમાં આવેલું છે અને તેના વર્તમાન પ્રમુખ જિઆન્ની ઇન્ફન્ટિનો છે.  1930થી યોજાતી ફિફા (FIFA) વિશ્વ કપ જેવી નોંધપાત્ર ફૂટબોલની આંતરરાષ્ટ્રીય ટુર્નોમેન્ટો યોજવાની અને તેના સંચાલનની જવાબાદારી ફિફા (FIFA) નીભાવે છે.   અત્યાર સુધી ફિફા (FIFA) વર્લ્ડ કપ 19 વખત યોજાઇ ચૂક્યો છે. 
હવે પછીનો વર્લ્ડ કપ 2022માં કતારમાં યોજાશે. 

ફિફા (FIFA)માં 208 સભ્ય એસોસિએશનો છે, આ સભ્ય સંખ્યા ઇન્ટરનેશનલ ઓલમ્પિક કમિટી કરતાં ત્રણ વધારે છે અને ઇન્ટરનેશનલ એસોસિએશન ઓફ એથ્લેટિક્સ ફેડરેશન્સ કરતાં પાંચ ઓછી છે.

== ઇતિહાસ ==
આંતરરાષ્ટ્રીય મેચોની લોકપ્રિયતા વધતા 20મી સદીની શરૂઆતમાં આ રમત પર નજર રાખવા માટે એક સંસ્થાની જરૂરિયાત ઊભી થઇ હતી.  જેના પરિણામે 21 મે,1904ના રોજ પેરિસમાં ફિફા (FIFA)ની સ્થાપના કરવામાં આવી. તેનું ફ્રેન્ચ નામ અને ટૂંકુંનામ ફ્રેન્ચ-બોલતાં દેશોની બહાર પણ ન બદલાતાં એ જ રહ્યું.  આ સંસ્થાના સ્થાપક સભ્યોમાં બેલ્જિયમ, ડેન્માર્ક, [[ફ્રાન્સ]], નેધરલેન્ડ, સ્પેઇન, સ્વીડન અને સ્વિટ્ઝરલેન્ડનો સમાવેશ થતો હતો.  સ્થાપનાના દિવસે જ જર્મન એસોસિએશને પણ ટેલીગ્રામ કરીને સંસ્થા સાથે જોડાવાની પોતાની ઇચ્છા દર્શાવી હતી.  ફિફા (FIFA)ના પ્રથમ પ્રમુખ રોબર્ટ ગ્યુરિન હતા. 1906માં ગ્યુરિનના સ્થાને ઇંગ્લેન્ડના ડેનિયલ બર્લી વુલફોલ આવ્યા. ઇંગ્લેન્ડ ત્યાં સુધી સભ્ય એસોસિએશન બની ગયું હતું.  તે પછી લંડનમાં 1908ની ઑલિમ્પિક્સની ફૂટબોલ સ્પર્ધા યોજાઇ, જેમાં ફિફા (FIFA)ના પાયાના નિયમોની વિરુદ્ધ, વ્યવસાયી ફૂટબોલરો હાજર રહ્યા, આમ છતાં તે વધુ સફળ રહી.

1908માં દક્ષિણ આફ્રિકા, 1912માં આર્જેન્ટિના અને ચીલી તેમજ 1913માં કેનેડા અને સંયુક્ત રાજ્યોની અરજીની સાથે જ  ફિફા (FIFA)ના સભ્યપદે યુરોપની સીમાઓ ઓળંગી લીધી. પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન ઘણા ખેલાડીઓને યુદ્ધમાં મોકલાયા હોવાથી અને આંતરરાષ્ટ્રીય મેચો માટે પ્રવાસની શક્યતાઓ ધૂંધળી હોવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય મેચો મર્યાદિત પ્રમાણમાં યોજાઇ હતી. ખૂબ જ ઓછી આંતરરાષ્ટ્રીય મેચો યોજાઇ હોવાથી આ સંસ્થાનું અસ્તિત્વ પણ શંકાના ઘેરામાં આવી ગયું હતું.  યુદ્ધ પછી વુલફોલનું મૃત્યુ થતાં સંસ્થા કાર્લ હિર્સ્ચમેન નામની ડચ વ્યક્તિએ ચલાવી હતી. જોકે હોમ નેશન્સ (યુનાઇટેડ કિંગડમના) ખસી જવા છતાં પણ આ સંસ્થાને લુપ્ત થવામાંથી બચાવી લેવામાં આવી. હોમ નેશન્સે આંતરરાષ્ટ્રિય સ્પર્ધાઓમાં પોતાના તાજેતરના જ વિશ્વ યુદ્ધના દુશ્મનો સાથે ભાગ લેવાની અનિચ્છા દર્શાવી હતી. જોકે હોમ નેશન્સ દ્વારા બાદમાં પોતાનું સભ્યપદ ફરી શરૂ કરાવવામાં આવ્યું હતું. ફિફા (FIFA)નો સંગ્રહ ઇંગ્લેન્ડનાં નેશનલ ફૂટબોલ મ્યુઝિયમ દ્વારા સાચવવામાં આવ્યો છે.

== માળખું ==
[[ચિત્ર:World Map FIFA2.svg|thumb|400px|ફૂટબૉલના છ સંઘો સાથેનો વિશ્વનો નકશો. ]]
ફિફા (FIFA) સ્વિટ્ઝરલેન્ડના કાયદાઓ હેઠળ રચાયેલું એક સંગઠન છે. તેનું વડુંમથક ઝુરિચમાં છે. ફિફા (FIFA)નો સર્વોચ્ચ એકમ ફિફા (FIFA) કોન્ગ્રેસ છે, જે તેની સાથે જોડાયેલા સભ્ય એસોસિએશનોના પ્રતિનિધિઓનું બનેલું એક જૂથ છે.  કોન્ગ્રેસ તેની સામાન્ય સભા માટે વર્ષમાં એક વખત મળે છે. 1998થી કોન્ગ્રેસમાં વધારાના અસામાન્ય સત્ર પણ યોજાય છે.  માત્ર કોન્ગ્રેસ જ ફિફા (FIFA)ના ઠરાવોમાં સુધારાઓ  પસાર કરી શકે છે. કોન્ગ્રેસ ફિફા (FIFA)ના પ્રમુખ, મહામંત્રી અને ફિફા (FIFA) એક્ઝીક્યુટિવ કમિટીના અન્ય સભ્યોને ચૂંટે છે. પ્રમુખ અને મહામંત્રી ફિફા (FIFA)ના મુખ્ય હોદ્દેદારો છે. તેના સચિવાલયના આશરે 280 કર્મચારીઓ  દ્વારા હાથ ધરવામાં આવતાં રોજબરોજના વહીવટની દેખરેખ પણ આ બંને હોદ્દેદારો જ રાખે છે.
કોન્ગ્રેસના વિરામના સમયમાં પ્રમુખના વડપણ હેઠળની ફિફા (FIFA)ની એક્ઝીક્યુટિવ કમિટી જ સંસ્થાની મુખ્ય નિર્ણયકર્તા સમિતિ બની રહે છે.  ફિફા (FIFA)ના વૈશ્વિક સંગઠન માળખામાં એક્ઝીક્યુટિવ કમિટી અથવા તો કોન્ગ્રેસ દ્વારા બનાવાયેલી સ્ટેન્ડિંગ કમિટીની સત્તા હેઠળ પણ અન્ય કેટલાક અન્ય સંગઠનોનો સમાવેશ થાય છે.  આ કમિટીઓમાં ફાઇનાન્સ કમિટી, ડિસિપ્લિનરી કમિટી, રેફરી કમિટી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. 

વૈશ્વિક સત્તાઓ (પ્રમુખ, એક્ઝીક્યુટિવ કમિટી, કોન્ગ્રેસ વગેરે.) સિવાય ફિફા (FIFA)એ વિશ્વના જુદાજુદા ખંડો અને પ્રદેશોમાં આ રમત પર નજર રાખવા માટે  છ સંઘોને માન્યતા આપી છે.  ખંડના સંઘો નહીં પરંતુ રાષ્ટ્રીય એસોસિએશનો જ ફિફા (FIFA)ના સભ્યો બને છે. વિવિધ ખંડના સંઘોનું ફિફા (FIFA)ના ઠરાવો દ્વારા ધ્યાન રાખવામાં આવે છે.  રાષ્ટ્રીય એસોસિએશનોએ ફિફા (FIFA) અને તેમનો દેશ ભૌગોલિક રીતે જે સ્થાનિક સંઘમાં આવતો હોય તે સંઘ એમ બંનેમાં સભ્ય બનવું ફરજિયાત છે. ફિફા (FIFA)ની સ્પર્ધાઓમાં પ્રવેશ મેળવવા માટે આ જરૂરી છે (નીચે આપેલા કેટલાક ભૌગોલિક અપવાદોને બાદ કરતા):

:
{{Colorbox|#ffb6c1}} એએફસી (AFC) – એશિયન ફૂટબોલ કન્ફેડરેશન, એશિયા અને ઓસ્ટ્રેલિયામાં
::{{Colorbox|#deb887}} સીએએફ (CAF) – કન્ફેડરેશન આફ્રિકન દ ફૂટબોલ, આફ્રિકામાં
:::{{Colorbox|#db7093}}સીઓએનસીએસીએએફ (CONCACAF) – કન્ફેડરેશન ઓફ નોર્થ, સેન્ટ્રલ અમેરિકન એન્ડ કેરિબીયન એસોસિએશન ફૂટબોલ, ઉત્તર અમેરિકા અને મધ્ય અમેરિકામાં
::::
{{Colorbox|#8fbc8f}} સીઓએનએમઇબીઓએલ (CONMEBOL) – Confederación Sudamericana de Fútbol, દક્ષિણ અમેરિકામાં
:::::{{Colorbox|#ffd700}}ઓએફસી (OFC) – ઓસિઆનિયા ફૂટબોલ કન્ફેડરેશન, ઓસિઆનિયામાં
::::::{{Colorbox|#4682b4}}યુઇએફએ (UEFA) – યુનિયન ઓફ [[યુરોપ]]&lt;nowiki/&gt;ીયન ફૂટબોલ એસોસિએશન્સ, યુરોપમાં

યુરોપ અને એશિયામાં બંને ખંડોમાં પરંપરાગત સરહદો ફેલાયેલી હોય તેવા રાષ્ટ્રો સામાન્ય રીતે સંઘની પસંદગી પોતાની જાતે જ કરે છે.  જેના ભાગરૂપે રશિયા, તુર્કી, સાયપ્રસ, આર્મેનિયા, અઝરબૈઝાન અને જ્યોર્જિયા જેવા ઘણા બહુખંડીય રાષ્ટ્રોએ તેમનો મોટાભાગનો પ્રદેશ એશિયામાં પડતો હોવા છતાં યુઇએફએ (UEFA) સંઘનો ભાગ બનવાનું પસંદ કર્યું છે.  એએફસી (AFC) સંઘના સભ્ય રાષ્ટ્રોની ટીમો દ્વારા દાયકાઓ સુધી બહિષ્કાર પામ્યા બાદ સંપૂર્ણરીતે એશિયામાં પડતું હોવા છતાં ઇઝરાયેલ 1994માં યુઇએફએ (UEFA) સંઘમાં જોડાયું હતું. 2002માં કઝાખસ્તાન પણ એએફસી (AFC)માંથી યુઇએફએ (UEFA)માં ખસી ગયું. છેલ્લે જાન્યુઆરી, 2006માં ઓસ્ટ્રેલિયા  ઓએફસી (OFC) સંઘમાંથી એએફસી (AFC) સંઘમાં જોડાયું. 
ગુયાના અને સુરિનામ બંને દક્ષિણ અમેરિકન દેશો હોવા છતાં હંમેશા સીઓએનસીએસીએએફ (CONCACAF) સંઘના સભ્ય રહ્યા છે. બધું થઇને, ફિફા (FIFA)એ 208 રાષ્ટ્રીય એસોસિએશનો અને તેને સંલગ્ન પુરુષ રાષ્ટ્રીય ટીમોને તેમજ 129 મહિલા રાષ્ટ્રીય ટીમોને માન્યતા આપી છે; રાષ્ટ્રીય ફૂટબૉલ ટીમોની યાદી અને તેમના સંબધિત રાષ્ટ્રના કોડ નંબર જુઓ.  [[યુનાઈટેડ નેશન્સ (સંયુક્ત રાષ્ટ્રો)|સંયુક્ત રાષ્ટ્રો]] કરતાં પણ ફિફા (FIFA)ની સભ્યસંખ્યા વધુ છે. કારણ કે ફિફા (FIFA) કેટલાક બિન-સાર્વભૌમ અસ્તિત્વોને પણ અલગ દેશ તરીકે માન્યતા આપે છે, જેમ કે યુનાઇટેડ કિંગડમના ચાર હોમ નેશન્સ અથવા તો પેલેસ્ટાઇન જેવો રાજકિય રીતે વિવાદાસ્પદ પ્રદેશ.&lt;ref&gt;http://www.bruisedearth.org/?p=137 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427021948/http://www.bruisedearth.org/?p=137 |date=2011-04-27 }} પેલેસ્ટાઇનની જોર્ડન સાથેની પ્રથમ મેચનો રીપોર્ટ&lt;/ref&gt;  ફિફા (FIFA) વિશ્વ ક્રમાંકોને દર મહિને અપડેટ કરવામાં આવે છે. ક્રમાંકોમાં દર ટીમને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાઓ, ક્વોલિફાઇંગ મેચો અને મૈત્રી મેચોમાં દેખાવને આધારે ક્રમાંક આપવામાં આવે છે.  ઉપરાંત, મહિલા ફૂટબૉલ માટે વિશ્વ ક્રમાંકો આપવામાં આવે છે જે વર્ષમાં ચાર વખત અપડેટ કરવામાં આવે છે.

== પુરસ્કારો અને કદર ==

ફિફા (FIFA) દર વર્ષે સર્વશ્રેષ્ઠ પુરુષ અને મહિલા ખેલાડીને ફિફા (FIFA)વર્લ્ડ પ્લેયર ઓફ ધ યરનું બિરૂદ આપીને પુરસ્કાર આપે છે. આ પુરસ્કાર તેના વાર્ષિક પુરસ્કાર સમારંભમાં આપવામાં આવે છે જેમાં વિવિધ ટીમ અને આંતરારાષ્ટ્રીય ફૂટબૉલની સિદ્ધિઓની પણ કદર કરવામાં આવે છે. 

1994માં ફિફા (FIFA)એ ફિફા (FIFA) વર્લ્ડ કપ ઓલ-ટાઇમ ટીમને જાહેર કરી હતી. 

2002માં ફિફા (FIFA)એ પ્રસંશકોના મતદાનની મદદથી સર્વકાલીન સ્ટાર ખેલાડીઓ ધરાવતી ફિફા (FIFA) ડ્રીમ ટીમની જાહેરાત કરી હતી. 

2004માં તેના શતાબ્દી મહોત્સવની ઊજવણીના ભાગરૂપે ફિફા (FIFA)એ ફ્રાન્સ અને [[બ્રાઝિલ]] વચ્ચે &quot;મેચ ઓફ ધ સેન્ચ્યુરી&quot;નું આયોજન કર્યું હતું.

== સંચાલન અને રમતનો વિકાસ ==
=== રમતના નિયમો ===
ફૂટબૉલનું સંચાલન કરતાં અને સત્તાવાર રીતે ''લૉઝ ઓફ ધ ગેમ''  તરીકે જાણીતાં નિયમોની જવાબદારી માત્ર ફિફા (FIFA)ની નથી; આ નિયમોના અમલનું કાર્ય ઇન્ટરનેશનલ ફૂટબૉલ એસોસિએશન બૉર્ડ  (આઇએફએબી (IFAB)) નામનું સંગઠન કરે છે.  આ સંગઠનમાં ફિફા (FIFA)ના ચાર પ્રતિનિધિ સભ્યો હોય છે; અન્ય ચાર સભ્યો [[યુનાઇટેડ કિંગડમ]]ના ફૂટબૉલ એસોસિએસનો ઇંગ્લેન્ડ, સ્કોટલેન્ડ, વેલ્સ અને નોર્ધન આયરલેન્ડ પૂરાં પાડે છે જેમણે સંયુક્ત રીતે 1882માં આઇએફએબી (IFAB)ની સ્થાપના કરી હતી. આ એસોસિએશનો ફૂટબૉલના સર્જન અને ઇતિહાસમાં માટે જાણીતાં છે. લૉઝ ઓફ ધ ગેમમાં કોઇ પણ ફેરફાર કરતાં પહેલાં આ આઠમાંથી છ સભ્યોની મંજૂરી ફરજિયાત છે.

=== રાષ્ટ્રીય એસોસિએશનોની શિસ્ત ===
ફિફા (FIFA) હંમેશા આ રમતને ચાલુ રાખવા અને વિશ્વભરમાં તેના વિકાસ માટે સક્રિયપણે રસ લે છે.  તેના દ્વારા લેવામાં આવતાં વિવિધ પગલામાં ટીમો અને જોડાયેલા સભ્યોને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાઓમાંથી સસ્પેન્ડ કરવાનો સમાવેશ થાય છે. જ્યારે સ્થાનિક સરકાર તેના સભ્ય સંગઠનના વહીવટમાં દખલ કરે છે અથવા તો સંગઠન પોતે જ યોગ્ય રીતે કાર્ય કરતું ન હોય ત્યારે ફિફા (FIFA) આ પ્રકારના પગલાં લે છે. 

ખેલાડી મહતમ ત્રણ ક્લબોમાં જ નોંધણી કરાવી શકે તેમજ 1 જુલાઇએ શરૂ થતાં અને ૩૦ જૂને પૂરા થતાં વર્ષ દરમિયાન  મહતમ બે જ ક્લબોની સત્તાવાર મેચોમાં રમી શકે તેવા 2007માં ફિફા (FIFA)એ આપેલા ચુકાદાએ ભારે વિવાદ પેદા કર્યો હતો. આ ચુકાદાએ  ખાસ કરીને એવા દેશોમાં વિવાદ ઊભો કર્યો હતો જેમની ફૂટબૉલની સીઝનમાં આ તારીખોનો અવરોધ નડતો હોય, આ પ્રકારનો જ અવરોધ બે ભૂતપૂર્વ આયરલેન્ડના આંતરરાષ્ટ્રીય ખેલાડીઓને નડ્યો હતો.  આ વિવાદનાં સીધા પરિણામરૂપે, ફિફા (FIFA)એ તેના પછીના જ વર્ષે લીગ મેચો અને આઉટ-ઓફ-ફેઝ સીઝનો વચ્ચે ખેલાડીઓની આપ-લે થઇ શકે તે માટે આ નિયમમાં ફેરફાર કરવો પડ્યો. 

== ફિફા (FIFA) સ્તોત્ર (ગીત) ==
યુઇએફએ (UEFA) ચેમ્પિયન લીગની જેમ જ ફિફા (FIFA)એ 1994 ફિફા (FIFA) વિશ્વ કપથી ગીત બનાવ્યું છે. આ ગીત જર્મન સંગીતકાર ફ્રાન્ઝ લેમ્બર્ટ દ્વારા રચવામાં આવ્યું છે. ફિફા (FIFA) સ્તોત્રને ફિફા (FIFA) દ્વારા માન્યતાપ્રાપ્ત આંતરરાષ્ટ્રીય મૈત્રી મેચો, ફિફા (FIFA) વિશ્વ કપ, ફિફા (FIFA) મહિલા વિશ્વ કપ, ફિફા (FIFA) અંડર-20 વિશ્વ કપ, ફિફા (FIFA) અંડર-17 વિશ્વ કપ, ફિફા (FIFA) અંડર-20 મહિલા વિશ્વ કપ, ફિફા (FIFA) અંડર-17 મહિલા વિશ્વ કપ, ફિફા (FIFA) ફુટસલ વિશ્વ કપ, ફિફા (FIFA) બીચ સોકર વિશ્વ કપ અને ફિફા (FIFA) ક્લબ વર્લ્ડ કપ જેવી મેચો અને સ્પર્ધાઓની શરૂઆતમાં વગાડવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=R9I7bn1b4oc |title=FIFA anthem |publisher=YouTube |date= |access-date=2010-05-19}}&lt;/ref&gt;

== ટીકા-ટિપ્પણી (આલોચના) ==
=== નાણાંકીય ગેરરીતિઓના આક્ષેપો ===
મે 2006માં બ્રિટિશ સંશોધક પત્રકાર એન્ડ્રૂ જેનિંગ્સના ''ફાઉલ!'' ''ધ સીક્રેટ વર્લ્ડ ઓફ ફિફા (FIFA): બ્રાઇબ્સ, વોટ-રિગિંગ એન્ડ ટિકિટ સ્કેન્ડલ્સ '' (હાર્પર કોલિન્સ) નામના પુસ્તકમાં ફિફા (FIFA)ના માર્કેટિંગ ભાગીદાર આઇએસએલ (ISL)ના પડી ભાંગ્યા પછી આંતરરાષ્ટ્રીય કેશ-ફોર-કોન્ટ્રાક્ટ્સના કૌભાંડની વિગતો આપીને ફૂટબૉલ વિશ્વમાં વિવાદ જગાવ્યો. એટલું જ નહીં, કેટલાક ફૂટબૉલ અધિકારીઓએ મેળવેલી મલાઇ પાછી આપવા માટે તેમને કેવી રીતે આજીજીઓ કરવામાં આવી હતી તેની પણ ચોંકવાનારી વિગતો પણ આ પત્રકાર બહાર લાવ્યા હતાં.  આ પુસ્તકે એવો પણ આક્ષેપ કર્યો હતો કે સેપ્પ બ્લેટરના ફિફા (FIFA) પર એકહથ્થુ શાસનની લડાઇમાં મતદાન સાથે ચેડાં થયાં હતાં. 

''ફાઉલ!'' ના પ્રકાશન પછી તરત જ  બીબીસી (BBC ) ટેલિવિઝન પર જેનિંગ્સ અને બીબીસી (BBC) નિર્માતા રોજર કોર્ક દ્વારા ખુલ્લા પડાયેલાં કૌભાંડને બીબીસી  (BBC)ના સમાચાર કાર્યક્રમ ''પેનોરામા'' માં પ્રસારિત કરવામાં આવ્યું. 11 જૂન, 2006ના રોજ પ્રસારિત થયેલા એક-કલાક લાંબા આ કાર્યક્રમમાં જેનિંગ્સ અને ''પેનોરામા '' ટીમે સ્વીકાર્યું હતું કે [[સ્વિત્ઝરલેન્ડ|સ્વિસ]] પોલીસ ફૂટબૉલ અધિકારીઓના ખિસ્સામાં ગયેલી એક મિલિયન પાઉન્ડથી વધુ રકમની લાંચને પરત આપવા માટે થયેલા એક ગુપ્ત સોદામાં સેપ્પ બ્લેટરની ભૂમિકા બાબતે તેમની તપાસ કરી રહી છે.

પેનોરામા કાર્યક્રમમાં દર્શાવવામાં આવેલા તમામ પુરાવાઓને બનાવટી અવાજો, દ્રશ્યો અથવા તો બંને દ્વારા પૂરાં પાડવામાં આવ્યા હતાં; યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ટોસન યુનિવર્સિટીના ભૂતપૂર્વ વ્યાખ્યાતા મેલ બ્રેન્નન (તેઓ 2001–2003 વચ્ચે સીઓએનસીએસીએએફ (CONCACAF)ના હેડ ઓફ સ્પેશ્યલ પ્રોજ્ક્ટ્સ, ઇ-ફિફા (FIFA) પ્રોજેક્ટ સાથેના લિએઝન અને ફિફા (FIFA) વિશ્વ કપ પ્રતિનિધિ રહી ચૂક્યા છે) ચોંકવારા આક્ષેપો કરનારાં ફૂટબૉલના પ્રથમ ઉચ્ચ-કક્ષાના અધિકારી બન્યાં. તેમણે સીઓએનસીએસીએએફ (CONCACAF) અને ફિફા (FIFA)ની નેતાગીરી પર લાલચ, ભ્રષ્ટાચાર, અકૃત્યો અને દુષ્કૃત્યોના જાહેર આક્ષેપો કર્યા. પેનોરામા કાર્યક્રમમાં કૌભાંડ ખુલ્લું પાડતી વખતે, વિશ્વ ફૂટબૉલ સંચાલનના ઇતિહાસમાં ઉચ્ચ-કક્ષા પર રહેનાર આફ્રિકન-અમેરિકન બ્રેન્નન, જેનિંગ્સ અને અન્ય ઘણા લોકોએ સીઓએનસીએસીએએફ (CONCACAF)ને ફિફા (FIFA) દ્વારા થયેલી નાણાંની અયોગ્ય ફાળવણીઓને ખુલ્લી પાડી હતી. સીઓએનસીએસીએએફ (CONCACAF)ની તથાકથિત ગુનાખોરી અને ફિફા (FIFA)ના પણ તેવા જ વર્તન વચ્ચેની સાંઠગાંઠ તરફ પણ તેમણે ધ્યાન દોર્યું હતું. બેન્નનનું ''ધ એપ્રેન્ટિસ: ટ્રેજીકોમિક ટાઇમ્સ એમોન્ગ ધ મેન રનિંગ-એન્ડ રુઇનિંગ-વર્લ્ડ ફૂટબૉલ''  પુસ્તક 2010માં બહાર પડવાની ધારણા છે. 

=== વિડીઓ રીપ્લે ===
ફિફા (FIFA) મેચો દરમિયાન વિડીઓ પુરાવાને માન્ય ગણતું નથી, જોકે મેચ સંદર્ભે શિસ્તના પગલાં ભરવા માટે વિડીઓને પુરાવા તરીકેની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. &lt;ref&gt;
{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/football/2005/jan/05/newsstory.sport8 |title=Fifa rules out video evidence |date=5 January 2005|work=The Guardian |access-date=29 November 2009}}
&lt;/ref&gt; 1970માં ભરાયેલી ઇન્ટરનેશનલ ફૂટબૉલ એસોસિએશન બૉર્ડની બેઠકમાં &quot;ટેલિવિઝન સત્તાઓને રેફરીના કોઇ પણ નિર્ણય પર વિપરીત અસર કરે તે રીતે સ્લો-મોશન પ્લે-બેક ન દર્શાવવા માટે વિનંતી કરવા બાબતે સર્વસંમતિ સાધવામાં આવી હતી&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ssbra.org/html/laws/IFABarc/pdf/1970/1970min.pdf |title=Minutes of the AGM |author=IFAB |publisher=Soccer South Bay Referee Association |location=Inverness |date=27 June 1970 |access-date=29 November 2009 |page=§5(i) |nopp=Y |archive-date=30 એપ્રિલ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430093219/http://ssbra.org/html/laws/IFABarc/pdf/1970/1970min.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2008માં ફિફા (FIFA)ના પ્રમુખ સેપ્પ બ્લેટરે કહ્યું હતું: &quot;તેને જેમનું તેમ રહેવા દઇએ અને ચાલો [ફૂટબૉલને]ભૂલો સાથે છોડી દઇએ. ટેલિવિઝન કંપનીઓ પાસે [રેફરી] સાચા છે કે ખોટા તે કહેવાનો હક હશે, પરંતુ છેલ્લે તો રેફરી જ નિર્ણય કરે છે - જે માણસ છે, મશીન નથી.&quot;&lt;ref&gt;http://www.cbc.ca/sports/soccer/story/2008/03/08/fifa-instant-replay.html&lt;/ref&gt; 

એવું કહેવાય છે કે 22 ખેલાડીઓની પ્રવૃત્તિઓ પર આટલા વિશાળ મેદાનમાં ધ્યાન રાખવા માટે ત્વરિત રીપ્લેની જરૂર છે,&lt;ref&gt;
{{Cite web |url=http://www.wired.com/epicenter/2009/11/soccer-resists-the-instant-replay-despite-criticism/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112205736/http://www.wired.com/epicenter/2009/11/soccer-resists-the-instant-replay-despite-criticism/ |archive-date=2012-01-12 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; એવી દરખાસ્ત પણ કરવામાં આવી છે કે પેનલ્ટી, રેડ કાર્ડ તરફ દોરી જતાં ફાઉલો અને બૉલે ગોલ લાઇનને પસાર કરી છે કે નહીં તે ચકાસવા માટે ત્વરીત રીપ્લેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે, કારણ કે આ બાબતો રમતને બદલવા પ્રત્યે ખૂબ સંવેદનશીલ હોય છે. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sportsillustrated.cnn.com/2008/writers/gabriele_marcotti/09/25/replay/#ixzz0rLxI0iY7 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-06 |archive-date=2013-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130905180236/http://sportsillustrated.cnn.com/2008/writers/gabriele_marcotti/09/25/replay/#ixzz0rLxI0iY7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ટીકાકારો એ બાબત પ્રત્યે ધ્યાન દોરે છે કે ત્વરીત રીપ્લે રગ્બી યુનિયન, ક્રિકેટ, અમેરિકન ફૂટબૉલ, કેનેડિયન ફૂટબૉલ, બાસ્કેટબૉલ, બેઝબૉલ, ટેનિસ અને આઇસ હોકી જેવી રમતોમાં તો ક્યારનુંય અસ્તિત્વમાં છે. &lt;ref&gt;રમતના નિયમો અને અન્ય રમતોમાં વિડીઓ રીપ્લેના ઉપયોગ અંગેના ચુકાદાઓ:
* {{cite book |title=IRB Laws of the Game |publisher=[[International Rugby Board]] |location=Dublin |year=2007 |pages=22 |chapter=6.A.7 Referee consulting with others |isbn=0-9552232-4-5 |url=http://www.irb.com/mm/Document/LawsRegs/0/FULL070110LGLAWSOFTHEGAME2007red_569.pdf |access-date=29 November 2009 |archive-date=2009-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091006121700/http://www.irb.com/mm/Document/LawsRegs/0/FULL070110LGLAWSOFTHEGAME2007red_569.pdf |url-status=dead }} 

* [http://content-ind.cricinfo.com/ci-icc/content/story/362178.html ટ્રાયલ પ્લેઇંગ કન્ડિશન - અમ્પાયરોના નિર્ણયોની સમીક્ષા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080819143106/http://content-ind.cricinfo.com/ci-icc/content/story/362178.html |date=2008-08-19 }}
* [http://www.nfl.com/history/chronology/1981-1990 દશકા પ્રમાણે એનએફએલ(NFL)  ઇતિહાસ
] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006014832/http://www.nfl.com/history/chronology/1981-1990 |date=2008-10-06 }}
* [http://tsn.ca/cfl/news_story/?ID=168675&amp;amp;hubname=cfl સીએફએલ (CFL) સંચાલક મંડળ દ્વારા ત્વરીત રીપ્લેને મંજૂરી
] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071115005441/http://tsn.ca/cfl/news_story/?ID=168675&amp;hubname=cfl |date=2007-11-15 }}
* {{cite web |url=http://www.nba.com/2008/news/10/23/102108videoreplayrules/index.html?rss=true |title=Description of the NBA's new instant replay rules |access-date=16 November 2008 |publisher=NBA.com |date=23 October 2008 }}
* [http://seattle.mariners.mlb.com/news/press_releases/press_release.jsp?ymd=20080826&amp;amp;content_id=3370520&amp;amp;vkey=pr_mlb&amp;amp;fext=.jsp&amp;amp;c_id=mlb 28, ઓગસ્ટ ગુરુવારના રોજ 
એમએલબી (MLB) મર્યાદિત ત્વરીત રીપ્લે લોન્ચ કરશે ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626210617/http://seattle.mariners.mlb.com/news/press_releases/press_release.jsp?ymd=20080826&amp;content_id=3370520&amp;vkey=pr_mlb&amp;fext=.jsp&amp;c_id=mlb |date=2017-06-26 }}
* [http://sports.espn.com/mlb/news/story?id=3096923 જનરલ મેનેજરોનું ઘરના ચલાવાતાં નિર્ણયોમાં મદદ અંગે રીપ્લેના ઉપયોગ માટે 25-5થી વોટિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160112060549/http://sports.espn.com/mlb/news/story?id=3096923 |date=2016-01-12 }}
* {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/7305404.stm |title=Hawk-Eye challenge rules unified |date=19 March 2008 |publisher=BBC |access-date=29 November 2009 }}
* http://www.nhl.com/ice/page.htm?id=26326 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140430115538/http://www.nhl.com/ice/page.htm?id=26326 |date=2014-04-30 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://news.yahoo.com/s/afp/20100628/tc_afp/fblwc2010refereestechnology_20100628161359{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://soccer.fanhouse.com/2010/06/27/the-world-cup-needs-instant-replay-now/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-06 |archive-date=2011-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119135113/http://soccer.fanhouse.com/2010/06/27/the-world-cup-needs-instant-replay-now |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wired.com/epicenter/2009/11/soccer-resists-the-instant-replay-despite-criticism/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112205736/http://www.wired.com/epicenter/2009/11/soccer-resists-the-instant-replay-despite-criticism/ |archive-date=2012-01-12 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bleacherreport.com/articles/296307-video-technology-in-soccer-the-time-is-now |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-06 |archive-date=2011-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501062942/http://bleacherreport.com/articles/296307-video-technology-in-soccer-the-time-is-now |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
વિડીઓ રીપ્લેના પ્રખર સમર્થક તરીકે પોર્ટુગલના કોચ કાર્લોસ ક્યુએરોઝને એવું કહેતા ટાંકવામાં આવ્યા છે કે &quot;આ રમતની વિશ્વસનીયતા&quot; દાવ પર લાગેલી છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vancouversun.com/FIFA+turns+deaf+calls+replay/3214719/story.html |title=FIFA turns deaf ear to calls for replay |author=Robert Smith |date=June 28, 2010 |work=[[The Vancouver Sun|vancouversun.com]] |publisher=[[Agence France-Presse]] |access-date=June 24, 2010 }}{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2010 ફિફા (FIFA) વિશ્વ કપની ઇંગ્લેન્ડ-જર્મની વચ્ચેની બીજા-રાઉન્ડની મેચમાં એક બનાવ દરમિયાન, ફ્રેન્ક લેમ્પાર્ડના શોટે લાઇન ક્રોસ કરી લીધી હતી પરંતુ મેચના અધિકારીઓને તેમ ન લાગ્યું. આ શોટથી ઇંગ્લેન્ડ-જર્મનીનો સ્કોર 2–2 પર પહોંચી સરખો થઇ જાય તેમ હતો. આ ઘટના બાદ ફિફા (FIFA)ના ઉચ્ચ અધિકારીઓને જાહેર કરવું પડ્યું છે કે તેઓ ગોલ-લાઇન ટેક્નોલોજીના ઉપયોગની ફેર-તપાસ કરશે&lt;ref&gt;http://www.cbc.ca/sports/soccer/fifaworldcup/news/story/2010/06/29/sp-fifa-video.html&lt;/ref&gt;.

== ફિફા (FIFA) આયોજિત સ્પર્ધાઓ ==
પુરૂષોની સ્પર્ધાઓ
* ફિફા (FIFA) વિશ્વ કપ
* ફિફા (FIFA) અંડર-૨૦ વિશ્વ કપ
* ફિફા (FIFA) અંડર-17 વિશ્વ કપ
* ફિફા (FIFA) કન્ફેડરેશન્સ કપ 
* ફિફા (FIFA) ક્લબ વિશ્વ કપ
* ફિફા (FIFA) ફુટસલ વિશ્વ કપ
* ફિફા (FIFA) બીચ સોકર વિશ્વ કપ
* બ્લુ સ્ટાર્સ/ફિફા (FIFA) યુથ કપ

મહિલા સ્પર્ધાઓ
* ફિફા (FIFA) મહિલા વિશ્વ કપ
* ફિફા (FIFA) મહિલા ક્લબ વિશ્વ કપ
* ફિફા (FIFA) અંડર-20 મહિલા વિશ્વ કપ
* ફિફા (FIFA) અંડર-17 મહિલા વિશ્વ કપ

== પ્રયોજકો ==
ફિફા (FIFA)ના પ્રયોજકો નીચે મુજબ છે (&quot;ફિફા (FIFA) પાર્ટનર્સ&quot; કહેવાય છે):
* કોકા-કોલા
* એમિરેટ્સ
* હ્યુન્ડાઇ-કિઆ મોટર્સ
* સોની
* વિઝા
* એડિડાસ

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

== વધુ વાંચન ==
* પોલ ડાર્બી, ''આફ્રિકા, ફૂટબૉલ એન્ડ ફિફા (FIFA) : પોલિટિક્સ, કોલોનિઅલિઝમ એન્ડ રેઝિસ્ટન્સ''  (સ્પોર્ટ ઇન ધ ગ્લોબલ સોસાયટી), ફ્રેન્ક કેસ પબ્લિશર્સ ૨૦૦૨, ISBN 0-7146-8029-X
* જોહ્ન સુજડેન, ''ફિફા (FIFA) એન્ડ ધ કોન્ટેસ્ટ ફોર ધ વર્લ્ડ ફૂટબૉલ'' , પોલિટી પ્રેસ 1998, ISBN 0-7456-1661-5
* જિમ ટ્રેકર, ચાર્લ્સ મેઇર્સ, જે. બ્રેટ્ટ વ્હાઇટસેલ, ed., ''વીમેન્સ સોકર: ધ ગેમ એન્ડ ધ ફિફા (FIFA) વર્લ્ડ કપ'' , યુનિવર્સ 2000 , રીવાઇઝ્ડ એડિશન, ISBN 0-7893-0527-5

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{Wikinews|FIFA and European Union are set to collide}}
* [http://www.fifa.com ફિફા (FIFA) વેબ સાઇટ]
* [http://www.playthegame.org/Knowledge%20bank/Articles/A_question_to_president_Blatter_about_bribes.aspx ફિફા (FIFA) પર ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપોનો દસ્તાવેજ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927025816/http://playthegame.org/Knowledge%20bank/Articles/A_question_to_president_Blatter_about_bribes.aspx |date=2007-09-27 }}
* [http://www.fifa.com/worldfootball/lawsofthegame.html ફિફા (FIFA)ના રમત અંગેના નિયમો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070901044035/http://fifa.com/worldfootball/lawsofthegame.html |date=2007-09-01 }}</text>
      <sha1>o1xgx5hwiebcdatqkaxl78t0p7i7xlh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કાંડુ (શરીર)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27150</id>
    <revision>
      <id>906774</id>
      <parentid>905093</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T22:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8856" sha1="8ix6g3dx7xoo5nrp24hs1nnh2h3dgmr" xml:space="preserve">[[માનવ શરીર રચનાશાસ્ત્ર]]માં '''કાંડુ''' એ હથેળી અને હાથને જોડતો વચ્ચેનો સાંધો છે. હાથને ચલાયમાન સ્થિતિમાં રાખવાને માટે કાંડાનું ઘણું જ મહત્વ છે. મજબૂત કાંડા વાળા વ્યક્તિઓ [[ટેનિસ]], [[બેડમિંટન]] અને [[ક્રિકેટ]] જેવી રમતોમાં બાજી મારી લેતા જોવા મળે છે. કાંડુ આધારભૂત રુપે  બે ભાગો વાળા [[નાનું હાડકું| નાનાં હાડકાં]] વડે બનેલું હોય છે, જેને [[કાર્પેલ]] કહેવામાં આવે છે. આ [[સાંધો]] એક [[કન્ડૉલોઇડ આર્ટિકુલેસન]] બનાવે છે જે આ જોડ પર હાથને ૩ ડિગ્રી સુધી સંચાલન કરવાની સુવિધા આપે છે.  

== સામાજિક મહત્ત્વ ==
ધાર્મિક અનુષ્ઠાનો કરતી વેળા કાંડાની સૌથી વધારે જરૂર પડતી હોય છે. કોઈપણ પૂજા કરતી વખતે કાંડા પર લાલ-પીળા રંગના કાચા સૂતર (મૌલી)ના દોરાઓ વડે બનાવેલ નાડાછડી બાંધવામાં આવે છે. હિન્દી ભાષામાં આને કલાવા પણ કહેવામાં આવે છે. રક્ષાબંધનના પર્વ વેળાએ [[રાખડી]] પણ કાંડા પર જ બાંધવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત મનની ખુશી માટે આ કાંડાનો ઉપયોગ નિરાળો જ છે, ખણખણતી કાચની ચૂડીઓ વડે શણગારવામાં આવેલા કાંડાને જોઈ કોણ ખુશ નહીં થાય ?

== સંરચના ==
કાંડામાં કુલ આઠ હાડકાંઓ હોય છે. આ હાડકાંઓ નીચે પ્રમાણે હોય છે-
*સ્ક્યાફોઇડ
*લ્યુનેટ
*ટ્રાઇક્વેટ્રિયમ
*પિસિફર્મ
*ટ્રયાપેજિયમ
*ટ્ર્યાપેજોઇડ
*ક્યાપિટેટ
*હ્યામેટ

== વ્યાધિ ==

કાંડાની બે બાજુ હાડકાંવાળી સંરચના હોવાને કારણે એના પર વાગવાના અને વ્યાધિ થાય તો તેનું નિવારણ કરવું કઠિન છે. [[કોમ્પ્યુટર યુગ]]ના આગમનને કારણે કાંડા અને હાથ કે ખભાની પીડા સામાન્ય સમસ્યા થઇ ગઈ છે. હાથ અને કાંડા પર વાગવાના ઇલાજ અને તેના બદલામાં મળતા વળતરમાં કારીગરોને આપવામાં આવતા વીમા ભુગતાનોની રાશિનો અર્થ વ્યવસ્થા પર પણ પ્રભાવ પડે છે.  વોશિંગ્ટન પ્રાંતમાં ઈ. સ. ૧૯૮૭ થી ઈ. સ. ૧૯૯૫ની વચ્ચેના કારીગર - વળતર-અધિકાર વિષય પર કરવામાં આવેલા એક અધ્યયનમાં આ બાબત સામે આવી કે ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રોના મજદૂરોમાં કાંડા પરની  (માંશપેશીઓ અને હાડકાંમાં) ઇજાને માટે આપવામાં આવેલા વળતરની ઘટનાઓ સૌથી વધારે હતી અને વીમા પર ખર્ચાયેલા ધનનો અનુપાત લગભગ $ ૭,૫૦૦ (ડોલર) જેટલો હતો.&lt;ref&gt;{{cite journal | author = Silverstein B, Welp E, Nelson N, Kalat J | title = Claims incidence of work-related disorders of the upper extremities: Washington state, 1987 through 1995. | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-public-health_1998-12_88_12/page/1827 | journal = Am J Public Health | volume = 88 | issue = 12 | pages = 1827-33 | year = 1998 | id = PMID 9842381}}&lt;/ref&gt;

== લિંગામેન્ટ ==
કાંડાનો સાંધો એક કેપ્સુલ જેવી રચના વડે ઘેરાયેલ હોય છે, જેને નિમ્નલિખિત [[લિંગામેન્ટ]] દ્વારા શક્તિ પ્રાપ્ત થતી હોય છે:

* [[વોલર રેડિયોકાર્પલ લિંગામેન્ટ]]
* [[ડોર્સલ રેડિયોકાર્પલ લિંગામેન્ટ]]
* [[અલ્નાર કોલ્યાટરલ લિંગામેન્ટ (અંગુઠો)]]
* [[રેડિયલ કોલ્યાટરલ લિંગામેન્ટ (અંગુઠા)]]
[[સાઇનોવિયલ મેમ્બ્રેન]] આ લિંગામેન્ટોના ભિતરી ભાગને બનાવે છે. આ મેમ્બ્રેન રેડિયસના નિચલા ખંડ સાથે કાર્પલના ઊપરી આર્ટિકુલર ભાગ સુધી રહેતા હોય છે. આ ભાગો ઢીલા અને ચિકણા હોય છે અને ખુબ વધારે પડ વાળો હોય છે. (વિશેષ રૂપથી પાછલા હિસ્સામાં)
== રેડિયોકાર્પેલ અને મધ્યકાર્પેલ સાંધો ==
કાંડુ સામાન્ય રીતે &quot;રેડિયોકાર્પેલ સાંધા&quot;ને કહેવામાં આવે છે પરંતુ, [[મધ્યકાર્પેલ જોર્ની]] મુખ્ય સાંધો ન હોવા છતાં પણ &lt;ref&gt;{{KansasHandKinesiology|bone/midartic.html}}&lt;/ref&gt;, મુખ્ય સાંધાના અધિકતર કાર્યોમાં સહયોગ કરતો હોય છે. [[કાર્પસ]]નાં બન્નેય હાડકાંઓની વચ્ચે રહીને આ ભાગની સીમા બનાવે છે.
== ચાલવાની ક્ષમતા ==
કાંડાના સાંધા વડે નીચે બતાવવામાં આવેલી ચેષ્ટાઓ કરી શકાય છે-
*[[ફ્લેક્સિયન]], 
*[[એક્સ્ટેન્સન]], 
*[[એબ્ડક્સન]], 
*[[એડ્ડક્સન]], અને
*[[સર્કમ્ડક્સન]]
આ ચેષ્ટાઓનું અધ્યયન [[કાર્પસ]] સાથે જ કરવામાં આવતું હોય છે જેની સાથે આ ચેષ્ટાઓ થતી હોય છે.

== આ પણ જુઓ ==

* [[ડિસ્ટલ રેડિયસ ફ્રેક્ચર]]
* [[બ્રુનેલ્લી પ્રક્રિયા]] (કાંડાની અસ્થિરતા સંબંધિત)

== ચિત્ર દર્શન ==
&lt;gallery&gt;
 ચિત્ર:RightHumanPosteriorDistalRadiusUlnaCarpals.jpg|ડાબે માનવ પોસ્ટેરિયર ડિસ્ટલ રેડિયસ, અલ્ના, કાર્પલ
 ચિત્ર:RightHumanAnteriorDistalRadiusUlnaCarpals.jpg|જમણે માનવ એન્ટેરિયર ડિસ્ટલ રેડિયસ, અલ્ના, કાર્પલેં  
 ચિત્ર:Carpus.png|કાર્પસ 
 ચિત્ર:Gray334.png|કાંડાના લિગામેન્ટ એન્ટેરિયર બાજુથી
 ચિત્ર:Gray335.png|કાંડાના લિગામેન્ટ પોસ્ટેરિયર બાજુથી
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભો ==
{{reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [https://web.archive.org/web/20070313050350/http://www.uphs.upenn.edu/ortho/oj/1999/html/PICS/p27f2.gif Wrist ligaments at upenn.edu]
{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:માનવ શરીર]]</text>
      <sha1>8ix6g3dx7xoo5nrp24hs1nnh2h3dgmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>મત્સ્યઉછેર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27179</id>
    <revision>
      <id>906809</id>
      <parentid>906447</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T08:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108226" sha1="mud5rufmrb4jp81hdgplira7waft6mj" xml:space="preserve">[[ચિત્ર:Aquaculturechile.jpg|right|thumb|300px|Aquaculture installations in southern Chile|alt=કિનારાને અડોઅડ આવેલી ઈમારતો અને પાર્શ્વદૃશ્યમાં જંગલ-આચ્છાદિત ટેકરી સાથેની કિનારાપટ્ટીની તસવીર.]]
[[ફિનફિશ]], [[મૉલસ્ક]], [[ક્રસ્ટેશન]] અને જળચર વનસ્પતિઓ જેવા મીઠા પાણી અને ખારા પાણીના સજીવોનું સંવર્ધન/ઉછેર કરવાને '''જળચરઉછેર''' કહે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.providence.edu/polisci/students/aquaculture/EnvironmentalImpact.html |title=જળચરઉછેરની પર્યાવરણ પર અસર |access-date=2010-09-30 |archive-date=2004-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040820172559/http://www.providence.edu/polisci/students/aquaculture/EnvironmentalImpact.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;જળચરઉછેરનો વિકાસ ચાલુ છેઃ સુધારેલી વ્યવસ્થાપન તકનિકો આ પદ્ધતિની પર્યાવરણ પરની અસરો ઘટાડી શકે છે. (અદ્યતન). &quot; સ્રોતઃ એન્જિનિયરિંગ એન્ડ ટેકનોલૉજી ફોર અ સસ્ટેનેબલ વર્લ્ડ 16.5 (2009): 20-22. ગૅલ એક્સપાન્ડેડ એકેડેમિક એએસએપી (ASAP). વેબ. 1 ઑક્ટોબર 2009. &lt;http://find.galegroup.com/‌gtx/‌start.do?prodId=EAIM{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&gt;.&lt;/ref&gt; '''જળચર-ખેતી''' તરીકે પણ જાણીતા એવા આ જળચરઉછેરમાં જળચર સજીવોને નિયંત્રિત સ્થિતિમાં ઉછેરવામાં આવે છે, અને તેથી તે [[વ્યવસાયિક માછીમારી]] કરતાં અલગ પડે છે, જેમાં જંગલી માછલીઓને પકડવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;AmericanHeritageDef&quot;&gt;[http://www.answers.com/topic/aquaculture અમેરિકન હેરિટેજની જળચરઉછેરની વ્યાખ્યા]&lt;/ref&gt; વ્યાવસાયિક જળચરઉછેર મનુષ્યો દ્વારા સીધા ઉપભોગમાં લેવાતાં માછલાં અને ઝીંગા-કરચલા જેવી શેલફિશોનો અડધોઅડધ જથ્થો પૂરો પાડે છે.&lt;ref&gt;[http://www.sciencedaily.com/releases/2009/09/090907162320.htm અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું કે, વિશ્વભરમાં ખવાતી માછલીઓમાંથી અડધોઅડધ હવે ઉછેર-કેન્દ્રોમાં ઉછેરેલી હોય છે] ''સાયન્સ ડેઈલી'' , સપ્ટેમ્બર 8, 2009.&lt;/ref&gt;

દરિયાઈ વાતાવરણમાં થતા જળચરઉછેરને [[દરિયાઈઉછેર]] તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જળચરઉછેરના વિશેષ પ્રકારોમાં [[શેવાળઉછેર]] (દરિયાઈ વનસ્પતિ [[કૅલ્પ]]/[[સીવીડ]] અને અન્ય [[શેવાળ]]નું ઉત્પાદન), [[મત્સ્યઉછેર]], [[ઝીંગાંઉછેર]], [[કાલવ(ઑઈસ્ટર)ઉછેર]], [[કૃત્રિમ મોતી]] ઉછેરવા અને સુશોભન માછલીઓના ઉછેર અને વેચાણનો સમાવેશ થાય છે. તે માટેની વિશેષ પદ્ધતિઓમાં મત્સ્યઉછેર અને વનસ્પતિઉછેરને સાંકળતી, [[ઍક્વાપોનિક્સ]]નો સમાવેશ થાય છે.

== ઇતિહાસ ==
[[ચિત્ર:Delta Pride Catfish farm harvest.jpg|thumb|left|Workers harvest catfish from the Delta Pride Catfish farms in Mississippi|alt=આશરે [4] વ્યાસ ધરાવતી અને એટલી જ ઊંચી, ટપકતી, કપના આકારની, માછલીઓથી અડધોઅડધ ભરેલી જાળ ક્રેનના હાથા પર દરિયાની સપાટીથી ઉપર લટકે છે; નીચે પાણીમાં વીંટી-આકારના મોટા માળખા પર અને તેની આજુબાજુ 4 કામદારોની તસવીર.]]

[[ઓસ્ટ્રેલિયા]]ના [[વિક્ટોરિયા]]ના મૂળનિવાસી [[ગુન્ડિત્જ્મારા]] લોકો કદાચ છેક ઈ.સ. પૂર્વે 6000ના વખતથી બામ માછલી(ઈલ) ઉછેરતા હતા. તેમણે [[લેક કોન્દાહ]]ની નજીક જ્વાળામુખીના કારણે સર્જાયેલાં [[પૂરમેદાનો]]ના આશરે {{convert|100|km2|sqmi}}માં નહેર અને [[બંધ]]ની જટીલ રચના વિકસાવી હતી, અને તેઓ [[બામ માછલી]] પકડવા માટે ગૂંથેલી [[જાળ/ફંદા]] વાપરતા હતા, તેમ જ પકડેલી અને ધુમાડો આપીને સાચવી રાખેલી બામ માછલીઓ પર તેઓ આખું વર્ષ નભતા હતા તેવા પુરાવાઓ છે.&lt;ref&gt;
[http://www.abc.net.au/science/news/stories/s806276.htm ઍબરિજિનિઝ(ઑસ્ટ્રેલિયાના મૂળ વતનીઓ) કદાચ બામ માછલીઓને ઉછેરતા હતા, ઝૂંપડીઓ બાંધતા હતા] એબીસી (ABC) સાયન્સ ન્યૂઝ, 13 માર્ચ 2003.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.lakecondah.com/budjbim.html કોન્દાહ સરોવર ટકાઉક્ષમતા પ્રોજેક્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223212908/http://lakecondah.com/budjbim.html |date=2010-02-23 }} 18 ફેબ્રુઆરી 2010ના મેળવેલ.&lt;/ref&gt;

[[ચીન]]માં જળચરઉછેર અંદાજે ઈ.સ. પૂર્વે 2500માં શરૂ થયો હતો.&lt;ref&gt;{{
cite web
| url=http://www.fao.org/docrep/field/009/ag158e/AG158E02.htm
| title= History of Aquaculture
| publisher= Food and Agriculture Organization, United Nations
| access-date= August 23, 2009
}}&lt;/ref&gt; જ્યારે [[નદી]]ના [[પૂર]]ના પાણી ઓસરી જાય, ત્યારે કેટલીક માછલીઓ, ખાસ કરીને [[કાર્પ]] માછલી [[સરોવરો]]માં ફસાઈ જતી.  શરૂઆતના જળસંવર્ધકો [[નિમ્ફ]] અને [[રેશમના કીડા]]ના મળનો ઉપયોગ કરીને તેમનાં બાળબચ્ચાઓનું પેટ ભરતા, અને તેમને ખાતા. [[કાર્પ]] માછલીમાં આવેલા સારા [[જનનિક]] [[ઉત્પરિવર્તન]]ના કારણે [[ટેંગ રાજવંશ]] દરમ્યાન [[ગોલ્ડફિશ]](લાલ રંગની નાની ચીની કાર્પ માછલી) અસ્તિત્વમાં આવી હતી.

[[જાપાની]]ઓએ [[વનસ્પતિના બીજ]]ને આધારસપાટી તરીકે [[વાંસ]] અને, પાછળથી, જાળ અને [[કાલવ માછલી]]ના છીપલાં પૂરા પાડીને [[સીવીડ]](દરિયાઈ વનસ્પતિ)ને સંવર્ધિત કરી.

[[રોમનો]]એ તળાવોમાં માછલીઓનો ઉછેર કર્યો.&lt;ref&gt;{{
cite web | url=http://www.jstor.org/stable/529424 | title=The Harbor and Fishery Remains at Cosa, Italy, by Anna Marguerite McCann | publisher= Journal of Field Archaeology 6(4):291-311. | access-date= 10 September 2009}}&lt;/ref&gt;

રોમન જળચરઉછેર પદ્ધતિઓને મધ્ય [[યુરોપ]]ના, પૂર્વકાલીન [[ખ્રિસ્તી]] [[મઠો]]માં અપનાવવામાં આવી.&lt;ref&gt;
ઝિન્ગ્રાન, વી. જી., ઈન્ટ્રોડક્શન ટુ ઍક્વાકલ્ચર (જળચરઉછેરનો પરિચય). 1987, યુનાઈટેડ નેશન્સ વિકાસ કાર્યક્રમ, યુનાઈટેડ નેશન્સનું આહાર અને કૃષિ સંગઠન, નાઈજીરિયન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ઓશનોગ્રાફી એન્ડ મરિન રિસર્ચ.&lt;/ref&gt; [[મધ્ય યુગ]] દરમ્યાન [[યુરોપ]]માં જળચરઉછેરનો ફેલાવો થયો, મોટી નદીઓ અને દરિયાકિનારાઓથી દૂર હોવાથી, ત્યાં માછલીઓ થોડા જ પ્રમાણમાં અથવા મોંઘી મળતી. 19મી સદીમાં પરિવહન ક્ષેત્રે આવેલા સુધારાઓને કારણે, દરિયાકાંઠાથી દૂર આવેલા જમીન વિસ્તારોમાં પણ માછલીઓ સરળતાથી અને સસ્તી મળતી થઈ, પરિણામે જળચરઉછેરની લોકપ્રિયતામાં ઘટાડો થયો.

[[હવાઈયનો]]એ મહાસાગરીય [[મત્સ્ય-તળાવો]] બાંધ્યા (જુઓ [[હવાઈયન જળચરઉછેર]]). અલેકોકો ખાતે, ઓછામાં ઓછા 1,000 વર્ષ પહેલાંનું એક મત્સ્ય-તળાવ તેનું નોંધનીય ઉદાહરણ છે.  પુરાણાકથાના [[મેનેહુણે]] વામન લોકોએ તેને બાંધ્યું હતું તેમ દંતકથા કહે છે.

1859માં [[પશ્ચિમ બ્લૂમફિલ્ડ, ન્યૂયોર્ક]]ના સ્ટિફન એઈન્સવર્થે [[વહેળાની ટ્રાઉટ]] માછલી સાથે પ્રયોગ કરવા શરૂ કર્યા.  1864 સુધીમાં, સેથ ગ્રીને [[રોચેસ્ટર, ન્યૂયોર્ક]] નજીક, કૅલેડોનિયા સ્પ્રિંગ્સ ખાતે એક વ્યાવસાયિક મત્સ્યઉછેર કેન્દ્ર સ્થાપ્યું હતું.  1866 સુધીમાં, [[કોનકોર્ડ, મેસ્સાચ્યુસેટ્સ]]ના ડૉ. ડબ્લ્યુ. ડબ્લ્યુ. ફ્લેચરની સામેલીગીરીથી, કૅનેડા અને [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ]] એમ બંનેમાં, કૃત્રિમ મત્સ્યઉછેર કેન્દ્રોનું કામ ચાલુ થઈ ગયું.&lt;ref&gt;મિલ્નેર, જેમ્સ ડબ્લ્યુ. (1874). &quot;ધ પ્રોગ્રેસ ઓફ ફિશ-કલ્ચર ઈન ધ યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ (યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં મત્સ્ય-ઉછેરની પ્રગતિ)&quot;. 1872 અને 1873 માટે કમિશનરનો યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ કમિશન ઓફ ફિશ એન્ડ ફિશરિઝ અહેવાલ. 535 – 544 &lt;http://penbay.org/cof/cof_1872_1873.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230522052033/https://penbay.org/cof/cof_1872_1873.html |date=2023-05-22 }}&gt;&lt;/ref&gt; 1889માં જ્યારે ન્યૂફાઉન્ડલૅન્ડમાં [[દિલ્ડો આઇલૅન્ડ]] મત્સ્યઉછેર કેન્દ્ર ખોલવામાં આવ્યું, ત્યારે તે વિશ્વનું સૌથી મોટું અને સૌથી વિકસિત મત્સ્યઉછેર કેન્દ્ર હતું.

[[કૅલિફોર્નિયનો]] જંગલી [[કૅલ્પ]]ને પકડતા હતા અને અંદાજે 1900 આસપાસ તેમણે પુરવઠાને જાળવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પાછળથી તેને યુદ્ધકાળના સ્રોત તરીકે જાહેર કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;
પીટર નેઉશુલ, સીવીડ ફોર વૉરઃ કૅલિફોર્નિયાનું વિશ્વ યુદ્ધ I કેલ્પ ઉદ્યોગ, ટેકનોલૉજી અને ઉછેર 30 (જુલાઈ 1989), 561-583.&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:Fresh tilapia.jpg|thumb|Tilapia, a commonly farmed fish due to its adaptability|alt=ઊભા તાર અથવા લાકડી પર પાણીની સપાટીથી ઉપર લટકતી 5 કે તેથી વધુ માછલીઓની તસવીર]]

== 21મી સદીમાં ==
2007 મુજબ, ઉછેરવામાં આવતી આશરે 430 (97%) [[જાતિઓ]]ને 20મી સદી દરમ્યાન માનવ-ઉપયોગ માટે અનુકૂળ બનાવવામાં આવી હતી, જેમાંથી અંદાજે 106 જેટલીનો સમાવેશ તો 2007ના એક દશકા પહેલાં જ કરવામાં આવ્યો હતો. ખેતીની લાંબા-ગાળાની અગત્યતાને જોતાં, એ નોંધવું રસપ્રદ રહેશે કે આજની તારીખે, ભૂચર વનસ્પતિઓની જાણીતી જાતિઓના માત્ર 0.08%ને અને ભૂચર પ્રાણીઓની જાણીતી જાતિઓના માત્ર 0.0002%ને મનુષ્યના ઉપયોગ અર્થે કેળવવામાં આવી છે, જ્યારે તેની તુલનામાં, દરિયાઈ વનસ્પતિઓની જાણીતી જાતિઓમાંથી 0.17%ને અને દરિયાઈ પ્રાણીઓની જાણીતા જાતિઓમાંથી 0.13%ને મનુષ્યના ઉપયોગ અર્થે કેળવવામાં આવી છે. મનુષ્યના ઉપયોગ અર્થે કેળવવાની પ્રક્રિયા લાક્ષણિક ઢબે એક દાયકાનું વૈજ્ઞાનિક સંશોધન માગી લે છે. &lt;ref name=&quot;DuarteMarbaHolmer&quot;&gt;
http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/sci;316/5823/382&lt;/ref&gt; જેમાં મનુષ્ય-જીવનનો સારો એવો ભોગ લેવાય છે તે ભૂચર પ્રાણીઓને કેળવવાની પ્રક્રિયા કરતાં, જળચર જાતિઓને કેળવવી મનુષ્ય માટે ઘણી ઓછી જોખમરૂપ રહી છે. મનુષ્યના મોટા ભાગના મુખ્ય રોગો પાળેલાં પ્રાણીઓમાંથી ઉદ્ભવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{
cite book
|authorlink=Jared Diamond
|title=[[Guns, Germs, and Steel]]
|year=2005
|publisher=[[W.W. Norton &amp; Company, Inc.]]
|location=[[New York, New York]]
|ISBN=978-0-393-06131-4
}}&lt;/ref&gt; સૌથી ચેપી રોગોની જેમ, [[શીતળા]] અને [[ડિપ્થેરિયા]] જેવા રોગો, પ્રાણીઓમાંથી મનુષ્યોમાં આવ્યા છે.  દરિયાઈ જાતિઓમાંથી હજી સુધી કોઈ તુલનાત્મક વિષપણું ધરાવતા મનુષ્ય [[રોગજનકો]] ઉદ્ભવ્યા નથી.

[[જંગલી માછીમારી ક્ષેત્રો]]માં આવેલી સ્થિરતા અને લોકપ્રિય દરિયાઈ જાતિઓના [[વધુ પડતા શોષણ]] ઉપરાંત, ઊંચી ગુણવત્તાના પ્રોટીનની વધતી જતી માંગ, જળચરસંવર્ધકોને અન્ય દરિયાઈ જાતિઓને મનુષ્ય ઉપયોગ માટે અનુકૂળ બનાવવા માટે પ્રોત્સાહન આપે છે.&lt;ref&gt;
&quot;એફએઓ(FAO): 'ફિશ ફાર્મિંગ ઈઝ ધ વે ફોરવર્ડ (મત્સ્ય ઉછેર એ પ્રગતિની દિશામાં એક પગલું છે).' (વિશાળ ચિત્ર) (આહાર અને કૃષિ વહીવટ-વ્યવસ્થાનો 'માછીમારીની સ્થિતિ અને જળચરઉછેર' અહેવાલ).&quot; ધ ઈકૉલોજિસ્ટ 39.4 (2009): 8-9. ગૅલ એક્સપાન્ડેડ એકેડેમિક એએસએપી (ASAP). વેબ. 1 ઑક્ટોબર 2009. &lt;http://find.galegroup.com/gtx/start.do?prodId=EAIM.&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uscnews.usc.edu&quot;&gt;&quot;[http://uscnews.usc.edu/science_technology/all_about_fish_and_oyster_farming.html ધ કેસ ફોર ફિશ એન્ડ ઓઈસ્ટર ફાર્મિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090512061109/http://uscnews.usc.edu/science_technology/all_about_fish_and_oyster_farming.html |date=2009-05-12 }},&quot; કાર્લ માર્ઝિઅલી, દક્ષિણ કૅલિફોર્નિયા યુનિવર્સિટી ટ્રોજન ફેમિલી મૅગેઝિન, મે 17, 2009.&lt;/ref&gt;

== ઉત્પાદન જથ્થો ==
2004માં, વિશ્વનાં માછીમારી ક્ષેત્રોનું કુલ ઉત્પાદન {{convert|140500000|t}} હતું, જેમાંથી {{convert|45500000|t}} જેટલો અથવા લગભગ 32% હિસ્સો જળચરઉછેરમાંથી ઉપજ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;SOPHIA 2006&quot;&gt;એફએઓ ([[FAO]]) (2006) [http://www.fao.org/docrep/009/A0699e/A0699e00.htm વિશ્વનાં માછીમારી-ક્ષેત્રો સ્થિતિ અને જળચરઉછેર (સોફિયા- SOPHIA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080412024350/http://www.fao.org/docrep/009/A0699e/A0699e00.htm |date=2008-04-12 }}&lt;/ref&gt; વિશ્વભરમાં જળચરઉછેરનો વૃદ્ધિ દર જળવાઈ રહ્યો છે અને ઝડપથી વધી રહ્યો છે, જે છેલ્લાં ત્રીસ વર્ષોથી સરેરાશ દર વર્ષે લગભગ 8 ટકા જેટલો છે, પરંતુ તેમાં [[જંગલી માછીમારી ક્ષેત્રો]]નો હિસ્સો છેલ્લા દશકાથી એકધારો સમાન રહ્યો હતો.

{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot;
|-
! colspan=&quot;7&quot; style=&quot;text-align:left;width:480px&quot;| '''વિવિધ જાતિ-સમૂહોનો સરેરાશ વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર''' &lt;ref name=&quot;SOPHIA 2006&quot;/&gt;
|-
! સમયગાળો
! ક્રસ્ટેશન
! મૉલસ્ક
! મીઠા જળની&lt;br /&gt;માછલી
! મીઠા-ખારા જળની&lt;br /&gt;માછલી
! દરિયાઈ&lt;br /&gt;માછલી
! કુલ
|-
|  1970–2004
|  18.9
|  7.7
|  9.3
|  7.3
|  10.5
|  8.8
|-
|  1970–1980
|  23.9
|  5.6
|  6.0
|  6.5
|  14.1
|  6.2
|-
|  1980–1990
|  24.1
|  7.0
|  13.1
|  9.4
|  5.3
|  10.8
|-
|  1990–2000
|  9.1
|  11.6
|  10.5
|  6.5
|  12.5
|  10.5
|-
| 2000–2004
|  19.2
|  5.3
|  5.2
|  5.8
|  9.6
|  6.3
|}

{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;width:280px&quot;|'''2004માં મુખ્ય જાતિ-સમૂહો''' 
|-
! જાતિ-સમૂહ
! મિલિયન [[ટન]]&lt;ref name=&quot;SOPHIA 2006&quot;/&gt;
|-
|  [[મીઠા જળની માછલી]]ઓ
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 23.87
|-
|  [[મૉલસ્ક]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 13.93
|-
|  [[જળચર વનસ્પતિ]]ઓ
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 13.24
|-
|  [[ખારા-મીઠા જળની માછલી]]ઓ
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 3.68
|-
|  [[ક્રસ્ટેશન]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 2.85
|-
|  [[દરિયાઈ માછલી]]ઓ
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 1.45
|-
|  અન્ય [[જળચર પ્રાણી]]ઓ
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 0.38
|}

[[ચિત્ર:Common carp.jpg|thumb|right|જળચરઉછેરમાં કાર્પ એક અગત્યની માછલી છે]]

{| class=&quot;wikitable collapsible expanded&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;width:280px&quot;| '''2004માં ટોચના દસ જાતિ-સમૂહો''' 
|-
! જાતિ-સમૂહ
! મિલિયન [[ટન]]&lt;ref name=&quot;SOPHIA 2006&quot;/&gt;
|-
|  [[કાર્પ]] અને અન્ય [[સાઈપ્રિનિડ]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 18.30
|-
|  [[કાલવ માછલી]] (ઓઈસ્ટર)
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 4.60
|-
|  [[ક્લેમ]], [[કૉકલ]], [[આર્ક શેલ]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 4.12
|-
|  અન્ય પરચૂરણ [[મીઠા જળની માછલી]]ઓ
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 3.74
|-
|  [[ઝીંગાં]](શ્રિંપ) અને [[પ્રૉન]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 2.48
|-
|  [[સેલ્મોન]], [[ટ્રાઉટ]], [[સ્મેલ્ટ]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 1.98
|-
|  [[મસલ]] (બે છીપવાળી શંખ)
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 1.86
|-
|  [[ટિલાપિયા]] અને અન્ય [[સિચ્લિડ]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 1.82
|-
|  [[સ્કૉલપ]], [[પિક્ટેન]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 1.17
|-
|  પરચૂરણ દરિયાઈ [[મૉલસ્ક]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 1.07
|}

જળચરઉછેર એ ખાસ કરીને ચીનમાં એક અગત્યની આર્થિક પ્રવૃત્તિ ગણાય છે. 1980થી 1997ની વચ્ચે, ચાઈનીઝ બ્યુરો ઓફ ફિશરિઝએ આપેલા અહેવાલ અનુસાર, ચીનમાં જળચરઉછેરનું ઉત્પાદન વાર્ષિક 16.7 ટકાના દરે વધ્યું હતું, અને {{convert|1900000|t}}માંથી આશરે {{convert|23000000|t}} સુધી પહોંચી ગયું હતું.  2005માં, ચીને વિશ્વ ઉત્પાદનનો 70% હિસ્સો આપ્યો હતો.&lt;ref&gt;
{{Cite web |url=http://www.wired.com/wired/archive/12.05/fish.html |title=વાયર્ડ 12.05: ભૂરા પાણીની ક્રાંતિ |access-date=2010-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100820075715/http://www.wired.com/wired/archive/12.05/fish.html |archive-date=2010-08-20 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
[http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A31159-2005Jan23?language=printer washingtonpost.com: મત્સ્ય ઉછેરનું વરદાન કાંટા વિનાનું નથી]&lt;/ref&gt; યુ.એસ.માં તે અત્યારે ખાદ્ય ઉત્પાદનનાં સૌથી ઝડપથી વૃદ્ધિ પામતાં ક્ષેત્રોમાંનું એક છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.providence.edu/polisci/students/aquaculture/EnvironmentalImpact.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-30 |archive-date=2004-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040820172559/http://www.providence.edu/polisci/students/aquaculture/EnvironmentalImpact.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:Fish farming in High Island, Hong Kong.jpg|thumb|right|હાઈ આઇલૅન્ડ, હોંગકોંગના કિનારાથી દૂર સમુદ્રમાં દરિયાઈઉછેર]]

{| class=&quot;wikitable collapsible expanded&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left;width:220px&quot;| '''2004માં ટોચના દસ જળચરઉછેર ઉત્પાદકો''' 
|-
! દેશ
! મિલિયન [[ટન]]&lt;ref name=&quot;SOPHIA 2006&quot;/&gt;
|-
|  [[ચીન]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 30.61
|-
|  [[ભારત]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 2.47
|-
|  [[વિયેતનામ]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 1.20
|-
|  [[થાઈલૅન્ડ]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 1.17
|-
|  [[ઇન્ડોનેશિયા]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 1.05
|-
|  [[બાંગ્લાદેશ]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 0.91
|-
|  [[જાપાન]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 0.78
|-
|  [[ચીલી]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 0.67
|-
|  [[નોર્વે]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 0.64
|-
|  [[યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ]]
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 0.61
|-
|  અન્ય દેશો
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 5.35
|-
|  કુલ
|  style=&quot;text-align:right&quot;| 45.47
|}

સમગ્ર યુ. એસ.ના ઝીંગાં વપરાશનો લગભગ 90% હિસ્સો, ઉછેર પામેલો અને આયાત પામેલો હોય છે.&lt;ref&gt;
[http://www.fao.org/docrep/007/y5600e/y5600e00.HTM વિશ્વનાં માછીમારી-ક્ષેત્રોની સ્થિતિ અને જળચરઉછેર (સોફિયા- SOFIA) 2004]&lt;/ref&gt; તાજેતરનાં વર્ષોમાં દક્ષિણ [[ચીલી]]માં, ખાસ કરીને ચીલીના સૌથી ઝડપથી વિકસતા શહેર, [[પુઈર્ટો મોન્ટ્ટ]]માં, [[સૅલ્મોન]] જળચરઉછેર એક મુખ્ય નિકાસ બની ગયું છે.

== અતિરેકભર્યો અહેવાલ ==
અહેવાલ અનુસારના જળચરઉછેરનાં ઉત્પાદનની દૃષ્ટિએ, ચીન વિશ્વભરમાં ઘણું આગળ છે. અહેવાલ પ્રમાણે તેમનું કુલ ઉત્પાદન, બાકીના આખા વિશ્વના ઉત્પાદન કરતાં બમણું હતું. જો કે, ચીનનાં પરિણામોની ચોક્કસતા અંગે પ્રશ્નો છે.

2001માં, માછીમારીના વિજ્ઞાનીઓ રેગ વોટ્સન અને [[ડેનિયલ પૌલી]]એ ''નેચર'' (Nature)ને લખેલા એક પત્રમાં ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી હતી, કે ચીન 1990ના દાયકાથી જંગલી માછીમારી ક્ષેત્રોમાંથી પકડવામાં આવતા તેના જથ્થા બાબતે અતિરેકભર્યો અહેવાલ આપી રહ્યું હતું.&lt;ref&gt;વોટ્સન, રેગ અને પૌલી, ડેનિયલ (2001) [http://www.mindfully.org/Water/Fish-Catch-Distortions.htm ''વિશ્વના માછીમારી-ક્ષેત્રોમાં માછલી પકડવાના વલણોમાં યોજનાબદ્ધ વિકૃતિ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100531152626/http://www.mindfully.org/Water/Fish-Catch-Distortions.htm |date=2010-05-31 }} ''નેચર'' ને પત્ર, 414: 534.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;પિઅરસન, હેલન (2001) [http://www.nature.com/nature/journal/v414/n6863/full/414477b.html ''મૉડેલ માછલીમાં ચોખ્ખી પડતી દર્શાવતું હોવાથી ચીન પકડાઈ ગયું'' ] નેચર 414, 477. ડીઓઆઈ (doi) 10.1038/35107216&lt;/ref&gt; તેમણે કહ્યું કે તેમાં 1988થી પકડવામાં આવેલો વૈશ્વિક જથ્થો વાર્ષિક ધોરણે 300,000 ટનથી વધી રહ્યો હતો તેમ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે ખરેખર તે વાર્ષિક ધોરણે 350,000 ટનથી ઘટી રહ્યો હતો. વોટ્સન અને પૌલીનું સૂચન હતું કે આ કદાચ ચીનની નીતિઓ સાથે સંબંધિત હોઈ શકે, જેમાં અર્થતંત્રનું નિયમન કરતાં રાજ્ય તંત્રોને ઉત્પાદન વધારવાનું કામ પણ સોંપાયેલું હોય છે. વધુમાં, તાજેતરના સમય સુધી, ચીની અધિકારીઓની બઢતી, તેમના પોતાના વિસ્તારમાં થતી ઉત્પાદન વૃદ્ધિ પર આધારિત હતી.&lt;ref&gt;હેઈલપ્રિન, જ્હોન (2001) [http://www.seaaroundus.org/OtherWebsites/2001/CaliforniaFish_29Nov01.pdf ચીનના ખોટા અહેવાલ મહાસાગરીય માછલીઓના પકડાયેલા જથ્થામાં આવેલા નાટકીય ઘટાડાને ઢાંકી રહ્યા છે] ''અસોસિએટેડ પ્રેસ'' , 29 નવેમ્બર 2001.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;રેવિલ, વિલિયમ (2002) [https://web.archive.org/web/20120118165321/http://www.seaaroundus.org/newspapers/2002/IrishTimes_14Mar02.pdf આંકડાઓમાં કંઈક શંકાસ્પદ છે] ''ધ આઈરિશ ટાઈમ્સ'' , 14 માર્ચ 2002&lt;/ref&gt;

ચીન આ દાવા સામે વાંધો ઉઠાવે છે. સત્તાવાર [[ક્ષિન્હુઆ (Xinhua) ન્યૂઝ એજન્સી]]એ કૃષિ મંત્રાલયના ફિશરિઝ ઓફ બ્યુરોના ડાયરેક્ટર જનરલ, યાંગ જિયાનને એવું કહેતાં ટાંક્યા હતા, કે ચીનના આંકડા &quot;મૂળભૂત રીતે સાચા&quot; છે.&lt;ref&gt;[http://www.seaaroundus.org/OtherWebsites/2001/WorldCatch_17Dec01.pdf તેણે પકડેલી માછલીઓના જથ્થા અંગે અતિરેકભર્યો અહેવાલ આપ્યાના દાવા સામે ચીન વાંધો નોંધાવે છે] ''અસોસિએટેડ પ્રેસ'' , 17 ડિસેમ્બર 2002.&lt;/ref&gt; અલબત્ત, [[એફએઓ(FAO)]] સ્વીકારે છે કે ચીનના લેખિત આંકડાકીય પરિણામોની વિશ્વસનીયતા બાબતે કેટલાક પ્રશ્નો છે, અને તે અત્યારે ચીન તરફથી મળતી જળચરઉછેર સહિતની માહિતી પર, બાકીના વિશ્વથી અલગ રીતે કામ કરે છે.&lt;ref&gt;એફએઓ([[FAO]]) (2006) [ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/009/a0699e/a0699e.pdf વિશ્વનાં માછીમારી-ક્ષેત્રોની સ્થિતિ અને જળચરઉછેર (સોફિયા- SOPHIA)] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20130518071948/ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/009/a0699e/a0699e.pdf |date=2013-05-18 }}, પૃ. 5.&lt;/ref&gt;

== પદ્ધતિઓ ==
=== દરિયાઈઉછેર ===
{{Main|Mariculture}}
[[સમુદ્રજળ]]માં, સામાન્ય રીતે તટીય પાણીમાં આશ્રિત દરિયાઈ સજીવોના ઉછેર માટે [[દરિયાઈઉછેર]] (મૅરીકલ્ચર) શબ્દ વાપરવામાં આવે છે.  વિશેષ કરીને, દરિયાઈ માછલીનો ઉછેર એ દરિયાઈઉછેરનું ઉદાહરણ છે, અને તે ઉપરાંત દરિયાઈ ક્રસ્ટેશનો (જેમ કે [[ઝીંગા]]), મૉલસ્ક (જેમ કે [[કાલવ માછલી]]) અને સીવીડ (દરિયાઈ વનસ્પતિ) પણ દરિયાઈ-ખેતીનાં ઉદાહરણો છે.

=== સંકલિત ===
{{Main|Integrated Multi-trophic Aquaculture}}
[[ઈન્ટીગ્રેટેડ મલ્ટી-ટ્રોફિક ઍક્વાકલ્ચર]] (IMTA) પદ્ધતિમાં એક જાતિની આડપેદાશો(કચરા)ને બીજી જાતિના ખોરાક ([[ખાતર]], [[આહાર]]) તરીકે પુનઃચક્રિત કરવામાં આવે છે. ટકાઉ પર્યાવરણ (બાયોમિટિગેશન), આર્થિક સ્થિરતા (ઉત્પાદ વૈવિધ્ય અને જોખમમાં ઘટાડો) અને સામાજિક સ્વીકાર્યપણું (વધુ સારી વ્યવસ્થાપન પદ્ધતિઓ) ધરાવતી સંતુલિત વ્યવસ્થાઓ રચવા માટે, આહાર માટેના જળચરઉછેર(ઉ.દા. [[માછલી]], [[ઝીંગા]])ને અકાર્બનિક તત્ત્વો તારવનાર (ઉ.દા. [[સીવીડ]] – દરિયાઈ વનસ્પતિ) અને કાર્બનિક તત્ત્વો તારવનાર (ઉ.દા. [[શેલ ફિશ]]) જળચરઉછેર સાથે સંયોજિત કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;Chopin et al. 2001&quot;&gt;ચોપિન ટી, બુસ્ચમૅન એએચ, હોલિંગ સી, ટ્રોએલ એમ, કૌત્સ્કી એન, નીઓરી એ, ક્રામેર જીપી, ઝેર્તુચે-ગોન્ઝાલેઝ જેએ, યેરિશ સી અને નીફસ સી. 2001. દરિયાઈ જળચરઉછેરમાં સીવીડ(દરિયાઈ વનસ્પતિ)ને ઉપયોગમાં લેવીઃ ટકાઉપણા માટેની ચાવી. જર્નલ ઓફ સાયકોલૉજી 37: 975-986.&lt;/ref&gt;

&quot;મલ્ટી-ટ્રોફિક&quot; શબ્દ ભિન્ન ભિન્ન [[ટ્રોફિક(trophic)]] અથવા [[પોષક તત્ત્વો]] ધરાવનારી [[જાતિઓ]]ને એક જ વ્યવસ્થા તંત્રમાં સમાવવાનું સૂચવે છે.&lt;ref name=&quot;Chopin 2006&quot;&gt;ચોપિન ટી. 2006. સંકલિત બહુ-ટ્રોફિક (મલ્ટી-ટ્રોફિક) જળચરઉછેર. એ શું છે, અને તમારે શા માટે તેની ચિંતા કરવી જોઈએ... અને તેને બહુ-ઉછેર (પોલીકલ્ચર) સાથે ગૂંચવશો નહીં. નોર્થન ઍક્વાકલ્ચર, વોલ્યુમ 12, નં. 4, જુલાઈ/ઑગસ્ટ 2006, પૃ. 4.&lt;/ref&gt; માત્ર સમાન ટ્રોફિક સ્તરની વિવિધ માછલીઓની જાતિઓનો સહ-ઉછેર કરવામાં આવતો હતો તે જૂના-સમયની જળચર [[પોલીકલ્ચર]]ની પદ્ધતિ અને આ નવી પદ્ધતિ વચ્ચેનો આ એક સંભવતઃ તફાવત કહી શકાય. આ કિસ્સામાં, આ તમામ સજીવો કેટલાક [[એકમેકને કારણે થતા વિશેષ ફાયદાઓ]] સહિતની, સમાન જૈવિક અને રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ વહેંચે છે, જે સંભવતઃ [[પર્યાવરણતંત્ર]]માં નોંધપાત્ર બદલાવો લાવવા તરફ દોરી શકે. કેટલાક પરંપરાગત પોલીકલ્ચર વ્યવસ્થાતંત્રો, ખરેખર, એક જ તળાવમાં વિસ્તૃત ઉછેર(ઓછી તીવ્રતા, ઓછું વ્યવસ્થાપન)ના ભાગ રૂપે, [[ખૂણાખાંચરા]]માં રહેતી, જાતિઓની વધુ વિવિધતા ધરાવતા હોય એવું બની શકે. આઈએમટીએ(IMTA)માં &quot;ઈન્ટીગ્રેટેડ(સંકલિત)&quot; શબ્દ એકબીજાના સામીપ્યમાં, જળના માધ્યમથી રૂપાંતરિત થતા પોષણ અને ઊર્જાથી જોડાયેલી, વિવિધ જાતિઓના વધુ સઘન ઉછેરને સૂચવે છે.

આદર્શ રીતે, એક આઈએમટીએ (IMTA) વ્યવસ્થાતંત્રમાં જૈવિક અને રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ સંતુલનમાં હોવી ઘટે.  પર્યાવરણતંત્રનાં વિવિધ કાર્યો પૂરાં પાડતી ભિન્ન ભિન્ન જાતિઓની યોગ્ય પસંદગી અને પ્રમાણથી આ પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.  સહ-ઉછેર પામતી જાતિઓ લાક્ષણિક રીતે માત્ર [[જૈવશુદ્ધિકારકો]] (બાયોફિલ્ટર) કરતાં કંઈક વધુ હોય છે; તે વેપારી મૂલ્ય ધરાવતા લણણી કરી શકાય તેવા પાક હોય છે.&lt;ref name=&quot;Chopin 2006&quot;/&gt; એક કાર્યરત આઈએમટીએ (IMTA) વ્યવસ્થાતંત્ર, સહ-ઉછેર પામતી જાતિઓને થતા પારસ્પરિક ફાયદાઓના આધારે વધારે કુલ ઉત્પાદન આપી શકે છે અને [[પર્યાવરણતંત્રના સ્વાસ્થ્ય]]ને સુધારે છે, ભલે પછી ટૂંકા ગાળામાં તેની વ્યક્તિગત જાતિનું ઉત્પાદન, [[એક જ જાતિનો ઉછેર]] કરતી વ્યવસ્થા(મોનોકલ્ચર)માં હોય છે તેના કરતાં ઓછું હોય.&lt;ref name=&quot;Neori et al. 2004&quot;&gt;નીઓરી એ, ચોપિન ટી, ટ્રોએલ એમ, બુસ્ચમૅન એએચ, ક્રામેર જીપી, હોલિંગ સી, શ્પિજેલ એમ અને યારિશ સી. 2004. સંકલિત જળચરઉછેરઃ તાર્કિક આધાર, ક્રમિક વિકાસ અને આધુનિક દરિયાઈઉછેરમાં સીવીડ જૈવ-નીતરણ (બાયોફિલ્ટ્રરેશન) પર ભાર મૂકતી ઉત્તમ વ્યવસ્થા. ઍક્વાકલ્ચર 231: 361-391.&lt;/ref&gt;

કેટલીક વખત &quot;ઈન્ટીગ્રેટેડ ઍક્વાકલ્ચર (સંકલિત જળચરઉછેર)&quot; શબ્દને પાણીના સ્થળાંતર થકી એક-જ-જાતિના-ઉછેર(મોનોકલ્ચર્સ)ના એકીકરણને વર્ણવવા માટે વાપરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;Neori et al. 2004&quot;/&gt; અલબત્ત, તમામ ઉદ્દેશો અને હેતુઓમાં, &quot;આઈએમટીએ(IMTA)&quot; અને &quot;સંકલિત જળચરઉછેર (ઈન્ટીગ્રેટેડ ઍક્વાકલ્ચર)&quot; શબ્દપ્રયોગો માત્ર તેમના વર્ણનના પ્રમાણમાં જુદા પડે છે. [[ઍક્વાપોનિક્સ]], વિભાગીય જળચરઉછેર, આઈએએએસ (IAAS - ઈન્ટીગ્રેટેડ એગ્રીકલ્ચર-ઍક્વાકલ્ચર સિસ્ટમ્સ – સંકલિત કૃષિ-જળચરઉછેર વ્યવસ્થાઓ), આઈપીયુએએસ (IPUAS - ઈન્ટીગ્રેટેડ પેરી-અર્બન-ઍક્વાકલ્ચર સિસ્ટમ્સ), અને આઈએફએએસ (IFAS - ઈન્ટીગ્રેટેડ ફિશરિઝ-ઍક્વાકલ્ચર સિસ્ટમ્સ – સંકલિત માછીમારી ક્ષેત્રો-જળચરઉછેર વ્યવસ્થાઓ) એ આઈએમટીએ(IMTA) વિભાવનાનાં અન્ય રૂપાંતરો છે.

== જાતિ-સમૂહો ==
=== ફિનફિશ ===
{{Main|Fish farming}}
ફિનફિશનો ઉછેર એ જળચરઉછેરનું સૌથી પ્રચલિત રૂપ છે. તેમાં સામાન્ય રીતે ટાંકીઓ, તળાવો, અથવા સમુદ્રના આંતરેલા વિસ્તારોમાં વ્યાવસાયિક ઢબે માછલીઓને આહાર માટે ઉછેરવામાં આવે છે. મનોરંજન/શોખ માટે [[માછલી પકડવા]] માટે અથવા કોઈ જાતિની કુદરતી સંખ્યામાં ઉમેરો કરવા માટે જંગલી સ્રોતોમાં બાળ માછલીઓને છોડતી સવલતને સામાન્ય રીતે ફિશ [[હૅચરી]] (મત્સ્ય ઉછેરકેન્દ્ર) કહેવામાં આવે છે. મત્સ્ય ઉછેરકેન્દ્રોમાં ઉછેરવામાં આવતી માછલીઓની જાતિઓમાં [[સૅલ્મોન]], [[મોટી આંખવાળી ટ્યૂના]], [[કાર્પ]], [[ટિલાપિયા]], [[કૅટ ફિશ]] અને [[કૉડ]]નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{
cite web
|first=Audrey |last=McAvoy
|url=http://abcnews.go.com/Business/wireStory?id=8905220
|title=Hawaii regulators approve first US tuna farm
|publisher=''[[The Associated Press]]''
|date=October 24, 2009
|access-date=April 9, 2010
}}&lt;/ref&gt;


ભૂમધ્ય સમુદ્રમાં, નાની [[ભૂરાં પંખવાળી ટ્યૂના]]ને જાળમાં ફસાવવામાં આવે છે અને ધીમે ધીમે કિનારા તરફ ખેંચી જવામાં આવે છે. ત્યાં પછી કિનારાથી દૂર તેમને બંધક તરીકે અમુક હિસ્સામાં રાખવામાં આવે છે, જ્યાં તે બજાર માટે વિકસીને મોટી થાય છે.&lt;ref&gt;
વોલ્પે, જે. (2005) &quot;ડૉલર્સ વિથાઉટ સેન્સઃ ધ બેઈટ ફોર બિગ-મની ટ્યૂના રેન્ચિંગ અરાઉન્ડ ધ વર્લ્ડ&quot;. ''[[બાયોસાયન્સ]]'' , '''55''' :301–302.&lt;/ref&gt; 2009માં, [[ઓસ્ટ્રેલિયા]]માંના સંશોધકો પહેલીવાર કોક્સ ટ્યૂના([[દક્ષિણી બ્લ્યૂફિન]])ને ચારે બાજુ જમીનથી ઘેરાયેલી ટાંકીઓમાં પ્રજોત્ત્પત્તિ કરાવવામાં સફળ રહ્યા હતા.&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1945379_1944416_1944425,00.html 2009ની તમામ બાબતોમાંથી સર્વોચ્ચ 10: ટોચની 10 વૈજ્ઞાનિક શોધોઃ 5. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826174259/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1945379_1944416_1944425,00.html |date=2013-08-26 }}[http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1945379_1944416_1944425,00.html બ્રીડિંગ ટ્યૂના ઓન લૅન્ડ (જમીન પર ટ્યૂનાનું સંવર્ધન)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826174259/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1945379_1944416_1944425,00.html |date=2013-08-26 }}, ટાઈમ મૅગેઝિન, ડિસેમ્બર 8, 2009&lt;/ref&gt;

=== શેલ ફિશ ===
[[ચિત્ર:Abalone-farm1web.jpg|thumb|right|અબાલોન ઉછેર-ક્ષેત્ર]]
{{See also|Oyster farming}}
1950ના દાયકાના અંત ભાગમાં અને 1960ના દાયકાની શરૂઆતમાં જાપાન અને ચીનમાં [[અબાલોન]]નો ઉછેર શરૂ થયો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.fishtech.com/abaloneinfo.html| title=Abalone Farming Information| access-date=2007-11-08| archive-date=2007-11-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20071113063321/http://www.fishtech.com/abaloneinfo.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1990ના દાયકાના મધ્ય ભાગથી આ ઉદ્યોગ વધુ ને વધુ સફળ બન્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.wired.com/news/technology/0,1282,49847,00.html| title=Abalone Farming on a Boat| access-date=2007-01-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20070104192421/http://www.wired.com/news/technology/0,1282,49847,00.html| archive-date=2007-01-04| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; માછીમારીના અતિરેક અને [[અનધિકૃત શિકાર]]ના કારણે જંગલી વસતિમાં એટલી હદે ઘટાડો થયો છે કે મોટા ભાગનું અબાલોન માંસ હવે ઉછેરવામાં આવેલી અબાલોનનું જ હોય છે.

=== ક્રસ્ટેશન ===
{{See also|Shrimp farm|Freshwater prawn farm}}
1970ના દાયકામાં [[ઝીંગા]]નો વ્યાવસાયિક ઉછેર શરૂ થયો, અને તે પછી તેનું ઉત્પાદન સતત વધતું રહ્યું.  2003માં તેનું વૈશ્વિક ઉત્પાદન {{convert|1600000|t}}થી વધુ સુધી પહોંચી ગયું, જેનું મૂલ્ય આશરે 9,000 મિલિયન [[યુ.એસ. ડૉલર]]ને યોગ્ય હતું.  ઉછેરેલાં ઝીંગાંમાંથી આશરે 75% જેટલાં તો [[એશિયા]]માં, ખાસ કરીને [[ચીન]] અને [[થાઈલૅન્ડ]]માં ઉછેર પામ્યાં હોય છે.  બાકીનાં 25% મુખ્યત્વે [[લેટિન અમેરિકા]]માં ઉત્પાદિત થાય છે, જ્યાં [[બ્રાઝિલ]] તેનું સૌથી મોટું ઉત્પાદક છે.  થાઈલૅન્ડ તેનું સૌથી મોટું નિકાસકાર છે.

[[દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા]]માં ઝીંગાંનો ઉછેર એ તેના પરંપરાગત, નાના-પાયાના રૂપમાંથી એક વૈશ્વિક ઉદ્યોગમાં પરિવર્તિત થઈ ગયો છે. તકનિકી પ્રગતિ આ ઉદ્યોગને પ્રતિ એકમ વિસ્તારમાં અત્યાર સુધીમાં કદી ન હોય એટલી વધુ ગીચતા તરફ દોરી ગઈ છે, અને ઝીંગાંના [[ઉછેરેલાં જથ્થા]]ને વિશ્વભરમાં વહાણો દ્વારા મોકલવામાં આવે છે. વાસ્તવિક રીતે, તમામ ઉછેરાતાં ઝીંગા એ [[પેનાઈડ્સ(penaeids)]] (એટલે કે, ''[[પેનાઈડેએ(Penaeidae)]]''  [[વર્ગ]]ના ઝીંગા) છે, અને ઉછેરાતાં તમામ ઝીંગામાંથી 80%, ઝીંગાની માત્ર બે જ જાતિઓ – ''[[પેનાઈયસ વાનેમેઈ(Penaeus vannamei)]]''  (પૅસિફિકના શ્વેત ઝીંગા) અને ''[[પેનાઈયસ મોનોડોન(Penaeus monodon)]]''  (વિશાળ ટાઈગર પ્રૉન) હોય છે. આ પ્રકારના ઔદ્યોગિક સ્તરના [[એક-જ-જાતિનો-ઉછેર(મોનોકલ્ચર્સ)]], [[રોગ]] માટે બહુ સંવેદનશીલ હોય છે, જેના કારણે સમગ્ર વિસ્તારોમાંથી ઝીંગાંની વસતિ ખતમ થઈ ગઈ હોય તેવું બન્યું છે.  સતત વધતી જતી [[પર્યાવરણ-જીવતંત્ર સંબંધી]] સમસ્યાઓ, વારંવાર ફાટી નીકળતા રોગચાળાઓ, અને [[બિનસરકારી સંસ્થાઓ]] (NGOs) અને ગ્રાહક દેશ એમ બંને તરફથી મળતી ટીકાને પરિણામે 1990ના દાયકાના અંત ભાગમાં આ ઉદ્યોગમાં કેટલાક બદલાવો આવ્યા હતા અને નિયમનો એકંદરે વધુ સખત બન્યાં હતાં.  1999માં, વધુ [[ટકાઉ ઉછેર]] પદ્ધતિઓને વિકસિત કરવા અને તેમને પ્રોત્સાહન આપવાના હેતુથી સરકારો, ઔદ્યોગિક પ્રિતિનિધિઓ, અને પર્યાવરણ સંસ્થાઓએ એક કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો હતો.{{Citation needed|date=April 2010}}

[[મીઠા પાણીનું પ્રૉન ઉછેરક્ષેત્ર]] એ [[ઝીંગાના દરિયાઈ ઉછેર]] સાથે ઘણી લાક્ષણિકતાઓમાં સામ્યતા ધરાવે છે, પણ સાથે તે અનેક સમસ્યાઓમાં પણ સામ્યતા ધરાવે છે. મુખ્ય જાતિ([[વિશાળ નદીના પ્રૉન]], ''મેક્રોબ્રાશિયમ રોસેનબર્ગી'' )ના ઉત્ક્રાંતિ સંબંધી જીવન ચક્રના કારણે વિશિષ્ટ સમસ્યાઓ ઊભી થઈ છે.&lt;ref name=&quot;freshwater&quot;&gt;
ન્યૂ, એમ. બી.: ''[http://library.enaca.org/Shrimp/Publications/FAO_Macrobrachium_manual_2003.pdf ફાર્મિંગ ફ્રેશવૉટર પ્રૉન્સ (મીઠાપાણીના પ્રૉનનો ઉછેર)]'' ; એફએઓ(FAO) ફિશરિઝ ટેકનિકલ પેપર 428, 2002.  ISSN 0429-9345.&lt;/ref&gt;

2003માં મીઠા પાણીના પ્રૉન([[ક્રૅફિશ]] અને [[કરચલા]] સિવાય)નું વૈશ્વિક વાર્ષિક ઉત્પાદન આશરે {{convert|280000|t}} હતું, જેમાંથી ચીને {{convert|180000|t}} જેટલું ઉત્પાદન કર્યું હતું અને તેના પછી દ્વિતીય ક્રમે ભારત અને થાઈલૅન્ડ દરેકે {{convert|35000|t}} જેટલું ઉત્પાદન કર્યું હતું. ઉપરાંતમાં, ચીને [[ચાઈનિસ નદીના કરચલા]](''એરિઓચેઈર સિનેન્સિસ'' )નું લગભગ {{convert|370000|t}} જેટલું ઉત્પાદન કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;figis_fresh&quot;&gt;મીઠા પાણીના ક્રસ્ટેશન માટે [http://www.fao.org/figis/servlet/static?dom=collection&amp;xml=global-aquaculture-production.xml એફએઓ(FAO) ફિશરિઝ ગ્લોબલ ઍક્વાકલ્ચર પ્રોડ્ક્શન ડેટાબેઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050927124902/http://www.fao.org/figis/servlet/static?dom=collection&amp;xml=global-aquaculture-production.xml |date=2005-09-27 }}માંથી તારવવામાં આવેલી માહિતી. સૌથી તાજેતરની માહિતી સમૂહો 2003 માટેનાં છે અને ક્યારેક તે અંદાજ પણ ધરાવે છે. જૂન 28, 2005ના મેળવેલ.&lt;/ref&gt;

=== ઈચિનોડર્મ્સ ===
[[ઈચિનોડર્મ]]ની વ્યાવસાયિક માછીમારીમાં [[દરિયાઈ કાકડી]] અને [[દરિયાઈ અર્ચિન]]નો સમાવેશ થાય છે. ચીનમાં, [[દરિયાઈ કાકડી]]ને {{convert|1000|acre}} જેટલા મોટા કૃત્રિમ તળાવમાં ઉછેરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;NF&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nationalfisherman.com/2008.asp?ItemID=1800&amp;pcid=373&amp;cid=375&amp;archive=yes |author=Ess, Charlie |title=Wild product’s versatility could push price beyond $2 for Alaska dive fleet |publisher=National Fisherman |access-date=2008-08-01 |archive-date=2009-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122074025/http://www.nationalfisherman.com/2008.asp?ItemID=1800&amp;pcid=373&amp;cid=375&amp;archive=yes |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== શેવાળ (ઍલ્ગા) ===

{{Main|Algaculture}}

સંવર્ધિત [[શેવાળ]](ઍલ્ગા)નો મોટો ભાગ [[ફાઈટોપ્લેંક્ટન]], [[માઈક્રોફાઈટ્સ]], અથવા [[પ્લેંક્ટનિક ઍલ્ગા]] તરીકે પણ જાણીતી એવી [[સૂક્ષ્મ શેવાળ]]નો બનેલો છે.

સામાન્યપણે [[સીવીડ]] તરીકે જાણીતી, આ [[વિશાળ શેવાળ]]ના અનેક વ્યાવસાયિક અને ઔદ્યોગિક ઉપયોગો છે, પણ તેમના કદ અને ચોક્કસ જરૂરિયાતોને કારણે, તેમને આસાનીથી મોટા પાયે સંવર્ધિત કરી શકાતી નથી અને મોટા ભાગે તેમને જંગલીસ્રોતમાંથી જ લાવવામાં આવે છે.

== પ્રશ્નો ==
{{See also|Aquaculture of salmon#Issues|l1=Issues with salmon aquaculture}}
પર્યાવરણની દૃષ્ટિએ, જળચરઉછેર [[કુદરતી માછીમારી ક્ષેત્રો]]ના શોષણ કરતાં વધુ હાનિકારક બની શકે છે.&lt;ref&gt;
ડાયમંડ, જાર્ડ. કોલાપ્સઃ હાઉ સોસાયટીઝ ચૂઝ ટુ ફેઈલ ઓર સક્સિડ. વિકિંગ પ્રેસ, 2005. પૃ. 479-485&lt;/ref&gt; તેની ચિંતાકારક બાબતોમાં કચરાનું વ્યવસ્થાપન, જીવાણુનાશક([[ઍન્ટીબાયોટિક્સ]])ની આડઅસરો, ઉછેરવામાં આવેલાં અને જંગલી પ્રાણીઓ વચ્ચેની સ્પર્ધા, અને વધુ વેચાણક્ષમ [[માંસભક્ષક]] માછલી મેળવવા માટે તેને આહારમાં અન્ય માછલી આપવા જેવી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે. જો કે, 1990ના દાયકા અને 2000ના દાયકામાં દરમ્યાન થયેલા સંશોધન અને આહાર આપવા અંગેની વ્યાવસાયિક સુધારણાઓના કારણે આ સમસ્યાઓમાંની ઘણી હળવી બની છે.&lt;ref&gt;
કોસ્ટા-પિઅર્સ, બી.એ., લેખક/સંપાદક.  2002. ઈકોલોજિકલ ઍક્વાકલ્ચર. બ્લેકવેલ સાયન્સ, ઑક્સફર્ડ, યુકે (UK).&lt;/ref&gt;

માછલીનો કચરો સેન્દ્રિય હોય છે અને જળચર આહાર ચક્રના તમામ ઘટકોમાં જરૂરી એવાં પોષકદ્રવ્યોનો બનેલો હોય છે. દરિયાની અંદર આવેલું જળચરઉછેર-ક્ષેત્ર ઘણી વાર સામાન્ય કરતાં ઘણો વધુ કેન્દ્રીકૃત માછલીનો કચરો ઉત્પાદિત કરે છે.  આ કચરો મહાસાગરના તળિયે જમા થાય છે, જે તળિયામાં વસતાં જીવનને નુકસાન પહોંચાડે છે અથવા તો તેનો સંપૂર્ણ નાશ કરે છે. આ કચરો [[પાણીના સ્તંભ]]માં [[ઓગળેલા ઑક્સિજન]]નું સ્તર પણ ઘટાડી શકે છે, જે ફરીથી જંગલી પ્રાણીઓ માટે નુકસાનકર્તા રહે છે{{Citation needed|date=May 2010}}.

સંવર્ધકો રોગ અટકાવવા માટે ઘણી વાર તેમનાં પ્રાણીઓને ઍન્ટીબાયોટિક (જીવાણુનાશક) આપે છે. [[પશુધન]]ની જેમ, આનાથી તેમનામાં [[બૅક્ટેરિયાના પ્રતિરોધ]]ની ક્રમિક વિકાસની પ્રક્રિયા ઝડપી બની શકે છે.

=== માછલીના તેલ ===
ઉછેર-ક્ષેત્રમાં ઉછેરેલી [[ટિલાપિયા]]ને તેના આહારમાં આપવામાં આવતી [[મકાઈ]]ની માત્રાના કારણે તેના પોષક મૂલ્યમાં ફેરફાર થયો હોય એમ બની શકે છે.  મકાઈ [[ઓમેગા-6]] [[ફૅટી ઍસિડ]]ની ટૂંકી શૃંખલા ધરાવે છે જે માછલીના શરીરમાં આ સામગ્રીઓને જમા કરવામાં ફાળો આપે છે.  &quot;ટિલાપિયામાં અનુક્રમે AAથી EPA, લાંબી શૃંખલાના ઓમેગા-6થી લાંબી શૃંખલાના ઓમેગા-3ના સરેરાશ ગુણોત્તરો લગભગ 11:1 હોય છે, જે સૅલ્મોન અને ટ્રાઉટમાં જોવા મળતા (AA કરતાં EPA વધુ છે તેવું સૂચવતા) 1:1ની તુલનામાં ઘણા ઓછા છે.&quot; 2010 સુધીમાં સંભવિત {{convert|2500000|t}} જેટલી ટિલાપિયા ઉત્પાદિત કરવાની યોજના સાથે, 2005માં યુએસ(US)એ {{convert|1500000|t}} જેટલી ટિલાપિયા ઉત્પાદિત કરી હતી. આહારમાં માછલી લેવાને પ્રોત્સાહન આપતા વ્યાપક પ્રચાર-પ્રસારના કારણે, સંતુલિત આહાર લેવાની કોશિશમાં ઓછી આવક ધરાવનારાઓએ પણ ટિલાપિયા ખાવાનું શરૂ કર્યું હતું, પરિણામે ટિલાપિયાની ખપતમાં વધારો થયો છે.  ઉછેરેલી ટિલાપિયામાં ઓમેગા-3ની ઓછી માત્રા અને ઓમેગા-6નું વધુ પ્રમાણ ધરાવતું સંયોજન, આ માછલીને આહારમાં લેવાથી થતા કથિત સ્વાસ્થ્ય ફાયદાઓ અંગે પ્રશ્નો ઊભા કરે છે.&lt;ref&gt;
[[વેક ફોરેસ્ટ યુનિવર્સિટી બાપ્તિસ્ટ મેડિકલ સેન્ટર]] (2008, જુલાઈ 10). [http://www.sciencedaily.com/releases/2008/07/080708092228.htm ''લોકપ્રિય માછલી, ટિલાપિયા, સંભવતઃ ફેટી ઍસિડનું જોખમી સંયોજન ધરાવે છે'' ]. સાયન્સડેઈલી. જુલાઈ 11, 2008ના, [http://www.sciencedaily.com/releases/2008/07/080708092228.htm www.sciencedaily.com]માંથી મેળવેલ.&lt;/ref&gt;

સૅલ્મોન અને અન્ય માંસભક્ષક માછલીઓ માટેનો જરૂરી આહાર [[સોયા]] જેવા પ્રોટીન સ્રોતોમાંથી બનાવી શકાય છે, અલબત્ત સોયા-આધારિત આહાર પણ [[ઓમેગા-6]] અને [[ઓમેગા-3]] ફેટી ઍસિડોના સંતુલનમાં બદલાવ લાવી શકે છે.&lt;ref name=&quot;Espe et al. 2006&quot;&gt;
એસ્પે, એમ., એ. લેમે, એ. પેટેઈ, અને એ. અલ-મોવાફી. 2006. શું એટલાન્ટિક સૅલ્મોન(''સૅલ્મો સાલાર'' ) ભોજનમાં માછલીના આહાર વિના ઉછરી શકે? ઍક્વાકલ્ચર 255:255-262&lt;/ref&gt;

=== જંગલી માછલીઓ પર અસરો ===
હાલમાં, [[સૅલ્મોન]] ઉછેરમાં તેમના આહાર માટે જંગલી [[ભક્ષ્ય માછલીઓ]] ભેગી કરવાની મોટી માંગ રહે છે. માંસભક્ષક હોવાથી, સૅલ્મોનને ખૂબ પ્રોટીનની આવશ્યકતા હોય છે, અને ઉછેરવામાં આવતી સૅલ્મોન તે પેદા કરે છે તે કરતાં વધુ માછલીઓ ખાય છે.  ઉછેરવામાં આવતી સૅલ્મોનના પ્રત્યેક રતલ દીઠ, છ રતલ [[જંગલી માછલી]]ઓની જરૂર પડે છે.&lt;ref&gt;[http://assets.wwf.ch/downloads/2008_05_28_faktenblatt_fisch_d.pdf સ્વિસ ડબ્લ્યુડબ્લ્યુએફ(WWF) ફેક્ટશિટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326131102/http://assets.wwf.ch/downloads/2008_05_28_faktenblatt_fisch_d.pdf |date=2009-03-26 }}, પૃ. 7, શીર્ષક &quot;ફિસ્ચે ઉન્ડ મીરેસ્ફ્રુચ્તે ઓસ ઝુચ્તેન (Fische und Meeresfrüchte aus Zuchten)&quot;&lt;/ref&gt; વિશ્વના નિયંત્રિત માછીમારી-ક્ષેત્રોમાંથી પંચોતેર ટકા જેટલાં પોતાની [[મહત્તમ સ્થાયી પેદાશ]] વટાવી ચૂક્યાં છે અથવા વટાવવાને આરે છે.&lt;ref name=&quot;Alliance&quot;&gt;[[સીફૂડ ચોઈસિઝ અલાયન્સ]] (2005) [http://www.seafoodchoices.com/resources/afishianado_pdfs/Salmon_Spring05.pdf ઈટ્સ ઓલ અબાઉટ સૅલ્મોન (જે છે તે બધું સૅલ્મોન વિશે છે)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924095748/http://www.seafoodchoices.com/resources/afishianado_pdfs/Salmon_Spring05.pdf |date=2015-09-24 }}&lt;/ref&gt; સૅલ્મોન ઉછેર માટે જે રીતે ઔદ્યોગિક સ્તરે જંગલી ભક્ષ્ય માછલીઓને પકડવામાં આવે છે તેનાથી આ જંગલી ભક્ષ્ય માછલીઓ પર આધાર રાખતી અન્ય શિકારી માછલીની જીવિત રહેવાની ક્ષમતા પર પણ અસર પડે છે.

તટવર્તી બંધક-વિસ્તારોમાંથી માછલી છટકી જઈ શકે છે, જ્યાં તે પોતાની પ્રતિરૂપ જંગલી માછલી સાથે મિશ્રજાતીય ઓલાદ પેદા કરે છે, પરિણામે કુદરતી જનનિક પુરવઠામાં મંદતા લાવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.davidsuzuki.org/Oceans/Aquaculture/Salmon/ |title=ડૅવિડ સુઝુકી ફાઉન્ડેશનઃ ખુલ્લા-જાળીવાળા-પાંજરામાં મત્સ્ય ઉછેર |access-date=2010-09-30 |archive-date=2016-05-15 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160515132005/http://www.davidsuzuki.org/Oceans/Aquaculture/Salmon/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; છટકીને ભાગી છૂટેલી માછલી [[આક્રમક]] બની શકે છે, અને પોતાની દેશી જાતિઓને હરાવીને સરસાઈ મેળવી શકે છે.&lt;ref&gt;
&quot;જળચરઉછેરનો વિકાસ ચાલુ છેઃ સુધારેલી વ્યવસ્થાપન તકનિકો આ પદ્ધતિની પર્યાવરણ પરની અસરો ઘટાડી શકે છે. (અદ્યતન).&quot; સ્રોતઃ એન્જિનિયરિંગ એન્ડ ટેકનોલૉજી ફોર અ સસ્ટેનેબલ વર્લ્ડ 16.5 (2009): 20-22.  ગૅલ એક્સપાન્ડેડ એકેડેમિક એએસએપી (ASAP). વેબ. 1 ઑક્ટોબર 2009. &lt;http://find.galegroup.com/gtx/start.do?prodId=EAIM.&gt;.&lt;/ref&gt;

=== તટવર્તી જીવસૃષ્ટિ ===
[[તટવર્તી જીવસૃષ્ટિ]] માટે જળચરઉછેર એક નોંધપાત્ર જોખમ બની રહ્યું છે. અમુક અંશે [[ઝીંગાંઉછેર]]ના કારણે, 1980થી લગભગ 20 ટકા જેટલાં ચેર(મેંગ્રોવ)નાં જંગલો નાશ પામ્યાં છે.&lt;ref name=&quot;Time&quot;&gt;[http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1841778_1841782_1841792,00.html હીરોઝ ઓફ ધ એન્વાયર્ન્મેન્ટ 2008: જુર્ગેની પ્રિમાવેરા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826043716/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1841778_1841782_1841792,00.html |date=2013-08-26 }} ''[[ટાઈમ]]'' નો વિશેષ અહેવાલ. સપ્ટેમ્બર 24, 2009.&lt;/ref&gt; ચેરનાં જંગલોને મોટા પાયે ઝીંગાં માટેના સહેજ ખારા એવા ઉછેર-તળાવોમાં રૂપાંતરિત કર્યાની ઘટનાઓને &quot;કાપો-અને-બાળો&quot; પ્રકારની દરિયાઈ ખેતી સમાન ગણાવવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;નિકેરસન ડીજે (1999) [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&amp;_udi=B6VDY-3VX8YS7-9&amp;_user=10&amp;_rdoc=1&amp;_fmt=&amp;_orig=search&amp;_sort=d&amp;_docanchor=&amp;view=c&amp;_searchStrId=1154079191&amp;_rerunOrigin=google&amp;_acct=C000050221&amp;_version=1&amp;_urlVersion=0&amp;_userid=10&amp;md5=46ad987989dc499697567b93cadb5883 &quot;ટ્રેડ-ઓફ્સ ઓફ મૅંગ્રોવ એરિયા ડેવલેપમેન્ટ ઈન ધ ફિલિપાઈન્સ (ફિલિપાઈન્સમાં ચેર વિસ્તાર વિકાસના વેપાર પર બંધી)&quot;]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ઈકોલ.(''Ecol.'' )''ઈકોન. (Econ.)''  '''28''' (2):279-298.&lt;/ref&gt; ચેર જીવસૃષ્ટિ પર રચાયેલાં ઝીંગાં જળચરઉછેરના [[કુલ આર્થિક મૂલ્ય]]ના વિસ્તૃત, કિંમત-સામે-ફાયદાના વિશ્લેષણમાં જાણવા મળ્યું છે કે તેના બાહ્ય ફાયદાઓ કરતાં [[બાહ્ય]] સૃષ્ટિને પહોંચતું નુકસાન ઘણું વધુ છે.&lt;ref&gt;ગુનાવાર્ડેના1 એમ અને રોવાન જેએસ (2005) [http://www.springerlink.com/content/g427666386762009/ શ્રી લંકામાં ઝીંગાંના જળચરઉછેરના કારણે જોખમમાં મુકાયેલી ચેર જીવસૃષ્ટિનું આર્થિક મૂલ્યાંકન]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''જર્નલ ઓફ એન્વાયર્ન્મેન્ટલ મૅનેજમેન્ટ'' , '''36''' (4)535-550.&lt;/ref&gt; ચાર દાયકાઓ કરતાં વધુ સમયથી, {{convert|269000|ha}} જેટલા ઈન્ડોનેશિયન ચેરનાં જંગલોને ઝીંગાંના ઉછેર-ક્ષેત્રોમાં રૂપાંતરિત કરી દેવામાં આવ્યાં છે. આમાંથી મોટા ભાગનાં ઉછેર-ક્ષેત્રોને એકાદ દાયકાની અંદર જ, તેમાં [[વિષ]] વધવાને કારણે અને [[પોષકતત્ત્વો]]ના અભાવને કારણે છોડી દેવામાં આવ્યાં હતાં.&lt;ref&gt;
હિન્રીચ્સેન ડી (1998) [http://books.google.co.nz/books?id=70NsJkGMPiwC&amp;pg=PR5&amp;dq=Hinrichsen+%22Coastal+Waters+of+the+World%22,+Island+Press,+1998.&amp;num=100&amp;ei=hmpCS-CUIIrSkwTjy5DMAQ&amp;cd=1#v=onepage&amp;q=&amp;f=false ''કોસ્ટસ વૉટર્સ ઓફ ધ વર્લ્ડઃ ટ્રેન્ડ્સ, થ્રેટ્સ, એન્ડ સ્ટ્રેટેજિઝ'' ] આઇલેન્ડ પ્રેસ. ISBN 1-55963-383-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://atlas.aaas.org/index.php?part=2&amp;sec=natres&amp;sub=meatfish મિટ એન્ડ ફિશ (માંસ અને માછલી)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624030256/http://atlas.aaas.org/index.php?part=2&amp;sec=natres&amp;sub=meatfish |date=2011-06-24 }} એએએએસ([[AAAS]]) એટલાસ ઓફ પોપ્યુલેશન એન્ડ એન્વાયર્ન્મેન્ટ. 4 જાન્યુઆરી 2010ના મેળવેલ.&lt;/ref&gt;

[[સૅલ્મોનનાં ઉછેર-ક્ષેત્રો]] લાક્ષણિક રીતે શુદ્ધ, નહીં ડહોળાયેલી એવી તટવર્તી જીવસૃષ્ટિમાં આવેલાં છે, જેને પછી તેઓ પ્રદૂષિત કરે છે. 200,000 સૅલ્મોન ધરાવતું એક ઉછેર-ક્ષેત્ર, 60,000 લોકો વસતાં હોય તેવા શહેર કરતાં વધુ મળ-કચરો ઉત્સર્જિત કરે છે.  આ કચરાને, કોઈ પણ પ્રકારની પ્રક્રિયા કર્યા વિના, સીધો જ આસપાસના જળચર વાતાવરણમાં છોડવામાં આવે છે, જે ઘણી વાર ઍન્ટીબાયોટિક (જીવાણુનાશક) અને [[જંતુનાશકો]] પણ ધરાવતો હોય છે.&lt;ref name=&quot;Alliance&quot;/&gt; સૅલ્મોન ઉછેર-ક્ષેત્રોની નજીક [[દરિયાના તળિયાની જીવસૃષ્ટિ]] (સમુદ્રતળ) પર [[ભારે ધાતુઓ]], ખાસ કરીને [[તાંબું]] અને [[જસત]] ધાતુઓ પણ એકઠી થાય છે.&lt;ref name=&quot;FAO coho&quot;&gt;
એફએઓ([[FAO]]): ઉછેરવામાં આવતી જળચર જાતિઓ વિશેનો માહિતી કાર્યક્રમઃ [http://www.fao.org/fishery/culturedspecies/Oncorhynchus_kisutch/en ''ઓનકોર્હીન્ચસ કિસુત્ચ(Oncorhynchus kisutch)'' (વૉલબૌમ, 1792)] રોમ.  8 મે 2009ના મેળવેલ.&lt;/ref&gt;

=== જનનિક સુધારો ===
સૅલ્મોનમાં ઝડપી વૃદ્ધિ થાય તે માટે [[જનનિક ફેરફારો]] કરવામાં આવ્યા હતા, અલબત્ત વિરોધના પગલે, તેમના વ્યાવસાયિક ઉપયોગ માટે મંજૂરી આપવામાં આવી નથી.&lt;ref&gt;મૅકલિઓડ, જે ગ્રિસ, એચ કૅમ્પબેલ અને ટી. હેરલેથ (2006) [http://www.conversations.canterbury.ac.nz/documents/Salmon%20Report.pd સુપર સૅલ્મોનઃ મત્સ્ય ઉછેરનું ઔદ્યોગિકીકરણ અને સૅલ્મોનના ઉત્પાદનમાં જીએમ(GM) ટેકનૉલોજી તરફની ઝુંબેશ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} સીસેફ(CSaFe), ચર્ચાપત્ર 5, [[યુનિવર્સિટી ઓફ ઓટાગો]].&lt;/ref&gt; એક અભ્યાસમાં, પ્રયોગશાળાના ગોઠવણીમાં, એવું જાણવા મળ્યું હતું કે પોતાના જંગલી સંબંધીઓ સાથે ભળતી ફેરફારોયુક્ત સૅલ્મોન સ્પર્ધા કરવામાં આક્રમક હતી, પણ છેવટે હારી ગઈ હતી.&lt;ref&gt;ડેવ્લિન આરએચ, ડી'એનડ્રાડે એમ, ઉહ એમ અને બિઅગી સીએ (2004) [http://www.pnas.org/content/101/25/9303.full.pdf+html &quot;ઝડપી વૃદ્ધિ માટેના હોર્મોનમાં જનનિક ફેરફારો કરેલી કોહો સૅલ્મોનની વસતિની અસરોનો આધાર આહારની પ્રાપ્યતા અને પર્યાવરણના આદાન-પ્રદાનથી થયેલા જનનમિશ્રણ પર રહે છે&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924135834/http://www.pnas.org/content/101/25/9303.full.pdf+html |date=2015-09-24 }}, ''નેશનલ અકૅડમિ ઓફ સાયન્સિઝની કાર્યવાહી'' , '''101''' (25)9303-9308.&lt;/ref&gt;

== ભાવિ ==
[[નદીમુખની ખાડીઓ]] જેવી મૂલ્યવાન નૈસર્ગિક વસાહતોને કટોકટીપૂર્ણ સ્થિતિમાં મૂક્યા પછી હવે, વિશ્વભરમાં [[કુદરતી માછીમારી-ક્ષેત્રો]] ઘટી રહ્યાં છે.&lt;ref&gt;ટાઈટેનબર્ગ ટીએચ (2006) ''એન્વાયર્ન્મેન્ટલ એન્ડ નેચરલ રિસોર્સ ઈકોનોમિક્સઃ અ કન્ટેમ્પરરી અપ્રોચ'' . પૃ. 28. પિઅર્સન/ઍડિસન વેસ્લી. ISBN 978-0-321-30504-6&lt;/ref&gt; [[સૅલ્મોન]] જેવી, [[માછલીખાઉ]] માછલીનો જળચરઉછેર અથવા [[સંવર્ધન]], સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવામાં મદદરૂપ થતો નથી કારણ કે તેમને આહાર માટે [[માછલીનું ભોજન]] અને [[માછલીનું તેલ]] જેવી અન્ય માછલીની પેદાશો આપવી પડે છે.  અભ્યાસોએ દર્શાવ્યું છે કે [[સૅલ્મોનઉછેર]]ની મુખ્ય [[નકારાત્મક અસરો]] જંગલી સૅલ્મોન પર, તેમ જ તેમના આહાર માટે જે [[ભક્ષ્ય માછલી]]ઓ પકડવી જરૂરી બને છે તેના પર પડે છે.&lt;ref name=&quot;Salmon Run&quot;&gt;ક્નાપ જી, રોહેઈમ સીએ અને એન્ડરસન જેએલ (2007) [http://search.worldwildlife.org/cs.html?url=http%3A//www.worldwildlife.org/what/globalmarkets/wildlifetrade/WWFBinaryitem4985.pdf&amp;qt=The+Great+Salmon+Run&amp;col=&amp;n=4 ''ધ ગ્રેટ સૅલ્મોન રનઃ કૉમ્પિટિશન બિટવિન વાઈલ્ડ એન્ડ ફાર્મ્ડ સૅલ્મોન'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805065108/http://search.worldwildlife.org/cs.html?url=http%3A%2F%2Fwww.worldwildlife.org%2Fwhat%2Fglobalmarkets%2Fwildlifetrade%2FWWFBinaryitem4985.pdf&amp;qt=The+Great+Salmon+Run&amp;col=&amp;n=4 |date=2013-08-05 }} [[વર્લ્ડ વાઈલ્ડલાઈફ ફંડ]]. ISBN 0-89164-175-0&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
વોશિંગ્ટન પોસ્ટ. [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/12/13/AR2007121301190.html અભ્યાસ કહે છે, સૅલ્મોન ઉછેર કદાચ જંગલી વસતિનો વિનાશ કરશે].&lt;/ref&gt; જે માછલીઓ [[આહાર શૃંખલા]]માં ઉપરની તરફ હોય છે તે આહાર ઊર્જાના ઓછા કાર્યક્ષમ સ્રોતો હોય છે.

માછલી અને ઝીંગાં સિવાય, સીવીડ અને આહાર લઈને ગળણીરૂપ કામ આપતી [[કાલવ માછલી]], [[ક્લૅમ]], [[મસલ]] અને [[સ્કૉલપ]] જેવી બેવડી છીપવાળી મૉલસ્કનો ઉછેર જેમાં કરવામાં આવે છે તેવાં કેટલાંક જળચરઉછેર સાહસો, પ્રમાણમાં હિતકારક અને પર્યાવરણનું પુનઃસ્થાપન કરનારાં હોય છે.&lt;ref name=&quot;uscnews.usc.edu&quot;/&gt; આ આહાર લઈને ગળણીનું કામ આપનારા, પાણીમાંથી પ્રદૂષકો તેમ જ પોષકતત્ત્વોને ગાળી લે છે, અને એમ કરીને પાણીની ગુણવત્તા સુધારે છે.&lt;ref&gt;{{
cite journal
|title=Some aspects of water filtering activity of filter-feeders
|url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&amp;cpsidt=17195907
|access-date=September 26, 2009
|author=OSTROUMOV S. A.
|journal=Hydrobiologia
|year=2005
|volume=542
|page=400
}}&lt;/ref&gt; [[સીવીડ]] ખનિજ મૂળનાં નાઈટ્રોજન અને [[ફોસ્ફરસ]] જેવાં પોષક તત્ત્વોને પાણીમાંથી સીધાં જ ખેંચી લે છે,&lt;ref name=&quot;Chopin et al. 2001&quot;&gt;{{
citation journal
|authors=Chopin T, Buschmann AH, Halling C, Troell M, Kautsky N, Neori A, Kraemer GP, Zertuche-Gonzalez JA, Yarish C and Neefus C.
|year=2001
|title=Integrating seaweeds into marine aquaculture systems: a key toward sustainability.
|journal=Journal of Phycology
|volume=37
|pages=975–986
}}&lt;/ref&gt; અને ફિલ્ટર-ફિડિંગ [[મૉલસ્ક]] [[ફાઈટોપ્લેંક્ટન]] અને [[ઘસાઈ ગયેલા પદાર્થો]] જેવા પાર્ટીક્યલેટ્સ પર નભતા હોવાથી, તેઓ તેમાંથી પોષક તત્ત્વોને ખેંચી શકે છે.&lt;ref name=&quot;Rice 2008&quot;&gt;{{cite web
|url=http://www.nrac.umd.edu/files/Factsheets/105-Environmental%20effects.pdf
|title=Environmental impacts of shellfish aquaculture
|year=2008
|access-date=2009-10-08
}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

કેટલીક લાભદાયક જળચરઉછેર સહકારી મંડળીઓ ટકાઉ પ્રથાઓને પ્રોત્સાહન આપે છે.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://ictsd.net/i/environment/11849/
|title=Aquaculture: Issues and Opportunities for Sustainable Production and Trade
|publisher=ITCSD
|date=July 2006
|access-date=2010-09-30
|archive-date=2008-11-20
|archive-url=https://web.archive.org/web/20081120073308/http://ictsd.net/i/environment/11849/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; નવી પદ્ધતિઓમાં માછલીઓના તણાવને લઘુત્તમ કરીને, પડતર દરિયાઈ જમીન પર જાળીવાળો બંધ વિસ્તાર બનાવીને, અને [[સંકલિત જંતુ વ્યવસ્થાપન]] લાગુ કરીને જૈવિક અને રાસાયણિક [[પ્રદૂષણ]]નું જોખમ ઘટાડવામાં આવ્યું છે. રોગ નિયંત્રણ માટે [[ઍન્ટીબોયોટિક]](જીવાણુનાશક)નો ઉપયોગ ઘટાડવા માટે હવે વધુ ને વધુ [[રસી]]ઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://iis-db.stanford.edu/pubs/12217/marine_aquaculture_pew_2001.pdf |title=&quot;જળચરઉછેર પર પ્યૂઓશન્સ કમિશનનો અહેવાલ&quot; |access-date=2010-09-30 |archive-date=2005-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050106122419/http://iis-db.stanford.edu/pubs/12217/marine_aquaculture_pew_2001.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

તટીય જળચરઉછેર વ્યવસ્થાતંત્રોની વારાફરતી ફેરબદલ, [[પોલીકલ્ચર]] (બહુ-ઉછેર) અપનાવતી સવલતો, અને યોગ્ય સ્થળે બનાવાયેલાં ઉછેર-ક્ષેત્રો (ઉ.દા. કિનારાથી દૂરના મજબૂત પ્રવાહો ધરાવતા  વિસ્તારો) એ પર્યાવરણ પર પડતી નકારાત્મક અસરોના વ્યવસ્થાપન માટે લઈ શકાય તેવા રસ્તાઓનાં કેટલાંક ઉદાહરણ છે.

== આ પણ જોશો ==
{{Portal box|Sustainable development|Water|Marine life}}
{{Div col|cols=2}}
* [[શેવાળઉછેર (ઍલ્ગાકલ્ચર)]]
* [[ઍક્વાપોનિક્સ]]
* [[એગ્રોઈકોલૉજી (કૃષિ-જીવસૃષ્ટિ)]]
* [[મત્સ્યઉછેર]]
* [[માછીમારી-ક્ષેત્ર(ફિશરિઝ) વિજ્ઞાન]]
* [[ઔદ્યોગિક જળચરઉછેર]]
* [[દરિયાઈઉછેર (મૅરિકલ્ચર)]]
* [[ખુલ્લા ભૂરા સમુદ્રનાં ઉછેર-ક્ષેત્રો]]
* [[ઝીંગાં ઉછેર-ક્ષેત્ર]]
* [[પ્રૉન ઉછેર-ક્ષેત્ર]]
{{Div col end}}

== નોંધ ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== સંદર્ભો ==
{{Refbegin|2}}
* કોર્પ્રોન, કે. ઈ., આર્મસ્ટ્રોંગ, ડી. એ., 1983. પુનઃચક્રિત ''મૅક્રોબ્રાશિયમ'' (Macrobrachium) ઉછેર વ્યવસ્થા-તંત્રોમાંથી, જળચર વનસ્પતિ, ''ઈલોડીયા ડેન્સા'' , દ્વારા નાઈટ્રોજન દૂર કરવામાં આવ્યો. ઍક્વાકલ્ચર 32, 347-360. ઍક્વાકલ્ચર 32, 347-360.
* ડુઅર્ટે, કાર્લોસ એમ; માર્બા(Marbá), નુરિયા(Nùria) અને હોલ્મર, મારિયાને (2007) ''રેપિડ ડોમેસ્ટિકેશન ઓફ મરિન સ્પીશીઝ.''  સાયન્સ. વોલ્યુમ 316, નં. 5823, પૃ. 382-383. [http://podcasts.aaas.org/science_podcast/SciencePodcast_070420.mp3 પોડકાસ્ટ]
* [http://www.longline.co.uk/site/publications/farm.pdf જે. જી. ફેર્રીઈરા, એ.જે.એસ. હૉવકિન્સ, એસ.બી. બ્રિકર, 2007. ][http://www.longline.co.uk/site/publications/farm.pdf શેલફિશ જળચરઉછેરની ઉત્પાદકતા, પર્યાવરણીય અસરો અને નફાકારકતાનું વ્યવસ્થાપન - ધ ફાર્મ ઍક્વાકલ્ચર રિસોર્સ મૅનેજમેન્ટ (FARM) મૉડેલ.  ][http://www.longline.co.uk/site/publications/farm.pdf ઍક્વાકલ્ચર, 264. 160-174.]
* જીઈએસએએમપી (GESAMP) (2008) [http://www.fao.org/docrep/010/i0035e/i0035e00.htm ''અસેસમેન્ટ એન્ડ કમ્યુનિકેશન ઓફ એન્વાયર્ન્મેન્ટલ રિસ્ક્સ ઈન કોસ્ટલ ઍક્વાકલ્ચર (તટવર્તી જળચરઉછેરમાં રહેલાં પર્યાવરણીય જોખમોનું મૂલ્યાંકન અને પત્રવ્યવહાર)'' ] એફએઓ([[FAO]]) અહેવાલો અને અભ્યાસો નં. 76.  ISBN 978-92-5-105947-0
* હેપ્બર્ન, જે. 2002. ''ટેકિંગ ઍક્વાકલ્ચર સિરિયસલી'' . સજીવ ખેતી, શિયાળો 2002 © સોઈલ એસોસિએશન.
* [https://web.archive.org/web/20070210095503/http://www.historycooperative.org/journals/eh/11.3/kinsey.html કિન્સી, ડારિન. 2006 &quot;'સિડિંગ ધ વૉટર એઝ ધ અર્થ': એપિસેન્ટર એન્ડ પેરિફરિઝ ઓફ અ ગ્લોબલ ઍક્વાકલ્ચર રિવોલ્યુશન (જમીનની જેમ પાણીમાં વાવણી કરવીઃ વૈશ્વિક જળચરઉછેર ક્રાંતિનું કેન્દ્રબિંદું અને પરિસીમાઓ).]
* નાયલોર, આર.એલ., એસ.એલ. વિલિયમ્સ, અને ડી.આર. સ્ટ્રોંગ. 2001. ''ઍક્વાકલ્ચર – અ ગેટવે ફોર ઇગ્ઝોટિક સ્પીશીઝ'' . [[સાયન્સ]], 294: 1655-6.
* [https://web.archive.org/web/20070513162537/http://www.scotland.gov.uk/cru/kd01/green/reia-01.asp ધ સ્કોટિશ અસોસિએશન ફોર મરિન સાયન્સ અને નેપિઅર યુનિવર્સિટી. 2002. જળચરઉછેરની પર્યાવરણ પરની અસરોની ફેરતપાસણી અને સંકલન]
* હિગ્ગિનબોથમ જેમ્સ ''પિસીનૅ: આર્ટિફિશિયલ ફિશપોન્ડ્સ ઈન રોમન ઈટલી''  યુનિવર્સિટી ઓફ નોર્થ કેરોલિના પ્રેસ (જૂન, 1997)
* વ્યબાન, કારોલ અરાકી (1992) ''ટાઈડ એન્ડ કરંટઃ ફિશપોન્ડ્સ ઓફ હવાઈ'I''  [[યુનિવર્સિટી ઓફ હવાઈ]] પ્રેસઃ: ISBN 0-8248-1396-0
* ટિમોન્સ, એમ.બી., ઈબેલિંગ, જે.એમ., વ્હીઅટન, એફ.ડબ્લ્યૂ., સુમરફેલ્ટ, એસ.ટી., વિન્સી, બી.જે., 2002. રિસર્ક્યુલેટિંગ ઍક્વાકલ્ચર સિસ્ટ્મ્સઃ 2જી આવૃત્તિ. કાયુગા ઍક્વા વેન્ચર્સ.
* પિઈડ્રાહિતા, આર.એચ., 2003. ટાંકીમાંના જળચરઉછેરમાંથી બહાર વહી જતા કચરાની પર્યાવરણ પરની સંભવિત અસરોને તીવ્રતા (ઈન્ટેન્સિફિકેશન) અને સ્થળફેર (રિસર્ક્યુલેશન) થકી ઘટાડવી. ઍક્વાકલ્ચર 226, 35-44.
* ક્લાસ, એસ., મોઝીસ, એન., લાહવ, ઓ., 2006. આરએએસ(RAS) પ્રવાહી કચરામાંથી નાઈટ્રેટ દૂર કરવા માટે સિંગલ-સ્લજ ડિનાઈટ્રીફિકેશન પદ્ધતિનો વિકાસઃ પ્રયોગશાળા-સ્કેલનાં પરિણામો વિ. આદર્શ અનુમાન. ઍક્વાકલ્ચર 259, 342-353.
{{Refend}}

== વધુ વાંચન ==
* ''ઍક્વાલિંગ્વા''  ISBN 82-529-2389-5
* [http://www.idrc.ca/en/ev-9299-201-1-DO_TOPIC.html ''રાઈસ-ફિશ કલ્ચર ઈન ચાઈના'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917052651/http://www.idrc.ca/en/ev-9299-201-1-DO_TOPIC.html |date=2008-09-17 }} (1995), ISBN 978-0-88936-776-0, {{oclc|35883297}}
* બિર્ટ, બી., રોડવેલ, એલ., અને રિચાર્ડ્સ, જે. (2009) [http://ejournal.nbii.org/archives/vol5iss2/0812-038.birt.html &quot;એટલાન્ટિક કૉડ(''ગાડુસ મોર્હુઆ'' )ના સજીવ જળચરઉછેરના ટકાઉપણાની તપાસ&quot;] {{Webarchive|url=https://archive.is/20110809155516/http://ejournal.nbii.org/archives/vol5iss2/0812-038.birt.html |date=2011-08-09 }} ''સસ્ટેનેબિલિટીઃ સાયન્સ, પ્રેક્ટિસ એન્ડ પોલિસી'' , '''5''' (2):4-14.

== બાહ્ય લિંક ==
{{External links|date=June 2009}}
{{Wiktionary}}
{{Commons category}}
;વૈશ્વિક
* {{Dmoz|Business/Agriculture_and_Forestry/Aquaculture/|Aquaculture}}
* {{Dmoz|Science/Agriculture/Aquaculture|Aquaculture science}}
* એફએઓ ([[FAO]]) (2007) [http://www.fao.org/docrep/009/a0699e/A0699E09.htm#9.3 ''મિડિયમ-ટર્મ ચેલેન્જિસ એન્ડ કન્સ્ટ્રેન્ટ્સ ફોર ઍક્વાકલ્ચર (જળચરઉછેર માટે મધ્યમ-ગાળાના પડકારો અને મૂંઝવણો)'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618175102/http://www.fao.org/docrep/009/A0699e/A0699E09.htm#9.3 |date=2010-06-18 }} ISBN 978-92-5-105568-7
* એફએઓ ([[FAO]]) (2000) [http://www.fao.org/DOCREP/003/AB412E/AB412E00.HTM ''ઍક્વાકલ્ચર ઈન ધ થર્ડ મિલેનિયમ (ત્રીજી સહસ્ત્રાબ્દિમાં જળચરઉછેર)'' ]
* [http://www.fao.org/fi/default.asp એફએઓ(FAO) ફિશરિઝ ડિપાર્ટમેન્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706165121/http://www.fao.org/fi/default.asp |date=2008-07-06 }} અને તેનો માછીમારી-ક્ષેત્રો અને જળચરઉછેર પરનો [http://www.fao.org/sof/sofia/index_en.htm સોફિયા(SOFIA) અહેવાલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610220337/http://www.fao.org/sof/sofia/index_en.htm |date=2010-06-10 }}
* [https://www.was.org/Main/Default.asp ધ વર્લ્ડ ઍક્વાકલ્ચર સોસાયટી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613043005/https://www.was.org/Main/Default.asp |date=2010-06-13 }}: 94 દેશોમાં 3,000 સભ્યો ધરાવતું એક આંતરરાષ્ટ્રીય બિન-નફાકારક સંગઠન, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ જળચરઉછેરની વિવિધ વૈશ્વિક કમ્યુનિટીમાં પ્રત્યાયન અને માહિતીનું આદાનપ્રદાન સુધારવાનો છે.
* [http://www.crc.uri.edu/index.php?themeid=1 ધ કોસ્ટલ રિસોર્સ સેન્ટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209041358/http://www.crc.uri.edu/index.php?themeid=1 |date=2012-02-09 }} ઝીંગાંઉછેર, સીવીડઉછેર અને શેલફિશઉછેર પર વિસ્તૃત માર્ગદર્શિકાઓ, નીતિઓ અને શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ અને કેસ સ્ટડી (કિસ્સાના ઉદાહરણ સાથેના અભ્યાસો) પૂરા પાડે છે.
;પ્રાદેશિક
* [http://www.enaca.org/ નેટવર્ક ઓફ ઍક્વાકલ્ચર સેન્ટર્સ ઈન એશિયા-પૅસિફિક]: વિશ્વના જળચરઉછેર ઉત્પાદનના &gt; 85% જેટલું ઉત્પાદન આપતા 17 સદસ્યો સાથેનું અંતઃસરકારી સંગઠન. સમાચારો અને જળચરઉછેર પ્રકાશનોની સંપૂર્ણ ટેક્સ્ટ ડાઉનલોડ નિઃશુલ્ક ઉપલબ્ધ.
* [http://www.aquaculture.noaa.gov/ એનઓએએ(NOAA) ઍક્વાકલ્ચર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118205534/http://aquaculture.noaa.gov/ |date=2012-01-18 }}: નેશનલ ઓશનિક એન્ડ એટમોસ્ફિઅરિક એડમિનિસ્ટ્રેશન – યુએસ(US) અને અન્ય સ્થળોમાં દરિયાઈ જળચરઉછેર અંગેની માહિતી આપતી વેબસાઈટ.
* [[અલાસ્કામાં જળચરઉછેર]]
* &quot;એનઓએએ(NOAA) સોશિયોઈકોનોમિક્સ&quot; વેબસાઈટની પહેલમાંથી [http://www.ncdc.noaa.gov/oa/esb/?goal=ecosystems&amp;file=users/business/aquaculture/ જળચરઉછેરના સામાજિક અને આર્થિક ફાયદાઓ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.aquacultureassociation.ca/ ઍક્વાકલ્ચર અસોસિએશન ઓફ કૅનેડાઃ]
* [http://www.fisheries.org/ અમેરિકન ફિશરિઝ સોસાયટી]
* [http://www.whoi.edu/page.do?pid=11921 કોસ્ટલ ઓશન ઈન્સ્ટિટ્યૂટમાંથી જળચરઉછેરની માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528164516/http://www.whoi.edu/page.do?pid=11921 |date=2010-05-28 }}, [[વૂડ્સ હોલે ઓશનોગ્રાફિક ઈન્સ્ટિટ્યૂશન]]
* [http://www.aquaculture.org.uk/ ઍક્વાકલ્ચર ઈન્ફર્મેશન બ્યુરો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090904225115/http://www.aquaculture.org.uk/ |date=2009-09-04 }}: સ્કૉટલૅન્ડ સ્થિત જળચરઉછેર માહિતીખાતું.
* [http://fisheries.siu.edu/ ફિશરિઝ એન્ડ ઈલિનોઈસ ઍક્વાકલ્ચર સેન્ટર]: મધ્ય-પશ્ચિમ યુ.એસ.(US) સંશોધન કેન્દ્ર.

;વિષય અનુસાર
* [http://www.northernaquafarms.com/aquaculture/page5.html જળચર ઉછેર-ક્ષેત્રની ડિઝાઈનો – જળચરઉછેરમાં પાણીની પુનઃપરિભ્રમણ વ્યવસ્થાઓના ફાયદાઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923132415/http://northernaquafarms.com/aquaculture/page5.html |date=2010-09-23 }}: પાણીનું પુનઃપરિભ્રમણ ધરાવતી જળચરઉછેર વ્યવસ્થાઓનું વિવરણ અને પર્યાવરણમિત્ર એવી જમીન સ્થિત, બંધ જળચરઉછેર કેન્દ્રોમાં માછલી પેદા કરવા માટે આ પ્રકારની ઉછેર-ક્ષેત્રોની ડિઝાઈનોનો ઉપયોગ કરવાના ફાયદાઓનું વિવરણ.
* [http://www.fishinghurts.com/FishFarms.asp FishingHurts.com/FishFarms: પશુ સુખાકારી અને પર્યાવરણ પર જળચરઉછેરની અસરો અંગે ટીકા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050112072947/http://www.fishinghurts.com/fishfarms.asp |date=2005-01-12 }}
* [https://web.archive.org/web/20060621131952/http://www.watershed-watch.org/ww/Sealicefacts/sealicefacts_main.htm Watershed Watch Society] સૅલ્મોનઉછેર અને દરિયાઈ જૂ (સી લાઈસ)
* [http://www.longline.co.uk/ નદી મુખની ખાડીઓમાં અને તટવર્તી વ્યવસ્થાઓમાં શેલ ફિશ માટે વેબઆધારિત જળચરઉછેર પ્રતિરૂપો]:  મસલ, કાલવ માછલી (ઓઈસ્ટર) અને ક્લૅમ માટે નકલ માટેની પ્રતિકૃતિ તૈયાર કરવી.

;વેબ સ્રોતો
* [http://www.aquaculturehub.org ઍક્વાકલ્ચરહબ] જળચર-સંવર્ધકો (વિજ્ઞાનીઓ, ઉછેરનારા વગેરે.) માટેનું એક સામાજિક નેટવર્ક
* [http://www.islandpress.org/aquake ઍક્વા કેઈ(KE) – જળચરઉછેર સંશોધન માહિતીસંગ્રહ (ડેટાબૅઝ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202102806/http://islandpress.org/aquake |date=2009-02-02 }}
* [http://www.northernaquafarms.com/links.html ઍક્વાકલ્ચર રિસોર્સિઝ ડિરેક્ટરી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923120544/http://northernaquafarms.com/links.html |date=2010-09-23 }} અનેક સ્રોતોમાંથી સંદર્ભ દર્શાવતી લિંક અને ડાઉનલોડ કરી શકાય એવા અહેવાલો, લેખોની ડિરેક્ટરી.
* [http://www.certifiedorganic.bc.ca/rcbtoa/services/aquaculture.html ઓર્ગેનિક ઍક્વાકલ્ચર (સજીવ જળચરઉછેર):] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110111174005/http://www.certifiedorganic.bc.ca/rcbtoa/services/aquaculture.html |date=2011-01-11 }} જંતુનાશકો અથવા કૃત્રિમ રસાયણો વિના મત્સ્ય ઉછેર કરવાના ઉજળાં પાસાંઓ અને નબળી બાબતો પરના લેખો અને સંદર્ભો.
* [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=aquaculture&amp;search_crit=title&amp;search=Search&amp;date1=Anytime&amp;date2=Anytime&amp;type=form જળચરઉછેર વિશે કૉંગ્રેશનલ રિસર્ચ સર્વિસ(CRS) અહેવાલો વાંચો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012164041/http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=aquaculture&amp;search_crit=title&amp;search=Search&amp;date1=Anytime&amp;date2=Anytime&amp;type=form |date=2007-10-12 }}
* [https://web.archive.org/web/20101016021008/http://www.fishing4info.com/ જળચરઉછેર, માછીમારી-ક્ષેત્રો અને જળચર વિજ્ઞાન અંગેના ઓન-લાઈન સ્રોતોની માર્ગદર્શિકા]
* [http://www.imagomundi.org/area-wp/ નૃવંશ-માનવશાસ્ત્રીઓ માટે જળચરઉછેર સ્રોતો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090110022547/http://www.imagomundi.org/area-wp/ |date=2009-01-10 }} જળચરઉછેરની સામાજિક અસરોને કેન્દ્રમાં રાખીને જળચરઉછેર ક્ષેત્રમાં સમાચાર પ્રતિબિંબ સેવા (ન્યૂઝ મિરર સર્વિસ)
* [http://govdocs.aquake.org/ ઍક્વાકલ્ચર નોલેજ એન્વાયર્ન્મેન્ટઃ] જળચરઉછેરના લગભગ દરેક પાસાને આવરતા, તળાવ બાંધકામથી માંડીને આંતરરાષ્ટ્રીય આચારસંહિતા સુધીના, સરકાર અને યુનાઈટેડ નેશન્સના દસ્તાવેજોની ઓનલાઈન લાયબ્રેરી, જેમાં શોધવાની સવલત સામેલ છે.
* ઍક્વાએનઆઈસી ([http://aquanic.org/ AquaNIC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100624235044/http://www.aquanic.org/ |date=2010-06-24 }}) જળચરઉછેર અંગેનાં પ્રકાશનો, સમાચારો, ઘટનાઓ, નોકરીની જાહેરાતો, તસવીરો, અને સંબંધિત સ્રોતો સહિતનાં જળચરઉછેરના વિષયો માટેનું એક સર્વગ્રાહી માહિતી સર્વર.
* [http://www.tecfish.com.ar/ જળચરઉછેર અને માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413133342/http://www.tecfish.com.ar/ |date=2010-04-13 }}
* [http://www.sciencemag.org/sciext/globalvoices/10essay.dtl જળચરઉછેર પર એએએએસ(AAAS) વિજ્ઞાન સામયિકનો પ્રમુખ લેખ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090530152600/http://www.sciencemag.org/sciext/globalvoices/10essay.dtl |date=2009-05-30 }}
* [http://www.sfu.ca/cstudies/science/resources/salmon/aquaculture/aquaculture.htm જળચરઉછેર અને જંગલી સૅલ્મોનનું સંરક્ષણ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106221245/http://www.sfu.ca/cstudies/science/resources/salmon/aquaculture/aquaculture.htm |date=2015-11-06 }}
* [http://www.socalfishfarm.com/fish/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=46&amp;Itemid=55 સોકલ (SoCal) ઍક્વાપોનિક્સ એ જંતુનાશકો અને કૃત્રિમ રસાયણો વિના શ્રેષ્ઠ ગુણવત્તાનાં ટિલાપિયા, ઝીંગાં અને શાકભાજીઓને ઉગાડવા-ઉછેરવા માટે વિકસાવવામાં આવેલી એક સવલત છે.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130113060035/http://socalfishfarm.com/fish/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=46&amp;Itemid=55 |date=2013-01-13 }}

{{fishing industry topics|expanded=aquaculture}}
{{fisheries and fishing}}

[[શ્રેણી:જળચરઉછેર]]</text>
      <sha1>mud5rufmrb4jp81hdgplira7waft6mj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>નેબ્રાસ્કા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27311</id>
    <revision>
      <id>906794</id>
      <parentid>905975</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T05:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84696" sha1="go3gtxrryl737xudfyphvwe4ja6ogep" xml:space="preserve">{{Infobox U.S. state
|  Name            = Nebraska
|  Fullname        = State of Nebraska
|  Flag            = Flag of Nebraska.svg
|  Flaglink        = [[Flag of Nebraska|Flag]]
|  Seal            = Seal of Nebraska.svg
|  Map             = Map of USA NE.svg
|  Nickname        = Cornhusker State
|  Former          = Nebraska Territory
|  Motto           = '''Equality''' Before the Law
|  Capital         = [[Lincoln, Nebraska|Lincoln]]
|  OfficialLang    = [[English language|English]]
|  Demonym = Nebraskan
|  LargestCity     = [[Omaha, Nebraska|Omaha]]
|  LargestMetro    = [[Omaha-Council Bluffs metropolitan area|Omaha-Council Bluffs]]
|  Governor        = [[Dave Heineman]] (R)
|  Lieutenant Governor = [[Rick Sheehy]] (R)
|  Legislature     = [[Nebraska Legislature]]
|  Upperhouse      = ''None''
|  Lowerhouse      = ''None''
|  Senators        = [[Ben Nelson]] (D)&lt;br /&gt;[[Mike Johanns]] (R)
|  Representative = [[Jeff Fortenberry]] (R)&lt;br /&gt;[[Lee Terry]] (R)&lt;br /&gt;[[Adrian M. Smith]] (R)
|  PostalAbbreviation = NE
|  AreaRank        = 16&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt;
|  TotalAreaUS     = 77,421
|  TotalArea       = 200,520
|  LandAreaUS      = 76,873
|  LandArea        = 199,099
|  WaterAreaUS     = 481
|  WaterArea       = 1,247
|  PCWater         = 0.7
|  PopRank         = 38&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; |
  2000Pop (old)   = 1,711,263
|  2000Pop         = 1,796,619 (2009 est.).)&lt;ref name=08CenEst&gt;{{cite web | title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2008 | publisher = United States Census Bureau | access-date = 2009-01-26 | url = http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2008-01.csv}}&lt;/ref&gt;
|  DensityRank     = 43&lt;sup&gt;rd&lt;/sup&gt;
|  2000DensityUS   = 23
|  2000Density     = 8.88
|  MedianHouseholdIncome = $44,623
|  IncomeRank      = 20&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt;
|  AdmittanceOrder = 37&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt;
|  AdmittanceDate  = March 1, 1867
|  TimeZone        = [[Central Standard Time Zone|Central]]: [[UTC]]-6/[[Daylight saving time|-5]]
|  TZ1Where        = most of state
|  TimeZone2       = [[Mountain Standard Time Zone|Mountain]]: [[UTC]]-7/[[Daylight saving time|-6]]
|  TZ2Where        = [[Nebraska Panhandle|panhandle]]
|  Latitude        = [[40th parallel north|40° N]] to [[43rd parallel north|43° N]]
|  Longitude       = 95° 19' W to 104° 03' W
|  WidthUS         = 210
|  Width           = 340
|  LengthUS        = 430
|  Length          = 690
|  HighestPoint    = [[Panorama Point]]&lt;ref name=usgs&gt;{{cite web| date =29 April 2005| url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| access-date =November 6, 2006| archive-date =6 ઑક્ટોબર 2008| archive-url =https://web.archive.org/web/20081006105354/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;
|  HighestElevUS   = 5,424
|  HighestElev     = 1,653
|  MeanElevUS      = 2,592
|  MeanElev        = 790
|  LowestPoint     = [[Missouri River]]&lt;ref name=usgs /&gt;
|  LowestElevUS    = 840
|  LowestElev      = 256
|  ISOCode         = US-NE
|  Website         = www.nebraska.gov
}}

'''નેબ્રાસ્કા'''  ({{IPAc-en|en-us-Nebraska.ogg|n|ə|ˈ|b|r|æ|s|k|ə}}) એ [[મિડવેસ્ટર્ન યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]ના [[ગ્રેટ પ્લેઇન્સ]] પર આવેલું [[રાજ્ય]] છે. રાજ્યની રાજધાની [[લિંકન]] છે અને તેનું સૌથી મોટું શહેર [[ઓમાહા]] છે.એક વખત તેની [[ગ્રેટ અમેરિકન ડેઝર્ટ]]ના એક ભાગ તરીકે ગણના થઇ હતી (ખરેખર કૃષિની દ્રષ્ટિએ ઉત્પાદક [[ઘાસ]]ની મોટી જમીન), નેબ્રાસ્કા હાલમાં અગ્રણી [[ખેતીલાયક]] અને [[ઢોરઉછેર]] કરતું રાજ્ય છે. નેબ્રાસ્કા એ યુ.એસનું [[એક જ ગૃહ]] વિધાનસભા ધરાવતું એક માત્ર રાજ્ય છે.

== વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર ==
નેબ્રાસ્કાએ સંભવિત તેનુ નામ પુરાતન [[ઓટો]] શબ્દ ''નિ બ્રાસ્ગે''  {{pronounced|ˌɲĩˈbɾaskɛ}} (સમકાલીન ઓટો ''નિ બ્રાહગે'' ) અથવા ''ઓમાહા''  ''નિ બથાસ્કા'' {{pronounced|ˌnĩˈbɫᶞaska}}, જેનો અર્થ [[પ્લેટ્ટ નદી]]ના નામ પાછળ &quot;સમાન પાણી&quot; એવો થાય છે, જે રાજ્યમાંથી પસાર થાય છે. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://spot.colorado.edu/~koontz/faq/etymology.htm |title=Etymology |access-date=2006-11-28 |author=Koontz, John |work=Siouan Languages}}&lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==
[[ચિત્ર:Nebraska 1718.jpg|thumb|200px|left|1718માં નેબ્રાસ્કા, ગિલાઉમ ડિ એલ,ઇસ્લે નકશો, રાજ્યનો આશે વિસ્તાર દર્શાવવામાં આવ્યો છે.]]

નેબ્રાસ્કામાં આવેલ [[અમેરિકન ભારતીય]] કુટુંબોએ [[ઓમાહા]], [[મિસૌરીયા]], [[પોન્કા]], [[પાવની]], [[ઓટો]], અને [[સિઔક્સ]]ની વિવિધ શાખાઓનો સમાવેશ કર્યો છે. [[લેવિસ અને ક્લાર્ક અભિયાન]]ની ઘણી પહેલા, [[ફ્રેંચ-કેનેડીયન]] [[સંશોધનકર્તાઓ]] નેબ્રાસ્કાના એક છેડાથી બીજા છેડા સુધી ગયા હતા, જેમાં 1739માં [[માલેટ]] બધુઓએ [[સાન્ટા ફે]]માં વેપાર કર્યો હતો તેનો પણ સમાવેશ થાય છે. &lt;ref&gt;&quot;નેબ્રાસ્કા&quot;, ''કેથોલિક જ્ઞાનકોશ'' , 1910&lt;/ref&gt; યુરોપીયન-અમેરિકન વચ્ચે 1848 સુધી અને [[કેલીફોર્નીયા ગોલ્ડ રશ]] સુધીમાં કોઇ પણ ક્રમમાં સમાધાન શરૂ થયું ન હતું. 30 મે 1854ના રોજ [[કાન્સાસ-નેબ્રાસ્કા કાયદા]]એ [[કાન્સાસ પ્રાંત]] અને [[નેબ્રાસ્કા પ્રાંત]]નું સર્જન કર્યું હતું, જે [[ઉત્તરમાં સમાંતર 40°]]માં વહેંચાયેલા હતા. &lt;ref name=&quot;Establishment&quot;&gt;NebraskaStudies.org. 2009. &quot;1854: કાન્સાસ-નેબ્રાસ્કા એક્ટ પર હસ્તાક્ષર થયા.&quot; http://nebraskastudies.unl.edu/0500/frameset_reset.html?http://nebraskastudies.unl.edu/0500/stories/0502_0100.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426005943/http://nebraskastudies.unl.edu/0500/frameset_reset.html?http%3A%2F%2Fnebraskastudies.unl.edu%2F0500%2Fstories%2F0502_0100.html |date=2012-04-26 }} . 13 ફેબ્રુઆરી 2004ના રોજ કરાયેલ સુધારો.&lt;/ref&gt; નેબ્રાસ્કાની પ્રાંતીય રાજધાની [[ઓમાહા]] હતી..

1860માં [[હોમસ્ટેડર]]ના ફૂંકાયેલા ભારે મોઝુ નેબ્રાસ્કામાં પણ પ્રસર્યું હતું, જેના કારણે ફેડરલ સરકાર દ્વારા મંજૂર કરાયેલ વિના મૂલ્યેની જમીનના દાવાઓ થયા હતા. અસંખ્ય પ્રથમ ખેતર ધરાવનારાઓએ [[જમીન]]ના ટુકડા પર [[ઘરો]] બાંધી દીધા હતા, કારણ કે તે હરિયાળી જમીનમાં ઘણા ઓછા ઝાડ હતા.[[અમેરિકન સિવીલ યુદ્ધ]] બાદ નેબ્રાસ્કા 1867માં 37મું રાજ્ય બન્યું હતું. તે સમયે, રાજધાની [[ઓમાહા]]થી ફેરવીને લેન્કેસ્ટરમાં લઇ જવામાં આવી હતી, જેને બાદમાં તાજેતરમાં હત્યા કરાઇ હતી તેવા [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસના પ્રમુખ]] [[અબ્રાહમ લિંકન]]ના નામ પાછળ [[લિંકન]] એવું નામ આપવામાં આવ્યું હતું.નેબ્રાસ્કામાં [[અર્બોર ડે]] રજાનો પ્રારંભ થયો હતો. [[નેશનલ અર્બોર ડે ફાઉન્ડેશન ડે]]નું વડુમથક હજુ પણ [[નેબ્રાસ્કા શહેર]]માં આવેલું છે, જેમાં કેટલીક ઓફિસો લિંકનમાં આવેલી છે.નેબ્રાસ્કા [[નાગરિક હક્ક સક્રિયતાવાદ]]નો લાંબો ઇતિહાસ ધરાવે છે, જેનો પ્રારંભ 1912માં ઓમાહાના [[નેશનલ એસોસિયેશન ફોર ધ એડવાન્સમેન્ટ ઓફ કલર્ડ પીપલ]] ચેપ્ટર સાથે થયો હતો.

== ભૂગોળ ==
રાજ્યની ઉત્તરમાં [[દક્ષિણ ડાકોટા]] સરહદ આવેલી છે, પૂર્વમાં [[આઇઓવા]] અને દક્ષિણપૂર્વમાં [[મિસૌરી નદી]] પર [[મિસૌરી]], દક્ષિણમાં [[કાન્સાસ]], દક્ષિણપૂર્વમાં [[કોલોરાડો]] અને પશ્ચિમમાં [[વ્યોમીંગ]] આવેલું છે. રાજ્ય [[93 ગણકો]] ધરાવે છે; તે [[ફ્રંટિયર પટ્ટા]]નો કેન્દ્રીત ભાગ ધરાવે છે. નેબ્રાસ્કા બે ટાઇમ ઝોન વિભાજિત છે. સેન્ટ્રલ ટાઇમ ઝોનમાં રાજ્યનો અર્ધો પૂર્વ આવેલ છે, જ્યારે પશ્ચમી અર્ધો ભાગ માઉન્ટેઇન ટાઇમ ધરાવે છે. રાજ્યમાંથી પશ્ચિમથી પૂર્વમાં ત્રણ નદીઓ વહે છે. [[પ્લેટ નદી]] શહેરના મધ્ય ભાગમાંથી વહે છે, [[નિયોબ્રારા નદી]] રાજ્યના ઉત્તરીય ભાગમાંથી વહે છે અને [[રિપલ્બિકન નદી]] રાજ્યના દક્ષિણ ભાગમાંથી આરપાર નીકળે છે. નેબ્રાસ્કા એ બે મોટા જમીન પ્રદેશોનું મિશ્રણ છે: [[ડિસસેક્ટેડ ટીલ પ્લેઇન્સ]] અને [[ગ્રેટ પ્લેઇન્સ]]. રાજ્યનો મોટા ભાગનો પૂર્વીય ભાગ [[બરફ યુગ]]ની  [[બરફશિલા]]ઓ દ્વારા ઘસાઇ ગયો હતો; ડિસસેક્ટેડ ટીલ પ્લેઇન્સ બરફશિલાઓ ઓછી થયા બાદ રહી ગઇ હતી. ડિસસેક્ટેડ ટીલ પ્લેઇન્સ ઢાળવાળી ટેકરીઓનો પ્રદેશ છે; [[ઓમાહા]] અને [[લિંકન]] આ પ્રદેશમાં આવેલા છે. ગ્રેટ પ્લેઇન્સ પશ્ચિમ નેબ્રાસ્કાનો મોટા ભાગનો વિસ્તાર રોકે છે. ગ્રેટ પ્લેઇન્સ વિવિધ નાના, અલગ અલગ જમીન પ્રદેશોથી બનેલો છે, જેમાં [[સાન્ડહિલ્સ]], [[પાઇન રિગ]], [[રેઇનવોટર તટપ્રદેશ]], [[હાઇ પ્લેઇન્સ]] અને [[વાઇલ્ડકેટ હીલ્સ]]. [[પેનોરમા પોઇન્ટ]]નો 5,424 ફૂટે (1,653 એમ)નો સમાવેશ થાય છે, જે નેબ્રાસ્કામાં સૌથી ઊંચો પોઈન્ટ છે; તેના નામ અને ઊંચાઇ હોવા છતાં તે કોલોરાડો અને વ્યોમીંગ સરહદો પાસે ફક્ત નીચા દેખાય છે.

[[ચિત્ર:Nebraska.JPG|thumb|કોલોરાડો સરહદ ખાતે ઇન્ટરસ્ટેટ 76 ઉપર નેબ્રાસ્કા રાજ્ય આવકાર સંકેત.]]

ભૂતકાળમાં નેબ્રાસ્કા [[પ્રવાસન]]નું સૂત્ર &quot;જ્યાંથી પશ્ચિમનો પ્રારંભ થાય છે&quot; તેવું હતું; &quot;પશ્ચિમ&quot;ના પ્રારંભ માટે આપવામાં આવેલા સ્થળોમાં મિસૌરી નદી, લિંકનમાં 13મી અને ૦ શેરીઓના આંતરિક ભાગો (જ્યાં તેને લાલ ઇંટ સ્ટાર દ્વારા નિશાની કરવામાં આવી છે), [[100મો યામ્યોત્તર વૃત્ત]], અને [[ચિમની રોક]]નો સમાવેશ થાય છે. નેબ્રાસ્કા હકીકતમાં તો [[ત્રણ બાજુ જમીન ધરાવતું રાજ્ય]] છે, કેમ કે તેની આસપાસ દરિયો નથી કે કોઇ પણ રાજ્યો નથી તેમજ તેમાંના કોઇ પણ તેની સરહદ પર આવેલા નથી. &lt;ref&gt;નોંધા રાખો કે નેબ્રાસ્કાની &quot;ટ્રિપ્લાય લેન્ડલોક્ડ&quot; તરીકેનું સ્થિતિમાં [[ગ્રેટ લેક્સ]]ના કિનારે દરિયામાં પ્રવેશી શકતા મિન્નેસોટા, વિસ્કોન્સિન અને ઇલીનોઇસ બંદરો ધરાવે છે તે હકીકતનો સમાવેશ થતો નથી.&lt;/ref&gt;

=== ફેડરલ જમીન સંચાલન ===
[[નેશનલ પાર્ક સર્વિસ]]ના સંચાલન હેઠળના વિસ્તારોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે.
* [[હેરિસન]] પાસે [[અગાટે ફોસીલ બેડ્ઝ નેશનલ મોન્યુમેન્ટ]]
* [[કેલીફોર્નીયા નેશનલ હિસ્ટોરિક ટ્રાયલ]]
* [[બેયાર્ડ]] નજીક [[ચિમની રોક નેશનલ હિસ્ટોરિક સાઇટ]]
* [[બિટ્રાઇસ]]માં [[હોમસ્ટેડ મોન્યુમેન્ટ ઓફ અમેરિકા]]
* [[લેવિસ એન્ડ ક્લાર્ક નેશનલ હિસ્ટોરિક ટ્રાયલ]]
* [[પોન્કા]] નજીક [[મિસૌરી નેશનલ રિક્રિશ્નલ રિવર]]
* [[મોર્મોન પાયોનીયર નેશનલ હિસ્ટોરિક ટ્રાયલ]]
* [[વેલેન્ટાઇન]] નજીક [[નિયોબ્રારા નેશનલ સેનિક રિવર]]
* [[ઓરેગોન નેશનલ હિસ્ટોરિક ટ્રાયલ]]
* [[પોની એક્સપ્રેસ નેશનલ હિસ્ટોરિક ટ્રાયલ]]
* [[ગેરિંગ]] ખાતે [[સ્કોટ્ટસ બ્લફ નેશનલ મોન્યુમેન્ટ]]

[[નેશનલ ફોરેસ્ટ સર્વિસ]] હેઠળના સંચાલન હેઠળના વિસ્તારમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
* [[નેબ્રાસ્કા નેશનલ ફોરેસ્ટ]]
* [[ઓગાલા નેશનલ ગ્રાસલેન્ડ]]
* [[સેમ્યુઅલ આર. મેકેલ્વી નેશનલ ફોરેસ્ટ]]

=== આબોહવા ===
નેબ્રાસ્કામાં બે મુખ્ય [[આબોહવા]] છતી થાય છે: રાજ્યનો પૂર્વ ભાગ [[ભીની ઉપખંડીય આબોહવા]] ([[કોપ્પેન આબોહવા વર્ગીકરણ]] ''ડીએફએ'' ), અને રાજ્યના પશ્ચિમ ભાગમાં [[અર્ધ-શુષ્ક]] ઉપખંડીય  [[સૂકી]] આબોહવા (કોપ્પેન ''બીએસકે'' ). સમગ્ર રાજ્ય તાપમાન અને વરસાદમાં વિશાળ પ્રમાણમાં સીઝનલ વૈવિધ્યતા ધરાવે છે. આકરા ઉનાળા અને સામાન્ય રીતે ઠંડા શિયાળા સાથે આખા નેબ્રાસ્કામાં સરેરાશ તાપમાન એકસમાન છે, જ્યારે વાર્ષિક વરસાદ પૂર્વથી પશ્ચિમ સુધીમાં રાજ્યના દક્ષિણ ખુણામાં 31.5 ઇંચ (800 મિમી) થી [[પાનહેન્લ]] સુધીમાં 13.8 ઇંચ (350 મિમી) સુધીનો થઇ જાય છે. તેમજ પૂર્વથી પશ્ચિમ સુધીમાં ભીનાશમાં પણ ઘટાડો થાય છે, રાજ્યભરમાં બરફવર્ષા બહુ થોડી છે, જેમાં આખા નેબ્રાસ્કામાં 25 અને 35 ઇંચ (65થી 90 સીએમ) વાર્ષિક બરફ વર્ષ પડે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hprcc.unl.edu/products/atlas.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-10-07 |archive-date=2008-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007011536/http://www.hprcc.unl.edu/products/atlas.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:National-atlas-nebraska.PNG|thumb|300px|નેબ્રાસ્કાનો નકશો]]

નેબ્રાસ્કા [[ટોરનાડો એલી]]માં આવેલું છે; [[ઠઁડા પવનો]] વસંત અને ઉનાળામાં સામાન્યપણે જોવા મળે છે અને [[હિંસક ઠંડા પવનો]] અને [[ભઊયંકર વાવાઝોડાઓ]] મુખ્યત્વે વસંત અને ઉનાળામાં જોવા મળે છે, તેમજ પાનખરમાં પણ થાય છે. [[રોકી પર્વતો]] પરથી આવતા [[હૂંફાળા સૂકા પવનો]] શિયાળાના મહિનાઓમાં પશ્ચિમ નેબ્રાસ્કામાં થોડા સમય માટે તાપમાનને સાધારણ બનાવે છે. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nebraskaclimateoffice.unl.edu/weather.summary.Dec99 |title=Nebraska Climate Office &amp;#124; Applied Climate Science &amp;#124; SNR &amp;#124; UNL |publisher=Nebraskaclimateoffice.unl.edu |date=2009-07-23 |access-date=2010-04-17 |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207190107/http://www.nebraskaclimateoffice.unl.edu/weather.summary.Dec99 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tcdne.org/climate.htm |title=Climate - Twin Cities Development Association, Inc. - Nebraska: Scottsbluff, Gering, TerryTown, Mitchell, Bayard |publisher=Tcdne.org |date= |access-date=2009-02-24 |archive-date=2009-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604023754/http://www.tcdne.org/climate.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== વસ્તી-વિષયક માહિતી ==
{{USCensusPop
|1860 = 28841
|1870 = 122993
|1880 = 452402
|1890 = 1062656
|1900 = 1066300
|1910 = 1192214
|1920 = 1296372
|1930 = 1377963
|1940 = 1315834
|1950 = 1325510
|1960 = 1411330
|1970 = 1483493
|1980 = 1569825
|1990 = 1578385
|2000 = 1711263
|estyear = 2009&lt;ref name=08CenEst/&gt;
|estimate = 1796619
}}

2009ના અનુસાર નેબ્રાસ્કામાં અંદાજિત 1,796,619 વસતી હતી, જે 2000થી અત્યાર સુધીમાં 85,356, અથવા 5%નો વધારો દર્શાવે છે. તેમાં છેલ્લી 77,995 લોકો (187,564 જન્મ ઓછા 109,569 મૃત્યુ)ની વસતી ગણતરીથી લઇને કુદરતી રીતે થયેલો વધારો અને રાજ્યમાંથી 9,319 લોકોએ કરેલા સ્થળાંતરને કારણે થયેલા ઘટાડાનો સમાવેશ થાય છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સથી બહાર [[કાયમી વસવાટ કરનારાઓ]]ની સંખ્યા 27,398 લોકોના વધારામાં પરિણમી હતી અને દેશમાંજ થયેલા સ્થળાંતરે કુલ 36,717 લોકોનું નુકસાન કર્યું હતું. {{Citation needed|date=December 2009}} નેબ્રાસ્કાની [[વસતીનું કેન્દ્ર]] [[શેલ્બી]] શહેરમાં [[પોલ્ક કાઉન્ટી]]માં સ્થિત છે. &lt;ref&gt;{{cite web | title = Population and Population Centers by State: 2000 | publisher = United States Census Bureau | access-date = 2008-12-05 | url = http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt}}&lt;/ref&gt;j

2004ના અનુસાર નેબ્રાસ્કાની વસતીમાં આશરે 84,000 જેટલા વિદેશમાં જન્મેલા નિવાસી (વસતીના 4.8 ટકા)ઓનો સમાવેશ થતો હતો.
{{US Demographics}}
નેબ્રાસ્કામાં પાંચ મોટા પ્રાચીન વંશોમાં [[જર્મન]] (38.6%), [[આઇરીશ]] (12.4%), [[ઇંગ્લીશ]] (9.6%), [[સ્વીડીશ]] (4.9%), અને [[ચેક]] (4.9%)નો સમાવેશ થાય છે.

નેબ્રાસ્કા સૌથી વધુ [[ચેક-અમેરિકન]] અને મોર્મોન સિવાયના [[ડેનિશ અમેરિકન]] વસતી (કુલ વસતીની ટકાવારી અનુસાર) રાષ્ટ્રમાં ધરાવે છે. [[જર્મન-અમેરિકન]] રાજ્યના મોટા ભાગમાં સૌથી મોટો પ્રાચીન વંશ છે, જેમાંતી થોડા પૂર્વીય ગણકોમાં છે. [[થર્સ્ટોન કાઉન્ટી]] (જે સમગ્ર રીતે [[ઓમાહા]] અને [[વિન્નેબાગો]] અનામતોથી બનેલો છે) [[અમેરિકન ભારતીય]]ની બહુમતી ધરાવે છે, અને [[બુટલર કાઉન્ટી]] ચેક-અમેરિકન બહુમતી સાથેના રાષ્ટ્રમાં ફક્ત બે જ ગણકો છે.

=== ગ્રામિણ ઉત્થાન ===
[[ચિત્ર:Nebraska population map.png|thumb|400px|નેબ્રાસ્કાનો વસતીની ગીચતા]]
નેબ્રાસ્કામાં 89 ટકા શહેરોમાં 3,000 કરતા ઓછો લાકો રહે છે. આવું જ લક્ષણ નેબ્રાસ્કા સાથે અન્ય પાંત મધ્ય પશ્ચિમ અને દક્ષિણીય રાજ્યોમાં જોવા મળે છે. ([[કાન્સાસ]], [[ઓકલાહોમાં]], [[નોર્થ]] અને [[સાઉથ ડાકોટા]], અને [[આઇઓવા]]). સોએક નગરોમાં 1,000 કરતા પણ ઓછી વસતી છે.

નેબ્રાસ્કાના 93 ગણકોમાંથી 53માં 1990 અને 2000ની વચ્ચે વસતીમાં ઘટાડો થઇ રહ્યો હોવાના અહેવાલ છે, જેમાં 0.06%ના નુકસાનથી લઇને ([[ફ્રંટીયર કાઉન્ટી]])  17.04%ના નુકસાન ([[હિટકોક કાઉન્ટી]])નો સમાવેશ થાય છે. રાજ્યના અન્ય ભાગમાં નોધપાત્ર વૃદ્ધિ અનુભવાઇ હતી. 2000માં, ઓમાહા શહેરમાં 390,007 વસતી, 2005માં શહેરની અંદાજિત વસતી 414,521 હતી (427,872 વસતી સહિત તાજેતરમાં જોડાયેલા [[એલ્ખોર્મ]] સાથે), જે પાંચ વર્ષોમાં 6.3%નો વધારો દર્શાવે છે. લિંકન શહેરમાં 2000માં 225,581 વસતી હતી અને 2008માં અંદાજિત વસતી 251,624 હતી જે 6.8%નો ફેરફાર દર્શાવ છે.

પ્રાદેશિક સ્તરે વસતીમાં થયેલા ઘટાડાએ ઘણી ગ્રામિણ શાળાઓને સંયુક્ત થવાની ફરજ પાડી હતી.

=== ધર્મ ===
નેબ્રાસ્કાના લોકો જે ધર્મ સાથે સંકળાયેલા છે તેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

* ખ્રિસ્તી – 77%
** [[સુધારાવાદી]] – 61%
*** [[લ્યુથેરાન]] – 16%
*** [[મેથોડીસ્ટ]] – 11%
*** બાપ્ટિસ્ટ – 22%
*** [[પ્રિસ્બીટેરીયન]] – 4%
*** અન્ય સુધારાવાદી – 12%
** [[રોમન કેથોલીક]] – 28%
** અન્ય ખ્રિસ્તી – 1%
* બિન-ધાર્મિક – 9%
* અન્ય ધર્મો – 1%

2000માં ધર્મને વળગી રહેનારાઓમાં સૌથી મોટો એક સંપ્રદાય [[કેથોલીક ચર્ચ]] (372,791), [[અમેરિકામાં ઇવાનજેલિકલ લ્યુથરન ચર્ચ]] (128,570), [[લ્યુથરાન ચર્ચ - મિસૌરી સાયનોડ]] (117,419) અને [[યુનાઇટેડ મેથોડીસ્ટ ચર્ચ]] (117,277) હતા &lt;ref&gt;[http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/31_2000.asp &quot;રાજ્ય સભ્યપદ અહેવાલ&quot;.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206121955/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/31_2000.asp |date=2010-12-06 }} ''રિલીજીયન ડેટા આર્કાઇવ્સનું સંગઠન'' . સુધારો જુલાઈ 29, 2008&lt;/ref&gt;

== કરવેરા ==
નેબ્રાસ્કા [[પ્રગતિકારક આવક વેરો]] ધરાવે છે, જેમાં નીચેના દરો છે:
2.56%&gt;$0
3.57%&gt;$2,400
5.12%&gt;$17,500
6.84%&gt;$27,700
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.taxfoundation.org/publications/show/228.html |title=State Individual Income Tax Rates, 2000-2010 |publisher=The Tax Foundation |date=2010-03-25 |access-date=2010-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110424224553/http://www.taxfoundation.org/publications/show/228.html |archive-date=2011-04-24 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== અર્થતંત્ર ==
[http://www.bea.gov/ બ્યુરો ઓફ ઇકોનોમિક એનાલિસીસ]ના અનુસાર નેબ્રાસ્કાની કુલ સરકારી પેદાશ 2004માં અંદાજિત 68 અબજ ડોલર હોવાનું મનાય છે. 2004માં વ્યક્તિગત માથાદીઠ આવક $31,339 હતી, જે રાષ્ટ્રમાં 25મા ક્રમે છે. નેબ્રાસ્કા પાસે વિશાળ [[કૃષિ]] ક્ષેત્ર છે અને તે [[ગૌમાંસ]], [[ડુક્કરનું માંસ]], [[કોર્ન (મકાઈ)]] , અને [[સોયાબીન]]નો અગત્યનું ઉત્પાદક. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nass.usda.gov/Statistics_by_State/Ag_Overview/AgOverview_NE.pdf |title=Nebraska State Agriculture Overview - 2006 |access-date=2007-10-17 |format=PDF |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |archive-date=2007-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025084938/http://www.nass.usda.gov/Statistics_by_State/Ag_Overview/AgOverview_NE.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અન્ય અગત્યના ક્ષેત્રોમાં [[નૂર]] [[વહન]] ([[રેલ]] અને [[ટ્રક]] દ્વારા), [[ઉત્પાદન]], [[સંદેશાવ્યવહાર]], [[ઇન્ફર્મેશન ટેકનોલોજી]], અને[[વીમા]]નો સમાવેશ થાય છે.

નેબ્રાસ્કા પાસે ચાર વ્યક્તિગત [[આવકવેરા]] રચનાઓ છે, જેમાં 2.6% થી 6.8% સુધીનો સમાવેશ થાય છે. નેબ્રાસ્કામાં 5.5%નો રાજ્ય [[વેચાણવેરો]] છે. વેચાણવેરાના વધારામાં, કેટલાક નેબ્રાસ્કા શહેરો શહેરી વેચાણની આકારણી કરે છે અને વધુમાં વધુ 1.5% સુધીના કરનો ઉપયોગ કરે છે. નેબ્રાસ્કામાં આવેલું [[ડાકોટા કાઉન્ટી]] વેચાણવેરો વસૂલે છે. નેબ્રાસ્કામાં આવેલી તમામ [[વાસ્તવિક મિલકત]] જો કાયદેસર રીતે ખાસ મુક્તિ અપાઇ ન હોય તો તે કરપાત્ર છે. 1992થી ફક્ત ઘસારાત્મક વ્યક્તિગત આવક કરપાત્ર છે અને બાકીની તમામ મિલકતોને કરમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. ગણક સ્તરે [[વારસા વેરો]] એકત્ર કરવામાં આવે છે.

2010ના જાન્યુઆરીના અનુસાર રાજ્યનો બેરોજગાર દર ફક્ત 4.6% હતો. &lt;ref&gt;[163] ^ Bls.gov; સ્થાનિક વિસ્તારના બેરોજગારીના આંકડાઓ&lt;/ref&gt;

=== ઉદ્યોગ ===
[[હેસ્ટીગ્સ]]ના શહેરમાં [[એડવિન પર્કીન્સ]] દ્વારા 1927માં [http://www.kool-aiddays.com કૂલ એઇડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190701171116/http://kool-aiddays.com/ |date=2019-07-01 }}નું સર્જન કરવામાં આવ્યું હતું, આ ઘટનાને દર ઓગસ્ટના બીજા સપ્તાહંતમાં [[કૂલ એઇડ ડેઇઝ]] સાથે ઉજવવામાં આવે છે. કૂલ એઇડ નેબ્રાસ્કાનું સત્તાવાર હળવું પીણું છે. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hastingsmuseum.org/koolaid/kahistory.htm |title=History: Kool-Aid: Hastings Museum |publisher=Hastings Museum&lt;! |date= |access-date=2009-02-24 |archive-date=2009-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090205191059/http://hastingsmuseum.org/koolaid/kahistory.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ક્લિફ્ટો હિલ્લેગાસ]] દ્વારા નેબ્રાસ્કાના [[રાઇઝીંગ સિટી]]માં [[ક્લિફ્ફનોટ્સ]]ની શોધ કરવામાં આવી હતી. તેની પત્રિકાઓ મૂળ [[કેનેડીયન]] ખ્યાલ &quot;[[કોલ્સ નોટ્સ]]&quot; પર આધારિત હતી.

ઓમાહા [[બર્કશાયર હાથવે]]નું ઘર છે, જેના સીઇઓ [[વોરેન બફેટ]]ને ફોર્બસ મેગેઝીન દ્વારા [[વિશ્વમાં બીજા સૌથી વધુ શ્રીમંત]] તરીકેનું સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. આ શહેર [[કોનઆગ્રા]], [[મ્યુચ્યુઅલ ઓફ ઓમાહા]], [[ઇન્ફોયુએસએ]], [[ટીડી અમેરીટ્રેડ]], [[વેસ્ટ કોર્પોરેશન]], [[વાલમોન્ટ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ]], [[વુડમેન ઓફ ધ વર્લ્ડ]], કીવિટ કોર્પોરેશન, અને [[યુનિટન પેસિફિક રેઇરોડ]]નું ઘર છે. [[યુનિફી કંપનીઝ]], [[સેન્ડહીલ્સ પબ્લિશીંગ કંપની]], અને ડંકન એવીયેશન લિંકનમાં રહે છે; [[ધી બકલ]] કીર્ની સ્થિત છે. [[સિડની]] બહારની ચીજોના ખાસ વેચાણકર્તા એવા [[કેબેલા]]નું રાષ્ટ્રીય વડુમથક છે.

વિશ્વનો સૌથી મોટો ટ્રેઇન યાર્ડ, [[યુનિયન પેસિફિક]]નો [[બેઇલી યાર્ડ]] છે, જે [[નોર્થ પ્લેટ]]માં આવેલો છે. [[વાઇસ ગ્રીપ]]ની શોધ વિલીયમ પીટર્સન દ્વારા 1924માં કરવામાં આવી હતી અને જ્યાં સુધી પ્લાન્ટ 2008ના અંતમાં બંધ ન થયો ત્યાં સુધી તેનું ઉત્પાદન [[ડિ વિટ્ટ]]માં કરવામાં આવતું હતું. &lt;ref&gt;જિરોવ્સ્કી, ક્રિસ્ટીન. &quot;નેઇલ જેક ટૂલ્સનો માલિક પૂર્વ વિસે-ક્રિપ પ્લાન્ટની વહેંચણી કરવા માગે છે.&quot; ''લિંકન જર્નલ-સ્ટાર ઓનલાઇન'' . 8 જાન્યુ., 2009. http://journalstar.com/articles/2009/01/08/news/business/doc4966307080dcd635956810.txt {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210220155811/http://journalstar.com/business/owner-of-nail-jack-tools-wants-to-share-former-vise-grip-plant/article_01c3ecc7-f932-53b2-9c85-e51c644f8657.html |date=2021-02-20 }}&lt;/ref&gt;

લિંકનની કાવાસાકી મોટર્સ મેન્યુફેક્ચરીંગ વિશ્વમાં એક જ એવો કાવાસાકીનો પ્લાન્ટ છે જે જેટ-સ્કી, એટીવી અને મ્યુલ લાઇન્સ ઓફર પ્રોડક્ટનું ઉત્પાદન કરે છે. આ સવલત 1200થી વધુ લોકોને રોજગારી પૂરી પાડે છે.

== પરિવહન ==
=== રેલમાર્ગ ===
{{further|[[List of Nebraska railroads]]}}
નેબ્રાસ્કા સુંદર રેલમાર્ગ ઇતિહાસ ધરાવે છે. ઓમાહામાં મુખ્ય મથક આવેલું છે તેવું [[યુનિયન પેસિફિક રેલરોડ]]ની સ્થાપના 1 જુલાઇ 1862માં [[1862ના પેસિફિક રેલવે એક્ટ]]ની રચનાને કારણે થઇ હતી નોર્થ પ્લેટ્ટમાં સ્થિત બેઇલી યાર્ડ વિશ્વમાં સૌથી મોટો રેલરોડ ક્લાસિફિકેશન યાર્ડ છે.  [[મૂળ અનેક ઉપખંડીય રેલમાર્ગ]]  રાજ્યમાંથી પસાર થાય છે.

રાજ્યમાં ચાલુ છે તેવા અન્ય મોટા રેલમાર્ગો આ પ્રમાણે છે: [[અમટ્રેક]]; [[બર્લિંગ્ટોન નોર્ધન એન્ડ સાન્ટા ફે રેલવે]]; [[કેનેડીયન પેસિફીક રેલવે]]; અને  [[આઇઓવા ઇન્ટરસ્ટેટ રેલરોડ]].

=== માર્ગો અને ધોરીમાર્ગો ===
{{further|[[List of Nebraska numbered highways]]}}
&lt;center&gt;
'''નેબ્રાસ્કા રાજ્યમાં [[આંતરરાજ્ય ધોરીમાર્ગો]]''' 
&lt;br /&gt;
{{Click-Inline|image=I-76.svg|link=Interstate 76 (west)|width=44px}}
{{Click-Inline|image=I-80.svg|link=Interstate 80|width=44px}}
{{Click-Inline|image=I-129.svg|link=Interstate 129|width=55px}}
{{Click-Inline|image=I-180.svg|link=Interstate 180 (Nebraska)|width=55px}}
{{Click-Inline|image=I-480.svg|link=Interstate 480 (Iowa-Nebraska)|width=55px}}
{{Click-Inline|image=I-680.svg|link=Interstate 680 (Iowa-Nebraska)|width=55px}}
&lt;br /&gt;
'''નેબ્રાસ્કામાં [[યુ,એસ. રુટ્સ]]''' 
&lt;br /&gt;
{{Click-Inline|image=US 6.svg|link=U.S. Route 6|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 20.svg|link=U.S. Route 20|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 26.svg|link=U.S. Route 26|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 30.svg|link=U.S. Route 30|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 34.svg|link=U.S. Route 34|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 73.svg|link=U.S. Route 73|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 75.svg|link=U.S. Route 75|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 77.svg|link=U.S. Route 77|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 81.svg|link=U.S. Route 81|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 83.svg|link=U.S. Route 83|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 136.svg|link=U.S. Route 136|width=55px}}
{{Click-Inline|image=US 138.svg|link=U.S. Route 138|width=55px}}
{{Click-Inline|image=US 159.svg|link=U.S. Route 159|width=55px}}
{{Click-Inline|image=US 183.svg|link=U.S. Route 183|width=55px}}
{{Click-Inline|image=US 275.svg|link=U.S. Route 275|width=55px}}
{{Click-Inline|image=US 281.svg|link=U.S. Route 281|width=55px}}
{{Click-Inline|image=US 283.svg|link=U.S. Route 283|width=55px}}
{{Click-Inline|image=US 385.svg|link=U.S. Route 385|width=55px}}
&lt;/center&gt;

== માર્ગ સ્થિતિ અને સલામતી ==

નેબ્રાસ્કાના કડક ડીયુઆઇ કાયદાઓ માર્ગને સલામત રાખવામાં સહાય કરે છે. મોટર વાહનને 0.08 ટકા કે તેથી વધુ બ્લડ આલ્કોહોલ લેવલ (બીએસી)થી ચલાવવું ગુન્હો છે. 0.15 ટકાથી ઉપર બીએસી સામેલ કેસો માટેની સજા ઘણી સખત છે. પ્રથમ ડીયુઆઇ ગુન્હામાં ફરજિયાત 7 દિવસની જેલની સજા,  $400–$500 દંડ અને ફરજિયાત 6 મહિના સુધી પરવાના રદની સજા. બીજા ગુન્હામાં $500 દંડ, 30 દિવસનો જેલ વાસ અને ઓછામાં ઓછા 12 મહિના સુધી પરવાનો રદની સજા. ત્રીજો અને ચતુર્થ ગુન્હામાં $600 થી $10,000 સુધીનો દંડ, 90 દિવસથી લઇને પાંચ વર્ષ સુધીનો જેલ વાસ અને 2-15 વર્ષ સુધી પરવાના રદની સજા. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.autoinsurancetips.com/Nebraska-Auto-Insurance|title=Nebraska Auto Insurance|access-date=2010-10-07|archive-date=2010-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20100708215830/http://www.autoinsurancetips.com/nebraska-auto-insurance|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

આ કાયદાઓ અને અન્ય પરિબળો જેમ કે માર્ગની સ્થિતિને કારણે નેબ્રાસ્કા દેશમાં સૌથી વધુ સલામત માર્ગો ધરાવે છે, તેણે રીડર્સ ડાયજેસ્ટના 2010ની શ્રેષ્ઠ માર્ગોની યાદીમાં 8મો ક્રમાંક (50 રાજ્યોમાંથી) પ્રાપ્ત કર્યો હતો. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rd.com/your-america-inspiring-people-and-stories/the-best-worst-and-deadliest-roads-in-america-the-rankings/article176005.html|title=The Best, Worst, and Deadliest Roads in America: The Rankings|access-date=2010-10-07|archive-date=2010-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325195028/http://www.rd.com/your-america-inspiring-people-and-stories/the-best-worst-and-deadliest-roads-in-america-the-rankings/article176005.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ચાલકો નેબ્રાસ્કા ડિપાર્ટમેન્ટ ઓપ રોડ્ઝની વેબસાઇટ પર માર્ગની સ્થિતિ અંગેની માહિતી મેળવી શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dor.state.ne.us/rca/|title=Nebraska Department of Roads|access-date=2010-10-07|archive-date=2010-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20101014214228/http://www.dor.state.ne.us/rca/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== કાયદો અને સરકાર ==
નેબ્રાસ્કાની સરકાર નેબ્રાસ્કા બંધારણના માળખા હેઠળ કામ કરે છે, જે 1875માં અપનાવવામાં આવ્યું હતું ,&lt;ref&gt;[http://www.kancoll.org/books/andreas_ne/state/state-p6.html &quot;નેબ્રાસ્કા એક રાજ્ય તરીકે&quot;.] [http://www.kancoll.org/books/andreas_ne/hon_tabl.html ''નેબ્રાસ્કા રાજ્યનો એન્ડ્રીયાઝનો ઇતિહાસ'' .]. સુધારો 2010-02-17.&lt;/ref&gt; અને તે ત્રણ શાખામાં વહેંચાયેલું છેઃ અમલદારી, કાર્યકારી, કાયદાને લગતું અને ન્યાયિક.

=== કાર્યકારી શાખા ===
કાર્યકારી શાખાના વડા [[ગવર્નર]] [[ડેવ હેઇનમેન]] છે. કાર્યકારી શાખામાં અન્ય ચૂંટાયેલા અધિકારીઓમાં  [[લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર]] [[રિક શીહી]] (સમાન ટિકીટ પર ગવર્નર તરીકે ચૂંટાયેલ), [[એટોર્ની જનરલ]] [[જોન બ્રુનીંગ]], [[રાજ્ય સચિવ]] [[જોહ્ન એ ગાલે]], [[રાજ્ય ખજાનચી]] [[શેન ઓસ્બોર્ન]], અને [[રાજ્ય ઓડિટર]] [[માઇક ફોલી]]નો સમાવેશ થાય છે. કાર્યકારી શાખામાં ચૂંટાયેલ દરેક અધિકારી ચાર વર્ષ સુધી સેવા આપે છે.

=== કાયદાને લગતી શાખા ===
નેબ્રાસ્કા [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]માં એક એવું રાજ્ય છે, જે [[એક જ ગૃહ]]ની વિધાનસભા ધરાવે છે. આ ગૃહ સત્તાવાર રીતે &quot;વિધાનસભા&quot; તરીકે સરળ રીતે જાણીતુ હોવા છતાં, અને વધુ સામાન્ય પણે તેને &quot;એક જ ગૃહ&quot; તરીકે કહેવામાં આવે છે, તેના સભ્યો પોતાની જાતને &quot;સેનેટર&quot; તરીકે ઓળખાવે છે. નેબ્રાસ્કાની વિધાનસભા પણ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં [[રાજ્ય વિધાનસભા]] છે જે [[બિનપક્ષપાતી]] છે. સેનેટરો મતપત્ર પર તેમના નામની પાછળ કોઇ પક્ષના નામ વિના જ ચૂંટાય છે અને અધ્યક્ષ અને સમિતિ ચેર્સને મોટા પાયે ચૂંટવામાં આવે છે, જેથી કોઇ પણ પક્ષના સભ્યને આ હોદ્દા માટે ચૂંટી શકાય. નેબ્રાસ્કા વિધાનસભા ગવર્નરના અધિકારને ત્રણ-પંચમાશ બહુમતી સાથે નામંજૂર કરી શકે છે, જ્યારે અન્ય રાજ્યોમાં બે તૃતીયાંસ બહુમતીની જરૂર હોય છે. [[નેબ્રાસ્કા વિધાનસભા]] ત્રીજા [[નેબ્રાસ્કા સ્ટે કેપિટોલ]] બિલ્ડીંગમા મળે છે, જે 1922 અને 1932ની મધ્યમાં બંધાયું હતું. તેની ડિઝાઇન બર્ટ્રામ જી. ગુધુ દ્વારા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી હતી. ઇન્ડિયાના ચૂનાના પત્થર વડે બંધાયેલા કેપિટોલનો પાયો ચોરસમાં વાંકો છે. 400 ફૂટ ડોમ વાળો ટાવર આ પાયામાંથી ઊંચા થાય છે. ગોલ્ડન સોવર, 19 ફૂટ કાંસાની મૂર્તિ કૃષિનું પ્રતિબિબ પાડે છે, અને કેપિટોલ પર તાજ તરીકે શોભે છે. સ્ટેટ કેપિટોલની ગણના સ્થાપત્ય સિદ્ધિ તરીકે થાય છે. તેને અમેરિકન ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ આર્કિટેક્ટસ દ્વારા માન્યતા અપાઇ છે.

{{US state insignia |
  Name        = Nebraska |
  Motto  = ''Equality Before the Law'' |
  Slogan = ''Nebraska, possibilities...endless'' |
  Bird   = [[Western meadowlark]] |
  Animal = [[White-tailed deer]] |
  Fish   = [[Channel catfish]] |
  Insect = [[Western honey bee|European honey bee]] |
  Flower = [[Goldenrod]] |
  Tree   = [[Populus sect. Aegiros|Cottonwood]] |
  River   = [[Platte River]] |
  Song   = &quot;[[Beautiful Nebraska]]&quot; |
  Fossil    = [[Mammoth]] |
  Dance = [[Square dance]] |
  Gemstone  = [[Chalcedony|Blue agate]] |
  StateRock = [[Agate|Prairie agate]] |
  Grass     = [[Little bluestem]] |
  Soil      = [[Holdrege series]] |
  Beverage  = [[Milk]] |
  Soft Drink  = [[Kool-aid]] |
  Quarter = Nebraska quarter, reverse side, 2006.jpg |
  QuarterReleaseDate = Released April 7, 2006}}

વર્ષો સુધી, [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેનેટર]] [[જ્યોર્જ નોરિસ]] અને નેબ્રાસ્કાના લોકોએ એક જ ગૃહ વાળી વિધાનસભાના ખ્યાલને ઉત્તેજન આપ્યું હતું અને આ મુદ્દાને [[લોકમત]]થી ઉકેલવામાં આવે તેવી માગ કરી હતી. એવી નોરિસે દલીલ કરી હતી.

{{cquote|The constitutions of our various states are built upon the idea that there is but one class. If this be true, there is no sense or reason in having the same thing done twice, especially if it is to be done by two bodies of men elected in the same way and having the same jurisdiction.}}

એક જ ગૃહના ટેકેદારોએ એવી પણ દલીલ કરી હતી કે [[બે ગૃહ વાળી]] વિધાનસભામાં સમિતિમાં નોંધપાત્ર બિન લોકશાહીત્વવાદનો સમાવેશ થતો હતો જેણે વિધાનસભા અને સેનેટ ધારસભા વચ્ચે મેળ બેસાડ્યો હતો. આ સમિતિમાં મતો ગુપ્ત રાખવામાં આવ્યા હતા અને કેટલીક વખત ગૃહે મંજૂર કર્યા ન હોય છતાંયે ખરડામાં જોગવાઇનો ઉમેરો કરે છે. નેબ્રાસ્કાનું એક જ ગૃહવાળી વિધાનસભા આજે એવો નિયમ ધરાવે છે કે ખરડામાં ફક્ત એક વિષયનો સમાવેશ થઇ શકે અને તેની વિચારણા માટે ઓછામાં ઓછા પાંચ દિવસ આપવા જોઇએ. અંતે, 1934માં, [[ગ્રેટ ડિપ્રેશન]] (ભારે મંદી)ના આર્થિક દબાણને કારણે સરકારના પ્રયાસરૂપે નેબ્રાસ્કાની એક જ ગૃહવાળી વિધાનસભાને અમલી બનાવવામાં આવી હતી. હકીકતમાં, વિધાનસભા (ગૃહ)ને દૂર કરવામા આવી હતી, જેમ નોંધવામાં આવ્યું છે તેમ આજના નેબ્રાસ્કાના સરકારી કાયદા ઘડનારાઓને સર્વસામાન્ય પણ &quot;સેનેટર્સ&quot; કહેવામાં આવે છે.

=== ન્યાયિક શાખા ===
નેબ્રાસ્કામાં ન્યાય વ્યવસ્થા સમાન છે, જેમાં [[નેબ્રાસ્કા સુપ્રીમ કોર્ટ]] નેબ્રાસ્કાની દરેક અદાલતો પર વહીવટીય સત્તા ધરાવે છે. નેબ્રાસ્કા દરેક સ્તરે ન્યાયમૂર્તિઓની પસંદગી માટે [[મિસૌરી યોજના]]નો ઉપયોગ કરે છે. નેબ્રાસ્કામાં સૌથી નાની અદાલત ગણક અદાલતો છે, તેની ઉપર 12 જિલ્લા અદાલતો (જેમાં એક કે વધુ ગણકોનો સમાવેશ થાય છે) છે. [[કોર્ટ ઓફ અપીલ્સ]] જિલ્લા અદાલતો, બાળ અદાલતો અને કામદાર વળતર અદાલતો પાસેથી અરજો સાંભળે છે. નેબ્રાસ્કા સુપ્રીમ કોર્ટ અરજ માટેની છેલ્લી અદાલત છે.

20008થી 2009 સુધી કે જ્યારે નેબ્રાસ્કા સુપ્રીમ કોર્ટે ફરમાન કર્યુ હતુ કે સરકારની ફક્ત બજવણીની, વીજ દ્વારા મોત આપવાની પ્રથા અંગે સઘર્ષ ચાલી રહ્યો છે, ત્યારથી નેબ્રાસ્કામાં મૃત્યુ દંડ કોઇ સક્રિય કાયદો નથી. (તે ચૂકાદા પહેલા, નેબ્રાસ્કા વિશ્વમાં એક માત્ર સ્થળ હતું, જે બજવણીની એક માત્ર પદ્ધતિ તરીકે વીજ દ્વારા મોતનો દંડ આપતું હતું.) મે 2009માં, વિધાનસભાએ એક ખરડો પસાર કર્યો હતો અને ગવર્નરે તેની પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા તેણે નેબ્રાસ્કામાં બજવણીની પદ્ધતિને વિનાશક ઇન્જેક્શનની પદ્ધતિમાં રૂપાંતર કરી હતી, જે વધુ પ્રાણઘાતક સજામાં સહાય કરતી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.kolnkgin.com/political/headlines/46424547.html|title=Nebraska Changes Execution Method to Lethal Injection|first=Jason|last=Volentine|date=2009-05-28|access-date=2009-05-30|publisher=[[KOLN]]}}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; જોકે નેબ્રાસ્કામાં બજવણીઓ વારંવાર થતી ન હતી; 21માં સદીમાં તે કોઇને થઇ ન હતી અને છેલ્લા થોડા દાયકાઓમાં રાજ્યએ મજબૂત તેને દેવા મોકુફીના ખ્યાલ સાથે અથવા મૂડીની સજામાંથી સંપૂર્ણ [[માફી]]નો ખ્યાલ આગળ ધપાવ્યો છે.

=== ફેડરલ સરકાર પ્રતિનિધિત્વ ===
[[ચિત્ર:DSCN5022 nebraskacapitolwithfountain e.jpg|upright|thumb|લિંકન, નેબ્રાસ્કામાં નેબ્રાસ્કા રાજ્ય કેપિટોલ]]

નેબ્રાસ્કાના [[યુ.એસ. સેનેટરો]] [[માઇક જોહાન્સ]] (આર), [[જુનિયર સેનેટર]], અને  [[બેન નેલ્સન]] (ડી), [[સિનિયર સેનેટર]] છે. નેબ્રાસ્કા [[હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ]]માં ત્રણ પ્રતિનિધિઓ ધરાવે છે: [[પ્રથમ જિલ્લા]]ના [[જેફ ફોર્ટેનબેરી]] (આર); [[બીજા જિલ્લા]]ના [[લી ટટેરી]] (આર) ; અને [[ત્રીજા જિલ્લા]]ના [[એડ્રીયન એમ. સ્મિથ]] (આર).નેબ્રાસ્કા બે રાજ્યોમાંનું એક એવુ રાજ્ય છે જે [[પ્રમુખની ચુંટણી]]માં [[ચુંટણી મતો]]ની રાજ્યની ફાળવણીમાં વિભાજનને મંજૂરી આપે છે. 1991થી નેબ્રાસ્કાના પાંચમાંતી બેને રાજ્યભરની ચુંટણીને આધારે ગણવામાં આપવામાં આવ્યા છે, જ્યારે અન્ય ત્રણને, દરેકને રાજ્યના ત્રણ [[રાષ્ટ્રીય ધારાસભા સંબંધી જિલ્લાઓ]]માં સૌથી વધુ મત મેળવનારા તરીકે ગણવામાં આવ્યા હતા. નેબ્રાસ્કાના ચુંટણી મતોમાં [[2008ની પ્રમુખની ચુંટણીમાં]]  એક જ વખત ભાગલા પડ્યા હતા. તે ચુંટણીમાં ડેમોક્રેટ [[બરાક ઓબામા]] [[બીજો રાષ્ટ્રીય ધારાસભા સંબંધી જિલ્લો]] (જેમાં [[ઓમાહા]]નો સમાવેશ થાય છે) 3,325 મતોના પાંખા માર્જિન સાથે જીતી ગયા હતા, આમ તેમને તે જિલ્લાનો એક ચુંટણી મત મળ્યો હતો, જ્યારે રિપબ્લિકન [[જોહ્ન મેકકેઇને]] બાકીના રાજ્ય પર જીત મેળવી હતી અને તેમના ચાર ચુંટણી મતો આશરે 15 ટકા પોઇન્ટથી હતા.,

=== રાજકારણ ===
તેના મોટા ભાગના ઇતિહાસમાં નેબ્રાસ્કા મજબૂત રીતે [[રિપબ્લિકન]] રાજ્ય તરીકે રહ્યું છે. રિપબ્લિકનો રાજ્યમાં 1940થી પ્રમુખની એક ચુંટણીથી જીત મેળવી હતી- 1964નું [[લિન્ડોન બી. જોહ્નસન]]ની લેન્ડસ્લાઇડ ચુંટણી. [[2004ની પ્રમુખની ચુંટણી]]માં, [[જ્યોર્જ ડબ્લ્યુ. બુશ]] રાજ્યના પાંચ ચુંટણી મતો 33 ટકા માર્જિનથી જીતી ગયા હતા (રાજ્યોમાં ચતુર્થ સૌથી વધુ રિપબ્લિકન મતો), જેમાં કુલ મોત 65.9 ટકા હતા; ફક્ત [[થર્સ્ટોન કાઉન્ટી]], જેમાં બે અમેરિકનો [[ભારતીય અનામત]]નો સમાવેશ થાય છે તેમણે [[જોહ્ન કેરી]] માટે મતદાન કર્યુ હતું. નેબ્રાસ્કા રાજકારણમાં પ્રવર્તમાન રિપબ્લિકન પ્રભુત્વ હોવા છતાં, રાજ્યમાં રાજ્ય અને ફેડરલ ઓફિસના બન્ને પક્ષોના કેન્દ્રીય સભ્યોને ચુંટવાની લાંબી પરંપરા છે; તેના ઉદાહરણોમાં જ્યોર્જ નોરીસ (જેમણે પાંચ વર્ષ સુધી સ્વતંત્ર તરીકે સેનેટમાં સેવા આપી હતી), [[જે. જેમ્સ એક્સોન]], અને [[બોબ કેરી]]નો સમાવેશ થાય છે. યુ.એસ. સેનેટમાં રૂઢીચુસ્ત [[માઇક જોહાન્સ]]ની ચુંટણીમાં અને [[બેન નેલ્સન]] કે જેઓ હાલમાં યુએસ સેનેટમાં અત્યંત રૂઢીચુસ્ત ડેમોક્રેટ મનાય છે તેમની પુનઃ ચુટણીમાં મતદારો તાજેતરની ચુટણીમાં યોગ્ય દિશા તરફ વળી ગયા છે.

== મહત્વના શહેરો અને નગરો ==
તમામ વસતી આંકડાઓ 2008 [[વસતી બ્યૂરો]] અંદાજ અનુસારના છે.

=== સૌથી મોટા શહેરો ===
[[ચિત્ર:Downtown Omaha Skyline 2010.jpg|thumb|ડાઉનટાઉન ઓમાહા]]
[[ચિત્ર:Skyline of Downtown Lincoln, Nebraska, USA (2015).jpg|thumb|ડાઉનટાઉન લિંકન]]
{|
! align=&quot;left&quot;|100,000+ થી વધુ વસતી
! style=&quot;text-align:left&quot; colspan=&quot;2&quot;|10,000+ થી વધુ વસતી
|-
| valign=top
| 
* [[ઓમાહા]] - 438,646
* [[લિંકન]] - 251,624
| valign=top
| 
* [[બેલેવ્યુ]] - 49,699
* [[ગ્રાન્ડ આઇલેન્ડ]] - 45,801
* [[કીર્ની]] - 30,417
* [[હેસ્ટીંગ્સ]] - 25,394
* [[ફ્રીમોન્ટ]] - 25,224
* [[ઉત્તર પ્લેટ્ટ]] - 24,386
* [[નોરફોક]] - 24,107
| valign=top
| 
* [[પાપિલોન]] - 23,739 (2009)
* [[કોલંબસ]] - 21,595
* [[લા વિસ્ટા]] - 16,643
* [[સ્કોટ્સબ્લફ]] - 14,785
* [[બીટ્રિસ]] - 12,769
* [[દક્ષિણ સિઔક્સ શહેર]] - 11,936
* [[લેક્સિંગ્ટોન]] - 10,126
|}

=== શહેરી વિસ્તારોઃ ===
{|
|-
! align=&quot;left&quot;|[[મહાનગરીય વિસ્તારો]]
! style=&quot;text-align:left&quot; colspan=&quot;2&quot;|[[માઇક્રોપોલીટન]] વિસ્તારો
|-
| valign=top
| 
* [[ઓમાહા કાઉન્સીલ બ્લફ્સ]] - 718,943 (નેબ્રાસ્કા ભાગ); 837,925 (નેબ્રાસ્કા અને આઇઓવાનું કુલ)
* [[લિંકન]] - 295,485
* [[સિઔક્સ શહેર, આઇઓવા]] - 26,467 (નેબ્રાસ્કા ભાગ); 143,157 (નેબ્રાસ્કા, આઇઓવા અને દક્ષિણ ડાકોટાનું કુલ)
| valign=top
| 
* [[ગ્રાન્ડ આઇલેન્ડ]] - 70,694
* [[કીર્ની]] - 51,833
* [[નોરફોક]] - 47,561
* [[હેસ્ટીંગ્સ]] - 39,508
* [[સ્કોટ્સબ્લફ]]
| valign=top
| 
* [[ઉત્તર પ્લેટ્ટ]] - 37,289
* [[ફ્રીમોન્ટ]] - 35,827
* [[કોલંમ્બસ]] - 32,072
* [[લેક્સિગ્ટોન]] - 26,591
* [[બીટ્રિસ]] - 23,035
|}

'''અન્ય વિસ્તારો''' 
* ગ્રાન્ડ આઇલેન્ડ, હેસ્ટીંગ્સ અને કીર્નીમાં “[[ત્રણ-શહેરી]]” વિસ્તારનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં સંયુક્ત વસતી 150,000થી વધુ છે.
* નેબ્રાસ્કાનો ઉત્તરપૂર્વીય ખૂણો [[સિઔક્સલેન્ડ]] પ્રદેશનો ભાગ છે.

== શિક્ષણ ==
=== કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓ ===
&lt;table&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
'''[[યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા સિસ્ટમ]]''' 
* [[યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા-લિંકન]]
* [[કીર્ની ખાતે યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા]]
* [[ઓમાહા ખાતે યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા]]
* [[યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા મેડીકલ સેન્ટર]]
* [[નેબ્રાસ્કા કોલેજ ઓફ ટેકનિકલ એગ્રીકલ્ચર]]
'''[[નેબ્રાસ્કા સ્ટેટ કોલેજ સિસ્ટમ]]''' 
* [[ચાડ્રોન સ્ટેટ કોલેજ]]
* [[પેરુ સ્ટેટ કોલેજ]]
* [[વાયન સ્ટેટ કોલેજ]]
&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
'''ખાનજી કોલેજો/યુનિવર્સિટીઓ''' 
* [[બેલેવ્યુ યુનિવર્સિટી]]
* [[ક્લાર્કસન કોલેજ]]
* [[કોલેજ ઓફ સેઇન્ટ મેરી]]
* [[કોન્કોર્ડીયા યુનિવર્સિટી]]
* [[ક્રેઇટોન યુનિવર્સિટી]]
* [[ડાના કોલેજ]]
* [[ડોએન કલેજ]]
* [[ગ્રેસ યુનિવર્સિટી]]
* [[હેસ્ટીંગ્સ કોલેજ]]
* [[મિડલેન્ડ લુથેરાન કોલેજ]]
* [[નેબ્રાસ્કા ક્રિશ્ચિયન કોલેજ]]
* [[નેબ્રાસ્કા મેથોડીસ્ટ કોલેજ]]
* [[નેબ્રાસ્કા વેસ્લીયાન યુનિવર્સિટી]]
* [[સમિટ ક્રિશ્ચિયન કોલેજ]]
* [[યુનયન કોલેજ]]
* [[યોર્ક કોલેજ]]
&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
'''[[નેબ્રાસ્કા કોમ્યુનિટી કોલેજ એસોસિયેશન]]''' 
* [[સેન્ટ્રલ કોમ્યુનિટી કોલેજ]]
* [[લિટલ પ્રિસ્ટ ટ્રાઇબલ કોલેજ]]
* [[મેટ્રોપોલીટન કોમ્યુનિટી કોલેજ]]
* [[મિડ-પ્લેઇન્ટ કમ્યુનિટ કોલેજ]]
* [[નેબ્રાસ્કા ઇન્ડિયન કોમ્યુનિટી કોલેજ]]
* [[નોર્થઇસ્ટ કોમ્યુનિટી કોલેજ]]
* [[સાઉથઇસ્ટ કોમ્યુનિટી કોલેજ]]
* [[વેસ્ચર્ન કોમ્યુનિટી કોલેજ]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
{{See|Colleges and universities of Omaha, Nebraska}}

== સંસ્કૃતિ ==
* [[આર્બોર ડે]]ની સ્થાપના [[જે. સ્ટર્લીંગ મોર્ટોન]] દ્વારા કરવામાં આવી હતી. [[નેશનલ આર્બોર ડે ફાઉન્ડેશન]] તેના [[નેબ્રાસ્કા શહેર]]માં આવેલા ઘરની નજીક વડુમથક ધરાવે છે.
* [[હેબ્રોન નેબ્રાસ્કા]] શહેર પાર્કમાં આવેલો હીંચકો પાંચમાં ક્રમે આવે છે અને જેફર્સન સ્ટ્રીટ્સ ખાતેનો હીંચકો વિશ્વનો સૌથી મોટો પોર્ચ હીંચકો હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે, જે 18 પુખ્તો અથવા 24 બાળકો માટે પૂરતો ગણાય છે.
* નેબ્રાસ્કા હસ્કર્સ ફૂટબોલ નેબ્રાસ્કાના મોટા ભાગના નિવાસીઓ પર પ્રભાવ ધરાવે છે. સ્થાનિક ફૂટબોલ રમતો દરમિયાન, 85,000ની બેઠક ક્ષમતા ધરાવતું લિંકોન સ્થિત [[મેમોરિયલ સટેડીયમ]] નેબ્રાસ્કાના ત્રીજા સૌથી મોટા શહેર કરતા પણ વિરાટ બની જાય છે. &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://vault.sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1128181/index.htm |title=Nebraska Lost, Nebraska Found |publisher=Sports Illustrated |access-date=2008-05-01 |date=2008-04-21 |archive-date=2008-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503022454/http://vault.sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1128181/index.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[જોબ્સ ડોટર્સ]]ની ઇથેલ ટી.વેડ મિક દ્વારા 1920માં ઓમાહામાં સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલીયા, બ્રાઝિલ અને ફિલીપીન્સમાં હવે પવિત્ર તીર્થસ્થાનો છે.

=== રમત ગમત ===
{{further|[[Sports in Nebraska]]}}
* [[વ્યાવસાયિક રમતો]]
** [[લિંકન સોલ્ટડોગ્સ]] – [[અમેરિકન એસોસિયેશન]] (સ્વતંત્ર [[માઇનોર લીગ બાસ્કેટબોલ]])
** [[ઓમાહા બીફ]] – [[યુનાઇટેડ ઇન્ડોર ફૂટબોલ]]
** [[ઓમાબા રોયલ્સ]] – [[પેસિફિક કોસ્ટ લીગ]] (એએએ [[માઇનોર લીગ બાસ્કેટબોલ]]; [[કાન્સાસ સિટી રોયલ્સ]]ની સંલગ્ન)
* [[એનસીએએ]] [[ડિવીઝન I]] કોલેજ રમતો
** [[ક્રેઇટોન બ્લુજેઝ]]
** [[નેબ્રાસ્કા કોર્નહસ્કર્સ]]
** [[ઓમાહા ખાતેની યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા]] (ફક્ત મેવેરિક્સ આઇસ હોકી)
* [[એનસીએએ]] [[ડિવીઝન II]] કોલેજ રમતો&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.siue.edu/ATHLETIC/d2/alpha.html |title=NCAA Division II Home Page |publisher=National Collegiate Athletic Association |access-date=2007-08-30 |archive-date=2007-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070822001230/http://www.siue.edu/ATHLETIC/d2/alpha.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
** [[કીર્ની ખાતે યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા]]  કાળિયાર (લોપર્સ)
** [[ઓમાહા ખાતેની યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રાસ્કા]] મેવેરિક્સ (બરફ હોકી સિવાયની તમામ રમતો)
** [[વેન સ્ટેટ કોલેજ]] જંગલી બિલાડીઓ
** [[ચાડ્રોન સ્ટેટ કોલેજ]] ગરૂડો
* પ્રાથમિક સ્તરની રમતો: [[યુનાઇટેડ સ્ટેટસ હોકી લીગ]]
** [[લિંકન સ્ટાર્સ]]
** [[ઓમાહા લેન્સર્સ]]
** [[ટ્રાઇ સિટી સ્ટોર્મ]]

== આ પણ જુઓ ==
{{portalbox|North America|United States|Cornhusker}}
{{main|Outline of Nebraska|Index of Nebraska-related articles}}
{{clear}}

== સંદર્ભો ==
{{Reflist|2}}

== ગ્રંથસુચિ ==
=== સર્વેક્ષણો ===
* &lt;cite&gt;ચોકચેરી પ્લેસિસ, હાઇ પ્લેન્સના નિબંધો&lt;/cite&gt;, મેરિલ ગિલફિલાન, જોહ્નસ પ્રેસ, બૌલ્ડર, કોલોરાડો, ટ્રેડ પેપરબેક, ISBN 1-55566-227-7.
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;amp;d=28579910 ઓલ્સોન જેમ્સ સી. અને રોનાલ્ડ સી. નૌગલ ''નેબ્રાસ્કાનો ઇતિહાસ''  2જી આવૃત્તિ (1997)]
* [http://www.kancoll.org/books/andreas_ne/  એન્ડ્રીયાસ, આલ્ફ્રેડ ટી. ''સ્ટેટ ઓફ નેબ્રાસ્કાનો ઇતિહાસ''  (1882] અત્યંત વિગતવાર ઇતિહાસ
* ક્રેઇ, ડોરોથી વેયનર્સ. ''નેબ્રાસ્કાઃ દ્વિશતાબ્દી ઇતિહાસ''  (1977)
* ફાઉલ્કનેર, વર્જિના, ઇડી. ''રાઉન્ડઅપ: નેબ્રાસ્કા રીડર''  (1957)
* હિકી, ડોનાલ્ડ આર. ''નેબ્રાસ્કા મોમેન્ટસ: નેબ્રાસ્કાના ભૂતકાળની ઝાખીઓ''  (1992).
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;amp;d=51597481 માઇલવાલ્ડ, રોબર્ટ ડી.''નેબ્રાસ્કા સરકાર અને રાજકારણ''  (1984)]
* લ્યુબકે ફ્રેડરિક સી. ''નેબ્રાસ્કાઃ સચિત્ર ઇતિહાસ''  (1995)
* મોર્ટોન, જે. સ્ટર્લિંગ, ઇડી. ''નેબ્રાસ્કાનો સચિત્ર ઇતિહાસ: ટ્રાન્સ મિસિસીપી પ્રદેશના અગાઉના સંશોધનોનો ઇતિહાસ''  3 વોલ્યુમો (1905–13)
* વિશઆર્ટ, ડેવીડ જે. ઇડી. ''ગ્રેટ પ્લેઇન્સનો જ્ઞાનકોશ''  (2004), 900 પાનાના વિદ્વતાપૂર્ણ લેખો
* [http://digitalcommons.unl.edu/cgi/siteview.cgi//nebraskianapubs/2 નેબ્રાસ્કા: કોર્નહસ્કર સ્ટેટની માર્ગદર્શિકા] (ડબ્લ્યુપીએ માર્ગદર્શિકા, 1939) ઓનલાઇન સંપૂર્ણ માહિતી પીડીએફ આવૃત્તિ (442 પૃષ્ઠથીપૉષ્ઠ., 87 સચિત્રો.)

=== વિદ્વતાપૂર્ણ ખાસ અભ્યાસો ===
* બાર્નહાર્ટ, જોહ્ન ડી. &quot;નેબ્રાસ્કામાં રેઇનફોલ અને પોપ્યુલિસ્ટ પાર્ટી&quot; ''અમેરિકન પોલિટીકલ સાયંસ રિવ્યૂ''  19 (1925): 527-40. જેએસટીઓઆરમાં
* બિઝલી, વિલીયમ એચ. &quot;નેબ્રાસ્કામાં હોમસ્ટેડીંગ (સરકાર દ્વારા નિવાસ માટે આપેલી જમીન), 1862-1872,&quot; ''નેબ્રાસ્કા ઇતિહાસ''  53 (વસંતઋતુ 1972): 59-75.
* બેન્ટલી, આર્થર એફ. &quot;નેબાસ્કા ટાઉનશીપના આર્થિક ઇતિહાસ દ્વારા સચિત્ર વર્ણન કરાયેલા પશ્ચિમી ખેડૂતની સ્થિતિ.&quot; ''ઐતિહાસિક અને રાજકીય વિજ્ઞાનમાં જોહ્નસ હોપકીન્સ યુનિવર્સિટી''  11 (1893): 285-370.
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;amp;d=89553965 ચેર્ની, રોબર્ટ ડબ્લ્યુ, ''નેબ્રાસ્કા રાજકારણનો પ્રજાવાદ, પ્રગતિવાદ અને સ્થાપના, 1885-1915''  (1981)]
* બોગ એલેન જી. ''મની એટ ઇન્ટરેસ્ટ: મિડલ બોર્ડરમાં ખેતર ગીરો''  (1955)
* બ્રુનર, એડમુન્ડ ડિ એસ. ''પરદેશી ખેડૂતો અને તેમના બાળકો''  (1929)
* ચુડાકોફ્ફ, હોવર્ડ પી. ''મોબાઇલ અમેરિકન્સ: ઓમાહામાં નિવાસી અને સામાજિક ગતિશીલતા, 1880-1920''  (1972)
** ચુડાકોફ્ફ, હોવર્ડ પી. &quot;એથનિક નેઇબરહૂડ્ઝ તરફ નવી દ્રષ્ટિ: મધ્યમ કદના શહેરમાં વિવિધ દિશામાં નિવાસી અને દ્રષ્ટિનો ખ્યાલ.&quot; ''જર્નલ ઓફ અમેરિકન હિસ્ટ્રી''  60 (1973): 76-93. જેએસટીઓઆરમાં ઓમાહા વિશે
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;amp;d=105476144 કોલેટ્ટા, પાઓલો ઇ. ''વિલીયમ જેન્નિંગ્સ બ્રાન'' .] 3 વોલ્યુમો 1964-69.
* ડિક, એવરેટ્ટ ''ધી સોડ-હાઉસ ફ્રંટિયર: 1854-1890''  (1937)
* ફારાઘેર, જોહ્ન મેક. ''વિમેન એન્ડ મેન ઓન ધ ઓવરલેન્ડ ટ્રાયલ''  (1979)
* ફુલર, વેને ઇ. ''ધી ઓલ્ડ કંટ્રી સ્કુલ: મધ્યપશ્ચિમમાં ગ્રામિણ શિક્ષણની વાત''  (1982)
* ગ્રાન્ટ, માઇકલ જોહ્નસ્ટોન. &quot;ડાઉન એન્ડ આઉટ ઓન ધ ફેમિલી ફાર્મ&quot; (2002)
* હાર્પર, આઇવી ''વાલ્ઝીંગ માટિલ્ડા: નેબ્રાસ્કા સેનેટર રોબર્ટ કેરેનું જીવન અને કાળ''  (1992).
* હોલ્ટર, ડોન ડબ્લ્યુ. ''ફ્લેમ્સ ઓફ પ્લેઇન્સ: નેબ્રાસ્કામાં યુનાઇટેડ મેથોડિઝમનો ઇતિહાસ''  (1983).
* જેફ્રે, જુલી રોય. ''ફ્રંટિયર વિમેન: ધી ટ્રાન્સ-મિસ્સિસીપી વેસ્ટ, 1840-1880''  (1979)
* ક્લેઇન, મૌરી. ''યુનિયન પેસિફિક: ધી બર્થ ઓફ રેઇલરોડ, 1862-1893''  (1986)
* ક્લેઇન, મૌરી. ''યુનિયન પેસિફિક: ધી રિબર્થ, 1894-1969''  (1989).
* લાર્સન, લોરેન્સ એચ.''ધી ગેટ સિટી: ઓમાહાનો ઇતિહાસ''  (1982)
* લોવિટ્ટ, રિચાર્ડ ''જ્યોર્જ ડબ્લ્યુ. નોરિસ''  3 વોલ્યુમો 1971.
* લ્યુબકે, ફ્રેડરિક સી. ''ઇમિગ્રન્ટસ એન્ડ પોલિટીક્સ: નેબ્રાસ્કાના જર્મનો, 1880-1900''  (1969)
* લ્યુબકે, ફ્રેડરિક સી. &quot;નેબ્રાસ્કામાં જર્મન અમેરિકન ગઠબધન, 1910-1917.&quot; ''નેબ્રાસ્કાનો ઇતિહાસ''  49 (1969): 165-85.
* ઓલ્સનો, જેમ્સ સી. ''જે. સ્ટર્લિંગ મોર્ટોન''  (1942)
* ઓવરટોન, રિચાર્ડ સી. ''બર્લિંગ્ટોન વેસ્ટ: બર્લિંગ્ટોન રેઇલરોડનો વસાહતી ઇતિહાસ''  (1941)
* પારસન્સ સ્ટેનલી બી. &quot;નેબ્રાસ્કાના પ્રજાવાદીઓ કોણ હતા?&quot; ''નેબ્રાસ્કા ઇતિહાસ''  44 (1963): 83-99.
* પિયર્સ, નિલ. ''ધી ગ્રેટ પ્લેઇન્સ સ્ટેટ્સ''  (1973)
* પેડર્સન, જેમ્સ એફ., અને કેન્નેથ ડી. વાલ્ડ. ''શેલ ધ પીપલ રુલ? '' ''નેબ્રાસ્કા રાજકારણમાં લોકશાહી પક્ષનો ઇતિહાસ''  (1972)
* રિલે, ગ્લેન્ડા. ''ધી ફિમેલ ફ્રંટિયર. '' ''ઘાસના મેદાન અને સપાટ જમીન પરની સ્ત્રીઓની તુલનાત્મક સમીક્ષા''  (1978)
* વેન્ગર, રોબર્ટ ડબ્લ્યુ. &quot;નેબ્રાસ્કામા નેટી-સલૂન લીગ, 1898-1910.&quot; ''નેબ્રાસ્કાનો ઇતિહાસ''  52 (1971): 267-92.
{{Refend}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{sisterlinks}}
* [http://www.nebraska.gov/ નેબ્રાસ્કા રાજ્ય સરકાર]
* [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=NE નેબ્રાસ્કાનો વીજ પરિચય] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080507034702/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=NE |date=2008-05-07 }}
* [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=NE નેબ્રાસ્કાનો યુએસજીએસ ખરો-સમય, ભૌગોલિક અને અન્ય વૈજ્ઞાનિક સ્ત્રોતો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230094104/http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=NE |date=2006-12-30 }}
* [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/31000.html યુએસ વસતી બ્યૂરો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014185328/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/31000.html |date=2012-10-14 }}
* [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/NE.htm નેબ્રાસ્કા રાજ્ય હકીકતો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327183901/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/NE.htm |date=2012-03-27 }}
* [http://nebraskaccess.ne.gov/NEfaq.asp નેબ્રાસ્કા વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો]
* [http://www.nlc.state.ne.us/docs/pilot/pilot.html નેબ્રાસ્કા રાજ્ય પ્રકાશનો ઓનલાઇન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511134402/http://www.nlc.state.ne.us/docs/pilot/pilot.html |date=2011-05-11 }}
* [https://web.archive.org/web/20060719145314/http://www.city-data.com/city/Nebraska.html નેબ્રાસ્કા શહેર વિગતો]
* [http://www.nebraskastudies.org nebraskastudies.org] - નેબ્રાસ્કાના શિક્ષણ વિભાગ, નેબ્રાસ્કા સ્ટેટ હિસ્ટોરિકલ સોસાયટી અને એનઇટી દ્વારા નેબ્રાસ્કાનો ઇતિહાસ
* [http://wikis.ala.org/godort/index.php/Nebraska નેબ્રાસ્કા રાજ્ય ડેટાબેઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515221725/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Nebraska |date=2008-05-15 }} - નેબ્રાસ્કા રાજ્ય એન્જસીઓ દ્વારા તૈયાર કરાયેલ અને અમેરિકન લાયબ્રેરી એસોસિયેશનના ગવર્નમેન્ટ ડોક્યુમેન્ટસ રાઉન્ડટેબલ દ્વારા એકત્ર કરાયેલ શોધી શકાય તેવી સ્પષ્ટીકરણાત્મક નોંધ.

[[શ્રેણી:નેબ્રાસ્કા]]
[[શ્રેણી:સ્ટેટ્સ ઓફ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]
[[શ્રેણી:1867માં સ્થપાયેલા રાજ્યો અને વિસ્તારો]]</text>
      <sha1>go3gtxrryl737xudfyphvwe4ja6ogep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ભીલડી (તા. ડીસા)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27335</id>
    <revision>
      <id>906806</id>
      <parentid>903050</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T08:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4013" sha1="r3ok8aclmbhyw8uy88zrnuv1g30rhms" xml:space="preserve">{{Infobox Indian jurisdiction
| type               = નગર
| native_name        = ભીલડી 
| state_name         = ગુજરાત
| district           = બનાસકાંઠા
| taluk_names        = [[ડીસા તાલુકો|ડીસા]]
| latd               = 24.0389
| longd              = 71.9415
| area_total         = 
| altitude           = 94
| population_total   = ૫૭૫૨
| population_total_cite = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/villages/bhildi-population-banas-kantha-gujarat-508356|title=Bhildi Village Population, Caste - Deesa Banaskantha, Gujarat - Census India|website=www.censusindia.co.in|language=en-US|access-date=2019-06-03|archive-date=2019-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190603143539/https://www.censusindia.co.in/villages/bhildi-population-banas-kantha-gujarat-508356|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of   = ૨૦૧૧
| population_density = 
| leader_title_1     = 
| leader_name_1      = 
| leader_title_2     = 
| leader_name_2      = 
| footnotes          = 
| blank_title_1      = સગવડો
| blank_value_1      = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી
| blank_title_2      = મુખ્ય વ્યવસાય
| blank_value_2      = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]]
| blank_title_3      = મુખ્ય ખેતપેદાશ
| blank_value_3      = [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[તુવર]], [[શાકભાજી]]
| blank_title_4      = 
| blank_value_4      = 
}}
'''ભીલડી (તા. ડીસા)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[બનાસકાંઠા જિલ્લો|બનાસકાંઠા જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૧૪ (ચૌદ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ડીસા તાલુકો|ડીસા તાલુકા]]માં આવેલું એક નગર છે. ભીલડી નગરના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. અહીં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[વરિયાળી]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલા]], [[રજકો]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ નગરમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે.

==ભૂગોળ==
ભીલડી {{coord|24|11|0|N|72|2|0|E}} પર સમુદ્ર સપાટીથી ૯૪ મીટરની ઉંચાઇ પર આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/09/Bhildi.html |title=Map and weather of Bhildi |access-date=2016-02-07 |archive-date=2016-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313034132/http://www.fallingrain.com/world/IN/09/Bhildi.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== આ પણ જુઓ ==
* [[નવા ભીલડી (તા. ડીસા)]]

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [https://web.archive.org/web/20160303203015/http://www.india9.com/i9show/Bhildi-74224.htm ભીલડી વિષે]
* [http://www.maplandia.com/india/gujarat/banas-kantha/bhildi/ ભીલડીનો અવકાશી નકશો]

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ગુજરાતનાં શહેરો અને નગરો]]
[[શ્રેણી:ડીસા તાલુકો]]</text>
      <sha1>r3ok8aclmbhyw8uy88zrnuv1g30rhms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>વિઘા</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28174</id>
    <revision>
      <id>906749</id>
      <parentid>876260</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T12:27:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58922-62</username>
        <id>89850</id>
      </contributor>
      <comment>/* સંદર્ભ */</comment>
      <origin>906749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1823" sha1="8eh03g4l5zy63uxyws2forqovg9d5xq" xml:space="preserve">'''વિઘા'''  અથવા '''વિઘું''' અથવા '''વિઘો''' એ જમીનનું [[ક્ષેત્રફળ]] માપવા માટેનો  [[ભારતીય]] પ્રણાલી મુજબનો [[એકમ]] છે. ભારતમાં વિવિધ સ્થળોએ વિઘાનું માપ અલગ-અલગ હોવાથી એ ચોક્કસ માપ માટેનો એકમ નથી.&lt;ref name=&quot;harunit1&quot;&gt;[http://jamabandi.nic.in/Land%20Records/Units.aspx Haryana jamabandi Units of measurements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180418162328/http://jamabandi.nic.in/Land%20Records/Units.aspx |date=2018-04-18 }}, [[HALRIS]].&lt;/ref&gt; નેપાળ અને બાંગ્લાદેશમાં પણ વિઘા જમીન માપન માટે વપરાય છે.

* ૧ વિઘો = ૨૩૨૨.૫ ચો. મીટર
* ૧ [[એકર]] = ૧.૭૪ વિઘા
* ૧ દેશી વિઘો = ૧૬૦૦ ચો. મીટર  =  ૧૬ ગુઠા
* ૧ એકર = ૨.૫ દેશી વિઘા   = ૪૦૦૦ ચો. મીટર  =  ૪૦ ગુઠા
* ૧ [[હેક્ટર]] = ૨.૫ એકર  = ૬.૨૫ દેશી વિઘા  = ૧૦,૦૦૦ ચો. મીટર   = ૧૦૦ ગુઠા (અર)
* ૧૦૦ અર = ૨.૫ એકર  = ૬.૨૫ દેશી વિઘા  = ૧૦,૦૦૦ ચો. મીટર

== નોંધ ==
** એકરનુ વધુ ચોક્કસ માપ ૦૪૯૫૭ ચો.મીટર છે.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:માપ]]
[[શ્રેણી:ક્ષેત્રફળ]]
[[શ્રેણી:ભારતીય માપ]]
[[શ્રેણી:એકમ]]</text>
      <sha1>8eh03g4l5zy63uxyws2forqovg9d5xq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>906750</id>
      <parentid>906749</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T12:33:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KartikMistry</username>
        <id>10383</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-58922-62|~2026-58922-62]] ([[User talk:~2026-58922-62|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને  [[User:KartikMistry|KartikMistry]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા.</comment>
      <origin>783785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1819" sha1="83dincp70n8wmfjdd2u3w1u7gtqp052" xml:space="preserve">'''વિઘા'''  અથવા '''વિઘું''' અથવા '''વિઘો''' એ જમીનનું [[ક્ષેત્રફળ]] માપવા માટેનો  [[ભારતીય]] પ્રણાલી મુજબનો [[એકમ]] છે. ભારતમાં વિવિધ સ્થળોએ વિઘાનું માપ અલગ-અલગ હોવાથી એ ચોક્કસ માપ માટેનો એકમ નથી.&lt;ref name=&quot;harunit1&quot;&gt;[http://jamabandi.nic.in/Land%20Records/Units.aspx Haryana jamabandi Units of measurements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180418162328/http://jamabandi.nic.in/Land%20Records/Units.aspx |date=2018-04-18 }}, [[HALRIS]].&lt;/ref&gt; નેપાળ અને બાંગ્લાદેશમાં પણ વિઘા જમીન માપન માટે વપરાય છે.

* ૧ વિઘો = ૨૩૨૨.૫ ચો. મીટર
* ૧ [[એકર]] = ૧.૭૪ વિઘા
* ૧ દેશી વિઘો = ૧૬૦૦ ચો. મીટર  =  ૧૬ ગુઠા
* ૧ એકર = ૨.૫ દેશી વિઘા   = ૪૦૦૦ ચો. મીટર  =  ૪૦ ગુઠા
* ૧ [[હેક્ટર]] = ૨.૫ એકર  = ૬.૨૫ દેશી વિઘા  = ૧૦,૦૦૦ ચો. મીટર   = ૧૦૦ ગુઠા (અર)
* ૧૦૦ અર = ૨.૫ એકર  = ૬.૨૫ દેશી વિઘા  = ૧૦,૦૦૦ ચો. મીટર

== નોંધ ==
* એકરનુ વધુ ચોક્કસ માપ ૪૦૪૭ ચો.મીટર છે.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:માપ]]
[[શ્રેણી:ક્ષેત્રફળ]]
[[શ્રેણી:ભારતીય માપ]]
[[શ્રેણી:એકમ]]</text>
      <sha1>83dincp70n8wmfjdd2u3w1u7gtqp052</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કીટ વિજ્ઞાન</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28780</id>
    <revision>
      <id>906777</id>
      <parentid>904351</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T22:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30928" sha1="gw86tzcqqc0h3y8hj53tp9gd8j4wq2s" xml:space="preserve">{{zoology|Image:LeafInsect.jpg}}

'''કીટ વિજ્ઞાન''' (ગ્રીક શબ્દ {{lang|grc|ἔντομος}}, ''એન્ટિમોસ'', &quot;જે ટુકડાઓમાં કપાયેલું છે અથવા ઉપસેલું/ખંડીય છે&quot;, માટે &quot;ઇન્સેક્ટ&quot;(જીવડું); અને {{lang|grc|-λογία}}, ''[[wiktionary:-logia|-લોજીયા]]'' &lt;ref name=&quot;Liddell 1980&quot;&gt;{{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = [[Oxford University Press]] | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}&lt;/ref&gt;) એ કીટકોનો [[વિજ્ઞાન|વૈજ્ઞાનિક]] અભ્યાસ છે, તે આર્થ્રોપોડોલોજીની શાખા છે. કીટકોની 1.3 મિલિયન જાતોનું વર્ણન થયું છે અને તે કુલ જાણીતા સજીવના બે તૃત્યાંશ ભાગ જેટલા છે.&lt;ref name=&quot;Chapman&quot;&gt;{{cite book |author=Chapman, A. D. |year=2006 |title=Numbers of living species in Australia and the World |pages=60pp |publisher=Canberra: [[Australian Biological Resources Study]] |isbn=978-0-642-56850-2 |url=http://www.deh.gov.au/biodiversity/abrs/publications/other/species-numbers/index.html |access-date=2010-12-13 |archive-date=2012-11-30 |archive-url=https://archive.today/20121130101928/http://www.deh.gov.au/biodiversity/abrs/publications/other/species-numbers/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તેમનું અસ્તિત્વ 400 મિલિયન વર્ષ પહેલાથી છે અને તેમણે પૃથ્વી પર માનવ અને જીવનના અન્ય સ્વરૂપે સાથે ઘણા પ્રકારનું આદાનપ્રદાન કર્યું છે. તે જીવવિજ્ઞાનની વિશેષ શાખા છે. તકનીકી રીતે ખોટું હોવા છતાં ઘણીવાર સ્થળચર પ્રાણીઓના અભ્યાસને સમાવવામાં આવે છે જેમાં [[સંધિપાદ]] સમુહ અથવા અન્ય સમુદાય, જેમ કે મધ્યતનિકા, બહુપાદ, અળસિયા, ભૂમિ શંભુક, અને
સ્લગનો સમાવેશ થાય છે.

પ્રાણીવિજ્ઞાનની અંદર વર્ગીકૃત થયેલા અન્ય કેટલાક ક્ષેત્રોની જેમ કીટ વિજ્ઞાનએ વર્ગક આધારિત વર્ગ છે. કીટકને લગતા કોઇ પણ પ્રશ્નો પર ભાર મુકતા કોઇ પણ વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસને કીટ વિજ્ઞાન કહેવાય છે. કીટ વિજ્ઞાન વિવિધ મુદ્દાઓનો સમાવેશ કરે છે જેમાં આણ્વિક જનીનવિદ્યા, વર્તણૂક, જૈવયંત્રશાસ્ત્ર, જીવરસાયણ, સિસ્ટમેટિક્સ, દેહધર્મ વિજ્ઞાન, વિકાસશીલ જીવવિજ્ઞાન, પરિસ્થિતિવિદ્યા, આકારવિદ્યા, પેલિયોન્ટોલોજી, માનવશાસ્ત્ર, રોબોટિક્સ, [[કૃષિ|કૃષિ]], પોષણ, ફોરેન્સિક વિજ્ઞાન વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

==કીટ વિજ્ઞાનનો ઇતિહાસ==
કીટ વિજ્ઞાન [[કૃષિ|કૃષિ]] (ખાસ કરીને જીવવૈજ્ઞાનિક અંકુશ અને મધમાખી ઉછેર)ના સંદર્ભમાં પ્રાગઐતિહાસિક કાળથી લઇને લગભગ તમામ માનવ સંસ્કૃતિઓમાં મૂળ ધરાવે છે. પરંતુ વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ 16મી સદીથી જ શરૂ થયો છે.&lt;ref&gt;એન્ટોનિયો સોલ્ટિનિ, ''સ્ટોરીયા ડેલે સાયન્ઝ એગ્રેરી'' , 4 અંક, બોલોગ્ના 1984-89, ISBN 88-206-2412-5, ISBN 88-206-2413-3, ISBN 88-206-2414-1, ISBN 88-206-2414-X&lt;/ref&gt; નોંધાયેલા ઇતિહાસ મારફતે કીટજ્ઞોની યાદી લાંબી છે અને તેમાં ચાર્લ્સ ડાર્વિન, જીન હેનરી ફેબર, વ્લાદિમિર નાબોકોવ, કાર્લ વોન ફ્રીક (ફિઝીયોલોજી અથવા મેડિસિનમાં 1973 નોબલ પુરસ્કાર,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nobelprize.org/medicine/laureates/1973/frisch-lecture.html |title=કાર્લ વોન ઇસિક, ''ડિકોડિંગ ધ લેન્ગ્વેજીસ ઓફ ધ બી'' , નોબલ લેક્ચર, ડિસેમ્બર 12, 1973 |access-date=2010-12-13 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905001804/http://nobelprize.org/medicine/laureates/1973/frisch-lecture.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; વિજેતા) અને બે વખત પુલિત્ઝર પારિતોષક વિજેતા ઇ. ઓ. વિલ્સન જેવી હસ્તિઓનો સમાવેશ થાય છે.

==જાણીતી સંસ્કૃતિઓમાં કીટ વિજ્ઞાન==
ટીવી શો પર ગિલ ગ્રિસમ એક કીટજ્ઞ છે જેનો અભિનય વિલિયમ પિટરસન દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે. તે રીતે ''બોન્સ'' ના કીટજ્ઞ જેક હોજીન્સ, જેનું પાત્ર ટીજે થાયને ભજવ્યું છે, તે તેમની ટીમને કીટકો (જેવા કે ''હાઇડ્રોટી'' ) અને કોહવાઇ ગયેલા શરીરની આસપાસના કણોનું વિશ્લેષણ કરવામાં મદદ કરે છે, તેઓ ધણીવાર હત્યા, મૂળ કયા સ્થળે થઇ હતી તેનું ચોક્કસ સ્થાન પણ ઓળખી બતાવે છે. તે વનસ્પતિશાસ્ત્ર અને ખનિજશાસ્ત્રના પણ નિષ્ણાત છે. આર્થર કોનન ડોયલની વાર્તા, ''ધ હાઉસ ઓફ બાસ્કરવિલેસ'' માં ખલનાયક એક પ્રકૃતિવાદી હોય છે જે પતંગિયાઓને સંગ્રહ કરે છે અને તેને &quot;દુષ્ટ&quot; કીટજ્ઞ બનાવે છે. પેટ્રિક ઓબ્રીયનની ઓબરી-મેચ્યુરિન સી નોવેલ્સમાં રોયલ નેવી ઇન્ટેલિજન્સ અધિકારી સર જોસેફ બ્લૈનની ભૂમિકા છે તે એક ઉત્સુક કીટજ્ઞ પણ છે. તે ડો. સ્ટિફન મેચ્યુરિનની જાસૂસ તરીકે ભરતી કરે છે. ડો. સ્ટિફન મુખ્ય પાત્રો પૈકીનું એક છે. જાસૂસી પ્રવૃત્તિઓ અંગે તેમની મંત્રાણાઓ પ્રકૃતિવાદી અભ્યાસોમાં તેમના રસ માટે એક જગ્યા બનાવે છે.

એવી ઘણી વિજ્ઞાન કાલ્પનિક પુસ્તકો છે જેમાં કથાવસ્તુ એવી હોય છે કે માનવ વામન બની જાય છે અને તેણે જંતુઓનો તેના સ્તરે સામનો કરવો પડે છે. કેટલાક ઉદાહરણોમાં રેક્સ ડીન લેવી કૃત ''ધ ઇન્સેક્ટ વોરીયર્સ'' , ફ્રાન્સિસ રયુફસ બેલોમી કૃત ''અટ્ટા'' , જેમ્સ પી. હોગન કૃત ''બગ પાર્ક'' , ગોર્ડન વિલિયમ્સની ''ધ માઇક્રોનોટ્સ''  શ્રેણી અને મુરે લીન્સટર દ્વારા ''ધ ફોરગોટન પ્લેનેટ'' નો સમાવેશ થાય છે. ''ધ ફરગોટન પ્લેનેટ''  કથાવસ્તુમાં એવી રીતે વળાંક આપવામાં આવ્યો છે કે માનવ વસવાટ માટે બનાવવામાં આવેલા ગ્રહ પર જંતુઓ માણસના કદના (અથવા તેનાથી મોટા) છે. રોબર્ટ એસ્પ્રિનએ ''ધ બગ વોર્સ''  નામની નવલકથા લખી છે જેમાં સરિસૃપ અને જંતુઓ વચ્ચે આંતરગ્રહના સ્તરે યુદ્ધ ખેલાય છે.

==જંતુઓની ઓળખ==
મોટા ભાગના જંતુઓ હિમેનોપ્ટેરા (મધમાખી, વાસ્પ અને કીડી) અથવા કોલીઓપ્ટેરા (ભૃંગ) જેવા ગોત્રમાં સરળતાથી ઓળખી શકાય છે. જો કે લેપિડોપ્ટેરા (પતંગિયા અને શલભ) સિવાયના જંતુઓ ઓળખ ચાવી અને મોનોગ્રાફનો ઉપયોગ કરીને જ તેની પ્રજાતી અને જાતિમાં ઓળખી શકાય છે. કારણકે ઇન્સેક્ટા વર્ગ મોટી સંખ્યામાં જાતિઓ ધરાવે છે (જેમાં એકલી ભૃંગની જ 3,30,000 જાતિઓ છે) અને તેમને છૂટા પાડતા ગુણધર્મો અજાણ્યા છે અને ઘણીવાર અત્યંત સૂક્ષ્મ (સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર વગર જોઇ શકાતા નથી) હોય છે. આને કારણે ઘણીવાર નિષ્ણાત માટે પણ જંતુને ઓળખવું મુશ્કેલ બની જાય છે. જંતુઓની ઓળખ કરવાનો શોખ વધી રહ્યો છે અને તેમાં પતંગિયા અને ડ્રેગન માખીઓ સૌથી લોકપ્રિય છે.

==વર્ગીકરણવિદ્યાની નિપૂણતા==
[[File:Beetle collection.jpg|thumb|250px|right|ભૃંગના મોટા સંગ્રહનો એક ભાગ]]

ઘણા કીટજ્ઞો એક જ ગોત્ર અથવા જંતુના એક જ કૂળમાં નિપૂણતા ધરાવે છે અને આ અનેક વિશેષતાઓએ તેમના પોતાના નામ આપ્યા છે. લાક્ષણિક રીતે (પંરતું હંમેશા નહી) તે જૂથના વૈજ્ઞાનિક નામ પરથી બનાવવામાં આવે છેઃ

*ઓપીઓલોજી (અથવા મેલિટોલોજી) - [[મધમાખી]]
*કોલીઓપ્ટેરોલોજી - ભૃંગ
*ડાઇપ્ટેરોલોજી - [[માખી]]ઓ
*હેમીપ્ટેરોલોજી - સાચા [[માંકડ]]
*લેપિડોપ્ટેરોલોજી - શલભ અને [[પતંગિયા]]
*મિર્મેકોલોજી - [[કીડી]]
*ઓર્થોપ્ટેરોલોજી - [[તીતીઘોડો]], [[કંસારી]], વગેરે.
*ટ્રાઇકોપ્ટેરોલોજી - કેડીસ માખી

==સંસ્થાનો==
અન્ય વૈજ્ઞાનિક વિશેષ શાખાની જેમ કીટવિજ્ઞાન પણ અનેક સ્થાનિક, રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ ધરાવે છે. એવી પણ ઘણી સંસ્થાઓ છે જે પેટાક્ષેત્રમાં વિશેષતા ધરાવે છે.

*એમેચ્યોર એન્ટોમોલોજીસ્ટ્સ સોસાયટી
*ડોઇચીસ ઇન્ટોમોલોજીક્સ ઇન્સિ્ટટ્યુટ
*એન્ટોમોલોજિકલ સોસાયટી ઓફ અમેરિકા
*એન્ટોમોલોજિકલ સોસાયટી ઓફ કેનેડા
*એન્ટોમોલોજિકલ સોસાયટી ઓફ જાપાન
*ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ફોર ધ સ્ટડી ઓફ સોસિયલ ઇન્સેક્ટ્સ
*નેધરલેન્ડ્સ એન્ટોમોલોજિકલ સોસાયટી
*રોયલ બેલ્જિયન એન્ટોમોલોજિકલ સોસાયટી
*રોયલ એન્ટોમોલોજિકલ સોસાયટી ઓફ લંડન
*સોસાયટી એન્ટોમોલોજીગ દી ફ્રાન્સ

==સંગ્રાહલયો==
અહીં પસંદગીના સંગ્રહાલયોની યાદી રજૂ કરી છે જે જંતુઓનો વિશાળ સંગ્રહ ધરાવે છે.

===આફ્રિકા===
*નેટલ મ્યૂઝિયમ, પીટરમારિટ્ઝબર્ગ, દક્ષિણ આફ્રિકા [http://www.nmsa.org.za ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190509191400/https://www.nmsa.org.za/ |date=2019-05-09 }}

===યુરોપ===
*નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, લંડન નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ
*નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, વિયેના નેચરહિસ્ટોરીક્સ મ્યૂઝિયમ
*નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, પેરિસ મ્યૂઝિયમ નેશનલ દી હોસ્ટરી નેચરલી
*નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, બર્લિન હમબોલ્ડ્ટ મ્યૂઝિયમ
*રોયલ મ્યૂઝિયમ ફોર સેન્ટ્રલ આફ્રિકા, બ્રુસેલ્સ રોયલ મ્યૂઝિયમ ફોર સેન્ટ્રલ આફ્રિકા
*નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, લીડેન નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, લીડેન
*નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, સ્વીડન સ્વીડીશ મ્યૂઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટરી
*નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, સેન્ટ પીટર્સબર્ગ ઝૂઓલોજિકલ કલેક્શન ઓફ ધ રશિયન એકેડેમી ઓફ સાયન્સ
*નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, જીનીવા [http://www.ville-ge.ch/musinfo/mhng/page-e/arto.htm ]
*ધ બેવેરીયન સ્ટેટ કલેક્શન ઓફ ઝૂઓલોજી ઝૂઓલોજીસ્ક સ્ટેટ્સમલંગ મુન્ચેન
*નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, બુડાપેસ્ટ હંગેરીયન નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ[https://web.archive.org/web/20170317171449/http://www.nhmus.hu/ ]

===યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ===
*એકેડેમી ઓફ નેચરલ સાયન્સિસ, ફિલાડેલ્ફિયા, પેન્સિલવેનિયા
*અમેરિકન મ્યૂઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટ્રી, ન્યૂ યોર્ક સિટી, ન્યૂ યોર્ક
*[http://www.ag.auburn.edu/enpl/ ઓબર્ન યુનિવર્સિટી એન્ટોમોલોજિકલ મ્યૂઝિયમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204220449/http://www.ag.auburn.edu/enpl/ |date=2010-12-04 }}, ઓબર્ન યુનિવર્સિટી, ઓબર્ન, અલાબામા
*ઓડુબોન ઇન્સેક્ટારિયમ, ન્યૂ ઓર્લીએન્સ, લ્યુઇસિયાના
*કેલિફોર્નિયા એકેડેમી ઓફ સાયન્સિસ, સાન ફ્રાન્સિસ્કો, કેલિફોર્નિયા
*[http://iz.carnegiemnh.org/inverts/collect.html કાર્નેગી મ્યૂઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટ્રી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100824054546/http://iz.carnegiemnh.org/inverts/collect.html |date=2010-08-24 }}, પિટ્સબર્ગ, પેન્સિલ્વેનિયા
*ફીલ્ડ મ્યૂઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટ્રી, શિકાગો, ઇલિયોનોઇસ
*ફ્લોરિડા મ્યૂઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટ્રી, યુનિવર્સિટી ઓફ ફ્લોરિડા, જૈનિસવિલે, ફ્લોરિડા
*મ્યૂઝિયમ ઓફ કમ્પેરેટિવ ઝૂઓલોજી, કેમ્બ્રીજ, મસાશુસેટ્સ
*નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ ઓફ લોસ એન્જીલસ કાઉન્ટી, લોસ એન્જીલસ, કેલિફોર્નિયા
*નેશનલ મ્યૂઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટ્રી, વોશિંગ્ટન, ડિસ્ટ્રિક્ટ ઓફ કોલંબિયા
*નોર્થ કેરોલિના સ્ટેટ યુનિવર્સિટી ઇનસેક્ટ મ્યૂઝિયમ, રેલીઘ, નોર્થ કેરોલિના
*પીઆબોડી મ્યૂઝિયમ ઓફ નેચરલ હિસ્ટ્રી, ન્યૂ હાવેન, કનેક્ટિકટ
*ટેક્સાસ એ એન્ડ એમ યુનિવર્સિટી, કોલેજ સ્ટેશન, ટેક્સાસ
*યુનિવર્સિટી ઓફ કેન્સસ નેચરલ હિસ્ટ્રી મ્યૂઝિયમ, લોરેન્સ, કેન્સાસ
*યુનિવર્સિટી ઓફ નેબ્રસ્કા સ્ટેટ મ્યૂઝિયમ, લિંકન, નેબ્રસ્કા
*[http://www.museum.insecta.missouri.edu/ યુનિવર્સિટી ઓફ મિઝૂરી એન્સ એન્ટોમોલોજી મ્યૂઝિયમ], યુનિવર્સિટી ઓફ મિઝોરી, કોલંબિયા, મિઝોરી

===કેનેડા===
*કેનેડીયન મ્યૂઝિયમ ઓફ નેચર, ઓટાવા, ઓન્ટારીયો
*[http://www.canacoll.org/ કેનેડીયન નેશનલ કલેક્શન ઓફ ઇન્સેક્ટ્સ, આરાક્નિડ્સ એન્ડ નેમાટોડ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170424235055/http://canacoll.org/ |date=2017-04-24 }}, ઓટાવા, ઓન્ટારીયો
*[http://www.biology.ualberta.ca/facilities/strickland/ ઇ.એચ. સ્ટ્રિકલેન્ડ એન્ટોમોલોજિકલ મ્યૂઝિયમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111219164154/http://www.biology.ualberta.ca/facilities/strickland/ |date=2011-12-19 }}, યુનિવર્સિટી ઓફ અલબેર્ટા, એડમન્ટન, અલબેર્ટા
*[http://lyman.mcgill.ca/ લાયમેન એન્ટોમોલોજિકલ મ્યૂઝિયમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170426003708/http://lyman.mcgill.ca/ |date=2017-04-26 }}, મેકડોનાલ્ડ કેમ્પસ ઓફ મેકગિલ યુનિવર્સિટી, એઇન્ટી-એની-દી-બેલીવુ, ક્વિબેક
*મોન્ટરીયલ ઇન્સેક્ટારિયમ, મોન્ટારીયલ, ક્વિબેક
*રોયલ અરબેર્ટા મ્યૂઝિયમ, એડમન્ટન, અલબેર્ટા
*રોયલ ઓન્ટારીયો મ્યૂઝિયમ, ટોરોન્ટો, ઓન્ટારીયો
*[http://www.uoguelph.ca/debu/ યુનિવર્સિટી ઓફ ગુએલ્ફ ઇન્સેક્ટ કલેક્શન], યુનિવર્સિટી ઓફ ગુએલ્ફ, ગુએલ્ફ, ઓન્ટારીયો

==આ પણ જુઓ==
{{Wiktionary|entomology}}
{{Commons category|Collecting device|Collecting devices}}
*એથનોઇન્ટોમોલોજી
*સ્ટેમ્પ પર જંતુઓ
*કીટજ્ઞોની યાદી
*એન્ટોમોલોજિકલ જર્નલ્સની યાદી
*કીટ વિજ્ઞાનની સમયરેખા – 1800–1850
*કીટ વિજ્ઞાનની સમયરેખા – 1850–1900
*કીટ વિજ્ઞાનની સમયરેખા 1900થી

===વધુ વાંચન===
*ચિઆંગ, એચ. સી. અને જી. સી. જાન 1996. કમ્બોડિયા-આઇઆરઆરઆઇ (IRRI)-ઓસ્ટ્રેલિયા પ્રોજેક્ટમાં કીટ વિજ્ઞાન. (ચીનીમાં) ચાઇનીઝ એન્ટોમોલ સોસ. ન્યૂઝલેટર. (તાઇવાન) 3: 9-11.
*ડેવિડસન, ઇ. 2006. બી ફ્લીઝ હેવ લિટલ ફ્લીઝઃ હાઉ ડિસ્કવરીઝ ઓફ ઇનવર્ટિબ્રેટ ડિસીઝ આર એડવાન્સિંગ મોડર્ન સાયન્સ યુનિવર્સિટી ઓફ એરિઝોના પ્રેસ, ટુકસન, 208 પાના, ISBN 0-8165-2544-7. 
*ટ્રિપલહોર્ન, ચાર્લ્સ, એ. અને નોર્મન એફ. જોહ્નસન (2005-05-19). બોરોર એન્ડ ડીલોન્ગ્સ ઇન્ટ્રોડક્શન ટુ ધ સ્ટડી ઓફ ઇન્સેક્ટ્સ, 7મી આવૃત્તિ, થોમસ બ્રૂક્સ/કોલ. ISBN 0-03-096835-6. — ઉત્તર અમેરિકામાં ક્લાસિકલ પુસ્તક.
*{{cite book|author=[[David Grimaldi|Grimaldi, D.]] &amp; [[Michael S. Engel|Engel, M.S.]] |title=Evolution of the Insects|url=https://archive.org/details/evolutionofinsec0000grim |year=2005|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-82149-5}}
*કેપિનેરા, જેએલ (સંપાદક). 2008. એનસાયક્લોપેડીયા ઓફ એન્ટોમોલોજી, બીજી આવૃત્તિ. સ્પ્રીન્ગર. ISBN 1-4020-6242-7.

==બાહ્ય લિંક્સ==
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float:right;margin-left:1em;margin-right:1em;font-size:100%;background:#c6dbf7;color:black;width:25em;max-width:50%&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
|  style=&quot;text-align: left;&quot; 
| {{quote|” I suppose you are an entomologist ? “

” Not quite so ambitious as that, sir. I should like to put my eyes on the individual entitled to that name. 

No man can be truly called an entomologist, sir;  the subject is too vast for any single human intelligence to grasp.”|
&lt;p&gt;'''[[Oliver Wendell Holmes, Sr]]''',&lt;/p&gt; 
&lt;p&gt;The Poet at the Breakfast Table.&lt;/p&gt;}}
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;| 
|}
*{{cite web| url=http://www.vega.org.uk/video/programme/87| author=Professor Andrew Speilman| title=Malaria video| access-date=2006-12-09}}
*{{cite web| url=http://www.vega.org.uk/video/programme/52| author=Rob Hutchinson | title=Mosquitoes video| access-date=2006-12-09}}
*{{cite web| url=http://www.uvm.edu/~entlab| title=Entomology Laboratory| author=University of Vermont| access-date=2006-12-09}}
*{{cite web| url=http://www.ent.iastate.edu/list/| title=Annotated Entomology directory| author=Iowa State University| access-date=2006-12-09}}
*{{cite web| url=http://www.ub.es/dpep/meganeura/meganeura.htm| title=Fossil Insects| author=Meganeura, University of Barcelona| access-date=2006-12-09| archive-url=https://web.archive.org/web/20061114232025/http://www.ub.es/dpep/meganeura/meganeura.htm| archive-date=2006-11-14| url-status=live}}
*{{cite web| url=http://www.goliathus.cz/| title=Goliathus (Entomology hobbyist site)| author=| access-date=2006-12-09| archive-date=2006-12-06| archive-url=https://web.archive.org/web/20061206205249/http://www.goliathus.cz/| url-status=dead}}
*{{cite web| url=http://parasite.natur.cuni.cz/jirovec/index.php?category=11| title=Medical Entomology images| author=| access-date=2006-12-09| archive-date=2007-02-07| archive-url=https://web.archive.org/web/20070207181125/http://parasite.natur.cuni.cz/jirovec/index.php?category=11| url-status=dead}}
*{{cite web| url=http://www-museum.unl.edu/research/entomology/index.htm| title=Division of Entomology| author=University of Nebraska State Museum| access-date=2006-12-09| archive-date=2012-06-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20120610181929/http://www-museum.unl.edu/research/entomology/index.htm| url-status=dead}}
*{{cite web| url=http://gvcocks.homeip.net/orders.html| title=Insects of Townsville, Australia| author=Graeme Cocks| access-date=2006-12-09| archive-date=2006-12-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20061213112707/http://gvcocks.homeip.net/orders.html| url-status=dead}}
*{{cite web| url=http://www.actroninc.com/flyref.htm| title=Compendium of References on Flies and Disease| author=Actronic| access-date=2006-12-09| archive-date=2006-10-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20061015161948/http://www.actroninc.com/flyref.htm| url-status=dead}}
*[http://www.ars.usda.gov/Main/site_main.htm?docid=10141&amp;amp;page=1 યુએસડીએ (USDA) સંગ્રહ પદ્ધતિઓ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818180051/http://www.ars.usda.gov/Main/site_main.htm?docid=10141&amp;page=1 |date=2016-08-18 }}[http://www.ars.usda.gov/Main/site_main.htm?docid=10141&amp;amp;page=1 વિગતવાર સૂચનો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818180051/http://www.ars.usda.gov/Main/site_main.htm?docid=10141&amp;page=1 |date=2016-08-18 }}
*[http://arthropa.free.fr/ આર્થરોપા] ફ્રાન્સની સાઇટમુદ્દા આધારિત મોટો ફોટો આલ્બમ
*[http://entweb.clemson.edu/museum/cabinet.htm વર્ચ્યુઅલ ઇન્સેક્ટ મ્યૂઝિયમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011170127/http://entweb.clemson.edu/museum/cabinet.htm |date=2007-10-11 }}
*[http://entomology.ifas.ufl.edu/fasulo/pests/bestbugs/ બેસ્ટ ઓફ બગ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221064655/http://entomology.ifas.ufl.edu/fasulo/pests/bestbugs/ |date=2009-02-21 }} મહાન કીટ વિજ્ઞાન વેબસાઇટો કીટજ્ઞો દ્વારા પસંદ કરાયેલી
* જી. ડી. હેલ કાર્પેન્ટર લંડન સ્કૂલ ઓફ હાઇજીન એન્ડ ટ્રોપિકલ મેડિસિનમાં જોડાયા હતા અને ત્સેત્સે માખી (ગ્લોસિના પાલપાલિસ) અને સ્લીપિંગ સિકનેસમાં ડેઝર્ટેશન સાથે 1913માં ડીએમ (DM) લીધું હતું.  તેમણે [http://www.archive.org/details/naturalistonlake00carp ''એ નેચરાલિસ્ટ ઓન લેક વિક્ટોરીયા, વિથ એન એકાઉન્ટ ઓફ સ્લિપિંગ સિકનેસ એન્ડ ત્સે ત્સે માખી'' ; 1920. ][http://www.archive.org/details/naturalistonlake00carp ટી. એફ. અનવિન લિમિટેડ, લંડન; બાયોડાયવર્સિટી આર્કાઇવ]

'''શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ''' 
*[http://entomology.ifas.ufl.edu/ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એન્ટોમોલોજી એન્ડ નેમાટોલોજી] યુનિવર્સિટી ઓફ ફ્લોરિડા ખાતે
*[http://insects.tamu.edu/ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એન્ટોમોલોજી] ટેક્સાસ એ એન્ડ એમ (A&amp;amp;M) યુનિવર્સિટી ખાતે
*[http://lyman.mcgill.ca/ લાયમેન એન્ટોમોલોજિકલ મ્યૂઝિયમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170426003708/http://lyman.mcgill.ca/ |date=2017-04-26 }} મેકડોનાલ્ડ કેમ્પસ, મેકગિલ યુનિવર્સિટી ખાતે
*[http://www.ag.purdue.edu/entm/Pages/default.aspx ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એન્ટોમોલોજી] પરડ્યુ યુનિવર્સિટી ખાતે

==પાદટીપો==
{{Reflist}}

[[Category:કીટ વિજ્ઞાન]]
[[Category:આર્થ્રોપોડોલોજીના પેટાક્ષેત્રો]]</text>
      <sha1>gw86tzcqqc0h3y8hj53tp9gd8j4wq2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>લેન્ડ રોવર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28789</id>
    <revision>
      <id>906824</id>
      <parentid>901261</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99757" sha1="o0qatp5gab63ni5q4co7tirosbohv8i" xml:space="preserve">{{સુધારો|date=ઓક્ટોબર ૨૦૨૪}}

{{Infobox company
| company_name = Land Rover
| company_logo = [[File:LandRover.jpg|130px|Company [[logo]]]]
| company_type = [[Unlimited company|Private Unlimited Company]]
| foundation = 1948&lt;ref name=&quot;robson_&quot;&gt;{{Cite book|title=The Rover company |author=Graham Robson |publisher=Patrick Stephens |edition=2 |year=1981 |isbn=0850595436}}&lt;/ref&gt;
| founder = 
| country = 
| location_city = [[Gaydon]] 
| location_country = [[United Kingdom]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/006200806021860.htm|title=Tata completes JLR buyout; appoints David Smith as CEO|access-date=30 October 2010|publisher=The Hindu|date=2 June 2008|archive-date=24 ફેબ્રુઆરી 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120224041946/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/006200806021860.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| key_people = [[Ratan Tata]] (Chairman)&lt;br&gt;Ralf Speth (CEO)&lt;br&gt;Phil Popham (Managing Director)
| industry = [[Automotive]]
| products = Automobiles
| company_slogan = 
| revenue =
| net_income
| operating_income =
| num_employees = 13,000
| owner = [[Tata Motors]]
| parent = [[Jaguar Land Rover]]
| homepage = [http://www.landrover.com/ LandRover.com]
}}

'''લેન્ડ રોવર''' એ કાર ઉત્પાદક છે, જેનુ વડુમથક ગેડન, [[યુનાઇટેડ કિંગડમ|યુનાઇટેડ કિંગ્ડમમાં]] આવેલું છે જે ફોર વ્હીલ ડ્રાઇવ વાહનોમાં કુશળતા ધરાવે છે. તેની માલિકી [[ભારત|ભારતીય]] કંપની [[ટાટા મોટર્સ]]ની છે, જે તેને જગુઆર લેન્ડ રોવર પેટાકંપનીનો એક ભાગ બનાવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Joint Venture, Subsidiary and Associate Companies: Jaguar Land Rover|url=http://www.tatamotors.com/our_world/associates00.php?PageID=13|publisher=Tata Motors|access-date=27 July 2010|archive-date=6 ડિસેમ્બર 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101206042804/http://www.tatamotors.com/our_world/associates00.php?PageID=13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તે વિશ્વમાં બીજી સૌથી જૂની ફોર વ્હીલ ડ્રાઇવ કાર બ્રાન્ડ (જીપ બાદ) ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.exchangeandmart.co.uk/car-reviews/jeep/patriot|title=Car Reviews - Road test - Jeep Patriot|access-date=2 October 2010|publisher=Exchange and Mart|year=October 2007|archive-date=1 ડિસેમ્બર 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043505/http://www.exchangeandmart.co.uk/car-reviews/jeep/patriot|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

લેન્ડ રોવર એક ચોક્કસ વાહનને લાગેવળગે છે, જે મૂળભૂત રીતે લેન્ડ રોવર તરીકે જ ઓળખાતી હતી, જેને 1948માં રોવર કંપની દ્વારા બજારમાં મૂકવામાં આવી હતી અને તેને એવી બ્રાન્ડમાં વિકસાવવામાં આવી હતી કે જેમાં ડિફેન્ડર, ડિસ્કવરી, ફ્રીલેન્ડર અને રેંજ રોવર સહિતની ફોર વ્હીલ ડ્રાઇવ મોડેલ્સનો સમાવેશ થતો હતો. લેન્ડ રોવરનું હાલમાં હેલવુડ, યુકે અને સોલીહુલ, યુકેમાં એસેમ્બલીંગ થાય છે, જ્યારે સંશોધન અને વિકાસનું મુખ્યત્વે ગેડનમાં હાથ ધરવામાં આવે છે.  લેન્ડ રોવરે વિશ્વભરમાં 2009માં 194,000 વાહનોનું વેચાણ કર્યું હતું. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/business/news/booming-sales-at-jaguar-land-rover-boost-tata-motors-profits-2049056.html|title=Booming sales at Jaguar Land Rover boost Tata Motors profits|access-date=2 October 2010|publisher=The Independent|year=11 August 2010|location=London|first=Sarah|last=Arnott|date=2010-08-11|archive-date=20 ડિસેમ્બર 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220031451/http://www.independent.co.uk/news/business/news/booming-sales-at-jaguar-land-rover-boost-tata-motors-profits-2049056.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

લેન્ડ રોવર તેના ઇતિહાસમાં અસંખ્ય માલિકો ધરાવે છે.  1967માં રોવર કંપની લેલેન્ડ મોટર કોર્પોરેશનનો એક ભાગ બની ગઇ હતી અને 1968માં લેલેન્ડ મોટર કોર્પોરેશન પોતે બ્રિટીશ લેલેન્ડની રચના કરવા માટે બ્રિટીશ મોટર હોલ્ડિંગ્સમાં ભળી ગઇ હતી.  1980માં, બ્રિટીશ લેલેન્ડને વિખેરી નાખવામાં આવી હતી અને 1988માં લેન્ડ રોવર જૂથ રોવર ગ્રુપને બ્રિટીશ એરોસ્પેસ દ્વારા હસ્તગત કરવામાં આવી હતી. 1994માં રોવર ગ્રુપને બીએમડબ્લ્યુ દ્વારા હસ્તગત કરવામાં આવ્યું હતું. 2000માં રોવર ગ્રુપ બીએમડબ્લ્યુ દ્વારા વિખેરી નાખવામાં આવ્યું હતું અને લેન્ડ રોવર ફોર્ડ મોટર કંપનીને વેચી નાખવામાં આવતા તેના પ્રિમીયર ઓટોમોટિવ ગ્રુપનો એક ભાગ બની ગઇ હતી.  જૂન 2008માં, ફોર્ડે લેન્ડ રોવર અને જગુઆર કાર્સ એમ બન્નેને ટાટા મોટર્સને વેચી દીધી હતી. &lt;ref name=&quot;ford_20080326&quot;&gt;{{cite press release |title=Ford Motor Company Announces Agreement to Sell Jaguar Land Rover to Tata Motors |publisher=Ford Motor Company |date=2008-03-26 |url=http://media.ford.com/newsroom/release_display.cfm?release=27953 |access-date=2008-03-27 |archivedate=2008-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080612192629/http://media.ford.com/newsroom/release_display.cfm?release=27953 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release |title=Tata Motors enters into Definitive Agreement with Ford for purchase of Jaguar Land Rover |publisher=Tata Motors |date=2008-03-26 |url=http://www.tatamotors.com/our_world/press_releases.php?ID=356&amp;action=Pull |access-date=2008-03-27 |archivedate=2010-12-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101205235956/http://www.tatamotors.com/our_world/press_releases.php?ID=356&amp;action=Pull }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;r_20080602&quot;&gt;{{Cite news|title=Tata Motors completes acquisition of Jag, Land Rover |date=2 June 2008 |publisher=Thomson Reuters |url=http://www.reuters.com/article/ousiv/idUSBMA00084220080602 |access-date=2008-06-02}}&lt;/ref&gt;

==ઇતિહાસ==
[[File:Land Rover Series 1 HT (cropped).jpg|thumb|લેન્ડ રોવર સિરીઝ I]]


પ્રથમ લેન્ડ રોવરની ડિઝાઇન 1948માં યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ (વોલ્સ દરિયાકિનારાની સામે એન્જલસે ટાપુ પર)માં બ્રિટીશ કાર કંપની રોવરના મુખ્ય ડિઝાઇનર મૌરિસ વિકસ દ્વારા ન્યૂબોરો, એન્જલસેમાં તેમના ફાર્મ પર તૈયાર કરવામાં આવી હતી. &lt;ref&gt;ધી ડેઇલી ટેલિગ્રાફ ના એમ5 પાના પરનો ''કેવિન હેકેટ''  દ્વારા વિક્સ નકલ વિશે &quot;ધી સેન્ડઝ ઓફ ટાઇમ&quot;ના શિર્ષક વાળો લેખ (ઇસ્યુ 47,531, તારીખ માર્ચ 2008)&lt;/ref&gt; કહેવાય છે કે તેમને અમેરિકન [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|વિશ્વ યુદ્ધ II]] જીપ પરથી પ્રેરણા મળી હતી, જેનો તેમણે વોલ્સમાં તેમના હોલિડે હોમમાં એક ઉનાળામાં વપરાશ કર્યો હતો. {{Citation needed|date=December 2008}} પ્રથમ લેન્ડ રોવરની નકલ, જેને પાછળથી 'સેન્ટર સ્ટીયર' એવું હૂલામણું નામ આપવામાં આવ્યું હતું, તેને જીપની ચેસીસ પર બાંધવામાં આવી હતી.  તેમની વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા તેમના બોડી (વાહનનું માળખું) છે, જેની રચના હળવા, કાટ ન લાગે તેવા એલ્યુમિનીયમ અને મેગ્નેસિયમ અને બિર્માબ્રાઇટ કહેવાતા મેગ્નેસિયમના મુખ્ય એલોયમાંથી કરવામાં આવી હતી.  આ સામગ્રીનો એટલા માટે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો કે યુદ્ધ બાદ સ્ટીલ (પોલાદ)ની તંગી હતી અને સામે યુદ્ધ બાદ એરક્રાફ્ટ એલ્યુમિનીયમનો જંગી જથ્થો ઉપલબ્ધ બન્યો હતો.  આ ધાતુઓ કાટ, સડા સામે પ્રતિકાર કરે છે, જે અનેક પરિબળોમાંનું એક પરિબળ હતું જેણે કપરામાં કપર સ્થિતિમાં પણ લાંબી આવરદા માટેની પ્રતિષ્ઠા ઊભી કરવામાં સહાય કરી હતી.  લેન્ડ રોવરે એક વખત એવી જાહેરાત કરી હતી કે બાંધવામાં આવેલા 75 ટકા વાહનો હજુ પણ વપરાશમાં છે. {{Citation needed|date=December 2008}} હકીકતમાં, લેન્ડ રોવરના ચાલકો ઘણી વખત &quot;ડિસ્પેઝેબલ્સ&quot; તરીકે 4x4ની અન્ય બનાવટોનો ઉલ્લેખ કરે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.landroverclub.net |title=net report that 75% of Land Rovers ever built are still in use |publisher=Landroverclub.net |date= |access-date=2010-07-15}}&lt;/ref&gt; અગાઉ કલરની પસંદગી લશ્કરી વધારાના એરક્રાફ્ટ કોકપિટ પેઇન્ટના પુરવઠામાંથી શોધી કાઢવામાં આવી હતી, તેથી પ્રારંભિક વાહનો હળવા લીલા કલરના વિવિધ શેડ્ઝમાં આવ્યા હતા; દરેક મોડેલો હમણાં સુધી મજબૂત બોક્સ સેકશન લેડર ફ્રેમ ચેસીસના લક્ષણો ધરાવતા હતા. 

અગાઉના વાહનો , જેમ કે સિરીઝ Iનું લોંગ બેનિંગ્ટન ખાતે મેદાનમાં પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું અને મેદાનમાં જ સર્વિસ કરી શકાય તેવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવી હતી; રોવરની જાહેરાતોમાં કેળાના તેલ પર હજ્જારો માઇલ ચાલતી હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. હવે વધુ જટિલ સેવાની જરૂરિયાત ઊભી થતા આ વિકલ્પની ઓછી જરૂર પડે છે.  સર્વિસીંગમાં સરળતા જાળવી રાખવા માટે ઇલેક્ટ્રોનીકલી નિયંત્રિત 2.5 લિટર 5 સિલીંડર ટીડી5ને બદલે બ્રિટીશ લશ્કરે મિકેનિકલ દ્રષ્ટિએ સરળ 2.5 લિટર 4 સિલીંડર 300 ટીડીઆઇ એન્જિન વર્ઝનનો વપરાશ કરવાનું સતત રાખ્યું છે. આ એન્જિનનો કેટલાક નિકાસ બજારોમાં પણ ઉપયોગ કરવાનું સતત રાખવામાં આવ્યું હતું, જેમાં વાહનોનું બ્રાઝિલમાં ફોર્ડ પ્લાન્ટ ખાતે ઉત્પાદન કરવામાં આવતુ હતુ, જ્યાં લેન્ડ રોવરને પણ પરવાના હેઠળ ઉત્પાદિત કરવામાં આવતી હતી અને તે એન્જિનનો સ્થાનિક રીતે તૈયાર કરવામાં આવતી ફોર્ડ પિક-અપ ટ્રકોમાં પણ ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.  ટીડીઆઇ એન્જિનમાં ઉત્પાદનનો યુનાઇટેડ કિંગ્ડમમાં અંત આવ્યો હતો, જેનો અર્થ એવો થતો હતો કે એક વિકલ્પ તરીકે લેન્ડ રોવરની કોઇ ઓફરો ન હતી. ઇન્ટરનેશનલ મોટર્સ ઓફ બ્રાઝિલ એક એવું એન્જિન ઓફર કરે છે જેને 2.8 ટીજીવી પાવર ટોર્ક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે મૂળભૂત રીતે 300 ટીડીઆઇનું 2.8 લિટર વર્ઝન છે, જેમાં સમયાંતરે તેના પાવર (શક્તિ) અને ટોર્ક (એંજિનની ફેરવવાની શક્તિ કે ફરવાની ગતિ)માં વધારો કરવામાં આવ્યો હતો.  દરેક પાવરની સાથે ઓલ-ટેરેઇન ટ્રેકશન કંટ્રોલ આપવામાં આવે છે, જે સક્રિય રીતે લશ્કરી ઉપયોગ સામે પ્રતિભાવ આપે છે; ફેરારી પણ સ્પર્ધા ટ્રેકશનમાં સમાન પ્રકારની વ્યવસ્થા ધરાવે છે. 

ફોર્ડની માલિકી દરમિયાન, લેન્ડ રોવર જગુઆર સાથે સંકળાયેલી હતી.  ઘણા દેશોમાં તેમણે સામાન્ય વેચાણ અને વિતરણમાં ભાગીદારી કરી હતી (સંયુક્ત ડીલરશીપ સહિત), અને કેટલાક મોડેલોએ કોમ્પોનન્ટ અને ઉત્પાદન સવલતોમાં પણ ભાગીદારી કરી હતી. 

===ટાટાને વેચાણ ===
11 જૂન 2007ના રોજ, ફોર્ડ મોટર કંપનીએ જગુઆર સાથે લેન્ડ રોવરનું વેચાણ કરવાની જાહેરાત કરી હતી. ફોર્ડે સોદાની વિગતો પર સલાહ આપવા માટે [[ગોલ્ડમૅન સૅશ|ગોલ્ડમેન સાંશ]], મોર્ગન સ્ટેન્લી અને એચએસબીસી (HSBC)ની સેવાઓ લીધી હતી.  પહેલા સપ્ટેમ્બર 2007ના રોજ ખરીદનારની જાહેરાત થાય તેવી શક્યતા હતી, પરંતુ વેચાણમાં વિલંબ થયો હતો અને તે અંગેની જાહેરાત માર્ચ 2008 સુધીમાં કરાઇ ન હતી.  યુકે સ્થિત ખાનગી ઇક્વીટી કંપની અલકેમી પાર્ટનર્સ અને ભારતમાં વડુમથક ધરાવતી ટાટા મોટર્સ અને મહિન્દ્રા એન્ડ મહિન્દ્રાએ ફોર્ડ મોટર કંપની સમક્ષ જગુઆર અને લેન્ડ રોવરને ખરીદી લેવા અંગેનો ઇરાદો વ્યક્ત કર્યો હતો. &lt;ref&gt;[http://www.forbes.com/markets/feeds/afx/2007/08/24/afx4052453.html ફોર્બસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090531143215/http://www.forbes.com/feeds/afx/2007/08/24/afx4052453.html |date=2009-05-31 }} ''ભારતની ટાટા લેન્ડ રોવર, જગુઆરમાં હિસ્સાનું સમર્થન આપે છે''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://money.cnn.com/2007/08/24/news/companies/tata.reut/ સીએનએન]{{Dead link|date=મે 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''ભારતની ટાટા જગુઆર અને લેન્ડ રોવર અંગે વિચારી રહી છે''&lt;/ref&gt;

વેચાણની જાહેરાત કરવામાં આવી તે પહેલા બ્રિટીશ ઉત્ખનક યંત્ર ઉત્પાદક જેસીબીના અધ્યક્ષ એન્ટોની બામફોર્ડે અગાઉના વર્ષે ઓગસ્ટમાં જગુઆર કારને ખરીદી લેવાનો ઇરાદો વ્યક્ત કર્યો હતો;&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Neil Gerrard |url=http://www.contractjournal.com/Articles/2006/08/24/51974/jcbs-sir-anthony-bamford-eyes-jaguar.html |title=JCB's Sir Anthony Bamford eyes Jaguar - 24 August 2006 |publisher=Contract Journal |date=2006-08-24 |access-date=2010-07-15 |archive-date=2009-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090531235919/http://www.contractjournal.com/Articles/2006/08/24/51974/jcbs-sir-anthony-bamford-eyes-jaguar.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પરંતુ આ વેચાણમાં લેન્ડ રોવરનો પણ સમાવેશ થાય તેવું જણાવવામાં આવતા તેમણે પાછી પાની કરી હતી, કેમ કે તેઓ તે ખરીદવાની ઇચ્છા ધરાવતા ન હતા. 
&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Neil Gerrard |url=http://www.contractjournal.com/Articles/2006/10/16/52516/jcb-will-not-buy-jaguar.html |title=JCB will not buy Jaguar - 16 October 2006 |publisher=Contract Journal |date=2006-10-16 |access-date=2010-07-15 |archive-date=2008-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511162558/http://www.contractjournal.com/Articles/2006/10/16/52516/jcb-will-not-buy-jaguar.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ટાટા મોટર્સે ટ્રાન્સપોર્ટ એન્ડ જનરલ મોટર્સના યુનિયન (ટીજીડબ્લ્યુયુ)-એમિકસ&lt;ref&gt;{{Cite news | url = http://timesofindia.indiatimes.com/Tata_set_to_clinch_Jaguar-Land_Rover_deal_Report/articleshow/2637533.cms | title = Tata set to clinch the Jaguar-Land Rover deal: Report | access-date = 2007-12-20 | date = 2007-12-20 | publisher = Press Trust of India | archive-url = https://web.archive.org/web/20071223113125/http://timesofindia.indiatimes.com/Tata_set_to_clinch_Jaguar-Land_Rover_deal_Report/articleshow/2637533.cms | archive-date = 2007-12-23 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;ની સંયુક્ત સંમતિ પ્રાપ્ત કરી હતી અને ફોર્ડના પસંદગીના બીડર તરીકે ઊભરી આવ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news| url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/12/17/AR2007121700620.html | title = Ford set to pick Jaguar frontrunner in days: source | access-date = 2007-12-18 | date = 2007-12-17 | publisher = Reuters }} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}&lt;/ref&gt;

26 માર્ચ 2008ના રોજ, ફોર્ડે જાહેરાત કરી હતી કે તે તેના જગુઆર અને લેન્ડ રોવરની કામગીરીને ટાટા મોટર્સને વેચવા સંમત થઇ છે અને આ વેચાણ 2008ના બીજા ત્રિમાસિક ગાળા સુધીમાં પૂર્ણ થવાની આશા સેવાતી હતી. &lt;ref name=&quot;ford_20080326&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 2 જૂન 2008ના રોજના રોજ બન્ને પક્ષકાર દ્વારા ટાટાને વેચાણ પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું હતું. &lt;ref name=&quot;r_20080602&quot;&gt;&lt;/ref&gt; સોદામાં સમાવિષ્ટ બાબતોમાં અન્ય ત્રણ બ્રિટીશ બ્રાન્ડના અધિકાર હતો: તેમજ અન્ય બે જગુઆરની પોતાની ડાયમલર, તેમજ બે નિષ્ક્રીય બ્રાન્ડો લેન્ચેસ્ટર અને રોવરનો સમાવેશ થતો હતો. &lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.leftlanenews.com/5-for-2-special-tata-acquires-3-other-british-marques-in-jaguar-land-rover-deal.html#more-6922 | title = 5 for 2 special: Tata acquires 3 other British marques in Jaguar, Land Rover deal | publisher = Leftlane News | date = 28 March 2008 | access-date = 2008-03-28 | archive-date = 2012-03-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120305034339/http://www.leftlanenews.com/5-for-2-special-tata-acquires-3-other-british-marques-in-jaguar-land-rover-deal.html#more-6922 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; બીએમડબ્લ્યુ અને ફોર્ડે અગાઉ લેન્ડ રોવર બ્રાન્ડની સંકલિતતાને રક્ષવા માટે રોવરની માલિકી પ્રાપ્ત કરી હતી, જેની સાથે 'રોવર'ને અમેરિકન 4x4 બજારમાં ગૂંચવણ પેદા થઇ હશે; રોવર બ્રાન્ડનો મૂળભૂત રીતે તેનું 2005માં પતન થયું ત્યા સુધી એમજી રોવરના પરવાના દ્વારા ઉપયોગ થતો હતો, જે સમયે ફોર્ડ મોટર કંપનીની માલિકીની લેન્ડ રોવર લિમીટેડ દ્વારા પુનઃખરીદવામાં આવી હતી. 

===સમયરેખા===
[[File:Landroversanjose.jpg|thumb|સાન જોસમાં લેન્ડ રોવરની ડીલરશીપ]]

* 1948: લેન્ડ રોવરની ડિઝાઇન વિક્સ બ્રધર્સ દ્વારા કરવામાં આવી છે અને તેનું ઉત્પાદન રોવર કાર કંપની દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. 
* 1948: લેન્ડ રોવર સિરીઝ 1ની રજૂઆત એમ્સ્ટરડોમ મોટર શો ખાતે કરવામાં આવી હતી.
* 1958: સિરીઝ IIની રજૂઆત કરવામાં આવી હતી
* 1961: સિરીઝ IIAના ઉત્પાદનનો પ્રારંભ થયો.
* 1967: રોવર લેલેન્ડ મોટર્સ લિમીટેડનો એક ભાગ બની ગઇ હતી, બાદમાં બ્રિટીશ લેલેન્ડ (BL)નો રોવર પરનો વિજય સાબિત થયો હતો. 
* 1970: રેંજ રોવરની રજૂઆત.
* 1971: સિરીઝ III રજૂઆત.
* 1975: બીએલ (BL) પડીભાંગી અને રાષ્ટ્રીયકરણ કરવામાં આવ્યું હતું, રાયડર અહેવાલ એવી ભલામણ કરે છે કે લેન્ડ રોવરને રોવરથી અલગ પડવા દો અને BLમાં અલગ કંપની તરીકે જ રહેવા દો અને તે નવા વ્યાપારી વાહન વિભાગ કે જેને લેન્ડ રોવર લેલેન્ડ ગ્રુપ કહેવાય છે તે બની ગયું હતું. 
* 1976: એક મિલીયનનો ક્રમાંક વાળી લેન્ડ રોવરે પ્રોડક્શન લાઇન છોડી હતી. 
* 1978: લેન્ડ રોવર લિમીટેડની સ્થાપના બ્રટીશ લેલેન્ડની અલગ પેટાકંપની તરીકે થઇ હતી. &lt;ref&gt;{{cite press release |title=Sixty Years and Four Million Vehicles: Milestones of Land Rover's History |publisher=Land Rover |url=http://uk.medialandrover.com/uploads/pdf/sixty_year_anniversary_timeline_4cd8.doc |access-date=2008-04-06 |archivedate=2008-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528134440/http://uk.medialandrover.com/uploads/pdf/sixty_year_anniversary_timeline_4cd8.doc }}&lt;/ref&gt;
* 1980: એસડી1 ઉત્પાદન કાવલી ખાતે તબિદલ થવાની સાથે રોવર કારનું ઉત્પાદન સોલીહુલ ખાતે પૂર્ણ થયું હતું; સોલિહુલ હવે ફક્ત લેન્ડ રોવરના ઉત્પાદન માટે જ છે. 5 દરવાજાવાળી રેન્જ રોવરની પણ રજૂઆત કરવામાં આવી હતી. 
* 1983: લેન્ડ રોવર 90 (નેવુ)/110 (એકસોદશ)/127 (ડિફેન્ડરને 1990માં નવું નામ) અપાયું.
* 1986: બીએલ પીએલસી રોવર ગ્રુપ પીએલસી બની હતી; પ્રોજેક્ટ લામાની શરૂઆત થઇ હતી.
* 1988: રોવર ગ્રુપનું ખાનગીકરણ કરવામાં આવ્યું હતું અને તે બ્રિટીશ એરોસ્પેસનો એક ભાગ બની ગયું હતું, અને હવે તે સરળ રીતે જ રોવર તરીકે જ ઓળખાય છે.
* 1987: રેંજ રોવરને 16 માર્ચના રોજ યુ.એસ. બજારમાં રજૂ કરવામાં આવી હતી. 
* 1989: ડિસકવરીની રજૂઆત.
* 1994: રોવર ગ્રુપને બીએમડબ્લ્યુ દ્વાર હસ્તગત કરવામાં આવી હતી. બીજી પેઢીની રેન્જ રોવરની રજૂઆત કરવામાં આવી હતી.  (અસલ રેન્જ રોવરને 1995 સુધી 'રેન્જ રોવર ક્લાસિક' ના નામે ચાલુ રાખવામાં આવી હતી.)
* 1997: લેન્ડ રોવર સ્પેશિયલ એડિશન ડિસકવરી એક્સડી રજૂ કરે છે, જેમાં એએ પીળા કલર સાથે ડિસકવરી, ઓછા વ્હીલ્સ, એસડી પ્રકારના રુફ રેક્સ અને અન્ય થોડા માર્ગ સિવાયના સીઝા જ ફેક્ટરીની અદયતનતનો સમાવેશ થાય છે.  ફક્ત ઉત્તર અમેરિકન બજાર માટે ઉત્પન્ન કરવામાં આવેલ, લેન્ડ રોવરના ખાસ વિભાગે આ ચળકતા પીળા એસયુવીના ફક્ત 250નું જ ઉત્પાદન કર્યું હતું.  સહ સ્થાપક નેઇલ બ્રાઉન, પેન્ટેલીસ ગિયામારેલોસ અને પીટર સ્વીટસર દ્વારા કેમલ ટ્રોફી ઓનર્સ ક્લબની સત્તાવાર સ્થાપના. 
* 1997: ફ્રીલેન્ડરની રજૂઆત.
* 1998: ડિસકવરીની બીજી પેઢીની રજૂઆત. 
* 2000: બીએમડબ્લ્યુએ રોવર ગ્રુપનું વિસર્જન કર્યું હતું અને લેન્ડ રોવરનું ફોર્ડને 1.8 અબજ ડોલરમાં વેચાણ કર્યું હતું. &lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/761794.stm | work=BBC News | title=BMW, Ford seal Land Rover deal | date=2000-05-24 | access-date=2010-05-07}}&lt;/ref&gt;
* 2002: ત્રીજી પેઢીની રેંજ રોવરની રજૂઆત.
* 2005: લેન્ડ રોવર 'સ્થાપક' રોવર, એમ.જી. રોવર ગ્રુપની માલિકી હેઠળ પડી ભાંગ્યા હતા.
* 2004: ત્રીજી પેઢીની ડિસકવરી/એલઆર3ની રજૂઆત.
* 2005: રેંજ રોવર સ્પોર્ટની રજૂઆત.
* 2005: રેંજ રોવરમાં બીએમડબ્લ્યુ એમ62 વી8ને સ્થાને જગુઆર એજે-વી8 એન્જિનનો સ્વીકાર, 
* 2006: નવા 2.4 લિટર ડીઝલ એન્જિન, 6-સ્પીડ ગિયરબોક્સ, ડેશ અને ફોરવર્ડ તરફની રિયર બેઠકો ડિફેન્ડર માટે.  ફ્રીલેન્ડર (ફ્રીલેન્ડર 2)ની બીજી પેઢીની જાહેરાત. ફોર્ડે બીએમડબ્લ્યુ પાસેથી રોવર ટ્રેડમાર્ક ખરીદ્યો હતો, જેણે અગાઉ તેણે એમજી રોવર જૂથને તે વાપરવાનો પરવાનો આપ્યો હતો. 
* 8 મે 2007: 4,000,000મી લેન્ડ રોવરનું પ્રોડક્શન લાઇન પરથી ઉત્પાદન, ડિસકવરી 3 (એલઆર3)નું  બોર્ન ફ્રી ફાઉન્ડેશનને દાન આપવામાં આવ્યું હતું. 
* 12 જૂન 2007: ફોર્ડ મોટર કંપની લેન્ડ રોવર અને જગુઆર કાર્સ પણ વેચવાનું વિચારી રહી છે તેવી જાહેરાત.
* ઓગસ્ટ 2007: ભારતની ટાટા મોટર્સ અને મહિન્દ્રા એન્ડ મહિન્દ્રા તેમજ નાણાંકીય સ્પોન્સર્સ સર્બેરસ કેપિટલ મેનેજમેન્ટ, ટીપીજી કેપિટલ અને એપોલો મેનેજમેન્ટે ફોર્ડ મોટર કંપની પાસેથી જગુઆર કાર્સ અને લેન્ડ રોવરને ખરીદવા માટેનો ઇરાદો દર્શાવ્યો હતો. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.forbes.com/markets/feeds/afx/2007/08/24/afx4052453.html |title=India's Tata confirms interest in Land Rover, Jaguar |publisher=Forbes.com |date=2007-08-24 |access-date=2010-07-15 |archive-date=2009-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090531143215/http://www.forbes.com/feeds/afx/2007/08/24/afx4052453.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 26 માર્ચ 2008: ફોર્ડે ટાટા મોટર્સને જગુઆર લેન્ડ રોવર કામગીરી વેચવાની સંમતિ દર્શાવી હતી. &lt;ref name=&quot;ford_20080326&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
* 2 જૂન 2008:ટાટા મોટર્સે ફોર્ડ પાસેથી જગુઆર અને લેન્ડ રોવરની ખરીદીને અંતિમ ઓપ આપ્યો હતો. &lt;ref name=&quot;r_20080602&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==ઉત્પાદન==
[[File:Landrover Serie I von 1952.jpg|thumb|80-ઇંચ સિરીઝ I]]
લેન્ડ રોવરનું ઉત્પાદન મુખ્યત્વે બિર્મિંગહામ નજીક  સોલીહુલી ખાતે ઉત્પાદન કરવામાં આવતું હતું, પરંતુ &quot;ફ્રીલેન્ડર&quot;[[]]નું ઉત્પાદન [[લિવરપુલ]] નજીક [[હેલવુડ]] ખાતે [[જગુઆર]] કાર ફેક્ટરી ખાતે ખસેડાયું હતું, જે ફોર્ડ કારનો પહેલાનો પ્લાન્ટ હતો.  ડિફેન્ડર મોડેલોને વિશ્વભરમાં વિવિધ સ્થળોએ પરવાના હેઠળ એસેમ્બલ કરવામાં આવે છે, જેમાં સ્પેઇન (સાંતના મોટર્સ ), ઇરાન (પાઝહાન મોરાટ્ટેબ), બ્રાઝિલ (કરમાન્ન) અને તૂર્કી (ઓટોકર)નો સમાવેશ થાય છે. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.geocities.com/guide2landrover/ckd.html |title=geocites.com guide to Land Rover |access-date=2009-10-25 |archive-date=2009-10-25 |archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/guide2landrover/ckd.html&amp;date=2009-10-25+23:35:45 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ભૂતપૂર્વ બીએલ/ રોવર ગ્રુપનું ટેકનિકલ કેન્દ્ર વોરવિકશાયરમાં ગેયડોનમાં આવેલું છે, જે કોર્પોરેટનું નિવાસસ્થાન અને અને આરએન્ડડીનું વડુમથક છે.

મે 2010માં, ટાટા મોટર્સે જાહેરાત કરી હતી કે કંપની ખર્ચાઓમાં ઘટાડો અને વેચાણમાં વધારો કરવાનું વિચારતી હોવાથી ચીનમાં લેન્ડ રોવર (તેમજ જગુઆર કાર્સ) તૈયાર કરવા માગે છે. &lt;ref name=&quot;tatachina&quot;&gt;{{Cite news|last=Rothwell|first=Steven|title=Tata Motors Plans to Build Jaguar, Land Rover Models in China|url=http://www.businessweek.com/news/2010-05-28/tata-motors-plans-to-build-jaguar-land-rover-models-in-china.html|access-date=27 July 2010|newspaper=Business Week|date=28 May 21010|first2=Vipin V. |last2=Nair}}&lt;/ref&gt; ટાટા એક વધુ કાર્યક્ષમ સવલત પર ઉત્પાદનને મજબૂત કરવા ઇંગ્લેન્ડમાં (કેસલ બ્રોવિક, કે જ્યાં જગુઆર એક્સજે અને એસ્કકે કારનું એસેમ્બલીંગ કરવામાં આવે છે અને સોલીહુલ્લ કે જ્યાં લેન્ડ રોવર તૈયાર કરવામાં આવે છે) બેમાંથી એક સવલતને બંધ કરી દેશે.&lt;ref name=&quot;tatachina&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

==મોડલ==
[[File:Land Rover Freelander.jpg|thumb|ધી લેન્ડ રોવર ફ્રીલેન્ડર]]
[[File:Defender90.JPG|thumb|1997 ડિફેન્ડર 90]]
[[File:Land Rover Series IIB FC side.jpg|thumb|લેન્ડ રોવર સિરીઝ આઇઆઇબી ફોરવર્ડ કંટ્રોલ ]]
[[File:Land Rover 109 lwb 1980.jpg|thumb|લેન્ડ રોવર 109]]

===ઐતિહાસિક===
* સિરીઝ I, II અને III - અસલ 4×4
* રેંજ રોવર ક્લાસિક - અસલ રેંજ રોવર, જેનું ઉત્પાદન 1970થી 1996 દરમિયાન કરાયું હતું.

===હાલમાં===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 2008 યુકે લેન્ડ રોવર મોડેલની રૂપરેખા તૈયાર કરવામાં આવી 
|-
! style=&quot;width:40%&quot;|મોડેલ
!પ્રકાર
|-
|  લેન્ડ રોવર ડિફેન્ડર 
|  લાઇટ યુટિલીટી 4×4 વ્હીકલ 
|-
|  ફ્રિલેન્ડર 2 
|  કોમ્પેક્ટ 4×4 
|-
|  ડિસ્કવરી 4 
|  મિડ-સાઇઝ 4×4 
|-
|  રેન્જ રોવર 
|  ફૂલ-સાઇઝ 4×4 
|-
|  રેંજ રોવર સ્પોર્ટ 
|  મિડ-સાઇઝ 4×4 
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 2010 યુએસ લેન્ડ રોવર મોટેલની લાઇન-અપ
|-
! style=&quot;width:40%&quot;|મોડેલ
!પ્રકાર
|-
|  લેન્ડ રોવર એલઆર2 
|  કોમ્પેક્ટ એસયુવી 
|-
|  લેન્ડ રોવર એલઆર4 
|  મિડ-સાઇઝ એસયુવી 
|-
|  રેંજ રોવર 
|  ફૂલ સાઇઝ એસયુવી 
|-
|  રેંજ રોવર સ્પોર્ટ 
|  મિડ-સાઇઝ એસયુવી 
|}

2004માં નોર્થ અમેરિકન ઇન્ટરનેશનલ ઓટો શો ખાતે, લેન્ડ રોવરે તેનો પ્રથમ ખ્યાલ રેંજ સ્ટ્રોમર (ગ્રિત્ઝન્ગર, 2004) રજૂ કરી હતી.   &quot;ગ્રીન&quot; વિચાર કે જે લેન્ડ ઇ તરીકે ઓળખાય છે તે પણ દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. 

===લશ્કર===
યુકે સંરક્ષણ મંત્રાલય (MoD) માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા તેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે. 

* 101 ફોરવર્ડ કંટ્રોલ - &quot;લેન્ડ રોવર વન ટોન&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે.
* 1/2 ટન લાઇટવેઇટ - સિરીઝ 2aમાંથી એરપોર્ટેબલ મિલટરી શોર્ટ વ્હીલબેઝ
* લેન્ડ રોવર વોલ્ફ - અપરેટેડ મિલીટરી ડિફેન્ડર
* SNATCH લેન્ડ રોવર - યુકે આર્મ્ડ ફોર્સીસ સર્વિસમાં સંયુક્ત સશસ્ત્ર બોડી
* 109 સિરીઝ IIa અને III એમ્બ્યુલન્સ ( માર્શલ્સ ઓફ કેન્બ્રિજની બોડી)
* રેંજ રોવર '6x6' ફાયર એપ્લાયંસ આરએએફ એરફિલ્ડ વપરાશ માટે (કાર્મિકેલ અને સન્સ ઓફ વોર્સેસ્ટર દ્વારા રૂપાંતર)
* 130 ડિફેન્ડર એમ્બ્યુલન્સ 
* 'લામા' 101 ફેરબદલી માટેના નમૂનાઓ.

===એન્જિન===
લેન્ડ રોવરના ઇતિહાસ દરમિયાન ઘણા અલગ એન્જિનો ફીટ કરવામા આવ્યા હતા.

* ઇનલેટ-ઓવર-એક્સહૌસ્ટ પેટ્રોલ એન્જિન્સ (&quot;સેમિ સાઇડ-વાલ્વ&quot;), ચાર અને છ સિલીંડર વેરીયાંટ બન્નેમાં, જેનો ઉપયોગ સૌપ્રથમ લેન્ડ રોવરમાં 1948માં ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો અને જે પોતાની ઉત્પત્તિ યુદ્દ પહેલા રોવર્સ કાર્સમાં ધરાવતા હતા.  પ્રથમ મોડેલોની ક્યુબિક ક્ષમતા 1600 સીસી હતી.

* પેટ્રોલ અને ડીઝલ બન્ને માટે ચાર સિલીન્ડર ઓવરહેડ વાલ્વ એન્જિન, કે જે પ્રથમ (ડીઝલ સ્વરૂપમાં) 1957માં સિરીઝ વન ઉત્પાદનના અંતે દેખાયા હતા અને વર્ષો વીતતા 300 ટીડીઆઇ ટર્બોડીઝલ સુધી વિકસ્યા હતા, જે આજે પણ વિદેશી બજારો માટે ઉત્પાદન થાય છે. 

* બ્યુક-દરેક એલ્યુમિનીયમ રોવર V8 મોટર પ્રાપ્ત કરી હતી. 

* 1,997 સીસી પેટ્રોલ, ઇનલટ-ઓવર-એક્સહૌસ્ટ: સિરીઝ I એન્જિન, જેને સિરીઝ II ઉત્પાદનના પ્રથમ થોડા મહિનાઓમાં આગળ ખેંચવામાં આવ્યા હતા. 

* 2,052 સીસી ડીઝલ, ઓવરહેડ વાલ્વ: લેન્ડ રોવરનું પ્રથમ ડીઝલ એન્જિન, અને યુકેમાં ઉત્પન્ન થતા અનેક પ્રથમ સ્મોલ હાઇ સ્પીડ ડીઝલમાંનું એક. તેણે 1957માં દેખા દીધી હતી, અને તેનો સિરીઝ II ઉત્પાદનમાં 1961 સુધી ઉપયોગ કરવામાં આવ્યું હતું.  મોટે ભાગે તે બાદના 2,286 સીસી એન્જિન જેવા દેખાય છે, પરંતુ તેમાં ઘણા આંતરિક મતભેદો છે.  તેણે ઉત્પાદન કર્યું હતું  {{convert|51|bhp|abbr=on}}.

* 2,286 સીસી પેટ્રોલ, ઓવરહેડ વાલ્વ, 3 બેરીંગ ક્રેન્ક:

* 2,286 સીસી ડીઝલ ઓવરહેડ વાલ્વ, 3 બેરીંગ ક્રેન્ક: જેણે 1961માં દેખા દીધી હતી તેની સાથે સિરીઝ IIA ઉત્પાદનના પ્રારંભ સાથે 2,286 પેટ્રોલ એન્જિનની પુનઃડીઝાઇનીંગ કરવામાં આવ્યું હતું અને પોતાના સિલીંડર બ્લોક્સ અને અન્ય કેટલાક કોમ્પોનન્ટની વહેંચણી કરી હતી. તેણે ઉત્પાદન કર્યું હતું {{convert|62|bhp|abbr=on}}.

* 2,625 સીસી પેટ્રોલ, ઇનલેટ ઓવર એક્સહૌસ્ટ: રોવર સલૂન રેંજ પાસેથી વધુ પાવર અને ટોર્ક માટે સાઇઠના દાયકાની મધ્યમાં લેન્ડ રોવર વપરાશકારોની માંગના પ્રતિભાવમાં ઉધાર લીધા. 

* 2,286 સીસી પેટ્રોલ/ડીઝલ, ઓવરહેડ વાલ્વ પ્રકાર 11J: 5 બેરીંગ ક્રેન્ક: 1980માં, લેન્ડ રોવરે અંતે, ક્રેંક નિષ્ફળતા માટે કંઇક કર્યું જેણે 22 વર્ષો સુધી તેના ચાર સિલીંડર એન્જિનો લાગુ પાડ્યા હતા. {{Citation needed|date=October 2009}} આ એન્જિનો સિરીઝ III ઉત્પાદનના અંત સુધી અને નવા નેવુ અને એક દશમાંશ રેન્જીસના પ્રથમ થોડા વર્ષો સુધી અસ્તિત્વમાં રહ્યા હતા. 

* 3,528 સીસી વી8 પેટ્રોલ: એક્સ-બ્યુઇક દરેક એલોય વી8 એન્જિનો 1970માં ઉત્પાદનના પ્રારંભથી રેંજ રોવરમાં દેખાયા હતા, પરંતુ કંપનીના યુટિલીટી વાહનોમાં 1979સુધી પોતાનો માર્ગ શોધી શક્યા ન હતા. 

* 2,495 સીસી પેટ્રોલ, ઓવરહેડ વાલ્વ: લેન્ડ રોવરનો ઓએચવી પેટ્રોલ 'ફોર'નો અંતિમ વિકાસ, જેની સાથે સખત વાલ્વ સીટ હતી જે અનલિડેડ પર ચાલવાની મંજૂરી આપે છે (અથવા એલપીજી).

* 2,495 સીસી ડીઝલ, ઓવરહેડ વાલ્વ, પ્રકાર 12J: લેન્ડ રોવરે એંસીના દાયકા માટે જૂના 'બે અથવા ત્રિમાસિક' ડીઝલ માટે પુનઃ કામ કર્યું હતું. એન્જિનના આગળ ભાગમાં ટૂથ્ડ બેલ્ટ પાસેથી ઇન્જેક્શન પંપ પાછો ખેંચી લેવામાં આવ્યો હતો  (ક્રેનશાપ્ટની સાથે), તેનું પરિવર્તન જૂના ડીઝલો સાથે સરખાવવામાં આવ્યું હતું. 

* 2,495 સીસી ટર્બોડીઝલ, ઓવહહેડ વાલ્વ, પ્રકાર 19J

* 2,495 સીસી ટર્બોડીઝલ, ઓવરહેડ વાલ્વ, 2000 ટીડીઆઇ અને 300 ટીડીઆઇ : 1990થી ડિફેન્ડર અને ડિસકવરીમાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવ્યા હતા. સિલીંડર બ્લોક અગાઉના એન્જિન જેવા સમાન હતા, જોકે બેરીંગ કેપ્સમાં એલ્યુમિનીયમ લેડર ફ્રેમ સાથે આંતરિક રીતે મજબૂત હતી, પરંતુ સિલીંડર હેડ દરેક નવા હતા અન ડાયરેક્ટ ઇન્જેક્શન ફ્યૂઅલ સિસ્ટમ ઉપયોગમાં લેવામાં હતી. 

* 2,495 સીસી ટર્બોડીઝલ, 5-સિલીંડર, ટીડી5: બીજી પેઢી ડિસકવરી માટે દરેક નવા એન્જિન અને તેણે પણે તેનો માર્ગ ડિફેન્ડરમાં શોધી લીધો હતો.  ટીડી5 ફ્યૂઅલ ઇન્જેક્શન સિસ્ટમના ઇલેક્ટ્રોનીક કંટ્રોલના લક્ષણો ધરાવે છે (ડ્રાઇવરની સીટ નીચે ક્ટંરોલ યુનિટ), 'ડ્રાઇવ બાય રાઇટ' અને અન્ય સંપૂર્ણતાઓ, જેનો ઉદ્દેશ એક્સહૌસ્ટ પ્રદૂષણો ઓછામાં ઓછા કરવાનો છે. 

* ફ્રીલેન્ડર વિવિધ રોવર કે-સિરીઝના એન્જિનો સાથે ઉપલબ્ધ હતી. 

==ઇલેક્ટ્રીક વ્હીકલ્સ==
ઇન્ટીગ્રેટેડ ઇલેક્ટ્રીક રિયર એક્સલ ડ્રાઇવ (ઇઆરએડી) ટેકનોલોજીએ ઇ-ટેરેઇન ટેકનોલોજી વિકસાવી હતી,&lt;ref name=&quot;worldcarfans.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.worldcarfans.com/9080722.009/land-rover-announces-diesel-erad-hybrid--e_terrain-technologies |title=Land Rover Announces Diesel ERAD Hybrid &amp; e_Terrain Technologies |publisher=Worldcarfans |date= |access-date=2009-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219072744/http://www.worldcarfans.com/9080722.009/land-rover-announces-diesel-erad-hybrid--e_terrain-technologies |archive-date=2009-02-19 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; જે વાહનોને એન્જિન ચાલુ કર્યા વિના [[wikt:move off|ખસવાની]] તેમજ આકરી પહાડીઓ પર વધારાની શક્તિ પૂરી પાડશે. &lt;ref name=&quot;worldcarfans.com&quot;&gt;&lt;/ref&gt; લેન્ડ રોવરની ડીઝલ એઆરએડી હાઇબ્રીડને યુકે સરકારના એનર્જી સેવિંગ ટ્રસ્ટના ટેકાથી ઓછા કાર્બન સંશોધન અને વિકાસ કાર્યક્રમ હેઠળ કરોડો પાઉન્ડના પ્રોજેક્ટના ભાગરૂપે વિકસાવવામાં આવી હતી.  ઇઆરએડી (ERAD) કાર્યક્રમ એન્જિનિયરીંગ કાર્યક્રમો કેન્દ્રિત અનેક ટકાઉ વ્યાપક રેન્જના કાર્યક્રમોમાંનો એક છે જેને લેન્ડ રોવર અનુસરે છે, જેને ઇ-ટેરેઇન (e TERRAIN) ટેકનોલોજીના સામૂહિક નામ હેઠળ કંપની દ્વારા લાવવામાં આવ્યો હતો. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.roversnorth.com/weblog/?p=42 |title=Factory News |publisher=Roversnorth.com |date= |access-date=2009-06-19 |archive-date=2008-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081225014143/http://www.roversnorth.com/weblog/?p=42 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

લેન્ડ રોવરે ફ્રીલેન્ડર 2 (એલઆર2) નકલોની જોડીમાં 2008માં લંડન મોટર શોમાં તેની ઇઆરએડી ડીઝલ-ઇલેક્ટ્રીક હાયબ્રીડ રજૂ કરી હતી. નવી હાઇબ્રિડ સિસ્ટમની સ્કેલેબલ અને મોડ્યૂલર સિસ્ટમ તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવી રહી છે, જેને લેન્ડ રોવરના તમામ મોડેલોમાં અને પાવરટ્રેઇન્સમાં પણ લાગુ પાડી શકાય છે. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.motorauthority.com/land-rover-presents-erad-diesel-hybrid-prototypes.html |title=Land Rover presents ERAD diesel-hybrid prototypes - MotorAuthority - Car news, reviews, spy shots |publisher=MotorAuthority |date=2008-07-22 |access-date=2009-06-19 |archive-date=2009-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090618135216/http://www.motorauthority.com/land-rover-presents-erad-diesel-hybrid-prototypes.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; લેન્ડ રોવરે એલઆરએક્સ હાઇબ્રિડ વિચારને ડેટ્રોઇટમાં નોર્થ અમેરિકન ઇન્ટરનેશનલ ઓટો શોમાં ખાતે ઉત્પાદન હાથ ધરવા રજૂ કર્યો હતો. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cubiccapacity.com/land-rover-working-diesel-erad-hybrid-and-e_terrain-technologies/ |title=Land Rover Working On Diesel Erad Hybrid And E_Terrain Technologies |publisher=cubi[CC]apacity |date= |access-date=2009-06-19 |archive-date=2011-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708212642/http://www.cubiccapacity.com/land-rover-working-diesel-erad-hybrid-and-e_terrain-technologies/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ઇઆરએડી નીચે જણાવેલી ગતિએ ઇલેક્ટ્રીક પાવર પર કારને ચલાવવા સમર્થ બનાવશે {{convert|20|mph|abbr=on}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.energysavingtrust.org.uk/content/view/full/20388/resources |title=Land Rover unveils eco-car / How To Save Energy / Daily news / Resources / Home |publisher=Energy Saving Trust |date= |access-date=2009-06-19 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716153118/http://www.energysavingtrust.org.uk/content/view/full/20388/resources |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ક્ષમતાઓ ==
[[File:Land-Rover.JPG|thumb|એજીક્વિપ, ગુન્નેદાહ ખાતે લેન્ડ-રોવર્સ.]]

બ્રિટીશ અને કોમનવેલ્થ લશ્કરો દ્વારા લેન્ડ રોવરનો ઉપયોગ તેમજ લાંબા ગાળાના સિવીલીયન પ્રોજેક્ટો અને સ્પર્ધાઓમાં મુખ્યત્વે માર્કસના માર્ગ સિવાયની કામગીરીઓમાં ઉપયોગ થતો હતો.  ઉદાહરણ તરીકે, લેન્ડ રોવર ડિફેન્ડરનું નાનું વ્હીલ આધારિત વર્ઝન 45 ડિગ્રીના વળાંક, 50 ડિગ્રી સુધીના ખૂણા, 53 ડિગ્રીના પૂરા થતા ખૂણા અને 25 ડિગ્રી સુધીના ઢોળવા બ્રેક ઓવરમાં કામગીરી દર્શાવવા સમર્થ હોય છે. દરેક લેન્ડ રોવર પેદાશોના લક્ષણો તેમની એક્સલ આર્ટિક્યુલેશન છે (જે ડિગ્રીએ વ્હીલને ઉપર ચડાણ કરવાનું છે, જેની સાથે તેમણે સપાટી અને ઊંચીનીચી સપાટી સાથે પણ સંપર્ક રાખવાનો હોય છે), જે મૂળ ડિફેન્ડર મોડેલોમાં હાલમાં આગળ 7 ઇંચ (178 એમએમ) અને  પાછળના ભાગમાં 8.25 ઇંચ (210 એમએમ)એક્સલ હોય છે. વર્ષો સુધી માર્ગ અનુસારની કારને વિકસાવતી હતી ત્યારે લેન્ડ રોવર ગમે તેવા માર્ગો માટે તેના વાહનોનું વેચાણ કરે છે જેમાં રેંજ રોવરનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેને બે સ્પીડ ટ્રાન્સફર બોક્સ અને લાંબા મુસાફરના સસ્પેન્શનથી સજ્જ કરાઇ છે, તેમ જ વિવિધ પ્રકારના ઇલેક્ટ્રોનીક ઉપકરણો જેમ કે લેન્ડ રોવરના 'ટેરેઇન રિસ્પોન્સ' સિસ્ટમ અને ટ્રેકશન કંટ્રોલ પણ હોય છે. ડ્રાઇવટ્રેઇન અને માળખું ગમે તેવા માર્ગ પર ચાલવા સક્ષમ હોય છે તેમજ 4 ટન સુધીના વજનવાળા વાહનને ખેંચી શકે છે. {{Citation needed|date=July 2010}}

પાવર ટેક-ઓફ (PTO-પીટીઓ) લેન્ડ રોવર ખ્યાલમાં 1948થી અતૂટ રહ્યો છે, જે કૃષિને લગતી યંત્ર સામગ્રી અને અન્ય ઘણી ચીજોને વાહનની સ્ટેશનરી તરીકે લઇ જવામાં આવે છે.  મૌરિસ વિક્સની' અસલ સુચના&quot;...દરેક સ્થળે પાવર ટેક-ઓફ હોવા જોઇએ તેવી સુચના હતી!&quot; બ્રિટીશ નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ એગ્રીકલ્ચરલ એન્જિનિયરીંગ એન્ડ સ્કોટ્ટીશ મશિનરી ટેસ્ટીંગ સ્ટેશના 1949ના અહેવાલમાં વર્ણવવામાં આવ્યું છે કે &quot;પાવર ટેક ઓફ મુખ્ય ગિયરબોક્સ માંથી  હાર્ડી-સ્પાઇસર પ્રોપેલર શાફ્ટ અને બે આંતરિક રીતે બદલી શકાય તેવા બે ગુણોત્તર આપતા સાંધા દ્વારા આધારિત હોય છે.  પીટીઓ ગિયરબોક્સ કેસીંગ પાછળની ચેસીસ ક્રોસ મેમ્બર સાથે બોલ્ટથી લાગેલી હોય છે અને {{convert|8|x|8|in}} બે વ્હીલ ગિયર્સ મારફતે પીટીઓ શાફ્ટ આધારિત પીટીઓ શાફ્ટને પીટીઓ ગિયરબોક્સ કેસીંગ સાથે બોલ્ટથી લગાવવામાં આવેલી હોય છે.&quot; પીટીઓ સિરીઝ I, II અને III લેન્ડ રોવર્સ માટે 1985માં સિરીઝ લેન્ડ રોવરનો અંત થયો ત્યાં સુધી નિયમિ વિકલ્પ તરીકે ઊભરી આવ્યા હતા.  ડિફેન્ડર પર કૃષિ પીટીઓ સ્પેશિયલ ઓર્ડર તરીકે શક્ય હોય છે. 

લેન્ડ રોવર (સિરીઝ/ડિફેન્ડર મોડેલ્સ) એ છે કે તે વિવિધ જાતના બોડી પ્રકારોમાં ઉપલબ્ધ છે, જેમ કે સરળ કેનવાસ-ટોપ્ડ ટ્રક્થી લઇને 12 બેઠક ધરાવતી સ્ટેશન વેગન. લેન્ડ રોવર અને બહારના કોન્ટ્રાક્ટરોએ રૂપાંતરણ કર્યા છે અને મૂળ વાહનોની સ્વીકાર્યતા ઓફર કરી છે જેમ કે, ફાયર એન્જિન, એક્સાવેટર્સ, 'ચેરી પિકર' હાયડ્રોલિક પ્લેટફોર્મસ, એમ્બ્યુલન્સ, સ્નોપ્લાઉ, અને 6-વ્હીલ ડ્રાઇવ વર્ઝન્સ તેમજ ખાસ તૈયાર કરવામાં આવેલી કે જેમાં (જમીન અને પાણી
બંનેમાં ચાલનાર) લેન્ડ રોવર અને એવા વાહનો કે જેમાં વ્હીલ્સને બદલે ટ્રેક્સ ફીટ કરવામાં આવ્યા હોય તેનો સમાવેશ થાય છે. 

===હૂમલા માટે ઉપયોગી===
આજની લેન્ડ રોવર ડિફેન્ડર મોડેલ 1 ટનનો પે લોડ ધરાવે છે, જે તેને એકને માત્ર એક જ હૂમલો કરી શકાય તેવું વાહન બનાવે છે.  ડિફેન્ડરનું થર્ટી ફ્યૂઅલ કંઝપ્શન અને જનરસ પેલોડના વિશિષ્ટ મિશ્રણનો અર્થ એવો થાય કે જ્યારે તુલનાત્મક વાહનો (મર્સીડીઝ જી. વેગન, મર્સીડીઝ યુનિમોગ, લેન્ડ ક્રુઇઝર, જીપ, વગેરે) કેટલીકવાર માર્ગ સિવાયની સવારીમાં ડિફેન્ડરને મળતા આવે છે, ડિફેન્ડર્સનો પેલોડ ફાયદો ઇંધણ અને પાણીના પુરવઠા પોઇન્ટની ભારે મોટી સ્વતંત્રતા પૂરી પાડે છે.  ઉદાહરણ તરીકે, એક ડ્રાઇવર (ચાલક, એક મુસાફર, અને અન્ન અને વસ્ત્રોના પુરવઠા સાથે સ્ટોક ટર્બો ડીઝલ ડિફેન્ડર 110 પેલોડ અને ઇંધણ વપરાશની ક્ષમતા ધરાવે છે, જે તેને ઇંધણ અને પાણીના 30 જેરીકેન્સ લઇ જવાની ક્ષમતા પૂરી પાડે છે અને 10 દિવસોથી વધુ {{convert|4000|km|mi|abbr=on}} માર્ગ સિવાયના ડ્રાઇવીંગ માટેની સવલત પૂરી પાડે છે. {{Citation needed|date=July 2010}}

===લશ્કરી ઉપયોગ===
[[File:Commandeered British Land Rover Pyongyang.jpg|thumb|કોરીયન યુદ્દ દરમિયાન પ્યોન્ગયાંગ નજીક બ્રિટીશ લેન્ડ રોવર, નવેમ્બર 1950 ]]
[[File:1st Armoured Division Land Rover.jpg|thumb|પ્રથમ આર્મર્ડ ડિવીઝનની કાદવવાળી લેન્ડ રોવર, જેને અખાતી યુદ્ધ દરમિયાન શોધી કાઢવામાં આવી હતી. ]]
[[File:Bermuda Regiment IS Training.jpg|thumb|બરમુડા રેજિમેન્ટ, 1994ના સંરક્ષકો.]]
[[File:2june 2007 087e.jpg|thumb|ઇટાલીયન લશ્કર, નૌકાદળ અને હવાઇ દળ સાથે પરેડમાં લેન્ડ રોવર, જૂન 2007.]]

વિવિધ લેન્ડ રોવર મોડેલોનો ઉપયોગ લશ્કરમાં થાય છે, જેમાં બ્રિટીશ લશ્કર તેનો ઉપયોગ જાણીતો છે. તેમાં કરવામાં સુધારાઓમાં લશ્કરી &quot;બ્લેકઆઉટ&quot; લાઇટ્સ, હેવી ડ્યૂટી સસ્પેન્શન, અપરેટેડ બ્રેક્સ, 24&amp;nbsp;વોલ્ટ ઇલેક્ટ્રીક્સ, કોન્વોય લાઇટ્સ, ઇગ્નીશન પદ્ધતિની ઇલેક્ટ્રોનીક સપ્રેશન, બ્લેકઆઉટ કર્ટેન્સ અને ખાસ સાધનો માટેના માઉન્ટસ અને નાના શસ્ત્રોનો સમાવેશ થાય છે.  લશ્કરને સમર્પિત મોડેલોનું ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું હતું જેમ કે 101 ફોરવર્ડ કંટ્રોલ અને એર-પોર્ટેબલ 1/2&amp;nbsp;ટન લાઇટ વેઇટ. લશ્કર દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા હળવા યુટિલીટી વાહનો, કોમ્યુનિકેશન્સ પ્લેટફોર્મ, રિકોઇલલેસ રાયફલ માટે શસ્ત્ર પ્લેટફોર્મ, એન્ટી ટેન્ક (ઉદાહરણ તરીકે ટીઓડબ્લ્યુ)/ જમીનથી આકાશ સુધીના ગાઇડેડ શસ્ત્રો ઓર્માશિન ગન્સ, એમ્બ્યુલન્સો અને વર્કશોપ્સનો સમાવેશ થાય છે.  ડિસકવરીનો ઉપયોગ પણ ઓછી સંખ્યામાં ખાસ કરીને સંપર્ક વાહન તરીકે થતો હતો. 

ગ્રાઉન્ડ અપથી લશ્કરી ઉપયોગ માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવેલા બે મોડેલોમાં 1970ના પ્રારંભમાં 101 ફોરવર્ડ કંટ્રોલ અને 1960ના અંતમાં લાઇટવેઇટ અથવા એરપોર્ટેબલનો સમાવેશ થાય છે.  બાદમાં એવ ઇરાદો વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો હતો કે તેનું હેલિકોપ્ટર મારફતે વહન કરવામાં આવે.  રોયલ એર ફોર્સ માઉન્ટેઇન રેસ્ક્યુ સર્વિસ (RAFMRS)(આરએએફએમઆરએસ) ટીમો 1950ના અંતમાં અને 1960ના પ્રારંભમાં ઉપયોગ કરતી હતી અને તેમનો રખવાળી કરતા લેન્ડ રોવર અને મોટા લશ્કરી ટ્રકોનો કાફલો યુનાઇટેડ કિંગ્ડમના પર્વતીય વિસ્તારોમાં અમુકવાર દેખા દે છે.  મૂળભૂત રીતે RAFMRS (આરએએફએમઆરએસ)લેન્ડ રોવર બ્લ્યુ બોડી અન ચમકતું પીળું આવરણ ધરાવતા હતા, જેથી તેને ઉપરથી વધુ સારી રીતે જોઇ શકાય. 1981માં, કલર સ્કીમ બદલાઇને લીલા કલરની સાથે પીળી પટ્ટીઓવાળી થઇ ગઇ હતી.  નજીકના તાજેતરમાં, વાહનોને સફેદકલર કરવામાં આવ્યો હતો અને સિવીલીયન યુકે માઉન્ટેઇન રેસ્ક્યુ ટીમ જેવા જ સમાન ફીટીંગ્સ સાથે જારી કરવામાં આવ્યા હતા. 

લશક્રી હેતુ માટે લેન્ડ રોવરની સ્વીકાર્યતા &quot;પિંક પેન્થર&quot; મોડેલની હતી.  આશરે 100 સિરીઝઓ IIAsને બ્રિટીશ સ્પેશિયલ ઓપરેશન્સ દળો એસએએસ દ્વારાના શત્રુ તપાસના ઉપયોગ માટે સ્વીકારવામાં આવી હતી. રણના ઉપયોગ માટે તેને અમુકવાર તેના નામ પ્રમાણે ગુલાબી કલર કરવામાં આવતો હતો.  વાહનોને અન્ય ગિયરોની સાથે સૂર્ય હોકાયંત્ર, મશિન ગન્સ, મોટી ઇંધણ ટાંકીઓ અને ધૂમાડાના નિકાલયંત્રથી સજ્જ કરવામાં આવતા હતા.  સમાન પ્રકારની સ્વીકાર્યતા બાદમાં સિરીઝ IIIs અને 90/110/ડિફેન્ડર્સ&lt;ref name=&quot;LMS&quot;&gt;બોબ મોરિસન: ''લશ્કરી સેવામાં લેન્ડ રોવર્સ'' , બ્રૂકલેન્ડઝ બુક્સ 1993, ISBN 1-85520-205-0&lt;/ref&gt;માં કરવામાં આવી હતી. 

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ લશ્કરની 75મી રેન્જર રેજિમેન્ટે પણ લેન્ડ રોવરના બારમા વર્ઝનને સ્વીકાર્યું હતું, જેને સત્તાવાર રીતે RSOV (આરએસઓવી) (રેન્જર સ્પશિય ઓપરેશન્સ વેહિકલ) તરીકે માન્ય કરવામાં આવ્યું હતું. સિરીઝ અને ડિફેન્ડર્સમાં પણ આધુનિક શસ્ત્રો આપવામાં આવ્યા હતા.  આમાં સૌથી વધુ ફેલાવો ધરાવનાર શોર્ટસ શોર્ટલેન્ડ છે, જેને બેલફાસ્ટના શોર્ટ્સ બ્રધર્સ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા. તેમાંના પ્રથમની 1965માં ઉત્તરીય આયર્લેન્ડ પોલીસ દળ રોયલ અલ્સ્ટર કોન્સ્ટાબ્યુલેરીને ડિલવરી અપાઇ હતી.  તે મૂળભૂત રીતે, ફેરેટ આર્મર્ડ કારની {{convert|109|in|mm|adj=on}}શસ્ત્રોની બોડી અને તોપ સાથેના વ્હીલઆધારિત મોડેલો હતા. 1990માં 1,000થી વધુનું ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું હતું. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.shorland.info/articles/clive001.html |title=Shorland.info |publisher=Shorland.info |date= |access-date=2010-07-15 |archive-date=2005-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051030103831/http://www.shorland.info/articles/clive001.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1970માં વધુ પરંપરાગત આર્મર્ડ લેન્ડ રોવર રોયલ અલ્સ્ટર કોન્સ્ટાબ્યુલેરી માટે હોટ્સપુર તરીકે ઓળખાતા વોલ્સમાં તૈયાર કરવામાં આવી હતી.  લેન્ડ રોવર ટેન્ગી 1990 દરમિયાન રોયલ અલ્સ્ટર કોન્સ્ટાબ્યુલેરીની પોતાના વેહિકલ એન્જિનિયરીંગ ટીમ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી હતી.  બ્રિટીશ લશકરે વિવધ આર્મર્ડ લેન્ડ રોવર્સનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જેમાં સૌપ્રથમ ઉત્તરીય આયર્લેન્ડમાં નહી પરંતુ તાજેતરની લશ્કરી સવારીઓમાં પણ કર્યો હતો.  તેમણે પ્રથમ સિરીઝ જનરલ સર્વિસ વાહનોમાં (વેહિકલ પ્રોટેક્શન કીટ (વીપીકે)) રક્ષણાત્મક પેનલોનો ઉમેરો કર્યો હતો. બાદમાં તેમણએ ગ્લોવર વેબ એપીવીની પ્રાપ્તિ કરી હતી અને અંતે કોર્ટઔલ્ડસ (બાદમાં એનપી એરોસ્પેસ) કંપોઝીટ આર્મર્ડ વેહિકલ, કે જે સામાન્ય રીતે સ્નેચ તરીકે ઓળખાય છે તેની પ્રાપ્તિ કરી હતી.  આ મૂળબૂત રીતે હેવી ડ્યૂટી વી8 110 ચેસિસ પર આધારિત હતા પરંતુ કેટલાકને તૂર્કીના ઓટોકારમાંથી નવી ચેસિસ પર બેસાડવામાં આવ્યા છે અને તેમાં ઇરાક માટે ડીઝલ એન્જિનો અને એર કન્ડીશનીંગ ફીટ કરવામાં આવ્યા હતા.  આ તમામ બાબત 'વોલ્ફ' (ડિફેન્ડર એક્સડી) લેન્ડ રોવર્સ સાથે સામાન્યતઃ જોવા મળે છે, જેના લીધે ઘણા તેમાં ભૂલ ખાય છે અને સ્નેચ અને વોલ્ફ અલગ અલગ વાહનો છે.

લશ્કરી હેતુ માટે લેન્ડ રોવરનું મોટું મૂળ રૂપાંતર સેન્ટૌર હાફટ્રેક હતું. તે વી8 એન્જિન સાથે સિરીઝ III પર આધારિત હતી અને અલ્વિસ સ્કોર્પીયન હળવી ટેંકમાંથી ટૂંકો બેલ્ટ લેવામાં આવ્યો હતો.  બહુ ઓછી સંખ્યામાં ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું હતું અને તેનો અન્ય ઉપરાંત [[ઘાના|ઘાના]] દ્વારા ઉપયોગ થાય છે. લેન્ડ રોવરનો ઉપયોગ વિશ્વભરમાં લશ્કરી દળો દ્વારા કરવામાં આવે છે.  જોકે, તેમાં થઇ રહેલા ઉમેરાની પ્રવૃત્તિમાં સતત વધારો થઇ રહ્યો છે અને તેને મોટા વાહનો દ્વારા બદલવામાં પણ આવે છે.  ઉદાહરણ તરીકે, પિંઝગાઉર, હવે યુકેમાં તૈયાર કરવામાં આવે છે, તે ભૂમિકા જેમ અગાઉ લેન્ડ રોવર ડિફેન્ડરની સાચવણી જેમ કે એમ્બ્યુલન્સીસ, આર્ટીલરી ટ્રેકટરો અને શસ્ત્ર પ્લેટફોર્મ વધુને વધુ રીતે સામાન્ય બનતી જાય છે. આનુ મુખ્ય કારણ આધુનિક યુદ્ધ-ચડાઇ માટેના વાહનોની માગ છે, આજના સમયમાં સામાન્ય રીતે શસ્ત્રો, સંદેશાવ્યવહારના સાધનો અને આર્મર લઇ જવા માટે જરૂરી છે.  'સોફ્ટ' હળવી 4x4 જેવી પરંપરાગત લેન્ડ રોવર સરળ રીતે જ લોડ ક્ષમતા અથવા પિન્ઝગાઓર જેવા મોટા મિડીયમ ડ્યૂટી વાહનોની મજબૂતી ધરાવતા નથી. એટલું જ નહી લેન્ડ રોવરની પ્રવર્તમાન જનરેશનનો ઉપયોગ બ્રિટીશ લશ્કર દ્વારા કરવામાં આવે છે, સ્નેચ 2ને વધુ આધુનિક બનાવવામાં આવી છે અને તેની ચેસિસ અને સસ્પેન્શનને સિવીલીયન-સ્પેસિફિકેશન વાહનોની તુલનામાં મજબૂત બનાવવામાં આવ્યા છે.  બ્રિટીશ લશ્કર દ્વારા લેન્ડ રોવર ડબ્લ્યુએમટીકે (શસ્ત્ર લગાવેલી ઇન્સ્ટોલેશન કીટ)નો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.  ડબ્લ્યુએમઆઇકેમાં ચાલક (ડ્રાઇવર), ઊભી ગન, સામાન્ય રીતે બ્રાઉનીંગ ભારે મશિનગન અથવા ગ્રેનેડ મશિન ગન,જેનો ઉપયોગ મેદાન પર ટેકા માટે થાય છે અને જીપીએમજી (જનરલ પરપઝ મશિન ગનર) ડ્રાઇવરની પાછળ આવેલા હોય છે અને તેનો વાહનોના રક્ષણ માટે ઉપયોગ થાય છે.

===સ્પર્ધાઓમાં===
ઊંચી રીતે મઠારવામાં આવેલી લેન્ડ રોવરોએ પેરિસ ડાકાર રેલીમાં ભાગ લીધો હતો અને મેકમિલન 4x4 યુકે ચેલેન્જ મોટે ભાગે દરેક વર્ષે જીતી હતી, તેમ જ આ વાહનનો કેમલ ટ્રોફીમાં પણ ઉપયોગ થતો હતો અને નજીકના તાજેતરમાં સ્પોન્સરશિપ ડીલ તરીકે [http://www.odysseyshow.com/ ઓડિસી ડ્રાઇવીંગ એરાઉન્ડ ધ વર્લ્ડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110201111327/http://odysseyshow.com/ |date=2011-02-01 }} સ્પર્ધા સિરીઝમાં પણ ઉપયોગ થયો હતો.  હવે, લેન્ડ રોવર પોતાની જી4 ચેલેન્જ ધરાવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.landroverg4challenge.com |title=Land Rover International - Latest News - Corporate News |publisher=Landroverg4challenge.com |date=2009-03-11 |access-date=2009-06-19 |archive-date=2008-02-18 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20080218181606/http://www.landroverg4challenge.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ડ્રાઇવર તાલીમ ==
'''લેન્ડ રોવર એક્સપિરીયન્સ''' ની સ્થાપના 1998માં થઇ હતી અને તેમાં વિશ્વભરમાં આવેલા કેન્દ્રોનો સમાવેશ થાય છે, જેની સ્થાપના ગ્રાહકોને તેમના વાહનો માર્ગ પર અને તે સિવાયની ક્ષમતામાંથી બહાર લાવવાની સહાય માટે કરવામાં આવી હતી.  સૌપ્રથમ કેન્દ્ર ઇસ્ટનોર, હિયરફોર્ડશાયર, યુકેમાં આવેલું છે, જેનો લાંબા સમયથી એન્જિનિયરીંગ પરીક્ષણ અને વિકાસ સવલત માટે થતો હતો. ઓફર કરવામાં આવતા અભ્યાસક્રમોમાં વિવિધ પ્રકારના કોર્પોરેટ અને વ્યક્તિગત 'એડવેન્ચર ડે'ની સાથે ઓફ-રોડ ડ્રાઇવીંગ, ચઢાણ ચડાવવાનો સમાવેશ થાય છે.  [http://www.landroverexperience.com લેન્ડ રોવર એક્સપિરીયન્સ].

==સુરક્ષા==
યુકે ડિપાર્ટમેન્ટ ફોર ટ્રાન્સપોર્ટના મોડેલ આધારિત માર્ગ અકસ્માતોના આંકડાઓ દર્શાવે છે કે બ્રિટીશ માર્ગો પર લેન્ડ રોવર ડિફેન્ડર અનેક સલમાત કારમાંની એક છે, જેનો ક્યાસ બે કાર ઇજા અકસ્માતોમાં મૃત્યુની તકની દ્રષ્ટિએ કાઢવામાં આવ્યો છે. &lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://www.dft.gov.uk/pgr/statistics/datatablespublications/vehicles/carsmmrisk/carsmakeandmodeltheriskofdri1800 | title= Cars: make and model: the risk of driver injury in GB: 2000-2004 | publisher= [[Department for Transport]] | date= 12 October 2006 | access-date= 28 July 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080613172011/http://www.dft.gov.uk/pgr/statistics/datatablespublications/vehicles/carsmmrisk/carsmakeandmodeltheriskofdri1800 | archive-date= 13 જૂન 2008 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
આંકડાઓ, કે જે 2000 અને 2004ની મધ્યમાં ગ્રેટ બ્રિટનમાં પોલીસ દળો પાસેથી એકત્ર કરવામાં આવેલી માહિતી પર આધારિત છે તે દર્શાવે છે કે ડિફેન્ડરના ડ્રાઇવરોમાં મૃત્યુ પામવાનો કે ગંભીર ઇજા થવાની તકો 1 ટકા હતી અને કોઇ પણ પ્રકારની ઇજા થવાની તક 33 ટકા હતી. અન્ય ફોર વ્હીલર ડ્રાઇવ વાહનોએ સમાન રીતે ઊંચો દર હાંસલ કર્યો હતો અને સામૂહિક રીતે આ વાહનો યાત્રિક કાર અને એમપીવી જેવા અન્ય વર્ગોની તુલનામાં વધુ સલામત હતા. આંકડાઓ સમર્થન આપે છે કે વધુ લોકોને લઇ જતા વાહનોના  ડ્રાઇવરો વધુ અમુકવાર અન્ય ડ્રાઇવરોના જોખમે, કે જો તેઓ નાની કારની સાથે અથડાઇ જાય તો તેવા કિસ્સામાં સલામત હોવાની શક્યતા છે.

 
==ક્લબ==
યુકે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અસંખ્ય લેન્ડ રોવર ક્લબો છે. લેન્ડ રોવર ક્લબો વિખેરાઇને વિવિધ હેતુઓના અસંખ્ય જૂથોમાં ફેરવાઇ ગઇ હતી. 

સિંગલ માર્ક ક્લબો - ચોક્કસ મોડેલ અથવા વિવિધ શ્રેણીના વાહનો જેમ કે સિરીઝ વન ક્લબ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.lrsoc.demon.co.uk |title=Land Rover Series One Club website |publisher=Lrsoc.demon.co.uk |date= |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100724092342/http://www.lrsoc.demon.co.uk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અથવા ડિસકવરી ઓનર્સ ક્લબને એકત્ર કરે છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.discoveryownersclub.org |title=Discovery Owners' Club website |publisher=Discoveryownersclub.org |date= |access-date=2010-07-15}}&lt;/ref&gt; અગાઉની શ્રેણીઓના વાહનોની માલિકી આધારિત ક્લબો લેન્ડ રોવરના માલિકોનો જ આગ્રહ રાખનારાઓને આકર્ષે તેવી શક્યતા હતી, જેમના હિતો અમુકવાર તેમના વાહનો તેમની અસલ સ્થિતિમાં આવે તે સંબંધેનો ઇરાદો ધરાવતા હતા. {{Citation needed|date=November 2008}}

સ્પેશિયલ વેહિકલ ક્લબો - વિવિધ સમયે લેન્ડ રોવરે ચોક્કસ ઘટનાઓ અથવા ચોક્કસ વિષય પર વાહનોનું ઉત્પાદન કર્યું હતું, તેમાં નોંધી શકાય તેમાં [http://www.cameltrophy.co.uk કેમલ ટ્રોફી] અને [http://www.g4ownersclub.com જી4 ચેલેન્જ] વાહનોનો સમાવેશ થાય છે, જેનું વેચાણ સામાન્ય પ્રજાને કરવામાં આવ્યું હતું અને ડિફેન્ડરની અલગ કક્ષાઓ છૂટક રીતે પારંપારીક વાહનો આધારિત હતી, જેનુ ઉત્પાદન ટોમ્બ રાઇડર મોશન પિક્ચર માટે કરવામાં આવ્યું હતું.

પ્રાદેશિક ક્લબો - આનું બે જૂથોમાં વિભાજન થયું હતું, સ્પર્ધાત્મક અને બિન-સ્પર્ધાત્મક ક્લબો. 

બિન સ્પર્ધાત્મક ક્લબ પ્રવૃત્તિઓ સામાન્ય રીતે સામાજિક ઘટનાઓ, માર્ગ સિવાયના ડ્રાઇવીંગ અથવા ખરાબ જાહેર ધોરીમાર્ગો પરની ગ્રીન લેનીંગ અથવા માર્ગ સિવાયના કેન્દ્રો ખાતે 'પે એન્ડ પ્લે' દિવસોને સબંધિત હતી.

સ્પર્ધાત્મક ક્લબો અસાધારણ હતી મોટે ભાગે ફક્ત યુકેમાં જ જોવા મળતી હતી, તેમજ ઉપર જણાવેલી બિન સ્પર્ધાત્મક પ્રવૃત્તિઓ સ્પર્ધાત્મક ઘટનાઓ જેમ કે ટાઇરો, રોડ ટેક્સડ વેહિકલ (RTV-આરટીવી) અને ક્રોસ કંટ્રી વેહિકલ (CCV-સીસીવી) ટ્રાયલ્સ, ચડાણ અને સુધારાત્મક ચેલેન્જીસ અથવા ગતિ ઘટનાઓ જેમ કે કોમ્પ્ટીટીવ સફારી. યુકેની દરેક સ્પર્ધાત્મક ઘટનાઓ [http://www.msauk.org મોટર સ્પોર્ટસ અસોસિએશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180818170608/https://www.msauk.org/ |date=2018-08-18 }} (MSA-એમએસએ) દ્વારા યજમાન ક્લબ અથવા અસોસિએશન  દ્વારા લાગુ પાડવામાં આવેલા વાહન આધારિત નિયમો સાથે સર્જવામાં આવેલા નિયમોના માળખામાં ચાલે છે.

અસંખ્ય ક્લબો અસોસિએશન ઓફ લેન્ડ રોવર ક્લબો&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.alrc.co.uk |title=Association of Land Rover Clubs website |publisher=Alrc.co.uk |date= |access-date=2010-07-15}}&lt;/ref&gt; (ALRC-એએલઆરસી) સાથે સંલગ્ન છે, જે અગાઉ અસોસિએશન ઓફ રોવર ક્લબ્સ (ARC-એઆરસી)તરીકે ઓળખાતી હતી, અસોસિએશન તેની દરેક સભ્ય ક્લબોમાં તેના પોતાના વાહન નિયમો લાગુ પાડે છે, જેને પ્રાદેશિક ઘટનાઓ અને સમાન ધારણો સાથ મંજૂર કરાયેલા વાહનો સાથે વાર્ષિક રાષ્ટ્રીય ઘટનાઓ સાથે સ્પર્ધા કરવાની તક હોય.

ક્લબ પરવાના - 2005માં ફોર્ડની માલિકી હેઠળ લેન્ડ રોવર કંપની ક્લબ પર્યાવરણમાં વધુ રસ ધરાવતી હતી.  એક આંતરિક ક્લબ ધી લેન્ડ રોવર ક્લબ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.landroversclub.org/ |title=Land Rover Club website |publisher=Landroversclub.org |date= |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100521044806/http://landroversclub.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;ની રચના કરવામાં આવી હતી, જે ક્લબ ફક્ત ફોર્ડ પ્રિમીયર ઓટોમોટિવ ગ્રુપના કર્મચારીઓ માટે જ હતી (હાલમાં ફક્ત નવી 'જગુઆર-લેન્ડ રોવર' ગ્રુપ માટે જ, કેમ કે હવે આ બ્રાન્ડ ફોર્ડ સ્ટેબલથી દૂર જતી રહી છે) વધુમાં, પરવાના હેઠળ લેન્ડ રોવર ગ્રીન ઓવલ લોગોનો ઉપયોગ અન્ય ક્લબો કરી શકે તે માટે એક કરાર કરવામાં આવ્યો હતો.  2006માં બેડફોર્ડશાયર, હર્ટફોર્ડશાયર અને કેમ્બ્રિજશાયર &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bhclrc.co.uk |title=Beds, Herts &amp; Cambs Land Rover Club website |publisher=Bhclrc.co.uk |date= |access-date=2010-07-15}}&lt;/ref&gt; ક્લબ નવા કરાર માટે પ્રથમ પરવાનાધારક હતી, જેને હવે અરસપરસની ગોઠવણીથી લાભ છે, જ્યાં તેમના પોતાના લોગો ટ્રેડ માર્ક થયેલા છે &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ipo.gov.uk/tm/t-find/t-find-number?detailsrequested=C&amp;trademark=2402968 |title=IPO UK |publisher=Ipo.gov.uk |date= |access-date=2010-07-15}}&lt;/ref&gt; અને તેની માલિકી લેન્ડ રોવરની છે અને તેઓ તેમની જાતને 'લેન્ડ રોવર એપ્રુવ્ડ ક્લબ' તરીકે ઓળખાવી શકે છે.

==સાયકલો અને પુશચેર્સ==
1995માં લેન્ડ રોવરે તેના લોગોનો ઉપયોગ કરીને હસ્ત-બનાવટની સાયકલોના ઉત્પાદન માટે મંજૂરી આપી.  સાયકલને લેન્ડ રોવર એપીબી તરીકે કહેવાતી હતી અને તેનું ઉત્પાદન સ્ટ્રાટફોર્ડ-અપોન-એવોન દ્વારા પાશલી સાયકલ્સ દ્વારા કરાયું હતું, જે તેમના મૌલ્ટોન ડિઝાઇન વાળા એપીબીના તૂટી પડે તેવા વર્ઝનની હતી,  (દરેક હેતુ માટેની સાયકલ) આ મોડેલમાં લીંક ફ્રંટ સસ્પેન્શન સાથે એડજસ્ટેબલ ડેમ્પીંગ અને સ્ટ્રોક હતા.  તે ગોલ્ડન યલો સાથે ગ્રીન લેટરીંગ અથવા બ્રિટીશ રેસીંગ ગ્રીન સાથે યલો લેટરીંગ કલર સ્કીમમાં ઉપલબ્ધ હતા. 
બે વધુ મોડેલો લેન્ડ રોવર એક્સસીબી  વી-20ની તરત જ રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા અને મુખ્યત્વે તેમાં નાના સવારો (બાળકો)ને નજરમાં રાખવામાં આવ્યા હતા અને લેન્ડ રોવર એક્સસીબી ડી-26 તરીકે ઉપલબ્ધ છે, જે હાઇડ્રોલિક રિમ બ્રેક્સ, ફ્રંટ સસ્પેન્શન અને સસ્પેન્શન સીટ પિલર સાથે ઓફર કરાયેલી અનેક સાયકલોમાંની પ્રથમ સાયકલ હતી. 

જૂન 2004માં, લેન્ડ રોવરે ઓટોમોટિવ રેંજના પૂરકમાં વ્યાપક 25 મોડેલ રેંજની સાયકલો રજૂ કરી હતી.  ત્રણ મુખ્ય રેંજો 'ડિફેન્ડર' 'ડિસકવરી' અને 'ફ્રીલેન્ડર' હતી. દરેક રેંજ તેના વિવિધ ગુણો ધરાવે છે.  'ડિસકવરી' એ ઓલ-રાઉન્ડર સાયકલ છે અને વિવિધ પ્રકારના પ્રદેશના મિશ્રણમાં યોગ્ય છે.  'ડિફેન્ડર' રેંજ ખરબચડા પ્રદેશો અને માર્ગ સિવાયના સ્થળ માટે અત્યંત યોગ્ય છે, જ્યારે 'ફ્રીલેન્ડર'ને શહેરી જીવનશૈલી માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. દરેક બાઇકોને હળવા વજનવાળા એલ્યુમિનીયમમાંથી બનાવવામાં આવી છે અને તેની કિંમત £200થી-£900ની છે. 

લેન્ડ રોવરે યુકે બાબાગાડી કંપની પેગૌસસને ત્રણ વ્હીલવાળી રેંજની લેન્ડ રોવર એટીપી પુશચેર્સ બનાવવાનો પરવાનો આપ્યો હતો.  આ ડિઝાઇન માર્ક (યુદ્ધકાળમાં દુશ્મન દેશનાં વેપારી વહાણો લૂંટવા અને પકડવાનો પરવાનો ધરાવનારું ખાનગી વેપારી વહાણ)ના વારસાને પ્રતિબિંબીત કરે છે, જેમાં કેનવાસની બેઠક સાથે હળવા ધાતુની ફ્રેમ હોય છે, તેમજ તેની સાથ પુશ સ્ટડ્ઝ અને બ્રેક્સ અને મજાગરા જેવા કઠોર પરંતુ સરળ ભાગ હોય છે.  વ્હીલ્સને સેકંડમાં દૂર કરી શકવાની સાથે તે તદ્દન સીધી રીતે જ પડી ભાંગી શકે છે. બાળકને સીધી રીતે બેસવા માટે અથવા બાળકને સંપૂર્ણ રીતે બંધ કરી દેવા માટે ફૂગ્ગાવાળો વિન્ડસ્ક્રીન મૂકવા માટે મોડ્યૂલ્સ સાથે મૂળ ફ્રેમ મૂકી શકાય છે.  ફ્રેમ લાંબા અને ટૂંકા હેન્ડલવાળા વર્ઝન્સમાં પણ આવતી હતી અને તેની ઘરના સાધનો વડે મરમ્મત પણ કરી શકાય છે.  ડિઝાઇન અત્યંત સરળ, ગળવી અને ખરબચડી હતી અને તે દરેક પ્રદેશોમાં મુસાફરી કરવા સક્ષમ હતી. (તેથી દરેક પ્રદેશ પુશચેઇર માટે એટીપી) તે ત્રણ લશ્કર જેવા દેખાતા કલર્સમાં આવતી હતી: આછા વાદળી, રેતી કલર અને ઓલિવ ડ્રેબ (બદામી). 2002માં ઉત્પાદન બંધ કરવામાં આવ્યું હતું. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.landroverpushchairs.co.uk/acatalog/index.html |title=Land Rover Pushchairs Online |publisher=Landroverpushchairs.co.uk |date= |access-date=2010-07-15}}&lt;/ref&gt;

==સંદર્ભો==
{{Reflist|colwidth=30em}}

==બાહ્ય લિન્ક્સ==
* [http://www.landrover.com લેન્ડ રોવરની સત્તાવાર વેબસાઇટ ]
* [http://www.youtube.com/user/LandRoverUK લેન્ડ રોવર યૂટ્યૂબ ચેનલ ]
* [http://www.dmoz.org/Recreation/Autos/Makes_and_Models/Land_Rover/ લેન્ડ રોવર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101112035343/http://www.dmoz.org/Recreation/Autos/Makes_and_Models/Land_Rover |date=2010-11-12 }} અને {{dmoz|/Recreation/Autos/Makes_and_Models/Land_Rover/Clubs/|Land Rover clubs}}
* વિકીબુક્સ પર [[Wikibooks:Vehicle Identification Numbers (VIN codes)/Land Rover/VIN Codes|લેન્ડ રોવર વીઆઇએન કોડ્ઝ]] 
* [http://www.imcdb.org/vehicles.php?resultsStyle=asImages&amp;amp;sortBy=4&amp;amp;make=land+rover&amp;amp;model= ઇન્ટરનેટ મુવી કાર્સ ડેટાબેઝ પર લેન્ડ રોવર ]


[[Category:1978માં સ્થપાયેલી કંપનીઓ]]
[[Category:યુનાઇટ કીંડમમમાં કાર ઉત્પાદકો]]
[[Category:બ્રિટીશ બ્રાન્ડઝ]]
[[Category:લેન્ડ રોવર]]
[[Category:વૈભવી મોટર]]
[[Category:યુનાઇટેડ કિંગ્ડમમાં મોટર વાહન ઉત્પાદકો ]]</text>
      <sha1>o0qatp5gab63ni5q4co7tirosbohv8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>જુલિયન અસાંજે</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29302</id>
    <revision>
      <id>906784</id>
      <parentid>906600</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135723" sha1="sogrxf4wkfl53b481rj246ex1k3vf25" xml:space="preserve">{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''જુલિયન પૌલ અસોન્ઝ''', 3 જુલાઈ 1971ના રોજ જન્મેલા ઓસ્ટ્રેલિયન પત્રકાર,&lt;ref name=&quot;tcij&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;amnestyint&quot;&gt;{{cite web | url = http://amnesty.org.uk/news_details.asp?NewsID=18227 | title = Amnesty announces Media Awards 2009 winners | publisher = [[Amnesty International]] | date = 2 June 2009 | access-date = 3 December 2010 | archive-url = https://archive.is/20120530055214/http://amnesty.org.uk/news_details.asp?NewsID=18227 | archive-date = 30 મે 2012 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;massie&quot;&gt;{{cite web | author = Alex Massie | url = http://www.spectator.co.uk/alexmassie/6437594/yes-julian-assange-is-a-journalist.thtml | title = Yes, Julian Assange Is A Journalist | publisher = The Spectator | date = 2 November 2010 | access-date = 3 December 2010 | archive-date = 9 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101209084558/http://www.spectator.co.uk/alexmassie/6437594/yes-julian-assange-is-a-journalist.thtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; પ્રકાશક, &lt;ref name=&quot;Forbes&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;harrell&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;harrell&quot; /&gt; અને ઈન્ટરનેટ કાર્યકર્તા છે.  તેઓ ગુપ્ત સમાચાર છતા કરનાર ભંડાર, વ્હિસલ બ્લોઅર વેબસાઈટ વિકિલીક્સ માટે મુખ્ય તંત્રી અને પ્રવક્તા છે. વેબસાઈટ સાથે કામ કરતા પહેલા, તે કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામર અને હેકર હતા. તેઓ વિવિધ દેશોમાં રહ્યા છે, અને પ્રેસની સ્વતંત્રતા, સેન્સરશિપ અને સંશોધનાત્મક પત્રકારત્વ અંગે બોલવા માટે કેટલીક વાર પ્રાસંગિકપણે જાહેરમાં સામે આવ્યા છે.    
==વિગત==
અસાંજે એ 2006માં વિકિલીક્સ વેબસાઈટની સ્થાપના કરી હતી અને તેની સલાહકાર સમિતિમાં તેઓ સેવા આપે છે. કેન્યામાં થયેલી ગેરકાયદે હત્યાઓ અંગેની સામગ્રી પ્રસિદ્ધ કરવામાં તેઓ સામેલ હતા, જેને માટે તેઓ 2009નો અમ્નેસ્ટિ ઇન્ટરનેશનલ મીડિયા અવૉર્ડ જીત્યા. તેમણે આફ્રિકામાં ઠલવાતા ઝેરી કચરા, ચર્ચ ઓફ સાયન્ટોલોજીની પત્રિકાઓ, ગ્વાન્તેનામો બેની પ્રક્રિયાઓ, અને કૌપથીંગ તેમજ જુલિયસ બાએર જેવી બેંકો અંગેની સામગ્રી પણ પ્રસિદ્ધ કરી હતી.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.smh.com.au/opinion/politics/leaks-pour-forth-from-the-wiki-well-of-information-20100408-ruxn.html | title = WikiLeak And Apache Attack In Iraq&amp;nbsp;— Julian Assange | publisher = [[The Sydney Morning Herald]] | date = 9 April 2010 | access-date = 3 December 2010}}&lt;/ref&gt;   2010માં, તેમણે [[અફઘાનિસ્તાન]] અને ઈરાક યુદ્ધમાં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સની સામેલગીરી અંગે વર્ગીકૃત માહિતી પ્રસિદ્ધ કરી.  ત્યાર બાદ, 28 નવેમ્બર 2010ના વિકિલીક્સ અને તેના પાંચ માધ્યમ સાથીદારો ગુપ્ત યુ.એસ. (U.S.) રાજકીય સંદેશાઓને પ્રસિદ્ધ કરવાનું શરૂ કર્યું.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.guardian.co.uk/world/blog/2010/dec/03/wikileaks-julian-assange-online | title = WikiLeaks cables: Live Q&amp;A with Julian Assange | publisher = The Guardian | date = 3 December 2010 | access-date = 3 December 2010}}&lt;/ref&gt;   વ્હાઈટ હાઉસ અસાંજેના કાર્યોને અવિચારી અને ભયજનક કહે છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.haaretz.com/news/international/russia-official-wikileaks-founder-should-get-nobel-prize-1.329555 | title = Russia official: WikiLeaks founder should get Nobel Prize | publisher = Haaretz | date = 8 December 2010 | access-date = 5 જાન્યુઆરી 2011 | archive-date = 10 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101210162810/http://www.haaretz.com/news/international/russia-official-wikileaks-founder-should-get-nobel-prize-1.329555 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  

[[વિકિલીક્સ]] સાથેના કામ માટે, અસાંજે 2008નો ''ઇકૉનમિસ્ટ''  ફ્રીડમ ઓફ એક્સપ્રેશન અવૉર્ડ અને 2010નો સેમ એડમ્સ અવૉર્ડ મેળવ્યો.  ''ઉટ્ને રીડર''  તેને “25 દ્રષ્ટાઓ જે તમારું વિશ્વ બદલી રહ્યા છે” માંના એકનું નામ આપ્યું.  2010માં, ''ન્યૂ સ્ટેટ્સમેને''  અસાંજેને “વિશ્વના 50 સૌથી પ્રભાવશાળી લોકો”માં 23મો ક્રમ આપ્યો.  

30 નવેમ્બર, 2010માં સ્વીડનમાં ગેથેનબર્ગની ઈન્ટરનેશનલ પબ્લિક પ્રોસિક્યુસન ઓફિસ (આંતરરાષ્ટ્રીય સરકારી વકીલની ઓફિસ)માં ઈન્ટરપોલે અસાંજેને વોન્ટેડ (ભાગેડુ) વ્યક્તિઓની લાલ યાદીમાં મૂક્યો હતો;&lt;ref name=&quot;interpol&quot;&gt;{{cite web | author = Interpol | url = http://www.interpol.int/public/data/wanted/notices/data/2010/86/2010_52486.asp | title = Wanted: Assange, Julian Paul. | publisher = Interpol.int | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 7 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://www.webcitation.org/5unSsyDzh?url=http://www.interpol.int/public/data/wanted/notices/data/2010/86/2010_52486.asp | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; જાતીય આરોપો સંદર્ભે પૂછપરછ અને 7 ડિસેમ્બર, 2010 સુધીમાં લંડનની મેટ્રોપોલિટન પોલીસ સેવા સમક્ષ આત્મસમર્પણ કરવા તેને વોન્ટેડ જાહેર કરાયો હતો.&lt;ref name=&quot;bbc1207&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.bbc.co.uk/news/uk-11937110 | title = Wikileaks founder Julian Assange arrested in London | publisher = BBC | date = 7 December 2010 | access-date = 7 December 2010}}&lt;/ref&gt; 
અસાંજે તેની સામેના આરોપોને નકારી નાખ્યા છે.&lt;ref name=&quot;guard0712&quot;&gt;{{cite news|url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/dec/07/julian-assange-refused-bail-over-rape-allegations |title=Julian Assange refused bail over rape allegations | author = Paul Owen, Caroline Davies, Sam Jones and agencies| publisher=The Guardian| date = 7 December 2010 | access-date = 7 December 2010}}&lt;/ref&gt; 

== પ્રારંભિક જીવન ==
અસાંજે ક્વીન્સલેન્ડના ટાઉન્સવિલમાં જન્મ્યા હતા, અને તેમની યુવાનીનો મોટા ભાગનો સમય તેમણે મેગ્નેટિક આયલેન્ડમાં પસાર કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.couriermail.com.au/news/queensland/wikileaks-founder-julian-assange-a-born-and-bred-queenslander/story-e6freoof-1225898281283 | title = Courier Mail newspaper: Wikileaks founder Julian Assange a born and bred Queenslander | publisher = Couriermail.com.au | date = 29 July 2010 | access-date = 4 December 2010 | archive-date = 18 એપ્રિલ 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120418180126/http://www.couriermail.com.au/news/queensland/wikileaks-founder-julian-assange-a-born-and-bred-queenslander/story-e6freoof-1225898281283 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;જ્યારે તેઓ એક વર્ષના હતા, ત્યારે તેમના માતા ક્રિસ્ટીને રંગભૂમિ નિર્દેશક બ્રેટ અસાંજે સાથે લગ્ન કર્યા હતા, જેમણે જુલિયનને તેમની અટક આપી.&lt;ref name=&quot;7news/CNN&quot;&gt;{{cite news | title =The secret life of Julian Assange |url=http://www.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/12/09/assange.profile/ |publisher=[[CNN]]| date =2 December 2010 |access-date=2 December 2010}}&lt;/ref&gt;  બ્રેટ અને ક્રિસ્ટીન અસાંજે એક ફરતી નાટ્ય મંડળી ચલાવતા હતા.  તેના સાવકા પિતા, જુલિયનના પ્રથમ “સાચા પિતા”એ, જુલિયનને “સાચા ખોટાની ઊંડી સમજ” વાળો “એક ખૂબ જ તેજ બાળક” ગણાવ્યો હતો.  “તે હંમેશા લાચાર માણસની મદદ માટે ઊભા થતો... તે હંમેશા અન્ય લોકો સામે ભેગા મળીને અત્યાચાર કરતાં લોકો પર ખૂબ ગુસ્સે થતો.” &lt;ref name=&quot;7news/CNN&quot;&gt;&lt;/ref&gt;1979માં, તેમના માતાએ પુનર્લગ્ન કર્યા; તેમના નવા પતિ એની હેમિલ્ટન-બ્રાયનેની આગેવાની હેઠળના વિવાદાસ્પદ ન્યૂ એજ સમૂહના સંગીતકાર હતા.  આ દંપતિને એક પુત્ર હતો, પરંતુ 1982માં તેઓ છૂટાં પડ્યાં અને અસાંજેના સાવકા ભાઈનો હવાલો મેળવવાના સંઘર્ષમાં લાગી ગયા.  ત્યાર બાદ આગળના પાંચ વર્ષ માટે તેમની માતા બંને બાળકોને લઈને સંતાતી રહી.   અસાંજે તેમના બાળપણમાં કેટલાય ડઝન સ્થળોએ ફરતા રહ્યા, ઘણી શાળાઓમાં અભ્યાસ કર્યો, કેટલીકવાર ઘરમાં જ અભ્યાસ કર્યો.  

=== હેકિંગ ===
1987માં, 16 વર્ષના થયા બાદ, અસાંજે “મેન્ડેક્સ” (હોરાસના વાક્યાંશઃ “સ્પ્લેન્ડિડે મેન્ડેક્સ” અથવા “ભલી રીતે જૂઠ્ઠાણાભર્યુ” માંથી આવેલો શબ્દ)ના નામથી હેકિંગ કરવાનું શરૂ કર્યું. તેઓ અને અન્ય બે હેકરો એક સમૂહ બનાવવા માટે ભેગા થયા, જેનું નામ તેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય વિધ્વંસકો આપ્યું.  અસાંજે હેકરોના આ નવા સમૂહ માટે પ્રાથમિક નિયમો લખી નાંખ્યા હતાઃ “તમે જે કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ્સમાં પ્રવેશ કરો તેને નુકસાન ન કરો (તેનો સંપૂર્ણ નાશ કરવા સહિત); તે સિસ્ટમ્સની માહિતીને બદલો નહિં (તમે કમ્પ્યુટરમાં ખેડેલે માર્ગને છુપાવવા માટે લોગ્સ(logs)ને બદલ્યા સિવાય); અને માહિતીનું આદાનપ્રદાન કરો.”
[[ચિત્ર:Julian Assange in 2008.jpg|thumb]]
હેકિંગની પ્રતિક્રિયારૂપે, 1991માં ઓસ્ટ્રેલિયન ફેડરલ પોલિસે તેમના [[મેલબોર્ન|મેલબોર્ન]]ના ઘર પર દરોડો પાડ્યો. તેમણે ઓસ્ટ્રેલિયન યુનિવર્સિટી, કેનડિયન ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ કંપની નોર્ટેલ, અને અન્ય સંસ્થાઓના કમ્પ્યુટર્સમાં, મોડમ દ્વારા પ્રવેશ કર્યો હોવાનું બહાર આવ્યું હતું.  1992માં, તેઓ હેકિંગના 24 આરોપોમાં દોષિત સાબિત થયા હતા અને સારી વર્તણૂકને કારણે 2100 ઓસ્ટ્રેલિયન ડૉલરના (AU$2100) દંડ બાદ કરાર પર મુક્ત કરાયા હતા.&lt;ref name=&quot;smh1&quot; /&gt; વકીલે કહ્યું “એક ચતુરની જિજ્ઞાસાની જેમ અને આમ ઘણા બધા કમ્પ્યુટરમાં સર્ફ (surf) કરવાના અને કરી શકવાના આનંદ- સિવાય અન્ય કોઈ ઈરાદો હોવાનો અહીં કોઈ પૂરાવો નથી”. બાદમાં અસાંજે ટિપ્પણી કરી હતી, “હકિકતે, આ થોડું ત્રાસદાયક છે.  કારણ કે મેં ભાગીદારીમાં એક પુસ્તક લખ્યું છે [હેકર હોવા પર], આ અંગેના દસ્તાવેજી ચિત્રપટો છે, લોકો તે વિષે ખૂબ વાતો કરે છે.  તેઓ કટ (cut) અને પેસ્ટ (paste) કરી શકે છે.  પરંતુ તે 20 વર્ષ પહેલા હતું. આધુનિક સમયના લેખો મને કમ્પ્યુટર હેકર કહે તે જોવું ઘણું ત્રાસદાયક છે. હું તેનાથી શરમ નથી અનુભવતો, હું તેનાથી ઘણો ગર્વ અનુભવું છું. પરંતુ હવે હું એ કારણ સમજું છું કે તેઓ મને કમ્પ્યુટર હેકર સૂચવે છે.  તેનું એક ખૂબ ચોક્કસ કારણ છે.”&lt;ref name=&quot;Forbes&quot; /&gt;&lt;/ref&gt;

=== બાળકના હવાલાના મુદ્દાઓ ===
1989માં, અસાંજે એ તેની પ્રેમિકા સાથે રહેવાનું શરૂ કર્યુ અને તેમને એક પુત્ર હતો, ડેનિયલ.&lt;ref&gt;{{cite web| author = Nick Johns-Wickberg | url = http://www.crikey.com.au/2010/09/17/daniel-assange-i-never-thought-wikileaks-would-succeed/ | title = Daniel Assange: I never thought WikiLeaks would succeed | publisher = Crikey | date = | access-date = 8 December 2010 }}&lt;/ref&gt; છૂટા પડ્યા બાદ, તેઓ હવાલો મેળવવાના લાંબા સંઘર્ષમાં લાગી ગયા, અને 1999 સુધી હવાલા વ્યવસ્થા પર સંમત ન થયા.&lt;ref name=&quot;newyorker&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.dailymail.co.uk/news/article-1297917/Is-Wikileaks-boss-Julian-Assange-force-good-chaos.html | title = Paranoid, anarchic... is WikiLeaks boss a force for good or chaos? | date = 27 July 2010 | access-date = 27 October 2010 | publisher = [[Daily Mail]] | first = Edward Heathcoat | last = Amory}}&lt;/ref&gt; આ સમગ્ર પ્રક્રિયાએ અસાંજે અને તેમના માતાને, અન્ય કોઈ પણ રીતે ન મેળવી શકાય તેવા, ઓસ્ટ્રેલિયામાં બાળકના હવાલાના મુદ્દાઓને લગતા કાયદાકીય કાગળિયાઓ માટે “કેન્દ્રીય માહિતી ભંડાર” બનાવતા કાર્યકર્તા સમૂહ પેરન્ટ ઇન્ક્વાયરિ ઈન્ટુ ચાઈલ્ડ પ્રોટેક્શન  રચવા પ્રોત્સાહિત કર્યા.&lt;ref name=&quot;newyorker&quot; /&gt;

== કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામિંગ અને યુનિવર્સિટી અભ્યાસ ==
1993માં, અસાંજે ઓસ્ટ્રેલિયામાં સૌપ્રથમ જાહેર ઈન્ટરનેટ સેવા પૂરી પાડનાર, સબઅર્બિયા પબ્લિક એક્સેસ નેટવર્ક શરૂ કરવામાં લાગી ગયા.&lt;ref name=&quot;Forbes&quot;&gt;{{cite web | last = Greenberg | first = Andy | url = http://blogs.forbes.com/andygreenberg/2010/11/29/an-interview-with-wikileaks-julian-assange/6/ | title = An Interview With WikiLeaks’ Julian Assange&amp;nbsp;— Andy Greenberg – The Firewall | publisher = Blogs.forbes.com | date =  | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 11 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101211165856/http://blogs.forbes.com/andygreenberg/2010/11/29/an-interview-with-wikileaks-julian-assange/6/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://suburbia.org.au | title = Suburbia Public Access Network | publisher = Suburbia.org.au | date = | access-date = 4 December 2010}}&lt;/ref&gt;  1994માં શરૂ કરીને, અસાંજે મેલબોર્નમાં પ્રોગ્રામર અને [[ફ્રી સૉફ્ટવૅર|મફત સોફ્ટવેર]]ના ડેવલપર તરીકે રહ્યા.&lt;ref name=&quot;smh1&quot; /&gt;  1995માં, અસાંજે, સૌપ્રથમ મફત અને ઓપન સોર્સ પોર્ટ સ્કેનર, ''સ્ટ્રોબ''  લખ્યું.&lt;ref name=&quot;seclists&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;strobe&quot; /&gt;  1996માં તેમણે પોસ્ટગ્રેએસક્યુએલ પ્રોજેક્ટ ને ઘણા પેચીસ ફાળવ્યા.&lt;ref name=&quot;pgsql&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://git.postgresql.org/gitweb?p=postgresql.git;a=search;h=HEAD;s=Julian+Assange;st=author પોસ્ટગ્રેએસક્યુએલ કોમ્મિટ્સ]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  તેમણે એક પુસ્તક લખવામાં મદદ કરી (1997) ''[[Underground: Tales of Hacking, Madness and Obsession on the Electronic Frontier]]'' , જે તેમને સંશોધક તરીકેનું માન આપે છે અને તેમના આંતરરાષ્ટ્રીય વિધ્વંસકો સાથેના ઇતિહાસને નોંધે કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.wired.co.uk/magazine/archive/2009/10/start/exposed-wikileaks-secrets?page=all|title=Exposed: Wikileaks' secrets|author=Annabel Symington|publisher=Wired Magazine|date=1 September 2009|access-date=7 December 2010|archive-date=14 સપ્ટેમ્બર 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914225127/http://www.wired.co.uk/magazine/archive/2009/10/start/exposed-wikileaks-secrets?page=all|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;suelette&quot; /&gt; 1997ની આસપાસ શરૂ કરીને, તેમણે રબરહોઝ ક્રિપ્ટાનાલીસિસ સામે સત્યાભાસી અસ્વીકાર્યતા પૂરી પાડવા માટે ડિઝાઈન કરાયેલા લિનક્સ માટે સોફ્ટવેર પેકેજમાં બનાવાયેલી એક સંકેતલિપિની વિભાવના, રબરહોઝ  અસ્વીકાર્ય એન્ક્રિપ્શન સિસ્ટમનું ભાગીદારીમાં નિર્માણ કર્યુ;&lt;ref name=&quot;singel&quot; /&gt; મૂળ પણે આ સિસ્ટમનો ઉપયોગ “માનવ અધિકાર કાર્યકર્તાઓ કે જેમણે ક્ષેત્રની સંવેદનશીલ માહિતીનું રક્ષણ કરવાની જરૂર પડતી હતી તેમના સાધન તરીકે” થાય તેવો તેમનો ઉદ્દેશ્ય હતો.&lt;ref name=&quot;rubberhose&quot; /&gt; અન્ય [[ફ્રી સૉફ્ટવૅર|મફત સોફ્ટવેર]] કે જે તેમણે લખ્યા કે ભાગીદારીમાં લખ્યા તેમાં યુઝનેટ કેશિંગ સોફ્ટવેર એનએનટીપીકેશ &lt;ref name=&quot;nntpcache&quot; /&gt; અને [[વેબ શોધ એન્જીન|વેબ-આધારિત સર્ચ એન્જિન્સ]] માટેની કમાન્ડ-લાઈન, સર્ફ્રોનો સમાવેશ થાય છે.  1999માં, અસાંજે લીક્સ.ઓઆરજી ડોમેન નોંધાવ્યું; “પરંતુ”, તેઓ કહે છે, “પછી મેં એની સાથે કંઈ કર્યું નથી.”&lt;ref name=&quot;theage1&quot; /&gt;

કથિત રૂપે અસાંજે એ વિવિધ સમયે છ યુનિવર્સિટીઓમાં અભ્યાસ કર્યો છે.&lt;ref name=&quot;pdf&quot; /&gt; 2003થી 2006 સુધીમાં, તેમણે મેલબોર્ન યુનિવર્સિટીમાં ભૌતિક વિજ્ઞાન અને ગણિતશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યો છે, તેમ છતાં તેઓ ક્યારેય સ્નાતક નથી થયા અને તેમણે મોટા ભાગના ગણિત અભ્યાસક્રમોમાં ઉત્તીર્ણ થવા માટે ઓછામાં ઓછા ગુણ નથી મેળવ્યા.&lt;ref&gt;{{cite news | first=John | last=Rosenthal | coauthors= | title=Mythbusted: Professor says WikiLeaks founder was ‘no star’ mathematician' | date=2010-12-12 | publisher= | url =http://dailycaller.com/2010/12/12/mythbusted-professor-says-wikileaks-founder-was-no-star-mathematician/ | work =[[The Daily Caller]] | pages = | access-date = 2010-12-12 | language = }}&lt;/ref&gt;   

તેમના અંગત વેબ પેજ પર, તેઓ 2005ની આસપાસ ઓસ્ટ્રેલિયન રાષ્ટ્રીય ભૌતિક વિજ્ઞાન સ્પર્ધામાં તેમની યુનિવર્સિટીનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હોવાનું વર્ણવે છે.&lt;ref name=&quot;cream&quot; /&gt; તેમણે તત્ત્વજ્ઞાન અને ચેતાવિજ્ઞાનનો પણ અભ્યાસ કર્યો છે.&lt;ref name=&quot;pdf&quot; /&gt;

== વિકિલીક્સ ==
વિકિલીક્સની સ્થાપના 2006માં થઈ હતી.&lt;ref name=&quot;smh2&quot; /&gt; એ વર્ષે, અસાંજેે વિકિલીક્સ પાછળની વિચારધારા નક્કી કરતાં બે નિબંધ લખ્યા હતાઃ “જો આપણે કંઈ પણ શીખ્યા હોઈએ, તો શાસન પદ્ધતિના વર્તનને ધરમૂળથી બદલી નાંખવા માટે આપણે સ્પષ્ટપણે અને સાહસિકપણે વિચારવું જ જોઈએ, આ એ શાસનપદ્ધતિઓ છે જેને બદલાવું નથી. આપણે તેમના કરતાં વધુ વિચારવું જ જોઈએ, જેઓ આપણી આગળ નીકળી ગયા છે અને જેમણે પ્રૌદ્યોગિક પરિવર્તનોની ખોજ કરી છે, એવા પરિવર્તનો કે જે આપણને આપણા પૂર્વજો ન કરી શક્યા હોય તેવા કામ કરવાના રસ્તાઓ પર ઉત્તેજન આપે છે.”&lt;ref name=&quot;Whelan&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.dailymail.co.uk/news/article-1299311/FBI-question-WikiLeaks-mother-Welsh-home-Agent-interrogate-distressed-woman-search-sons-bedroom.html|title = FBI question WikiLeaks mother at Welsh home: Agents interrogate 'distressed' woman, then search her son's bedroom | author = Andy Whelan and Sharon Churcher | date = 1 August 2010 | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://iq.org/conspiracies.pdf | title = State and Terrorist Conspiracies | first = Julian | last = Assange | date = 10 November 2006 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 29 ઑગસ્ટ 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070829163014/http://iq.org/conspiracies.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://iq.org/conspiracies.pdf | title = Conspiracy as Governance | first = Julian | last = Assange | date = 3 December 2006 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 29 જાન્યુઆરી 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070129125831/http://iq.org/conspiracies.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  આ બ્લોગમાં તેમણે લખ્યું, “એક સંસ્થા જેટલી વધુ રહસ્યપ્રિય અને અન્યાયી હોય, તેટલી જ વધુ, ગુપ્ત માહિતી જાહેર થઈ જવાની બીક અને વહેમ તેના નેતૃત્વ અને આયોજન સમિતિમાં પ્રેરાય છે. ...  કારણ કે અન્યાયી વ્યવસ્થાઓ, તેમના સ્વભાવ દ્વારા વિરોધીઓને પ્રેરે છે, અને ઘણા સ્થળોએ ભાગ્યે જ ઉપરી હાથ હોય છે, મોટા પાયે ગુપ્ત માહિતી જાહેર થઈ જતાં, જે લોકો શાસન કરવાના વધુ મુક્ત સ્વરૂપો સાથે તેમનું (આવી અન્યાયી વ્યવસ્થાઓનું) સ્થાન લેવાની શોધમાં છે, તેમની સામે તેઓ તીવ્રપણે ઘવાય છે.”&lt;ref name=&quot;Whelan&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://iq.org | title = The non linear effects of leaks on unjust systems of governance | date = 31 December 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071020051936/http://iq.org/ | archive-date = 20 ઑક્ટોબર 2007 | access-date = 5 જાન્યુઆરી 2011 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; 

અસાંજે વિકિલીક્સના નવ-સભ્યોની સલાહકાર સમિતિમાં બેસે છે, અને તેમના તરફથી જાણીતા મીડિયા પ્રવક્તા છે.  વર્તમાનપત્રો તેમને વિકિલીક્સના “નિર્દેશક” &lt;ref name=&quot;mcgreal&quot; /&gt;  અથવા “સ્થાપક”  તરીકે વર્ણવે છે, જ્યારે અસાંજે કહ્યું છે કે, “હું પોતાને સ્થાપક નથી કહેતો”; &lt;ref name=&quot;leakonomy&quot; /&gt; તેઓ પોતાને વિકિલીક્સના મુખ્ય તંત્રી તરીકે વર્ણવે છે,&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.huffingtonpost.com/tedtalks/julian-assange-why-the-wo_b_651329.html | title = Julian Assange: Why the World Needs WikiLeaks | publisher = Huffington Post | date = 19 July 2010 | access-date = 22 August 2010}}&lt;/ref&gt; અને જણાવે છે કે (વેબ)સાઈટ પર મૂકાતા દસ્તાવેજોની ચકાસણી પ્રક્રિયામાં અંતિમ નિર્ણય તેમનો હોય છે.&lt;ref name=&quot;motherjones&quot; /&gt;  સાઈટ માટે કામ કરતાં અન્ય તમામની જેમ, અસાંજે પગાર વિનાના સ્વયંસેવક છે.&lt;ref name=&quot;leakonomy&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board#Julian_Assange.2C_investigative_journalist.2C_programmer_and_activist વિકિલીક્સ: સલાહકારી બોર્ડ – જુલિયન અસાંજે, શોધ પત્રકાર, પ્રોગ્રામર અને કાર્યકર્તા ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100912101437/http://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board#Julian_Assange.2C_investigative_journalist.2C_programmer_and_activist |date=2010-09-12 }} (ટૂંકો જીવનપરિચય વિકિલીક્સના મુખ્ય પેજ પર છે)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2006496,00.html હાર્રેલ, એબેન, (26 July 2010) ''2-મિન. બાયો વિકિલીક્સ ફાઉન્ડર જુલિયન અસાંજે''  26 જુલાઈ  2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130825145220/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2006496,00.html |date=25 ઑગસ્ટ 2013 }} ''ટાઈમ'' .&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.democracynow.org/2010/6/17/wikileaks_whistleblowers વિકિલીક્સના સંસ્થાપકની તપાસ અને લેકરના વિડીયોમાં ઈરાકોની હત્યા દર્શાવવા બદલ ધકપકડની અફવા] - ''ડેમોક્રસી નાઉ'' ! દ્વારા વિડીયોની નોંધ&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web | author = Adheesha Sarkar | url = http://www.telegraphindia.com/1100810/jsp/opinion/story_12789816.jsp | title = The People'S Spy | publisher = Telegraphindia.com | date = 10 August 2010 | access-date = 22 August 2010}}&lt;/ref&gt;  અસાંજે કહે છે કે વિકિલીક્સ સિવાયના સમગ્ર વિશ્વના પ્રેસે સંયુક્તપણે કર્યા, તેના કરતાં વધુ વર્ગીકૃત દસ્તાવેજો વિકિલીક્સે જાહેર કર્યા છેઃ “આ એવું કંઈક નથી કે અમે કેટલા સફળ છીએ એમ કહેવાની રીતે હું કહું છું - સાચું કહીએ તો, આ બાકીના માધ્યમોની જોખમકારક સ્થિતિ તમને બતાવે છે.  (વિકિલીક્સ સિવાયના) સમગ્ર વિશ્વના સંયુક્ત પ્રેસ કરતાં, કઈ રીતે પાંચ લોકોનું આ જૂથ જનતા સમક્ષ વધુ ગુપ્ત માહિતીઓ જાહેર કરવામાં સફળ રહ્યું?  આ શરમજનક છે.”&lt;ref name=&quot;smh2&quot; /&gt; અસાંજે એમ કહીને પત્રકારત્વમાં “પારદર્શક” અને “વૈજ્ઞાનિક” અભિગમની વકીલાત કરે છે, કે “તમે સંપૂર્ણ પ્રાયોગિક આધાર સામગ્રી અને પરિણામો વિના ભૌતિક વિજ્ઞાન પર પ્રશ્નપત્ર ન છાપી શકો; એવું પત્રકારત્વનું માનક હોવું જોઈએ.”&lt;ref name=&quot;journalism_2010&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.csmonitor.com/USA/Military/2010/0726/Julian-Assange-the-hacker-who-created-WikiLeaks | title = Julian Assange: the hacker who created WikiLeaks | publisher = Csmonitor.com | date = | access-date = 22 August 2010}}&lt;/ref&gt; 2006માં, ''કાઉન્ટરપંચ''  એ તેમને “ઓસ્ટ્રેલિયાના સૌથી કુખ્યાત ભૂતપૂર્વ કમ્પ્યુટર હેકર” કહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;wankworm&quot;/&gt; ''ધ એજ''  એ પણ તેમને “વિશ્વના સૌથી વધુ રસપ્રદ લોકોમાંના એક” અને “ઈન્ટરનેટના આઝાદીના લડવૈયા” કહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;theage1&quot; /&gt; અસાંજે પોતાને “માનવજાતની ભલાઈ અંગે અત્યંત શંકાશીલ” કહે છે.&lt;ref name=&quot;theage1&quot; /&gt; ''પર્સનલ ડિમૉક્રસિ ફૉરમે''  કહ્યું હતું કે કિશોર તરીકે તેઓ “ઓસ્ટ્રેલિયાના સૌથી પ્રખ્યાત નૈતિક કમ્પ્યુટર હેકર હતા.”&lt;ref name=&quot;pdf&quot; /&gt;  તેઓ મોટા પાયે સ્વ-શિક્ષિત અને વિજ્ઞાન તેમજ ગણિતમાં બહોળું વાંચન ધરાવનાર,&lt;ref name=&quot;smh1&quot; /&gt; અને બૌદ્ધિક હરીફાઈમાં સફળ હોવાનું વર્ણવાયા છે.&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/media/2010/aug/01/julian-assange-wikileaks-afghanistan જુલિયન અસાંજે, ઓનલાઈનય યુગના સંત જેમણે બૌદ્ધિક લડાઈમાં સિદ્ધી હાંસલ કરી છે.] 1 August 2010&lt;/ref&gt; 

કેન્યામાં થયેલી ગેરકાયદે હત્યાઓ, આફ્રિકન કાંઠા પર ઠલવાતા ઝેરી કચરા, ચર્ચ ઓફ સાયન્ટોલોજીની પત્રિકાઓ, ગ્વાન્તેનામો બેની પ્રક્રિયાઓ, 12 જુલાઈ 2007ના રોજ બગદાદ પર થયેલા હવાઈ હુમલાના દ્રશ્યો અને અન્ય દસ્તાવેજોમાં સામેલ કૌપથીંગ તેમજ જુલિયસ બાએર જેવી વિશાળ બેંકો અંગેની દસ્તાવેજી સામગ્રી જાહેર કરવામાં વિકિલીક્સ સામેલ છે.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

2010માં ઓસ્લો ફ્રિડમ ફૉરમમાં જ્યારે વિકિલીક્સના સિદ્ધાંત અને અભિપ્રેત ઉદ્દેશ અંગે પૂછાયું, ત્યારે અસાંજે જણાવ્યુઃ&lt;ref&gt;{{Cite web
  | last = Lysglimt
  | first = Hans
  | authorlink = Hans Lysglimt
  | title = Transcript of interview with Julian Assange (2010-4-26)
  | work = Oslo Freedom Forum
  | publisher = Farmann Magazine
  | date = 2010-12-9
  | url = http://www.farmann.no/?p=1627
  | access-date = 2010-12-14
  | archive-date = 2011-08-27
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20110827101252/http://www.farmann.no/?p=1627
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;

&lt;blockquote&gt;
અમારું લક્ષ્ય ન્યાયી સંસ્કૃતિ હોવાનો છે.  આ એક વ્યક્તિગત અભિપ્રેરક લક્ષ્ય જેવું છે.  અને સંદેશ પારદર્શકતાનો છે.  સંદેશને લક્ષ્ય સાથે ગૂંચવવામાં ન આવે તે મહત્વપૂર્ણ છે.  તેમ છતાં, અમે માનીએ છીએ કે આ એક ઉત્તમ સંદેશ છે.  પારદર્શકતા સાથે ન્યાય પ્રાપ્ત કરવો.  આવું કરવાનો આ સારો માર્ગ છે, અને આ ઘણી બધી ભૂલો ન કરવા માટેનો પણ એક સારો માર્ગ છે.  અમારી પાસે એક જુદા જ પ્રકારનો રાજકીય સિદ્ધાંત છે, તે જમણો નથી તે ડાબો નથી, તે સમજણ અંગેનો છે.  તમે કોઈ પણ સલાહ આપી શકો તે પહેલા, વિશ્વ સાથે કઈ રીતે કામ લેવું તે અંગેના કોઈ પણ કાર્યક્રમ, કઈ રીતે નાગરિકોને સમાજમાં મૂકવા.  લોકો પર પ્રભાવ કેવી રીતે ઉભો કરવો,  તમારી પાસે એ કાર્યક્રમ હોઈ શકે તે પહેલા, સૌપ્રથમ તમારે સમજવું પડે છે ખરેખર શું ચાલી રહ્યું છે.... અને તેથી ગેરસમજણમાંથી આવતો કોઈ પણ કાર્યક્રમ અથવા ભલામણ, કોઈ પણ રાજકીય સિદ્ધાંત, પોતે જ એક ગેરસમજણ હશે.    તેથી, અમે કહીએ છીએ, કે કેટલેક અંશે તમામ રાજકીય સિદ્ધાંતો વર્તમાનમાં નાદાર છે. કારણ કે તેમણે વિશ્વને સંબોધવા માટેની જરૂરી કાચી સામગ્રી તેમની પાસે નથી.  ખરેખર શું ચાલી રહ્યું છે તે સમજવા માટેની કાચી સામગ્રી. 
&lt;/blockquote&gt;

=== જાહેર દેખાવ  ===
[[File:Julian Assange 20091117 Copenhagen 1 cropped to shoulders.jpg|thumb|કોપનહેગનમાં અસાંજે, 2009]]
વિકિલીક્સ ઉપર મોટી સત્તા અને સંપાદકીય નિયંત્રણ રાખવા ઉપરાંત, અસાંજે તેના જાહેર ચહેરા તરીકે પણ વર્તે છે.  તેમણે માધ્યમોના અનેક પરિસંવાદોમાં ભાગ લીધો છે, જેમકે, કાનકૂનમાં ન્યૂ મીડિયા ડેઝ '09&lt;ref name=&quot;mediadays&quot; /&gt;  યુસી બર્કલી ગ્રેજ્યુએટ સ્કૂલ ઑફ જર્નાલિઝમમાં સંશોધાત્મક અહેવાલ લેખન પર ના 2010ની લોગન ચર્ચા પરિષદ, &lt;ref name=&quot;fora.tv&quot; /&gt; અને હેકર પરિસંવાદો, મુખ્યત્વે 25મી અને 26મી કેઑસ કમ્યુનિકેશન કૉંગ્રેસ.&lt;ref name=&quot;events.ccc.de&quot; /&gt;   વર્ષ 2010ના પહેલા છ માસના ગાળામાં, તેણે અલ ઝઝીરા અંગ્રેજી, એમએસએનબીસી (MSNBC) ડિમૉક્રસી રાઇટ નાઉ, આરટી (RT) તેમજ ''ધ કોલ્બર્ટ રિપોર્ટ'' માં દેખા દીધી હતી, અને વિકિલીક્સ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલ બગદાદ હવાઈ હુમલાના વિડિઓ અંગે ચર્ચા કરી હતી.  3 જૂનના દિવસે ડેનિયલ એલ્સબર્ગ સાથે પર્સનલ ડિમૉક્રસી ફૉરમ પર તેમણે વિડિઓ કૉન્ફરન્સિંગ દ્વારા દેખા દીધી હતી.&lt;ref name=&quot;personal&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cjr&quot; /&gt; યુએસએ (USA)માં વ્યક્તિગત રીતે હાજર ન થવા પર એલ્સબર્ગે એમએસએનબીસી (MSNBC)ને કહ્યું હતું કે, &quot;તેણે (અસાંજે)એ આપેલા કારણ&quot; પ્રમાણે, &quot;તેના માટે આ દેશમાં આવવું સલામત ન હતું.&quot; 	

11 જુનના લાસ વેગાસ ખાતે યોજાઈ રહેલી ઈનવેસ્ટિગેટિવ રિપૉર્ટર્સ ઍન્ડ ઍડિટર્સ કોન્ફરન્સની શૉ કેસ પેનલમાં તે હાજર રહેનાર હતા,&lt;ref name=&quot;nicar&quot;&gt;&lt;/ref&gt; પરંતુ એવા અહેવાલો છેકે, તેમણે કેટલાક દિવસો પહેલા જ (આવવાનું) રદ્દ કરી નાખ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;poulsen&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  10 જૂન 2010ના એવા અહેવાલો આવ્યા હતા કે, પેન્ટાગોનના અધિકારીઓ તે ક્યાં છે, તે શોધવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યાં છે.&lt;ref name=&quot;pentagonhunt&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tdbmanhunt&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  જેના આધાર ઉપર એવા અહેવાલો છે કે, યુ.એસ. (U.S.)ના અધિકારીઓ અસાંજેને પકડવા માગે છે.&lt;ref name=&quot;taylor&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  એલ્સબર્ગે કહ્યું હતું કે, બ્રેડલી મેનિંગની ધરપકડ અને હવે અસંજ શું પ્રકાશિત કરશે તેવી યુ.એસ. (U.S.) અધિકારીઓની અટકળોના પગલે, &quot;તેની ક્ષેમ-કુશળતા, ભૌતિક જીંદગી, હવે કોઈક જોખમમાં છે.&quot;&lt;ref name=&quot;ellsbergmsnbc&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  ''ધ એટલાન્ટિક'' માં માર્ક એમ્બાન્ડરે એલ્સબર્ગની ચિંતાને &quot;હાસ્યાસ્પદ&quot; ઠેરવી, અને કહ્યું કે, બ્લેક હોલની અંદર તેને ધકેલી દેવાથી એક ડગલું દૂર છે, તેવું મનાવાનું અસાંજેનું વલણ અને તે કેટલાક અંશે તેના કામની બદનામી કરે છે.&lt;ref name=&quot;ambinder&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  સલૂન.કૉમમાં ગ્લેન ગ્રીનવેલ્ડએ &quot;છુટાછવાયાં માધ્યમ અહેવાલો&quot; પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા કે, અસાંજેની &quot;માનવખોજ&quot; ચાલી રહી છે, એવી દલીલ કરી છે કે, આ અહેવાલો &quot;અનામી સરકારી અધિકારીઓ&quot;ની ટિપ્પણીઓ પર આધારિત છે અને યુ.એસ. (U.S.) સરકાર દ્વારા સંભવિત જાગૃત્તિ લાવનારાઓ સામે ગહન અભિયાન તરીકે પણ હોય શકે છે.&lt;ref name=&quot;greenwald&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

21 જૂન 2010ના અસાંજેએ બેલ્જિયમના બ્રસેલ્સમાં એક સુનાવણીમાં ભાગ લીધો, એક મહિનામાં પહેલી વખત તેઓ જાહેરમાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ઈન્ટરનેટ ઉપરના નિયંત્રણો અંગેની ચર્ચા કરનાર પેનલના તેઓ સભ્ય હતા, તાજેતરમાં જ ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા રાષ્ટ્રો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી તારણ પદ્ધતિ પર તેમણે ચિંતા પ્રગટ કરી હતી.  ચોક્કસ વિષયો પર માહિતી પ્રકાશિત કરતા અટાકવવા માટે અખબારોને આપવામાં આવતા, ગુપ્ત નિયંત્રણાત્મક આદેશો અને એટલે સુધી કે તે તથ્ય પણ કે આમની ઉપર નિયંત્રણો લાદવામાં આવી રહ્યાં છે, અસાંજેએ આ અંગે વાત કરી હતી.  ''ધ ગાર્ડિયન'' નું ઉદાહરણ આપતા તેમણે (અસાંજે)એ ખુલાસો કર્યો હતો કે, કેવી રીતે અખબારો દ્વારા તેમના ઓનલાઈન આર્કાઈવ્ઝ (ઇન્ટરનેટ પર મુકવામાં આવેલી માહિતી)ની સાથે ચેડાં કરવામાં આવે છે અને કેટલીક વખત સમગ્ર લેખ જ હટાવી દેવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;alde&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  તેણે (અસાંજે) ''ધ ગાર્ડિયન'' ને જણાવ્યું કે, તેમને પોતાની સલામતિની ચિંતા નથી, પરંતુ, તેઓ હંમેશા સાવચેત છે અને અમેરિકાની મુસાફરી કરવાનું ટાળશે, તેણે કહ્યું હતું કે, &quot;[યુ.એસ.] નાગરિકોના નિવેદનો વ્યાજબી છે. પરંતુ ખાનગીમાં કરવામાં આવેલા કેટલાક નિવેદનો વધુ સવાલો ઊભા કરે છે.&quot;  &quot;રાજકીય દ્રષ્ટીએ કોઈ પગલું લેવું તેમના માટે મોટી ભૂલ હશે.  હું એકદમ સલામતિ અનુભવું છું, પરંતુ, મને મારા વકીલોએ સલાહ આપી છે કે, આ ગાળા દરમિયાન મારે યુ.એસ. (U.S.)ની મુસાફરી ન કરવી જોઈએ.&quot;&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 

17 જુલાઈના, ન્યૂયોર્ક શહેરમાં યોજાયેલ 2010 હેકર્સ ઑન પ્લાનૅટ અર્થ (હોપ) પરિસંવાદમાં વિકિલીક્સ વતી જેકોબ એપલબેઉમ બોલ્યા  હતા, પરિસંવાદમાં સંઘીય જાસૂસોની હાજરીના કારણે, તેમણે અસાંજેનું સ્થાન લીધું હતું.&lt;ref name=&quot;repair&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last = McCullagh | first = Declan | url = http://news.cnet.com/8301-1009_3-20010861-83.html | title = Feds look for Wikileaks founder at NYC hacker event | publisher = News.cnet.com | date = 16 July 2010 | access-date = 21 August 2010 | archive-date = 27 ઑગસ્ટ 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110827013027/http://news.cnet.com/8301-1009_3-20010861-83.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; તેમણે જાહેરાત કરી હતી કે, વિકિલીક્સ પર રજૂઆત કરવાની વ્યવસ્થા થોડા સમય માટે બંધ કર્યા પછી ફરી શરૂ થઈ ગઈ છે અને ચાલી રહી છે.&lt;ref name=&quot;repair&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://docs.google.com/document/pub?id=1ebTGiyaQQ2HSCOpqsD8GD7x_7IBqkeYZ4jfEJ_rYeFQ Jacob Appelbaum, WikiLeaks keynote: 2010 Hackers on Planet Earth conference, New York City], 17 July 2010&lt;/ref&gt; 19 જુલાઈ 2010ના ઑક્સફૉર્ડમાં ટીઈડી (TED) પરિસંવાદમાં અસાંજે આશ્ચર્યજનક રીતે વક્તા તરીકે  હાજર થયા હતા અને પુષ્ટી કરી હતીકે, વિકિલીક્સે રજૂઆતો લેવાની શરૂ કરી દીધી છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://blog.ted.com/2010/07/surprise_speake.php | title = Surprise speaker at TEDGlobal: Julian Assange in Session 12 | publisher = Blog.ted.com | date =  | access-date = 21 August 2010 | archive-date = 19 જુલાઈ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100719101851/http://blog.ted.com/2010/07/surprise_speake.php | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ted_2010&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;geekosystem_2010&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  26 જુલાઈના, અફઘાન વોર ડાયરી બહાર પાડ્યા પછી, અસાંજે પત્રકાર પરિસંવાદ માટે ફ્રન્ટલાઈન ક્લબ ખાતે આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;ustream_2010&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 

=== યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના રાજનયિક સંદેશાઓની જાહેરાત ===
28 નવેમ્બર 2010ના રોજ, વિકિલીક્સે તેમના કબજા હેઠળના 251,000 અમેરિકન રાજનયિક સંદેશાઓમાંથી કેટલાકને જાહેર કરવાનું શરૂ કર્યું, જેમાંના 53 ટકા કરતાં વધુ અવર્ગીકૃતની યાદીમાં છે, 40 ટકા “ખાનગી” છે અને ફક્ત છ ટકા જેટલા “અગંત” વર્ગીકૃત કરાયેલા છે.  ત્યાર પછીના દિવસે, ઓસ્ટ્રેલિયાના મુખ્ય સરકારી વકીલ, રોબર્ટ મેક ક્લેલેન્ડે, પત્રકારોને કહ્યું કે ઓસ્ટ્રેલિયા અસાંજેની પ્રવૃત્તિઓ અને વિકિલીક્સની તપાસ કરશે.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://english.aljazeera.net/news/asia-pacific/2010/11/2010112961154954144.html | title = Australia opens WikiLeaks inquiry | publisher = Al Jazeera English | date = | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;  તેમણે કહ્યું કે “ઓસ્ટ્રેલિયાના દ્રષ્ટિકોણથી, અમને લાગે છે કે અહીં શક્યપણે એવા ઘણા ગુનાહિત કાયદાઓ છે, જે આ માહિતી જાહેર થવાથી ભંગ થયા હોઈ શકે છે.  ઓસ્ટ્રેલિયન ફેડરલ પોલીસ તે તરફ જોઈ રહી છે.”&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.attorneygeneral.gov.au/www/ministers/mcclelland.nsf/Page/Transcripts_2010_FourthQuarter_29November2010-DoorstoponleakingofUSclassifieddocumentsbyWikiLeaks | title = Doorstop on leaking of US classified documents by Wikileaks | publisher = Attorney-General for Australia | date = 29 November 2010 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 6 ઑક્ટોબર 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111006010131/http://www.attorneygeneral.gov.au/www/ministers/mcclelland.nsf/Page/Transcripts_2010_FourthQuarter_29November2010-DoorstoponleakingofUSclassifieddocumentsbyWikiLeaks | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  મેક ક્લેલેન્ડે એ શક્યતાને નકારી નહોતી કે,  ઓસ્ટ્રેલિયન સત્તાધિકારીઓ અસાંજેનો પાસપોર્ટ રદ કરે, અને તેમને ચેતવણી આપે કે તેઓ જ્યારે ઓસ્ટ્રેલિયા પરત ફરે ત્યારે આરોપોનો સામનો કરી શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.monstersandcritics.com/news/asiapacific/news/article_1602108.php/Australia-warns-WikiLeaks-Assange-of-charges-if-he-returns | title = Australia warns Assange of possible charges if he returns to Australia | publisher = Monstersandcritics.com | date = 17 November 2010 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 2 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101202041632/http://www.monstersandcritics.com/news/asiapacific/news/article_1602108.php/Australia-warns-WikiLeaks-Assange-of-charges-if-he-returns | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 11 ડિસેમ્બર 2010 સુધીમાં માત્ર 1295, અથવા કુલમાંથી 1 ટકાના  1/૨ જેટલા સંદેશાઓ જાહેર કરાયા હતા.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20101205013631/http://213.251.145.96/cablegate.html &quot;સિક્રેટ યુએસ એમ્બેસી કેબલ્સ &quot;], વિકિલિક્સ. સુધારો, 11 ડિસેમ્બર 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ગ્રીનવોલ્ડ, ગિલેન્ન (10 ડિસેમ્બર 2010)[http://www.salon.com/news/opinion/glenn_greenwald/2010/12/10/wikileaks_media/index.html &quot;ધી મિડિયાસ ઑથોરિટેરિઅનિઝમ એન્ડ વિકિલિક્સ&quot;], સાલોન મિડિયા ગ્રુપ (Salon.com). સુધારો, 11 ડિસેમ્બર 2010&lt;/ref&gt;

યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના કાયદા વિભાગે જાહેરાત સંબંધિત ગુનાહિત તપાસ આદરી છે.  યુ.એસ. (U.S.)ના વકીલો અસાંજે વિરુદ્ધ ઘણા નિયમો હેઠળ આરોપો વિચારી રહ્યા છે, પરંતુ કોઈ પણ આરોપ હેઠળ ફરિયાદ કરવી મૂશ્કેલ હશે.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Savage|first=Charlie|title=U.S. Prosecutors Study WikiLeaks Prosecution|url=http://www.nytimes.com/2010/12/08/world/08leak.html?partner=rss&amp;emc=rss|access-date=9 December 2010|newspaper=[[The New York Times]]|date=7 December 2010}}&lt;/ref&gt; સંદેશાઓની જાહેરાત બાદ લેવાયેલા ''ટાઈમ'' ના ઈન્ટર્વ્યુ માં, રિચર્ડ સ્ટેનજેલે અસાંજેને પૂછ્યું કે શું હિલેરી ક્લિન્ટને રાજીનામું આપવું જોઈએ; તેમણે એમ કહીને જવાબ આપ્યો કે, “જો તેણી યુ.એસ. (U.S.)એ હસ્તાક્ષર કર્યા છે તેવા આંતરરાષ્ટ્રીય કરારોનું ઉલ્લંઘન કરીને યુ.એસ. (U.S.) રાજનયિકોને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની જાસુસીના આદેશ આપવા માટે જવાબદાર હોય, તેમ દર્શાવી શકાતું હોય તો, તેણીએ રાજીનામું આપવું જોઈએ”.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Chua | first = Howard | url = http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,2033771,00.html | title = WikiLeaks Founder Assange to TIME: Clinton 'Should Resign' | publisher = TIME | date =  | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 2 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101202012544/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,2033771,00.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

પેન્ટાગોન પેપર્સના વ્હિસલ બ્લોઅર ડેનિઅલ એલ્સબર્ગે કહ્યું કે અસાંજે “આપણી [અમેરિકન] લોકશાહીની સેવા કરી રહ્યો છે, અને ચોક્કસપણે, આ દેશમાં, મોટા ભાગના મામલાઓમાં જે કાયદાઓ નથી, તેવી ગુપ્તતાની ધારાઓને પડકારીને, આપણા કાયદાના નિયમોની સેવા કરી રહ્યો છે.”  વિકિલીક્સના અમેરિકન રાજનયિક સંદેશાઓની જાહેરાત અંગે યુ.એસ. (U.S.) માટેના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની દ્રષ્ટિના મુદ્દા પર, એલ્સબર્ગે ઉમેર્યું કે “તેઓ સ્પષ્ટપણે ઘણી રીતે ખૂબ સક્ષમ વ્યક્તિ છે.  હું માનુ છું કે તેમની સાહજિક વૃત્તિએ આમાંની મોટા ભાગની સામગ્રી જાહેર હોવાની લાયકાત ધરાવે છે.  આપણે ખૂબ નાના હિસ્સા પર ચર્ચા કરી રહ્યા છે, જે ન કરવા જેવી છે.  તેમણે હજું એવું કંઈ પણ જાહેર નથી કર્યું, જેનાથી કોઈની પણ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને ઠેસ પહોંચે.”&lt;ref name=&quot;ellsbergdanger&quot;&gt;
{{cite web | url = http://www.thedailybeast.com/blogs-and-stories/2010-06-11/daniel-ellsberg-wikileaks-julian-assange-in-danger | title = Daniel Ellsberg: Wikileaks' Julian Assange &quot;in Danger&quot; | work = [[The Daily Beast]] | first = Samuel P. | last = Jacobs | date = 11 June 2010 | access-date = 5 July 2010}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રકાશક તરીકેની ભૂમિકા===
અસાંજે 2009નો અમ્નેસ્ટિ ઇન્ટરનેશનલનો મીડિયા અવૉર્ડ મેળવ્યો,&lt;ref name=&quot;amnestyint&quot;&gt;&lt;/ref&gt; જેનો હેતુ “માનવ અધિકારોના પત્રકારત્વમાં શ્રેષ્ઠતા ઓળખવા”નો હોય છે,&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.amnesty.org.uk/content.asp?CategoryID=10058 | title = AIUK: Media Awards | publisher = Amnesty.org.uk | access-date = 4 December 2010}}&lt;/ref&gt; અને તેઓ સેન્ટર ફોર ઇન્વેસ્ટીગેટીવ જર્નાલિઝ્મ દ્વારા પત્રકાર તરીકે ઓળખાવાયેલા છે.&lt;ref name=&quot;tcij&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.tcij.org/about-2/teachers-and-speakers/julian-assange | title = Julian Assange | publisher = [[Centre for investigative journalism]] | access-date = 3 December 2010 | archive-date = 21 એપ્રિલ 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120421030036/http://www.tcij.org/about-2/teachers-and-speakers/julian-assange | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  ડિસેમ્બર 2010માં, યુએસના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ફિલિપ જે. ક્રોવ્લિએ અસાંજેના પત્રકાર તરીકે વર્ણન સામે વાંધો વ્યક્ત કર્યો, અને એમ પણ જણાવ્યું કે યુએસ વિદેશ મંત્રાલય વિકિલીક્સને મીડિયા સંગઠન તરીકે માન્ય નથી રાખતું.  પત્રકારોના પ્રશ્નના જવાબમાં, ક્રોવ્લિએ કહ્યુ; “હું માનું છે કે તે અરાજકતાવાદી છે, પરંતુ પત્રકાર નથી”.&lt;ref&gt;ફિલિપ જે. ક્રૌવલે, આસિસ્ટન્ટ સેક્રેટરી, [http://www.state.gov/r/pa/prs/dpb/2010/12/152291.htm ૨ ડિસેમ્બર 2010 ડેયલી પ્રેસ બ્રિફીંગ], વોશિંગ્ટન, ડીસી &lt;/ref&gt; એલેક્સ માસ્સીએ ધ સ્પેક્ટેટર (The Spectator)માં લખેલા લેખમાં કહ્યું “હા, જુલિયન અસાંજે પત્રકાર છે”, પરંતુ સ્વીકાર્યું કે “સમાચારનો માણસ” અસાંજે માટે વધુ સારું વર્ણન હોઈ શકે છે.  અસાંજે કહ્યું છે કે તેઓ 25ની ઉંમરથી તથ્યાત્મક સામગ્રી છાપતા આવ્યા છે, અને એટલે તેઓ પત્રકાર છે કે નહિં તેની ચર્ચા કરવી જરૂરી નથી.  તેમણે જણાવ્યું છે કે તેમની ભૂમિકા “મુખ્ય રૂપે પ્રકાશક અને મુખ્ય તંત્રીની છે, કે જે અન્ય પત્રકારોને સુનિયોજિત કરે છે અને નિર્દેશ આપે છે”.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.guardian.co.uk/world/blog/2010/dec/03/julian-assange-wikileaks | title = Julian Assange answers your questions | publisher = The Guardian | author = Julian Assange | date = 3 December 2010 | access-date = 3 December 2010}}&lt;/ref&gt;  


== કથિત જાતીય આરોપો ==
20 ઓગસ્ટ 2010ના અસાંજે વિરૂદ્ધ તપાસ હાથ ધરવામાં આવી હતી અને સ્વીડનમાં બે મહિલાઓ, ઉંમર વર્ષ 26 અને 31,&lt;ref&gt;{{cite web| author = TNN | url = http://timesofindia.indiatimes.com/world/us/Sex-accusers-boasted-about-their-conquest-of-WikiLeaks-founder-Julian-Assange/articleshow/7068149.cms | title = Sex accusers boasted about their 'conquest' of WikiLeaks founder Julian Assange | publisher = The Times of India | work = Timesofindia.indiatimes.com | date = 21 August 2010 | access-date = 10 December 2010 }}&lt;/ref&gt; પહેલો એન્કોપિંગમાં અને બીજું સ્ટોકહોમમાં જાતિય સમાગમના અનુસંધાનમાં, સામે સ્વીડનમાં ધરપકડનો હુકમ કાઢવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/09/08/AR2010090803240.html | title = WikiLeaks stalled by Swedish inquiry into allegations of rape by founder Assange | work = [[The Washington Post]] | date = 9 September 2010 | access-date = 9 September 2010 | first = Edward | last = Cody}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.aklagare.se/In-English/ | title = Swedish inquiry reopen investigations into allegations of sexual misconduct by founder Assange on third level of appeal | work = Anklagermyndigheten | date = 10 September 2010 | access-date = 10 September 2010 | archive-date = 17 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101217230139/http://www.aklagare.se/In-English/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  
તપાસ શરૂ થઈ તેની ટૂંક સમયમાં, મુખ્ય ખટલા અધિકારી ઈવા ફિન્નેએ અસાંજેની ધરપકડનું હુકમનામું કાઢી નાખ્યું હતું, જ્યારે આ અંગેની માહિતી મળી ત્યારે ફરિયાદ નોંધનારા કોલ ઉપરના ખટલા અધિકારીના અહેવાલને બાજુએ મુકતા કહ્યું હતું કે, &quot;મને નથી લાગતું કે તેણે બળાત્કાર કર્યો છે તેવી શંકા કરવાને કોઈ કારણ છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11049316|title=Swedish rape warrant for Wikileaks' Assange cancelle|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;  આમ છતાં, સ્થાનિક કાયદામાં વર્ણનના આધાર પર પજવણીના સંભવિત આરોપની તપાસ ચાલુ રહી.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.dn.se/nyheter/sverige/aklagare-misstankarna-mot-julian-assange-kvarstar-1.1158117 | newspaper = [[Dagens Nyheter]] | title = Åklagare: Misstankarna mot Julian Assange kvarstår | access-date = 3 November 2010 | archive-date = 28 ઑગસ્ટ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100828115732/http://www.dn.se/nyheter/sverige/aklagare-misstankarna-mot-julian-assange-kvarstar-1.1158117 | url-status = dead }} {{da}}&lt;/ref&gt;   અસાંજેએ આ આરોપોને કાઢી નાખ્યા અને કહ્યું કે, બંને મહિલાઓ સાથે તેણે સહમતિથી જાતિય સંબંધો બાંધ્યા હતા, અને સહયોગીઓ સાથે મળીને તેણે જાહેર કર્યું કે, આ તેમના ચરિત્ર્ય હનનનો પ્રયાસ હતો અને મલિન કલંક અભિયાન હતું.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Davies | first = Caroline | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/aug/22/wikileaks-julian-assange-denies-rape-allegations | title = WikiLeaks founder Julian Assange denies rape allegations | newspaper = [[The Guardian]] | date = 22 August 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GuardCharges&quot;&gt;{{cite web | author = David Leigh, Luke Harding, Afua Hirsch and Ewen MacAskill | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/nov/30/interpol-wanted-notice-julian-assange | title = WikiLeaks: Interpol issues wanted notice for Julian Assange | publisher = The Guardian | date = | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;  31 ઓગસ્ટના એક કલાક સુધી પોલીસ દ્વારા તેની પૂછપરછ કરવામાં આવી હતી, &lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/aug/31/wikileaks-julian-assange-questioned | title = WikiLeaks founder Julian Assange questioned by police | newspaper = The Guardian | date = 31 August 2010}}&lt;/ref&gt; 1 સપ્ટેમ્બરના સ્વીડનના વરિષ્ઠ ફોજદારી ખટલો દાખલ કરનાર મેરિએન એનવાય, એ નવી માહિતી મળી હોવાનું ટાંકીને ફરી તપાસ ખોલાવી હતી.  મહિલાના વકીલ કાલેસ બોર્ગસ્ટ્રોમ, જેઓ સ્વીડનના રાજકારણી પણ છે, તેમણે ખટલો નહીં ચલાવવાના નિર્ણય સામે અપીલ પણ દાખલ કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/sep/01/sweden-julian-assange-rape-investigation | title = Sweden reopens investigation into rape claim against Julian Assange | newspaper = The Guardian | date = 10 September 2010}}&lt;/ref&gt; અસાંજેએ કહ્યું કે, તેમની સામેના આરોપો વિકિલીક્સના દુશ્મનો દ્વારા &quot;ગોઠવાયેલા&quot; છે.&lt;ref name=&quot;swissasylum&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ઓક્ટોબર માસના અંતભાગમાં, સ્વિડનના નાગરિકત્વ અને ત્યાં કામ કરવા માટે પરવાનો માંગતી અસાંજેની અરજી સ્વિડને કાઢી નાખી.  4 નવેમ્બરના અસાંજેએ કહ્યુંકે, તેઓ સ્વિત્ઝરલેન્ડમાં રાજકીય રાજ્યાશ્રય માટે અરજી કરવાનું વિચારી રહ્યાં છે, જેની &quot;વાસ્તવિક સંભાવના&quot; છે.&lt;ref name=&quot;swissasylum&quot;&gt;{{cite news | url = http://news.smh.com.au/breaking-news-technology/wikileaks-founder-may-seek-swiss-asylum-interview-20101105-17gbx.html | title = Wikileaks founder may seek Swiss asylum: interview | date = 5 November 2010 | newspaper = The Sydney Morning Herald | access-date = 28 November 2010}}&lt;/ref&gt; 18 નવેમ્બરના, સ્ટોકહોમ જિલ્લા અદાલતે, અસાંજેની અટકાયત કરવાની અને તેની પૂછપરછ કરવાની અરજીને મંજૂરી આપી.&lt;ref name=&quot;msnbc1811&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.msnbc.msn.com/id/40250098/ns/world_news-europe/ | title = Sweden to issue int'l warrant for Assange | author = Karl Ritter, Malin Rising | publisher = Msnbc.com | date = 18 November 2010 | access-date = 4 December 2010 | archive-date = 4 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101204061249/http://www.msnbc.msn.com/id/40250098/ns/world_news-europe/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;appeal lost&quot;&gt;[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11831519 સ્વીડને વિકિલિક્સ અસાંજેની અટકાયતના આદેશને યોગ્ય ઠેરવ્યો.]. બીબીસી&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.smh.com.au/technology/technology-news/wikileaks-to-drop-another-bombshell-20101122-1849y.html | title = WikiLeaks to drop another bombshell | publisher = The Sydney Morning Herald | date = 23 November 2010 | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;  20 નવેમ્બરના સ્વીડનના નેશનલ ક્રિમનલ પોલીસ ફોર્સ દ્વારા ઇન્ટરપોલ મારફતે અસાંજેની સામે આંતરરાષ્ટ્રીય ધરપકડ વૉરન્ટ કાઢવામાં આવ્યું; સેનઝેન ઈન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ દ્વારા યુરોપીય ધરપકડ વૉરન્ટ પણ કાઢવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;FT&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.ft.com/cms/s/0/b5852504-f592-11df-99d6-00144feab49a.html#axzz165xMmp9x | title = Warrant for WikiLeaks founder condemned | publisher = Ft.com | date = 22 November 2010 | access-date = 29 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lateline&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.abc.net.au/lateline/content/2010/s3071847.htm | title = Assange hits back at rape allegations | publisher = Australian Broadcasting Corporation}}&lt;/ref&gt; 

30 નવેમ્બર 2010ના સ્વિડનની વિનંતી પર &quot;જાતિય ગુનાઓના આરોપો&quot;, પર પૂછપરછ કરવા માટે, ઈન્ટરપોલ દ્વારા સ્વિડન વતી રેડ નોટિસ કાઢવામાં આવી.&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11880965 | title = Wikileaks' Assange appeals over Sweden arrest warrant | publisher = BBC News | date = 1 December 2010 | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author = Interpol | url = http://www.interpol.int/Public/ICPO/PressReleases/PR2010/News20100513.asp | title = Enhancing global status of INTERPOL Red Notices focus of high level meeting | publisher = Interpol.int | date = 14 May 2010 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 29 જૂન 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629193232/http://www.interpol.int/Public/ICPO/PressReleases/PR2010/News20100513.asp | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  જોકે, સ્વિડનની વિનંતીમાં છેડતી, ગેરકાયદેસર ત્રાસનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો, અસાંજે અને બીજા કેટલાક માધ્યમોના અહેવાલ પ્રમાણે, સહમતિથી પરંતુ અસુરક્ષિત જાતિય સંબંધના બનાવોમાંથી વિવાદ ઊભો થયો છે.&lt;ref name=&quot;audec04&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.smh.com.au/world/timing-of-sex-case-sparks-claims-of-political-influence-20101203-18jv3.html | title = Timing of sex case sparks claims of political influence | author = Dylan Welch | publisher = The Sydney Morning Herald | date = 3 December 2010 | access-date = 3 December 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;apdec02&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.physorg.com/news/2010-12-assange-legal-options-narrow.html | title = The noose tightens around WikiLeaks' Assange | author = Raphael Satter and Malin Rising |agency=Associated Press | date = 2 November 2010 | access-date = 3 December 2010}}&lt;/ref&gt;  જોકે, વકીલે અસાંજે ઉપર આરોપ મુક્યો હતો કે, અસાંજે દ્વારા સુઈ ગયેલી મહિલા સાથે અસુરક્ષિત જાતિય સંબંધ બાંધવામાં આવ્યો હતો.  અસાંજેના વકીલે કહ્યું હતું કે, સ્વિડનની બહાર &quot;મિ. અસાજે ખટલો માંડનારના સવાલોનો જવાબ સ્વૈચ્છાએ આપવા માટે મુલાકાત કરવા તૈયાર છે, તે નિર્વિવાદિત સત્ય છે છતાં સ્વિડનના સત્તાધિશો દ્વારા ખૂબ અનિયમિત અને અસામાન્ય રીતે રેડ નોટિસ કાઢવામાં આવી છે.&quot; &lt;ref&gt;{{cite web | first = Mark | last = Townsend | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/dec/01/police-seek-julian-assange-rape-claims | title = British police seek Julian Assange over rape claims | publisher = Guardian | date = 1 December 2010 | access-date = 3 December 2010}}&lt;/ref&gt; અને એમ પણ કહ્યું હતું કે, &quot;પ્રત્યાર્પણના પ્રયાસોને પણ ટક્કર આપવામાં આવશે. &quot;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11921080 | title = Wikileaks' Julian Assange to fight Swedish allegations | publisher = BBC | date = 5 December 2010 | access-date = 5 December 2010}}&lt;/ref&gt; કારણ કે, એવી શક્યતા રહેલી છે કે, સ્વિડન તેમને યુનાઈટે સ્ટેટ્સને સોંપી દે.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/dec/05/julian-assange-lawyers-being-watched | title = Julian Assange's lawyers say they are being watched | author = Sam Jones and agencies | publisher = The Guardian | date = 5 December 2010 | access-date = 5 December 2010}}&lt;/ref&gt; 

7 ડિસેમ્બરના લંડનની મેટ્રોપોલિટિન પોલીસ સર્વિસની પોલીસ સાથે સ્વેચ્છાએ સાથે મુલાકાત પછી, અસાંજેની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;bbc1207&quot;&gt;&lt;/ref&gt;  ત્યારબાદ તે દિવસે, અસાંજેને જામીન આપવાનો ઈન્કાર કરી દેવામાં આવ્યો અને કસ્ટડી રિમાન્ડ લેવામાં આવી.&lt;ref&gt;{{cite web| last = Vinograd| first = Cassandra| last2 = Satter| first2 = Raphael G.| title = Judge Denies WikiLeaks Founder Julian Assange Bail| newspaper = The Associated Press| date = 7 December 2010| url = http://news.yahoo.com/s/ap/20101207/ap_on_hi_te/wikileaks| access-date = 7 December 2010| archive-url = https://web.archive.org/web/20101208053605/http://news.yahoo.com/s/ap/20101207/ap_on_hi_te/wikileaks| archive-date = 8 ડિસેમ્બર 2010| url-status = live}}&lt;/ref&gt;  14 ડિસેમ્બરના અસાંજેને જામીન મળી ગયા પરંતુ તેમને કસ્ટડીમાં જ રાખવામાં આવ્યા, આ સાથે 240000 પાઉન્ડની જામીન અને પાસપોર્ટ સોંપી દેવા જેવી શરતો લાદવામાં આવી.  અસાંજેના વકીલ માર્ક સ્ટિફન્સે, આ કાયદાકીય પ્રક્રિયાની સરખામણી દેખાડાના ખટલા સાથે કરી છે.&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/uk-11989216&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rte.ie/news/2010/1214/wikileaks.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-01-05 |archive-date=2010-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101216020158/http://www.rte.ie/news/2010/1214/wikileaks.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;અસાંજેની બચાવ ટૂકડીમાં માનવાધિકાર વકીલો જેફરી રોબર્ટસન&lt;ref&gt;[http://www.theage.com.au/world/geoffrey-robertson-to-defend-assange-20101207-18oc6.html અસાંજેના બચાવમાં જિઓફ્રેય રોબર્ટસન]&lt;/ref&gt; અને હેલેના કેનેડીની{{Citation needed|date=December 2010}} સાથે સાથે જેનિફર રોબિન્સનન&lt;ref&gt;અસાંજે[https://web.archive.org/web/20101214060752/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j46K4cMwoVbD8InbfwFwU3eiceIg?docId=CNG.9a1f542d490713273e28084042762a68.691 ને જેલના જુદા વિભાગમાં ખસેડેવામાં આવ્યો.]&lt;/ref&gt;નો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;અસાંજે[https://web.archive.org/web/20101214060752/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5j46K4cMwoVbD8InbfwFwU3eiceIg?docId=CNG.9a1f542d490713273e28084042762a68.691 ને જેલના જુદા વિભાગમાં ખસેડેવામાં આવ્યો.]&lt;/ref&gt; 


== પ્રશંસા ==
[[File:Sydney Wikileaks 2010-Dec-10.JPG|thumb|સિડની ટાઉનહૉસની સામે અસાંજેના સમર્થનમાં દેખાવો, 10 ડિસેમ્બર, 2010


]]
યુનાઈટેડ કિંગ્ડમમાં 2010માં અસાંજેની ધરપકડ પછી બ્રાઝિલના રાષ્ટ્રપતિ, લુઈઝ ઈનાસિયો લૂલા દ સિલ્વાએ અસાંજે સાથે &quot;સહાનુભૂતિ&quot; વ્યક્ત કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.smh.com.au/breaking-news-world/putin-leads-backlash-over-wikileaks-boss-detention-20101209-18rgi.html |title=Putin leads backlash over WikiLeaks boss detention |date=9 December 2010 |access-date=9 December 2010 | first=Maria |last=Antonova |work=Sydney Morning Herald |publisher=Sydney Moring Herald}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=7xAY7KkcUYk |title=President Lula Shows Support for Wikileaks (video available) |date=9 December 2010}}&lt;/ref&gt;  તેમણે જુલિયન અસાંજેની ધરપકડની ટીકા કરતા તેને &quot;અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્ય પર હુમલો&quot; ગણાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11966193 |title=Wikileaks: Brazil President Lula backs Julian Assange |date=10 December 2010 |access-date=10 December 2010 | first= |last= |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; 

રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ દિમિત્રી મેદવેવના કાર્યાલયના સૂત્રના કહેવા પ્રમાણે, &quot;જાહેર અને બિન-સરકારી સંગઠનોએ તેને કેવી રીતે મદદ કરી શકાય તેના પર વિચારવું જોઈએ.&quot;  ત્યાર બાદ નાટો (NATO) ખાતે રશિયાના દુત દિમિત્રી રોગોઝીને કહ્યું હતું કે, સ્વિડનના આરોપો પર જુલિયન અસાંજેની વહેલી ધરપકડ દર્શાવે છે કે, પશ્ચિમમાં &quot;માધ્યમોને આઝાદી નથી.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/media/2010/dec/09/julian-assange-nobel-peace-prize |title=Julian Assange should be awarded Nobel peace prize, suggests Russia |date=9 December 2010 |access-date=9 December 2010 | first=Luke |last=Harding |location=London |work=The Guardian }}&lt;/ref&gt;

ડિસેમ્બર 2010માં સંયુક્ત રાષ્ટ્રોમાં અભિપ્રાય અને અભિવ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્યના ખાસ ખબરપત્રી ફ્રેન્ક લા રુઈએ કહ્યું હતું કે, અસાંજે કે વિકિલીક્સના બીજા કર્મચારી ગણ પર તેમણે આપેલી માહિતીની કોઈપણ જાતની જવાબદારી બનતી નથી, અને નોંધ્યું કે, &quot; માધ્યમોમાં તેના પ્રકાશન અંગે જો કોઈ જવાબદારી ઠરે છે, તો તે માત્ર અને માત્ર એ વ્યક્તિની કે જેણે માધ્યમો સુધી આ માહિતી પહોંચાડી, નહિ કે માધ્યમોની જેમણે તેનું પ્રકાશન કર્યું.  આ પારદર્શક રસ્તો છે અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં ભ્રષ્ટાચાર સામે આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2010/s3089025.htm |title=UN rapporteur says Assange shouldn't be prosecuted |date=9 December 2010 |access-date=9 December 2010 |author=Eleanor Hall |work=abc.net.au |publisher=[[ABC Online]]}}&lt;/ref&gt; 

10 ડિસેમ્બરના 500 થી વધુ લોકોએ સિડનીના ટાઉનહોલની બહાર રેલી કાઢી અને બ્રિસ્બેનમાં લગભગ 350 થી વધુ લોકો એકઠાં થયા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sbs.com.au/news/article/1438371/WikiLeaks-supporters-rally-for-Assange |title=એસબીએસ: ''વિકિલિક્સના સમર્થકોને અસાંજે માટેની રેલી'' , 10 ડિસેમ્બર 2010 |access-date=2011-01-05 |archive-date=2010-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101218132501/http://www.sbs.com.au/news/article/1438371/WikiLeaks-supporters-rally-for-Assange |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 11 ડિસેમ્બરે મેડ્રિડમાં 100 થી વધુ લોકોએ બ્રિટનના રાજદુતાલયની બહાર દેખાવો યોજ્યાં અને અસાંજેની ધરપકડ સામે વિરોધ નોંધાવ્યો.&lt;ref&gt;http://ca.news.yahoo.com/pro-wikileaks-demos-planned-spain-latin-america.html{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

== પુરસ્કારો ==
કેન્યામાં ગેરકાયદે થયેલી હત્યાઓ માટે ''ધી ક્રાય ઓફ બલ્ડ-એક્સ્ટ્રા જ્યુડિસિયલ કિલીંગ એન્ડ ડિસઅપિરિઅન્સ''  તપાસ દ્વારા ખુલાસાઓ કરવા બદલ અસાંજેને 2009ના ઍમ્નિસ્ટિ ઈન્ટરનેશનલ મીડિયા અવોર્ડ (ન્યૂ મીડિયા)&lt;ref name=&quot;amnesty&quot;&gt;&lt;/ref&gt; આપવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;mars&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 
પુરસ્કાર સ્વીકારતા તેમણે કહ્યું હતું: &quot;આ અન્યાયનું દસ્તાવેજીકરણ થયું તે [[કેન્યા]]&lt;nowiki/&gt;ના નાગરિક સમાજની હિંમત અને તાકાતનું પ્રતિબિંબ છે.  ઓસ્કાર ફાઉન્ડેશન, કેએનએચસીઆર (KNHCR), માર્સ જૂથ કેન્યા અને અન્ય સંસ્થાઓના જોરદાર કાર્યો દ્વારા અમને પ્રાથમિક સહકાર હતો, વિશ્વ સમક્ષ આ હત્યાઓને જાહેર કરવાની જરૂરિયાત હતી.&quot;&lt;ref name=&quot;marsblog&quot;&gt;&lt;/ref&gt; તેમણે 2008નો ''ઈકોનોમિસ્ટ''  ઈન્ડેક્સ ઓન સેન્સરશીપ અવોર્ડ પણ જીત્યો છે.&lt;ref name=&quot;tcij&quot;&gt;&lt;/ref&gt; અસાંજેને સેમ એડમ્સ અસોસિએટ્સ દ્વારા જાસુસીક્ષેત્રે પ્રામાણિકતા માટે 2010નો સેમ એડમ્સ અવોર્ડ આપવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.craigmurray.org.uk/archives/2010/08/julian_assange.html | title = Julian Assange wins Sam Adams Award for Integrity | first = Craig | last = Murray | date = 19 August 2010 | access-date = 3 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://cspan.org/Watch/Media/2010/10/23/HP/A/39838/WikiLeaks+Press+Conference+on+Release+of+Military+Documents.aspx | title = WikiLeaks Press Conference on Release of Military Documents | publisher = cspan.org | access-date = 3 November 2010 | archive-date = 1 જૂન 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200601221636/http://cspan.org/Watch/Media/2010/10/23/HP/A/39838/WikiLeaks+Press+Conference+on+Release+of+Military+Documents.aspx/ | url-status = dead }}આ સંમેલનમાં સીએસપીએએન. ઓરજી પર વિકિલિક્સ વિશેની શોધ જોઈ શકાય છે&lt;/ref&gt; સપ્ટેમ્બર 2010માં બ્રિટિશ મેગેઝિન ''ન્યૂ સ્ટેટ્સમેન''  દ્વારા 2010ના વિશ્વના 50 મુખ્ય અસરકારક આંકડાઓમાંથી અસાંજેને 23મોં ક્રમાંક મળ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;htanna&quot;&gt;{{cite web | title = Julian Assange – 50 People Who Matter 2010 | url = http://www.newstatesman.com/digital/2010/09/pilger-wikileaks-assange | access-date = 1 October 2010 | archive-date = 30 સપ્ટેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100930152119/http://www.newstatesman.com/digital/2010/09/pilger-wikileaks-assange | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  નેઉટને રિડર મેગેઝિનના નવેમ્બર/ડિસેમ્બર અંકમાં &quot;વિશ્વને બદલનારા 20 સ્વપ્નદ્રષ્ટાઓ&quot;માંથી એક અસાંજે છે.&lt;ref name=&quot;utne&quot;&gt;{{cite web | title = Julian Assange: The Sunshine Kid | url = http://www.utne.com/Politics/Utne-Reader-Visionaries-Julian-Assange-WikiLeaks.aspx | access-date = 19 October 2010}}&lt;/ref&gt; 

13 ડિસેમ્બર, જુલિયન અસાંજે જેલમાં હતો ત્યારે ટાઈમ મેગેઝિનમાં વાચકોની પસંદના પર્સન ઓફ ધી યર (આ વર્ષની વ્યક્તિ) 2010 તરીકે જુલિયન અસાંજેને સ્થાન મળ્યું હતું.  અસાંજેના 382,020 મતો બીજું સ્થાન પ્રાપ્ત કરનારને મળેલા મત કરતા બમણા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://newsfeed.time.com/2010/12/13/julian-assange-readers-choice-for-times-person-of-the-year-2010/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-01-05 |archive-date=2019-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524132802/http://newsfeed.time.com/2010/12/13/julian-assange-readers-choice-for-times-person-of-the-year-2010/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cbsnews.com/8301-503543_162-20025550-503543.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-01-05 |archive-date=2011-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110122033219/http://www.cbsnews.com/8301-503543_162-20025550-503543.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ટીકા ==
ભૂતપૂર્વ બ્રિટિશ સેનાના જાસુસી અધિકારી ડેનિઅલ યાતેસે લખ્યું, &quot;અસાંજેએ ગંભીરતાપૂર્વક અફઘાનિસ્તાનના નાગરિકોનો જીવ જોખમમાં મૂક્યો છે. અફઘાનિસ્તાનના નાગરિકો વિશેની વ્યક્તિગત માહિતી માટેની નોંધ માટે, નાટો (NATO) સૈનિકોનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો હતો. 
જેમણે નાટો (NATO) સાથે સહકાર આપ્યો છે તેમની વિરુદ્ધ તાલિબાન હવે હિંસક પ્રતિક્રિયા આપે તે ચોક્કસ છે, તેમના પરિવારો અને જાતિસમૂહો પણ જોખમમાં આવી જશે.&quot;&lt;ref name=&quot;channel4_2010&quot;&gt;{{cite news | first = Daniel | last = Yates | url = http://www.channel4.com/news/articles/politics/international_politics/leaked+afghan+files+aposput+civilians+at+riskapos/3728277 | title = Leaked Afghan files 'put civilians at risk' | newspaper = [[Channel 4 News]] | date = 30 July 2010 | access-date = 1 August 2010 | archive-date = 1 ઑગસ્ટ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100801081017/http://www.channel4.com/news/articles/politics/international_politics/leaked+afghan+files+aposput+civilians+at+riskapos/3728277 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; આ ટિકાના પ્રતિભાવમાં, ઓગસ્ટ 2010માં અસાંજેએ કહ્યું કે તે 15000 દસ્તાવેજોનું લીટીએ લીટીએ નિરીક્ષણ થઈ રહ્યું છે, અને જેમના જીવને જોખમ છે તેવા લોકોના નામો  તેમાંથી દૂર કર કરવામાં આવશે.&lt;ref name=&quot;voa2010Aug21&quot;&gt;{{cite web | url = http://www1.voanews.com/english/news/Embattled-Wikileaks-Founder-Facing-Rape-Charge-in-Sweden-101219394.html | title = Sweden Withdraws Arrest Warrant for Embattled WikiLeaks Founder | publisher = .voanews.com | date = 20 August 2009 | access-date = 22 August 2010 | archive-date = 24 ઑગસ્ટ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100824051340/http://www1.voanews.com/english/news/Embattled-Wikileaks-Founder-Facing-Rape-Charge-in-Sweden-101219394.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 

વ્હાઈટ હાઉસ પ્રવક્તાના પત્રના પ્રતિભાવ રૂપે આ હતું.  અસાંજે એ ''ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સ'' ના સંપાદકની વિનંતીનો આ જવાબ આપ્યો હતો. વ્હાઈટ હાઉસ દ્વારા નુકસાનરૂપ દસ્તાવેજોના ઝીણવટપૂર્વકના નિરીક્ષણ સંદર્ભે અસાંજેને થયેલી રજૂઆત સંદર્ભેનો આ જવાબ હતો; સ્કમિટે જવાબ આપ્યો કે &quot;હુ આકસ્મિક રીતે તેને માન્ય ન ગણાવી શકુ, વ્હાઈટ હાઉસ દ્વારા આ એક ગંભીર અને વાસ્તવિક રજૂઆત છે કે, કોઈ પણ દસ્તાવેજોને મૂકતા પહેલા તેમનું ઝીણવટપૂર્વ નિરીક્ષણ કરવું જોઈએ, અને મને લાગે છે કે અસાંજેએ જે રીતે તેને રજૂ કર્યું છે તે હાસ્યાસ્દ છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/world/19-informant-says-wikileaks-suspect-had-civilian-help-hh-03 | title = Informant says WikiLeaks suspect had civilian help | date = 1 August 2010 | access-date = 3 November 2010 | archive-date = 8 ઑક્ટોબર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101008105445/http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/world/19-informant-says-wikileaks-suspect-had-civilian-help-hh-03 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; કર્મચારીઓની સંયુક્ત કમાનના અધ્યક્ષ માઇક મુલ્લેને કહ્યું, &quot;શ્રીમાન અસાંજે ઈશ્વર વિશે જે પણ માને છે તે કહી શકે છે, તેમના સૂત્રો  પણ તેમકરી શકે છે, પરંતુ સત્ય એ છે કે, તેમના પોતાના હાથોમાં કેટલાક યુવા જવાનો અથવા તેમના અફ્ઘાન પરિવારનું લોહી લાગેલું છે.&quot;   અસાંજે એ આવું કંઈ પણ બન્યાનો ઈનકાર કર્યો છે, અને પ્રતિભાવ આપતા કહ્યું,  &quot;...આ ખરેખર થોડું હાસ્યાસ્પદ છે કે ગેટ્સ અને મુલ્લેન....કે જેઓએ પ્રતિદિન હત્યા માટેના આદેશો આપ્યા છે, તેઓ અમારા હાથ લોહીથી ખરડાયેલા છે કે કેમ તે અંગેની કાલ્પનિક સમજણ સાથે લોકોને એક મંચ પર લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.  આ બે પુરુષો દલીલ દ્વારા તે યુદ્ધોમાંથી લોહીના ચીથરા ઉડાવી રહ્યા છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.democracynow.org/2010/8/3/julian_assange_responds_to_increasing_us | author = Amy Goodman| title=Julian Assange Responds to Increasing US Government Attacks on WikiLeaks| publisher=Democracy Now| date=August 3, 2010}}&lt;/ref&gt;  યુ.એસ. (U.S.) સરકારના વર્તમાન અને ભૂતપૂર્વ અધિકારીઓ સહિત અનેક ટિકાકારો અસાંજેને આતંકવાદનો આરોપી ઠેરવ્યો છે. યુ.એસ. (U.S.) સેનેટ મોનોટરીના નેતા મિતેચ મેક્કોન્નેલ એ અસાંજેને &quot;એક હાઈ-ટેક આતંદવાદી&quot; ગણાવ્યો હતો,&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.msnbc.msn.com/id/40517039/ns/politics/40516927| author=Tom Curry| title=McConnell optimistic on deals with Obama| publisher=msnbc.com| date=December 5, 2010| access-date=જાન્યુઆરી 5, 2011| archive-date=એપ્રિલ 17, 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110417181953/http://www.msnbc.msn.com/id/40517039/ns/politics/40516927| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અને આવું જ દૃશ્ય યુ.એસ. (U.S.) હાઉસના સ્પીકર ન્યૂટ ગિન્ગરિચ તરફથી પણ પડઘાતું હતું, જેમણે આ કહેતા નોંધવામાં આવ્યા હતા, &quot;માહિતી આતંકવાદ લોકોની હત્યા તરફ આગળ વધી રહ્યો છે, અને જુલિયન અસાંજે આવા આતંકવાદમાં સંડોવાયેલા છે. 

તેની સાથે એક દુશ્મન યોદ્ધા સાથેનો વ્યવહાર થવો જોઈએ&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/news/132037-gingrich-blames-obama-on-wikileaks-labels-assange-a-terrorist| author=Shane D'Aprile| title=Gingrich: Leaks show Obama administration 'shallow,' 'amateurish'| publisher=The Hill| date=December 5, 2010| access-date=જાન્યુઆરી 5, 2011| archive-date=ડિસેમ્બર 8, 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20101208051508/http://thehill.com/blogs/blog-briefing-room/news/132037-gingrich-blames-obama-on-wikileaks-labels-assange-a-terrorist| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;માધ્યમોની વાત કરીએ તો, ''વોશિંગ્ટન ટાઈમ્સ'' ના એક સંપાદકીય લેખમાં  જેફ્ફરેય ટી કુહ્નેરે કહ્યું અસાંજે સાથે &quot;અન્ય તીવ્ર આતંકવાદી નિશાનો સાથે થાય છે તેવો જ વ્યવહાર થવો જોઈએ&quot;;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://dcist.com/2010/12/washington_times_editiorial_actuall.php| title=Washington Times Editorial Suggests Killing Julian Assange| publisher=dcist| access-date=December 13, 2010| archive-date=નવેમ્બર 9, 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20111109013639/http://dcist.com/2010/12/washington_times_editiorial_actuall.php| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.washingtontimes.com/news/2010/dec/2/assassinate-assange/?page=2 | author = Jeffrey T. Kuhner| title=KUHNER: Assassinate Assange| publisher=The Washington Times| date=December 2, 2010}}&lt;/ref&gt; ફોક્સ ન્યૂઝ' નેશનલ સિક્યુરિટી એનાલિસ્ટ અને હોસ્ટ &quot;કે.ટી.&quot;મેકફાર્લેન્ડે અસાંજેને આતંકવાદી અને વિકિલીક્સને &quot;આતંકવાદી સંસ્થા&quot; તરીકે ઓળખાવ્યા છે, અને જો તેઓ લીક્સ બનાવવામાં દોષી સાબિત થાતા તેને બ્રાડલી મેનીંગની હત્યાનો દોષિત ઠેરવ્યો છે;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.foxnews.com/opinion/2010/11/30/yes-wikileaks-terrorist-organization-time-act/| author=KT McFarland| title=Yes, WikiLeaks Is a Terrorist Organization and the Time to Act Is NOW| publisher=Fox News| date=November 30, 2010| access-date=જાન્યુઆરી 5, 2011| archive-date=માર્ચ 31, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20150331182044/http://www.foxnews.com/opinion/2010/11/30/yes-wikileaks-terrorist-organization-time-act/| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અગાઉના નિક્ષોન સહાયક અધિકારી અને ટોક રેડિયોના હોસ્ટ જી ગોર્ડોન લેડ્ડેયને એવું કહેતા નોંધવામાં આવ્યા છે કે કોર્ટ પ્રક્રિયા વિના મારી નાખી શકાય તેવા આતંકવાદીઓની &quot;મરનાર યાદી&quot;માં અસાંજેનું નામ ઉમેરવું જોઈએ.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.wnd.com/index.php?fa=PAGE.view&amp;pageId=234905 | author = Drew Zahn| title=G. Gordon Liddy: WikiLeaks chief deserves to be on 'kill list'| publisher=WorldNetDaily| date=December 1, 2010}}&lt;/ref&gt;

કેનેડાના વડાપ્રધાન સ્ટેફેન હાર્પેરના પૂર્વ પ્રચાર અભિયાન મેનેજર ટોમ ફ્લાનાગને 30 નવેમ્બર 2010ના ટિપ્પણી કરી હતી કે, તેઓ માને છે કે જુલિયન અસાંજેને મારી નાખવો જોઈએ. ફ્લાનાગન વિરુદ્ધ એક ફરિયાદ દાખલ થઈ છે, જેમાં કહેવાયું છે કે, સીબીસી (CBC) કાર્યક્રમ પાવર અને પોલિટિક્સમાં તેમણે આપેલું નિવેદન &quot;જુલિયન અસાંજેની હત્યાની સૂચના કે પ્રોત્સાહન કેનેડાની દંડ સહિંતાથી વિપરીત છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web| last = Barber| first = Mike| authorlink = Mike Barber| title = Heat's on Flanagan for 'inciting murder' of WikiLeaks founder; PM's ex-adviser subject of formal police complaint| publisher = Ottawa Citizen| date = 2010-12-06| url = http://www.ottawacitizen.com/news/Heat+Flanagan+inciting+murder+WikiLeaks+founder/3932545/story.html| access-date = 2010-12-09| archive-date = 2010-12-09| archive-url = https://web.archive.org/web/20101209165306/http://www.ottawacitizen.com/news/Heat+Flanagan+inciting+murder+WikiLeaks+founder/3932545/story.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; . ફ્લાનાગને કાર્યક્રમ દરમિયાન કરેલી આ ટિપ્પણી માટે માફી પણ માગી છે, અને દાવો કર્યો છે કે તેમનો કહેવાનો અર્થ &quot;મિ. અસાંજેની હત્યાની વકાલત અથવા રજૂઆત કરવાનો ક્યારેય ન હતો&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://oncampus.macleans.ca/education/2010/12/04/let-flanagans-remarks-die/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-01-05 |archive-date=2010-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208015908/http://oncampus.macleans.ca/education/2010/12/04/let-flanagans-remarks-die/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== રહેઠાણ  ==
ઓસ્ટ્રેલિયન નાગરિક તરીકે જાણીતા અસાંજેનું કોઈ ચોક્કસ રહેણાંક સરનામું નથી.&lt;ref name=&quot;harrell&quot;&gt;{{cite news | last = Harrell | first = Eben | url = http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2006789,00.html | title = Defending the Leaks: Q&amp;A with WikiLeaks' Julian Assange | publisher = TIME | date = 27 July 2010 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 11 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101211042137/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2006789,00.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  અસાંજેએ કહ્યું હતું કે તેઓ સતત ફરતા રહે છે.  થોડો સમય તેઓ ઓસ્ટ્રેલિયા, કેન્યા, [[ટાન્ઝાનિયા|તાન્ઝાનિયા]]માં રહ્યા હતા અને 30 માર્ચ, 2010માં તેમણે આઈસલેન્ડમાં એક મકાન ભાડે રાખ્યું હતું. જેમાં તેઓ અને બ્રિગિટ્ટા જોન્ડોટ્ટેર સહિતના તેમના સાથી કાર્યકર્તાઓ કલેક્ટેરિઅલ મર્ડર વિડિયો પર કામ કરતા હતા. 2010માં તેમણે અનેકવાર યુનાઇટેડ કિંગ્ડમ, આઈસલેન્ડ, સ્વીડન અને અન્ય યુરોપિય દેશોની મુલાકાત લીધી છે. 4 નવેમ્બર, 2010માં અસાંજેએ સ્વીડનના જાહેર ટેલિવિઝન ટીએસઆર (TSR)માં કહ્યું હતું કે, તે ગંભીર રીતે માનતો હતો કે તટસ્થ સ્વીટ્ઝરલેન્ડમાં રાજકીય આશ્રયસ્થાનો બિમાર થઈ રહ્યા છે, તે ઓપરેશનને ફેરવીને ત્યાં વિકિલિક્સની સ્થાપના કરશે.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.tsr.ch/info/suisse/2657308-julian-assange-compte-demander-l-asile-en-suisse.html | title = Julian Assange compte demander l'asile en Suisse | publisher = TSR | date = 4 November 2010 | access-date = 5 જાન્યુઆરી 2011 | archive-date = 27 ફેબ્રુઆરી 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120227104321/http://www.tsr.ch/info/suisse/2657308-julian-assange-compte-demander-l-asile-en-suisse.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.reuters.com/article/idUSTRE6A369920101104 | title = WikiLeaks founder says may seek Swiss asylum | publisher = Reuters | date = 4 November 2010}}&lt;/ref&gt;  અસાંજેના મતે સ્વીટ્ઝરલેન્ડ અને આઈસલેન્ડ એ બે જ દેશો એવા છે, કે જ્યાં વિકિલિક્સનું સંચાન કરવું સુરક્ષિત છે.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://news.orf.at/stories/2023751/ | title = WikiLeaks-Gründer erwägt Umzug in die Schweiz | publisher = ORF | date = 5 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | title = WikiLeaks Founder to Release Thousands of Documents on Lebanon | first =  | last =  | newspaper = [[Al-Manar]] | date = 5 November 2010 | url = http://www.almanar.com.lb/newssite/NewsDetails.aspx?id=161016&amp;language=en | access-date = 28 November 2010 | archive-date = 13 નવેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101113051102/http://www.almanar.com.lb/NewsSite/NewsDetails.aspx?id=161016&amp;language=en | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 2010 નવેમ્બરના અંતમાં [[ઈક્વેડોર|એક્વાડોર]]ના નાયાબ વિદેશ પ્રધાન કિનટ્ટો લુકાસ અસાંજેને &quot;બિન શરતી રેહાઠાણની રજૂઆત કરી હતી, જેથી તેઓ મુક્ત રીતે માહિતીની રજૂઆત કરી શકે અને તમામ દસ્તાવેજો પર પ્રક્રિયા કરી શકે, માત્ર ઈન્ટરનેટના રૂપમાં જ નહીં પરંતુ સાર્વજનિક મંચ રૂપે&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web | author = AFP 30 November 2010 | url = http://www.ottawacitizen.com/news/Ecuador+offers+WikiLeak+founder+Assange+residency+questions+asked/3902251/story.html | title = ''Ottawa Citizen'' online report of Ecuador offer of asylum to Assange | publisher = Ottawacitizen.com | date = 4 November 2010 | access-date = 1 December 2010 | archive-date = 30 નવેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101130035816/http://www.ottawacitizen.com/news/Ecuador+offers+WikiLeak+founder+Assange+residency+questions+asked/3902251/story.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 

લુકેસના મતે અસાંજે સાથેના આ વાર્તાલાપની પહેલથી એક્વાડોરને લાભ થશે.&lt;ref&gt;{{cite web | last = Horn | first = Leslie | url = http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2373617,00.asp | title = WikiLeaks' Assange Offered Residency in Ecuador | publisher = Pcmag.com | date = 1 January 1970 | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;  ૩૦ નવેમ્બરે વિદેશ પ્રધાન રિકાર્ડો પાન્ટિનોએ કહ્યું કે રહેણાંક માટેની અરજી &quot;ન્યાયિક અને રાજનૈતિક સ્તરે  તપાસ થશે&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web | author =  | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/11/30/AR2010113003727.html | title = Ecuador alters refuge offer to WikiLeaks founder | publisher = The Washington Post | date =  | access-date = 1 December 2010 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  થોડા જ કલાકો બાદ, રાષ્ટ્રપ્રમુખ રાફેલ કોર્રેઆએ કહ્યું કે વિકિલિક્સ એ &quot;અમેરિકાના કાયદા તોડવા અને આ પ્રકાર ગુપ્ત માહિતી બહાર પાડવા જેવા દોષને પ્રતિબદ્ધ છે...કોઈ ઔપચારિક પ્રસ્તાવ [ક્યારેય] બનાવાયો નથી.&quot;&lt;ref name=&quot;CBSNews&quot;&gt;{{cite web | author =  | url = http://www.cbsnews.com/stories/2010/11/30/ap/latinamerica/main7104741.shtml | title = Ecuador President Says No Offer To WikiLeaks Chief | publisher = Cbsnews.com | date =  | access-date = 1 December 2010 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;refusal&quot;&gt;{{cite web | last = Bronstein | first = Hugh | url = http://www.reuters.com/article/idUSTRE6AT66820101201 | title = Ecuador backs off offer to WikiLeaks' Assange | publisher = Reuters.com | date = | access-date = 1 December 2010}}&lt;/ref&gt;  

કોરિયા એ નોંધ્યું કે લુકેસ પોતાના પક્ષે પણ બોલી રહ્યા હતા; વધુમાં, તેઓ એક્વાડોરના શક્ય વિભાગોમાં એક તપાસ ચાલુ કરશે, જેથી તારોની મુક્તિમાંથી સહન કરવાનું રહેશે.&lt;ref name=&quot;refusal&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 7 ડિસેમ્બર, 2010 વેસ્ટમિનિસ્ટર મગિસ્ટાટ્રેસ શહેરની કોર્ટમાં થયેલી એક સુનાવાણીમાં અસાંજે એ એક સરનામાને પોતાના પોસ્ટ ઓફિસ બોક્સ તરીકે ઓળખાવ્યું હતું. જ્યારે જજે કહ્યું કે તેની આ માહિતી સ્વીકાર્ય નથી, ત્યારે અસાંજે એ  &quot;પાર્કવિલે, વિક્ટોરિઆ, ઓસ્ટ્રેલિયા&quot; દર્શાવતું એક કાગળ રજૂ કર્યો. તેના કાયમી સરનામા અને ભ્રમણ જીવનશૈલીએ ન્યાયાધીશ દ્વારા તેના જામીન નકારવા માટે કારણભૂત રહ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;CNN-20101207-jailed&quot;&gt;{{cite news|last=Maestro|first=Laura Perez|coauthors=Shubert, Atika|url=http://www.cnn.com/2010/WORLD/europe/12/07/uk.wikileaks.investigation/|title=WikiLeaks' Assange jailed while court decides on extradition|publisher=CNN|date=7 December 2010|access-date=7 December 2010}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist
| colwidth = 30em
| refs =

&lt;ref name=&quot;repair&quot;&gt;
{{cite news | first = Ryan | last = Singel | title = Wikileaks Reopens for Leakers | url = http://www.wired.com/threatlevel/2010/07/wikileaks_repair | date = 19 July 2010 | newspaper = [[Wired (magazine)|Wired]] | access-date = 21 August 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100722080028/http://www.wired.com/threatlevel/2010/07/wikileaks_repair/ | archive-date = 22 જુલાઈ 2010 | url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;geekosystem_2010&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.geekosystem.com/wikileaks-julian-assange-ted | title = Julian Assange – TED Talk – Wikileaks | publisher = Geekosystem | date = 19 July 2010 | access-date = 21 August 2010 | archive-date = 25 જુલાઈ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100725065054/http://www.geekosystem.com/wikileaks-julian-assange-ted/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ted_2010&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.ted.com/talks/julian_assange_why_the_world_needs_wikileaks.html | title = Julian Assange: Why the world needs WikiLeaks | publisher = Ted.com | date =  | access-date = 21 August 2010 | archive-date = 27 ઑગસ્ટ 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110827013033/http://www.ted.com/talks/julian_assange_why_the_world_needs_wikileaks.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ustream_2010&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.ustream.tv/recorded/8525593 | title = Frontline Club 07/26/10 04:31&amp;nbsp;am | publisher = Ustream.tv | date = 26 July 2010 | access-date = 21 August 2010 | archive-date = 6 જાન્યુઆરી 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140106040549/http://www.ustream.tv/recorded/8525593 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;journalism_2010&quot;&gt;{{cite web | url = http://blogs.journalism.co.uk/editors/2010/07/12/a-real-free-press-for-the-first-time-in-history-wikileaks-editor-speaks-out-in-london | title = 'A real free press for the first time in history': WikiLeaks editor speaks out in London | publisher = Blogs.journalism.co.uk | date = 12 July 2010 | access-date = 21 August 2010 | archive-date = 6 ઑક્ટોબર 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111006014714/http://blogs.journalism.co.uk/editors/2010/07/12/a-real-free-press-for-the-first-time-in-history-wikileaks-editor-speaks-out-in-london/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

{{cite web | title = WikiLeaks:Advisory Board | url = http://wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board | publisher = Wikileaks | access-date = 16 June 2010 | archive-date = 17 જૂન 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100617033041/http://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:Advisory_Board | url-status = dead }}


&lt;ref name=&quot;alde&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.alde.eu/en/details/?no_cache=1&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=23424&amp;cHash=137ca875fb | title = Hearing: (Self) Censorship New Challenges for Freedom of Expression in Europe | access-date = 2 June 2010 | publisher = [[Alliance of Liberals and Democrats for Europe]] | archive-date = 15 જૂન 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100615154647/http://www.alde.eu/en/details/?no_cache=1&amp;tx_ttnews%5Btt_news%5D=23424&amp;cHash=137ca875fb | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ambinder&quot;&gt;
{{cite web | first = Marc | last = Ambinder | url = http://www.theatlantic.com/politics/archive/2010/06/does-julian-assange-have-reason-to-fear-the-us-government/58297 | title = Does Julian Assange Have Reason to Fear the U.S. Government? | work = [[The Atlantic]]
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;amnesty&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.computerworld.com/s/article/9140006/Wikileaks_leader_talks_of_courage_and_wrestling_pigs?taxonomyId=16 | title = Wikileaks leader talks of courage and wrestling pigs | first = Dan | last = Nystedt | date = 27 October 2009 | work = [[Computerworld]] | publisher = International Data Group | agency = [[IDG]] News Service | access-date = 7 December 2010 | archive-date = 22 ડિસેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101222025321/http://www.computerworld.com/s/article/9140006/Wikileaks_leader_talks_of_courage_and_wrestling_pigs?taxonomyId=16 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;aolnews&quot;&gt;{{cite news | first = Sharon | last = Weinberger | title = Who Is Behind WikiLeaks? | url = http://www.aolnews.com/nation/article/besides-julian-assange-who-is-behind-WikiLeaks/19430055 | date = 7 April 2010 | newspaper = [[AOL]] | access-date = 16 June 2010 | archive-date = 15 માર્ચ 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190315233940/http://www.aolnews.com/nation/article/besides-julian-assange-who-is-behind-WikiLeaks/19430055 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cjr&quot;&gt;
{{cite web | url = http://www.cjr.org/campaign_desk/ellsberg_and_assange.php | title = Ellsberg and Assange | first = Clint | last = Hendler | work = [[Columbia Journalism Review]] | date = 3 June 2010 | access-date = 5 July 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cream&quot;&gt;{{cite web | first = Julian | last = Assange | title = The cream of Australian Physics | publisher = IQ.ORG | date = 12 July 2006 | url = http://iq.org/#ThecreamofAustralianPhysics | archive-url = https://web.archive.org/web/20071020051936/http://iq.org/#ThecreamofAustralianPhysics | archive-date = 20 ઑક્ટોબર 2007 | quote = A year before, also at ANU, I represented my university at the Australian National Physics Competition. At the prize ceremony, the head of ANU physics, motioned to us and said, 'You are the cream of Australian physics'. | access-date = 5 જાન્યુઆરી 2011 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ellsbergmsnbc&quot;&gt;{{cite web | url = http://fdlaction.firedoglake.com/2010/06/11/transcript-daniel-ellsberg-says-he-fears-us-might-assasinate-wikileaks-founder | first = Jane | last = Hamsher | title = Transcript: Daniel Ellsberg Says He Fears US Might Assassinate Wikileaks Founder | publisher = [[Firedoglake]] | date = 11 June 2010 | access-date = 5 July 2010 | archive-date = 14 જૂન 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100614064102/http://fdlaction.firedoglake.com/2010/06/11/transcript-daniel-ellsberg-says-he-fears-us-might-assasinate-wikileaks-founder | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;events.ccc.de&quot;&gt;
{{cite web | url = http://events.ccc.de/congress/2008/Fahrplan/events/2916.en.html | title = 25C3: Wikileaks | publisher = Events.ccc.de | date = | access-date = 5 July 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;fora.tv&quot;&gt;[http://fora.tv/2010/04/18/Logan_Symposium_The_New_Initiatives Video of Julian Assange on the panel at the 2010 Logan Symposium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217213046/http://fora.tv/2010/04/18/Logan_Symposium_The_New_Initiatives |date=2010-12-17 }}, 18 April 2010&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;greenwald&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.salon.com/news/opinion/glenn_greenwald/2010/06/18/wikileaks/index.html | title = The strange and consequential case of Bradley Manning, Adrian Lamo and WikiLeaks | last = Greenwald | first = Glenn | date = 18 June 2010 | publisher = Salon Media Group (Salon.com) | access-date = 18 June 2010 | quote = On 10 June, former New York Times reporter Philip Shenon, writing in ''[[The Daily Beast]]'', gave voice to anonymous &quot;American officials&quot; to announce that &quot;Pentagon investigators&quot; were trying &quot;to determine the whereabouts of the Australian-born founder of the secretive website Wikileaks [Julian Assange] for fear that he may be about to publish a huge cache of classified State Department cables that, if made public, could do serious damage to national security.&quot; Some news outlets used that report to declare that there was a &quot;Pentagon manhunt&quot; underway for Assange – as though he's some sort of dangerous fugitive. | archive-date = 21 જૂન 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100621013750/http://www.salon.com/news/opinion/glenn_greenwald/2010/06/18/wikileaks/index.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;
{{cite news | first = Ian | last = Traynor | title = WikiLeaks founder Julian Assange breaks cover but will avoid America | newspaper = The Guardian | date = 21 June 2010 | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/jun/21/wikileaks-founder-julian-assange-breaks-cover | access-date = 21 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;khatchadourian&quot;&gt;
{{cite news | title = No Secrets: Julian Assange's Mission for Total Transparency | url = http://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?currentPage=all | first = Raffi | last = Khatchadourian | newspaper = [[The New Yorker]] | date = 7 June 2010 | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;leakonomy&quot;&gt;Interview with Julian Assange, spokesperson of WikiLeaks: [http://stefanmey.wordpress.com/2010/01/04/leak-o-nomy-the-economy-of-WikiLeaks ''Leak-o-nomy: The Economy of WikiLeaks''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524131035/http://stefanmey.wordpress.com/2010/01/04/leak-o-nomy-the-economy-of-WikiLeaks |date=2010-05-24 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mars&quot;&gt;[http://www.marsgroupkenya.org/pdfs/2009/03/KNCHR_crimes-against-humanity-extra-judicial-killings-by-kenya-police-exposed.pdf Report on Extra-Judicial Killings and Disappearances] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101214060055/http://www.marsgroupkenya.org/pdfs/2009/03/KNCHR_crimes-against-humanity-extra-judicial-killings-by-kenya-police-exposed.pdf |date=2010-12-14 }} 1 March 2009&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;marsblog&quot;&gt;[http://blog.marsgroupkenya.org/?p=870 &quot;WikiLeaks wins Amnesty International 2009 Media Award for exposing Extra judicial killings in Kenya&quot;.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107113936/http://blog.marsgroupkenya.org/?p=870 |date=2017-11-07 }}. Retrieved 15 April 2010.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mediadays&quot;&gt;{{cite web | url = http://newmediadays.dk/julian-assange | title = The Subtle Roar of Online Whistle-Blowing | date = 19 November 2009 | publisher = New Media Days | access-date = 8 April 2010 | archive-date = 10 એપ્રિલ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100410132452/http://newmediadays.dk/julian-assange | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;motherjones&quot;&gt;
{{cite news | title = Inside WikiLeaks' Leak Factory | url = http://motherjones.com/politics/2010/04/wikileaks-julian-assange-iraq-video?page=1 | first = David | last = Kushner | date = 6 April 2010 | newspaper = [[Mother Jones (magazine)|Mother Jones]] | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;mcgreal&quot;&gt;{{cite news | first = Chris | last = McGreal | title = Wikileaks reveals video showing US air crew shooting down Iraqi civilians | url = http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/wikileaks-us-army-iraq-attack | newspaper = The Guardian | date = 5 April 2010 | access-date = 16 June 2010 | archive-date = 7 એપ્રિલ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100407021656/http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/WikiLeaks-us-army-iraq-attack | url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nicar&quot;&gt;{{cite web | url = http://data.nicar.org/conference/lasvegas10/showcase | title = Showcase Panels | publisher = data.nicar.org | date =  | access-date = 5 July 2010 | archive-date = 29 જૂન 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100629024355/http://data.nicar.org/conference/lasvegas10/showcase | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nntpcache&quot;&gt;{{cite web | title=NNTPCache: Authors | url=http://iq.org/~proff/nntpcache.org | access-date=16 June 2010 | archive-date=23 નવેમ્બર 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101123054222/http://iq.org/~proff/nntpcache.org/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;pentagonhunt&quot;&gt;
{{cite web | url = http://www.guardian.co.uk/media/2010/jun/11/wikileaks-founder-assange-pentagon-manning | title = Pentagon hunts WikiLeaks founder Julian Assange in bid to gag website|Media|The Guardian | last = McGreal | first = Chris | date = 11 June 2010 | work = The Guardian|location=London | access-date = 18 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;personal&quot;&gt;{{cite web | url = http://personaldemocracy.com/technology-politics-social-media-conference-personal-democracy-forum-new-york-0 | title = PdF Conference 2010 &amp;#124; June&amp;nbsp;3–4 &amp;#124; New York City &amp;#124; Personal Democracy Forum | publisher = Personaldemocracy.com | date =  | access-date = 5 July 2010 | archive-date = 8 જુલાઈ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100708065934/http://personaldemocracy.com/technology-politics-social-media-conference-personal-democracy-forum-new-york-0 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;pdf&quot;&gt;{{cite web | title = PdF Conference 2010: Speakers | url = http://personaldemocracy.com/pdf-conference-2010-june-3-5-new-york-city-speakers#assange | publisher = [[Personal Democracy Forum]] | access-date = 16 June 2010 | archive-date = 27 મે 2012 | archive-url = https://archive.today/20120527042208/http://personaldemocracy.com/pdf-conference-2010-june-3-5-new-york-city-speakers%23assange#assange | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;poulsen&quot;&gt;
{{cite news | first1 = Kevin | last1 = Poulsen | first2 = Kim | last2 = Zetter | title = Wikileaks Commissions Lawyers to Defend Alleged Army Source | url = http://www.wired.com/threatlevel/2010/06/wikileaks-to-lamo | date = 11 June 2010 | newspaper = [[Wired (magazine)|Wired]] | access-date = 16 June 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100614185126/http://www.wired.com/threatlevel/2010/06/wikileaks-to-lamo | archive-date = 14 જૂન 2010 | url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rubberhose&quot;&gt;{{cite web | first = Suelette | last = Dreyfus | title = The Idiot Savants' Guide to Rubberhose | url = http://iq.org/~proff/rubberhose.org/current/src/doc/maruguide/t1.html | access-date = 16 June 2010 | archive-date = 13 ઑગસ્ટ 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100813032734/http://iq.org/~proff/rubberhose.org/current/src/doc/maruguide/t1.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;seclists&quot;&gt;Assange stated, &quot;In this limited application strobe is said to be faster and more flexible than ISS2.1 (an expensive, but verbose security checker by Christopher Klaus) or PingWare (also commercial, and even more expensive).&quot; See [http://seclists.org/bugtraq/1995/Mar/65 Strobe v1.01: Super Optimised TCP port surveyor]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;singel&quot;&gt;
{{cite news | first = Ryan | last = Singel | title = Immune to Critics, Secret-Spilling Wikileaks Plans to Save Journalism ... and the World | url = http://www.wired.com/politics/onlinerights/news/2008/07/wikileaks?currentPage=all | date = 3 July 2008 | newspaper = [[Wired (magazine)|Wired]] | access-date = 16 June 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130909054954/http://www.wired.com/politics/onlinerights/news/2008/07/wikileaks?currentPage=all | archive-date = 9 સપ્ટેમ્બર 2013 | url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;smh1&quot;&gt;
{{cite news | first = Bernard | last = Lagan | title = International man of mystery | url = http://www.smh.com.au/technology/technology-news/international-man-of-mystery-20100409-ryvf.html | date = 10 April 2010 | newspaper = The Sydney Morning Herald | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;smh2&quot;&gt;
{{cite news | title = The secret life of Wikileaks founder Julian Assange | url = http://www.smh.com.au/technology/technology-news/the-secret-life-of-wikileaks-founder-julian-assange-20100521-w1um.html | date = 22 May 2010 | newspaper = The Sydney Morning Herald | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;strobe&quot;&gt;
{{cite web | title = strobe-1.06: A super optimised TCP port surveyor | url = http://hpux.connect.org.uk/hppd/hpux/Networking/Admin/strobe-1.06 | publisher = The Porting And Archive Centre for HP-UX | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;suelette&quot;&gt;
{{Cite book | title = [[Underground (Suelette Dreyfus book)|Underground: Tales of Hacking, Madness and Obsession on the Electronic Frontier]] | first = Suelette | last = Dreyfus | year = 1997 | isbn = 1-86330-595-5
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;taylor&quot;&gt;
{{cite news | first = Jerome | last = Taylor | title = Pentagon rushes to block release of classified files on Wikileaks | url = http://www.independent.co.uk/news/world/americas/pentagon-rushes-to-block-release-of-classified-files-on-wikileaks-1998313.html | newspaper = [[The Independent]] | date = 12 June 2010 | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;tdbmanhunt&quot;&gt;
{{cite web | url = http://www.thedailybeast.com/blogs-and-stories/2010-06-10/wikileaks-founder-julian-assange-hunted-by-pentagon-over-massive-leak | title = Wikileaks Founder Julian Assange Hunted by Pentagon Over Massive Leak | last = Shenon | first = Philip | date = 10 June 2010&lt;!-- 10:03&amp;nbsp;pm--&gt; | work = Pentagon Manhunt | publisher = The Daily Beast | access-date = 18 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;telegraph&quot;&gt;
{{cite web | url = http://www.telegraph.co.uk/technology/news/7845420/Wikileaks-founder-Julian-Assange-emerges-from-hiding.html | title = Wikileaks founder Julian Assange emerges from hiding | publisher = The Daily Telegraph | date = 22 June 2010 | access-date = 5 July 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;theage1&quot;&gt;
{{cite news | first = Nikki | last = Barrowclough | title = Keeper of secrets | url = http://www.theage.com.au/national/keeper-of-secrets-20100521-w230.html | newspaper = [[The Age]] | date = 22 May 2010 | access-date = 16 June 2010
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;theaustralian&quot;&gt;
{{cite news | title = Rudd Government blacklist hacker monitors police | url = http://www.theaustralian.com.au/news/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350 | first = Richard | last = Guilliatt | newspaper = [[The Australian]] | date = 30 May 2009 | access-date = 16 June 2010 | archive-url = https://wayback.archive-it.org/all/20120527015312/http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/defence/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350 | archive-date = 27 મે 2012 | url-status = dead}} [lead-in to a longer article in that day's ''The Weekend Australian Magazine'']&lt;/ref&gt;

{{cite news | title = Profile: Julian Assange, the man behind Wikileaks | url = http://technology.timesonline.co.uk/tol/news/tech_and_web/the_web/article7094231.ece | work = The Sunday Times | location = UK | date = 11 April 2010 | access-date = 29 June 2010 | archive-date = 6 સપ્ટેમ્બર 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100906200853/http://technology.timesonline.co.uk/tol/news/tech_and_web/the_web/article7094231.ece | url-status = dead }}

&lt;ref name=&quot;wankworm&quot;&gt;Julian Assange: [http://www.counterpunch.org/assange11252006.html The Anti-Nuclear WANK Worm. The Curious Origins of Political Hacktivism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080419071903/http://www.counterpunch.org/assange11252006.html |date=2008-04-19 }} [[CounterPunch]], 25/26 November 2006&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;pgsql&quot;&gt;
{{cite web | url = http://www.postgresql.org/community/contributors | title = PostgreSQL contributors | publisher = Postgresql.org | date = | access-date = 29 November 2010
}}
&lt;/ref&gt;

}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{Commons category|Julian Assange}}
*''અલઝઝીરા'' પર [http://english.aljazeera.net/category/person/julian-assange સંપૂર્ણ કરવેરજ] 
*[http://www.bbc.co.uk/news/world-11047811 પ્રોફાઈલ: વિકિલીક્સના સ્થાપક જુલિયન અસાંજે]નો ''બીબીસી ન્યૂઝ''  પર 
*''ધી ગાર્ડિયન'' માં [http://www.guardian.co.uk/media/julian-assange સંપૂર્ણ કવરેજ] 
*''રોયટર્સ'' માં [http://www.reuters.com/article/idUSTRE6BB1LG20101213 વિશેષ અહેવાલ] 
* [http://www.sbs.com.au/dateline/story/watch/id/600572/n/The-Whistleblower એસબીએસ ડેટલાઈન પર વિડિયો પ્રોફાઈલ 
] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110103052140/http://www.sbs.com.au/dateline/story/watch/id/600572/n/The-Whistleblower |date=2011-01-03 }}
* [http://www.life.com/image/first/in-gallery/53291/julian-assange-hero-or-villain જુલિયન અસાંજે: હિરો કે વિલન?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101216174148/http://www.life.com/image/first/in-gallery/53291/julian-assange-hero-or-villain |date=2010-12-16 }} - ''લાઈફ મેગેઝિન''  દ્વારા સ્લાઈડ શૉ
* {{cite news |url=http://www.stuff.co.nz/technology/digital-living/524296 |title= Meet the Aussie behind Wikileaks |publisher=[[Fairfax New Zealand]] |date=8 July 2008}}
* {{cite web | url = http://www.youtube.com/watch?v=7QEdAykXxoM | title = WikiLeaks editor on Apache combat video: No excuse for US killing civilians | date = April 2010 | publisher = RussiaToday}}
* [http://web.archive.org/web/*/http://iq.org/ Archived versions] of the home page on Julian Assange's web site iq.org (at the Internet Archive)
* {{cite web | url = http://events.ccc.de/congress/2009/Fahrplan/events/3567.en.html | title = WikiLeaks Release 1.0: Insight into vision, motivation and innovation | date = 30 December 2009 | publisher = 26th Chaos Communication Congress}}


[[Category:ઓસ્ટ્રેલિયન પત્રકારો ]]
[[Category:વિકિલીક્સ ]]
[[શ્રેણી:૧૯૭૧માં જન્મ]]</text>
      <sha1>sogrxf4wkfl53b481rj246ex1k3vf25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>વર્મોન્ટ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30128</id>
    <revision>
      <id>906826</id>
      <parentid>906292</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="258219" sha1="ts06g99dvya8ulia2otyo29o2p42n2g" xml:space="preserve">{{About|the U.S. state of Vermont}}
{{pp-move-indef}}
{{US state
 |Name = Vermont
 |Fullname = State of Vermont
 |Flag = Flag of Vermont.svg
 |Flaglink = [[Flag of Vermont|Flag]]
 |Seal = Great seal of Vermont bw.png
 |Map = Map of USA VT.svg
 |Nickname = The Green Mountain State
 |Motto = [[Freedom and Unity]]
 |Former = Vermont Republic
 |Capital = [[Montpelier, Vermont|Montpelier]]
 |LargestCity = [[Burlington, Vermont|Burlington]]
 |Demonym = Vermonter
 |Governor = [[Jim Douglas]] (R)
 |Lieutenant Governor = [[Brian Dubie]] (R)
 |Legislature = [[Vermont General Assembly|General Assembly]]
 |Upperhouse = [[Vermont Senate|Senate]]
 |Lowerhouse = [[Vermont House of Representatives|House of Representatives]]
 |Senators = [[Patrick Leahy]] (D)&lt;br /&gt;[[Bernie Sanders]] (I)
 |Representative =[[Peter Welch]] (D)
 |OfficialLang = English
 |AreaRank = 45th
 |TotalAreaUS = 9,620
 |TotalArea = 24,923
 |LandAreaUS = 9250
 |LandArea = 24,923
 |WaterAreaUS =
 |WaterArea = 989
 |PCWater = 4.1
 |PopRank = 49th
 |2000Pop = 621,760 (2009 est.)&lt;ref name=09CenEst&gt;{{cite web|title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000, to July 1, 2009|publisher = United States Census Bureau|access-date = 2009-12-23|url = http://www.census.gov/popest/states/NST-ann-est.html}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; 609,903 (2000) |
 DensityRank = 30th
 |2000DensityUS =65.8
 |2000Density = 25.9
 |MedianHouseholdIncome = $52,104
 |IncomeRank = 20th
 |AdmittanceOrder = 14th
 |AdmittanceDate = March 4, 1791
 |TimeZone = [[Eastern Standard Time Zone|Eastern]]: [[UTC]]–5/[[Daylight saving time|−4]]
 |Longitude = 71° 28′ W to 73° 26′ W
 |Latitude = 42° 44′ N to 45° 1′ N
 |WidthUS = 80
 |Width = 130
 |LengthUS = 160
 |Length = 260
 |HighestPoint = [[Mount Mansfield|Mt. Mansfield]]&lt;ref name=usgs&gt;{{cite web| date =April 29, 2005| url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| access-date =November 6, 2006| archive-date =ઑક્ટોબર 6, 2008| archive-url =https://web.archive.org/web/20081006105354/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;
 |HighestElevUS = 4,395
 |HighestElev = 1,340
 |MeanElevUS = 1,000
 |MeanElev = 300
 |LowestPoint =
 |LowestElevUS = 95
 |LowestElev = 29
 |ISOCode = US-VT
 |Website = www.vermont.gov
}}
[[ચિત્ર:Meeting house marlboro vermont 20040911.jpg|thumb|વર્મોન્ટના નગરોમાં સ્થાનિક સરકારોનો મોટાભાગનો વ્યવસાય દર વર્ષે માર્ચમાં બેઠકસ્થળમાં યોજવામાં આવતી નગરબેઠકમાં, જેમકે વર્મોન્ટમાં એક માલબોરો ખાતે, થાય છે.]]
'''વર્મોન્ટ'''  ({{IPAc-en|en-us-Vermont.ogg|v|ər|ˈ|m|ɒ|n|t}}) એ ઉત્તરપૂર્વીય યુનાઈટેડ રાજ્ય્સ ઓફ અમેરિકાના ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ પ્રાંતમાં આવેલું રાજ્ય છે. આ રાજ્ય {{convert|9250|sqmi|km2}} જમીન સાથે વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ 43માં અને કુલ વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ 45મા ક્રમે આવે છે. તેની વસતી 621,270 છે જે તેને સૌથી ઓછી વસતી ધરાવતું બીજા ક્રમનું રાજ્ય બનાવે છે.&lt;ref&gt;વ્યોમિંગ હેઝ ફ્યૂઅર રેસિડન્ટ્સ&lt;/ref&gt; તે ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડનું એક માત્ર એવું રાજ્ય છે કે જે એટલાન્ટિક સમુદ્રનો તટ ધરાવતું નથી, વેર્મોન્ટ તેના શેમ્પલેઇન લેક (જે વર્મોન્ટની પશ્ચિમી સરહદનો પચાસ ટકા હિસ્સો આવરી લે છે) અને ઉત્તરથી દક્ષિણ તરફ લંબાતા ગ્રીન માઉન્ટેઇન્સ માટે જાણીતું છે. દક્ષિણની સરહદે મેસેચ્યુસેટ્સ, પૂર્વમાં ન્યૂ હેમ્પશાયર, પશ્ચિમમાં ન્યૂ યોર્ક અને ઉત્તરમાં કેનેડાનો ક્વિબેક પ્રાંત આવેલા છે.

શરૂઆતમાં મૂળ અમેરિકન (આબેનાકી અને ઇરોક્વોઇઝ) લોકો વર્મોન્ટનાં રહેવાસી હતા. હાલમાં વર્મોન્ટના તાબામાં રહેલાં મોટા ભાગનાં પ્રદેશ ઉપર ફ્રાન્સનો દાવો હતો પરંતુ ફ્રેન્ચ અને ઇન્ડિયન યુદ્ધમાં ફ્રાન્સનો પરાજય થયા બાદ આ પ્રદેશ બ્રિટનની કબજા હેઠળ આવ્યો હતો. ઘણાં વર્ષો સુધી, આસપાસની વસાહતોના (તે સમયે ન્યૂ હૅમ્પશાયર ગ્રાન્ટ્સ તરીકે ઉલ્લેખ કરાતો), ખાસ કરીને ન્યૂ હૅમ્પશાયર અને ન્યૂ યોર્કના વિસ્તારોના નિયંત્રણ અંગે વિવાદ હતો. આ વસાહતો પાસેથી જમીનના અધિકારો મેળવનારા રહેવાસીઓનો ગ્રીન માઉન્ટેઇન બોય્ઝ દળ દ્વારા વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો, જે આગળ જઈને વર્મોન્ટ રિપબ્લિક નામનાં એક સ્વતંત્ર રાજ્યમાં પરિણમ્યું હતું. આ રાજ્ય 14 વર્ષ સુધી ચાલેલા ક્રાતિકારી યુદ્ધ દરમિયાન સ્થપાયું હતું; આમ વર્મોન્ટ એ અમેરિકાના 17 એવા રાજ્ય (ટેક્સાસ, હવાઈ, કેલિફોર્નિયા રિપબ્લિક અને મૂળ 13 વસાહતો પૈકીની પ્રત્યેક વસાહત) પૈકીનું એક છે જે એક સમયે પોતાની સાર્વભૌમ સરકાર ધરાવતા હતા. 1791માં, વર્મોન્ટ અમેરિકાનાં 14માં રાજ્ય તરીકે જોડાયું. તે મૂળ 13 વસાહતો બહારનું સૌ પ્રથમ રાજ્ય હતું.

વર્મોન્ટ એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં મેપલ સિરપનું ઉત્પાદન કરનારું મોખરાનું રાજ્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=US Department of Agriculture – Economic Research Service|work='Table 44—U.S. maple syrup production and value, by state, calendar years|url=http://www.ers.usda.gov/briefing/sugar/data/table44.xls|access-date=2007-01-05|archive-date=2003-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20030607045816/http://ers.usda.gov/Briefing/Sugar/Data/Table44.xls|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; માઉન્ટપિલિયર આ રાજ્યની રાજધાની છે, અને બર્લિંગ્ટન તેનું સૌથી વિશાળ શહેર અને મહાનગરીય વિસ્તાર છે. અન્ય કોઈ રાજ્ય બર્લિંગ્ટન જેટલું નાનું શહેર&lt;ref&gt;[http://www.nationalgeographic.com/traveler/articles/1118_burlington.html નેશનલ જીયોગ્રાફિક]. સુધારો જૂન 30, 2008&lt;/ref&gt; અને માઉન્ટપિલિયર જેટલી નાની રાજધાની ધરાવતું નથી.&lt;ref name=&quot;nyt_mont&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/1995/09/17/travel/a-picture-perfect-capital.html|title=A Picture-Perfect Capital|last=Wetherell|first=W. D.|date=September 17, 1995|work=NY Times|access-date=2009-03-31}}&lt;/ref&gt;

== ભૂગોળ ==
{{See also|List of counties in Vermont|List of towns in Vermont|List of mountains in Vermont}}

પૂર્વીય યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ પ્રદેશમાં વર્મોન્ટ વસેલું છે અને તે {{convert|9614|mi2|km2|abbr=off}} વિસ્તારમાં પથરાયેલું છે, જે તેને અમેરિકાનું 45મું સૌથી વિશાળ રાજ્ય બનાવે છે. આ પૈકી, જમીન {{convert|9250|mi2|km2|abbr=off}} વિસ્તાર અને જળ {{convert|365|mi2|km2|abbr=off}} વિસ્તાર બનાવે છે, જે વર્મોન્ટને જમીન વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ તે 43મું અને જળ વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ તે 47મું સૌથી મોટું રાજ્ય બનાવે છે. કુલ વિસ્તારની દ્વષ્ટિએ તે અલ સાલ્વાડોર કરતા વધુ મોટું અને [[હૈતી]] કરતા નાનું છે.

[[ચિત્ર:National-atlas-vermont.png|thumb|શહેરો, રોડ અને નદીઓ દર્શાવતો વર્મોન્ટનો નકશો]]
કનેક્ટિકટ નદીનો પશ્ચિમીતટ આ રાજ્યની પૂર્વીય (ન્યૂ હેમ્પશાયર) સીમારૂપ છે (ખુદ આ નદી પણ ન્યૂ હેમ્પશાયરનો એક ભાગ છે).&lt;ref&gt; ''વેરમોન્ટ વી. ન્યૂ હેમ્પશાયર''  {{Ussc|289|593|1933}}&lt;/ref&gt; વર્મોન્ટમાં આવેલું મોટું તળાવ- લૅક શેમ્પલેઇન એ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં તાજા જળનું છઠ્ઠું સૌથી વિશાળ જળાશય છે અને તે વર્મોન્ટના ઉત્તરપશ્ચિમ હિસ્સાને ન્યૂ યોર્કથી અલગ પાડે છે. ઉત્તરથી દક્ષિણ વર્મોન્ટ {{convert|159|mi|km|abbr=off}} લંબાઈ ધરાવે છે. પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ કેનેડાની સરહદે તે {{convert|89|mi|km|abbr=off}}ની મહત્તમ પહોળાઈ ધરાવે છે; મેસેચ્યુસેટ્સ લાઇન પાસે તે સૌથી સાંકડી પહોળાઈ {{convert|37|mi|km|abbr=off}} ધરાવે છે. આ રાજ્યનું ભૌગૌલિક કેન્દ્ર વૉશિંગ્ટન છે, જે રોક્સબરીથી ત્રણ માઇલ (5 કિ.મી.) પૂર્વમાં છે. વર્મોન્ટ અને કેનેડાની વચ્ચે અમેરિકાની 15 ફેડરલ સીમા આવેલી છે.

ફ્રેન્ચ સંશોધક સેમ્યુઅલ દ કેમ્પ્લેઇને 1647ના પોતાના નકશામાં વર્મોન્ટના પર્વતોને “વર્ડ મોન્ટ” (પુરાણી ફ્રેન્ચમાં લીલો પર્વત) નામ આપ્યું હતું અને કદાચ તેણે વર્મોન્ટ રાજ્યનું નામ પણ આપ્યું હતું. વર્મોન્ટ નામ ({{lang-fr|vert mont}})નો ઉદભવ કેવી રીતે થયો તે જાણી શકાયું નથી, પરંતુ તે વર્મોન્ટ નામનો ઉદભવ તેનાથી થયો હોય એવી શક્યતા છે, જેની રજૂઆત થોમસ યંગે 1777માં કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vt-fcgs.org/vermont_by_andre.html|title=The Name Vermont|author=Joseph-Andre Senecal|access-date=2011-02-10|archive-date=2017-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010204053/http://www.vt-fcgs.org/vermont_by_andre.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; કેટલાક સત્તાવાર સૂત્રો એવું કહે છે કે આ પ્રદેશનું નામ વર્મોન્ટ રાખવામાં આવ્યું હતું કારણ કે આ પ્રદેશ ન્યૂ હૅમ્પશાયરના વ્હાઇટ માઉન્ટેઇન અને ન્યૂ યોર્કના એડિરોન્ડૅક્સની તુલનાએ વધુ વન સંવર્ધન ધરાવતું હતું; અન્ય લોકો એવું કહે છે કે અબરખ-ક્વાર્ટ્ઝ-ક્લોરાઇટના ખડકોની પૂર્વે લીલા રંગના રૂપાંતરિત પોચા ખડકો આ નામ પાછળ કારણરૂપ છે. ગ્રીન માઉન્ટેઇન પર્વતમાળા રાજ્યની ઉત્તર-દક્ષિણ હિસ્સામાં પથરાયેલી છે જે પોતાના કેન્દ્રની સ્હેજ પશ્ચિમે રહીને રાજ્યની લંબાઈનો મોટા ભાગનો હિસ્સો આવરી લે છે. રાજ્યના દક્ષિણપશ્ચિમ હિસ્સામાં ટેકોનિક પર્વતો; ઉત્તરપૂર્વમાં ગ્રેનાઇટિક પર્વતો આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://books.google.com/?id=8NWPJkRK-VMC&amp;pg=RA1-PA274-IA1&amp;lpg=RA1-PA274-IA1&amp;dq=%22granitic+mountains%22+vermont#PRA1-PA272,M1 |title=Google Books |publisher=Books.google.com |date=2006-08-28 |access-date=2010-07-31}}&lt;/ref&gt; ઉત્તરપશ્ચિમમાં, શેમ્પલેઇન લેક નજીક, ફળદ્રુપ શેમ્પલેઇન ખીણ આવેલી છે.  આ ખીણની દક્ષિણે બોમોસીન તળાવ આવેલું છે.

[[ચિત્ર:Vermont (1).png|thumb|left|વર્મોન્ટમાં 14 કાઉન્ટીઓ છેમાત્ર બે – લેમોઇલ અને વોશિંગ્ટન – વર્મોન્ટના પ્રદેશોથી સંપૂર્ણ રીતે ઘેરાયેલા છે.]]
અહીંના વિવિધ પર્વતો બારે માસ આપમેળે વિકસી શકે એવી જૈવિક પદ્ધતિ ધરાવતા આલ્પાઇનના વૃક્ષોની હારમાળા ધરાવે છે. આ પર્વતોમાં રાજ્યનો સૌથી ઊંચો પર્વત માઉન્ટ મૅન્સફીલ્ડ, બીજા ક્રમનો સૌથી ઊંચો પર્વત કિલિન્ગ્ટન પીક, ત્રીજા ક્રમનો સૌથી ઊંચો પર્વત કૅમલ’સ હમ્પ અને પાંચમા ક્રમના સૌથી ઊંચા શિખર માઉન્ટ અબ્રાહમનો સમાવેશ થાય છે. રાજ્યનો આશરે 77 ટકા હિસ્સો વનઆચ્છાદિત છે; બાકીનો હિસ્સો ઘાસવાળી જમીન, ઊંચાણવાળાં પ્રદેશ, તળાવો, સરોવરો અને ભીનાશવાળી પોચી જમીન વડે બનેલો છે. 

વર્મોન્ટમાં આવેલ માર્શ-બિલિંગ્સ-રોકફૅલર નેશનલ હિસ્ટોરિકલ પાર્ક (વૂડસ્ટોકમાં) અને એપ્પલાચિયન નેશનલ સિનીક ટ્રેઇલ સહિતના વિસ્તારોનું સંચાલન નેશનલ પાર્ક સર્વિસ દ્વારા થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Vermont|publisher = National Park Service|access-date = 2008-07-15|url = http://www.nps.gov/state/vt|archive-date = 2008-06-16|archive-url = https://web.archive.org/web/20080616102625/http://www.nps.gov/state/vt/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

=== શહેરો ===
{{Fix bunching|beg}}
[[ચિત્ર:Burlington, Vermont.jpg|thumb|બર્લિંગ્ટન, વર્મોન્ટનું સૌથી મોટું શહેર]]
{{Fix bunching|mid}}
[[ચિત્ર:Downtown Rutland, Vermont.jpg|thumb|રટલેન્ડ]]
{{Fix bunching|mid}}
[[ચિત્ર:Montpelier with state capitol in distance.jpg|thumb|માઉન્ટપિલિટર, વર્મોન્ટની રાજધાની]]
{{Fix bunching|end}}
શહેરો (2008ના અંદાજ મુજબ વસતી):
* બર્લિંગ્ટન – 38,897
* સાઉથ બર્લિંગ્ટન – 17,574
* રટલેન્ડ – 16,742
* બાર – 8,837
* માઉન્ટપિલિયર – 7,760
* સેન્ટ અલબન્ઝ – 7,250
* વિનૂસ્કી – 6,429
* ન્યૂપોર્ટ – 5,148
* વર્જીનીસ – 2,666

=== સૌથી મોટા નગરો ===
આ નગરો શહેર તરીકે ગણવા જેટલા મોટા છે પરંતુ તેમની તે રીતે ગણતરી થતી નથી.

સૌથી મોટા નગરો (2008ના અંદાજ મુજબ વસતી):
* એસેક્સ – 19,649
* કોલચેસ્ટર – 17,237
* બેનિંગ્ટન – 15,093
* બ્રેટલબરો – 11,491
* મિલ્ટન – 10,714
* હાર્ટફોર્ડ – 10,696
* સ્પ્રિંગફીલ્ડ – 8,602
* વિલિસ્ટન – 8,430
* મિડલબરી – 8,271
* સેન્ટ જોહ્ન્સબરી – 7,421
* શેલબર્ન – 7,041
* નોર્થફીલ્ડ – 5,740

=== આબોહવા ===
[[ચિત્ર:vermont fall covered bridge 2009.JPG|thumb|ઢંકાયેલો પૂલ, ફોલ ફોલિયેજ સામે સ્થાપવામાં આવેલો, 2009]]
વર્મોન્ટ ભેજયુક્ત ખંડીય આબોહવા ધરાવે છે, અહીંનો ઊનાળો ગરમ અને ભેજવાળો હોય છે, શિયાળો ઠંડો હોય છે, ઊંચાણવાળી જગ્યાઓએ વધુ ઠંડી પડે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/weather/weather_and_climate_of_vermont.htm |title=accessed September 15, 2007 |publisher=Academics.smcvt.edu |date=1911-07-04 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100813094937/http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/weather/weather_and_climate_of_vermont.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તે મિન્સ્ક, સ્ટોકહૉમ અને ફાર્ગોને સમાન ડીએફબી (Dfb)ની કોપ્પેન વર્ગની આબોહવા ધરાવે છે.&lt;ref&gt;[http://vermont.wedding.net/geography.html ઉપયોગ સપ્ટેમ્બર 15, 2007]&lt;/ref&gt; વર્મોન્ટ વસંતઋતુમાં તેની મડ મોસમ માટે જાણીતું છે. ત્યાર બાદ સામાન્યપણે હળવા પ્રારંભિક ઊનાળો, ગરમ ઓગસ્ટ, રંગબેરંગી શરદઋતુ આવે છે અને શિયાળો ઠંડો હોય છે. ઉત્તરપૂર્વના ગ્રામીણ વિસ્તારો સહિતનો રાજ્યનો ઉત્તરીય હિસ્સો (જેને “નોર્થઇસ્ટ કિંગડમ”નું ઉપનામ મળેલું છે) અસાધારણપણે ઠંડા શિયાળા માટે જાણીતું છે, અહીંના તાપમાનની સરેરાશ ઠંડક રાજ્યના દક્ષિણીય વિસ્તારોની સરખામણીએ ઘણીવાર 10 ડીગ્રી ફેરનહીટ (5.56 ડીગ્રી સેલ્શિયસ)ની હોય છે. વાર્ષિક હિમવર્ષા પ્રદેશની ઊંચાઇ મુજબ સરેરાશ {{convert|60|in|cm|0}} થી {{convert|100|in|cm|0}}ની વચ્ચે હોય છે. રાજ્યનું વાર્ષિક સરેરાશ તાપમાન {{convert|43|°F|°C|0}} છે.&lt;ref&gt;[http://encyclopedia.jrank.org/VAN_VIR/VERMONT.html વર્મોન્ટ ઓનલાઇન એનસાયક્લોપેડીયા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207061153/http://encyclopedia.jrank.org/VAN_VIR/VERMONT.html |date=2013-12-07 }} સુધારો મે 28, 2008&lt;/ref&gt;

શરદમાં ઠંડી ઋતુનું આગમન થતાં વર્મોન્ટના પર્વતો પરના સુગર મેપલ ઉપર લાલ, કેસરી અને સોનેરી પાંદડા જોવા મળે છે. આ જે રંગો જોવા મળે છે તે સુગર મૅપલના કોઇ એક ખાસ પ્રકારની હાજરીને આભારી નથી, બલકે આ વિસ્તારની વિવિધ પ્રકારની માટી અને આબોહવાની પરિસ્થિતિઓ તેનું કારણ છે.

વર્નોન ખાતે 4 જુલાઈ, 1911ના રોજ સૌથી ઊંચુ તાપમાન {{convert|105|°F|°C|abbr=on}} નોંધાયું હતું; નીચામાં નીચું તાપમાન 30 ડિસેમ્બર 1933ના રોજ બ્લૂમફીલ્ડ ખાતે {{convert|-50|°F|°C|abbr=on}} નોંધાયું હતું. નીચામાં નીચું તાપમાન ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ (બિગ બ્લેક નદી, મેરાઇન ખાતે પણ 2009માં -50 ડીગ્રી ફેરનહીટનું તાપમાન ખાતરીપૂર્વક નોંધાયેલું છે) ખાતે નોંધાયું હતું.&lt;ref&gt;ધો ધીઝ વોસ ટાઇડ બાય બિગ બ્લેક રિવર, મૈની, ઇન 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author = Adams, Glenn |title = Maine ties Vt. for record low temperature|publisher = Burlington Free Press|date = February 11, 2009}}&lt;/ref&gt; ખેતી માટેની વાવણીની ઋતુ 120થી 180 દિવસ ચાલે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.garden.org/regional/report/description/full/14 |title=National Gardening Association |publisher=Garden.org |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100627174702/http://www.garden.org/regional/report/description/full/14 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ભૂસ્તરશાસ્ત્ર ===
વર્મોન્ટને પાંચ અલગ કુદરતી પ્રદેશમાં વહેચાયેલું છે. ભૌગોલિક અને ભૌતિક ગુણધર્મોને આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવેલ આ પાંચ પ્રદેશોમાં ઉત્તરપુર્વીય ઉચ્ચપ્રદેશ, ગ્રીન માઉન્ટેઇન, ટેકોનિક માઉન્ટેઇન, શેમ્પલેઇનનો નીચાણવાળો પ્રદેશ અને વર્મોન્ટ પીડમોન્ટનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Academics Content Server at Saint Michael's|work=The Physiographic Regions of Vermont|url=http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/physiographic/physiographic_regions_of_vermont.htm|access-date=2007-01-03|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514235917/http://academics.smcvt.edu/vtgeographic/textbook/physiographic/physiographic_regions_of_vermont.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

મધ્ય અને દક્ષિણી ગ્રીન માઉન્ટેઇન પર્વતમાળામાં વર્મોન્ટનાં સૌથી જુના ખડકોનો સમાવેશ થાય છે, જેમની રચના આશરે એક અબજ વર્ષ પૂર્વે જયારે સૌપ્રથમ વખત પર્વતો બનવાનું શરુ થયું હતું તે સમયગાળામાં (અથવા ઓરોજેની) થઇ હતી. ત્યાર પછી, આશરે {{Nowrap|400 million}} વર્ષ પૂર્વે, પર્વત નિર્માણનો બીજો તબક્કો શરુ થયો જેમાં ગ્રીન માઉન્ટેઇનનાં શિખરો રચાયા, આ શિખરો {{convert|15000|-|20000|ft}} ઊંચા હતા, એટલે કે હાલની ઉંચાઈ કરતા ત્રણથી ચાર ગણ ઊંચા હતા તેમજ તે વખતે તેઓ [[હિમાલય]]ની સાથે તુલના કરી શકાય તેવા હતા. આ પર્વતો (હાલ શેમ્પલેઇન લેકનો પૂર્વીય કાંઠો)ની પશ્ચિમે ઉત્તર-દક્ષિણ લંબાતી શેમ્પલેઇન થ્રસ્ટ (થ્રસ્ટ એટલે જમીનના પદ નીચે આવેલ જુદી જાતના ખડકમાં રહેલી તિરાડ કે ભંગાણ)ને નજર સમક્ષ રાખવામાં આવે તો આ શિખરોની રચના કરનાર ભૌગોલિક દબાણનો ખ્યાલ મેળવી શકાય છે. જમીનની અંદર રહેલા ખડકોને ઊંચકીને નવા પર્વતોની રચના કરનારા ભૌગોલિક દબાણનું આ એક ઉદાહરણ છે. 

આ રાજ્યમાં ગ્રેનાઈટનાં ભંડારો મળી આવેલ છે. વર્મોન્ટનાં બારમાં આવેલ રોક ઓફ એજીસ કવોરી એ દેશમાંથી ગ્રીનાઈટની નિકાસ કરતી મોખરાની નિકાસકાર છે. આ કંપનીના તાલીમબદ્ધ શિલ્પીઓની કલાકૃતિ {{convert|3|mi}} નીચે હોપ સિમેટ્રી ખાતે જોઇ શકાય છે જ્યાં કબરના પત્થરો અને સ્મૃતિસ્તંભ જોઇ શકાય છે.

જર્મની, હોંગ કોંગ અને આબુ ધાબીના કેટલાક મકાનોનું બાંધકામ લગભગ વર્મોન્ટનાં ગ્રેનાઈટ{{Clarify||what does &quot;almost primarily&quot; mean EXACTLY|date=June 2010}} વડે જ કરાયેલું છે. અહી બાર અલગ રંગોમાં ગ્રેનાઈટ મળે છે જેમાં બાર ગ્રે, બેથલ વ્હાઈટ, ગેલેક્ટીક બ્લ્યુ, સેલીસ્બરી પિંક, અમેરિકન બ્લેક, ગાર્ડનિયા વ્હાઈટ, લોરેન્શિયન પિંક અને સ્ટેનસ્ટેડ ગ્રે વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rockofages.com/en/quarry-blocks |title=QUARRIES &amp;#124; Rock of Ages Corporation |publisher=Rockofages.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100929091156/http://rockofages.com/en/quarry-blocks |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.anr.state.vt.us/dec/geo/images/gengeo52.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-02-10 |archive-date=2012-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405135709/http://www.anr.state.vt.us/dec/geo/images/gengeo52.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ઇસ્લે લા મોત્તે ખાતે પણ ચેઝી ફોર્મેશનનાં અવશેષો જોવા મળી શકે છે. આ સૌપ્રથમ ખંડીય ખડકો પૈકીના એક હતા. આ સ્થળ ફિસ્ક કવોરીનાં ચુનાના પત્થરોનું છે, જ્યાં સ્ટ્રોમેટોપોરોઇડ્સ જેવા પૌરાણિક જળચર સજીવોનાં અવશેષો સચવાયેલા પડ્યા છે. આ અવશેષોના મૂળ {{Nowrap|200 million}} વર્ષ પૂર્વે સુધી લંબાય છે.{{Clarify||vague term needs quantifying|date=June 2010}} એવું માનવામાં આવે છે કે કોઈ એક સમયે વર્મોન્ટ આફ્રિકા (પેન્ગાઈયા) સાથે જોડાયેલું હતું. આફ્રિકા અને અમેરિકા, બંનેનાં દરિયાકાંઠે મળી આવેલ અવશેષો અને ખડક રચના પેન્ગાઈયાનાં સિદ્ધાંતનાં વધુ પુરાવા સમાન છે.{{Citation needed|date=June 2010}}

પાછલી ચાર સદીઓમાં, વર્મોન્ટએ કેટલાક ભૂકંપ અનુભવ્યા છે જેમનું કેન્દ્ર વર્મોન્ટની નીચે હતું, 1952મા આવેલો સૌથી મોટો ભૂકંપનો આચકો 6.૦ની તીવ્રતાનો હતો.&lt;ref name=&quot;bfp100624&quot;&gt;{{Cite news|title=Canada quake shakes Vt.|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A,4A|date={{Nowrap|24 June}} 2010}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રાકૃતિક ઇતિહાસ ===
વર્મોન્ટ સમશીતોષ્ણના પહોળા પર્ણ અને મિશ્ર વનવિસ્તારના જૈવપ્રદેશો ધરાવે છે. મોટા ભાગનું રાજ્ય, ખાસ કરીને વ્હાઈટ માઉન્ટેઇન ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ-અકાડિઅન જંગલોના કૉનિફર (શંકુ આકરના વૃક્ષો) અને ઉત્તરીય ભાગ સાગના સખત લાકડા વૃક્ષો દ્વારા છવાયેલું છે. ન્યૂ યોર્ક સાથેની પશ્ચિમી સીમા અને શેમ્પલેઇન લેકની આસપાસનો વિસ્તાર પૂર્વીય ગ્રેટ લૅકસના નીચાણવાળા જંગલોનાં એક હિસ્સારૂપ છે. રાજ્યનો દક્ષિણપશ્ચિમ ખૂણો અને કનેક્ટિકટ નદીનો ભાગ મિશ્ર ઓકના ઉત્તરપૂર્વીય તટીય જંગલો વડે આચ્છાદિત છે.&lt;ref name=&quot;ecoregions&quot;&gt;{{cite journal |author = Olson, D. M, E. Dinerstein, ''et al'' |title = Terrestrial Ecoregions of the World: A New Map of Life on Earth |journal = [[BioScience]] |year = 2001 |volume = 51 |issue = 11 |pages = 933–938 |url = http://gis.wwfus.org/wildfinder/ |doi = 10.1641/0006-3568(2001)051[0933:TEOTWA]2.0.CO;2 |access-date = 2011-02-10 |archive-date = 2011-10-14 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111014034322/http://gis.wwfus.org/wildfinder/ |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

આ રાજ્ય સરીસૃપ તથા ઉભયજીવીની 41 પ્રજાતિઓ, માછલીઓની 89 પ્રજાતિઓ ધરાવે છે જે પૈકીની 12નું મૂળ વતન વર્મોન્ટ નથી;&lt;ref name=&quot;c101124&quot;&gt;{{Cite news | first=Joseph | last=Gresser | title=How all those fish got to Vermont | url=| work= | publisher=the chronicle | location=Barton, Vermont | pages= 17 | date=24 November 2010 | id= | access-date=}}&lt;/ref&gt; સંવર્ધિત પક્ષીઓની 193 પ્રજાતિઓ, સસ્તન પ્રાણીઓની 58 પ્રજાતિઓ, જંતુઓની 15,000 કરતા પણ વધુ પ્રજાતિઓ, અને હાયર પ્લાન્ટ તેમજ ફૂગ, શેવાળની 2,000 પ્રજાતિઓ અને 75 અલગ અલગ કુદરતી જાતિઓ ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vtfishandwildlife.com/about_history.cfm |title=Vermont Fish and Wildlife Department |publisher=Vtfishandwildlife.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522031818/http://www.vtfishandwildlife.com/about_history.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

વર્મોન્ટમાં ઇસ્ટર્ન ટિમ્બર રેટલસ્નેક નામનો ઝેરી સાપ મળે છે. તે પશ્ચિમ રટલેન્ડ કાઉન્ટીના કેટલાક એકર સુધી મર્યાદિત છે.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Candace|last=Page|title=Sightings of milk snakes, rattlesnake mimics, shake residents|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B|date={{Nowrap|9 July}} 2009}}&lt;/ref&gt;


19મી સદીના મધ્યભાગ સુધીમાં, અતિરેકપૂર્ણ શિકાર અને કુદરતી નિવાસસ્થાનના વિનાશને કારણે આ રાજ્યમાંથી જંગલી મરઘાઓ નામશેષ થઈ ગયા હતા. 1969માં પુનઃ 16 મરઘાને વસાવવામાં આવ્યા અને 2009માં તેમની સંખ્યા વધીને અંદાજિતપણે 45,000 થઈ હતી.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Hunting Wild Turkeys|publisher=Newport Daily Express|location=Newport, Vermont|pages= THREE, HUNTING GUIDE|date=September 2009}}&lt;/ref&gt;

1970થી અત્યાર સુધીમાં, ખેતજમીનમાં ઘટાડો થયો છે તેથી પર્યાવરણમાં ઘટાડો થયો છે અને ઝાડ પર વસનારા વિવિધ પક્ષીઓની સંખ્યા પણ ઘટી છે જેમાં અમેરિકન વૂડકૉક, બ્રાઉન થ્રેશર, ઇસ્ટર્ન ટોવહી, વિલો ફ્લાયકેચર, ગોલ્ડન-વિન્ગ્ડ વાર્બલર, બ્લ્યૂ-વિન્ગ્ડ વાર્બલર, ફીલ્ડ સ્પેરો અને બાલ્ટિમોર ઓરિયોલનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Candace|last=Page|title=Saving shrubland|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B|date={{Nowrap|6 July}} 2010}}&lt;/ref&gt;

આ રાજ્યના જંગલો, છોડની મૂળ જાતિઓ અને વન્યજીવન માટે હુમલાખોર વાઇલ્ડ હનીસકલને ભયરૂપ માનવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Larson|last=Dimarlo|title=Using undiluted herbicides to fight invasive species|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages=2D |date={{Nowrap|13 June}} 2010}}&lt;/ref&gt;

ડીડીટી (DDT)ને કારણે માછલી મારનારા એક મોટા પક્ષી ઓસપ્રેના ઈંડાઓ નાશ પામતા, આ રાજ્યમાં તેઓ જોવા મળતા નથી. 1998થી આ પ્રજાતિ પુનઃજીવિત થવા લાગી છે.  2010 સુધીમાં, આ પક્ષી હવે રાજ્યમાં ભયની સૂચિની બહાર આવી ગયું છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Natalie|last=Diblasio|title=Lake Arrowhead failure is first in 12 years|url=http://www.burlingtonfreepress.com/article/20100730/NEWS02/100729036/Ospreys-fail-to-reproduce-at-Lake-Arrowhead|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages=1B|date=30 July 2010}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2008થી 2010 સુધીના ગાળા દરમિયાન વ્હાઇટ-નોઝ સિન્ડ્રોમે આ રાજ્યમાં આખા શિયાળા દરમિયાન જમીનમાં વસનારા તમામ ચામાચીડીયા પૈકી અંદાજે બે-તૃતીયાંશ ચામાચીડીયાને મારી નાખ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Candace|last=Page|title=Bats struggle to survive|url=http://www.burlingtonfreepress.com/article/20100727/NEWS02/7270303/Bats-struggle-to-survive|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages=1B,4B|date=27 July 2010}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

પૂરની પરિસ્થિતિ ટાળવા માટે વિનૂસ્કી નદી સહિતની વર્મોન્ટની ઘણી નદીઓ ઉપર માનવ-સર્જિત બંધો બનાવવામાં આવ્યા છે. 1927ના નવેમ્બર મહિનામાં ઉથલપાથલ મચાવનારા પૂરની જેમ પૂર જમીનના કુદરતી દેખાવ માટે વિનાશક બની શકે છે, પરંતુ તે ખેતજમીન ઉપર પોષકતત્વોથી ભરપૂર કાંપ {{convert|1|ft}} સુધી નિક્ષેપિત કરી શકે છે.{{Citation needed|reason=the precision of &quot;one foot&quot; cries out for a footnote|date=June 2010}}

== ઇતિહાસ ==
{{Main|History of Vermont}}
[[ચિત્ર:Mount mansfield 20040926.jpg|thumb|માઉન્ટ મેન્સફીલ્ડ, 4,393 ફૂટ (1,339 મીટર), વર્મોન્ટનું સૌથી ઊંચું સ્થળ]]

=== પૂર્વ કોલમ્બિયન ===
ઇ.સ.પૂ. 8,500થી 7,000 વચ્ચેના સમયગાળામાં, શેમ્પલેઇન સમુદ્રના સમયમાં, મૂળ અમેરિકનોએ વર્મોન્ટ પર વસવાટ કર્યો હતો અને તેઓ શિકાર કરતા હતા. ઇ.સ.પૂ આઠમી સહસ્ત્રાબ્દીથી ઇ.સ.પૂ. 1,000 સુધીના પ્રાચીન કાળ દરમિયાન, મૂળ અમેરિકનોએ વર્ષો સુધી સ્થળાંતર કર્યું. વૂડલૅન્ડ કાળ દરમિયાન ઇ.સ.પૂ. 1,000 ઇ.સ. 1,600 સુધીમાં ગામડાઓ અને વ્યાપારિક માળખાની સ્થાપના કરાઈ હતી તથા સિરામિક અને તીર કામઠાની ટેક્નોલોજી વિકસાવવામાં આવી હતી. કોલમ્બિયન યુગ પૂર્વેના વર્મોન્ટની હવે વાત કરીએ. રાજ્યના પશ્ચિમી હિસ્સામાં અલ્ગોન્ક્વિયન-ભાષી જાતિની નાની વસતી હતી, જેમાં મોહિકન અને અબેનાકી લોકોનો પણ સમાવેશ થતો હતો. 1,500 અને 1,600 વચ્ચેના કોઇ સમયે, ઇરોક્વોઇઝે નાની મૂળ જાતિઓને વર્મોન્ટની બહાર હાંકી કાઢી, અને બાદમાં આ વિસ્તારનો શિકાર પ્રદેશ તરીકે ઉપયોગ કર્યો તથા બાકી બચેલા અબેનાકી લોકો સાથે ઘર્ષણ થયું. 1,500માં આ લોકોની વસતી આશરે 10,000 હોવાનો અંદાજ છે. 

=== સંસ્થાન ===
{{See also|List of forts in Vermont}}
[[ચિત્ર:ConstitutionHouse WindsorVermont.JPG|thumb|વિન્ડસર ખાતેનું ધ ઓલ્ડ કન્સ્ટીટ્યુશન હાઉસ, જ્યાં જુલાઇ 8, 1777ના રોજ વર્મોન્ટના બંધારણને સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું. ]]
[[ચિત્ર:The Green Mountain Boys Flag.jpg|right|thumb|180px|એ.સી. 1775 ફ્લેડ જેનો ઉપયોગ ગ્રીન માઉન્ટેઇન બોય્ઝ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો.]]

1535માં જેક્સ કાર્ટિયરે સૌથી પહેલા વર્મોન્ટને જોયું હતું એમ મનાય છે. 30 જુલાઈ, 1609ના રોજ ફ્રેન્ચ સંશોધક સેમ્યુઅલ દી શેમ્પલેઇને વર્મોન્ટ ન્યૂ ફ્રાન્સનો એક ભાગ છે એવો દાવો કર્યો અને એક કિલ્લાનું નિર્માણ કર્યું જે વર્મોન્ટમાં સ્થપાનાર સૌપ્રથમ યુરોપિયન બાંધકામ હતું.

1638માં સમગ્ર ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડમાં એક “હિંસક” ભૂકંપ અનુભવવા મળ્યો, જેનું કેન્દ્ર સેંટ લૉરેન્સ વૅલિમાં હતું. વર્મોન્ટમાં નોંધાયેલી આ સૌ પ્રથમ ધરતીકંપ સંબંધિત હિલચાલ હતી.&lt;ref name=&quot;bfp100624&quot;/&gt;

1690માં, આલ્બનીના [[નેધરલેંડ|ડચ]]-બ્રિટિશ લોકોના એક જૂથે હાલના એડિસનની પશ્ચિમે ચિમની પોઇન્ટ{{convert|8|mi}} ખાતે એક વસાહત અને ટ્રેડિંગ પોસ્ટ સ્થાપી. 

1724માં નજીકની ડમર્સ્ટન અને બ્રેટલબરોની વસાહતોનું રક્ષણ કરતા ફોર્ટ ડમરનાં બાંધકામ સહિત સૌપ્રથમ બ્રિટનની કાયમી વસાહત સ્થાપવામાં આવી.

1731થી 1734ના ગાળામાં, ફ્રેન્ચ લોકોએ એક કિલ્લાનું નિર્માણ કર્યું જેના લીધે લૅક શેમ્પલેઇન ખીણમાં ન્યૂ ફ્રાન્સ/વર્મોન્ટ સીમાનો અંકુશ ફ્રાન્સને મળ્યો.

1755 અને 1758 વચ્ચેના ગાળામાં બ્રિટિશરો સેંટ ફ્રૅડેરિકના કિલ્લાને જીતવામાં ચાર વખત નિષ્ફળ નીવડ્યાં હતા 1759માં, સર જેફરી એમ્હર્સ્ટની આગેવાની હેઠળની 12,000 બ્રિટિશ નિયમિત અને પ્રાદેશિક સૈનિકોના સંયુક્ત દળે આ કિલ્લો જીતી લીધો. ફ્રાન્સના લોકોને આ વિસ્તારમાંથી હાંકી કઢાયા.

ફ્રેન્ચ અને ઇન્ડિયન યુદ્ઘમાં ફ્રાન્સના પરાજય બાદ, 1763માં થયેલી પેરિસની સંધિએ આ જમીનનો અંકુશ બ્રિટિશને આપ્યો.

આ યુદ્ધના અંતથી વર્મોન્ટમાં નવા વસાહતીઓ આવ્યા. આખરે, મેસેચ્યુસેટ્સ, ન્યૂ હેમ્પશાયર અને ન્યૂ યોર્ક – તમામ વચ્ચે આ સરહદી વિસ્તાર માટે હરીફાઇ થઈ.

20 માર્ચ, 1764ના રોજ, રાજા જ્યોર્જ ત્રીજાએ કનેક્ટીકટ નદીના પશ્ચિમી તટે ન્યૂ હેમ્પશાયર અને ન્યૂ યોર્ક વચ્ચે, ઉત્તરે મેસેચ્યુસેટ્સ અને ઉત્તર અક્ષાંશની 45 ડિગ્રી દક્ષિણે એક સીમા સ્થાપી. ન્યૂ હૅમ્પશાયર ગ્રાન્ટ્સ (ન્યૂ હૅમ્પશાયર દ્વારા રચાયેલા નગરો જે હાલમાં વર્મોન્ટમાં છે) મારફતે જમીનના અધિકારો માનવાનો ન્યૂ યોર્કે ઇનકાર કરી દેતા, અસંતોષ અનુભવી રહેલા વસાહતીઓ વિરોધનું આયોજન કર્યું, જેના કારણે 18 જાન્યુઆરી, 1777ના રોજ સ્વતંત્ર વર્મોન્ટની રચના કરવામાં આવી.&lt;ref name=&quot;SLADE&quot;&gt;સ્લેડ, વિલિયમ, જુનિયર, કમ્પાઇલર ''વર્મોન્ટ રાજ્ય પેપર્સ: વર્મોન્ટની પ્રજા દ્વારા સરકારની ધારણા અને સ્થાપના સાથે સંકળાયેલા દસ્તાવેજોનો સંગ્રહ, જર્નલ ઓફ ધ કાઉન્સિલ ઓફ સેફ્ટી, ફર્સ્ટ કન્સ્ટીટ્યુશનની સાથે, જનરલ એસેમ્બલી અને 1779થી 1786ની વચ્ચેના કાયદાની પ્રારંભિક જર્નલ, સર્વાંગી.'' ; મિડલબરી, વર્મોન્ટ; 1823. પાનાં.13–19.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VAN ZANDT&quot;&gt;વેન ઝેન્ડ્ટ, ફ્રેન્કલિન કે.; ''બાઉન્ડ્રીઝ ઓફ ધ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એન્ડ ધ સેવરલ સ્ટેટ્સ'' ; જીયોલોજીકલ સરવે પ્રોફેશનલ પેપર 909. વોશિંગ્ટન, ડી.સી.; ગવર્નમેન્ટ પ્રિન્ટિંગ ઓફિસ; 1976. તેના વિષયોનું પ્રમાણભૂત કમ્પાઇલેશન. પાનું. 63&lt;/ref&gt;

1770માં, ન્યૂ યોર્કથી આવતા નવા વસાહતીઓથી ન્યૂ હેમ્પશાયરના મૂળ વસાહતીઓના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે ઇથાન એલને પોતાના ભાઈઓ ઇરા અને લેવી અને સેઠ વોર્નર સાથે મળીને એક ઔપચારિક દળ – ગ્રીન માઉન્ટેઇન બોય્ઝની રચના કરી.

=== સ્વતંત્રતા અને રાજ્યનો દરજ્જો ===
[[ચિત્ર:VTadmissionAct.JPG|thumb|left|upright|1970 એક્ટ ઓફ કોંગ્રેસ જેણે વર્મોન્ટને સંઘીય જોડાણમાં દાખલ કર્યું. રાજ્ય તરીકેની સત્તા માર્ચ 4, 1791થી શરૂ થઈ]]
[[ચિત્ર:Vermont State House front.jpg|thumb|right|માઉન્ટપિલિયરમાં આવેલો નીઓક્લાસિકલ વર્મોન્ટ સ્ટેટ હાઉસ (કેપીટલ)નો ગોલ્ડ લીફ ડોમ ]]
{{Main|Vermont Republic}}

18 જાન્યુઆરી, 1777ના રોજ, ન્યૂ હૅમ્પશાયર ગ્રાન્ટ્સના પ્રતિનિધિઓએ વર્મોન્ટની સ્વતંત્રતાની ઘોષણા કરી.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Second Vermont Republic|work=Vermont's Declaration of Independence (1777)|url=http://www.vermontrepublic.org/vermonts_declaration_of_independence_1777|access-date=2007-01-17}}&lt;/ref&gt; રાજ્યના અસ્તિત્વના પ્રથમ છ મહિના સુધી આ રાજ્ય ન્યૂ કનેક્ટિકટ તરીકે ઓળખાતું હતું.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;એસ્થર મનરો સ્વિફ્ટ, ''વર્મોન્ટ પ્લેસ-નેમ્સ: ફૂટપ્રિન્ટ્સ ઇન હિસ્ટ્રી''  પિક્ટન પ્રેસ, 1977&lt;/ref&gt;

2 જૂન, 1777ના રોજ, “વર્મોન્ટ” નામ સ્વીકારવા માટે 72 પ્રતિનિધિઓનું બીજીવાર સંમેલન મળ્યું.  એક પેન્સિલવેનિયાને મિત્રભાવે આપેલી સલાહને આધારે આમ કરવામાં આવ્યું. નવા સ્વતંત્ર થયેલા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં 14માં રાજ્ય તરીકે પ્રવેશ કેવી રીતે મેળવવો તે અંગે તેણે એક પત્ર લખ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; 4 જુલાઈના રોજ, વિન્ડસર ટાવેરન ખાતે વર્મોન્ટના બંધારણની રચના કરવામાં આવી જેને 8 જુલાઈના રોજ પ્રતિનિધિઓએ અપનાવ્યું. ઉત્તર અમેરિકાના સૌપ્રથમ લિખિત બંધારણો પૈકીનું આ એક બંધારણ હતું. પોતાના બંધારણમાં ગુલામીની પ્રથાને નાબૂદ કરનાર આ નિર્વિવાદપણે સૌપ્રથમ રાજ્ય હતું, બંધારણમાં પુરૂષોના સાર્વત્રિક મતાધિકારની જોગવાઈ કરવામાં આવી અને જાહેર શાળાઓના ટેકાની જરૂરત વર્ણવવામાં આવી. 1777થી 1791 સુધી તે અમલમાં હતું.&lt;ref&gt;[http://www.historicvermont.org/constitution/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311153218/http://www.historicvermont.org/constitution/ |date=2012-03-11 }} ધ ઓલ્ડ કન્સ્ટીટ્યુશન હાઉસ સ્ટેટ હિસ્ટરિક સાઇટ.&lt;/ref&gt; 25 નવેમ્બર, 1858ના રોજ રાજ્યના કાયદા દ્વારા ગુલામી પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;[http://www.bartonchronicle.com/index.php/reviews/books/110-asurpriseoneverypage બાર્ટન ક્રોનિક બૂક રિવ્યૂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090510020229/http://www.bartonchronicle.com/index.php/reviews/books/110-asurpriseoneverypage |date=2009-05-10 }}. સુધારો ઓગસ્ટ 21, 2009&lt;/ref&gt;

=== ક્રાંતિકારી યુદ્ધ ===
{{Main|Battle of Bennington}}
બૅનિંગ્ટનનું યુદ્ધ 16 ઓગસ્ટ, 1777ના રોજ લડાયું હતું, જે વર્મોન્ટ રાજ્યના ઇતિહાસનું બીજ રોપનાર એક ઘટના હતી. 

બૅનિંગ્ટનની સીમાની પેલે પાર હૂસિક, ન્યૂ યોર્ક ખાતે આવેલી બ્રિટિશ સિપાહીઓની ટૂકડી ઉપર જનરલ સ્ટાર્કની આગેવાની હેઠળના અમેરિકાના સંયુક્ત દળે હુમલો કર્યો અને બ્રિટનની સમગ્ર ટૂકડીને ખતમ કરી નાખી અથવા તો કેદ કરી. જનરલ બર્ગોયન આ ફટકો સહન કરી શક્યો નહી અને આખરે તેણે પોતાના દળના 6,000 સૈનિકો સાથે 17 ઓક્ટોબરના રોજ ન્યૂ યોર્કના સારાટોગા ખાતે આત્મસમર્પણ કર્યું.

બૅનિંગ્ટન અને સારાટોગાની લડાઇઓને ક્રાંતિકારી યુદ્ધમાં એક મહત્વનો વળાંક માનવામાં આવે છે કારણ કે બ્રિટિશ સૈન્યની આ સૌપ્રથમ મોટી હાર હતી. આ લડાઇની વર્ષગાંઠને વર્મોન્ટમાં હજુ પણ સત્તાવાર રજા તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. 

હુબાર્ટનની લડાઈ (7 જુલાઈ, 1777) એ એકમાત્ર એવી લડાઈ હતી કે જે આ પ્રદેશમાં લડાઈ હતી. ટેક્નીકલ દ્વષ્ટિએ સ્થાનિક દળોની હાર થઈ હતી, તેમ છતાં બ્રિટિશ દળોને પણ એ હદે ફટકો પડ્યો હતો કે તેમણે વધુ લાંબો સમય અમેરિકનોનો સામનો (ટિકનડેરોગાના કિલ્લામાંથી પીછેહટ કરી) કર્યો નહીં.

=== રાજ્યનો દરજ્જો અને અમેરિકન ગૃહ યુદ્ધ પહેલાનો સમય ===
14 વર્ષ સુધી વિન્ડસરના પૂર્વીય નગરમાં મુખ્ય મથક ધરાવતા એક સાર્વભૌમ સંસ્થાન તરીકે વર્મોન્ટ વિકસતું રહ્યું. સ્વતંત્ર વર્મોન્ટે 1785થી 1788 સુધી પોતાના સિક્કાઓ જારી કર્યાં&lt;ref&gt;માર્ગારેટ બુચોલ્ટ [http://www.manchestervermont.net/about.php માન્ચેસ્ટર એન્ડ ધ માઉન્ટેઇન ચેમ્બર્સ ઓફ કોમર્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131206163302/http://www.manchestervermont.net/about.php |date=2013-12-06 }} ''એન ઇનસાઇડર્સ ગાઇડ ટુ સધર્ન વર્મોન્ટ'' , પેન્ગ્વિન, 1991&lt;/ref&gt; અને રાજ્યભરમાં ટપાલ સેવાનું સંચાલન કર્યું. 1778-1789 તથા 1790-1791 દરમિયાન થોમસ ચિટેન્ડન આ રાજ્યનો ગવર્નર હતો. આ રાજ્યએ ફ્રાન્સ, નેધરલેન્ડ્સ અને અમેરિકાની સરકારો સાથે રાજદૂતોની આપ-લે કરી હતી. તે સમયે અમેરિકાની સરકાર ફિલાડેલ્ફિયામાં હતી. 1791માં, વર્મોન્ટ ફેડરલ સંઘમાં 14મા રાજ્ય તરીકે જોડાયું. મૂળ 13 વસાહતો બાદ આ સંઘમાં જોડાનારું આ સૌપ્રથમ બહારનું રાજ્ય હતું.

1836 સુધી વર્મોન્ટ એકગૃહી ધારાસભા ધરાવતું હતું.

1850ના દશકના મધ્યભાગથી ગુલામીપ્રથાને રોકવાની મોટે ભાગે તરફેણ કરતા વર્મોન્ટના લોકોએ પોતાના વલણમાં પરિવર્તન સાધીને આ પ્રથાનો વધુ ગંભીર વિરોધ કરવાનું વલણ અપનાવ્યું, ઉદ્દામવાદી રિપબ્લિકન અને નાબૂદીવાદી થેડિયસ સ્ટીવન્સનો જન્મ થયો. વ્હિગ પાર્ટીનો અસ્ત થયો તેવા સમયે રિપબ્લિકન પાર્ટીનો ઉદભવ થયો, વર્મોન્ટે પોતાના ઉમેદવારોને મજબૂતપણે ટેકો આપવાનું વલણ અપનાવ્યું. 1860માં તેણે પ્રમુખ અબ્રાહમ લિંકનને મત આપ્યો, તેમને અન્ય કોઇ પણ રાજ્ય કરતા સૌથી વધુ મતે વિજય મળ્યો હતો.

=== ગૃહ યુદ્ધ ===
{{Main|Vermont in the American Civil War}}
અમેરિકાના ગૃહ યુદ્ધ દરમિયાન, વર્મોન્ટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સર્વિસમાં 34,000 કરતા વધુ લોકો મોકલ્યા હતા. વર્મોન્ટના લગભગ 5,200 લોકો અથવા 15 ટકા લોકો કાર્યવાહી દરમિયાન માર્યા ગયા અથવા ગંભીરપણે ઇજાગ્રસ્ત થયા અથવા રોગને કારણે મૃત્યુ પામ્યાં. અન્ય કોઇપણ રાજ્યની તુલનાએ આ સૌથી ઊંચી ટકાવારી હતી. 

આ યુદ્ધમાં સૌથી ઉત્તરે થયેલી ભૂમિગત કાર્યવાહી સેન્ટ અલબન્ઝ હુમલો વર્મોન્ટમાં થઈ હતી.

=== અમેરિકન ગૃહ યુદ્ધ અને ત્યાર બાદનો સમયગાળો ===
18 ડિસેમ્બર, 1880ના રોજ યોજાયેલી ચૂંટણી એ સૌપ્રથમ એવી ચૂંટણી હતી કે જેમાં મહિલાઓને મત આપવાની છૂટ આપવામાં આવી હતી, તે સમયે મહિલાઓને મર્યાદિત મત આપવામાં આવ્યા હતા અને તેમને સૌથી પહેલા નગરની ચૂંટણી અને ત્યારપછી રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં મત આપવાની છૂટ અપાઇ હતી. 

રેડિયો સિટી મ્યુઝિક હોલના બાંધકામમાં વર્મોન્ટના ચૂનાનાં પત્થરોનો ઉપયોગ કરાયો હતો.{{Citation needed|date=June 2010}}

1927ના નવેમ્બર મહિનાના પ્રારંભમાં મોટાપાયે પૂર આવ્યું. આ બનાવ દરમિયાન, 84 લોકોના મોત થયા જેમાં રાજ્યના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નરનો પણ સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|author=btv webmaster |url=http://www.erh.noaa.gov/btv/events/27flood.shtml |title=National Weather Service – Burlington, VT – The Flood of 1927 |publisher=Erh.noaa.gov |date=2007-08-01 |access-date=2010-07-31}}&lt;/ref&gt; 1973માં વધુ એક પૂર આવ્યું, જેના લીધે બે લોકોના મોત થયા અને કરોડો ડોલરની સંપત્તિને નુકશાન થયું.

1964માં, અમેરિકાની સુપ્રિમ કોર્ટે વર્મોન્ટમાં “એક-માણસ, એક-મત”નો નિયમ લાગુ કર્યો, સમગ્ર દેશ માટેના બન્ને ગૃહોમાં મતદાન કરવા માટે નગરોને પણ મતોનો એકસરખો હિસ્સો આપવામાં આવ્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Arizona State Library|work=&quot;One Man, One Vote&quot; ... That's All She Wrote.|url=http://www.library.arizona.edu/exhibits/udall/congrept/88th/641014.html|access-date=2006-12-28|archive-date=2017-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010203724/http://www.library.arizona.edu/exhibits/udall/congrept/88th/641014.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ સમય સુધી, રાજ્યની સેનેટમાં કાઉન્ટીઓનું પ્રતિનિધત્વ ઘણીવાર વિસ્તારો કરતા હતા અને કરવેરાનું ભારણ વધવાથી શહેરોમાં શું સમસ્યાઓ થશે તે અંગેનું તેમનું વલણ ઘણીવાર સહાનુભૂતિ વિનાનું રહેતું.

== વસ્તી-વિષયક માહિતી ==
=== વસતી ===
{{USCensusPop
|1790 = 85425
|1800 = 154465
|1810 = 217895
|1820 = 235981
|1830 = 280652
|1840 = 291948
|1850 = 314120
|1860 = 315098
|1870 = 330551
|1880 = 332286
|1890 = 332422
|1900 = 343641
|1910 = 355956
|1920 = 352428
|1930 = 359611
|1940 = 359231
|1950 = 377747
|1960 = 389881
|1970 = 444330
|1980 = 511456
|1990 = 562758
|2000 = 608827
|estyear = 2009&lt;ref name=09CenEst/&gt;
|estimate = 621760
}}
વર્મોન્ટની વસતીનું કેન્દ્ર વોશિંગ્ટન કાઉન્ટીના વૉરેન નગરમાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt|title=Population and Population Centers by State: 2000|publisher=U. S. Census Bureau|access-date=2008-05-11}}&lt;/ref&gt;

યુ. એસ. સેન્સસ બ્યુરોએ જણાવ્યા અનુસાર, 2005 સુધીમાં, વર્મોન્ટની અંદાજિત વસતી 6,23,050 હતી, જેમાં આગલા વર્ષની તુલનાએ 1,817 અથવા 0.3 ટકાનો વધારો થયો હતો તથા વર્ષ 2000થી 14,223 લોકો અથવા 2.3 ટકાનો વધારો થયો હતો. છેલ્લી વસતી ગણતરીમાં 7,148ની વસતી નોંધાઇ હતી ઉપરોક્ત વસતીમાં છેલ્લી વસતી ગણતરી બાદ થયેલો કુદરતી વધારો અને 7,889 લોકોના રાજ્યમાં ચોખ્ખા સ્થાળાંતરનો સમાવેશ થાય છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની બહારથી ઇમિગ્રેશનને કારણે 4350 લોકોનો વધારો નોંધાયો હતો અને દેશની અંદર સ્થાળાંતરથી 3,530 લોકોનો વધારો નોંધાયો હતો. 2004માં વર્મોન્ટની વસતીના અડધાથી વધુ લોકો રાજ્યની બહાર જન્મ્યા હતા. &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.boston.com/news/local/vermont/articles/2004/02/12/talking_bah_k_in_vermont/ |title=Talking 'bah-k' in Vermont – The Boston Globe |publisher=Boston.com |date=2004-02-12 |access-date=2010-07-31 |first1=Brian |last1=MacQuarrie |archive-date=2011-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628235531/http://www.boston.com/news/local/vermont/articles/2004/02/12/talking_bah_k_in_vermont/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

વર્મોન્ટ એ ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડનું સૌથી ઓછી વસતી ધરાવતું રાજ્ય છે. 2006માં, રાષ્ટ્રમાં સૌથી નીચો જન્મદર વર્મોન્ટમાં હતો, 42/1,000 સ્ત્રી.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Associated Press |title = Vt. birth rate ranks second lowest in U.S|publisher = Burlington Free Press|date = August 22, 2008}}&lt;/ref&gt; કામ કરનારા લોકોની મધ્યમ વય 42.3 હતી, જે રાષ્ટ્રમાં સૌથી વધુ છે.

2009માં, અહીંના પ્રત્યેક 15 પૈકીના 12.6 ટકા લોકો છૂટાછેડાવાળા હતા. રાષ્ટ્રમાં આ પાંચમા ક્રમની સૌથી ઊંચી ટકાવારી છે.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Tamara Lush and Deanna Martin|title=Indiana, Florida counties tops in divorce|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 3A|date={{Nowrap|25 September}} 2009}}&lt;/ref&gt;

=== વંશ અને જાતિ ===
{{US Demographics}}
[[ચિત્ર:Vermont population map1.png|thumb|right|300px|વર્મોન્ટનો વસતી ગીચતા દર્શાવતો નકશો]]
વર્મોન્ટની વસતી આ મુજબ છે:
* 51.0% સ્ત્રી
* 49.0% પુરૂષ

50 રાજ્ય અને કોલમ્બિયા જિલ્લામાં, વર્મોન્ટનો ક્રમ:
* ગોરા લોકોની મહત્તમ વસતીમાં બીજા ક્રમે
* મધ્યમ વયના લોકોમાં બીજા ક્રમે&lt;ref&gt;2005માં 40.7, યુએસ સેન્સસ કમ્યુનિટી સરવે&lt;/ref&gt;
* એશિયનોની વસતીમાં 41માં ક્રમે
* હિસ્પેનિક્સની વસતીમાં 49 ક્રમે
* શ્યામ લોકોની વસતીમાં 48માં ક્રમે
* મૂળ અમેરિકનોની વસતીમાં 29માં ક્રમે
* મિશ્ર વંશના લોકોની વસતીમાં 39માં ક્રમે
* પુરુષોની વસતીમાં 28માં ક્રમે
* સ્ત્રીઓની વસતીમાં 24મા ક્રમે

=== માનવવંશ અને ભાષા ===
સૌથી વિશાળ વંશીય જૂથો આ પ્રમાણે છેઃ &lt;ref&gt;{{cite web |author=American FactFinder, United States Census Bureau |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-context=adp&amp;-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&amp;-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&amp;-tree_id=3308&amp;-redoLog=false&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=04000US50&amp;-format=&amp;-_lang=en |title=2006–2008 American Community Survey 3-Year Estimates |publisher=Factfinder.census.gov |access-date=2010-07-31 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://archive.today/20200211181919/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-context=adp&amp;-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&amp;-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&amp;-tree_id=3308&amp;-redoLog=false&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=04000US50&amp;-format=&amp;-_lang=en |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* 23.9% ફ્રેન્ચ અથવા ફ્રેન્ચ કેનેડિયન
* 18.6% ઇંગ્લિશ
* 17.9% આઇરિશ
* 10.3% જર્મન
* 7.5% ઇટાલિયન
* 7.0% અમેરિકન
* 5.0% સ્કોટિશ
* 3.9% પોલિશ
* 2.7% સ્કોચ આયરિશ
* 1.9% સ્વીડિશ
* 1.6% ડચ
* 1.4% રશિયન
* 1.4% વૅલ્શ

વર્મોન્ટના મોટાભાગના હિસ્સામાં બ્રિટિશ વંશપરંપરા (ખાસ કરીને ઇંગ્લિશ)ના રહેવાસીઓ વસે છે.  રાજ્યના ઉત્તરીય ભાગમાં ફ્રેન્ચ-કેનેડિયન વંશપરંપરાના લોકોની ટકાવારી નોંધપાત્ર સ્તરે જળવાઈ રહી છે. વર્મોન્ટની બોલચાલની છાંટ સાંભળવા મળે છે, પરંતુ તાજેતરના વર્ષોમાં લોકો અમેરિકન ધારાધોરણો પ્રમાણેની ઇંગ્લિશ ભાષાના રંગે વધુ રંગાયા છે.  

2000ની અમેરિકાની વસતી ગણતરી અનુસાર, વસતીના 2.54 ટકા લોકોની વય પાંચ વર્ષની છે અને તેથી વધુ વયના લોકો ઘરમાં ફ્રેન્ચ બોલે છે, જ્યારે 1 ટકા લોકો સ્પેનિશ બોલે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D50%26mode%3Dstate_tops |title=Language Map Data Center |publisher=Mla.org |date=2007-07-17 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101205101002/http://www.mla.org/map_data_results%26state_id%3D50%26mode%3Dstate_tops |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ધર્મ ===
{| style=&quot;float:right&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|+ધાર્મિક ઓળખ
|-
!ધર્મ
!1990&lt;ref name=&quot;aris2008iiic&quot;&gt;{{cite web
 |first=Barry A.
 |last=Kosmin
 |last2=Keysar
 |first2=Ariela
 |title=American Religious Identification Survey 2008: ARIS 2008 Report: Part IIIC – Geography
 |url=http://b27.cc.trincoll.edu/weblogs/AmericanReligionSurvey-ARIS/reports/part3c_geog.html
 |publisher=[[Trinity College (Connecticut)|Trinity College]]
 |month=March
 |year=2009
 |access-date=2009-04-07
 |archive-date=2011-03-04
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110304012329/http://b27.cc.trincoll.edu/weblogs/AmericanReligionSurvey-ARIS/reports/part3c_geog.html
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;
!2001&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=The Graduate Center, CUNY
 |work=American Religious Identification Survey 2001
 |url=http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm
 |access-date=2007-01-05
 |archive-date=2005-10-24
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051024031359/http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm
 |url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;
!2008&lt;ref name=&quot;aris2008iiic&quot;/&gt;
|-
| ખ્રિસ્તી
| 84%
|  style=&quot;background:PeachPuff&quot;|67%
|  style=&quot;background:PeachPuff&quot;|55%
|-
| &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;રોમન કેથોલીક
| 37%
|  style=&quot;background:PaleGreen&quot;|38%
|  style=&quot;background:PeachPuff&quot;|26%
|-
| &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;પ્રોટેસ્ટન્ટ
| 47%
|  style=&quot;background:PeachPuff&quot;|29%
| 29%
|-
| &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;કોન્ગ્રેગેશનલ/યુનાઇટેડ&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ (ખ્રિસ્તના ચર્ચો)
| 
| 6%
| 
|-
| &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;મેથોડિસ્ટ
| 
| 6%
| 
|-
| &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;એપિસ્કોપલ
| 
| 4%
| 
|-
| &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;અન્ય ખ્રિસ્તી
| 
| 4%
| 
|-
| &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;બાપ્ટીસ્ટ
| 
| 3
| 
|-
| &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;અન્ય પ્રોટેસ્ટન્ટ્સ
| 
| 2%
| 
|-
| &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;એસેમ્બલીઝ ઓફ ગોડ
| 
| 1%
| 
|-
| &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;ઇવાન્જેલિકલ
| 
| 1%
| 
|-
| &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;સેવન્થ-ડે એડવન્ટિસ
| 
| 1%
| 
|-
| &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;નોન-ડિનોમિનેશનલ
| 
| 1%
| 
|-
| અન્ય ધર્મો
| 3%
|  style=&quot;background:PeachPuff&quot;|2%
|  style=&quot;background:PaleGreen&quot;|4%
|-
| કોઇ ધર્મ નહીં
| 13%
|  style=&quot;background:PaleGreen&quot;|22%
|  style=&quot;background:PaleGreen&quot;|34%
|-
| જવાબ આપવાનો ઇનકાર કરનાર
| 1%
|  style=&quot;background:PaleGreen&quot;|8%
|  style=&quot;background:PeachPuff&quot;|6%
|}
2008માં લગભગ અડધાથી વધુ વર્મોન્ટવાસીઓએ પોતાને ખ્રિસ્તી ગણાવ્યા હતા. રોમન કેથોલિક ચર્ચ એ રાજ્યમાં એકમાત્ર સૌથી મોટી ધાર્મિક સંસ્થા છે. એઆરડીએ (ARDA)ના 2000ના આંકડા અનુસાર, આ કેથોલિક ચર્ચના 1,47,918 સદસ્યો હતા.

વર્મોન્ટના રહેવાસીઓના લગભગ એક-તૃતીયાંશ ભાગે પોતાને પ્રોટેસ્ટન્ટ તરીકે ઓળખાવ્યા હતા. ધ કોન્ગ્રેગેશનલ યુનાઇટેડ ચર્ચ ઓફ ક્રાઇસ્ટ એ સૌથી વિશાળ (21,597) પ્રોટેસ્ટન્ટ ધર્મસંઘ છે અને અન્ય કોઈ પણ રાજ્યની તુલનાએ વર્મોન્ટમાં આ ધર્મની ટકાવારી સૌથી ઊંચી છે.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Adherents.com
|work=Religion in Vermont
|url=http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html
|access-date=2007-01-05
|archive-date=2013-08-16
|archive-url=https://web.archive.org/web/20130816141340/http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
કેથોલિક અનુયાયીઓની સંખ્યાની (133) સરખામણીમાં યુનાઇટેડ ચર્ચ ઓફ ક્રાઇસ્ટના અનુયાયીઓની સંખ્યા (149) વધારે છે.&lt;ref name=&quot;thearda.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/50_2000.asp |title=The Association of Religion Data Archives &amp;#124; Maps &amp; Reports |publisher=Thearda.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2013-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131126230453/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/50_2000.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

યુનાઇટેડ મેથોડિસ્ટ ચર્ચ એ બીજા ક્રમનો સૌથી મોટો પ્રોટેસ્ટન્ટ ધર્મસંઘ છે જે 19,000 સદસ્યો ધરાવે છે;&lt;ref name=&quot;thearda.com&quot;/&gt; ત્યારપછીના ક્રમે એપિસ્કોપેલિયન્સ, “અન્ય” ખ્રિસ્તીઓ અને બાપ્ટિસ્ટ્સ આવે છે.

વર્મોન્ટના રહેવાસીઓ પૈકીના 24 ટકા લોકો નિયમિતપણે ચર્ચમાં ઉપસ્થિત થાય છે. સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં આ આંકડાની બરાબરી માત્ર ન્યૂ હૅમ્પશાયરના આંકડા જ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite book
|author=Sullivan, Will
|title=A New Shade of Granite
|publisher=US News and World Report
|date=2007-06-11}}&lt;/ref&gt;

2008માં, વર્મોન્ટના 34 ટકા લોકોએ કોઇ ધર્મ ન અનુસરતા હોવાનો દાવો કર્યો હતો, આખા રાષ્ટ્રમાં આ પ્રકારના લોકોની આ સૌથી ઊંચી ટકાવારી છે.&lt;ref&gt;{{Cite book
|url=http://www.americanreligionsurvey-aris.org/
|publisher=Trinity College
|title=American Religious Identification Survey is Third in Landmark Series
|access-date=2009-03-25
|archive-date=2020-02-21
|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221145824/http://www.americanreligionsurvey-aris.org/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book
|url=http://b27.cc.trincoll.edu/weblogs/AmericanReligionSurvey-ARIS/reports/ARIS_Report_2008.pdf
|last=Kosmin
|first=Barry A.
|last2=Keysar
|first2=Ariela
|publisher=Trinity College
|title=American Religious Identification Survey 2008 Summary Report
|page=17
|publication-date=March 2009
|access-date=2009-03-15
|archive-date=2009-04-07
|archive-url=https://web.archive.org/web/20090407053149/http://b27.cc.trincoll.edu/weblogs/AmericanReligionSurvey-ARIS/reports/ARIS_Report_2008.pdf
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; એક અભ્યાસમાં અનુસાર, સમગ્ર રાષ્ટ્રના લોકોની (71 ટકા) સરખામણીએ, વર્મોન્ટ અને ન્યૂ હૅમ્પશાયરના લોકો સાપ્તાહિક ધાર્મિક વિધિઓમાં ઉપસ્થિત રહેવાનું ઓછું પસંદ કરે છે અને તેમને ઇશ્વરમાં ઓછો વિશ્વાસ (54 ટકા) રાખવાનું પસંદ કરે છે. આ બન્ને રાજ્ય્સમાં બાકીના રાજ્ય્સની તુલનાએ ધાર્મિક પ્રતિબદ્ધતાનું સ્તર સૌથી ઓછું છે. લગભગ 23%(રાષ્ટ્રિય સ્તરે 39%) લોકો સપ્તાહમાં એક વખત ધાર્મિક વિધીમાં ભાગ લે છે. 36%(રાષ્ટ્રિય સ્તરે 56%) લોકો એવું માને છે કે ધર્મ તેમના માટે ખૂબ જ અગત્યનો છે.&lt;ref&gt;[http://www.burlingtonfreepress.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20080713/NEWS01/80712015 ]{{Dead link|date=October 2009}}. સુધારો જુલાઈ 29, 2008&lt;/ref&gt;

ચર્ચ ઓફ જીસસ ક્રાઇસ્ટ ઓફ લેટર-ડૅ સેન્ટ્સના બે સૌપ્રથમ આગેવાનો જોસેફ સ્મિથ, જુનિયર અને બ્રિઘૅમ યંગ, બન્નેનો જન્મ વર્મોન્ટમાં થયો હતો. શેરોનમાં જોસેફ સ્મિથના જન્મસ્થળે વર્ષે આશરે 70,000 મુલાકાતીઓ આવે છે, આ સ્થળની જાળવણી એલડીએસ (LDS) કરે છે. 2010 સુધીમાં આ ચર્ચએ રાજ્યભરમાં 12 ધર્મસંઘોમાં 4,386 સદસ્યો નોંધ્યા હતા.&lt;ref&gt;[http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/contact-us/usa-vermont ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825071702/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/contact-us/usa-vermont |date=2010-08-25 }} સુધારો ઓગસ્ટ 27, 2010.&lt;/ref&gt;

આ રાજ્યમાં યહુદી ધર્મના 5,000 લોકો છે જે પૈકીના 3,000 બર્લિંગ્ટન અને માઉન્ટપિલિયર-બાર તથા રટલેન્ડ- પ્રત્યેકમાં 500-500 છે.{{Citation needed|date=December 2009}}

આ દેશમાં પાશ્ચાત્ય સંસ્કૃતિમાંથી વટલાઇને બૌદ્ધ બનેલા લોકોની સંખ્યા સૌથી ઊંચી હોય તેવું બની શકે છે. રાજ્યમાં સંખ્યાબંધ બૌદ્ધ સાધના કેન્દ્રો આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.boston.com/news/local/vermont/articles/2005/02/23/green_mountains_good_karma/ |title=Buddhist retreat centers |publisher=Boston.com |date=2005-02-23 |access-date=2010-07-31 |first=Sarah |last=Schweitzer |archive-date=2011-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728020602/http://www.boston.com/news/local/vermont/articles/2005/02/23/green_mountains_good_karma/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

રાજ્યમાં ઈસ્લામ ધર્મને અનુસરતા 2,000 લોકો રહેતા હોય એવો અંદાજ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vpr.net/episode/44351/ |title=Vermont Edition: Vermont's Muslims |publisher=Vpr.net |access-date=2010-07-31}}&lt;/ref&gt;

== અર્થતંત્ર ==
''ફોર્બ્સ''  મેગેઝિને 2007માં વર્મોન્ટને વેપાર કરવા માટેના રાજ્ય્સમાં 32મો ક્રમ આપ્યો હતો. આગલા વર્ષે આ ક્રમ 30મા સ્થાને હતો.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Gram, David |title = Forbes ranks Vt. 30th (sic) for business|publisher = Burlington Free Press|date = July 14, 2007}}&lt;/ref&gt; 2008માં, એક અર્થશાસ્ત્રીએ એવું જણાવ્યું હતું કે આ રાજ્ય “ખરેખર એક સ્થિર અર્થતંત્ર ધરાવતું હતું, વર્મોન્ટ માટે અમે આ અર્થતંત્ર આગામી 30 વર્ષ સુધી ટકી રહેવાની આગાહી કરીએ છીએ. ” &lt;ref&gt;{{Cite news|first=Dan|last=McLean|title=IBM won't be No. 1 employer for much longer|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date={{Nowrap|29 June}} 2008}}&lt;/ref&gt; 2010ના મે મહિનામાં, વર્મોન્ટમાં બેરોજગારીનો દર 6.2 ટકા હતો જે રાષ્ટ્રમાં ચોથાં ક્રમનો સૌથી નીચો દર હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bls.gov/web/laus/laumstrk.htm |title=Unemployment Rates for States |publisher=Bls.gov |date=2010-07-20 |access-date=2010-07-31}}&lt;/ref&gt; આ દર, મે મહિના પૂર્વેના સમયગાળાથી લઈ અત્યાર સુધી અમેરિકાના 50 રાજ્ય્સમાં આ બીજો સૌથી તીવ્ર ઘટાડો સૂચવે છે.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Izzo |first=Phil |url=http://blogs.wsj.com/economics/2010/06/18/unemployment-rates-by-state-nevada-overtakes-michigan-for-nations-worst/ |title=Unemployment Rates by State: Nevada Overtakes Michigan for Nation’s Worst – Real Time Economics – WSJ |publisher=Blogs.wsj.com |date=2010-06-18 |access-date=2010-07-31}}&lt;/ref&gt;

યુ. એસ. બ્યુરો ઓફ ઇકોનોમિક એનાલિસિસના 2005ના અહેવાલ અનુસાર, વર્મોન્ટની ગ્રોસ રાજ્ય પ્રોડક્ટ (જીએસપી (GSP)) {{Nowrap|$23 billion}} હતી. આ અહેવાલ 50 રાજ્ય્સમાં વર્મોન્ટને 50મો ક્રમ આપે છે. માથાદીઠ જીએસપી (GSP)માં આ રાજ્યનો ક્રમ 38મો છે.&lt;ref&gt;માથાદીઠ જીડીપી (GDP) (સામાન્ય) મુજબ અમેરિકાના રાજ્યોની યાદી &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;રહેણાંકના વિસ્તારોના ઊંચા ખર્ચ અને રહેણાંક વિસ્તારમાં નીચા ખર્ચનું ડાઉનરેટના રેન્કિંગનું વલણ&lt;/ref&gt; 2004માં માથાદીઠ આવક 32,770 ડોલર હતી.{{Citation needed|date=July 2010}}

જીએસપી GSPના ઘટકો આ પ્રમાણે હતા.&lt;ref&gt;ટકાવારી ચોકક્સ 100% ના હોઇ શકે&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bea.gov/bea/newsrelarchive/2006/gsp1006.htm |title=Gross Domestic Product (GDP) by State |publisher=Bea.gov |date=2008-12-22 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2008-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006105314/http://www.bea.gov/bea/newsrelarchive/2006/gsp1006.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* સરકાર – $3,083 મિલિયન (13.4%)
* રિયલ એસ્ટેટ, ભાડા અને ભાડાપટ્ટાની ઉપજ– {{Nowrap|$2,667 million}} (11.6%)
* ટકાઉ ચીજવસ્તુઓનું ઉત્પાદન – {{Nowrap|$2,210 million}} (9.6%)
* આરોગ્ય અને સામાજિક સહાય – {{Nowrap|$2,170 million}} (9.4%)
* છૂટક વેપાર – $1,934 મિલિયન (8.4%)
* ફાયનાન્સ અને વીમો – $1,369 મિલિયન (5.9%)
* બાંધકામ – $1,258 મિલિયન (5.5%)
* વ્યવસાયિક અને ટેકનીકલ સેવાઓ – {{Nowrap|$1,276 million}} (5.5%)
* જથ્થાબંધ વેપાર – $1,175 મિલિયન (5.1%)
* નિવાસ સગવડ અને ખાદ્ય સેવાઓ – {{Nowrap|$1,035 million}} (4.5%)
* માહિતી – $958 મિલિયન (4.2%)
* બિન-ટકાઉ ચીજવસ્તુઓનું ઉત્પાદન – {{Nowrap|$711 million}} (3.1%)
* અન્ય સેવાઓ – $563 મિલિયન (2.4%)
* ઉપયોગી વસ્તુઓ – $553 મિલિયન (2.4%)
* શૈક્ષણિક સેવાઓ – $478 મિલિયન (2.1%)
* પરિવહન અને વૅરહાઉસિંગ – {{Nowrap|$484 million}} (2.1%)
* વહીવટી અને પરચૂરણ સેવાઓ – {{Nowrap|$436 million}} (1.9%)
* કૃષિ, વનસંવર્ધન, માછીમારી અને શિકાર– {{Nowrap|$375 million}} (1.6%)
* કલા, મનોરંજન અને વિનોદ – {{Nowrap|$194 million}} (.8%)
* ખનન – $100 મિલિયન (.4%)
* કંપનીઓનું સંચાલન – $35 મિલિયન (.2%)

2007ના વર્ષમાં વિદેશ વેપારમાં વર્મોન્ટનું સૌથી ભાગીદાર રાષ્ટ્ર કેનેડા હતું. વિદેશ વેપારમાં રાજ્યનો બીજો સૌથી વિશાળ ભાગીદાર [[ચીની ગણતંત્ર|તાઈવાન]] છે.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Creaser, Richard |title = Illuzi learns about economy of Taiwan during visit|publisher = the Chronicle|date = October 24, 2007}}&lt;/ref&gt; આ રાજ્ય ક્વિબેક સાથે {{Nowrap|$4 billion}} મૂલ્યનું વાણિજ્ય ધરાવતું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Curran, John |title = Vt. Quebec leaders promote 'green zone'|publisher = Burlington Free Press|date = October 7, 2008}}&lt;/ref&gt;

છૂટક વેચાણ એ આર્થિક ગતિવિધિનો એક માપદંડ છે. 2007માં આ રાજ્ય {{Nowrap|$5.2 billion}} ધરાવતું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book|author = McLean, Dan |title = Retail Sales by the numbers|publisher = Burlington Free Press|date = July 13, 2008}}&lt;/ref&gt; 2008માં, વર્મોન્ટમાં 8,631 નવા વેપાર નોંધાયા હતા, જે 2007ની તુલનાએ 500નો ઘટાડો સૂચવતા હતા.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Associated Press |title = Fewer businesses launched in '08|publisher = Burlington Free Press|date = January 26, 2009}}&lt;/ref&gt;

==== અંગત આવક ====
2002થી 2004 દરમિયાન મધ્ય ઘરદીઠ આવક $45,692 રહી હતી.  રાષ્ટ્રમાં તેનો ક્રમ 15મો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.census.gov/hhes/www/income/income04/statemhi.html |title=ઇનકમ 2004 – થ્રી-યર-એવરેજ મેડીયન હાઉસહોલ્ડ ઇન્કમ બાય સ્ટેટ: 2001–2004 |access-date=2011-02-10 |archive-date=2005-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050924163536/http://www.census.gov/hhes/www/income/income04/statemhi.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2008માં આ રાજ્યમાં મધ્ય વેતન કલાકના $15.31 અથવા વર્ષે $31,845 હતું.&lt;ref&gt;[http://www.burlingtonfreepress.com/article/20090813/NEWS02/90813016/1007/NEWS02/What-Vermonters-earn વોટ વર્મોન્ટર્સ અર્ન]{{Dead link|date=October 2009}}. સુધારો ઓગસ્ટ 23, 2009.&lt;/ref&gt; ફૂડ સ્ટેમ્પ્સ મેળવવાને લાયક એવા 68,000 વર્મોન્ટવાસીઓ પૈકીના આશરે 80 ટકા લોકોને 2007માં તે મળ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Ober, Lauren |title = Food stamp program set for expansion|publisher = Burlington Free Press|date = November 9, 2008}}&lt;/ref&gt; 75 વર્ષ કે તેથી વધુ વયના વરિષ્ઠ લોકો પૈકીના 40 ટકા $21,260 અથવા તેથી ઓછી વાર્ષિક આવક ઉપર નિર્વાહ ચલાવે છે.&lt;ref name=&quot;bfp090628&quot;&gt;{{cite news|first=Jim|last=Coutts|title=My Turn:Vermont's energy support program is long overdue|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 7B|date={{Nowrap|28 June}} 2009}}&lt;/ref&gt;

==== કૃષિ ====
રાજ્યના અર્થતંત્રમાં કૃષિ પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે {{Nowrap|$2.6 billion}},&lt;ref&gt;આંકડામાં કૃષિ ઉપરાંતના અન્ય તમામ વિસ્તારોમાં સંભવિત આર્થિક અસરોનો સમાવેશ થાય છે. તે ઉપરોક્ત જીએસપી (GSP)માં વ્યાપક ફેરફાર અંગે સમજાવે છે.&lt;/ref&gt; એટલે કે 12ટકા યોગદાન આપે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Vermont Sustainable Agriculture Council|work=Vermont's Agriculture: Generating Wealth from the Land|url=http://www.uvm.edu/~susagctr/CouncilReport05.PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20070605073512/http://www.uvm.edu/~susagctr/CouncilReport05.PDF|archive-date=2007-06-05|access-date=2007-01-06|format=PDF|url-status=live}}&lt;/ref&gt; જો કે, અન્ય અભ્યાસમાં એવો દાવો કરાયો છે કે રાજ્યની સ્થાનિક પેદાશમાં કૃષિનો હિસ્સો 2.2 ટકાનો છે.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=uTBCXqOou0YC&amp;amp;pg=PA104&amp;amp;lpg=PA104&amp;amp; dq=reason+%22Orleans+County%22+vermont+%22named+after%22+history&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=AJVK2leu_W&amp;amp;sig=CLVbgX4Yf6guzJ_m1l4QYyTDwHo&amp;amp;hl=en&amp;amp;ei=FZuKTLrALIi8sAPg-ITTBA&amp;amp;sa=X&amp;amp;oi=book_result&amp;amp;ct=result&amp;amp;resnum=1&amp;amp;sqi=2&amp;amp;ved=0CBcQ6AEwAA#v=onepage&amp;amp;q=Orleans%20County&amp;amp;f=false Vermont Encyclopedia, page 27]&lt;/ref&gt; 2000માં, રાજ્યની કામ કરી શકે એવી વસતીનો આશરે 3 ટકા ભાગ કૃષિમાં રોકાયેલો હતો.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Liz Halloran|title = Vermont's War|publisher = US News and World Report, January 22, page 45|year = 2007}}&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:Vermont fall foliage hogback mountain.JPG|thumb|left|વિલ્મિંગ્ટનમાં હોગબેક પર્વત પરથી દેખાતા બરફ છવાયેલા વૃક્ષો]]
પાછલી બે સદી દરમિયાન, અન્ય જંગલોમાં વધુ પડતા વૃક્ષછેદન અને ઉપયોગને કારણે ઝાડ કાપવાની પ્રવૃત્તિમાં ઘટાડો થયો છે અને વર્મોન્ટના જંગલોનું આકર્ષણ ઘટ્યું છે. પર્યાવરણના સહઅસ્તિત્વને કારણે ખેતરોમાં થયેલો ઘટાડો વર્મોન્ટના જંગલોના પુર્નવિકાસમાં પરિણમ્યો છે. આજે, વર્મોન્ટના મોટાભાગના જંગલો એ ત્યાંના મૂળ જંગલો નથી પણ બીજી વખતના છે. રાજ્ય તથા સેવાભાવી સંસ્થાઓ જંગલોના કાળજીપૂર્વક રીતે વન વ્યવસ્થાપનને સક્રિયપણે પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. રાજ્યની જમીનનો આશરે 78 ટકા વિસ્તાર વનઆચ્છાદિત છે. આ પૈકીનો આશરે 85 ટકા વિસ્તાર બિન-ઔદ્યોગિક અને ખાનગી વનભૂમિ પ્રકારનો છે જેની માલિકી વ્યક્તિઓ અથવા કુટુંબોની છે. આ મિલ્કતો માટે વન વ્યવસ્થાપનની ગતિવિધિઓના પરિણામે જમીનમાલિકોને વર્ષે કુલ આશરે {{Nowrap|$30 million}}ની ચૂકવણી કરાય છે.{{Citation needed|date=June 2010}}

દૂધનું ઉત્પાદન એ કૃષિજન્ય આવકનો પ્રાથમિક સ્રોત છે. 20મી સદીના આખરી તબક્કામાં, ડેવલપપર્સે બિનખર્ચાળ અને ખુલ્લી જમીન ઉપર કોન્ડો અને ઘરો બનાવવાની યોજના બનાવી હતી. વર્મોન્ટના ડેરી ઉદ્યોગને હાનિ થતી અટકાવવા માટે વર્મોન્ટની સરકારે વિકાસને નિયંત્રણમાં રાખતા શ્રેણીબદ્ધ કાયદાઓ તથા કેટલાક પહેલરૂપ પગલાઓ સાથે આની પ્રતિક્રિયા આપી. વર્મોન્ટમાં ડેરી ફાર્મ ઘટી રહ્યાં છે. 1947માં વર્મોન્ટમાં 11,206 ડેરી ફાર્મ ચાલતા હતા, આ આંકડામાં આજે 85 ટકાથી પણ વધુનો ઘટાડો થયો છે. 2003માં આ રાજ્યમાં 1,500 કરતા પણ ઓછાં ડેરી ફાર્મ હતા, આ સંખ્યા ગટીને 2006માં 1,138 અને 1,087 થઇ હતી. 2007માં બચેલા ફાર્મની સંખ્યા 2006ની સંખ્યા કરતા ઓછી હતી. દર વર્ષે 10 ટકાના દરે ડેરી ફાર્મ્સની સંખ્યા ઘટતી જાય છે.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Dunbar, Bethany M. |title = Vermont Milk Commission considers price premium|publisher = the Chronicle|date = September 10, 2008}}&lt;/ref&gt; 

વર્મોન્ટમાં દૂધાળાં [[ગાય|પશુઓ]]ની સંખ્યામાં 40 ટકાનો ઘટાડો થયો છે; જોકે, સમાન સમયગાળા દરમિયાન ગાય દીઠ ઉત્પાદન ત્રણ ગણું વધવાને લીધે દૂધનું ઉત્પાદન બમણું થયું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vermontdairy.com/dairy_industry/farms/numbers |title=Dairy Farm Numbers – Vermont Dairy |publisher=Vermontdairy.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002180402/http://www.vermontdairy.com/dairy_industry/farms/numbers |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; દૂધનું ઉત્પાદન વધ્યું છે, તેવા સમયે વર્મોન્ટનો બજાર હિસ્સો ઘટ્યો છે. બોસ્ટન અને ન્યૂ યોર્ક શહેરના બજારોને પૂરવઠો પૂરો પાડતા રાજ્ય્સના જૂથમાં,&lt;ref&gt;કોલ્ડ &quot;ફેડરલ ઓર્ડર વન&quot;&lt;/ref&gt; બજારહિસ્સાની દ્વષ્ટિએ 10.6 ટકાના હિસ્સા સાથે વર્મોન્ટનો ક્રમ ત્રીજો છે; ન્યૂ યોર્કનો હિસ્સો 44.9 ટકા અને પેન્સિલવેનિયાનો હિસ્સો 32.9 ટકા છે.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Dunbar, Bethany |title = Vermont Milk Commission takes a look at hauling costs|publisher = the Chronicle|date = November 14, 2007}}&lt;/ref&gt; 2007માં, દૂધ ઉત્પાદકોને {{convert|100|lb}} દૂધ માટે $23.60નો વિક્રમી ભાવ મળ્યો હતો. 2008માં આ ભાવ ઘટીને $17 થઈ ગયો.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Dunbar, Bethany M. quoting from book by James Maroney Jr. |title = Former farmer has a plan for profits in Vermont dairying|publisher = the Chronicle|date = December 4, 2008}}&lt;/ref&gt; 2008માં સરેરાશ ડેરી ફાર્મે {{Nowrap|1.3 million}} પાઉન્ડ દૂધનું ઉત્પાદન કર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Lefebvre, Paul |title = Average Vermont dairy farmer expected to lose $92,000|publisher = the Chronicle|date = February 11, 2009}}&lt;/ref&gt;

પશુઓના તબેલાઓ એ વર્મોન્ટની પ્રતિકાત્મક છબિ તરીકે રહ્યાં છે, પરંતુ 1947 અને 2003ની વચ્ચેના સમયગાળા દરમિયાન સક્રિય ડેરી ફાર્મની સંખ્યામાં 87 ટકાનો ઘટાડો થવાને કારણે&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vermontdairy.com/dairy_industry/farms/numbers |title=Dairy Farm Numbers |publisher=Vermont Dairy |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002180402/http://www.vermontdairy.com/dairy_industry/farms/numbers |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પશુઓના તબેલાઓની જાળવણી એ કૃષિ અર્થતંત્રની પાયાની જરૂરિયાત તરીકે નથી થતી, તેને બદલે તે એક વારસો જાળવી રાખવા માટેની પ્રતિબદ્ધતા ઉપર નિર્ભર બનતી જાય છે. શૈક્ષણિક અને સેવાભાવી રાજ્ય તથા સ્થાનિક હિસ્ટોરિકલ પ્રિઝર્વેશન પ્રોગ્રામ્સના સહકાર દ્વારા આયોજિત કરાયેલા વર્મોન્ટ બાર્ન સેન્સસે સમગ્ર વર્મોન્ટમાં પશુ તબેલાઓની સંખ્યા, સ્થિતિ અને ખાસિયતો નોંધવા માટે શૈક્ષણિક અને વહિવટી સિસ્ટમો વિકસાવી છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uvm.edu/~barn/ |title=Vermont Barn Census |publisher=Uvm.edu |access-date=2010-07-31}}&lt;/ref&gt;

2009માં, 543 સેન્દ્રીય ખેતર હતા. 20 ટકા ડેરી ફાર્મ અને 23 ટકા (128) શાકભાજીની વાડીઓ સેન્દ્રીય હતી. 2006-07માં સેન્દ્રીય ખેતીમાં વધારો થયો હતો, પરંતુ 2008-09માં તે બંધ થયું. 2010માં એક પણ ફાર્મની સંભાવના નથી.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Terri|last=Hallenbeck|title=A look at Vermont organic farming|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 5D|date={{Nowrap|6 September}} 2009}}&lt;/ref&gt;

બોસ્ટનના બજારમાં નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં દૂધ મોકલવામાં આવે છે. કોમનવૅલ્થ ઓપ મેસેચ્યુસેટ્સે એવું પ્રમાણપત્ર આપ્યું છે કે વર્મોન્ટના ફાર્મ મેસેચ્યુએટ્સના સ્વચ્છતાના ધારાધોરણોનું પાલન કરે છે. આ પ્રમાણપત્ર વિના કોઇ ખેડૂત જથ્થાબંધ બજારમાં વિતરણ માટે દૂધ વેચી શકતો નથી.&lt;ref&gt;[http://bulk.resource.org/courts.gov/c/F2/627/627.F2d.606.79-7759.79-7113.1070.1098.html લિક્લેર વિ. સૌડર્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524030510/https://bulk.resource.org/courts.gov/c/F2/627/627.F2d.606.79-7759.79-7113.1070.1098.html |date=2013-05-24 }}. સુધારો 21 એપ્રિલ, 1980&lt;/ref&gt;

વર્મોન્ટના અર્થતંત્રમાં વર્મોન્ટ “બ્રાન્ડ”નાં આર્ટિઝન ખોરાક, ફેન્સી ફૂડ અને નોવેલ્ટી આઇટમોના ઉત્પાદન અને વેચાણનો હિસ્સો તથા મહત્વ વધતાં જાય છે. જેને રાજ્યનું

સંચાલન અને સંરક્ષણ મળેલું છે. આ વિશિષ્ટ નિકાસોના ઉદાહરણમાં કેબોટ ચીઝ, વર્મોન્ટ ટેડી બૅર કંપની, ફાઇન પેઇન્ટ્સ ઓફ યુરોપ, વર્મોન્ટ બટર એન્ડ ચીઝ કંપની, કેટલીક માઇક્રો બ્રુઅરીઓ, જિનસેન્ગ ઉત્પાદકો, બર્ટન સ્નોબોર્ડસ, લૅક શેમ્પલેઇન ચોકલેટ્સ, કિંગ આર્થર ફ્લોર અને બેન એન્ડ જૅરી’સ આઇસક્રીમનો સમાવેશ થાય છે.

2010માં મેપલની પેદાશોનું ઉત્પાદન કરનારા આશરે 2,000 ઉત્પાદકો હતા.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Bethany|last=Dunbar|title=Maple season starts early with record sap run|publisher=the Chronicle|location=Barton, Vermont|page= 23|date={{Nowrap|17 March}} 2010}}&lt;/ref&gt; 2001માં, વર્મોન્ટે 2,75,000 યુએસ ગેલન (1,040,000 લિટર) મેપલ સિરપનું ઉત્પાદન કર્યું હતું, જે અમેરિકાના મેપલ સિરપના ઉત્પાદનનો આશરે એક-તૃતીયાંશ હિસ્સો છે. 2005માં આ સંખ્યા {{convert|410000|USgal}} હતી, જે રાષ્ટ્રીય ઉત્પાદનના 37 ટકા ભાગનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|author = Vermont Maple Sugar Makers Assoc|title = Maple Facts|url = http://www.vermontmaple.org/maplefacts.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20070402082309/http://www.vermontmaple.org/maplefacts.html|archive-date = 2007-04-02|access-date = 2007-04-08|url-status = live}}&lt;/ref&gt; 2009માં આ સંખ્યા વધીને {{convert|920000|USgal}} થઈ હતી.&lt;ref&gt;બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ, જૂન 18, 2009, પાનું 17B, &quot;બમ્પર સીઝન ફોર સુગર મેકર્સ&quot;&lt;/ref&gt;

1985માં વર્મોન્ટમાં શરાબ ઉદ્યોગ શરૂ થયો હતો. આજે શરાબ બનાવવાના 14 કારખાનાં છે.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Curran, John |title = Winemakers hope new state council will help them grow|publisher = Burlington Free Press|date = July 29, 2007}}&lt;/ref&gt;

2005 સુધીમાં, વર્મોન્ટના ખેતરોમાં 2,000 ગેરકાયદે પરદેશીવાસીઓને કામે રાખવામાં આવ્યા હોવાનો અંદાજ છે. સ્થાનિક સત્તાવાળાઓએ આ સમસ્યાની અવગણના કરી છે અને રોજગારદાતાઓ સારી રીતે ખેતર ચલાવી શકે તે માટે તેમના પ્રત્યે સહાનુભૂતિ દાખવી છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.blnz.com/news/2009/05/13/Vermont_dairy_farms_count_illegal_5695.html |title=Vermont dairy farms count on illegal immigrants&gt; |publisher=Blnz.com |access-date=2010-07-31}}&lt;/ref&gt;

==== ઉત્પાદન ====
એસેક્સ જંક્શનમાં આવેલી આઇબીએમ (IBM) એ વર્મોન્ટની સૌથી વિશાળ નફાલક્ષી રોજગારદાતા છે. વર્મોન્ટમાં ઉત્પાદનક્ષેત્રની કુલ નોકરીઓમાં આઇબીએમનો હિસ્સો 25 ટકાનો છે. 2007માં તેણે 6,800 કામદારોને નોકરી આપી હતી.&lt;ref&gt;[http://www.acinet.org/oview6.asp?soccode=&amp;amp;stfips=50&amp;amp;from=State&amp;amp;id=11&amp;amp;nodeid=12 અમેરિકાસ કરીયર ઇન્ફોનેટ]. સુધારો ફેબ્રુઆરી 3, 2008.&lt;/ref&gt; રાજ્યના વાર્ષિક અર્થતંત્રમાં તેનું પ્રતિનિધિત્વ {{Nowrap|$1 billion}} છે.&lt;ref&gt;''ધ બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ'' , ફેબ્રુઆરી 28, 2007, પાનું 8C, &quot; આઇબીએમ (IBM): એનરિચિંગ ઇકોનોમી ફોર 50 યર્સ.&quot;&lt;/ref&gt;

2010માં યુનિવર્સિટી ઓફ કનેક્ટિકટના એક અભ્યાસમાં એવો સંકેત મળ્યો હતો કે રોહડે ટાપુઓ અને ન્યૂ હેમ્પશાયર સાથેનું વર્મોન્ટનું જોડાણ ઉત્પાદન માટે સૌથી ખર્ચાળ છે.&lt;ref&gt;{{Cite news | first=Stephen | last=Singer | title=UConn study says Vermont costliet for manufacturers | url=http://www.burlingtonfreepress.com/article/20100907/NEWS01/100908037/1003/UConn-study-finds-Vt.-most-expensive-for-manufacturers | work= | publisher=Burlington Free Press | location=Burlington, Vermont | pages=6B | date=9 September 2010 | id= | access-date= }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==== આરોગ્ય ====
{{See also|Vermont#Public health and safety}}
રાજ્યની વસતીની વય વૃદ્ધ થતી જાય છે જે વર્મોન્ટમાં આરોગ્ય ઉદ્યોગની સ્થિતિ સુધારે તેવી સંભાવના છે. 2008માં, ફ્લેચર એલન હેલ્થ કૅર એ રાજ્યમાં લોકોને નોકરી આપનારો બીજો સૌથી મોટો રોજગારદાતા હતો.&lt;ref&gt;{{cite book|author = McLean, Dan |title = IBM won't be No. 1 employer for much longer|publisher = Burlington Free Press|date = June 29, 2008}}&lt;/ref&gt;

==== રહેણાક ====
2007માં વર્મોન્ટ એ અમેરિકામાં ઘર ગીરો મૂકવાની સવલતની દ્વષ્ટિએ 17મો ક્રમ ધરાવતું હતું. જોકે, અન્ય 41 રાજ્યમાં રહેવાસીઓએ વર્મોન્ટની 18.4 ટકા મોર્ગેજ ઘરેલું આવકમાં ચાર ટકાની વધઘટમાં યોગદાન આપ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Vermont Business Roundtable|work=Housing Prices, Availability, and Affordability in Vermont|url=http://www.vtroundtable.org/Portals/0/housingreport.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20070605073513/http://www.vtroundtable.org/Portals/0/housingreport.pdf|archive-date=2007-06-05|access-date=2007-01-07|format=PDF|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2000ના દશકના પ્રારંભિક ગાળામાં ઘરના ભાવમાં બહુ વધારો થયો નથી. પરિણામસ્વરૂપે, અહીં રિયલ એસ્ટેટના ભાવોનું એટલું બધું મહત્વ પણ નહોતું. 2007માં જ્યારે દેવાની રકમ ચૂકતે નહીં થઈ શકવાને લીધે મિલ્કતનો કબ્જો લેવાનું પ્રમાણ નોંધપાત્રરીતે વધ્યું ત્યારે સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં ઘર જપ્તિની કાર્યવાહીની દ્વષ્ટિએ આ રાજ્યનો ક્રમ પચાસમો હતો.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Braithwaite, Chris |title = Vermont weathers mortgage storm|publisher = the Chronicle|date = December 19, 2007}}&lt;/ref&gt; 2004થી 2008ના ગાળામાં ઘરોનું વેચાણ વાર્ષિક ધોરણે ઘટ્યું હતું, ભાવો વધતા રહ્યાં હતા.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Ryan, Matt |title = Moving In: Essex home prices edge higher|publisher = Burlington Free Press|date = August 3, 2008}}&lt;/ref&gt;

2007માં, એનર્જી સ્ટાર પ્રોગ્રામ હેઠળ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એન્વાયરમેન્ટલ પ્રોટેક્શન એજન્સી દ્વારા મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યા પ્રમાણે નવા ઊર્જા કાર્યક્ષમ ઘરોના બાંધકામમાં વર્મોન્ટે સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં શ્રેષ્ઠ સ્થાન મેળવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Gresser, Joseph |title = Vermont is top in N.E. for new energy efficient homes|publisher = the Chronicle|date = October 3, 2007}}&lt;/ref&gt; જોકે, વર્મોન્ટના આશરે 60 ટકા ઘરોમાં 2008માં તેલ વડે ગરમી મેળવવામાં આવતી હતી.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Pollak, Sally |title = In from the cold|publisher = Burlington Free Press|date = September 14, 2008}}&lt;/ref&gt; 2008ના ઓગસ્ટમાં વર્મોન્ટમાં ગરમીના વિવિધ સ્રોતોના {{Nowrap|1 million}} બીટીયુ (BTU) ખર્ચમાં કોર્ડ વૂડનો ભાવ $14.39 અને કેરોસીનનો $43.50 હતો.  

વર્મોન્ટમાં વેચાણ પામેલા ઘરની સંખ્યા 2004માં 8,318 હતી, જે 2005માં ઘટીને 8,120, 2006માં 6,919 અને 2007માં 5,820 થઈ હતી. સરેરાશ ભાવમાં વધારો થતો રહ્યો હતો. 2008માં સરેરાશ ભાવ વધીને $202,500 (2007માં $200,000) થયા હતા.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Ryan, Matt and Hart, Melissa |title = Vermont Numbers|publisher = Burlington Free Press|date = November 30, 2008}}&lt;/ref&gt;

2009માં બે બેડરૂમના એક એપાર્ટમેન્ટનું સરેરાશ ભાડું પ્રતિમાસ $920 હતું. ભાડાના ઘરોની પ્રાપ્તિનો દર 5.4 ટકા હતો, જે સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં સૌથી નીચો હતો. 2010ના જાન્યુઆરીમાં 2,800 લોકોને ઘરવિહીન ગણવામાં આવ્યા હતા, જે 2008ની તુલનાએ 22 ટકા વધુ હતા.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=+Nancy|last=Remsen|title=Home ownership still difficult goal in Vermont|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B, 3B|date={{Nowrap|16 June}} 2010}}&lt;/ref&gt;

==== શ્રમ ====
2006 સુધીમાં, વર્મોન્ટમાં 305,000 કામદારો હતા. આ પૈકીના 11 ટકા લોકો સંગઠિત હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.empirecenter.org/2007/01/unions_shrink_e.php |title=Unions Shrink Even in NY, Data Show |publisher=Empirecenter.org |date=2007-01-26 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2007-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070322212944/http://www.empirecenter.org/2007/01/unions_shrink_e.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bishca.state.vt.us/hcadiv/Data_Reports/healthinsurmarket/SurveyVTFamilyHealth2000/DataTables126_146/128_WorkingStatewideOfferFirm.PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614075440/http://www.bishca.state.vt.us/hcadiv/Data_Reports/healthinsurmarket/SurveyVTFamilyHealth2000/DataTables126_146/128_WorkingStatewideOfferFirm.PDF |archive-date=2007-06-14 |title=A separate study shows over 325,000 workers in 2000 |format=PDF |access-date=2010-07-31 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 299,200 કામદારોના શ્રમબળ પૈકી, 52,000 લોકો સરકારી, ફેડરલ, રાજ્ય અને સ્થાનિક નોકરીઓમાં હતા. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nvda.net/pdf/RegionalPlan/VolumeII.Chapter6.EconomicDevelopment.pdf |title=Regional Plan Volume&amp;nbsp;II. Chapter 6. Economic Development |year=2003}}&lt;/ref&gt;

9 ટકાનો સૌથી ઊંચો બેકારી દર 1976ના જૂનમાં જોવા મળ્યો હતો. 2000ના ફેબ્રુઆરીમાં સૌથી નીચો 2.4 ટકાનો દર નોંધાયો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://data.bls.gov/PDQ/servlet/SurveyOutputServlet?data_tool=latest_numbers&amp;series_id=LASST50000003 |title=BLS Local Area Unemployment Statistics – History |publisher=Data.bls.gov |access-date=2010-07-31}}&lt;/ref&gt; 2010ના સપ્ટેમ્બર સુધીમાં, બેકારીનો દર 5.8 ટકાના સ્તરે હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bls.gov/lau/ |title=BLS Local Area Unemployment Statistics |publisher=Bls.gov |access-date=2010-10-26}}&lt;/ref&gt;

2000થી 2006ના ગાળામાં રોજગારીનો દર 7.5 ટકા વધ્યો છે. 1980થી 2000ના ગાળામાં, રોજગારીમાં 34 ટકાનો વધારો થયો છે; રાષ્ટ્રના કિસ્સામાં આ આંકડો 46 ટકા છે. વાસ્તવિક વેતનનો આંકડો 2006માં $33,385 હતો જે 2010માં પણ સતત જળવાઈ રહ્યો હતો, રાષ્ટ્રની દ્વષ્ટિએ આ આંકડો $36,871 હતો.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=John|last=Briggs|title=25 years of numbers|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B, 4B|date={{Nowrap|21 June}} 2010}}&lt;/ref&gt;

==== વીમો ====
વર્મોન્ટની અર્થવ્યવસ્થામાં કેપ્ટીવ ઇન્સ્યોરન્સનો હિસ્સો વધતો જાય છે. વૈકલ્પિક વીમાના આ સ્વરૂપનો ઉપયોગ કરવા માટે વિશાળ કંપનીઓ અથવા ઔદ્યોગિક સંગઠનો તેમના પોતાના જોખમો સામે વીમા કવચ મેળવવા માટે સ્વતંત્ર વીમા કંપનીઓની રચના કરે છે અને તે રીતે તેઓ તેમના વીમા પ્રીમિઅમનો ખર્ચ બચાવી લે છે અને વિવિધ પ્રકારનાં જોખમો સામે નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં કાબુ મેળવી લે છે. આ પ્રકારની કંપનીઓની રચના કરવાથી તેમજ આ કંપનીઓના કામકાજમાંથી કરવેરામાં પણ નોંધપાત્ર લાભ મળે છે. ઇન્સ્યોરન્સ ઇન્ફોર્મેશન ઇન્સ્ટીટ્યુટ અનુસાર, 2૦૦4મા વર્મોન્ટ એ કેપ્ટીવ ઇન્સ્યોરન્સ કંપનીઓ માટેનું વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું સ્થળ હતું, ત્યારપછીના ક્રમે અનુક્રમે બર્મુડા અને કાયમેન ટાપુઓ આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Insurance Information Institute|work=Captives &amp; Other Risk-Financing Options|url=http://www.iii.org/media/hottopics/insurance/test3/?table_sort_745148=2|access-date=2007-01-07|archive-date=2006-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20061008061328/http://www.iii.org/media/hottopics/insurance/test3/?table_sort_745148=2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2૦૦8મા આ પ્રકારની 550 કંપનીઓ હતી.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Matt|last=Sutkoski|title=State unconcerned about insurance report|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 9B|date={{Nowrap|1 August}} 2009}}&lt;/ref&gt; 2010મા આ રાજ્યમાં આ પ્રકારની 900 કંપનીઓ હતી.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Terri |last=Hallenbeck |title=Captive industry descends on Vt. |publisher=Burlington Free Press |location=Burlington, Vermont|pages= 1B |date={{Nowrap|11 August}} 2010}}&lt;/ref&gt; 

==== પ્રવાસન ====
[[ચિત્ર:Stowe village Stevage.jpg|left|thumb|સ્ટોવ રીસોર્ટ વિલેજ]]
આ રાજ્ય માટે પ્રવાસન એ એક મહત્વનો ઉદ્યોગ છે. શિયાળામાં બર્ક પર્વતનો સ્કી એરિયા, બોલ્ટન વેલી, સ્ટોવ, સ્મગલર'સ નોચ, કિલિંગટન સ્કી રિસોર્ટ, મેડ રીવર ગ્લેન, સુગરબશ, સ્ત્રેતોન,  જે પીક, ઓકેમો, સ્યુસાઈડ સિક્સ, માઉન્ટ સ્નો અને બ્રોમ્લી ખાતે સ્કી શોખીનો ઉમટી પડે છે. પ્રવાસીઓનું સૌથી મોટું જૂથ બોસ્ટન, મોન્ટ્રીઅલ અને ન્યુ યોર્ક જેવા શહેરી વિસ્તારોમાંથી આવે છે.{{Citation needed|date=September 2010}} ઉનાળામાં પ્રવાસીઓ સ્ટોવ, માન્ચેસ્ટર, ક્વીચી, વિલમિંગ્ટન અને વૂડસ્ટોક જેવા નગરોમાં આવેલ રિસોર્ટની મુલાકાત લેતા હોય છે. પ્રવાસીઓને આકર્ષવા માટે બનાવવામાં આવેલ રિસોર્ટ, હોટેલો, રેસ્ટોરાં અને દુકાનોમાં લોકોને સમગ્ર વર્ષ કામ મળે છે. વર્મોન્ટનાં પ્રવાસન અર્થતંત્રમાં સમર કેમ્પનો પણ હિસ્સો છે.
[[ચિત્ર:LakeChamplain.jpg|thumb|લેક શેમ્પલેઇન]]

મુલાકાતીઓ ટ્રાઉટ ફિશિંગ, લેક ફિશિંગ અને આઈસ ફિશિંગમાં ભાગ લે છે. કેટલાક લોંગ ટ્રેઈલ વધારે છે.

શિયાળામાં, નોર્ડિક અને બેકકન્ટ્રી સ્કીઅર્સ કેટમાઉન્ટ ટ્રેઈલનું મુસાફરી ખેડવા માટે મુસાફરો આવે છે. દરવર્ષે વિવિધ હોર્સ શો પણ યોજાય છે. મુલાકાતીઓને આકર્ષવા માટે વર્મોન્ટનાં સરકારી પાર્ક, ઐતિહાસિક સ્થળો, સંગ્રહાલયો, ગોલ્ફના મેદાનો, અને સ્પા સાથેની નવી બ્યુટીક હોટેલો બનાવવામાં આવી છે.

2000ની વસ્તી ગણતરી અનુસાર, વર્મોન્ટનાં તમામ રહેણાક એકમો પૈકીના લગભગ 15 ટકા ખાલી છે અને તેમને &quot;ઋતુ અનુસાર, આનંદ-પ્રમોદ માટે અથવા પ્રાસંગિક ઉપયોગ&quot; તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&amp;-context=dt&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-CONTEXT=dt&amp;-mt_name=DEC_2000_SF1_U_H001&amp;-mt_name=DEC_2000_SF1_U_H005&amp;-tree_id=4001&amp;-redoLog=false&amp;-all_geo_types=N&amp;-geo_id=04000US50&amp;-format=&amp;-_lang=en|title=Vacant housing units, Vermont, 2000 Census|access-date=2011-02-10|archive-date=2020-02-11|archive-url=https://archive.today/20200211210058/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&amp;-context=dt&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-CONTEXT=dt&amp;-mt_name=DEC_2000_SF1_U_H001&amp;-mt_name=DEC_2000_SF1_U_H005&amp;-tree_id=4001&amp;-redoLog=false&amp;-all_geo_types=N&amp;-geo_id=04000US50&amp;-format=&amp;-_lang=en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;{{Clarify||this is apparently being hyped here as an asset of some sort. Not sure that is what figure shows at all. Need to clarify sentence and maybe change paragraph|date=September 2010}} સમગ્ર રાષ્ટ્રમાં મૈની બાદ આ સૌથી ઉંચી ટકાવારી છે. વર્મોન્ટનાં કેટલાક શહેરોમાં, ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ અને ન્યુ યોર્ક શહેરના ધનિક રહીશોની માલિકીનાં વેકેશન હોમ ઘરોના કુલ પુરવઠાના મોટા હિસ્સાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. એક અંદાજ અનુસાર, 2009 સુધીમાં, લુડલોવ, વર્મોન્ટનાં તમામ ઘર પૈકીના 84 ટકા ઘરની માલિકી રાજ્યની બહારના રહીશોની હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.7dvt.com/2008cottage-industry|title=Cottage industry|access-date=2011-02-10|archive-date=2014-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209165157/http://www.7dvt.com/2008cottage-industry|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અન્ય નોંધપાત્ર વેકેશન-હોમ રિસોર્ટસમાં માન્ચેસ્ટર અને સ્ટોવનો સમાવેશ થાય છે. 

2005મા, આ રાજ્યમાં અંદાજે {{Nowrap|13.4 million}} મુલાકાતીઓ આવ્યા હતા, તેમને {{Nowrap|$1.57 billion}}નો ખર્ચ કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Dunbar, Bethany M. |title = I can remember Barton when it was a booming town|publisher = The Chronicle|date = December 1, 2008}}&lt;/ref&gt;

2000 -01મા, 4 ,579 ,719 સ્કીઅર અને સ્નોબોર્ડરે આ રાજ્યની મુલાકાત લીધી હતી. 2009 -2010માં 4,125,082 મુલાકાત લેવાઈ હતી, જે તાજેતરના વર્ષોની તુલનાએ વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Vt. ski area visits rise 1.4%|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 6C|date={{Nowrap|10 June}} 2010}}&lt;/ref&gt;

2008 દરમિયાન, વર્મોન્ટની 138 સ્નોમોબીલિંગ ક્લબોમાં 35,000 સદસ્યો હતા. આ ક્લબો સંયુકતપણે 6,000 માઈલ લાંબી ટ્રેઈલ ધરાવે છે, જે મુખ્યત્વે ખાનગી જમીનો ઉપર છે. આ ઉદ્યોગ &quot;સેંકડો મિલિયન ડોલરના મૂલ્યનો ધંધો રળી આપતો&quot; હોવાનું કહેવાય છે.&lt;ref&gt;{{cite book|author = McLean, Dan |title = Hard times may slow snowmobiling|publisher = Burlington Free Press|date = December 14, 2008}}&lt;/ref&gt;

શિકારને કાળા રીંછ, જંગલી મરઘા, હરણ અને મોટા કદના સાબર માટે મર્યાદિત રાખવામાં આવ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Hunting Season Opening Dates|publisher=Newport Daily Express|location=Newport, Vermont|pages= TWO, HUNTING GUIDE|date=September 2009}}&lt;/ref&gt; રાજ્યમાં 5,500 રીંછ છે. આમ કરવાનો હેતુ તેમની સંખ્યા 4,500 થી  6,000 વચ્ચે રાખવાનો છે.&lt;ref&gt;{{Cite news | first= | last= | title=Vermont bear hunting season opens on Sept. 1 | url=| work= | publisher=Bthe Chronicle | location=Barton, Vermont | pages= 8 | date=1 September 2010 | id= | access-date=}}&lt;/ref&gt;

==== ખનન ====
અમેરિકામાં રટલેન્ડ અને બાર, આ બે સ્થળ આરસ તથા ગ્રેનાઈટનાં ખનન તથા કોતરકામ માટેના પરંપરાગત કેન્દ્રો છે. ઘણા વર્ષો સુધી વર્મોન્ટ પણ અમેરિકામાં આ ઉદ્યોગના એક નાનકડા સંગઠન- સ્ટોનકટર્સ એસોસીએશનનંબ કેન્દ્ર રહ્યું હતું, આ સંગઠનમાં 500 સદસ્યો હતા. અમેરિકામાં શરુ થનારી સૌપ્રથમ માર્બલ કવોરી માઉન્ટ એલુસ પર આવેલી હતી જે પૂર્વ દોર્સેટની સામે હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.virtualvermont.com/towns/dorset.html |title=VirtualVermont.com |publisher=VirtualVermont.com |date=2010-06-13 |access-date=2010-07-31}}&lt;/ref&gt;
રાજ્યની પશ્ચિમી બાજુએ &quot;માર્બલ વેલી&quot; પસાર થાય છે જે &quot;સ્લેટ વેલી&quot; સાથે જોડાય છે. સ્લેટ વેલી ન્યુ યોર્કમાં ચીમની પોઈન્ટથી થઈને પસાર થાય છે જે &quot;ગ્રેનાઈટ વેલી&quot;ને મળે છે. ગ્રેનાઈટ વેલી બારની પશ્ચિમ બાજુએથી પસાર થાય છે. બારમાં રોક ઓફ એજીસ કવોરી આવેલી છે, જે અમેરિકાની સૌથી વિશાળ ગ્રેનાઈટ કવોરી છે.

અમેરિકામાં સ્લેટનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન કરતુ કોઈ રાજ્ય હોય તો તે વર્મોન્ટ છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.apartmentlinks.com/VT/Vermont.html |title=ApartmentLinks.com |publisher=ApartmentLinks.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2008-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080531130133/http://www.apartmentlinks.com/VT/Vermont.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ખનનની પ્રવૃત્તિમાં પરિમાણીય પત્થરના ઉપ્તાદન દ્વારા સૌથી વધુ આવક મળે છે.

==== સેવાભાવી અને સ્વૈચ્છિક સંસ્થાઓ ====
2008મા વર્મોન્ટમાં 2,682 સેવાભાવી સંસ્થાઓ હતી, જેમની આવક {{Nowrap|$2.8 billion}} હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wheremostneeded.org/2006/06/vermont_nonprof.html |title=Vermont Nonprofit Association Folds |publisher=Where Most Needed |date=2006-06-08 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722034212/http://www.wheremostneeded.org/2006/06/vermont_nonprof.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2005-08ના સમયગાળા દરમ્યાન, સેવાભાવ માટે સમગ્ર દેશમાં આ રાજ્યનો ક્રમ નવમો હતો. આ સમયગાળા દરમિયાન રાજ્યની વસ્તીના 35.6 ટકા લોકોએ સેવા આપી હતી. તેની તુલનાએ સમગ્ર રાષ્ટ્રની સરેરાશ 26.4 ટકા હતી.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Matt|last=Sutkoski|title=Vermont volunteering thrives|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B|date={{Nowrap|29 July}} 2009}}&lt;/ref&gt;

== પરિવહન ==
[[ચિત્ર:Welcome to Vermont.jpg|thumb|એડિસનમાં રૂટ 17 પર ન્યૂ યોર્ક સરહદથી થોડા ઉપર, હાલમાં નહીં ઉપયોગમાં લેવાતા શેમ્પલેઇન પૂલ પર વર્મોન્ટમાં આવકારતું ચિહ્ન]]
વર્મોન્ટમાં પરિવહનનું મુખ્ય માધ્યમ ઓટોમોબાઇલ છે. 2008માં વર્મોન્ટના લગભગ 5.7 ટકા ઘરોમાં કાર ન હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Tim|last=Johnson|title=Ditch the ride and catch a ride|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1C|date={{Nowrap|20 June}} 2010}}&lt;/ref&gt; 2009માં વાહન-સંબંધી અકસ્માતથી થયેલા મૃત્યુમાં રાજ્ય છેલ્લેથી ત્રીજા ક્રમે હતું.{{Citation needed|date=April 2010}} સરેરાશ 20-25 લોકોએ શરાબ પીને ડ્રાઇવિંગ કરવાથી જાન ગુમાવી હતી, અને 70-80 લોકો રાજ્યમાં ગંભીર કાર અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.autoinsurancetips.com/vermont-dui-laws|title=Vermont DUI Laws|access-date=2011-02-10|archive-date=2010-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100114050550/http://autoinsurancetips.com/vermont-dui-laws|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2010માં વર્મોન્ટ {{convert|2840|mi}} લાંબો હાઇવે ધરાવતો હતો. 50 રાજ્યમાં આ ત્રીજા નંબરનો સૌથી ઓછો જથ્થો હતો. લગભગ 2.5 ટકા હાઇવેને &quot;ગીચ&quot; ગણવામાં આવ્યા હતા, જે દેશમાં પાંચમા નંબરના સૌથી ઓછા છે. હાઇવે પર મૃત્યુનો દર એક પ્રતિ {{convert|100000000|mi}} હતો, જે દેશમાં 10મા નંબરનો સૌથી ઓછો દર છે. હાઇવેનો ખર્ચ {{convert|1|mi}} દીઠ 28,669 ડોલર છે, જે રાજ્ય્સમાં 17મા નંબરનો સૌથી વધારે ખર્ચ છે. 34.4 ટકા પૂલો નબળી કક્ષાના અથવા ઘસાઇ ગયેલા માનવામાં આવ્યા છે, જે દેશમાં ખરાબ દશામાં આવેલા પૂલોની સંખ્યા ધરાવતા રાજ્ય્સમાં આઠમો ક્રમ ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news | first= | last= | title=Roadwork:Vermont highways don't measure up | url=| work= | publisher=Burlington Free Press | location=Burlington, Vermont | pages= 1B | date=7 September 2010 | id= | access-date=}}&lt;/ref&gt;

વ્યક્તિગત સમુદાયો અને કાઉન્ટીઓ જાહેર પરિવહન ધરાવે છે, પરંતુ તેમના દ્વારા આવરી લેવામાં આવતા વિસ્તારો ઘણીવાર મર્યાદિત હોય છે. ગ્રેયહાઉન્ડ લાઇન્સ અનેક નાના નગરોને સેવા પૂરી પાડે છે. બે એમટ્રેક ટ્રેઇન્સ, ધ વર્મોન્ટર &lt;ref name=&quot;Amtrak Vermonter&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.amtrak.com/servlet/ContentServer/AM_Route_C/1241245667150/1237405732511|title=Amtrak Vermonter}}&lt;/ref&gt; અને એથન એલન એક્સપ્રેસ વર્મોન્ટને સેવા પૂરી પાડે છે.&lt;ref name=&quot;Amtrak Ethan Allen Express&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.amtrak.com/servlet/ContentServer/AM_Route_C/1241245666724/1237405732511|title=Amtrak Ethan Allen Express}}&lt;/ref&gt;

{{convert|80000|lb}} કરતાં વધારે વજન ધરાવતી ટ્રક વર્મોન્ટના દ્વિતીય કક્ષાના રોડનો ઉપયોગ કરે છે.  ઇન્ટરસ્ટેટ રોડને મહત્તમ વજન સુધી મર્યાદિત રાખવામાં આવ્યા છે. કામચલાઉ સંઘીય કાયદાએ વધારે વજન ધરાવતા વાહનોને વર્મોન્ટના ઇન્ટરસ્ટેટ રોડ પર 2010માં એક વર્ષ માટે છૂટછાટ આપી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Office of Senator Patrick Leahy|title=Pilot program will route heavy trucks onto interstate| work=the Chronicle|publisher=the Chronicle|location=Barton, Vermont|page= 33|date={{Nowrap|22 December}} 2009}}&lt;/ref&gt;

=== મુખ્ય માર્ગો ===
રાજ્યની સત્તામાં {{convert|2843|mi|km|0}} લાંબો હાઇવે આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Fahy, Jill |title = Vermont roads in the middle of the pack|publisher = Burlington Free Press|date = August 1, 2008}}&lt;/ref&gt;

વધારે ઊંડાણપૂર્વકની માહિતી માટે વર્મોન્ટના માર્ગોની યાદી જુઓ.

{{anchor|North-South routes}}

==== ઉત્તર-દક્ષિણ માર્ગ ====
* [[ચિત્ર:I-89.svg|20px]] ઇન્ટરસ્ટેટ 89 – વ્હાઇટ રીવર જંક્શનથી વાવવ્યદિશા તરફ માઉન્ટપિલિયર અને બર્લિંગ્ટન રૂટ એમ બંનેને કેનેડિયન સરહદ સુધી સેવા પૂરી પાડે છે. 
* [[ચિત્ર:I-91.svg|20px]] ઇન્ટરસ્ટેટ 91 – મેસેચ્યુસેટ્સ સરહદથી ઉત્તર તરફ કેનેડિયન સરહદ તરફ બ્રેટલબરો, વ્હાઇટ રીવર જંક્શન અને સેન્ટ જ્હોન્સબરી અને ન્યૂપોર્ટને જોડે છે.
* [[ચિત્ર:I-93.svg|20px]] ઇન્ટરસ્ટેટ 93 – તેનું ઉત્તરીય ટર્મિનસ સેન્ટ જોહ્ન્સબરીમાં આઇ-91 (I-91) ખાતે આવેલું છે અને સરાજ્યા ઉત્તરીય ભાગોને ન્યૂ હેમ્પશાયર અને દક્ષિણના સ્થાનો સાથે જોડે છે. 
* [[ચિત્ર:US 5.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 5 – દક્ષિણથી ઉત્તર તરફ સરાજ્યી પૂર્વની સરહદની સાથે-સાથે સમગ્ર સરાજ્યાં તેની સંપૂર્ણ લંબાઈ પર આઇ-91 (I-91)ને સમાંતર યાત્રા કરે છે.
* [[ચિત્ર:US 7.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 7 – સરાજ્યી પશ્ચિમી સરહદની સાથે-સાથે દક્ષિણથી ઉત્તર તરફ યાત્રા કરે છે. યુ.એસ. 7 બર્લિંગ્ટનથી ઉત્તર તરફ કેનેડિયન સરહદ સુધી આઇ-89 (I-89)ને સમાંતર છે. 
* [[ચિત્ર:Vermont 100.svg|20px]] વર્મોન્ટ રૂટ 100 – દક્ષિણથી ઉત્તર તરફ સીધો જ લગભગ સરાજ્યી મધ્યમાંથી પસાર થાય છે, ગ્રીન માઉન્ટેઇન્સની સંપૂર્ણ લંબાઈની સાથે-સાથે માર્ગ પૂરો પાડે છે. 

{{anchor|East-West routes}}

==== ઇસ્ટ-વેસ્ટ માર્ગો ====
* [[ચિત્ર:US 2.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 2 – ઉત્તરીય વર્મોન્ટને પશ્ચિમથી પૂર્વ તરફ પાર કરે છે અને બર્લિંગ્ટન, માઉન્ટપિલિયર અને સેન્ટ જોહ્ન્સબરીના વધારે વસતિ ધરાવતા કેન્દ્રોને જોડે છે. 
* [[ચિત્ર:US 4.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 4 – દક્ષિણ-મધ્ય વર્મોન્ટને પશ્ચિમથી પૂર્વ તરફ પાર કરે છે. તે ફેર હેવન શહેરમાં ન્યૂયોર્ક સરહદને રટલેન્ડ શહેર સાથે જોડે છે અને કિલિંગ્ટન અને વ્હાઇટ રીવર જંક્શનમાંથી પસાર થાય છે. 
* [[ચિત્ર:US 302.svg|20px]] યુ.એસ.રૂટ 302 – માઉન્ટપિલિયર અને બારથી પૂર્વ દિશામાં ન્યૂ હેમ્પશાયર અને મૈઇન તરફ પસાર થાય છે. 
* [[ચિત્ર:Vermont 9.svg|20px]] વર્મોન્ટ રૂટ 9 – સરાજ્યા દક્ષિણીય ભાગોમાંથી પસાર થઈને બેનિંગ્ટનથી બ્રેટલબરોને જોડે છે. 
* [[ચિત્ર:Vermont 105.svg|20px]] વર્મોન્ટ રૂટ 105 – વર્મોન્ટના સૌથી ઉત્તરીય ભાગોમાંથી પસાર થઈને (કેટલીક વખત કેનેડિયન સરહદથી માત્ર થોડા જ માઇલ અંદર) સેન્ટ એલબન્ઝ અને ન્યૂપોર્ટ શહેરને જોડે છે. 

2005-06માં હાથ ધરવામાં આવેલા અભ્યાસ અનુસાર &quot;રોડની મરમ્મતમાં ખર્ચની અસરકારકતા&quot; માટે વર્મોન્ટને 37મો ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો, જે 2004-05માં આપવામાં આવેલા 13મા સ્થાનથી નીચો આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.reason.org/ps360.pdf |title=Microsoft Word – ps360final.doc |publisher=Reason.org |date=2007-06-01 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2007-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025064914/http://www.reason.org/ps360.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

સંઘીય આંકડાઓ દર્શાવે છે કે વર્મોન્ટના 2,691 પૂલોમાંથી 16 ટકાને 2006માં રાજ્ય દ્વારા માળખામાં ખામી હોવાનું જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news|title = State to inspect bridges similar to Minn. span|publisher = Burlington Free Press|date = August 4, 2007}} પાનું 1બી&lt;/ref&gt; 2007માં વર્મોન્ટમાં દેશમાં છઠ્ઠા નંબરના માળખાકીય રીતે સૌથી ખરાબ પૂલો આવેલા હતા.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Creaser, Richard |title = The bridges of Orleans County await repair|publisher = the Chronicle|date = November 14, 2007}}&lt;/ref&gt;

=== રેલ ===
[[ચિત્ર:White River Junction VT.jpg|thumb|વ્હાઇટ રીવર જંક્શનમાં એમટ્રેક સ્ટેશન ]]
રાજ્યને એમટ્રેકની ''વર્મોન્ટર''  અને ''એથન એલેન એક્સપ્રેસ'' , ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ સેન્ટ્રલ રેલબોર્ડ, વર્મોન્ટ રેલવે અને ગ્રીન માઉન્ટેઇન રેલબોર્ડ દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે. 


''એથન એલન એક્સપ્રેસ''  રટલેન્ડ અને કેસલ્ટનને સેવા પૂરી પાડે છે,&lt;ref name=&quot;Amtrak Ethan Allen Express&quot;/&gt; જ્યારે ''વર્મોન્ટર''  સેન્ટ એલ્બન્સ, એસેક્સ જંક્શન, વોટરબરી, માઉન્ટપિલિયર, રેન્ડોલ્ફ, વ્હાઇટ રીવર જંક્શન, વિન્ડસર, બિલોઝ ફોલ્સ અને બ્રેટલબરોને સેવા પૂરી પાડે છે.&lt;ref name=&quot;Amtrak Vermonter&quot;/&gt;

=== સ્થાનિક સમુદાય જાહેર અને ખાનગી પરિવહન ===
ગ્રેયહાઉન્ડ લાઇન્સ બિલોઝ ફોલ્સ, બ્રેટલબરો, બર્લિંગ્ટન,માઉન્ટપિલિયર અને વ્હાઇટ રીવર જંક્શન ખાતે થોભે છે. અન્ય પરિવહન સેવાઓમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છેઃ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.greyhound.com/home/TicketCenter/en/locations.asp?state=vt |title=Locations: Vermont |publisher=Greyhound.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100316180933/http://www.greyhound.com/home/TicketCenter/en/locations.asp?state=vt |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* એડિસન કાઉન્ટી ટ્રાન્ઝીટ રીસોર્સીસ (એસીટીઆર (ACTR)) એડિસન કાઉન્ટી, મિડલબરીના કોલેજ ટાઉન, બ્રિસ્ટોલ અને વર્જીનીસને સેવા પૂરી પાડે છે. 
* બેનિંગ્ટન કાઉન્ટીને અમેરિકન રેડ ક્રોસ ગ્રીન માઉન્ટેઇન એક્સપ્રેસ (જીએમઇ (GME))ને બેનિંગ્ટનથી બહાર અને યાન્કી ટ્રેઇલ્સ (ટીસી (TC)) રેન્સેલેર, ન્યૂ યોર્કથી બહાર જવાની સેવા પૂરી પાડે છે. 
* વિન્ડહેમ કાઉન્ટીમાં બ્રેટલબરોને બીલાઇન (બેટલબરો ટાઉન બસ) સેવા પૂરી પાડે છે. વિન્ડહેમને, વેસ્ટ ડોવરથી બહાર મૂવર (ડીયરફીલ્ડ વેલી ટ્રાન્ઝિટ એસોસિયેશન અથવા ડીવીટીએ (DVTA)) દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે.
* બર્લિંગ્ટનમાં ચિટ્ટેન્ડેન કાઉન્ટી ટ્રાન્સપોર્ટેશન ઓથોરીટી (સીસીટીએ (CCTA)) અને સીએટીએસ (CATS) (યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ કેમ્પસ એરીયા ટ્રાન્સપોર્ટેશન સિસ્ટમ) આવેલી છે.
* ચિટ્ટેન્ડેન કાઉન્ટીમાં કોલચેસ્ટર દ્વારા એસએસટીએ (સ્પેશ્યલ સર્વિસીસ ટ્રાન્સપોર્ટેશન એજન્સી)ના માધ્યમથી સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે.
* રટલેન્ડ કાઉન્ટીમાં રટલેન્ડથી બહાર (માર્બલ વેલી રીજનલ ટ્રાન્ઝીટ ડિસ્ટ્રીક્ટ, એમવીઆઇટીડી (MVRTD)) બસ આવેલી છે.
* વિન્ડસર કાઉન્ટીઃ
** લૂડલોવ (વિન્ડસર કાઉન્ટીમાં)ને એલએમટીએસ (લૂટલોવ મ્યુનિસિપલ ટ્રાન્ઝીટ સિસ્ટમ) દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે.
** વિન્ડસરને એડવાન્સ ટ્રાન્ઝીટ (એટી) દ્વારા વિન્ડસરની બહાર સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે.
** કનેક્ટીક્યુટ રીવર ટ્રાન્ઝીટ (સીઆરટી (CRT)) સ્પ્રિંગફીલ્ડ, વર્મોન્ટની બહાર, વિંન્ડહેમ કાઉન્ટીના કેટલાક ભાગોને સેવા પૂરી પાડે છે.
** નોર્વિચ અને હાર્ટફોર્ડ ઉપરાંત વ્હાઇટ રીવર જંક્શન સહિતના વિન્ડસર કાઉન્ટીના કેટલાક ભાગોમાં અને ન્યૂ હેમ્પશાયરના કેટલાક ભાગોમાં એવાન્સ્ડ ટ્રાન્ઝિટ નામની વિનામૂલ્યે પરિવહન સેવા પણ આવેલી છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.advancetransit.com/ |title=Advance Transit Home |publisher=Advancetransit.com |date=2010-06-16 |access-date=2010-07-31}}&lt;/ref&gt; તેના માર્ગો અને ઘણી અલગ-અલગ લાઇનો ખીણ પ્રદેશના ઉપરીય વિસ્તારોમાં પથરાયેલા છે.
* લેમોઇલ કાઉન્ટીમાં સ્ટોવને એસટીએસ (STS) (સ્ટોવ ટ્રોલી સિસ્ટમ, વિલેજ માઉન્ટેઇન શટલ, મોરીસ્વીલે શટલ) દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છે.
* ઓરેન્જ કાઉન્ટીમાં રેંડોલ્ફની બહાર સ્ટેજકોચ ટ્રાન્સપોર્ટેશન સર્વિસસ (એસટીએસ (STS)) વિન્ડસર કાઉન્ટીના કેટલાક ભાગને પણ સેવા પૂરી પાડે છે. 
* વોશિંગ્ટન કાઉન્ટીમાં, ગ્રીન માઉન્ટેઇન ટ્રાન્ઝીટ ઓથોરીટી (જીએમટીએ (GMTA)) રાજધાની માઉન્ટપિલિયરની બહાર સેવા પૂરી પાડે છે.
* સેન્ટ અલબાન્સની બહાર દોડતી નેટવર્ક (નોર્થવેસ્ટ વર્મોન્ટ પબ્લિક ટ્રાન્ઝિટ નેટવર્ક, એનવીપીટી (NVPT)) ફ્રેંકલીન અને ગ્રાન્ડ આઇલ કાઉન્ટીઓને સેવા આપે છે.
* સેન્ટ જ્હોહ્ન્સબરીની બહાર દોડતી રૂરલ કમ્યુનિટી ટ્રાન્સપોર્ટેશન (આરસીટી (RCT)) કેલેડોનિયા, એસેક્સ, લેમોઇલ અને ઓરલેન્સ કાઉન્ટીઓને સેવા આપે છે. વિવિધ નેટવર્કને જોડતી શટલ બસ પણ અહીંયા છે.&lt;ref name=&quot;2007rpt&quot;&gt;{{cite book|title = Annual City &amp; School Report, City of Newport, Vermont|publisher = Memphremagog Press, Inc., Newport, Vermont|year = 2007}}&lt;/ref&gt;
* બર્લિંગ્ટન, શાર્લોટ, ગ્રાન્ડ આઇલ અને શોરહેમથી ન્યૂ યોર્ક રાજ્ય સુધીની ફેરી સર્વિસ પણ છે. શોરહેમ ફેરી સિવાયની તમામ સેવાઓ એલસીટીસી (LCTC) (લેક શેમ્પલેઇન ટ્રાન્સપોર્ટ કંપની) દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે. વધુમાં, ચિમની પોઇન્ટ, વીટી (VT), ખાતેના શેમ્પલેઇન બ્રિજના રીપ્લેસમેન્ટ સમયગાળા દરમિયાન, એલસીટીસી (LCTC)એ હાલમાં તોડી પાડવામાં આવેલા ન્યૂ યોર્કના ક્રાઉન પોઇન્ટ સુધીના બ્રિજથી થોડા દક્ષિણ તરફ વિનામૂલ્યે, 24 કલાક ફેરી સેવા પૂરી પાડી હતી, ન્યૂ યોર્ક અને વર્મોન્ટ રાજ્ય્સના કાર દીઠ 10 ડોલરના ખર્ચે.&lt;ref&gt;[http://poststar.com/news/local/article_e67d27be-6231-11df-a6b4-001cc4c03286.html બ્રીજ ઇઝ કોસ્ટલી બટ ફેરી ઇઝ મોર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180811032107/https://poststar.com/news/local/article_e67d27be-6231-11df-a6b4-001cc4c03286.html |date=2018-08-11 }} નિક રીસમેન દ્વારા, Poststar.com, મે 18, 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Ferry At Champlain Bridge Set To Start Running
|date=January 31, 2010
|url=http://www.wptz.com/news/22352789/detail.html
|publisher=WPTZ
|access-date=ફેબ્રુઆરી 10, 2011
|archive-date=જુલાઈ 19, 2011
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719011135/http://www.wptz.com/news/22352789/detail.html
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

=== હવાઇમથકો ===
વર્મોન્ટને બે વ્યાવસાયિક હવાઇમથકો દ્વારા સેવા પૂરી પાડવામાં આવે છેઃ
* બર્લિંગ્ટન ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ રાજ્યનું સૌથી મોટું હવાઈમથક છે, જે શિકાગો, ક્લેવલેન્ડ, ડેટ્રોઇટ, ન્યૂ યોર્ક સીટી, ઓરલેન્ડો, ફિલાડેલ્ફિયા અને વોશિંગ્ટન ડીસી સાથે સીધી હવાઈ સેવાઓ ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.burlingtonintlairport.com/|title=Burlington International Airport}}&lt;/ref&gt;
* રટલેન્ડ સધર્ન વર્મોન્ટ રીજનલ એરપોર્ટ બોસ્ટોન વાયા કેપ એરથી નિયમિત હવાઈ સેવા ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.flyrutlandvt.com/|title=Rutland Southern Vermont Regional Airport|access-date=2011-02-10|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616045007/http://www.flyrutlandvt.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== પ્રસાર માધ્યમો ==

[http://www.vermont-web-design.com/web-cams-in-vt.html વર્મોન્ટ વિડિયો વેબ કેમ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100906081535/http://www.vermont-web-design.com/web-cams-in-vt.html |date=2010-09-06 }}

{{See|List of newspapers in Vermont|List of radio stations in Vermont|List of television stations in Vermont}}

== સુવિધાઓ ==
=== વિજળી ===

[[ચિત્ર:Vermont Yankee Nuclear Power Plant.jpg|thumb|right|વર્મોન્ટમાં વર્મોન્ટ યાન્કી ન્યૂક્લિઅર પાવર પ્લાન્ટ]]
2008માં રાજ્યની સૌથી વધુ વીજ જરૂરીયાત 1,100 મેગાવોટ (એમડબલ્યુ (MW)) હતી.&lt;ref name=&quot;banner&quot;&gt;{{cite news|first=Joel Banner|last=Baird|title=Vermont Dam Dilemma|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1D|date={{Nowrap|9 August}} 2009}}&lt;/ref&gt;

મે 2009માં, વર્મોન્ટે પ્રથમ પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા પેદા કરવા માટેનો ફીડ-ઇન લો બનાવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Austin |first=Anna |url=http://www.biomassmagazine.com/article.jsp?article_id=2745 |title=Vermont first state to pass renewable energy feed-in law |publisher=Biomassmagazine.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110416024722/http://www.biomassmagazine.com/article.jsp?article_id=2745 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
2010માં, રાજ્યમાં લગભગ 150 જેટલા મિથેન ડાઇજેસ્ટર્સ હતા, વર્મોન્ટ છ ઓનલાઇન ડાઇજેસ્ટર્સ સાથે દેશમાં અગ્રણી સ્થાન ધરાવતું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news |first=Bethany M.| last=Dunbar|title=Dairy farmers are making more than milk these days| work=the Chronicle|location=Barton, Vermont|page= 1|date={{Nowrap|10 February}} 2010}}&lt;/ref&gt;

વર્મોન્ટે 2007માં ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડમાં વિજળી માટે સૌથી ઓછી કિંમત ચૂકવી હતી, છતાં તેનું નામ દેશના સૌથી વધુ કિંમત ચૂકવતા 11 રાજ્ય્સમાં હતું ; જે દેશની સરેરાશ કરતાં લગભગ 16 ટકા જેટલી વધારે હતી.&lt;ref name=&quot;Handels&quot;&gt;{{cite book|author = Handelsman, Richard |title = My Turn:Truths, half-truths about energy|publisher = Burlington Free Press|date = December 1, 2008}}&lt;/ref&gt;

2009માં, રાજ્યમાં અમેરિકામાં સૌથી ઊંચા વીજ દર હતા અને સમગ્ર દેશમાં પોષણક્ષમતાનો તફાવત સૌથી વધારે ખરાબ હતો.&lt;ref name=&quot;bfp090628&quot;/&gt;

2009માં રાજ્યે 1/3 અથવા 400 મેગાવોટ&lt;ref name=&quot;banner&quot;/&gt; વિજળી હાઇડ્રો-ક્વિબેક અને 1/3 વર્મોન્ટ યાન્કીમાંથી મેળવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Dunbar, Bethany M. |title = Ten candidates talk business|publisher = the Chronicle|date = October 22, 2008}}&lt;/ref&gt; સમગ્ર રીતે જોતાં, રાજ્યએ તેની જરૂરિયાતની અડધા જેટલી વિજળી કેનેડા અને અન્ય રાજ્ય્સમાંથી મેળવી હતી. તેણે રાજ્યમાં પેદા કરવામાં આવતી કુલ વિજળીમાંથી 75 ટકા વિજળી વર્મોન્ટ યાન્કી તરફથી મેળવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Dennis|last=McMahon|title=My Turn:Getting real on electricity challenges|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 7B|date={{Nowrap|20 September}} 2009}}&lt;/ref&gt;

રાજ્યની બે સૌથી મોટી વિજ કંપનીઓ ગ્રીન માઉન્ટેઇન પાવર કોર્પોરેશન અને સેન્ટ્રલ વર્મોન્ટ પબ્લિક સર્વિસ કોર્પોરેશન સાથે મળીને વર્મોન્ટના લગભગ 80 ઘરોને વિજળી પૂરી પાડે છે.&lt;ref name=&quot;bfp090628&quot;/&gt;

વર્મોન્ટના નિષ્ણાતોના અંદાજ અનુસાર, રાજ્યની કુલ જળવિદ્યુત ક્ષમતા 134થી 175 મેગાવોટ જેટલી છે.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Gresser, Joseph| title = Panel considers small hydro power potential|publisher = the Chronicle|date = August 20, 2008}}&lt;/ref&gt;

2006માં, વર્મોન્ટની ઊનાળાની ઋતુ દરમિયાનની વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા 1,117 મેગાવોટ હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/cneaf/electricity/st_profiles/e_profiles_sum.html |title=State Electric Profiles |publisher=Eia.doe.gov |access-date=2010-07-31}}&lt;/ref&gt; 2005માં, રાજ્યના રહેવાસીઓએ માથાદીઠ સરેરાશ 5,883 કિલોવોટ કલાક વિજળીનો વપરાશ કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|author=U.S. Per Capita Electricity Use By State In 2005 |url=http://www.swivel.com/data_columns/spreadsheet/3987533 |title=Data – Swivel |publisher=Swivel.com |access-date=2010-07-31}}&lt;/ref&gt; અન્ય એક સૂત્રએ જણાવ્યું હતું કે 2008માં દરેક ઘરે વાર્ષિક 7,100 કિલોવોટ કલાક વિજળીનો વપરાશ કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sphere.com/2009/12/04/whats-the-greenest-place-in-america-hint-it-has-8-million-peo/?icid=main|2=htmlws-main-n|3=dl1|4=link5|5=http%3A%2F%2Fwww.sphere.com%2F2009%2F12%2F04%2Fwhats-the-greenest-place-in-america-hint-it-has-8-million-peo%2F|title=What's the Greenest Place in America? Hint: It Has {{Nowrap|8 Million}} People|accessauthor=Bill Morris|date=2009-12-04}} {{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

વર્મોન્ટ દેશમાં સૌથી ઊંચો 73.7 ટકા અણુ વિદ્યુત ઉત્પાદન દર ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Hemingway, Sam |title = Nukes by the numbers|publisher = Burlington Free Press|date = July 20, 2008}}&lt;/ref&gt; તેના કારણે વર્મોન્ય કોલસાનો ઉપયોગ નહીં કરતાં વિજ મથકો ધરાવતા માત્ર બે રાજ્ય્સમાં સ્થાન ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite book|author = Handelsman, Richard, |title = My Turn:Truths, half-truths about energy|publisher = Burlington Free Press|date = December 1, 2008}}&lt;/ref&gt;

વર્મોન્ટની તમામ કંપનીઓ આઇએસઓ (ISO) ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ દ્વારા સંચાલિત લાઇનોમાંથી વિજળી મેળવે છે. દરેક કંપની આ લાઇનોમાં પરિવહન પામતી વિજળીની કિંમત ચૂકવે છે. વર્મોન્ટનો હિસ્સો લગભગ 4.5 ટકા છે.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Gresser, Joseph |title = VEC seeks a 9.2 percent rate hike|publisher = the Chronicle|date = November 5, 2008}}&lt;/ref&gt;

રાજ્યમાં 78 જેટલા જળવિદ્યુત બંધ છે. તેઓ 143 મેગાવોટ વિજળી પેદા કરે છે, જે રાજ્યની કુલ જરૂરીયાતની 12 ટકા જેટલી છે.&lt;ref name=&quot;banner&quot;/&gt;

=== પ્રત્યાયન (સંદેશાવ્યવહાર) ===
* 2006ની સ્થિતિએ બ્રોડબેન્ડ કવરેજ&lt;ref&gt;[http://www.burlingtonfreepress.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070208/NEWS01/702080306/1009/NEWS05 Burlington Free Press.com ટોપ સ્ટોરીઝ]{{Dead link|date=October 2009}}&lt;/ref&gt;
** કુલ કવરેજ = 87%
** કેબલ = 68%
** ડીએસએલ (DSL) = 69%
** વાયરલેસ ઇન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઇડર = 24%

(ઉપરના આંકડા વસતિ દર્શાવે છે, નહીં કે જમીન.)

સામાન્ય રીતે, પર્વતોને કારણે રાજ્યના મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારો બહારના વિસ્તારોમાં સેલ ફોન કવરેજ નબળું રહે છે. મોટા જમીન વિસ્તારોમાં નાના પ્રમાણમાં રહેતી ગ્રામીણ વસતિને સેવા પૂરી પડાવા માટેના પ્રયાસો વધારે પડતા મૂડી રોકાણને કારણે આર્થિક રીતે અયોગ્ય સાબિત થયા છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3675/is_200310/ai_n9323531 |title=Cell Service in Vermont: Can't hear the tourist for the trees Vermont Business Magazine &amp;#124; Find Articles at BNET.com |publisher=Findarticles.com |date=2003-10-01 |access-date=2010-07-31 |first=Kevin |last=Kelley |archive-date=2013-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130113180821/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3675/is_200310/ai_n9323531 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; યુનિસેલ, જે ગ્રામીણ પ્રદેશો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે અને રાજ્યના મોટાભાગના વિસ્તારને સમાવી લે છે, તેની માલિકી હવે એટીએન્ડટી (AT&amp;amp;T) ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Posted by Aviv on December 22, 2008 at 3:57 pm PST |url=http://www.macblogz.com/2008/12/22/att-buys-unicel-iphone-finally-confirmed-heading-to-vermont/ |title=AT&amp;T Buys Unicel: iPhone Finally Confirmed Heading to Vermont &amp;#124; MacBlogz – One Stop Apple News |publisher=Macblogz.com |date=2008-12-22 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2009-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318141526/http://www.macblogz.com/2008/12/22/att-buys-unicel-iphone-finally-confirmed-heading-to-vermont/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

મે 2007માં, વર્મોન્ટે 2010 સુધીમાં સંઘનું પ્રથમ ઇ-રાજ્ય બનાવાના ઇરાદા સાથે તમામ નાગરીકોને સમગ્ર રાજ્યમાં ગમે તે જગ્યાએ બ્રોડબેન્ડ (લઘુતમ 3 એમબીટ) અને સેલ્યુલર કવરેજ મળી રહે તે માટેના પગલાં લીધાં હતાં.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blog.tomevslin.com/2007/01/vermont_the_fir.html |title=A Synopsis of the extent of the measure to extend broadband |publisher=Blog.tomevslin.com |date=2007-01-04 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110105170727/http://blog.tomevslin.com/2007/01/vermont_the_fir.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2010માં, 1,30,000 લોકોને હજુપણ &quot;નબળી&quot; સેવા મળી રહી હતી. રાજ્યે સંઘીય સરકાર પાસેથી 116 મિલિયન ડોલરની ગ્રાન્ટ મેળવી હતી. પ્રતિનિધિ વેલ્શે કહ્યું હતું કે આ ગ્રાન્ટ રાજ્યને સૌથી ઓછા કનેક્ટેડ રાજ્ય્સમાંથી દેશના સૌથી વધારે કનેક્ટેડ રાજ્ય બનવા સક્ષમ બનાવશે.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Sam|last=Hemingway|title=Vt. wins $115M grant for universal broadband|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date=5 August 2010}}&lt;/ref&gt;

2008માં કોમકાસ્ટે રાજ્યભરમાં વધારાનું કેબલ એક્સેસ વિસ્તારવાનો પ્રારંભ કર્યો.&lt;ref&gt;[http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3675/is_200602/ai_n17179866 બીનેટ બિઝનેસ નેટવર્ક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130113062406/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3675/is_200602/ai_n17179866 |date=2013-01-13 }}. સુધારો ફેબ્રુઆરી 21, 2008.&lt;/ref&gt; 2007માં, વર્મોન્ટની લગભગ બે તૃતિયાંશ વસતિ કેબલની પહોંચ ધરાવતી હતી. 2008ની આ પહેલની પૂર્ણાહૂતિએ વર્મોન્ટની લગભગ 90 ટકા વસતિ કેબલની પહોંચ ધરાવતી હશે.

== કાયદો અને સરકાર ==
[[ચિત્ર:VtSupremeCourt03.JPG|200px|right|thumb|માઉન્ટપિલિયરમાં વર્મોન્ટની સુપ્રીમ કોર્ટનું ભવન]]
{{Main|Government of Vermont}}

બે સેનેટર્સ અને એક પ્રતિનિધી સંઘીય સ્તરે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કોંગ્રેસમાં વર્મોન્ટનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

રાજ્યનું સંચાલન બંધારણ દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે સરકારી ફરજોને કાયદા, આધિકારિક અને ન્યાયિક શાખાઓમાં વિભાજીત કરે છેઃ વર્મોન્ટ જનરલ એસેમ્બ્લી, ગવર્નર ઓફ વર્મોન્ટ અને વર્મોન્ટ સુપ્રીમ કોર્ટ.  ગવર્નરશીપ અને જનરલ એસેમ્બ્લીની મુદત બે વર્ષની હોય છે, જેમાં ગવર્નર અને 30 સેનેટર્સનો સમાવેશ થાય છે. કોઇપણ હોદ્દા માટેની કોઇ ટર્મ મર્યાદા નથી. રાજ્યની રાજધાની માઉન્ટપિલિયરમાં છે.

વર્મોન્ટમાં ત્રણ પ્રકારની મ્યુનિસિપાલિટી સમાવી લેવામાં આવી છેઃ નગરો, શહેરો અને ગામડાં. મોટાભાગના ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડની જેમ, સ્વતંત્ર કાઉન્ટી સરકારની પણ થોડી જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.  કાઉન્ટીઓ અને કાઉન્ટી બેઠકો માત્ર અનેક ચૂંટાયેલા હોદ્દેદારો જેમ કે રાજ્યના એટોર્ની અને શેરીફ વગેરે સાથેની વિવિધ સરકારી સેવાઓ જેમ કે કાઉન્ટી અને રાજ્ય કોર્ટ વગેરેમાં માત્ર અનુકૂળતા માટેની વ્યવસ્થાઓ માટે જ છે. તમામ કાઉન્ટી સેવાઓને વર્મોન્ટ રાજ્ય તરફથી સીધું જ ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે. રાજ્ય સરકાર પછીનું આગળનું સૌથી કાર્યક્ષમ સરકારી તંત્ર મ્યુનિસિપાલિટી છે. આમાંથી મોટાભાગની નગરોમાં છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sec.state.vt.us/municipal/pubs/who'swho.html |title=town offices |publisher=Sec.state.vt.us |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125092002/http://www.sec.state.vt.us/municipal/pubs/who%27swho.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== નાણાકીય બાબતો ===
વર્મોન્ટ સંઘનું એક માત્ર એવું રાજ્ય છે જેને સંતુલિત બજેટની જરૂરીયાત નથી અને છતાં વર્મોન્ટ 1991થી સંતુલિત બજેટ રજૂ કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Ron Snell |url=http://www.ncsl.org/programs/fiscal/balbuda.htm |title=State Balanced Budget Requirements: Provisions and Practice |publisher=Ncsl.org |date=2004-03-04 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-07-28 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20100728002708/http%3A//www.ncsl.org/IssuesResearch/BudgetTax/StateBalancedBudgetRequirementsProvisionsand/tabid/12651/Default.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2007માં, મૂડીઝ ઇન્વેસ્ટર્સ સર્વિસે રાજ્યને સૌથી ઊંચું એએએ (Aaa) (ટ્રીપલ એ) રેટીંગ આપ્યું હતું.&lt;ref&gt;બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ, ફેબ્રુઆરી 6, 2007, બિઝનેસ, પેજ 7A, ''મૂડીઝ ગિવ્સ હાઇએસ્ટ બોન્ડ રેટિંગ ટુ વર્મોન્ટ.'' &lt;/ref&gt;

રાજ્ય એન્ટરપ્રાઇસ ફંડનો ઉપયોગ ખાનગી વ્યવસાય કંપનીની જેમ કામગીરી માટે કરે છે. વર્મોન્ટ લોટરી કમિશન, લિકર કન્ટ્રોલ ફંડ અને અનએમપ્લોયમેન્ટ કમ્પોનસેશન ટ્રસ્ટ ફંડ રાજ્યના સૌથી મોટા વ્યાવસાયિક ભંડોળો છે.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080804182756/http://auditor.vermont.gov/interior.php/sid/2/aid/9/nid/125 રાજ્ય ઓડિટર: લોટરી ઇઝ એ હાઇલી વિઝિબલ ગવર્નમેન્ટ એક્ટિવિટી] ઓગસ્ટ 3, 2007, ટોમ સલમોન, સીપીએ (CPA), વર્મોન્ટ રાજ્ય ઓડિટર દ્વારા. સુધારો માર્ચ 20, 2009.&lt;/ref&gt;

==== કરવેરા ====
2007માં વર્મોન્ટ 50 રાજ્ય્સમાં 14મા ક્રમે રહ્યું હતું અને ડિસ્ટ્રીક્ટ ઓફ કોલંબિયા રાજ્ય અને સ્થાનિક કરવેરામાં માથાદીઠ 3,681 ડોલર કરબોજ સાથે ટોચ પર હતું.  રાષ્ટ્રીય સરેરાશ 3,447 ડોલર હતી.&lt;ref&gt;ડેટાબેન્કયુએસએ,''એએઆરપી (AARP) બુલેટિન'' , એપ્રિલ 2007, અમેરિકાના આંકડામાંથી સંપાદન
વસ્તી ગણતરી&lt;/ref&gt; જો કે, સીએનએનમની (CNNMoney)એ માથાદીઠ આવકની ટકાવારીની રીતે વર્મોન્ટને ટોચનો ક્રમ આપ્યો હતો. આ રેન્કિંગે માથાદીઠ 5,387નું કર ભારણ દર્શાવ્યું હતું. જે 38,306ની માથદીઠ આવકનું 14.1 ટકા જેટલું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://money.cnn.com/galleries/2007/pf/0704/gallery.tax_friendliest/8.html|work=CNN|title=Where does your state rank?|first1=David|last1=Ellis|access-date=May 27, 2010|archive-date=જુલાઈ 13, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070713211904/http://money.cnn.com/galleries/2007/pf/0704/gallery.tax_friendliest/8.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

વર્મોન્ટ 3.6 ટકાથી 9.5 ટકા સુધીના નજીવા કરની શ્રેણીમાં પાંચ અલગ-અલગ ઇન્કમ બ્રેકેટ્સ (આવકની મર્યાદા)માં સુધારાવાદી માળખામાં વ્યક્તિગત આવકવેરો વસૂલે છે.

2008માં, એક ટકા જેટલા ટોચના લોકોએ આવકવેરાની 30 ટકા આવક પૂરી પાડી હતી. 2,000 લોકો 9.5 ટકાનો સૌથી ઊંચો આવકવેરા દર ચૂકવી શકે તે પ્રમાણેની પૂરતી આવક ધરાવતા હતા.&lt;ref&gt;બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ, જૂન 16, 2009, પાનું 6A,&quot;માય ટર્ન: ટેક્સ પુટ સસ્ટેનિબિલિટી એટ રિસ્ક&quot;. વિન સ્મિથ&lt;/ref&gt;

વર્મોન્ટનો સામાન્ય વેચાણ વેરા દર 6 ટકા છે, જે ભૌતિક વ્યક્તિગત મિલકત, મનોરંજન દર, ફેબ્રિકેશન દર, કેટલિક જાહેર સેવાઓના દર અને કેટલાક સેવા કરારો (કેટલાક નગરો અને શહેરો વધારાનો એક ટકા સ્થાનિક વિકલ્પ ટેક્સ પણ લાદે છે) લાદવામાં આવે છે. કરમાંથી 46 રીતે છૂટછાટ આપવામાં આવે છે જેમાં મેડિકલની વસ્તુઓ, ખોરાક, ઉત્પાદન મશીનરી, સાધનો અને ઇંધણ, રહેણાંકી ઇંધણ અને વિજળી, કપડાં અને જૂતાં વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. વપરાશ કર વેચાણ દરના સમાન રીતે ખરીદાર પર લાદવામાં આવે છે. જ્યારે વેચાણકાર વેચાણ વેરો વસૂલવામાં નિષ્ફળ જાય છે અથવા વસ્તુઓ એવી જગ્યાએથી ખરીદવામાં આવી હોય જ્યાં કોઇ કર લાગુ પડતો ન હોય ત્યારે ખરીદારને વપરાશ કર ભરવો પડે છે. વપરાશ કર વેચાણવેરા હેઠળ કરપાત્ર વસ્તુઓ પર લાગુ પડે છે. 

વર્મોન્ટ વારસા વેરો વસૂલતું નથી, જો કે, તેના એસ્ટેટ કરને સંઘીય એસ્ટેટ કરથી અલગ કરવામાં આવ્યો છે અને તથી રાજ્ય હજુ પણ પોતાનો એસ્ટેટ કર લાદે છે.

==== મિલકત વેરો ====
શિક્ષણ અને મ્યુનિસિપલ સેવાઓને સહાય પૂરી પાડવા માટે મિલકત વેરો લાદવામાં આવે છે. વર્મોન્ટ વ્યક્તિગત મિલકત પર કરની ગણતરી કરતું નથી.&lt;ref name=&quot;Valuation&quot;&gt;[http://www.state.vt.us/tax/pvr.shtml પ્રોપર્ટી વેલ્યૂએશન એન્ડ રિવ્યૂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309015018/http://www.state.vt.us/tax/pvr.shtml |date=2010-03-09 }}, વર્મોન્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટેક્સિસ સુધારો માર્ચ 10, 2009.&lt;/ref&gt;

મિલકત વેરો મ્યુનિસિપાલિટીઓ દ્વારા વાસ્તવિક મિલકતના યોગ્ય બજાર સુધારાઓને આધારે લાદવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;Valuation&quot;/&gt; દર એસેક્સ કાઉન્ટીમાં ફર્દિનાન્ડમાં ફાર્મહાઉસ પર 0.97થી માંડીને બાર સીટીમાં બિનરહેણાંકી મિલકતો પર 2.72 ટકા સુધીનો છે.&lt;ref&gt;{{PDFlink|http://www.vermontproperty.com/newsltr/2005effectivetaxrates.pdf|111&amp;nbsp;KB}}&lt;/ref&gt; રાજ્યભરમાં, નગરોમાં મિલકત વેરાનો દર રસેરાશ 1.77 ટકાથી 1.82 ટકા જેટલો છે. 

2007માં વર્મોન્ટ કાઉન્ટીઓ દેશમાં મિલકત વેરાઓની રીતે સૌથી વધારે હતી. ચિટ્ટેન્ડેન (3,809 ડોલર મેડિયન), વિન્ડહેમ (3,412 ડોલર), એડિસન (3,352 ડોલર) અને વિન્ડસર (3,327 ડોલર) 20,000થી વધુ વસતિ ધરાવતી દેશની કુલ 1,817 કાઉન્ટીઓમાંથી ટોચની 100 કાઉન્ટીઓમાં સ્થાન ધરાવતી હતી. રાજ્યની 14 કાઉન્ટીઓમાંથી 12 ટોચના 20 ટકામાં સમાવેશ પામેલી હતી.&lt;ref&gt;{{cite book|author = McLean, Dan |title = Property tax bills among highest|publisher = Burlington Free Press|date = December 17, 2008}}&lt;/ref&gt;

શિક્ષણને યોગ્ય ટેકો પૂરો પાડવા માટે કેટલાક નગરોએ એક્ટ 60 હેઠળ તેમણે એકત્ર કરેલા કરમાંથી કેટલોક હિસ્સો અપૂરતી સહાય ધરાવતી જિલ્લા શાળાઓમાં વહેંચવાનો રહે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://education.vermont.gov/new/html/laws/act60.html |title=Laws &amp; Regulations: Act 60 Links &amp; Resources |publisher=Education.vermont.gov |date=2004-07-29 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2013-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510194000/http://education.vermont.gov/new/html/laws/act60.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== રાજકારણ ===
{{Main|Politics of Vermont}}
{{See also|Political party strength in Vermont|United States Congressional Delegations from Vermont|Category:Vermont elections}}

વર્મોન્ટ તેની રાજકીય સ્વતંત્રતા માટે જાણીતું છે. વર્મોન્ટ એવા ચાર રાજ્ય્સમાં (મૂળ તેર કોલોની સિવાય) સ્થાન ધરાવે છે જે એક સમયે સ્વતંત્ર દેશ હતા (અન્ય રાજ્ય્સ ટેક્સાસ, કેલિફોર્નિયા અને હવાઈ છે). તેણે રાષ્ટ્રીય ચૂંટણીઓમાં ઘણી વખત વિપરીત મતદાન પણ કર્યું છે. નોંધપાત્ર રીતે, વર્મોન્ટ એવું એક માત્ર રાજ્ય છે જેણે એન્ટી-મોસેનિક પાર્ટીના રાષ્ટ્રપતિપદના ઉમેદવાર માટે મતદાન કર્યું હોય અને વર્મોન્ટ એવા બે રાજ્ય્સમાંનું એક હતું (બીજું મૈની હતું) જેણે ફ્રેન્કલિન ડી રૂઝવેલ્ટના રાષ્ટ્રપતિપદ માટેની ચારેય પ્રચાર ઝુંબેશમાં તેમની વિરુદ્ધમાં મતદાન કર્યું હતું. 

વર્મોન્ટના સ્વતંત્ર રાજકારણના વિચારનો ઇતિહાસ સેકન્ડ વર્મોન્ટ રિપબ્લિકની સ્થાપના અને અલગતાની ભલામણ કરતાં અન્ય આયોજન તરફ દોરી ગયો છે.&lt;ref&gt;આ નાની રાજકીય હિલચાલ કેલિફોર્નિયા, હવાઇ, લ્યુઇસિયાના, અને ટેક્સાસમાં જોવા મળેલી હિલચાલને સમાન છે; જોક, ઐતિહાસિક સંદર્ભો અલગ છે.&lt;/ref&gt;

==== રાષ્ટ્રીય રાજકારણ ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right;font-size:79%&quot;
|+ &lt;td&gt;'''રાષ્ટ્રપતિપદની ચૂંટણીના પરિણામો''' &lt;/td&gt;
|- style=&quot;background:lightgrey&quot;
! વર્ષ
! રિપબ્લિકન
! ડેમોક્રેટિક
|-
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|2008
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|30.45% ''98,974'' 
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|'''67.46%'''  ''219,262'' 
|-
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|2004
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|38.80% ''121,180'' 
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|'''58.94%'''  ''184,067'' 
|-
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|2000
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|40.70% ''119,775'' 
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|'''50.62%'''  ''149,022'' 
|-
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|1996
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|31.09% ''80,352'' 
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|'''53.35%'''  ''137,894'' 
|-
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|1992
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|30.42% ''88,122'' 
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|'''46.11%'''  ''133,592'' 
|-
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|1988
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|'''51.10%'''  ''124,331'' 
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|47.58% ''115,775'' 
|-
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|1984
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|'''57.9%'''  ''135,865'' 
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|40.8% ''95,730'' 
|-
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|1980
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|'''44.4%'''  ''94,628'' 
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|38.4% ''81,952'' 
|-
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|1976
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|'''54.3%'''  ''102,085'' 
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|43.1% ''81,004'' 
|-
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|1972
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|'''62.9%'''  ''117,149'' 
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|36.6% ''68,174'' 
|-
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|1968
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|'''52.8%'''  ''85,142'' 
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|43.5% ''70,255'' 
|-
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|1964
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|30.4% ''54,942'' 
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|'''66.3%'''  ''108,127'' 
|-
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|1960
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|'''58.7%'''  ''98,131'' 
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|41.4% ''69,186'' 
|-
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|1956
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|'''72.2%'''  ''110,390'' 
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|27.8% ''42,549'' 
|-
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|1952
|  style=&quot;text-align:center;background:#fff3f3&quot;|'''71.5%'''  ''109,717'' 
|  style=&quot;text-align:center;background:#f0f0ff&quot;|28.2% ''43,355'' 
|}
ઐતિહાસિક રીતે, વર્મોન્ટની ગણના રાષ્ટ્રીય ચૂંટણીઓના સંદર્ભમાં દેશના સૌથી આધારભૂત રિપબ્લિકન રાજ્ય્સમાં કરવામાં આવે છે. 1990 પહેલાં, વર્મોન્ટે ડેમોક્રેટિક પક્ષની તરફેણમાં માત્ર એક જ વખત મતદાન કર્યું હતું, જેમાં લિન્ડન જ્હોનસને 1964માં બેરી ગોલ્ડવોટર સામે ભવ્ય સરસાઇથી વિજય મેળવ્યો હતો. 19મી સદીના ઉત્તરાર્ધ અને 20મી સદીના પ્રારંભમાં, રીપબ્લિકન પક્ષના રાષ્ટ્રપતિપદના ઉમેદવારોએ લગભગ 70 ટકા જેટલા મત મેળવીને ઘણી વખત વિજય મેળવ્યો હતો. 1854માં પક્ષની સ્થાપના થઈ ત્યારથી માંડીને 1970ના દાયકાના મધ્ય સુધીમાં રિપબ્લિકનો વર્મોન્ટના સ્થાનિક રાજકારણમાં પ્રભુત્વ ધરાવતા રહ્યા હતા. 1960ના દાયકા પહેલાં, ગ્રામીણ હિતોનું ધારાસભામાં પ્રભુત્વ હતું. તેના પરીણામ સ્વરૂપે શહેરો, ખાસ કરીને બર્લિંગ્ટન અને વિનૂસ્કીના જૂના ભાગોને અવગણવામાં આવ્યા અને તેમનો નાશ થયો. લોકો નવા ઉપનગરો તરફ ખસવા લાગ્યા. 

આ દરમિયાન, ઘણાં લોકો રાજ્યની બહાર પણ ચાલ્યા ગયા. આ ઇમિગ્રેશનમાં મોટાભાગે ન્યૂ યોર્ક અને ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડના શહેરી વિસ્તારોમાંથી વર્મોન્ટમાં આવેલા વધારે ઉદારમતવાદી રાજકીય પ્રભાવોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The World|work=Rise of the Democratic Party|url=http://www.vt-world.com/Archive/2004/February_18_2004/Features.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060321145827/http://www.vt-world.com/Archive/2004/February_18_2004/Features.htm|archive-date=2006-03-21|access-date=2006-12-25|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; વધુમાં, 1960ના દાયકામાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સુપ્રીમ કોર્ટે કરેલા એક વ્યક્તિ, એક મતના નિર્ણયની શ્રેણીને કારણે રાજ્ય્સને તેમના વસતિને આધારે રાજકીય જિલ્લાઓની રચના કરવાની ફરજ પાડી. તેના પરીણામસ્વરૂપે, વર્મોન્ટના શહેરી વિસ્તારો કેટલીક રાજકીય સત્તાના પ્રદેશો બની ગયા. 

1992માં, તેણે રાષ્ટ્રપતિ માટે ડેમોક્રેટને ટેકો આપ્યો હતો, રાજ્યએ 1964 પછી પ્રથમ વખત આમ કર્યું હતું અને ત્યારથી રાષ્ટ્રપતિની તમામ ચૂંટણીઓમાં ડેમોક્રેટિક પક્ષ માટે મતદાન કર્યું છે. વર્મોન્ટે જ્હોન કેરીને 2004માં તેનું ચોથા ક્રમનું સૌથી વધારે માર્જિન આપ્યું હતું. તેમણે રાજ્યના લોકપ્રિય મતોમાં સત્તાધારી જ્યોર્જ ડબલ્યુ બુશ કરતાં લગભગ 20 ટકા વધારેની સરસાઇ મેળવીને લગભગ 59 ટકા મત મેળવ્યા હતા. રાજ્યના ઇશાન ભાગમાં આવેલી એસેક્સ કાઉન્ટી રાજ્યની એકમાત્ર એવી કાઉન્ટી હતી જેણે બુશ તરફી મતદાન કર્યું હતું. જ્યોર્જ ડબલ્યુ બુશ જ્યારે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ હતા ત્યારે તેમણે મુલાકાત ન લીધી હોય તેવું વર્મોન્ટ એકમાત્ર રાજ્ય છે. 2000ની રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં બુશ એવા અમેરિકન ઇતિહાસના એવા પ્રથમ રિપબ્લિકન રાષ્ટ્રપતિ હતા જેમણે વર્મોન્ટને સાથે લીધા સિવાય વ્હાઇટ હાઉસ પર કબજો જમાવ્યો હોય.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2007/POLITICS/12/28/vermont.banning.bush.ap/index.html?iref=mpstoryview |title=એક્ટિવિસ્ટ્સ ઇન વર્મોન્ટ ટાઉન વોન્ટ બુશ, ચીની સબ્જેક્ટ ટુ એરેસ્ટ– CNN.com |access-date=2011-02-10 |archive-date=2008-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080321172702/http://edition.cnn.com/2007/POLITICS/12/28/vermont.banning.bush.ap/index.html?iref=mpstoryview |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; વર્મોન્ટે બરાક ઓબામાને ત્રીજા નંબરની સૌથી વધુ સરસાઇ આપી હતી (37 ટકા પોઇન્ટ્સ) જેમણે 68-31 ટકાથી વિજય મેળવ્યો હતો. બીજી બાજુ, રિપબ્લિકન ગવર્નર ડગ્લાસે 2006ની ચૂંટણીમાં વિન્ડહેમ સિવાયની તમામ કાઉન્ટીઓ જીતી હતી.

આજે, વર્મોન્ટ એવા બે રાજ્ય્સમાંનું એક છે જેના અમેરિકન કોંગ્રેસ ખાતેના પ્રતિનિધિઓ હાલમાં રાજકીય પક્ષ સાથે સંકળાયેલા નથીઃ સેનેટર બર્ની સેન્ડર્સ તેમના રાજકીય અભિપ્રાયને લોકશાહી સમાજવાદ તરીકે ઓળખાવે છે, પરંતુ તેઓ સત્તાવાર રીતે સ્વતંત્ર ઉમેદવાર તરીકે નોંધાયેલા છે અને સેનેટની નેતાગીરીની પસંદગીમાં ડેમોક્રેટ્સ સાથે જોડાયેલા છે.&lt;ref&gt;પોવેલ, માઇકલ. http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/04/AR2006110401124.html Exceedingly Social, But Doesn't Like Parties. ''ધ વોશિંગ્ટન પોસ્ટ''  નવેમ્બર 5, 2006.&lt;/ref&gt;

==== રાજ્યનું રાજકારણ ====
1960ના દાયકામાં એક વ્યક્તિ, એક મત હેઠળ વિધાનસભાનું પુનર્ગઠન કરવામાં આવ્યું ત્યારબાદ ર્જાયમાં આગંતુકોને સમાવવા માટે કાયદો પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ કાયદો 1970માં જમીન ઉપયોગ અને વિકાસ કાયદો (એક્ટ 250) હતો. દેશમાં પસાર કરવામાં આવેલો આ પ્રકારનો પ્રથમ કાયદાએ નવ જિલ્લા પર્યાવરણ કમિશનની રચના કરી જેમાં ગવર્નર દ્વારા નિમણૂક પામતા ખાનગી નાગરિકોનો સમાવેશ થતો હતો, જે રાજ્યના પર્યાવરણ અને અનેક નાના સમુદાયો પર મહત્વની અસર પેદા કરતા હોય તેવા જમીન વિકાસ અને પેટાવિભાગીય આયોજનો મંજૂર કરતાં હતા. એક્ટ 250ના પરીણામે, વર્મોન્ટ વોલ-માર્ટ મેળવાનારું છેલ્લું રાજ્ય હતું (ડિસેમ્બર 2009ની સ્થિતિએ હાલમાં રાજ્યમાં ચાર છે, પરંતુ માત્ર વિલિસ્ટન સ્ટોર જ નવું બંધાયેલો છે). એક્ટ 205ની સફળતા, તેને અનુગામી સત્તાને નિર્બળ કરવાના પ્રયાસો અને અન્ય વિકાસના દબાણોને કારણે વર્મોન્ટને નેશનલ ટ્રસ્ટ ફોર હિસ્ટોરીક પ્રીઝર્વેશન દ્વારા અમેરિકાનું સૌથી વધારે જોખમ ધરાવતું ઐતિહાસિક સ્થળ ઘોષિત કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Rimer, Sara |title = Vermont Debates Value of Saving a Rural Image|publisher = The New York Times|date = July 4, 1993}}&lt;/ref&gt;

તાજેતરનો વિવાદ સિવિલ યુનિયન્સ, એવી સંસ્થા જેણે સમલિંગી યુગલોને સંઘીય સ્તરે નહીં પરંતુ રાજ્ય સ્તરે લગભગ તમામ અધિકારો અને લગ્નના તમામ અધિકારો આપ્યા છે, તેને સ્વીકારવા અંગેનો હતો. ''બેકર વિ. વર્મોન્ટ''  (1999)માં, વર્મોન્ટ સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂકાદો આપ્યો હતો કે વર્મોન્ટના બંધારણ હેઠળ, રાજ્યએ સમલિંગી લગ્નને સ્વીકારવા જોઇએ અથવા તો તેમને અલગ પરંતુ સમાન દરજ્જો આપવો જોઇએ. રાજ્યની વિધાનસભાએ બીજો વિકલ્પ સ્વીકારીને સિવિલ યુનિયનની રચના કરી; ખરડો વિધાનસભામાં પસાર કરીને ગવર્નર હોવાર્ડ ડીન દ્વારા સહી કરીને કાયદો બન્યો. એપ્રિલ 2009માં, રાજ્ય વિધાનસભાએ ગવર્નર જીમ ડગ્લાસના વિટોની ઉપરવટ જઈને સમલિંગી લગ્નોને માન્યતા આપીને કાયદા દ્વારા સમલિંગી લગ્નોને કાનૂની સ્વરૂપ આપનારું દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/30089125/ |title=Vermont lawmakers legalize gay marriage – Life – msnbc.com |publisher=MSNBC |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727234537/http://www.msnbc.msn.com/id/30089125/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સપ્ટેમ્બર 2009માં, વર્મોન્ટ એવા છ રાજ્ય્સમાં સ્થાન પામ્યું જેમાં સમલિંગી યુગલો લગ્ન કરી શકતા હતા.&lt;ref&gt;ધ અધર્સ વેર મેસેચ્યુસેટ્સ, કનેક્ટિકટ, આયોવા, મૈની એન્ડ ન્યૂ હેમ્પશાયર. મૈનીમાં સમાન સમલિંગ લીંગી લગ્ન કાયદો નવેમ્બર 2009માં મતદાતાઓએ રદ કર્યો હતો જ્યારે વોશિંગ્ટન ડી.સી., તેની અત્યારે છૂટ આપે છે.&lt;/ref&gt;

2007માં, જ્યારે કથિત ઉદારમતવાદી સમસ્યાઓનો સામનો થયો, અસાધ્ય રોગનો શિકાર બનેલા લોકોને આત્મહત્યામાં મદદ કરવાના ખરડાને ડેમોક્રેટીકના નિયંત્રણ ધરાવતી પ્રતિનિધિ સભાએ 82-63 મતથી ફગાવી દીધો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=54843 |title=It's sudden death in Vermont for assisted suicide proposal |publisher=Worldnetdaily.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2008-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080918182546/http://www.worldnetdaily.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=54843 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

નાના પક્ષો અને અપક્ષો ખીલ્યા છે. બેલેટમાંથી નાના પક્ષોને કાઢી નાંખવાના અન્ય રાજ્ય્સના નિયમો વર્મોન્ટમાં અસ્તિત્વ ધરાવતા નથી. તેના પરીણામે, મતદારને સામાન્ય ચૂંટણીઓમાં બહોળી પસંદગી મળી રહે છે. તેના પરીણામે સ્વતંત્ર સમાજવાદી બર્ની સેન્ડર્સ બર્લિંગ્ટનના મેયર, કોંગ્રેસમેન અને સેનેટર તરીકે ચૂંટાઇ શક્યા. તેથી વર્મોન્ટમાં સામાન્ય રીતે બે ના બદલે ત્રણ મુખ્ય પક્ષો, ડેમોક્રેટીક પાર્ટી, રીપબ્લિકન પાર્ટી અને પ્રોગ્રેસીવ પાર્ટી છે.{{Citation needed|date=January 2010}}

એક્ટ 60 રાજકીય મુદ્દો છે, જે શૈક્ષણિક ભંડોળ માટે કરને સંતુલિત કરે છે. તેના કારણે કિલિંગ્ટન નગરે વર્મોન્ટથી અલગ થવા અને ન્યૂ હેમ્પશાયર સાથે જોડાવા પ્રયત્નશીલ છે, કારણ કે સ્થાનિક લોકો કરના ભારને અયોગ્ય માને છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nhpr.org/node/8429 |title=Killington Secession Not Too Popular in VT New Hampshire Public Radio |publisher=Nhpr.org |date=2005-03-16 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2012-09-06 |archive-url=https://archive.is/20120906000358/http://www.nhpr.org/node/8429 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cnn.com/2004/US/Northeast/03/02/killington.secession.ap/ |title=CNN.com – કિલિંગ્ટન રેસિડેન્ટ્સ વોટ ટુ સીડ ફ્રોમ વર્મોન્ટ – માર્ચ 4, 2004 |access-date=2011-02-10 |archive-date=2008-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080407041031/http://www.cnn.com/2004/US/Northeast/03/02/killington.secession.ap/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

વર્મોન્ટનું બંધારણ અને કોર્ટ વ્યક્તિના કોઇપણ પ્રકારના બોર્ડ વગરના કે તારની વાડ વગરની જમીન પર ચાલવાના (માછીમારી અને શિકાર કરવાના) અધિકારને ટેકો આપે છે. તેથી માલિકે ઘૂસણખોરી પૂરવાર કરવી પડે છે, તેને આપમેળે માની લેવામાં આવતી નથી.&lt;ref&gt;[http://www.usconstitution.net/vtconst.html#Section67 વર્મોન્ટ કન્સ્ટીટ્યુશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125024238/https://www.usconstitution.net/vtconst.html#Section67 |date=2021-01-25 }} સુધારો મે 29, 2008&lt;/ref&gt;

રાજ્ય શરાબી પીણાં પર નિયંત્રણ ધરાવતું રાજ્ય છે. 2007માં, વર્મોન્ટ ડીપાર્ટમેન્ટ ઓફ લિકર કન્ટ્રોલના માધ્યમથી તેણે શરાબનું વેચાણ અને વિતરણમાંથી {{Nowrap|$14 million}} લીધું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://liquorcontrol.vermont.gov/annualreports/2007.pdf |title=2007 Annual Report of the Department of Liquor Control |format=PDF |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617103717/http://liquorcontrol.vermont.gov/annualreports/2007.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== જાહેર આરોગ્ય ==


ગેલપ એન્ડ હેલ્થવે દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા સ્વાસ્થ્ય અંગેના 2010ના અભ્યાસમાં વર્મોન્ટને છઠ્ઠા નંબરનું રાજ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vermontbusiness.com/news/vermont-ranked-6-well-being-0210 |title=Vermont Ranked #6 for Well-Being – |publisher=Vermontbusiness.com |date=2010-02-15 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513195925/http://www.vermontbusiness.com/news/vermont-ranked-6-well-being-0210 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2010માં, બાળકોના શારીરિક સ્વાસ્થ્યમાં રાજ્ય ત્રીજા ક્રમે રહ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Study ranks Vermont third in well-being of children|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1B|date=28 July 2010}}&lt;/ref&gt;

રોબર્ટ વૂડ જ્હોનસન અને વિસ્કોનસીન યુનિવર્સિટી દ્વારા 2010માં કરાયેલા પ્રથમ રાષ્ટ્રીય સરવેમાં વર્મોન્ટ આરોગ્ય પરીણામોમાં સૌથી ટોચના ક્રમે રહ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=County Health Rankings: National Comparisons|url=http://www.countyhealthrankings.org/latest-news/county-health-rankings-national-comparisons|publisher=Robert Wood Johnson and the University of Wisconsin|year=2010|access-date=2011-02-10|archive-date=2010-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100220105620/http://www.countyhealthrankings.org/latest-news/county-health-rankings-national-comparisons|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2008માં વર્મોન્ટને આઠ વર્ષોમાં સાતમી વખત રહેવા માટેના સૌથી સ્વાસ્થ્યપ્રદ રાજ્ય્સમાં દેશમાં પ્રથમ ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો. આ માટેના માપદંડોમાં નીચો કિશોરવસ્થા જન્મ દર, મજબૂત આરોગ્ય સેવાઓ, દેશમાં સૌથી નીચો એઇડ્સનો દર અને અન્ય 18 પરીમાણોનો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://money.aol.com/mortgage/healthiest-states |title=Healthiest States 2007 – AOL Money &amp; Finance |publisher=Money.aol.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2009-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122030948/http://money.aol.com/mortgage/healthiest-states |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; રાજ્યએ ધૂમ્રપાન મુક્તિ, જાડાપણાં, ઓછા વ્યાવસાયિક મૃત્યુ, આરોગ્ય વીમાની જાળવણી, અને નીચા શીશુ મૃત્યુદરમાં પણ સારો દેખાવ કર્યો હતો. વધારે પડતા શરાબ પીવાનું ચલણ વધારે પ્રમાણમાં હોવું રાજ્યમાં ચિંતાનો વિષય છે.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Remsen, Nancy |title = Vermont tops healthy list again|publisher = Burlington Free Press|date = December 4, 2008}}&lt;/ref&gt; 2009માં વયસ્કોમાં જાડાપણામાં છઠ્ઠો શ્રેષ્ઠ ક્રમ મેળવનારું રાજ્ય હજુ પણ 26.7 ટકાના દર સાથે 22.1 ટકા જાડા લોકો ધરાવતું હતું, જેમાં બાળકોનો દર 10-17 હતો.  બાળકો માટેનો ક્રમ દેશમાં નવમો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news|first=staff|title=Fairly fit Vermont still gaining with U.S.|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date={{Nowrap|2 July}} 2009}}&lt;/ref&gt;
1993માં, વયસ્કોમાં જાડાપણાંનો દર 12 ટકા હતો.  વર્મોન્ટના લોકોએ મેદસ્વીતા સંબંધિત દવાઓના ખર્ચ પેટે વાર્ષિક {{Nowrap|$141 million}} ખર્ચ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Joel Banner|last=Baird|title=Study:Vermont among least obsese states|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date={{Nowrap|30 June}} 2010}}&lt;/ref&gt;


2009માં, વર્મોન્ટને દેશમાં સુરક્ષામાં બીજો ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો. હિંસા માટેના ગૂનાના આંકડાઓને માપદંડ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાયા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://money.aol.com/mortgage/safest-states-to-live-in |title=Morgan Quitno Press |publisher=Money.aol.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2009-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090129081153/http://money.aol.com/mortgage/safest-states-to-live-in |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; વર્મોન્ટ દેશમાં બંદૂક અંગેના સૌથી ઓછા નિયંત્રક કાયદાઓ ધરાવે છે. કાનૂનના દાયરામાં રહેતા કોઈપણ વ્યક્તિ માટે હથિયારો (હેન્ડગન સહિતના) ખરીદવા માટે અથવા તો છૂપાવીને સાથે રાખવા માટે લાઇસન્સ અથવા મંજૂરીની જરૂર નથી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.atg.state.vt.us/display.php?smod=21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060212133840/http://www.atg.state.vt.us/display.php?smod=21 |archive-date=2006-02-12 |title=Selected Vermont laws governing the use and possession of firearms |publisher=Web.archive.org |date=2006-02-12 |access-date=2010-07-31 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bradycampaign.org/legislation/state/viewstate.php?st=vt#ccw |title=Brady Campaign on Vermont gun laws |publisher=Bradycampaign.org |date=2009-04-22 |access-date=2010-07-31}}&lt;/ref&gt;

2007માં, વર્મન્ટને 75 વર્ષથી ઓછી વયના લોકોના વહેલા મૃત્યુને રોકવા માટે દેશમાં સાતમા નંબરના શ્રેષ્ઠ રાજ્યનો ક્રમ આપવામાં આવ્યો હતો. બચવાનો દર સૌથી નીચો ક્રમ ધરાવતા પાંચ રાજ્ય્સ કરતાં લગભગ બમણો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://body.aol.com/news/articles/_a/south-lags-in-report-card-on-health-care/20070613144709990001 |title=South Lags In Report Card on Health Care – AOL Body |publisher=Body.aol.com |date=2009-11-30 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2018-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917221711/http://body.aol.com/news/articles/_a/south-lags-in-report-card-on-health-care/20070613144709990001 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2007માં, વર્મોન્ટને હાઇવે પર મૃત્યુ માટે ત્રીજા ક્રમનું સુરક્ષિત રાજ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.timesdaily.com/apps/pbcs.dll/section?category=NEWS&amp;amp;template=wiki&amp;amp;text=Vermont વર્મોન્ટ ઇન્ફર્મેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080422081240/http://www.timesdaily.com/apps/pbcs.dll/section?category=NEWS&amp;template=wiki&amp;text=Vermont |date=2008-04-22 }} ટાઇમ્સ ડેઇલી, સુધારો 2007-10-14&lt;/ref&gt; 2007માં મૃત્યુ નિપજાવતા દર ત્રણ અકસ્માતોમાં એક શરાબ પીધેલા ડ્રાઇવરની સંડોવણી હતી.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Sutkowski, Matt |title = Mixed drinks, mixed feelings|publisher = Burlington Free Press|date = December 7, 2008}}&lt;/ref&gt; 2008માં વર્મોન્ટ વીમા કવચ નહીં ધરાવતા સૌથી ઓછા વાહનચાલકો – 6 ટકા ધરાવતું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book|author = staff, wire reports |title = Vt. has few uninsured motorists|publisher = Burlington Free Press|date = January 23, 2009}}&lt;/ref&gt;

1963થી માંડીને 2008 સુધીમાં લગભગ 28 પ્રસંગોએ રાજ્યના કેટલાક ભાગોને સંઘીય આપત્તિ વિસ્તારો જાહેર કરવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Sutkowski, Matt |title = Disaster declarations in Vermont|publisher = Burlington Free Press|date = August 16, 2008}}&lt;/ref&gt;

2007માં, પર્યાવરણ સુરક્ષા એજન્સીએ ચિટ્ટેન્ડેન અને બેનિંગ્ટનને બિલિયન દીઠ 70 ટકા ભાગો ધૂમાડા સહિતના હોવાનું જાહેર કર્યું જે અનિચ્છનીય છે.&lt;ref&gt;ઓવરબર્ગ, પૌલ, ''હન્ડ્રેડ્સ ઓફ કાઉન્ટીઝ વૂડ ફેઇલ સ્મોગ સ્ટાન્ડર્ડસ'' , યુએસએ (USA) ટૂડે, જૂન 22, 2007&lt;/ref&gt;

ખાસ કરીને ઉત્તરીય વર્મોન્ટમાં, શહેરી વિસ્તારો સહિતના વિસ્તારોમાં મોટા કદનું હરણ અસામાન્ય નથી.&lt;ref&gt;[http://www.burlingtonfreepress.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20080511/NEWS02/305110002/-1/MULTIMEDIA બર્લિંગ્ટન ફ્રી પ્રેસ]{{Dead link|date=October 2009}}. સુધારો જૂન 30, 2008.&lt;/ref&gt; તેઓ વાહનોથી અજાણ હોવાને કારણે ટ્રાફિકના જોખમોમાં વધારો કરે છે. વાહનો હરણને અથડાવાને કારણે દરવર્ષે અનેક મૃત્યુ થાય છે. 

2008માં, આશરે 1,00,000 વર્મોન્ટર્સે સંઘીય સરકાર, મેડિકેર, ટ્રાઇ-કેર અને વેટરન્સ એડમિનીસ્ટ્રેશન તરફથી આરોગ્ય સંભાળ મેળવી હતી. વધુ 10,000 લોકો ઇઆરઆઇએસએ (ERISA) હેઠળ સંઘીય કાયદા હેઠળ વિમો આપતા નોકરીદાતા માટે કામ કરે છે. વધુ 10,000 લોકો ઇઆરઆઇએસએ હેઠળ સંઘીય કાયદા હેઠળ વિમો આપતા નોકરીદાતા માટે કામ કરે છે. લગભગ 20 ટકા વર્મોન્ટર્સ રાજ્યની બહારથી આરોગ્ય સંભાળ મેળવે છે. રાજ્યમાં પૂરી પાડવામાં આવતી આરોગ્ય સેવાઓમાંથી 20 ટકા વર્મોન્ટની બહારના વ્યક્તિઓને આપવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Moore, Mark |title = Letter to the editor:Question credibility of single-payer plans|publisher = Burlington Free Press|date = October 31, 2008}}&lt;/ref&gt; 2008માં રાજ્યમાં આશરે 7.6 ટકા લોકો પાસે આરોગ્ય વિમો ન હતો જે 2005ના 9.8 ટકા લોકો કરતાં ઘટ્યો છે.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Hallenbeck, Terri |title = Vermont uninsured rate falls to 7.6%, survey shows|publisher = Burlington Free Press|date = December 23, 2008}}&lt;/ref&gt; 2008માં, ઓછી આવક ધરાવતા લોકો માટેના વર્મોન્ટ હેલ્થ એક્સેસ પ્રોગ્રામમાં વીમો નહીં ધરાવતા લોકોનો ખર્ચ પ્રતિ માસ સાત ડોલરથી 49 ડોલર જેટલો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greenmountaincare.org/about/green_mountain_care_programs.html#vhap |title=ગ્રીન માઉન્ટેઇન કેર પ્રોગ્રામ{{!}}ગ્રીન માઉન્ટેઇન કેર |access-date=2011-02-10 |archive-date=2010-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100514033751/http://www.greenmountaincare.org/about/green_mountain_care_programs.html#vhap |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; જે વર્મોન્ટર્સ અન્ય યોજનાઓ માટે યોગ્ય ન હોય તેમના માટે કેટામાઉન્ટ હેલ્થ સહાય કાર્યક્રમ ઉપલબ્ધ હતો. વ્યક્તિ માટેનું કુલ પ્રિમિયમ 60 ડોલરથી 393 ડોલર સુધીનું હતું. 250 ડોલર કપાત કરી શકાય તેમ હતા. વીમાધારકને દરેક જેનેરીક પ્રિસ્ક્રિપ્શન માટે 10 ડોલર આપવામાં આવતા હતા. 18થી 35 વર્ષના વયજૂથના 16.9 ટકા વીમો ધરાવતા ન હતા, જે સૌથી મોટું જૂથ હતું.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Remsen, Nancy |title = HEALTH: Changes are among budget's most controversial|publisher = Burlington Free Press|date = January 24, 2009}}&lt;/ref&gt;

આરોગ્ય સંભાળ પાછળનો ખર્ચ 2000ન {{Nowrap|$2.3 billion}}થી વધીને 2009માં {{Nowrap|$4.8 billion}} થયો.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Nancy|last=Remsen|title=Health reform criticized|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 6A|date={{Nowrap|10 August}} 2009}}&lt;/ref&gt;
2009માં વયસ્કની એક દિવસની સંભાળનો ખર્ચ વર્મોન્ટમાં કોઇપણ અન્ય રાજ્ય કરતાં વધારે હતો – 150 ડોલર દૈનિક.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Long term care costs rise across the board from 2008 to 2009|url=http://www.metlife.com/assets/cao/mmi/publications/mmi-pressroom/mmi-market-survey-nursing-home-pr-final.pdf|publisher=metlife.com|date={{Nowrap|27 October}} 2009|access-date=2011-02-10|archive-date=2013-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130113013931/http://www.metlife.com/assets/cao/mmi/publications/mmi-pressroom/mmi-market-survey-nursing-home-pr-final.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1997માં રાજ્યએ રીંછમાં હડકવા રોકવા માટે એર ડ્રોપ રસી શરૂ કરી હતી. જાણવામાં આવેલા રીંછના હડકવાના કિસ્સા 2007માં સૌથી વધારે 165 જેટલા હતા. આ કાર્યક્રમ પાડોશી રાજ્ય્સ અને કેનેડાના સહયોગમાં ચલાવવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Vermont Department of Health|title=Aircraft to drop rabies vaccines|publisher=the Chronicle|location=Barton, Vermont|page= 25|date={{Nowrap|2 September}} 2009}}&lt;/ref&gt;


માર્ચ 2008માં, ધ અમેરિકન રાજ્ય લિટર સ્કોરકાર્ડે અમેરિકન સોસાયટી ફોર પબ્લિક એડમિનિસ્ટ્રેશન નેશનલ કોન્ફરન્સ ખાતે વર્મોન્ટને મિનેસોટાની સાથે એવું સૌથી શ્રેષ્ઠ રાજ્ય જાહેર કર્યું હતું, જેણે જાહેર મિલકતો (રોડ, ઝરણાં, ટ્રેઇલ્સ) પરથી સમગ્રતયા કચરા-ડેબ્રિઝ અસરકારક રીતે દૂર કર્યા હતા જેના પરીણામે લેન્ડસ્કેપ માટે ઉચ્ચતમ પર્યાવરણ ગુણવત્તા પેદા થઈ હતી.&lt;ref&gt;એસ. સ્પાસેક, ધ અમેરિકન રાજ્ય લિટર સ્કોરકાર્ડ, 2008.&lt;/ref&gt;

== શિક્ષણ ==
{{Main|Education in Vermont}}

[[ચિત્ર:Lyndon Institute.jpg|thumb|260px|વર્મોન્ટમાં લિન્ડનમાં આવેલી હાઈસ્કૂલ લિન્ડન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ]]
વર્મોન્ટને 2005 અને 2006માં દેશનું સૌથી હોંશિયાર રાજ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Walsh, Molly |title = Vermont doing better than most|publisher = Burlington Free Press|date = June 8, 2007}}&lt;/ref&gt; 2006માં, રાજ્ય પરીક્ષણ માપદંડ અને રાષ્ટ્રીય પરીક્ષણ માપદંડ વચ્ચે મોટો તફાવત હતો, જે રાજ્યની તરફેણમાં સરેરાશ 30 ટકા જેટલો વધારે હતો. જેના કારણે વર્મોન્ટ દેશમાં 11મું શ્રેષ્ઠ રાજ્ય બન્યું હતું.  મોટાભાગના રાજ્ય્સ પોતાની તરફેણમાં ઊંચો તફાવત ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite book|author = King, Ledyard |title = State tests put image ahead of performance|publisher = Burlington Free Press|date = June 8, 2007}}&lt;/ref&gt; જો કે, પરંતુ જ્યારે ભંડોળ માટેની સ્પર્ધાને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે ત્યારે 2007ની અમેરિકન સરકારની પરીક્ષણના આંકની યાદી દર્શાવે છે કે વર્મોન્ટનું ચોથા ધોરણનું ગોરું બાળક વાંચનમાં દેશમાં 25મા ક્રમે (229 આંક), ગણિતમાં 26મા ક્રમે (247 આંક) ધરાવે છે.&lt;ref&gt;[http://nces.ed.gov/nationsreportcard/nde/statecomp/ યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એજ્યુકેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090825001901/http://nces.ed.gov/nationsreportcard/nde/statecomp/ |date=2009-08-25 }}. સુધારો જુલાઈ 6, 2008&lt;/ref&gt; આઠમાં ધોરણનું ગોરું બાળક ગણિતમાં 18મો ક્રમ (292 આંક) અને વાંચનમાં 12મો ક્રમ (273 આંક) મેળવે છે. પ્રથમ ત્રણ આંકને સરેરાશથી આંકડાકીય રીતે અલગ ગણવામાં આવ્યા ન હતા. આઠમાં ધોરણના ગોરા બાળકના આંક વાંચનમાં સામાન્ય કરતાં ઘણાં વધારે હતા. કાળા વિદ્યાર્થીઓ માટેના આંકડા પરીક્ષણમાં તેમના ઓછી સંખ્યામાં પ્રતિનિધિત્વને કારણે ભરોસાપાત્ર નથી.

2008માં વર્મોન્ટમાં વિદ્યાર્થી દીઠ સરેરાશ અસરકારક ખર્ચ 11,548 ડોલર હતો.&lt;ref&gt;''એબાઉટ યોર 2008 સ્કૂલ ટેક્સિસ''  ફ્લાયર સેન્ટ વીથ રિયલ એસ્ટેટ બિલ્સ&lt;/ref&gt;

શિક્ષણ સપ્તાહે રાજ્યને 2007માં ઉચ્ચતર શાળા સ્નાતક દરમાં રાજ્યને બીજા નંબરનો ક્રમ &lt;ref&gt;બિહાઇન્ડ ન્યૂ જર્સી&lt;/ref&gt; આપ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Vermont is No. 2 in grad rates|publisher=Burlington Free Press|location=Burlington, Vermont|pages= 1A|date={{Nowrap|19 June}} 2010}}&lt;/ref&gt;

=== ઉચ્ચતર શિક્ષણ ===
{{Main|List of colleges and universities in Vermont}}

[[ચિત્ર:UVM Old Mill building 20040101.jpg|thumb|260px|યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ ઓલ્ડ મિલ, યુનિવર્સિટીનું સૌથી જૂનું મકાન]]
જ્યોર્જ પાર્કિન્સ માર્શના યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ ખાતેના પ્રયોગો અને પછીથી વર્મોન્ટમાં જન્મેલા તત્વવિદ્ અને શિક્ષણવિદ્ જ્હોન ડેવીના પ્રભાવે ક્રિયા દ્વારા ચયન અને શીખવાનો ખ્યાલ રજૂ કર્યો.

વર્મોન્ટ રાજ્ય કોલેજ તંત્ર, યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ (યુવીએમ (UVM))માં પાંચ કોલેજ આવેલી છે, અન્ય ચૌદ ડીગ્રી આપતી ખાનગી કોલેજ છે, જેમાં બેનિંગ્ટન કોલેજ, બર્લિંગ્ટન કોલેજ, શેમ્પલેઇન કોલેજ, ગોદ્દાર્ડ કોલેજ, માલબોરો કોલેજ, મિડલબરી કોલેજનો સમાવેશ થાય છે, એક ખાનગી સહ-શિક્ષણ ઉદારમતવાદી આર્ટસ કોલેજની સેન્ટ માઇકલ્સ કોલેજની સ્થાપના 1800માં કરવામાં આવી હતી, વર્મોન્ટ લો સ્કૂલ અને નોર્વિચ યુનિવર્સિટી, અમેરિકાની સૌથી જૂની ખાનગી મિલિટરી કોલેજ અને આરઓટીસી (ROTC)નું જન્મસ્થાન, 1819માં સ્થાપવામાં આવી હતી.

== રમત ગમત ==
બેઝબોલ, બાસ્કેટબોલ, હોકી, સોકર અને સ્નો સ્પોર્ટસ રાજ્યની લોકપ્રિય રમતો છે.{{Citation needed|date=January 2010}} આ ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર વ્યક્તિઓમાં ઓલિમ્પિક ગોલ્ડ મેડાલિસ્ટ્સ હેન્નાહ ટેટેર, રોસ પોવર્સ અને હેન્નાહ કેર્નીનો સમાવેશ થાય છે. બેઝબોલ વર્મોન્ટમાં ઉનાળાનો નવરાશનો સમય પસાર કરવાની સમત છે અને ઘણાં નાના નગરો લિટલ લિગ ટીમો મેદાનમાં ઉતારે છે.{{Citation needed|date=January 2010}}

સૌથી મોટી વ્યાવસાયિક ફ્રેન્ચાઇઝી વર્મોન્ટ લેક મોનસ્ટર્સ, સિંગલ-એ માઇનોર લીગ બેઝબોલ જે વોશિંગ્ટન નેશનલ્સ સાથે જોડાયેલી છે, બર્લિંગ્ટનમાં આવેલી છે. 2006 પહેલાં તેને વર્મોન્ટ એક્સપોઝ નામે ઓળખવામાં આવતી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vermontlakemonsters.com/team/where/ |title=Lake Monsters website |publisher=Vermontlakemonsters.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2006-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060406160432/http://www.vermontlakemonsters.com/team/where/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

વર્મોન્ટ ફ્રોસ્ટ હિવ્સ, 2007 અને 2008માં અમેરિકન બાસ્કેટબોલ એસોસિયેશન રાષ્ટ્રીય વિજેતા, પ્રિમિયર બાસ્કેટબોલ લિગની ફ્રેન્ચાઇઝી છે, અને 2006ની પડતી બાદથી બાર અને બર્લિંગ્ટનમાં આવેલી છે.

જોકે, યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટની સ્પોર્ટસ ટીમોએ મોટી સંખ્યામાં પ્રસંશકો મેળવ્યા છે અને તે રાજ્યની સૌથી વધારે પ્રસિદ્ધ ટીમો છે.{{Citation needed|date=January 2010}} પુરુષોની બાસ્કેટબોલ અને હોકી ટીમો સૌથી વધારે નોંધપાત્ર ટીમો છે.{{Citation needed|date=January 2010}}

સેમી-પ્રોફેશનલ ફૂટબોલ ટીમ, વર્મોન્ટ આઇસ સ્ટોર્મ,&lt;ref&gt;[http://www.vermonticestorm.com/ વર્મોન્ટ આઇસ સ્ટોર્મ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007063224/http://www.vermonticestorm.com/ |date=2009-10-07 }} હોમ પેજ&lt;/ref&gt; સાઉથ હિરોમાં આવેલી છે.&lt;ref&gt;ધ ટર્મ સેમી-પ્રો ઇઝ સમવોટ મિસલિડીંગ સિન્સ લીગ રુલ્સ પ્રોહિબિટ પેઇંગ ટીમ મેમ્બર્સ ઇન ફેક્ટ, મેમ્બર્સ પે ટુ પ્લે.&lt;/ref&gt; તે કોલચેસ્ટર હાઇસ્કૂલ સ્ટેડિયમ ખાતે ઘરઆંગણાની સ્પર્ધાઓમાં ભાગ લે છે. તે એમ્પાયર ફૂટબોલ લીગની સભ્ય છે.

વર્મોન્ટ સ્નોબોર્ડિંગ વ્યવસાયીકો જેમ કે કેવિન પીયર્સ, રોસ પોવર્સ, હેન્ના ટેટર અને કેલી ક્લાર્કનું વતન છે. રાજ્યના અન્ય સ્નોબોર્ડિંગ તજજ્ઞોમાં લૂઇ વિટ અને એલેરી હોલિંગ્સવર્થનો સમાવેશ થાય છે. 

વર્મોન્ટ વોલ્ટેજ યુએસએલ (USL) પ્રિમિયર ડેવલપમેન્ટ લીગ સોકર ક્લબ છે, જે સેન્ટ અલબન્ઝમાં રમે છે. 

2002થી દર વર્ષે, હાઇસ્કૂલ રાજ્યવાઇડ ઓલ સ્ટાર્સ ટ્વીન રાજ્ય સ્પર્ધામાં દસ રમતોમાં ન્યૂ હેમ્પશાયર સાથે સ્પર્ધા કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite book|author = Fantino, John A. |title = Vermont breaks through|publisher = Burlington Free Press|date = July 20, 2008}}&lt;/ref&gt;

== સંસ્કૃતિ ==
[[ચિત્ર:Vermontasaurus-2010-07-07.jpg|thumb|200px|right|વર્મોન્ટમાં પોસ્ટ મિલ્સ ખાતે વર્મોન્ટાસૌરસ શિલ્પજુલાઇ 7, 2010ના રોજ લેવાયેલો ફોટોગ્રાફ]]
વર્મોન્ટના તહેવારોમાં વર્મોન્ટ મેપલ ફેસ્ટીવલ, ફેસ્ટીવલ ઓન ધ ગ્રીન,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.festivalonthegreen.org/ |title=Middlebury Festival on the Green |publisher=Festivalonthegreen.org |access-date=2010-07-31}}&lt;/ref&gt; ઇનોસબર્ગ ફોલ્સમાં વર્મોન્ટ ડેરી ફેસ્ટીવલ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vermontdairyfestival.com |title=The Official Home of the Vermont Dairy Festival |publisher=Vermontdairyfestival.com |date=2010-06-06 |access-date=2010-07-31}}&lt;/ref&gt; ધ એપલ ફેસ્ટીવલ (દર કોલંબસ ડે વિકએન્ડમાં યોજવામાં આવે છે), માલબોરો મ્યુઝીક ફેસ્ટીવલ, વર્મોન્ટ મોઝર્ટ ફેસ્ટીવલ અને વર્મોન્ટ બ્રૂઅર્સ ફેસ્ટીવલનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://vtbrewfest.com/ |title=Welcome to Vermont Brewers Festival |publisher=Vtbrewfest.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101202043753/http://vtbrewfest.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; વર્મોન્ટ સીમ્ફની ઓરકેસ્ટ્રાને રાજ્ય દ્વારા સહાય કરવામાં આવે છે અને તે સમગ્ર વિસ્તારમાં તેના કાર્યક્રમો કરે છે. પોયટ્રી સોસાયટી ઓફ વર્મોન્ટ ''ધ ગ્રીન માઉન્ટેઇન ટ્રોબાન્ડોર''  નામનું સાહિત્યીક સામાયિક પ્રકાશિત કરે છે, જે વિવિધ વયજૂથોના વ્યક્તિઓ તરફથી કૃતિઓને પ્રોત્સાહિત કરે છે. તેઓ દરવર્ષે વિવિધ સ્પર્ધાઓ યોજે છે – જેમાંથી એક હાઇસ્કૂલ એજ યંગ પીપલ છે. વર્મોન્ટ સ્થિત રંગમંચ કંપની ધ બ્રેટલબરો દર વર્ષે ઉનાળામાં શેક્સપિયર ફેસ્ટીવલ રજૂ કરે છે. બ્રેટલબરો ઉનાળામાં સ્ટ્રોલિંગ ઓફ ધ હૈફર્સ પરેડની યજમાની પણ કરે છે, જે વર્મોન્ટની અનોખી ડેરી સંસ્કૃતિની ઉજવણી કરે છે. વાર્ષિક ગ્રીન માઉન્ટેઇન ફિલ્મ ફેસ્ટીવલ માઉન્ટપેલિયરમાં યોજવામાં આવે છે.

નોર્થઇસ્ટ કિંગ્ડમમાં, ધ બ્રેડ એન્ડ પપેટ થીયેટર ગ્લોવર ખાતે કુદરતી વાતાવરણમાં એમ્ફીથીયેટરમાં સાપ્તાહિક શોનું આયોજન કરે છે.

વર્મોન્ટનું સૌથી વધારે જાણીતું સંગીતનું પ્રતિભાશાળી જૂથ ફિશ છે, જેના સભ્યો વર્મોન્ટમાં શાળામાં અભ્યાસ કરતાં મળતા હતા અને પ્રારંભિક વર્ષોમાં મોટાભાગનો સમય દરવર્ષે રાજ્યના જુદા-જુદા સ્થળોએ સંગીતના સૂરો રેલાવતા હતા.

વર્મોન્ટસ્થિત હાઉસ ઓફ લિમે&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.7dvt.com/2006/babes-beaver-pond |title=The Babes of Beaver Pond, Cathy Resmer, Seven Days, February 7, 2006 |publisher=7dvt.com |access-date=2010-07-31 |archive-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010210040/https://www.sevendaysvt.com/vermont/the-babes-of-beaver-pond/Content?oid=2127313 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; દરવર્ષે અનેક શો કરે છે, વાર્ષિક &quot;વિન્ટર ગે ડ્રેગ બોલ&quot;ની યજમાની કરે છે&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.7dvt.com/drag-ball-2009 |title=Slideshow: Winter is a Drag Ball 2009, Seven Days, February 16, 2009 |publisher=7dvt.com |date=2009-02-14 |access-date=2010-07-31 |archive-date=2014-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209174927/http://www.7dvt.com/drag-ball-2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને ભંડોળ ઊભું કરવાના કાર્યક્રમોમાં કલાપ્રદર્શન કરે છે.

વર્મોન્ટમાં જોવા મળતા લોકકલાના ઉદાહરણોમાં વર્મોન્ટસૌરસ, પોસ્ટ મિલ્સમાં થેટફોર્ડમાં આવેલા સમુદાયનો સમાવેશ થાય છે.

વર્મોન્ટમાં સ્વયંસેવકોનું પ્રમાણ 2007માં 37 ટકા સાથે દેશમાં આઠમો ક્રમ ધરાવતું હતું. રાજ્ય ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડમાં પ્રથમ ક્રમે હતું.&lt;ref&gt;{{cite news|title = State-by-state volunteer rates|publisher = Burlington Free Press|date = July 27, 2008}}&lt;/ref&gt;

== રાષ્ટ્રીય ચિન્હો ==
{{Main|State symbols of Vermont}}
[[ચિત્ર:Hermitthrush63.jpg|thumb|હર્મીટ થ્રસ વર્મોન્ટનું રાજ્ય પક્ષી છે. ]]
રાષ્ટ્રીય ચિન્હોમાં નિચેનાઓનો સમાવેશ થાય છે :
* રાષ્ટ્રગીત – &quot;ધીઝ ગ્રીન માઉન્ટેઇન્સ&quot;,
* રાજ્યનું બિનસત્તાવાર લોકપ્રિય ગીત – મૂનલાઇટ ઇન વર્મોન્ટ
* પીણું – [[દૂધ]]
* પાઇ – એપલ પાઇ
* રાષ્ટ્રીય ફૂલ – રેડ ક્લોવર
* રાષ્ટ્રીય સસ્તન પ્રાણી– મોર્ગન અશ્વ
* રાજ્યના ખડકો – ગ્રેનાઇટ, આરસ, અને સ્લેટ
* રાજ્યનું વૃક્ષ – સુગર મેપલ

છોડની જાતિઓમાંથી ત્રીજા ભાગની વનસ્પતિઓનું મૂળ ઉત્તર અમેરિકામાં નથી.{{Citation needed|date=June 2010}} આમાં વર્મોન્ટ દ્વારા રાજ્યના ફૂલ તરીકે સ્વીકારમાં આવેલા{{Citation needed|date=June 2010}} રેડ ક્લોવરનો પણ સમાવેશ થાય છે (1894).

== વર્મોન્ટના નોંધપાત્ર નાગરિકો ==
{{Main|List of people from Vermont}}
વર્મોન્ટ પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ કેલ્વિન કૂલિડ્જ અને ચેસ્ટર એ આર્થરનું જન્મસ્થાન છે. 

=== નોંધપાત્ર કાલ્પનિક વર્મોન્ટર્સ ===
* વર્મોન્ટ નવલકથા ''અંકલ ટોમ્સ કેબિન'' ના કાલ્પનિક ખલનાયક સિમોન લેગ્રીનું મૂળ વતન હતું.
* વર્મોન્ટ ડીક લાઉડન, બોબ ન્યૂહાર્ટના 1980ના દાયકાના સીટકોમ ''ન્યૂહાર્ટ'' ના પાત્રનું પણ વતન હતું. લગભગ તમામ ઘટનાઓ વર્મોન્ટમાં ઘટી હોવાની ધારણા છે.
* વર્મોન્ટ પોલિયાન્ના નવલકથાના ''પોલિયાન્ના''  અને તેની આન્ટ પોલિનું વતન હતું.&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/gp/pdp/profile/ANV3XNKFOHPXM બૂક રીવ્યૂ]. સુધારો 12 સપ્ટેમ્બર, 2008.&lt;/ref&gt;
* M*A*S*Hની પ્રથમ સીઝનમાં એલ એડ્ડાનું પાત્ર હોવકેયી પીયર્સ પણ વર્મોન્ટના હતા.&lt;ref&gt;બાદની મોસમમાં તેણે ક્રેબએપલ કોવ, મૈનીનો તેના ઘર તરીકે ઉલ્લેખ કર્યો હતો&lt;/ref&gt;
* માર્વેલ કોમિક્સ શેર્ડ યુનિવર્સમાં વર્મોન્ટ સુપરહિરો ટીમ ધ ગેરીસનનું વતન હતું.

== આ પણ જોશો ==
{{Portal box|North America|United States|Vermont}}
{{Main|Outline of Vermont|Index of Vermont-related articles}}
{{Clear}}

== સંદર્ભો ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== ગ્રંથસૂચિ ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
* અલબર્સ, જાન''હેન્ડ્સ ઓન ધ લેન્ડ: એ હિસ્ટરી ઓફ ધ વર્મોન્ટ લેન્ડસ્કેપ.''  એમઆઇટી (MIT) પ્રેસ: 2000. ISBN 0-262-01175-1.
* {{Cite book |last=Allen |first=Ira |authorlink=Ira Allen |title=The natural and political history of the State of Vermont, one of the United States of America |url=https://archive.org/details/naturalpolitical0000alle |origyear=1798 |year=1969 |publisher=Charles E. Tuttle Company |isbn=0-8048-0419-2}}
* બ્રાયન, ફ્રાન્ક અને જોહન મેકક્લોગરી. &quot;ધ વર્મોન્ટ પેપર્સ: રિક્રીએટિંગ ડેમોક્રેસી ઓન એ હ્યુમન સ્કેલ.&quot; ચેલ્સીયા ગ્રીન પબ્લિશિંગ: 1989. ISBN 0-930031-19-9.
* કોહેન, ડેવિડ ઇલિઓટ અને રિક સ્મોલન. ''વર્મોન્ટ 24/7.''  ડીકે (DK) પબ્લિશિંગ: 2004. ISBN 0-7566-0086-3.
* કોફીન, હોવર્ડ. ''ફુલ ડ્યુટીઃ વર્મોન્ટર્સ ઇન ધ સિવિલ વોર.''  ધ કન્ટ્રીમેન પ્રેસ: 1995. ISBN 0-88150-349-5.
* ડોયલી, વિલિયમ ટી. &quot;ધ વર્મોન્ટ પોલિટિકલ ટ્રેડિશન એન્ડ ધોઝ હૂ હેલ્પ્ડ મેક ઇટ.&quot; ડોયલી પબ્લિશર: 1987. ISBN 0-9615486-1-4.
* ડફી, જોહન જે. એટ અલ. ''વર્મોન્ટ: ઓન ઇલ્યુસ્ટ્રેટેડ હિસ્ટ્રી.''  અમેરિકન હિસ્ટોરિકલ પ્રેસ: 2000. ISBN 1-892724-08-1.
* ડફી, જોહન જે., એટ અલ. ''ધ વર્મોન્ટ એનસાયક્લોપેડીયા.''  યુનિવર્સિટી પ્રેસ ઓફ ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ: 2003. ISBN 1-58465-086-9.
* ફેડરલ રાઇટર્સ પ્રોજેક્ટ ઓફ ધ વર્ક્સ પ્રોગ્રેસ એડમિનિસ્ટ્રેશન ફોર ધ રાજ્ય ઓફ વર્મોન્ટ. ''વર્મોન્ટ: એ ગાઇડ ટુ ધ માઉન્ટેઇન રાજ્ય.''  હ્યુટન મિફલિન: 1937.
* ગ્રાન્ટ, કિમ, એટ અલ. ''વર્મોન્ટ: એન એક્સપ્લોરર્સ ગાઇડ.''  ધ કન્ટ્રીમેન પ્રેસ: 2002. ISBN 0-88150-519-6.
* હન્ટર, પ્રેસ્ટન. [http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html &quot;રિલિજીયન ઇન વર્મોન્ટ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130816141340/http://www.adherents.com/loc/loc_vermont.html |date=2013-08-16 }}. Adherents.com.
* ક્લ્યાઝા, ક્રિસ્ટોફર મેકગોરી અને સ્ટિફન સી. ટ્રોમ્બુલાક. ''ધ સ્ટોર ઓફ વર્મોન્ટ: એ નેચરલ એન્ડ કલ્ચરલ હિસ્ટ્રી'' . યુનિવર્સિટી પ્રેસ ઓફ ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ: 1999. ISBN 0-87451-936-5.
* પોટાશ, પી. જેફરી, એટ અલ. ''ફ્રીડમ એન્ડ યુનિટીઃ એ હિસ્ટ્રી ઓફ વર્મોન્ટ''  વર્મોન્ટ હિસ્ટોરિકલ સોસાયટી: 2004. ISBN 0-934720-49-5.
* હોલ, બેન્જામિન હોમર, ''હિસ્ટ્રી ઓફ ઇસ્ટર્ન વર્મોન્ટ''  1858 પાનું.&amp;nbsp;480.
* મીક્સ, હેરોલ્ડ એ. ''વર્મોન્ટસ લેન્ડ એન્ડ રિસોર્સિસ'' , ધ ન્યૂ ઇંગ્લેન્ડ પ્રેસ: 1968. ISBN 0-933050-40-2.
* રોજર્સ, સ્ટીવ. ''કન્ટ્રી ટાઉન્સ ઓફ વર્મોન્ટ.''  મેકગ્રો-હીલ, 2006. ISBN 1-56626-195-3.
* શેરમેન, જો. ''ફાસ્ટ લેન ઓન એ ડર્ટ રોડઃ એ કન્ટેમ્પરરી હિસ્ટ્રી ઓફ વર્મોન્ટ.''  ચેલ્શીયા ગ્રીન પબ્લિશિંગ કંપની: 2000. ISBN 1-890132-74-8.
* સ્લેચર, માઇકલ. ''ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ.''  વેસ્ટપોર્ટ, કનેક્ટિકટ, 2004.
* ''વર્મોન્ટ એટલાસ એન્ડ ગેઝેટીયર.''  ડીલોર્મ: 2000. ISBN 0-89933-322-2.
* {{Cite book |last=Van de Water |first=Frederic Franklyn |title=The Reluctant Republic: Vermont 1724–1791 |year=1974 |publisher=The Countryman Press |isbn=0-914378-02-3}}
&lt;/div&gt;

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{Sister project links}}
{{osmrelation|60759}}
'''સામાન્ય''' 
* {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Vermont|Vermont}}

'''સરકાર''' 
* [http://www.vermont.gov/ વર્મોન્ટ સરકારની સત્તાવાર વેબસાઇટ]
* [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=VT વર્મોન્ટના એનર્જી ડેટા અને સ્ટેટિસ્ટિક્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110205193312/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=VT |date=2011-02-05 }}
* [http://www.vermontagriculture.com/ વર્મોન્ટ એગ્રીક્લચર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030604213736/http://www.vermontagriculture.com/ |date=2003-06-04 }}
* [http://www.vlct.org/ વર્મોન્ટ લીગ ઓફ સીટીઝ એન્ડ ટાઉન્સ]
* [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/VT.htm વર્મોન્ટ સ્ટેટ ફેક્ટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130227124244/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/VT.HTM |date=2013-02-27 }}
* [http://reason.org/ps369/ રોડ કમ્પેર્ડ ટુ અધર સ્ટેટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318143359/http://www.reason.org/ps369 |date=2009-03-18 }}

'''નક્શા અને વસતી વિષયક માહિતી''' 
* [http://earthquake.usgs.gov/regional/states/vermont/history.php અર્થક્વેક ફેક્ટ્સ, વર્મોન્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060924155445/http://earthquake.usgs.gov/regional/states/vermont/history.php |date=2006-09-24 }}
* [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=VT યુએસજીએસ (USGS) રીયલ-ટાઇમ, મિઝોરીના ભૌગોલિક અને અન્ય વૈજ્ઞાનિક સંસાધનો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205093317/https://www.usgs.gov/state/state.asp?State=VT |date=2007-02-05 }}
* [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/50000.html &quot;વર્મોન્ટ ક્વિકફેક્ટ્સ&quot; યુ.એસ. સેન્સ બ્યૂરો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041019082256/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/50000.html |date=2004-10-19 }}.

'''પ્રવાસન અને મનોરંજન''' 
* [http://www.travel-vermont.com/ વર્મોન્ટ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટુરિઝમ એન્ડ માર્કેટિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208064252/http://www.travel-vermont.com/ |date=2011-02-08 }}

'''વેપાર''' 
* [http://www.vtchamber.com/ વર્મોન્ટ ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ]
* [http://www.vermontbusiness.com/ VermontBusiness.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110922170600/http://www.vermontbusiness.com/ |date=2011-09-22 }}

'''સાંસ્કૃતિ અને ઇતિહાસ''' 
* [http://www.ndakinna.org/ વર્મોન્ટ નેટિવ અમેરિકન મ્યૂઝિયમ એન્ડ કલ્ચરલ સેન્ટર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511152121/http://www.ndakinna.org/ |date=2008-05-11 }}
* [https://web.archive.org/web/20070625173710/http://www.nps.gov/history/NR/travel/centralvermont/ સેન્ટ્રલ વર્મોન્ટ: એક્સપ્લોર હિસ્ટ્રી ઇન ધ હાર્ટ ઓફ ધ ગ્રીન માઉન્ટેઇન્સ, એ નેશનલ પાર્ક સર્વિસ ''ડિસ્કવર અવર શેર્ડ હેરિટેજ''  ટ્રાવેલ ઇટિનરરી]
* [http://www.vermontartscouncil.org/ વર્મોન્ટ આર્ટ્સ કાઉન્સિલ]
* [http://www.vermonthistory.org/ વર્મોન્ટ હિસ્ટોરિકલ સોસાયટી].
* [http://cdi.uvm.edu/collections/index.xql સેન્ટર ફોર ડિજીટલ ઇનિશિયેટિવ્સ, યુનિવર્સિટી ઓફ વર્મોન્ટ લાઇબ્રેરીઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090812151253/http://cdi.uvm.edu/collections/index.xql |date=2009-08-12 }}
* [http://quarriesandbeyond.org/states/vt/vermont.html વર્મોન્ટ સ્ટોન ક્વોરી ઇન્ફર્મેશન ઓન સ્ટોન ક્વોરી એન્ડ બેયોન્ડ]

'''ઓનલાઇન મિડીયા''' 
* [http://www.radiofreevermont.org/ રેડીયો ફ્રી વર્મોન્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714013526/http://www.radiofreevermont.org/ |date=2011-07-14 }}
* [http://www.vermontr.com/Webcams વર્મોન્ટ વેબકેમ લિસ્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315192546/http://www.vermontr.com/Webcams |date=2012-03-15 }}

== સંબંધિત માહિતી ==
{{Geographic Location (8-way)
 | Northwest = [[Saint Lawrence River]]&lt;br /&gt;[[Lake Champlain]]
 | North = {{flag|Canada}}&lt;br /&gt;{{flag|Quebec}}
 | Northeast = 
 | West = {{flag|New York}}
 | Centre = '' Vermont'': [[Outline of Vermont|Outline]] • [[Index of Vermont-related articles|Index]]
 | East = {{flag|New Hampshire}}
 | Southwest = 
 | South = {{flag|Massachusetts}}&lt;br /&gt;{{flag|Connecticut}}
 | Southeast = {{flag|Rhode Island}}
}}

{{Template group
|title = &lt;span style=';font-size:11pt;'&gt;Articles related to Vermont&lt;/span&gt; &lt;br /&gt; ''The Green Mountain State''
|list =
{{Vermont|expand}}
{{New England}}
{{Vermont Sports}}
}}
{{United States}}
{{succession
| preceded = [[Rhode Island]]
| office = [[List of U.S. states by date of statehood]]
| years = Admitted on March 4, 1791 (14th)
| succeeded = [[Kentucky]]
}}

{{Coord|display=title|44|N|72.7|W|region:US-VT_type:adm1st_scale:3000000}}
{{United States topics}}

[[શ્રેણી:વર્મોન્ટ]]
[[શ્રેણી:રાજ્ય ઓફ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]
[[શ્રેણી:ન્યૂ ઈંગ્લેન્ડ]]
[[શ્રેણી:ઉત્તરી-પૂર્વીય અમેરિકા]]
[[શ્રેણી:1821માં સ્થાપાયેલાં રાજ્યો અને પ્રાંતો]]</text>
      <sha1>ts06g99dvya8ulia2otyo29o2p42n2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>આઇપેડ (iPad)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30330</id>
    <revision>
      <id>906760</id>
      <parentid>905553</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T20:16:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="139722" sha1="47b2r3vmuwsbhph3ao0ws3v8lpe8zmd" xml:space="preserve">{{Infobox information appliance
| name = iPad
| image = [[ચિત્ર:Tablet pc.JPG|300px]]
| caption = iPad showing its wallpaper
| developer = [[Apple Inc.]]
| manufacturer = [[Foxconn]] ([[contract manufacturer|on contract]])&lt;ref name=&quot;Spiegel-iPad-Foxconn&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.spiegel.de/international/business/0,1518,697296,00.html |title=iPad Factory in the Firing Line: Worker Suicides Have Electronics Maker Uneasy in China|author=Wieland Wagner|publisher=Spiegel.de |date=May 28, 2010 |access-date=May 31, 2010}}&lt;/ref&gt;
| type = [[Tablet computer|Tablet]] [[portable media player|media player]]/[[personal computer|PC]]
| releasedate = '''Wi-Fi model (U.S.):&lt;br /&gt;''' {{Start date|2010|04|03}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://gizmodo.com/5486444/official-ipad-launching-here-april-3-pre+orders-march-12 |title=Official: iPad Launching Here April 3, Pre-Orders March 12 |author=Matt Buchanan |date=March 5, 2010 |work=[[Gizmodo]] |access-date=March 4, 2010 |archive-date=ઑક્ટોબર 23, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023140959/http://gizmodo.com/5486444/official-ipad-launching-here-april-3-pre+orders-march-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Apple PR 2&quot; /&gt;&lt;br /&gt;'''Wi-Fi + 3G Model (U.S.):&lt;br /&gt;''' {{Start date|2010|04|30}}&lt;ref name=&quot;Apple PR 3&quot; /&gt;&lt;br /&gt;'''Both models (nine more countries):''' {{Start date|2010|05|28}}&lt;ref name=&quot;FT-launch&quot; /&gt;
| connectivity = [[Wi-Fi]] ([[IEEE 802.11|802.11]] [[IEEE 802.11a-1999|a]]/[[IEEE 802.11b-1999|b]]/[[IEEE 802.11g-2003|g]]/[[IEEE 802.11n-2009|n]]) &lt;br /&gt; [[Bluetooth#Bluetooth v2.1 + EDR|Bluetooth 2.1 + EDR]]&lt;br /&gt;'''Wi-Fi + 3G model also includes:''' {{nowrap begin}}[[Universal Mobile Telecommunications System|UMTS]]{{\w}}[[High-Speed Downlink Packet Access|HSDPA]]{{wrap}}[[UMTS frequency bands|(Tri band–850, 1900, 2100 MHz)]]&lt;br /&gt;[[GSM]]{{\w}}[[Enhanced Data Rates for GSM Evolution|EDGE]]{{wrap}}[[GSM frequency bands|(Quad band–850, 900, 1800, 1900 MHz)]]{{nowrap end}}
| lifespan =
| unitssold = 14.79 million ({{As of|2010|12|25|lc=on}})&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2010/07/20results.html|title=Apple Reports Third Quarter Results|publisher=[[Apple Inc]]|date=July 20, 2010|access-date=October 23, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2010/10/18results.html|title=Apple Reports Fourth Quarter Results|publisher=[[Apple Inc]]|date=October 18, 2010|access-date=October 23, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2011/01/18results.html|title=Apple Reports First Quarter Results 2011|publisher=[[Apple Inc]]|date=January 18, 2011|access-date=January 18, 2011}}&lt;/ref&gt;
| media =
| os = [[iOS (Apple)|iOS]] 4.2.1 &lt;ref name=&quot;ios4.2.1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/ipad/ios4/|title=iPad - iOS 4 |date=November 22, 2010|access-date=November 22, 2010|publisher=[[Apple Inc.]]}}&lt;/ref&gt; Released {{release date|2010|11|22}}
| input = [[Multi-touch]] [[touch screen]], [[#Audio|headset controls]], [[Proximity sensor|proximity]] and [[low-key lighting|ambient light]] sensors, 3-axis [[accelerometer]], [[magnetometer]]
| camera = None
| power = Internal rechargeable non-removable {{convert|25|W.h|abbr=on}} [[lithium-ion polymer battery|lithium-polymer battery]]&lt;ref name=&quot;AppleIPadSpecs&quot; /&gt;
| cpu = 1&amp;nbsp;GHz [[Apple A4]]&lt;ref name=&quot;AppleIPadSpecs&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;A4&quot; /&gt;
| graphics = [[PowerVR]] [[Intel Consumer Electronics|SGX]] 535 GPU&lt;ref name=&quot;ifixit-teardown-p3&quot; /&gt;
| storage = [[Flash memory]]&lt;br /&gt;16&amp;nbsp;GB, 32&amp;nbsp;GB, or 64&amp;nbsp;GB models only&lt;ref name=&quot;AppleIPadSpecs&quot; /&gt;
| memory = 256&amp;nbsp;MB DRAM built into Apple A4 package (top package of [[Package on package|PoP]] contains two 128&amp;nbsp;MB [[die (integrated circuit)|dies]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ifixit.com/Teardown/iPad-Teardown/2183/2 |title=teardown of production iPad |publisher=Ifixit.com |access-date=April 17, 2010|author=Miroslav Djuric |date=April 3, 2010|page=2}}&lt;/ref&gt;
| display = 1024 × 768&amp;nbsp;[[pixel|px]] ([[aspect ratio (image)|aspect ratio]] 4:3), {{convert|9.7|in|cm|abbr=on}} diagonal, appr. 45 in&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ({{convert|45.1632|sqin|cm2|sigfig=2 | disp=output only}}), 132&amp;nbsp;[[Pixel density|PPI]], [[XGA]], [[Light-emitting diode|LED]]-backlit [[In-plane switching|IPS LCD]]&lt;ref name=&quot;AppleIPadSpecs&quot; /&gt;
| audio = [[Bluetooth]], speaker, microphone, headset jack
| service = [[iTunes Store]], [[App Store]], [[MobileMe]], [[iBookstore]], [[Safari (web browser)|Safari]]
| dimensions =
{{convert|9.56|in|mm|abbr=on}}&amp;nbsp;''(h)''&lt;br /&gt;{{convert|7.47|in|mm|abbr=on}}&amp;nbsp;''(w)''&lt;br /&gt;{{convert|.5|in|mm|abbr=on}}&amp;nbsp;''(d)''
| weight = '''Wi-Fi model:''' {{convert|1.5|lb|g|abbr=on}}&lt;br /&gt;'''Wi-Fi + 3G model:''' {{convert|1.6|lb|g|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;AppleIPadSpecs&quot;/&gt;
| related = [[iPhone]], [[iPod touch]] ([[List of iOS devices|Comparison]])
| website = [http://www.apple.com/ipad/ www.apple.com/ipad]
}}

'''આઇપેડ''' (iPad) એક ટેબ્લેટ કમ્પ્યુટર છે, જે મુખ્યત્વે પુસ્તકો, સામાયિકો, ફિલ્મો, સંગીત, ગેમ્સ અને વેબ કન્ટેન્ટ સહિતના દૃશ્ય-શ્રાવ્ય માધ્યમો માટે એક મંચ તરીકે એપલ (Apple) દ્વારા ડિઝાઇન, વિકસિત અને માર્કેટ કરવામાં આવ્યું છે. લગભગ {{convert|1.5|lb|g|abbr=none|sp=us}} વજન સાથે, તે કદ અને વજનમાં લગભગ પ્રવર્તમાન સ્માર્ટફોન અને લેપટોપ કમ્પ્યુટરની વચ્ચેની શ્રેણીમાં આવે છે. એપલે (Apple) એપ્રિલ 2010માં આઇપેડ (iPad) રજૂ કર્યું હતું અને 80 દિવસમાં લગભગ 3 મિલિયન આઇપેડ (iPad)નું વેચાણ કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Apple 3 million&quot;/&gt;

સ્ટ્રેટેજિક એનાલિટીક્સ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા અહેવાલ અનુસાર, 2010ના બીજા ત્રિમાસિકગાળાના અંત સુધીમાં એપલ આઇપેડ (iPad)એ કુલ ટેબ્લેટ પીસી (PC)નો 95 ટકા હિસ્સો હસ્તગત કરી લીધો હતો. 2010ના બીજા ત્રિમાસિકગાળા દરમિયાન, એપલે વિશ્વભરમાં લગભગ 4.19 મિલિયન આઇપેડ (iPad)નું વેચાણ કર્યું હતું.&lt;ref&gt;Neowin.net - iPad takes over tablet market with 95 percent shares http://www.neowin.net/news/ipad-takes-over-tablet-market-with-95-percent-share&lt;/ref&gt;

આઇપેડ (iPad) આઇપોડ ટચ (iPod Touch) અને આઇફોન (iPhone) જેવી જ ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ ધરાવે છે – અને તેમાં પોતાની ઉપરાંત આઇફોન ((iPhone))ની એપ્લિકેશન્સ ચાલી શકે છે. તેમાં કોઇ સુધારા કરવામાં ન આવે તો તેમાં માત્ર એપલ દ્વારા મંજૂર કરવામાં આવેલા અને તેના ઓનલાઇન સ્ટોર દ્વારા વિતરણ કરવામાં આવતા પ્રોગ્રામ્સ જ ચાલી શકે છે.

આઇફોન (iPhone) અને આઇપોડ ટચ( iPod Touch) ની જેમ જ, આઇપેડ (iPad) મલ્ટીટચ ડિસ્પ્લેથી નિયંત્રિત થાય છે – જે સ્ટાઇલસથી દબાણ આપીને ઓપરેટ કરવામાં આવતા અગાઉના મોટાભાગના ટેબ્લેટ કમ્પ્યુટર્સથી અલગ છે – ઉપરાંત તેમાં ભૌતિક કિ-બોર્ડને બદલે વર્ચ્યુઅલ કિ-બોર્ડ આપવામાં આવેલું છે. આઇપેડ (iPad), ઇન્ટરનેટના ઉપયોગ, મિડીયા લોડ અને સ્ટ્રીમ કરવા માટે અને સોફ્ટવેર ઇન્સ્ટોલ કરવા માટે વાઇ-ફાઇ (Wi-Fi) ડેટા કનેક્શનનો ઉપયોગ કરે છે. કેટલાક મોડલ્સમાં 3જી (3G) વાયરલેસ ડેટા કનેક્શન પણ ધરાવે છે જે એચએસપીએ (HSPA) ડેટા નેટવર્ક્સ સાથે જોડાણ કરી શકે છે. આ ઉપકરણને પર્સનલ કમ્પ્યુટર (PC) સાથે યુએસબી (USB) કેબલથી જોડીને આઇટ્યુન્સ(iTunes) દ્વારા નિયમન કરી શકાય છે અને તેનો ડેટા સિન્ક કરી શકાય છે.


આ ઉપકરણ અંગેના મીડિયાના પ્રતિભાવ તટસ્થ અથવા હકારાત્મક રહ્યા છે અને ઉપકરણ રજૂ થયા બાદ વધારે હકારાત્મક પ્રતિભાવ મળ્યા છે.

== ઇતિહાસ ==
એપલનું પ્રથમ ટેબ્લેટ કમ્પ્યુટર ન્યૂટન મેસેજપેડ 100 હતું,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://daringfireball.net/2010/01/the_original_tablet|title= The Original Tablet|date=January 14, 2010|access-date=March 20, 2010|work=[[Daring Fireball]]|author=[[John Gruber]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://bits.blogs.nytimes.com/2009/09/28/apple-rehires-newton-and-nike-marketing-whiz/ |title=Apple Rehires a Developer of Its Newton Tablet|date=September 28, 2009|access-date=March 20, 2010|work=[[The New York Times]]|author=Brad Stone |authorlink=Brad Stone (journalist) }}&lt;/ref&gt; જે 1993માં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જે એકોર્ન કમ્પ્યુટર સાથે એઆરએમ6 (ARM6) પ્રોસેસર કોરના સર્જન તરફ દોરી ગયું. એપલે પાવરબૂક ડ્યુઓ-આધારિત ટેબ્લેટ પેનલાઇટનો પ્રોટોટાઇપ (નમૂનો) પણ વિકસાવ્યો હતો, પરંતુ મેસેજપેડના વેચાણને નુકસાન ન થાય તે માટે તેને વેચાણ માટે રજૂ કર્યું ન હતું.&lt;ref name=&quot;PenLite Development&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.theapplemuseum.com/index.php?id=45 |title=The Apple Museum: Prototypes |work=The Apple Museum |access-date=February 23, 2010}}&lt;/ref&gt; એપલે અનેક ન્યૂટોન-આધારિત પીડીએ (PDA) રજૂ કર્યા હતા અને 1998માં છેલ્લા મેસેજપેડ 2100નું વેચાણ બંધ કર્યું હતું.

2001માં રજૂ કરવામાં આવેલા પોર્ટેબલ મ્યુઝિક પ્લેયર [[આઇપોડ]] (iPod)ની સફળતાની સાથે, એપલે મોબાઇલ-ક્મ્પ્યુટિંગ માર્કેટમાં આઇફોન (iPhone) સાથે 2007માં પુનઃપ્રવેશ કર્યો. આઇપેડ (iPad) કરતાં નાનો પરંતુ કેમેરા અને [[મોબાઇલ ફોન]] સાથે, તેણે મલ્ટીટચ ફિંગર-સેન્સિટિવ ટચસ્ક્રીન સાથેની એપલની મોપાઇલ ઓપરેટીંગ સિસ્ટમ – આઇઓએસ(iOS)નો પાયો નાંખ્યો. 2009ના પાછલા સમયગાળા સુધીમાં, આઇપેડ (iPad)એ તેની નવી પ્રોડક્ટ અંગે અનેક અફવાઓ ઘણાં સમય સુધી ફેલાતી રહી. મોટા ભાગે &quot;એપલની ટેબ્લેટ&quot; તરીકે ઉલ્લેખ કરવામાં આવતા ''આઇટેબ્લેટ''  (iTablet) અને ''આઇસ્લેટ''  (iSlate)ના નામોની અટકળ ચાલતી રહી.&lt;ref name=&quot;engagetrumor&quot;&gt;{{cite web| url = http://www.engadget.com/2010/01/26/the-apple-tablet-a-complete-history-supposedly/| title = The Apple Tablet: a complete history, supposedly| author = Laura June| work = [[Engadget]]| date = January 26, 2010| access-date = January 27, 2010}}&lt;/ref&gt; આઇપેડ (iPad)ની જાહેરાત જાન્યુઆરી 27, 2010ના રોજ સ્ટીવ જોબ્સ દ્વારા સાન ફ્રાન્સિસ્કોમાં યેર્બા બ્યુએના સેન્ટર ફોર ધ આર્ટસ ખાતે યોજવામાં આવેલી એપલ પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં કરવા કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;Apple PR-Jan&quot;&gt;{{cite press release| url = http://www.apple.com/pr/library/2010/01/27ipad.html| title = Apple Launches iPad| publisher = [[Apple Inc.|Apple]]| date = January 27, 2010| access-date = January 27, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nj.com/business/index.ssf/2010/01/apple_ipad_tablet_is_unveiled.html|title=Apple iPad tablet is unveiled at live press conference|work=[[The Star-Ledger]]|date=January 27, 2010|access-date=January 27, 2010}}&lt;/ref&gt;

જોબ્સે પછીથી સ્વીકાર્યું હતું કે આઇપેડ (iPad) વિકસાવવાનું કાર્ય આઇફોન(iPhone) ''પહેલા''  શરૂ થયું હતું.&lt;ref name=&quot;keynoteMacworld&quot;&gt;કોહેન, પીટર. [http://www.macworld.com/news/2007/01/09/liveupdate/index.php મેકવર્લ્ડ એક્સ્પો કીનોટ લાઇવ અપડેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070127110536/http://www.macworld.com/news/2007/01/09/liveupdate/index.php |date=2007-01-27 }}, ''મેકવર્લ્ડ'' , (2007-01-09){{accessdate|2007-02-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;keynoteEngadget&quot;&gt;બ્લોક, ર્યાન. [http://www.engadget.com/2007/01/09/live-from-macworld-2007-steve-jobs-keynote/ લાઇવ ફ્રોમ મેકવર્લ્ડ 2007: સ્ટીવ જોબ્સ કીનોટ], ''એનગેજેટ'' , (2007-01-09){{accessdate|2007-02-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;levgrossman&quot;&gt;ગ્રોસમેન, લિવ. [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1576854,00.html ધ એપલ ઓફ યોર ઇયર] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130824184225/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1576854,00.html |date=2013-08-24 }}, ''ટાઇમ'' , (2007-01-12){{accessdate|2007-02-01}}&lt;/ref&gt; આ ઉપકરણ [[મોબાઇલ ફોન]] તરીકે પણ કાર્ય કરી શકે છે તેવું સમજાતાં, જોબ્સે આઇપેડ (iPad)ને વિકસાવવાનું કાર્ય બાજુએ મૂક્યું અને તેને બદલે આઇફોન (iPhone) વિકસાવવાનું શરૂ કર્યું.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/scitech/2010/06/02/jobs-says-ipad-idea-came-iphone/ | work=Fox News | title=Jobs Says iPad Idea Came Before iPhone | date=June 2, 2010 | access-date=ફેબ્રુઆરી 18, 2011 | archive-date=મે 28, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120528122230/http://www.foxnews.com/scitech/2010/06/02/jobs-says-ipad-idea-came-iphone/ | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== હાર્ડવેર ==
=== સ્ક્રીન અને ઇનપુટ ===
આઇપેડ (iPad)નું ટચસ્ક્રીન ડિસ્પ્લે {{convert|9.7|in|cm|abbr=on}} લિક્વિડ ક્રિસ્ટલ ડિસ્પ્લે (1024 X768 પિક્સલ) સાથે ફિંગરપ્રિન્ટ-રોધક અને સ્ક્રેચ-રોધક કાચ ધરાવે છે. આઇફોન (iPhone)ની જેમ, આઇપેડ (iPad)ની ડિઝાઇન ખુલ્લી આંગળીઓથી નિયંત્રણ કરવા માટે કરવામાં આવી છે, સામાન્ય મોજા અને સ્ટાઇલી જે વિદ્યુત પ્રતિરોધક છે તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી,&lt;ref&gt;{{cite news|last=Pogue |first=David |url=http://pogue.blogs.nytimes.com/2007/01/13/ultimate-iphone-faqs-list-part-2/ |title=Ultimate iPhone FAQs List, Part 2 - Pogue's Posts Blog&amp;nbsp;– NYTimes.com |publisher=Pogue.blogs.nytimes.com |date= January 13, 2007|access-date=May 31, 2010}}&lt;/ref&gt; જો કે ઉપયોગમાં લેવા માટે ખાસ પ્રકારના મોજા અને કેપેસિટીવ સ્ટાઇલી પણ ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.macworld.com/article/146421/2010/02/ipad_accessories.html |title=Expo Notes: iPad cases, touch gloves hot items on expo floor &amp;#124; Tablets &amp;#124; MacUser |publisher=Macworld |date= |access-date=May 31, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Broida |first=Rick |url=http://reviews.cnet.com/8301-19512_7-10443415-233.html |title=Want to take notes on an iPad? Here's your stylus &amp;#124; iPhone Atlas&amp;nbsp;– CNET Reviews |publisher=Reviews.cnet.com |date=January 28, 2010 |access-date=May 31, 2010 |archive-date=મે 27, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527022425/http://reviews.cnet.com/8301-19512_7-10443415-233.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ડિસ્પ્લે અન્ય બે સેન્સરને પણ પ્રતિભાવ આપે છેઃ સ્ક્રિનની બ્રાઇટનેસનું સ્તર જાળવવા વાતાવરણના પ્રકાશના સેન્સર અને 3-એક્સીસ એક્સેલરોમીટર જે આઇપેડ (iPad) ઓરીએન્ટેશનના સંપર્ક માટે અને પોર્ટ્રેઇટ અને લેન્ડસ્કેપ મોડમાં તબદિલી માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે. આઇફોન (iPhone) અને આઇપોડ ટચ ((iPod Touch)) બિલ્ટ-ઇન એપ્લિકેશન, જે ત્રણ ઓરિએન્ટેશન (પોર્ટ્રેઇટ, લેન્ડસ્કેપ-લેફ્ટ અને લેન્ડસ્કેપ-રાઇટ)માં કામ કરે છે તેનાથી વિપરિત આઇપેડ (iPad) બિલ્ટ-ઇન એપ્લિકેશન્સ સ્ક્રીન રોટેશન ચારેય ઓરીએન્ટેશનમાં (ઉપર જણાવેલા ત્રણ ઉપરાંત ઉપર-નીચે) કામ કરે છે,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.laptopreviews.org.uk/apple-laptops/sleeves-apple-ipad-apple-ipad-specifications |title=What’s Up The Sleeves of the Apple iPad&amp;nbsp;– Apple iPad Specifications &amp;#124; Laptop Reviews UK |publisher=Laptopreviews.org.uk |date= |access-date=May 31, 2010 |archive-date=ઑક્ટોબર 7, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007122935/http://www.laptopreviews.org.uk/apple-laptops/sleeves-apple-ipad-apple-ipad-specifications/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અર્થાત્ ઉપકરણમાં કોઇપણ પ્રકારનું આંતરિક &quot;મૂળ&quot; ઓરીએન્ટેશન નથી, માત્ર હોમ બટનની સ્થિતિ જ બદલાય છે.

આઇપેડ (iPad)માં કુલ ચાર ભૌતિક સ્વીચ હોય છે, જેમાં ડિસ્પ્લેની નીચે આવેલું હોમ બટન જે વપરાશકર્તાને મુખ્ય મેનુમાં પાછા લઈ જાય છે, અને બાજુમાં આવેલી અન્ય ત્રણ પ્લાસ્ટિકની ભૌતિક સ્વીચઃ ''વેક/સ્લીપ''  અને ''વોલ્યુમ અપ/ડાઉન''  વત્તા ત્રીજી સ્વીચ, આઇઓએસ 4.2 (iOS 4.2) સુધી, મ્યુટ સ્વીચ તરીકે કાર્ય કરે છે.&lt;ref name=&quot;AppleIPadSpecs&quot;/&gt; પ્રારંભિક ગાળામાં આ સ્વીચનો ઉપયોગ સ્ક્રીનના રોટેશન ફંક્શનને લોક કરવા (જ્યારે વપરાશકર્તા આડો પડેલો હોય ત્યારે અકારણ રોટેશનને રોકવા માટે) માટેનો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.macrumors.com/2010/03/12/ipads-mute-switch-replaced-with-screen-rotation-lock/|title=iPad's 'Mute' Switch Replaced With Screen Rotation Lock. |date=March 12, 2010 |access-date=March 12, 2010 |publisher=[[MacRumors]]}}&lt;/ref&gt; જોકે, સુધારેલી આવૃત્તિ આઇઓએસ 4.2 (iOS 4.2) સાથે, આ પ્રણાલીને દૂર કરવામાં આવી અને હવે રોટેશન લોકનું નિયંત્રણ આઇઓએસ (iOS) ટાસ્ક સ્વીચરના માધ્યમથી સોફ્ટવેર બદલવાથી કરવામાં આવે છે. સત્તાવાર આઇઓએસ (iOS)ની રજૂઆતમાં ભૌતિક સ્વીચોના કાર્યને ફરીથી આપવાનો કોઇ અર્થ નથી.

''આર્સ ટેકનિકા'' એ આઇપેડ (iPad) અને સ્ટાર ટ્રેકના કાલ્પનિક પીએડીડી (PADD) ટેબ્લેટ કમ્પ્યુટર વચ્ચે નામ અને કાર્ય બંનેની વચ્ચે સમાનતા હોવાનું નોંધ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://arstechnica.com/apple/news/2010/08/how-star-trek-artists-imagined-the-ipad-23-years-ago.ars/2|title=How ''Star Trek'' artists imagined the iPad… 23 years ago|access-date=August 23, 2010|date=August 9, 2010 |author=Chris Foresman |work=[[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt;

=== જોડાણ ===
[[ચિત્ર:Steve Jobs with the Apple iPad no logo.jpg|thumb|સ્ટીવ જોબ્સ, એપલ સીઇઓ (CEO), આઇપેડ (iPad) રજૂ કરતી વેળાએ]]
આઇપેડ (iPad) સ્કાયહૂક વાયરલેસ તરફથી ટ્રાઇલેટરેશન વાઇ-ફાઇ(Wi-Fi)નો ઉપયોગ ગૂગલ મેપ્સ જેવી સ્થળ સંબંધી માહિતી પૂરી પાડવા કરી શકે છે. 3જી(3G) મોડલ એ-જીપીએસ (A-GPS) ધરાવે છે જે જીપીએસ(GPS) સાથે અથવા નજીકમાં આવેલ સેલફોન ટાવરના સંદર્ભમાં તેના સ્થાનની ગણતરી કરે છે, તેમાં તેની પાછળની બાજુએ કાળા પ્લાસ્ટિકનું આવરણ પણ છે જે 3જી(3G) રેડિયો સેન્સિટિવિટીમાં વધારો કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.t3.com/reviews/computers/pcs/apple-ipad-wifi-3g-review|title=Apple iPad WiFi + 3G review|author=Hannah Bouckley|date=June 1, 2010|access-date=June 13, 2010|publisher=[[T3 Online]]}}&lt;/ref&gt;

વાયર જોડાણ માટે, આઇપેડ (iPad) એપલ ડોક કનેક્ટર ધરાવે છે, જેમાં મોટા કમ્પ્યુટરના ઇથરનેટ અને યુએસબી (USB) પોર્ટ્સનો અભાવ છે.&lt;ref name=&quot;AppleIPadSpecs&quot;/&gt;

=== ઓડિયો અને આઉટપૂટ ===
[[ચિત્ર:64 GB iPad underside 2.JPG|thumb|left|આઇપેડ (iPad) 3જી(3G)નો પાછળનો ભાગ]]
આઇપેડ (iPad)માં બે આંતરિક સ્પીકર છે જે મોનો સાઉન્ડને બે નાની સીલ કરેલી ચેનલ દ્વારા એકમના નીચેના ભાગમાં જમણી બાજુએ લગાવેલા ત્રણ ઓડિયો પોર્ટસ સુધી મોકલે છે.&lt;ref name=&quot;ifixit-teardown-p3&quot;&gt;{{cite web|title=Apple A4 Teardown|url=http://www.ifixit.com/Teardown/iPad-Teardown/2183/3#s11201|author=Miroslav Djuric |date=April 3, 2010|access-date=April 17, 2010|work=iFixit}}&lt;/ref&gt; અવાજનું બટન એકમની જમણી બાજુએ રહેલું છે.

ઉપકરણની ઉપરની બાજુએ ડાબી બાજુએ આવેલો 3.5-એમએમ(mm)નો ટીઆરએસ(TRS) કનેક્ટર ઓડિયો-આઉટ જેક હેડફોનને માઇક્રોફોન અને/અથવા અવાજના નિયંત્રણ સાથે કે સિવાય સ્ટિરીયો સાઉન્ડ પૂરો પાડે છે. આઇપેડ (iPad)માં માઇક્રોફોન પણ આવેલું છે, જેનો ઉપયોગ અવાજને રેકોર્ડ કરવા કરી શકાય છે.

બિલ્ટ-ઇન બ્લૂટૂથ 2.1 + ઇડીઆર (EDR)ને કારણે વાયરલેસ હેડફોન્સ અને કીબોર્ડનો ઉપયોગ પણ આઇપેડ (iPad) સાથે કરી શકાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/ipad/design/|title=iPad&amp;nbsp;– Design|publisher=[[Apple Inc]]|access-date=June 13, 2010}}&lt;/ref&gt; જો કે, આઇઓએસ(iOS) હાલમાં બ્લૂટૂથ દ્વારા ફાઇલની તબદિલીની સગવડ પૂરી પાડતું નથી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.zdnet.com/blog/apple/ipads-lack-of-flashusbbluetooth-is-all-about-lock-in-updated/5922|title=iPad's lack of Flash/USB/Bluetooth is all about lock-in (updated)|date=February 1, 2010|access-date=June 19, 2010|work=[[ZDNet]]|publisher=[[CNet]]|archive-date=જૂન 9, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100609034324/http://www.zdnet.com/blog/apple/ipads-lack-of-flashusbbluetooth-is-all-about-lock-in-updated/5922|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; બાહ્ય ડિસ્પ્લે કે ટેલિવિઝન સાથે જોડાણ માટે આઇપેડ (iPad)માં 1024 x 768 વીજીએ (VGA) વિડિયો આઉટપુટ પણ આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://support.apple.com/kb/ht4108|title=iPad: About iPad Dock Connector to VGA Adapter compatibility|publisher=[[Apple Inc.]]|access-date=June 11, 2010}}&lt;/ref&gt;
{{-}}

=== પાવર અને બેટરી ===
[[ચિત્|thumb|આઇપેડ (iPad) કિબોર્ડ ડોકમાં આઇપેડ(iPad)]]
આઇપેડ (iPad) આંતરિક રીચાર્જેબલ લિથિયમ-આયન પોલિમર બેટરી (લિપો (LiPo))નો ઉપયોગ કરે છે. આ બેટરી તાઇવાનમાં સિમ્પ્લો ટેકનોલોજી, જે 60 ટકા બેટરી બનાવે છે, અને ડાયનોપેક ઇન્ટરનેશનલ ટેકનોલોજી દ્વારા બનાવવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;forbes.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.forbes.com/global/2010/0607/best-under-billion-10-raymond-sung-simplo-technology-batteries-requried.html?boxes=Homepagetmagazines|publisher=[[Forbes]]|title=Best Under a Billion: Batteries Required?|date=June 7, 2010|access-date=June 11, 2010}}&lt;/ref&gt; આઇપેડ (iPad)ની ડિઝાઇન ઊંચા કરન્ટે (2 એમ્પીયર) સમાવિષ્ટ યુએસબી (USB) {{convert|10|W|adj=on}} પાવર એડપ્ટરના ઉપયોગ દ્વારા ચાર્જ કરવા તૈયાર કરવામાં આવી છે. તેને સ્ટાન્ડર્ડ યુએસબી (USB) પોર્ટના માધ્યમથી કમ્પ્યુટરથી પણ ચાર્જ કરી શકાય છે, તે 500 મિલિએમ્પીયર (અડધા એએમપી (amp)) સુધી મર્યાદિત છે. તેના પરિણામસ્વરૂપે, જો આઇપેડ (iPad)ને સામાન્ય યુએસબી (USB) કમ્પ્યુટર પોર્ટ સાથે જોડતી વખતે ચાલુ રાખવામાં આવે તો ચાર્જિંગની પ્રક્રિયા ખૂબ જ ધીમી રહે છે અથવા તો તે બિલકુલ ચાર્જ થતું નથી. નવા એપલ કમ્પ્યુટર્સ અને એક્સેસરીઝમાં જોવા મળતા હાઇ-પાવર યુએસબી (USB) પોર્ટ પૂરેપૂરી ચાર્જિંગ ક્ષમતા પૂરી પાડે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://support.apple.com/kb/HT4060|publisher=Apple|title=iPad: Charging the battery|access-date=December 25, 2010}}&lt;/ref&gt;

એપલનો દાવો છે કે આઇપેડ (iPad)ની બેટરી 10 કલાકનો વિડીયો, 140 કલાકનું ઓડિયો પ્લેબેક આપે છે અથવા સ્ટેન્ડબાય પર એક મહિનો ચાલી શકે છે. અન્ય કોઇ પણ બેટરી ટેકનોલોજીની જેમ આઇપેડ (iPad)ની લિપો (LiPo) બેટરી સમય જતા ક્ષમતા ગુમાવે છે પરંતુ તે યુઝર રિપ્લેસેબલ રીતે ડિઝાઇન કરાઇ નથી. [[આઇપોડ]] (iPod) અને મૂળ આઇફોન (iPhone) માટેના બેટરી-રિપ્લેસમેન્ટ પ્રોગ્રામ જેવા પ્રોગ્રામમાં એપલ $99 (વત્તા $6.95 શિપિંગ) ફીમાં ઇલેક્ટ્રિકલ ચાર્જ ધરાવતા ના હોય તેવા આઇપેડ (iPad) બદલીને નવા આપેડ આપશે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gizmodo.com/5492711/apple-will-replace-dead-battery-ipads-for-99|title=Apple will replace the dead battery of an iPad for $99|author=Kyle VanHemert|date=March 13, 2010|access-date=March 15, 2010|work=[[Gizmodo]]|publisher=[[Gizmodo]]|archive-date=ઑક્ટોબર 8, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121008110927/http://gizmodo.com/5492711/apple-will-replace-dead-battery-ipads-for-99|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Apple_iPad_Battery&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.apple.com/support/ipad/service/battery/ | title = iPad Battery Replacement Service: Frequently Asked Questions | publisher = [[Apple Inc.|Apple]] | access-date=March 14, 2010}}&lt;/ref&gt;

=== સ્ટોરેજ અને સીમ (SIM) ===
આઇપેડ (iPad)ને આંતરિક સંગ્રહ ક્ષમતામાં ત્રણ વિકલ્પ સાથે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું – 16, 32, અથવા 64 જીબી(GB) ફ્લેશ ડ્રાઇવ. તમામ ડેટા ફ્લેશ ડ્રાઇવ પર સંગ્રહ કરવામાં આવતો હતો અને સંગ્રહના વિસ્તરણનો કોઇ વિકલ્પ પૂરો પાડવામાં આવ્યો નથી. એપલ એસડી (SD) કાર્ડ રીડર સાથેની કેમેરા કનેક્શન કિટનું વેચાણ કરે છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ માત્ર ફોટો અને વિડિયો ટ્રાન્સફર કરવા જ થઈ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ilounge.com/index.php/reviews/entry/apple-ipad-camera-connection-kit/|title=Apple iPad Camera Connection Kit|author=Jeremy Horwitz|publisher=[[iLounge]]|date=April 26, 2010|access-date=June 19, 2010|archive-date=જૂન 6, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100606105305/http://www.ilounge.com/index.php/reviews/entry/apple-ipad-camera-connection-kit/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

વાઇ-ફાઇ (Wi-Fi) 3જી (3G) મોડલની સાઇડ માઇક્રો-સીમ (SIM) સ્લોટ (મીની-સીમ(SIM) નહીં) ધરાવે છે. નિશ્ચિત કેરીયર્સને વેચવામાં આવતા લોક કરેલા આઇફોન (iPhone)થી વિપરિત, 3જી (3G) આઇપેડ (iPad)ને અનલોક પરીસ્થિતિમાં વેચવામાં આવે છે અને કોઇપણ સક્ષમ જીએસએમ (GSM) કેરીયરનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://arstechnica.com/apple/news/2010/04/ipad-3g-wifi-day-is-today-heres-our-data-plan-primer.ars|title=iPad WiFi + 3G day is today; here's our data plan primer|work=[[Arstechnica]]|publisher=[[Condé Nast Publications|Condé Nast]]|author=Chris Foresman|date=April 27, 2010|access-date=June 11, 2010}}&lt;/ref&gt; જાપાન તેમાં અપવાદ છે, જ્યાં આઇપેડ(iPad) 3જીને સોફ્ટબેન્કને લોક કરી આપવામાં આવેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lemon.soju.co.uk/2010/05/11/sad-news-for-ipad-in-japan/|title=Sad news for iPad in Japan|access-date=2011-02-18|archive-date=2011-08-19|archive-url=https://archive.is/20110819233214/http://lemon.soju.co.uk/2010/05/11/sad-news-for-ipad-in-japan/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અમેરિકામાં, ટી-મોબાઇલ (T-Mobile)ના નેટવર્કથી ડેટા નેટવર્ક એક્સેસ ધીમી એડ્જ (EDGE) સેલ્યુલર ઝડપ સુધી મર્યાદિત છે કારણ કે ટી-મોબાઇલ (T-Mobile)નું 3જી (3G) નેટવર્ક અલગ પ્રકારની તરંગલંબાઈનો ઉપયોગ કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Apple's iPad wireless service to be unlocked, partnered with AT&amp;T|url=http://voices.washingtonpost.com/posttech/2010/01/from_washington_the_most_inter.html|first=Cecilia|last=Kang|date=January 27, 2010|access-date=April 26, 2010|work=[[Washington Post]]|archive-date=જાન્યુઆરી 12, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112123625/http://voices.washingtonpost.com/posttech/2010/01/from_washington_the_most_inter.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Unlocked or Not, Your iPad Won't Be Able to Use T-Mobile's 3G Network|url=http://gizmodo.com/5458423/unlocked-or-not-your-ipad-wont-be-able-to-use-t+mobiles-3g-network|first=Rosa|last=Golijan|date=January 27, 2010|access-date=April 26, 2010|work=[[Gizmodo]]|archive-date=એપ્રિલ 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100420200135/http://gizmodo.com/5458423/unlocked-or-not-your-ipad-wont-be-able-to-use-t+mobiles-3g-network|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== વૈકલ્પિક એક્સેસરીઝ ===
[[ચિત્|thumb|આઇપેડ (iPad) તેના કેસમાં]]
એપલ નીચે મુજબની વિવિધ પ્રકારની આઇપેડ(iPad) એક્સેસરીઝ ઉપલબ્ધ બનાવે છેઃ&lt;ref name=&quot;AppleIPadSpecs&quot;/&gt;
* ''આઇપેડ(iPad) કિબોર્ડ ડોક''  હાર્ડવેર કિબોર્ડ, 30-પીન કનેક્ટર અને ઓડિયો જેક સાથે
* ''આઇપેડ (iPad) કેસ'' , જેનો ઉપયોગ આઇપેડ (iPad)ને વિવિધ રીતે ઉભા રાખવા માટે થઈ શકે છે
* ''આઇપેડ (iPad) ડોક''  – 30 પીન કનેક્ટર અને ઓડિયો જેક સાથે
* ''આઇપેડ (iPad) ડોક કનેક્ટર ટુ વિજીએ (VGA) એડેપ્ટર''  – બાહ્ય મોનિટર અથવા પ્રોજેક્ટર માટે
* ''આઇપેડ (iPad) કેમેરા કનેક્શન કિટ''  જેમાં યુએસબી (USB) ટાઇપ એ (A) કનેક્ટર એડેપ્ટર અને ફોટો અને વિડિયો ટ્રાન્સફર કરવા માટે એસડી (SD) કાર્ડ રીડરનો સમાવેશ થાય છે
* ''આઇપેડ (iPad) 10વોટ (10W) યુએસબી (USB) પાવર એડપ્ટર''  2 એ (A) આઉટપુટ (10 વોટ (10W)) સાથે 

=== ટેકનિકલ સ્પેસિફિકેશન્સ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |- ! મોડેલ style=&quot;width:40%;&quot;| વાઇ-ફાઇ (Wi-Fi) ! style=&quot;width:40%;&quot;| વાઇ-ફાઇ (Wi-Fi) + 3જી (3G) |- ! જાહેરાત તારીખ | colspan=&quot;2&quot; | જાન્યુઆરી 27, 2010&lt;ref name=&quot;એપલ પીઆર (PR)-જાન&quot; /&gt; |- ! પ્રસિદ્ધ તારીખ | એપ્રિલ 3, 2010&lt;ref name=&quot;એપલ પીઆર (PR) 2&quot; /&gt; | એપ્રિલ 30, 2010&lt;ref name=&quot;એપલ પીઆર (PR) 3&quot; /&gt; |- ! [[ડિસ્પ્લે ડિવાઇસ|ડિસ્પ્લે]] | colspan=&quot;2&quot; | {{convert|9.7|in|cm}} [[મલ્ટીટચ]] ડિસ્પ્લે 1024 × 768 [[પિક્સેલ]]ના રિઝોલ્યુશને [[લાઇટ-એમિટિંગ ડાયોડ|એલઇડી (LED)]] લેકલાઇટિંગ અને ફિંગરપ્રિન્ટ અને સ્ક્રેચ રોધક કોટિંગ સાથે&lt;ref name=&quot;એપલઆઇપેડસ્પેક્સ&quot;&gt;{{સાઇટ વેબ|url=http://www.apple.com/ipad/specs/ |title=આઇપેડ– આઇપેડ માટે ટેકનિકલ સ્પેસિફિકેશન અને એક્સેસરીઝ|પબ્લિશર=[[એપલ ઇન્ક. (Inc.)|એપલ]]|તારીખ=જાન્યુઆરી 27, 2010|એક્સેસ તારીખ=જાન્યુઆરી 27, 2010}}&lt;/ref&gt; |- ! [[સેન્ટ્રલ પ્રોસેસિંગ યુનિટ|પ્રોસેસર]] | colspan=&quot;2&quot; | 1&amp;nbsp;ગીગાહર્ટ્ઝ (GHz) [[એપલ A4]] [[સિસ્ટમ-ઓન-એ-ચિપ|સિસ્ટમ ઓન એ ચિપ]]&lt;ref name=&quot;A4&quot;&gt;{{સાઇટ ન્યૂઝ | url = http://news.cnet.com/8301-13924_3-10442684-64.html | title = ઇનસાઇડ ધ આઇપેડ: એપલ્સ ન્યૂ 'A4' ચિપ | લેખક = બ્રૂક ક્રોથર્સ | વર્ક =  [[સીનેટ (CNET) નેટવર્ક્સ|સીનેટ (CNET)]] | તારીખ = જાન્યુઆરી 27, 2010 | એક્સેસ તારીખ = જાન્યુઆરી 27, 2010}}&lt;/ref&gt; &lt;!-- મેમરી? --&gt; |- ! [[ડેટા સ્ટોરેજ ડિવાઇસ|સ્ટોરેજ]] | colspan=&quot;2&quot; | ફિક્સ્ડ કેપેસિટી 16, 32, અથવા 64&amp;nbsp;[[ગિગાબાઇટ|જીબી (GB)]]&lt;ref name=&quot;એપલઆઇપેડસ્બપેક્સ&quot; /&gt; |- ! rowspan=2 | [[વાયરલેસ]] | colspan=&quot;2&quot; | [[વાઇ-ફાઇ (Wi-Fi)]] ([[IEEE 802.11n-2009|802.11a/b/g/n]]), [[બ્લ્યૂટૂથ 2.1|બ્લ્યૂટૂથ 2.1+ ઇડીઆર (EDR)]]&lt;ref name=&quot;એપલઆઇપેડસ્પેક્સ&quot; /&gt; |- | નો [[વાયરલેસ વાઇડ-એરિયા નેટવર્ક]] ઇન્ટરફેસ | 3જી (3G) સેલ્યુલર [[એચએસડીપીએ (HSDPA)]], 2જી (2G) સેલ્યુલર [[એડ્જ (EDGE)]]}}&lt;ref name=&quot;AppleIPadSpecs&quot;/&gt;
|-
! જીયોલોકેશન
| વાઇફાઇ (WiFi)&lt;ref name=&quot;AppleIPadSpecs&quot;/&gt;/એપલ લોકેશન ડેટાબેઝ&lt;ref name=&quot;Techcrunch&quot;&gt;{{cite web|url=http://techcrunch.com/2010/07/29/apple-location/|title=In April, Apple Ditched Google And Skyhook In Favor Of Its Own Location Databases
|work=[[TechCrunch]]|date=July 29, 2010 |access-date=October 14, 2010}}&lt;/ref&gt;
| આસિસ્ટેડ જીપીએસ (GPS), એપલ ડેટાબેઝ,&lt;ref name=&quot;Techcrunch&quot;/&gt; સેલ્યુલર નેટવર્ક&lt;ref name=&quot;AppleIPadSpecs&quot;/&gt;
|-
! પર્યાવરણીય સેન્સર
| colspan=&quot;2&quot; | એક્સેલરોમીટર, એમ્બિયન્ટ લાઇટ સેન્સર, મેગ્નેટોમીટર (ડિજીટલ કમ્પાસ માટે)&lt;ref name=&quot;AppleIPadSpecs&quot;/&gt;
|-
! ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ
| colspan=&quot;2&quot; | આઇઓએસ (iOS) 4.2.1 &lt;ref name=&quot;ios4.2.1&quot;/&gt;
|-
! બેટરી
| colspan=&quot;2&quot; | બેલ્ટ-ઇન લિથિયમ-આયન પોલિમર બેટરી; {{nobr|(10 hours video,&lt;ref name=&quot;AppleIPadSpecs&quot; /&gt; 140 hours audio,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.macworld.com/article/150427/2010/04/ipad_as_ipod.html|title=The iPad as iPod|publisher=[[MacWorld.com]]|author=Christopher Breen|date=April 6, 2010|access-date=June 26, 2010|archive-date=ઑગસ્ટ 21, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110821131151/http://www.macworld.com/article/150427/2010/04/ipad_as_ipod.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1 month standby&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://crave.cnet.co.uk/laptops/0,39029450,49304822,00.htm|title=Apple iPad launch: The first specs|date=January 27, 2010|publisher=[[CNet]]|access-date=June 26, 2010|author=Rich Trenholm|archive-date=જાન્યુઆરી 30, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100130221925/http://crave.cnet.co.uk/laptops/0,39029450,49304822,00.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;)}}
|-
! વજન
| {{convert|1.5|lb|g|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;AppleIPadSpecs&quot;/&gt;
| {{convert| 1.6|lb|g|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;AppleIPadSpecs&quot;/&gt;
|-
! ડાઇમેન્શન્સ
| colspan=&quot;2&quot; | 9.56 x 7.47 x .5 ({{convert|9.56|in|mm| disp= output number only}} × {{convert|7.47|in|mm| disp= output number only}} × {{convert|.5|in|mm| disp= output number only}} મિમિ)માં&lt;ref name=&quot;AppleIPadSpecs&quot;/&gt;
|-
! મિકેનિકલ કી
| colspan=&quot;2&quot; | હોમ, સ્લીપ, વોલ્યૂમ રોકર, સ્ક્રીન રોટેશન લોક, ( આઇઓએસ (iOS) 4.2 પર મ્યુટ સ્વીચ)&lt;ref name=&quot;AppleIPadSpecs&quot;/&gt;
|}

=== ઉત્પાદન ===
આઇપેડ (iPad)ને ફોક્સકોન દ્વારા તેના [[ચીન]]ના શેનઝેન ખાતેના સૌથી મોટા પ્લાન્ટમાં એસેમ્બલ કરવામાં આવે છે, જે એપલના આઇપોડ (iPod), આઇફોન (iPhone) અને મેક મિનીનું પણ ઉત્પાદન કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Nick Saint, provided by |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/g/a/2010/03/31/businessinsider-where-in-the-world-is-my-ipad-2010-3.DTL |title=Where In The World Is My iPad? (AAPL) |publisher=Sfgate.com |date=March 31, 2010 |access-date=April 17, 2010 |archive-date=એપ્રિલ 4, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100404073728/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fg%2Fa%2F2010%2F03%2F31%2Fbusinessinsider-where-in-the-world-is-my-ipad-2010-3.DTL |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

આઇસપ્લાઇ (iSuppli)ના અંદાજ મુજબ 16 જીબી (GB) વાઇ-ફાઇ (Wi-Fi) પ્રકારના દરેક આઇપેડ (iPad)ની ઉત્પાદન કિંમત 259.60 ડોલર છે, જેમાં સંશોધન, વિકાસ, લાઇસન્સ, રોયલ્ટી અને પેટન્ટના ખર્ચનો સમાવેશ થતો નથી.&lt;ref&gt;{{cite web|author=JR Raphael|date=April 7, 2010|url=http://www.pcworld.com/article/193746/apple_ipad_costs_260_to_build_isuppli_finds.html|title=Apple iPad Costs $260 to build, iSuppli Finds|publisher=PC World|access-date=June 11, 2010}}&lt;/ref&gt;
આઇપેડ (iPad)માં વપરાયેલા ભાગના ઉત્પાદકોની જાણકારી એપલે બહાર પાડી નથી, પરંતુ ઉદ્યોગજગતના આંતરિક સૂત્રો દ્વારા તેને ખોલીને તૈયાર કરવામાં આવેલા અહેવાલો અને પૃથક્કરણ નીચે મુજબના વિવિધ ભાગો અને તેમના સપ્લાયર્સનો નિર્દેશ કરે છેઃ
* એપલ એ4 (A4) એસઓસી (SoC): સેમસંગ.&lt;ref name=&quot;AppleIPadSpecs&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.chipworks.com/A4_is_Samsung_45nm.aspx|title=Chipworks Confirms Apple A4 iPad chip is fabbed by Samsung in their 45-nm process|publisher=Chipworks.com|access-date=May 27, 2010|archive-date=સપ્ટેમ્બર 21, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100921083904/http://chipworks.com/A4_is_Samsung_45nm.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* એનએએનડી (NAND) ફ્લેશ રેમ (RAM) ચીપ્સઃ તોશીબા, સિવાય 64 જીબી(GB) મોડલ જેમાં સેમસંગનો ઉપયોગ છે.&lt;ref name=&quot;EE Times&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.eetimes.com/news/design/rss/showArticle.jhtml?articleID=224201247&amp;cid=RSSfeed_eetimes_designRSS |title=Inside the iPad: Samsung, Broadcom snag multiple wins |publisher=EE Times |date= |access-date=April 17, 2010 }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE6300SY20100401|author=Gabriel Madway|title=Special Report: iPad striptease: It's what's inside that counts|publisher=Reuters|date=April 1, 2010}}&lt;/ref&gt;
* ટચ-સ્ક્રીન ચીપ્સઃ બ્રોડકોમ.&lt;ref name=&quot;EE Times&quot;/&gt;
* આઇપીએસ (IPS) ડિસ્પ્લેઃ એલજી (LG) ડિસ્પ્લે
* ટચ પેનલ્સઃ વિન્ટેક. (ટીપીકે (TPK) ટચ સોલ્યુશન્સે તેના ઓર્ડર પૂરા કરવામાં નિષ્ફળ રહેતાં આઇપેડ (iPad)નું લોન્ચ માર્ચના પાછલા દિવસોને બદલે એપ્રિલના પ્રારંભિક સમયગાળા સુધી પાછી ઠેલાઇ તેથી વિન્ટેકને આ ઓર્ડર મળ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.appleinsider.com/articles/10/03/26/delays_cause_apple_to_switch_ipad_touch_panel_orders_to_wintek.html |author=Sam Oliver |title=Delays cause Apple to switch iPad touch-panel orders to Wintek |publisher=Apple Insider |date=March 26, 2010 |access-date=April 17, 2010 |archive-date=એપ્રિલ 18, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100418080504/http://www.appleinsider.com/articles/10/03/26/delays_cause_apple_to_switch_ipad_touch_panel_orders_to_wintek.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;)
* કેસઃ કેચર ટેકનોલોજીસ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.industryweek.com/articles/under_the_radar_apples_asian_suppliers_work_furiously_21483.aspx?ShowAll=1|title=Under the Radar; Apple's Asian Suppliers Work Furiously|publisher=Industry Week|date=April 2, 2010|access-date=April 26, 2010|archive-date=મે 12, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110512043459/http://www.industryweek.com/articles/under_the_radar_apples_asian_suppliers_work_furiously_21483.aspx?ShowAll=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* એલસીડી (LCD) ડ્રાઇવર્સઃ નોવાટેક માઇક્રોઇલેક્ટ્રોનિક્સ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://electronicdesign.com/article/embedded/inside_the_ipad.aspx|title=Inside the Apple iPad|publisher=Electronic Design|date=April 5, 2010|access-date=April 26, 2010|archive-date=નવેમ્બર 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124055032/http://electronicdesign.com/article/embedded/inside_the_ipad.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* બેટરીઃ 60 ટકા બેટરીનું ઉત્પાદન તાઇવાનમાં સિમ્પ્લો ટેકનોલોજીસ દ્વારા અને 40 ટકા ડાયનાપેક ઇન્ટરનેશનલ દ્વારા કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;forbes.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Harmsen |first=Peter |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hpQruUVIlYbsS8gynytmIIUk0vpg |title=Under the radar, Apple's Asian suppliers work furiously |publisher=Google |agency=[[Agence France-Presse]] |date=April 2, 2010 |access-date=April 17, 2010 |archive-date=મે 12, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110512043522/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hpQruUVIlYbsS8gynytmIIUk0vpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* એક્સેલરોમીટરઃ એસટીએમમાઇક્રોઇલેક્ટ્રોનિક્સ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eweek.com/c/a/Mobile-and-Wireless/Apple-iPhone-4-to-Trigger-Gyroscope-Onslaught-iSuppli-329651/|title=Apple iPhone 4 to Trigger Gyroscope Onslaught: iSuppli|author=Michelle Maisto|date=June 10, 2010|access-date=June 13, 2010|publisher=[[eWeek]]}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== સોફ્ટવેર ==
આઇફોન (iPhone)ની જેમ, જેની સાથે તેણે વિકાસ વાતાવરણની વહેંચણી કરી છે (આઇફોન એસડીકે (iPhone SDK) અથવા સોફ્ટવેર ડેવલપમેન્ટ કિટ, વર્ઝન 3.2થી આગળ),&lt;ref name=&quot;SDK&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/ipad/sdk/ |title=iPad SDK |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |date=January 27, 2010 |access-date=January 27, 2010}}&lt;/ref&gt; આઇપેડ (iPad) માત્ર તેના પોતાના સોફ્ટવેર, એપલના એપ સ્ટોરમાંથી ડાઉનલોડ કરવામાં આવેલા સોફ્ટવેર અને નોંધાયેલી ઉપકરણ પર ડેવલપરના લાયસન્સ માટે નાણાં ચૂકવનારા ડેવલપર દ્વારા તૈયાર કરાયેલા સોફ્ટવેર પર જ ચાલે છે.&lt;ref name=&quot;gizmodo-ipad-crit&quot;/&gt; આઇપેડ (iPad)માં લગભગ તમામ થર્ડ-પાર્ટી આઇફોન (iPhone) એપ્લિકેશન્સ ચાલે છે, જેને આઇફોન (iPhone)ના કદમાં દર્શાવે છે અથવા તેને આઇપેડ (iPad)ની સ્ક્રીન જેટલી મોટી કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;TheRegister&quot;&gt;{{cite web| url = http://www.theregister.co.uk/2010/01/27/ipad/| title = Steve Jobs uncloaks the 'iPad': World continues to revolve around sun| author = Rik Myslewski| work = [[The Register]]| date = January 27, 2010|access-date=January 27, 2010}}&lt;/ref&gt; આઇપેડ (iPad)ની ખૂબીઓનો ફાયદો મેળવવા માટે ડેલપર્સ વિવિધ એપ્લિકેશન્સનું સર્જન કરી શકે છે કે તેમાં ફેરફાર કરી શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.techcrunch.com/2010/01/28/ipad-extras/ | title = The Subplots of the iPad Blockbuster|author = MG Siegler|work = [[Tech Crunch]]| date = January 28, 2010 |access-date=February 1, 2010}}&lt;/ref&gt; એપ્લિકેશન ડેવલપર્સ આઇફોન (iPhone) એસડીકે (SDK)નો ઉપયોગ આઇપેડ (iPad) માટેની એપ્લિકેશન્સ તૈયાર કરવા માટે કરે છે.&lt;ref name=&quot;latest sets&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.latestsets.com/2010/02/apple-ipad-features.html|title=Apple iPad Features|last=Raghavendra|first=Nayak|date=February 2010|publisher=Latest Sets|access-date=May 27, 2010|archive-date=માર્ચ 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100323224127/http://www.latestsets.com/2010/02/apple-ipad-features.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આઇપેડ (iPad)ને માત્ર જરૂરીયાત પ્રામણેના માત્ર આઇપેડ (iPad) સાથેના આઇફોન ઓએસ (iPhone OS), ડબ્ડ વી3.2 વર્ઝનમાં જ નિકાસ કરવામાં આવે છે. સપ્ટેમ્બર 1ના રોજ એવી જાહેરાત કરવામાં આવી હતી કે આઇપેડ (iPad) આઇઓએસ (iOS) 4.2 નવેમ્બર 2010 સુધીમાં મેળવી લેશે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/ipad/software-update/|title=iOS 4.2 available for iPad in November}}&lt;/ref&gt; એપલે આઇઓએસ (iOS) 4.2.1 જાહેર જનતા માટે નવેમ્બર 22એ રજૂ કર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.yahoo.com/s/macworld/20101122/tc_macworld/applereleasesios421|title=Apple releases iOS 4.2.1|last=Snell|first=Jason|work=[[Yahoo news]]|date=2010-11-22|access-date=2010-11-23|archive-date=2010-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124022645/http://news.yahoo.com/s/macworld/20101122/tc_macworld/applereleasesios421|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== એપ્લિકેશન્સ ===
આઇપેડ (iPad) સફારી, મેઇલ, ફોટો, વિડિયો, યુટ્યુબ, આઇપોડ (iPod), આઇટ્યુન્સ (iTunes), એપ સ્ટોર, આઇબૂક (iBooks), નકશા, નોટ્સ, કેલેન્ડર, સંપર્કો અને સ્પોટલાઇટ સર્ચ જેવી અનેક એપ્લિકેશન્સ સાથે આવે છે.&lt;ref name=&quot;AppleIPadFeatures&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/ipad/features/ |title=iPad Features|publisher=[[Apple Inc.]]|date=January 27, 2010|access-date=January 28, 2010}}&lt;/ref&gt; કેટલીક એપ્લિકેશન્સ આઇફોન (iPhone) માટે તૈયાર કરવામાં આવેલી એપ્લિકેશન્સની વધારે વિકસિત આવૃત્તિ છે.

આઇપેડ (iPad) આઇટ્યુન્સ (iTunes) સાથે મેક અથવા વિન્ડોઝ પીસી (PC) પર સિન્ક થાય છે.&lt;ref name=&quot;Apple PR-Jan&quot;/&gt; એપલે તેનું આઇવર્ક સ્યુટ મેકથી આઇપેડ (iPad) પર પોર્ટ કર્યું છે અને તે પેજીસ, નંબર અને કીનોટ એપ્લિકેશન્સની જોડાણ કરેલી આવૃત્તિનું એપ સ્ટોરમાં વેચાણ કરે છે.&lt;ref name=&quot;Ars-iWork&quot;&gt;{{cite web|url=http://arstechnica.com/apple/reviews/2010/04/iwork-for-ipad-clever-subtitle-goes-here.ars/4|title=The keyboardless Office: a review of iWork for iPad|author=Jeff Smykil|work=[[ArsTechnica]]|publisher=Condé Nast|date=April 20, 2010|access-date=May 1, 2010}}&lt;/ref&gt; આઇપેડ (iPad) [[મોબાઇલ ફોન]]નું સ્થાન લેવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું નથી છતાં વપરાશકર્તા વાયર સહિતના હેડસેટ અથવા અંદર રહેલા સ્પીકર અને માઇક્રોફોનનો ઉપયોગ કરીને વાઇ-ફાઇ (Wi-Fi) અથવા 3જી (3G)ના માધ્યમથી વીઓઆઇપી (VoIP) એપ્લિકેશનના ઉપયોગથી ફોન કોલ કરી શકે છે.&lt;ref&gt;
{{cite news
| url = http://latimesblogs.latimes.com/technology/2010/01/apple-confirms-3g-voip-apps-on-ipad-iphone-ipod-touch-skype-is-waiting.html
| title = Apple confirms 3G VoIP apps on iPad, iPhone, iPod touch; Skype is waiting
| work = [[Los Angeles Times]]
| author = David Sarno
| date = January 29, 2010
| access-date = February 7, 2010
}}&lt;/ref&gt; આઈપેડ (iPad) માં ઘણી બધી થર્ડ પાર્ટી એપ્લિકેશન્સ પણ ઉપલબ્ધ છે, સપ્ટેમ્બર 1, 2010ની સ્થિતિએ એપ સ્ટોર પર 25,000 જેટલી આઇપેડ (iPad) માટેની ખાસ એપ્લિકેશન્સ મોજૂદ હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://events.apple.com.edgesuite.net/1009qpeijrfn/event|title=Apple Event 1st September 2010|date=September 1, 2010|access-date=September 1, 2010|archive-date=માર્ચ 30, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110330131801/http://events.apple.com.edgesuite.net/1009qpeijrfn/event//|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આઇપેડ (iPad) આઇઓએસ (iOS)નો ઉપયોગ કરતું હોવાથી એક્સકોડ(Xcode) તેમાં ચાલી શકે નહીં.&lt;ref&gt;{{citation|title=XCode ON iPad|last=Dejo|url=http://stackoverflow.com/questions/2150178/run-iphone-sdk-on-ipad}}&lt;/ref&gt;

ડિસેમ્બર 2010માં, રોઇટર્સે નોંધ્યું હતું કે આઇફોન (iPhone) અને આઇપેડ (iPad)  વપરાશકર્તાઓએ એપલ ઇન્ક (Inc) સામે દાવો માંડીને આરોપ લગાવ્યા હતા કે કેટલીક એપ્લિકેશન્સ થર્ડ પાર્ટી એડ્વર્ટાઇઝર્સને તેમની મંજૂરી વિના જ માહિતી આપે છે.&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE6BR1Y820101228|title=IPhone and iPad users sue Apple over privacy issues | Reuters|date=28 December 2010|work=[[Reuters]]|publisher=Thomson Reuters|access-date=28 December 2010}}&lt;/ref&gt;

=== ડિજીટલ હકનું વ્યવસ્થાપન ===
{{Details|iOS (Apple)#Digital rights management{{!}}iOS|the digital rights management}}

આઇપેડ (iPad)એ ખરીદવામાં આવેલી સામગ્રી – ટીવી શો, મૂવી અને એપ્લિકેશન્સ – માત્ર એપલના પ્લેટફોર્મ પર જ ચલાવવા માટે લોક કરવાના હેતુથી ડીઆરએમ (DRM)ને રોકી છે. વધુમાં, આઇપેડ (iPad)ના વિકાસ ઢાંચામાં આઇપેડ માટેની એપ્લિકેશન્સ તૈયાર કરનારી વ્યક્તિએ નોન-ડિસ્ક્લોઝર કરાર સહી કરવાની અને ડેવલપર માટે નાણાં ચૂકવવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. વધુમાં, ટીકાકારોએ દલીલ કરી છે કે એપલની કેન્દ્રિય એપ્લિકેશન મંજૂરી પ્રક્રિયા અને નિયમન તથા લોકડાઉન પ્લેટફોર્મ પોતે જ સોફ્ટવેરના નાવિન્યનો શ્વાસ રૂંધનારું છે. ડિજીટલ હકો અંગે પેદા થતી ખાસ ચિંતા દૂરથી એપ્લિકેશન્સ, મિડિયા, અથવા ડેટાને તેમની મરજી મુજબ આઇપેડ (iPad) પરથી દૂર કરવાની એપલની ક્ષમતા છે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/technology/2010/feb/01/apple-ipad-choke-innovation |title=Apple iPad will choke innovation, say open internet advocates [sic, apparently meaning '... open-Internet advocates'] |work=[[The Guardian]] |date=February 1, 2010 |author=Bobbie Johnson |access-date=February 7, 2010 | location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://apple.slashdot.org/story/10/01/31/1657233/Apples-Trend-Away-From-Tinkering|title=Apple's Trend Away From Tinkering|date=January 31, 2010|access-date=February 12, 2010|work=[[Slashdot]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eff.org/deeplinks/2010/03/iphone-developer-program-license-agreement-all |title=All Your Apps Are Belong to Apple: The iPhone Developer Program License Agreement |publisher=[[Electronic Frontier Foundation]] |date=March 9, 2010 |access-date=April 17, 2010}}&lt;/ref&gt;

ફ્રી સોફ્ટવેર ફાઉન્ડેશન, ઇલેક્ટ્રોનિક ફ્રન્ટિયર ફાઉન્ડેશન અને કમ્પ્યુટર એન્જિનિયર અને કર્મશીલ બ્રેવસ્ટર કાહ્લે સહિતના ડિજીટલ હકોના ભલામણકર્તાઓએ આઇપેટના ડિજીટલ હકોના પ્રતિબંધોની ટીકા કરી છે. ગીગાઓમ (GigaOM)ના વિશ્લેષક પોલ સ્વીટીંગને ''નેશનલ પબ્લિક રેડિયો''  દ્વારા એમ કહેતાં ટાંકવામાં આવ્યા હતા કે, &quot;આઇપેડ (iPad) સાથે તમારા હાથમાં ઇન્ટરનેટ-વિરોધી ઉપકરણ તમારા હાથમાં છે.. [...] તે (મોટી મિડિયા કંપનીઓને) મૂળભૂતરીતે જૂના વ્યાવસાયિક ઢાંચાને પુનઃસર્જન કરવાની તક આપે છે, જેમાં તેઓ તેમની શરતો પર તમને વિષયવસ્તુ પૂરી પાડે છે નહીં કે તમે જાતે શોધીને અથવા સર્ચ એન્જિન તમારા માટે વિષયવસ્તુ શોધીને પૂરૂં પાડે.&quot; પરંતુ સ્વીટિંગ એવું પણ વિચારે છે કે એપલની મર્યાદાઓ તમને સુરક્ષિત પાડોશમાં રહેતા હોવાનો અહેસાસ પણ કરાવે છે તેમ કહેતાં જણાવે છે કે, &quot;એપલ તમને દરવાજાવાળો સમુદાય પૂરો પાડે છે જ્યાં દરવાજે દરવાન છે અને કદાચ કામવાળી બાઈની સેવા પણ.&quot; આર્ટીકલની લેખિકા લૌરા સિડેલએ તારણ કાઢ્યું હતું કે, વધારે ગ્રાહકોને ઇન્ટરનેટ, વાઇરસ અને માલવેર સામે સુરક્ષા અંગેનો ભય રહેલો છે, તેઓ એપલની દરવાજા ધરાવતા સમુદાયનો વિકલ્પ પસંદ કરવાથી ખુશ હોઈ શકે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=125561844 |title=Apple's iPad: The End Of The Internet As We Know It? |date=April 5, 2010 |work=NPR |first=Laura |last=Sydell|authorlink=Laura Sydell |access-date=April 23, 2010 |postscript=&lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt;
{{-}}

=== જેલબ્રેકિંગ ===
{{Details|iOS jailbreaking|iPad Jailbreaking}}

અન્ય આઇઓએસ (iOS) ઉપકરણની જેમ આઇપેડ (iPad) પણ &quot;જેલબ્રોકન&quot; છે, જેનાથી એપલ દ્વારા પ્રમાણભૂત ન હોય તેવી એપ્લિકેશન્સ અને પ્રોગ્રામ્સ પણ તેના પર ચાલી શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wired.com/gadgetlab/2010/05/ipad-jailbreak-ready-for-download/|title=iPad Jailbreak Ready for Download|work=Wired|publisher=Condé Nast|date=May 3, 2010|access-date=May 8, 2010|author=Charlie Sorrel|archive-url=https://web.archive.org/web/20100507001344/http://www.wired.com/gadgetlab/2010/05/ipad-jailbreak-ready-for-download|archive-date=મે 7, 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gizmodo-iPad-jailbreak&quot;/&gt; એકવાર અનધિકૃત રીતે તેની સિસ્ટમમાં ફેરફાર કરવામાં આવે ત્યાર પછી આઇપેડ (iPad)ના વપરાશકર્તા અગાઉ એપ સ્ટોરમાં ઉપલબ્ધ ન હોય તેવી ઘણી એપ્લિકેશન્સ સીડિયા જેવા બિનસત્તાવાર ઇન્સ્ટોલર્સ ઉપરાંત અનેક ગેરકાયદેસરની પાઇરેટેડ એપ્લિકેશન્સ ડાઉનલોડ કરી શકે છે.&lt;ref name=&quot;Gizmodo-iPad-jailbreak&quot;/&gt; એપલે દાવો કર્યો છે કે જેલબ્રોકિંગથી અમેરિકામાં તેની ફેક્ટરી વોરંટી સમાપ્ત થઈ જાય છે.&lt;ref name=&quot;Gizmodo-iPad-jailbreak&quot;&gt;{{cite web|url=http://gizmodo.com/5533921/how-to-jailbreak-any-iphone-ipod-touch-or-ipad|title=How To: Jailbreak Any iPhone, iPod Touch or iPad|date=May 8, 2010|access-date=May 8, 2010|author=John Herrman|work=[[Gizmodo]]|archive-date=મે 10, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100510023424/http://gizmodo.com/5533921/how-to-jailbreak-any-iphone-ipod-touch-or-ipad|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/201968/never_mind_legality_iphone_jailbreaking_voids_your_warranty.html|title=Never Mind Legality, iPhone Jailbreaking Voids Your Warranty|author=Daniel Ionescu|work=[[PC World (magazine)|PCWorld]]}}&lt;/ref&gt;

== પુસ્તકો, સમાચારો અને સામાયિકનું વિષયવસ્તુ ==
[[ચિત્ર:IPad eBook reader.jpg|thumb|આઇપેડ (iPad) પર પુસ્તકનું વાંચન]]
{{Further|[[iBookstore]]}}
આઇપેડ (iPad) વૈકલ્પિક રીતે આઇબૂક્સ (ibooks) એપ્લિકેશન ધરાવે છે, જેને એપ સ્ટોરમાંથી ડાઉનલોડ કરી શકાય છે, જે આઇબૂકસ્ટોર (ibookstore)માંથી ડાઉનલોડ કરેલા પુસ્તકો અને અન્ય ઇ-પબ (ePub) ફોર્મેટ વિષયવસ્તુ દર્શાવે છે.&lt;ref name=&quot;engadget&quot;&gt;{{cite web |access-date=January 27, 2010 |url=http://www.engadget.com/2010/01/27/the-apple-ipad/ |title=The Apple iPad: starting at $499|work=[[Engadget]] |date=January 27, 2010 |author=Patel, Nilay }}&lt;/ref&gt; એપ્રિલ 3, 2010ના રોજ રજૂ કરવામાં આવેલા આઇપેડ (iPad) માટે, આઇબૂકસ્ટોર (ibookstore) માત્ર અમેરિકામાં જ ઉપલબ્ધ છે.&lt;ref name=&quot;Apple PR 2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Apple PR-Jan&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AppleIPadFeatures&quot;/&gt; પેંગ્વિન બૂક્સ, હાર્પરકોલિન્સ, સિમન્સ એન્ડ શૂસ્ટર અને મેકમિલન સહિતના અનેક મુખ્ય પુસ્તક પ્રકાશકોએ આઇપેડ (iPad) માટે તેમના પુસ્તકો પ્રકાશિત કરવા પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી છે.&lt;ref name=&quot;Engadget-live&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.engadget.com/2010/01/27/live-from-the-apple-tablet-latest-creation-event/|title=Live from the Apple 'latest creation' event|work=[[Engadget]]|author=Joshua Topolsky|date=January 27, 2010|access-date=February 3, 2010}}&lt;/ref&gt; એમેઝોન કિન્ડલ અને બાર્નેસ એન્ડ નોબલ નૂકનું સીધું હરીફ હોવા છતાં&lt;ref name=&quot;electronista&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.electronista.com/articles/09/12/09/apple.device.at.1m.a.month.70.30.revenue.split/ |title=Apple tablet due March, to get Kindle-killer book deal? |work=Electronista |date=December 9, 2009 |access-date=January 24, 2010 |archive-date=ઑગસ્ટ 23, 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6J5V8dSUa?url=http://www.electronista.com/articles/09/12/09/apple.device.at.1m.a.month.70.30.revenue.split/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Amazon.com અને બાર્નેસ એન્ડ નોબલે કિન્ડલ અને નૂક એપ્લિકેશન્સ આઇપેડ (iPad) માટે ઉપલબ્ધ બનાવી છે.&lt;ref&gt;http://www.amazon.com/gp/feature.html/ref=sa_menu_karl3?ie=UTF8&amp;amp;docId=1000493771&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.barnesandnoble.com/u/nook-for-iPad/379002216/&lt;/ref&gt;

ફેબ્રુઆરી 2010માં, કોન્ડે નેસ્ટ પબ્લિકેશન્સે જણાવ્યું હતું કે તે તેના ''જીક્યુ''  (GQ), ''વેનિટી ફેર''  અને ''વાયર્ડ''  સામાયિકો માટેનું આઇપેડ (iPad) લવાજમ જૂન સુધીમાં વેચવાનું ચાલુ કરશે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2010/03/01/business/media/01conde.html|title=Condé Nast Is Preparing iPad Versions of Some of Its Top Magazines|work=[[The New York Times]]|date=February 28, 2010|access-date=March 2, 2010|author=Stephanie Clifford}}&lt;/ref&gt;

એપ્રિલ 2010માં, ''ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સે''  જાહેરાત કરી હતી કે તે આઇપેડ (iPad) પર દરરોજ પ્રસિદ્ધ થશે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://techcrunch.com/2010/04/01/new-york-times-ipad/ The New York Times Introduces An iPad App|work=[[TechCrunch]]|date=April 1, 2010|access-date=April 1, 2010|author=Andy Brett}}&lt;/ref&gt; ઓક્ટોબર 2010 સુધીમાં, ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ આઇપેડ (iPad) એપ્લિકેશન જાહેરાતનો ટેકો ધરાવે છે અને કોઇપણ પ્રકારનું લવાજમ ચૂકવ્યા વિના મફતમાં ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ 2011માં તે લવાજમ આધારિત મોડલ બની જશે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2370854,00.asp |title=New York Times iPad App Gets Overhaul, More Content |date=October 15, 2010 |first=Chloe |last=Albanesius |work=PC Magazine}}&lt;/ref&gt; મુખ્ય સમાચાર સંગઠનો, જેમ કે ધ વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ, બીબીસી (BBC) અને રોઇટર્સે આઇપેડ (iPad) એપ્લિકેશન રજૂ કરી છે, જેને જુદા-જુદા અંશે સફળતા મળી છે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://platform.idiomag.com/2010/06/the-10-best-ipad-applications-for-news/|title=The 10 Best iPad Applications for News|work=[[idio]]|date=June 14, 2010|access-date=July 26, 2010|archive-date=ઑગસ્ટ 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100823045133/http://platform.idiomag.com/2010/06/the-10-best-ipad-applications-for-news/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== સેન્સરશીપ ===
{{Further|[[App Store#Censorship|Apple App Store censorship]]}}

આઇફોન (iPhone) અને આઇપેડ (iPad) એપ્લિકેશન્સ પૂરી પાડતો એપલનો એપ સ્ટોર વિષયવસ્તુ ઉપર સેન્સરશીપ લાગુ પાડે છે, જે આ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરવા માંગતા પુસ્તક પ્રકાશકો અને સામાયિકો માટે સમસ્યારૂપ છે. ''ધ ગાર્ડિયને''  એપલની ભૂમિકાને બ્રિટીશ પ્રકાશકો પર ઘણાં વર્ષો સુધી વિષયવસ્તુ અંગેના પ્રતિબંધો લાદતા મુખ્ય વિતરક ડબલ્યુએચ સ્મિથ સમાન ગણાવી છે.&lt;ref name=&quot;Schofield&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/technology/2010/may/10/ipad-apple|title=Wikipedia's porn purge, and cleaning up for the iPad|author=Jack Schofield|date=May 10, 2010|publisher=The Guardian | location=London}}&lt;/ref&gt;

એપ સ્ટોરમાં નગ્ન વિષયવસ્તુઓને બાદ રાખવામાં આવી હોવાને કારણે યુપોર્ન અને અન્ય વેબસાઇટ્સે ખાસ આઇપેડ (iPad) માટે તેમના વિડિયોનું ફોર્મેટ ફ્લેશથી બદલીને એચ.264 (H.264) અને એચટીએમએલ5 (HTML5) કરી નાંખ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite web|
url=http://www.crunchgear.com/2010/04/24/ipad-porn-private/|
title=NSFW Guide to Watching Porn on your iPad|
date=April 24, 2010|
access-date=June 28, 2010|
work=[[GrunchGear]]|
archive-date=માર્ચ 19, 2011|
archive-url=https://web.archive.org/web/20110319023255/http://www.crunchgear.com/2010/04/24/ipad-porn-private/|
url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|
url=http://newteevee.com/2010/05/18/youporn-goes-html5-gets-on-the-ipad/|
title=YouPorn Goes HTML5, Gets on the iPad|
date=May 18, 2010|
access-date=June 28, 2010|
work=[[NewTeeVee]]|
archive-date=જૂન 28, 2010|
archive-url=https://web.archive.org/web/20100628231841/http://newteevee.com/2010/05/18/youporn-goes-html5-gets-on-the-ipad/|
url-status=dead}}&lt;/ref&gt; વેલીવેગના રાયન ટેટ સાથેના ઇ-મેઇલ વાર્તાલાપમાં સ્ટીવ જોબ્સે દાવો કર્યો હતો કે આઇપેડ (iPad) &quot;નગ્નતાથી મુક્તિ&quot; આપે છે, જેને આર્ટીસ્ટ જોહાનેસ પી ઓસ્ટરહોફ દ્વારા બર્લિન એડબસ્ટીંગ્સ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eu.techcrunch.com/2010/05/29/apple-ipad-offers-freedom-from-porn-but-not-in-berlin/|title=Apple iPad offers &quot;freedom from porn&quot;&amp;nbsp;– but not in Berlin|date=May 29, 2010|access-date=June 20, 2010|work=[[TechCrunch]]}}&lt;/ref&gt; અને સાનફ્રાન્સિસ્કોમાં ડબલ્યુડબલ્યુડીસી10 (WWWDC10) દરમિયાન ઘણાં વિચલિત કરી દેતા પ્રતિભાવો મળ્યા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.zdnet.com/blog/btl/porn-again-dudes-who-like-it-alter-san-francisco-ipad-ads/35676|title=Porn again: &quot;Dudes&quot; who like it alter San Francisco iPad ads|date=June 9, 2010|access-date=October 20, 2010|work=[[ZDNet]]|publisher=[[CNet]]}}&lt;/ref&gt;

== રજૂઆત ==
એપલે અમેરિકન ગ્રાહકો પાસેથી માર્ચ 12,2010થી પહેલાંથી ઓર્ડર મેળવવાનો પ્રારંભ કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;Apple PR 2&quot;&gt;{{cite press release| url = http://www.apple.com/pr/library/2010/03/05ipad.html | title = iPad Available in US on April 3 | publisher = [[Apple Inc.|Apple]]| date = March 5, 2010| access-date = March 5, 2010}}&lt;/ref&gt; જાહેરાત અને પહેલાંથી ઓર્ડર માટે પ્રાપ્યતાની વચ્ચે ઉપકરણમાં કરવામાં આવેલો એકમાત્ર મુખ્ય ફેરફાર બાજુમાં આવેલી સ્વીચની કાર્યપદ્ધતિમાં હતો, જે અવાજ બંધ કરવાથી હવે સ્ક્રીનના રોટેશનને લોક કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://arstechnica.com/apple/news/2010/03/bed-readers-rejoice-ipad-gains-last-minute-rotation-lock.ars|title=Bed readers rejoice: iPad gains last-minute rotation lock|publisher=[[Condé Nast Publications|Condé Nast]]|work=[[Arstechnica]]|author=[[Jacqui Cheng]]}}&lt;/ref&gt; આઇપેડ (iPad)ની વાઇ-ફાઇ (Wi-Fi) આવૃત્તિ અમેરિકામાં વેચાણ માટે એપ્રિલ 3, 2010થી ઉપલબ્ધ બની.&lt;ref name=&quot;Apple PR 2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://electrobuzz.com/reviews/apple/ipad-pre-order-update-march-12/|title=ipad-pre-order-update-march-12|date=March 5, 2010|access-date=March 5, 2010|work=Electrobuzz|author=Daniel Lewis}}&lt;/ref&gt; વાઇ-ફાઇ (Wi-Fi) + 3જી (3G) આવૃત્તિ એપ્રિલ 30એ રજૂ કરવામાં આવી.&lt;ref name=&quot;Apple PR 2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Apple PR 3&quot;&gt;{{cite press release|url=http://www.apple.com/pr/library/2010/04/20ipad.html |title=iPad Wi-Fi + 3G Models Available in US on April 30 |publisher=[[Apple Inc.|Apple]] |date=April 20, 2010 |access-date=April 20, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Apple PR 3&quot;/&gt;

અમેરિકામાં 3જી (3G) સેવા એટી એન્ડ ટી (AT&amp;amp;T) દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવે છે અને પ્રારંભમાં તેને બે પ્રિપેઇડ કોન્ટ્રાક્ટ-ફ્રી ડેટા પ્લાન વિકલ્પ સાથે વેચવામાં આવતી હતીઃ એક અમર્યાદિત ડેટા માટે અને અન્ય અડધી કિંમતે દરમહિને 250 એમબી (MB) માટે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://db.tidbits.com/article/10971|title=Can You Get By with 250 MB of Data Per Month?|author=[[Glenn Fleishman]]|work=[[TidBits]]|date=February 2, 2010|access-date=February 23, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | author = Roger Cheng | title = AT&amp;T Gets A Vote Of Confidence From Apple With iPad Win | url = http://online.wsj.com/article/BT-CO-20100127-717127.html | agency = [[Dow Jones Newswires]] | work = [[The Wall Street Journal]] | date = January 27, 2010 | access-date = January 27, 2010 | archive-date = એપ્રિલ 6, 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100406154904/http://online.wsj.com/article/BT-CO-20100127-717127.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; જૂન 2,2010ના રોજ એટી એન્ડ ટી (AT&amp;amp;T)એ જાહેરાત કરી કે જૂન 7થી નવા ગ્રાહકો માટે અમર્યાદિત પ્લાનની જગ્યાએ થોડી ઓછી કિંમતે 2જીબી (2GB)નો પ્લાન અમલમાં આવશે, વર્તમાન ગ્રાહકો પાસે અમર્યાદિત પ્લાન ચાલુ રાખવાનો વિકલ્પ રહેશે.&lt;ref&gt;{{cite press release|title=AT&amp;T Announces New Lower-Priced Wireless Data Plans to Make Mobile Internet More Affordable to More People|publisher=AT&amp;T|date=June 2, 2010|url=http://www.att.com/gen/press-room?pid=4800&amp;cdvn=news&amp;newsarticleid=30854|archive-url = http://www.webcitation.org/5qvHxMC1H|archive-date=July 2, 2010}}&lt;/ref&gt; આ પ્લાન્સ આઇપેડ (iPad) પર ચાલુ કરાવી શકાય છે અને તેને કોઈપણ સમયે રદ પણ કરાવી શકાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/ipad/3g/ iPad with Wi-Fi + 3G|publisher=[[Apple Inc.]]|title=iPad with WiFi + 3G, the best way to stay connected|access-date=June 10, 2010}}&lt;/ref&gt;

આઇપેડ (iPad)ને [[ઑસ્ટ્રેલિયા|ઓસ્ટ્રેલિયા]], કેનેડા, [[ફ્રાન્સ|ફ્રાંસ]], જર્મની, [[ઈટલી|ઇટાલી]], [[જાપાન]], [[સ્પેઇન|સ્પેન]], [[સ્વિત્ઝરલેન્ડ|સ્વિટ્ઝરલેન્ડ]] અને [[યુનાઇટેડ કિંગડમ]]માં મે 28એ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;FT-launch&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/2/62bc6472-69bf-11df-8432-00144feab49a.html?ftcamp=rss|title=Apple in control of iPad’s Europe launch|date=May 27, 2010|access-date=May 30, 2010|author=Joseph Menn and Tim Bradshaw|work=[[Financial Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2010/05/07ipad.html|title=iPad Available in Nine More Countries on May 28|work=Apple Press Release|publisher=[[Apple Inc]]|date=May 7, 2010|access-date=May 9, 2010}}&lt;/ref&gt; આ દેશોમાં ઓનલાઇન પ્રિ-ઓર્ડર મે 10થી ચાલુ કરવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;Apple PR 3&quot;/&gt; એપલે [[ઑસ્ટ્રિયા|એસ્ટ્રીયા]], બેલ્જિયમ, [[હોંગકોંગ|હોંગ કોંગ]], આયરલેન્ડ, લક્ઝમબર્ગ, મેક્સિકો, [[નેધરલેંડ|નેધરલેન્ડ્સ]], ન્યૂ ઝીલેન્ડ અને [[સિંગાપુર|સિંગાપોર]]માં જુલાઇ 23, 2010ના રોજ આઇપેડ (iPad) લોન્ચ કર્યું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.straitstimes.com/BreakingNews/TechandScience/Story/STIStory_556883.html|title=Frustration in NZ over iPad|publisher=[[Straits Times]]|date=July 23, 2010|access-date=July 27, 2010|archive-date=જુલાઈ 26, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100726113434/http://www.straitstimes.com/BreakingNews/TechandScience/Story/STIStory_556883.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ઈઝરાયલ|ઇઝરાયેલે]] આઇપેડ(iPad)ની આયાત પર થોડા સમય સુધી પ્રતિબંધ લગાવ્યો કારણ કે વાઇ-ફાઇ (Wi-Fi) કદાચ અન્ય ઉપકરણમાં દખલ કરી શકે તેવી ચિંતા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.el-nacional.com/www/site/p_contenido.php?q=nodo/134548/Tecnolog%C3%ADa/Israel%20retira%20prohibici%C3%B3n%20para%20importaci%C3%B3n%20del%20iPad |title=Israel retira prohibición para importación del iPad &amp;#124; Tecnología |publisher=El Nacional.com |date=March 23, 2010 |access-date=May 31, 2010 |archive-date=જુલાઈ 16, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716153502/http://www.el-nacional.com/www/site/p_contenido.php?q=nodo%2F134548%2FTecnolog%C3%ADa%2FIsrael%20retira%20prohibici%C3%B3n%20para%20importaci%C3%B3n%20del%20iPad |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સપ્ટેમ્બર 17, 2010ના રોજ આઇપેડ (iPad)ને ચીનમાં સત્તાવાર રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.chinadaily.com.cn/photo/2010-09/18/content_11321052.htm|title=Massive crowds turn out for iPad launch|publisher=[[Xinhua]]|work=[[China Daily]]|date=18 September 2010|access-date=18 September 2010}}&lt;/ref&gt; નવેમ્બર 30, 2010ના રોજ આઇપેડ (iPad)ને [[મલેશિયા]]માં સત્તાવાર રીતે રજૂ કરાયું.&lt;ref&gt;[http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2010/11/30/nation/7516465&amp;amp;sec=nation એપલ્સ આઇપેડ (iPad) ઓન સેલ ઇન મલેશિયા ફ્રોમ ટુડે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120319182105/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2010%2F11%2F30%2Fnation%2F7516465&amp;sec=nation |date=2012-03-19 }} ઇન ધ સ્ટાર તારીખ:20 નવેમ્બર 2010&lt;/ref&gt;

પ્રાપ્યતાના પ્રથમ દિવસે જ 300,000 આઇપેડ(iPad)ના વેચાણ સાથે ઉપકરણ પ્રારંભમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય રહ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://technology.timesonline.co.uk/tol/news/tech_and_web/personal_tech/article7088268.ece|title=iPad launch marred by technical glitches|work=[[The Times]]|publisher=[[News Corporation]]|date=April 6, 2010|access-date=June 26, 2010|location=London|first=Mike|last=Harvey|archive-date=સપ્ટેમ્બર 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927172414/https://www.thetimes.co.uk/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; મે 3, 2010 સુધીમાં એપલે એક મિલિયન આઇપેડ (iPad)નું વેચાણ કર્યું હતું,&lt;ref name=&quot;Jim Goldman&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cnbc.com/id/36911690|title=Apple Sells 1 Million iPads|date=May 3, 2010|access-date=May 4, 2010|work=[[CNBC]]|author=Jim Goldman}}&lt;/ref&gt; જે એપલને મૂળ આઇફોન (iPhone)ને આટલી સંખ્યામાં વેચાણ માટે લાગેલા સમય કરતાં અડધો સમયગાળો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.yahoo.com/s/ytech_gadg/20100503/tc_ytech_gadg/ytech_gadg_tc1901|title=iPad sales cross million mark twice as fast as original iPhone|publisher=[[Yahoo!]]|date=May 3, 2010|access-date=June 13, 2010|archive-date=મે 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100505170942/http://news.yahoo.com/s/ytech_gadg/20100503/tc_ytech_gadg/ytech_gadg_tc1901|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; મે 31,2010 સુધીમાં એપલે બે મિલિયન આઇપેડ (iPad)નું વેચાણ કર્યું હતું&lt;ref&gt;{{cite web |last=Caldwell |first=Serenity |url=http://www.pcworld.com/businesscenter/article/197629/apple_announces_two_millionth_ipad_sale.html |title=Apple Announces Two Millionth IPad Sale&amp;nbsp;– PCWorld Business Center |publisher=Pcworld.com |date=May 27, 2010 |access-date=May 31, 2010 |archive-date=જૂન 3, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100603120114/http://www.pcworld.com/businesscenter/article/197629/apple_announces_two_millionth_ipad_sale.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને જૂન 22, 2010 સુધીમાં તેમણે ત્રણ મિલિયન આઇપેડ (iPad)નું વેચાણ કર્યું.&lt;ref name=&quot;Apple 3 million&quot;&gt;{{cite web|title=Apple Sells Three Million iPads in 80 Days|url=http://www.apple.com/pr/library/2010/06/22ipad.html|date=June 22, 2010|access-date=June 22, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2010/06/24/technology/24apple.html?hpw|title=Is Apple a Victim of Sour Grapes?|author=Miguel Helft|publisher=New York Times|date=June 23, 2010|access-date=June 26, 2010}}&lt;/ref&gt; જુલાઇ 1 અને સપ્ટેમ્બર 30, 2010 વચ્ચે એપલે વધુ 4.2 મિલિયન આઇપેડ (iPad)નું વેચાણ કર્યું. ઓક્ટોબર 18,2010ના રોજ, ફાઇનાન્સિયલ કોન્ફરન્સ કોલ દરમિયાન સ્ટીવ જોબ્સે જાહેરાત કરી કે એપલે નાણાકીય ત્રિમાસિકગાળામાં એપલે મેક કરતાં વધારે આઇપેડ (iPad)નું વેચાણ કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Q4-2010 results&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2010/10/18results.html|title=Apple Reports Fourth Quarter Results|date=October 18, 2010|access-date=October 18, 2010|publisher=[[Apple Inc.]]}}&lt;/ref&gt;

દક્ષિણ કોરીયાના સાંસ્કૃતિક અને પર્યટન મંત્રી યુ ઇન-ચોનની જાહેર પ્રસંગે મંજૂરી વિનાનું આઇપેડ (iPad) ઉપયોગમાં લેવા બદલ ટીકા કરવામાં આવી હતી, દક્ષિણ કોરીયામાં &quot;મંજૂરી વિના&quot;ના ઇલેક્ટ્રોનિક સાધનો વાપરવા ગેરકાયદેસર છે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://blogs.wsj.com/digits/2010/04/26/south-korean-officials-ipad-causes-a-stir/ |title=South Korean Official’s iPad Causes a Stir |publisher=Wall Street Journal |date=April 26, 2010 |access-date=July 20, 2010}}&lt;/ref&gt; જો કે, નવેમ્બર 30ના રોજ આઇફોન (iPhone)નું વેચાણ કરતાં કેટી (KT)ના માધ્યમથી કોરીયામાં આઇપેડ (iPad) રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.

પ્રારંભમાં આઇપેડ (iPad) માત્ર ધ એપલ સ્ટોરમાં ઓનલાઇન અને કંપનીના રિટેલ લોકેશનમાં જ ઉપલબ્ધ હતું. ત્યારથી આઇપેડ(iPad) એમેઝોન, વોલ-માર્ટ, બેસ્ટ બાય, વેરીઝોન અને એટી એન્ડ ટી (AT&amp;amp;T) સહિતના અનેક રિટેલર્સ પાસે ખરીદી માટે ઉપલબ્ધ છે.

== આવકાર ==
=== જાહેરાતને પ્રતિભાવ ===
આઇપેડ (iPad)ની જાહેરાતને મિડિયા તરફથી મિશ્ર પ્રતિભાવ મળ્યો. વોલ્ટ મોરબર્ગે લખ્યું, &quot;તે એક સોફ્ટવેર વિષે છે, મૂર્ખ&quot; અર્થાત્ હાર્ડવેર પાસાઓ અને તેનું નિર્માણ આઇપેડ (iPad)ની સફળતામાં સોફ્ટવેર અને વપરાશકર્તાના ઇન્ટરફેસની સરખામણીએ ઓછા મહત્વના છે, તેની પ્રથમ છાપ મોટાભાગે હકારાત્મક હતી. મોસબર્ગે ઉપકરણની ક્ષમતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને તેની કિંમતને &quot;મધ્યમ&quot; ગણાવી હતી અને તેની 10 કલાકની બેટરી લાઇફની પ્રસંશા કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://mossblog.allthingsd.com/20100127/apple-ipad-impressions/ | title = First Impressions of the New Apple iPad | author = Walter S. Mossberg | authorlink = Walter Mossberg | work = All Things Digital | date = January 27, 2010 | access-date = January 27, 2010 }}&lt;/ref&gt; ''પીસી (PC) એડવાઇઝર''  અને ''ધ સિડની મોર્નિંગ હેરાલ્ડ''  સહિતના અન્યોએ લખ્યું કે આઇપેડ વિકસતી જતી નેટબુક્સ સાથે સ્પર્ધા કરશે, જેમાંથી મોટાભાગની માઇક્રોસોફ્ટ વિન્ડોઝનો ઉપયોગ કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pcadvisor.co.uk/news/index.cfm?newsid=3211316 |title=Apple iPad versus netbook: features compared: We compare design, functionality and storage |author=Eric Lai |work=PC Advisor |date=January 28, 2010 |access-date=January 28, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.smh.com.au/digital-life/computers/ipad-vs-the-kindle-tablets-and-netbooks-20100202-n9jf.html|title=iPad vs the Kindle, tablets and netbooks |author=Simon Tsang |work=[[The Sydney Morning Herald]]|date=February 2, 2010|access-date=February 2, 2010}}&lt;/ref&gt; બેઝ મોડલની 499 ડોલરની કિંમત ટેક પ્રેસ વોલ સ્ટ્રીટ વિશ્લેષકો અને એપલના હરીફોએ પ્રોડક્ટની રજૂઆત પહેલાં અંદાજેલી કિંમત કરતાં ઘણી ઓછી હતી, જેઓ ઘણી ઊંચી કિંમતની અપેક્ષા રાખતા હતા.&lt;ref name=&quot;FastCompany-price&quot;&gt;{{cite web|title=The iPad's Biggest Innovation: Its $500 Price|url= http://www.fastcompany.com/article/apples-tablet-introduced?page=0%2C0|first=Kit|last=Eaton|date=January 27, 2010|access-date=March 7, 2010|work=[[Fast Company (magazine)|Fast Company]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WSJ Price&quot;&gt;{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704094304575029621430370074.html|title=Apple's iPad Revolution: Price |last=Peers|first=Martin|date=January 28, 2010|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=February 20, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AT price&quot;&gt;{{cite web|url=http://arstechnica.com/apple/news/2010/01/tablet-makers-rethinking-things-in-wake-of-ipads-low-price.ars|title=Tablet makers rethinking things in wake of iPad's $499 price|last=Stokes|first=John|date=January 29, 2010|work=[[Ars Technica]]|publisher=Condé Nast|access-date=February 20, 2010}}&lt;/ref&gt;

યૈર રૈનેરે જણાવ્યું કે આવકનો 70 ટકા હિસ્સો પ્રકાશકને આપીને આ પ્રકારની વ્યવસ્થા એપલ એપ સ્ટોર પર ડેવલપર્સ માટે તૈયાર કરીને આઇપેડ (iPad) બાર્નેસ એન્ડ નોબલ નૂક અને એમેઝોન કિન્ડલ જેવા ઇ-બૂક(e-book) ઉપકરણો સાથે સ્પર્ધા કરશે.&lt;ref name=&quot;electronista&quot;/&gt; નોંધનીય રીતે, આઇપેડ (iPad)ની અપેક્ષિત રજૂઆતના એક સપ્તાહ પહેલાં, એમેઝોન કિન્ડલ સ્ટોરે તેના પ્રકાશકોની આવકનો હિસ્સો વધારીને 70 ટકા કરી નાંખ્યો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://arstechnica.com/gadgets/news/2010/01/some-authors-still-split-on-amazons-70-royalty-offer.ars|title=Amazon hikes Kindle royalties to 70%, with a catch|author=Jacqui Cheng|publisher=[[Condé Nast Publications|Condé Nast]]|work=[[Ars Technica]]|date=January 20, 2010|access-date= January 28, 2010}}&lt;/ref&gt;

રજૂઆતના અનેક દિવસો પછી, સ્ટીફન ફ્રાયે જણાવ્યું કે લોકોએ આઇપેડ (iPad)ના હેતુ, અને ગુણવત્તાની સાચી રીતે પ્રશંસા કરવા માટે લોકોએ તેનો ઉપયોગ કરવો જોઇએ અને ટિપ્પણી કરી કે ઉપકરણ અંગેની સામાન્ય ટીકાઓ ઉપયોગ પછી આપમેળ દૂર થઈ જાય છે. ફ્રાયે આઇપેડ(iPad)ની ઝડપ અને પ્રતિભાવકતા, ઝડપી ઇન્ટરફેર અને સમૃદ્ધિ અને ડિસ્પ્લેની માહિતીની નોંધ કરી.&lt;ref&gt;{{cite news| url = http://www.guardian.co.uk/technology/2010/jan/29/stephen-fry-apple-ipad| title = Stephen Fry: Why the Apple iPad is Here to Stay|author = Stephen Fry|work = [[The Guardian]]| date = January 29, 2010 |access-date = January 31, 2010 | location=London}}&lt;/ref&gt; જાહેરાત દરમિયાનના સ્ટીવ જોબના નિવેદન સાથે મિડીયાના સભ્યોએ પણ જણાવ્યું કે તે સ્માર્ટફોન્સ અને લેપટોપ વચ્ચેની ઉપકરણના નવા વર્ગને તે પ્રસ્થાપિત કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Initial iPad Demand Greater Than Initial iPhone Demand|url=http://digitaldaily.allthingsd.com/20100223/initial-ipad-demand-greater-than-initial-iphone-demand/ |first=John|last=Paczkowski |authorlink=John Paczkowski |date=February 23, 2010|access-date=March 7, 2010|work=All Things Digital}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TechCrunch Review&quot;/&gt;

=== સમીક્ષાઓ ===
આઇપેડ (iPad) અંગેના મંતવ્યો સામાન્ય રીતે તેની તરફેણમાં આવેલા છે. ''ધ વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ'' ના વોલ્ટ મોઝબર્ગે તેને લેપટોપનો ખાતમો કરવાને ઘણું નજીક હોવાનું જણાવ્યું.&lt;ref name=&quot;atd-review&quot;&gt;{{cite web |access-date=March 31, 2010 |url=http://ptech.allthingsd.com/20100331/apple-ipad-review/ |title=Apple iPad Review: Laptop Killer? Pretty Close |publisher=The Wall Street Journal |work=All Things Digital |date=March 31, 2010 |author=Mossberg, Walter S.|authorlink= Walter Mossberg }}&lt;/ref&gt; ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' ના ડેવિડ પોગે બે રીવ્યુ લખ્યા, એક ભાગ ટેકનોલોજીમાં રસ ધરાવતા લોકો માટે અને અન્ય ટેકનોલોજીમાં રસ નહીં ધરાવતા લોકો માટે. પહેલા વિભાગમાં, તેમણે નોંધ્યું કે લેપટોપ આઇપેડ (iPad)ની સરખામણીએ ઓછી કિંમતે વધારે ફિચર્સ પૂરા પાડે છે. બીજા પ્રકારના વાચકો માટેની સમીક્ષામાં તેમણે એવો દાવો કર્યો કે તેમના વાચકોને આ ઉપકરણનો કન્સેપ્ટ ગમ્યો અને તેઓ તેના ઉપયોગને સમજી શકે તો આ ઉપકરણનો ઉપયોગ કરવામાં તેમને મજા પડશે.&lt;ref name=&quot;nyt-review&quot;&gt;{{cite news |access-date=March 31, 2010| url=http://www.nytimes.com/2010/04/01/technology/personaltech/01pogue.html?pagewanted=all&amp;partner=rss&amp;emc=rss |title=Reviews: Love It or Not? Looking at iPad From 2 Angles |work=[[The New York Times]] |date=March 31, 2010 |author=Pogue, David | authorlink=David Pogue }}&lt;/ref&gt; ''પીસી મેગેઝીન'''ના ટીમ ગીડને લખ્યું કે &quot;તમારી પાસે તમે પોતે જ વિજેતા છો જે નિશંક રીતે ઉભરતા ટેબ્લેટ પરિદૃશ્યને આકાર આપવામાં મુખ્ય પરિબળ બની રહેશે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=April 1, 2010 |url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2362042,00.asp |title=Apple iPad (Wi-Fi) |work=[[PC Magazine]] |date=March 31, 2010 |author=Gideon, Tim |archive-date=એપ્રિલ 2, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100402092309/http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2362042,00.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;''' '' '''ટેકક્રન્ચના '''''માઇકલ એરિંગ્ટને''' ''  ''જણાવ્યું કે આઇપેડ (iPad)મારી સૌથી વધારે આશાસ્પદ અપેક્ષાઓ કરતાં પણ ચડિયાતું છે.'' ''' '''''ઉપકરણની આ નવી શ્રેણી છે. '' ''' '''''પરંતુ તે ઘણાં લોકો માટે લેપટોપની જગ્યા લેશે.&quot;&lt;ref name=&quot;TechCrunch Review&quot;&gt;{{cite web |access-date=April 2, 2010 |url=http://techcrunch.com/2010/04/02/the-unauthorized-techcrunch-ipad-review/ |title=The Unauthorized TechCrunch iPad Review |work=[[TechCrunch]] |date=April 2, 2010 |author= Michael Arrington }}&lt;/ref&gt;'' ''' 

આઇપેડ (iPad)ને પર્સનલ કમ્પ્યુટર ગણવું કે નહીં તે અંગે લોકોમાં મતભેદ છે. ''ફોરેસ્ટર રીસર્ચે''  દલીલ કરી છે કે એપલે આઇપેડ (iPad) સાથે ફાઇલ્સના સર્જન અને સુધારા-વધારા પર પ્રતિબંધ લગાવ્યો હોવા છતાં આઇપેડ (iPad)ને પર્સનલ કમ્પ્યુટરનું જ એક સ્વરૂપ ગણવું જોઇએ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessweek.com/technology/byteoftheapple/blog/|title=Forrester: Tablets Will Outsell Netbooks By 2012|publisher=[[BusinessWeek]]|date=June 17, 2010|access-date=June 20, 2010|author=Arik Hesseldahl}}&lt;/ref&gt; તેનાથી વિપરિત, ''પીસી વર્લ્ડે''  દલીલ કરી છે કે જ્યારે આઇપેડ (iPad)ની જાહેરાત કરવામાં આવી ત્યારે તે પર્સનલ કમ્પ્યુટર ન હતું કારણ કે તેમાં એપલે એડોબ ફ્લેશ સહિતના અનેક મહત્વના ફિચર્સનો સમાવેશ કર્યો નથી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/187962/apples_ipad_mistakes.html|title=Apple's iPad Mistakes|publisher=[[PC World (magazine)|PC World]]|author=Jason Cross|date=January 27, 2010|access-date=June 26, 2010}}&lt;/ref&gt;

''પીસી વર્લ્ડે''  આઇપેડ (iPad)ની સ્લીમ ફાઇલ-શેરિંગ અને પ્રિન્ટીંગ ક્ષમતાની ટીકા કરી છે&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pcworld.com/businesscenter/article/193520/ipad_struggles_at_printing_and_sharing_files.html|title=iPad Struggles at Printing and Sharing Files|author=Nick Mediati|date=April 5, 2010|access-date=May 1, 2010|work=PC World|archive-date=એપ્રિલ 23, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120423184410/http://www.pcworld.com/businesscenter/article/193520/ipad_struggles_at_printing_and_sharing_files.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અને ''આર્સ ટેકનિકા'' એ જણાવ્યું કે, &quot;કમ્પ્યુટર સાથે ફાઇલ શેરિંગ એ કોઇ પણ જાતની શંકા વિના આઇપેડ (iPad)અંગેનો અમારો સૌથી ઓછી પસંદગીનો અનુભવ છે.&quot;&lt;ref name=&quot;Ars-review4&quot;&gt;{{cite web|url=http://arstechnica.com/apple/reviews/2010/04/ipad-review.ars/4|title=Ars Technica reviews the iPad|date=April 7, 2010|access-date=May 4, 2010|work=[[Arstechnica]]|publisher=Condé Nast|author=[[Jacqui Cheng]]|page=4}}&lt;/ref&gt;

=== આંતરરાષ્ટ્રીય રજૂઆતને પ્રતિભાવ ===
મે 28, 2010ના રોજ આઇપેડ (iPad)ને ઓસ્ટ્રેલિયા, કેનેડા અને જાપાન ઉપરાંત ઘણાં મોટા યુરોપિયન દેશોમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું. આ રજૂઆતને મિડિયા તરફથી મિશ્ર પ્રતિભાવ મળ્યો. અનેક દેશોમાં ખરીદારો પ્રથમ દિવસે હજારોની સંખ્યામાં લાઇનમાં ઉભા રહ્યા હતા તેની સાથે મિડિયાએ તેના ચાહકો તરફથી મળેલા હકારાત્મક પ્રતિભાવની નોંધ લીધી.&lt;ref name=&quot;BBC-iPad-launch&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/10182143.stm|title=iPad fans mob Apple stores for international launch|date=May 28, 2010|access-date=May 31, 2010|work=[[BBC News online]]|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.france24.com/en/20100528-ipad-mania-thousands-queue-global-roll-out-0|title=iPad-mania as thousands queue for global roll-out|work=[[France24]]|date=May 28, 2010|access-date=May 31, 2010}}&lt;/ref&gt; મિડીયાએ મળેલી અરજીઓના જથ્થા ઉપરાંત બૂકસ્ટોર અને અન્ય મિડિયા એપ્લિકેશન્સની પણ પ્રશંસા કરી.&lt;ref name=&quot;indie-praise1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/the-ipad-what-is-it-good-for-1982635.html|title=The iPad: what is it good for?|author=David Phelan|date=May 26, 2010|access-date=May 31, 2010|work=[[The Independent]] | location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/media/2010/may/31/best-ipad-media-apps|title=The best iPad media apps|author=Kate Bevan|work=[[The Guardian]]|publisher=[[Guardian Media Group]]|date=May 31, 2010|access-date=June 10, 2010 | location=London}}&lt;/ref&gt; તેનાથી વિપરિત, તેમણે આઇપેડ (iPad)ની ક્લોસ્ડ સિસ્ટમની ટીકા કરી અને એવું પણ નોંધ્યું કે આઇપેડ (iPad)ને એન્ડ્રોઇડ આધારિત ટેબ્લેટથી સ્પર્ધાનો સામનો કરવો પડે છે.&lt;ref name=&quot;BBC-iPad-launch&quot;/&gt; બૂક એપ્લિકેશન્સના સંદર્ભમાં, ''ધ ઇનડિપેન્ડન્ટે''  કાગળની જેમ પ્રકાશમાં વાંચવા લાયક નહીં હોવાથી આઇપેડ (iPad)ની ટીકા કરી. જો કે, તેમણે વિવિધ પ્રકારના પુસ્તકો વિશાળ સંખ્યામાં સંગ્રહ કરી શકવા બદલ તેની પ્રશંસા પણ કરી.&lt;ref name=&quot;indie-praise1&quot;/&gt;

=== નહીં લેવાયેલા ફિચર્સ ===
સીનેટ(CNET) અને ગીઝમોડોએ આઇપેડ (iPad)ની રજૂઆત સમયે તેમાં નહીં સમાવિષ્ટ ફિચર્સની યાદી બનાવી, જે તેમની માન્યતા અનુસાર ગ્રાહકો અપેક્ષા રાખતા હતા, જેમાં વિડિયો ચેટ, લાંબી અને સાંકડી વાઇડસ્ક્રીન એસ્પેક્ટ રેશિયો જે વાઇડસ્ક્રીન મૂવી જોવા માટે યોગ્ય હોય, મલ્ટિટાસ્કની ક્ષમતા (એક સાથે વધારે એપ્લિકેશન્સ ચાલી શકે), એક યુએસબી (USB) પોર્ટ, એચડીએમઆઇ (HDMI) આઉટપુટ, અને આઇપોડ (iPod) ડોક કનેક્ટર કરતાં વધારે લચીલો વાયર્ડ-ડેટા પોર્ટ.&lt;ref name=&quot;gizmodo-ipad-crit&quot;&gt;{{cite web|url=http://gizmodo.com/5458382/8-things-that-suck-about-the-ipad|title=8 Things That Suck About the iPad|author=Adam Ferruci|work=[[Gizmodo]]|date=January 27, 2010|access-date=February 3, 2010|archive-date=ફેબ્રુઆરી 3, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100203235635/http://gizmodo.com/5458382/8-things-that-suck-about-the-ipad|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.cnet.com/8301-17938_105-10443246.html |title=10 things Netbooks still do better than an iPad |author=Scott Stein |date=January 27, 2010 |access-date=January 31, 2010 |work=[[CNET Networks|CNET]] }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; એપ્રિલ 8, 2010ના રોજ એપલના આઇઓએસ4 (iOS 4)ના અનાવરણ અને નિદર્શને આઇપેડ (iPad)માં મલ્ટિટાસ્કિંગનું વચન આપ્યું હતું અને મલ્ટિટાસ્કિંગને નવેમ્બર 22, 2010ના રોજ રજૂ કરવામાં આવેલા આઇઓએસ4.2 (iOS4.2)માં સમાવેશ કરી લેવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Yahoo-iPhoneOS&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.yahoo.com/s/ytech_gadg/ytech_gadg_tc1530|title=Apple: Multitasking coming to the iPhone this summer, iPad in the fall|publisher=[[Yahoo]]|date=April 8, 2010|access-date=May 8, 2010|archive-date=એપ્રિલ 11, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100411010146/http://news.yahoo.com/s/ytech_gadg/ytech_gadg_tc1530|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ars-iOS4.2&quot;&gt;{{cite web|url=http://arstechnica.com/apple/news/2010/11/apple-releases-ios-42-with-free-find-my-phone-for-some.ars|title=Apple releases iOS 4.2 with free Find My Phone for some|publisher=Condé Nast|work=Arstechnica|date=November 22, 2010|access-date=December 12, 2010}}&lt;/ref&gt; ''સીયાટલ પોસ્ટ-ઇન્ટેલિજેન્સર''  અને ગીઝોમોડોએ નોંધ્યું કે આઇપેડ (iPad)સત્તાવાર રીતે માત્ર એપ સ્ટોરમાંથી ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવેલા સોફ્ટવેરને જ સપોર્ટ કરે છે.&lt;ref name=&quot;gizmodo-ipad-crit&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://blog.seattlepi.com/microsoft/archives/192642.asp|title=iPad's downside is Microsoft's upside: third-party apps|work=[[Seattle Post-Intelligencer]]|author=Nick Eaton|access-date=February 1, 2010|archive-date=જાન્યુઆરી 31, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100131235122/http://blog.seattlepi.com/microsoft/archives/192642.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; સીનેટ(CNET)એ આઇપેડ (iPad)ના ઘણાં સમયથી અસ્તિત્વ ધરાવતા માઇક્રોસોફ્ટના ઝૂન સહિતની અન્ય પોર્ટેબલ ઉપકરણ સાથેના વાયરલેસ સિન્કના અભાવ માટે પણ તેની ટીકા કરી છે. બિલ્ટ-ઇન આઇટ્યુન્સ (iTunes) એપ્લિકેશન ઇન્ટરનેટ પરથી ડાઉનલોડ માટે સક્ષમ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-13526_3-10444796-27.html|title=How to make the iPad a better music device|author=Matt Rosoff|work=[[CNET Networks|CNET]]|date=January 30, 2010|access-date=March 2, 2010|archive-date=ફેબ્રુઆરી 7, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207094415/http://news.cnet.com/8301-13526_3-10444796-27.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

સીએનએન (CNN) અને વાયર્ડ ન્યૂઝે એપલ દ્વારા એડોબ ફ્લેશને સપોર્ટ સહિતના અનેક ફિચર્સને બાકાત રાખવાના નિર્ણયનો બચાવ કરતાં નોંધ્યું છે કે [[યુ ટ્યુબ|યુટ્યુબ]] અને વિમેયોએ વિડિયો સ્ટ્રીમિંગ માટે એચ.264 (H.264) ફોર્મેટ અપનાવ્યું છે. તેમણે એમ પણ જણાવ્યું કે, “[મલ્ટિટાસ્કિંગ] લક્ષિત ગ્રાહકો માટે મહત્વનું નથી,” કારણ કે તેની ગેરહાજરી “&lt;nowiki&gt;[&lt;nowiki&gt;આઇપેડ (iPad)ની&lt;/nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; 10 કલાકની બેટરી લાઇફ માટે ઘણાં અંશે જવાબદાર છે.” એસ્પેક્ટ રેશિયોની વાત છે ત્યાં સુધી “&lt;nowiki&gt;[&lt;nowiki&gt;પોર્ટ્રેઇટ મોડ&lt;/nowiki&gt;માં]&lt;/nowiki&gt; 16:9 રેશિયો ખૂબ જ વિચિત્ર રીતે ઉંચો અને પાતળો બની ગયો હોત...[4:3] એ સમાધાન છે અને સારો પણ છે.” યુએસબી (USB) પોર્ટના અભાવ અંગેઃ “આઇપેડ (iPad) ઉપયોગની સરળતા માટેની એપ્લિકેશન છે અને તમામ હેતુ માટેનું કમ્પ્યુટર નહીં. યુએસબી (USB) પોર્ટ આપવામાં આવે તો  પ્રિન્ટર્સ, સ્કેનર્સ અને કાંઇપણ લગાવવું હોય તેના માટેના ડ્રાઇવર્સને ઇન્ટોલ કરવા પડે.” &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.wired.com/gadgetlab/2010/01/ten-things-missing-from-the-ipad/ |title=10 things missing from the iPad |author=Charlie Sorrel |date=January 28, 2010 |access-date=February 3, 2010 |work=[[Wired News]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20100131114847/http://www.wired.com/gadgetlab/2010/01/ten-things-missing-from-the-ipad/ |archive-date=જાન્યુઆરી 31, 2010 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2010/TECH/01/28/wired.missing.from.ipad/ |title=Ten things missing from the iPad |author=Charlie Sorrel |date=January 28, 2010 |access-date=February 19, 2010 |work=[[CNN]] |archive-date=ફેબ્રુઆરી 20, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100220004821/http://edition.cnn.com/2010/TECH/01/28/wired.missing.from.ipad/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ઉત્પાદનનું નામ ===
આઇફોન (iPhone)ની જેમ જ આઇપેડ (iPad) તેનું નામ વર્તમાન ઉત્પાદનો સાથે વહેંચે છે. સૌથી વધારે પ્રતિષ્ઠિત ફૂજિત્સુ આઇપેડ (iPad) છે, જે મોબાઇલ મલ્ટિફંક્શનલ ઉપકરણ છે જે રીટેલર્સને ક્લાર્ક દ્વારા કિંમતની ચકાસણી, ઇન્વેન્ટરીની ચકાસણી અને બંધ વેચાણની ચકાસણી કરવામાં મદદ કરવા વેચવામાં આવે છે. જાપાનીઝ કંપની ફૂજિત્સુએ આઇપેડ (iPad) 2002માં રજૂ કર્યું હતું, અને પછીના વર્ષે ટ્રેડમાર્ક માટે અરજી કરી હતી, પરંતુ કંપનીને જાણ થઈ હતી કે આ માર્ક પર મેગ-ટેક કંપનીની પહેલેથી જ માલિકી હતી. ફૂજિત્સુની ટ્રેડમાર્ક અરજીને એપ્રિલ 2009માં &quot;ત્યજી દેવાયેલી&quot; અરજી તરીકે જાહેર કરવામાં આવી હતી અને માર્ક અંગેની માલિકી અસ્પષ્ટ છે. ફૂજિત્સુએ તેણે કોઈ પગલાં લેવા હોય તો શું લઈ શકાય તે અંગે એટર્નીની સલાહ લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;Fujitsu_IPAD&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2010/01/29/technology/companies/29name.html|title=IPad? That's So 2002, Fujitsu Says |last=Tabuchi|first=Hiroko|date=January 28, 2010 |work=[[The New York Times]]|access-date=January 29, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Apple and Fujitsu&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.engadget.com/2010/01/28/apple-and-fujitsu-inevitably-caught-up-in-ipad-trademark-dispute/ |work=[[Engadget]]| title=Apple and Fujitsu inevitably caught up in iPad trademark dispute |author =Nilay Patel |date=January 28, 2010 |access-date=February 4, 2010}}&lt;/ref&gt; માર્ચ 17, 2010ના રોજ ફૂજિત્સુ આઇપેડ (iPad) યુ.એસ. ટ્રેડમાર્ક એપલને તબદિલ કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://assignments.uspto.gov/assignments/q?db=tm&amp;sno=76497338 |title=Trademark Assignment Abstract of Title |publisher=[[United States Patent and Trademark Office]] |access-date=March 27, 2010 |archive-date=નવેમ્બર 11, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101111083105/http://assignments.uspto.gov/assignments/q?db=tm&amp;sno=76497338 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

આઇપેડ (iPad) ની જાહેરાતના પ્રારંભિક દિવસો બાદ, ખાસ કરીને પેડની સેનેટરી નેપકિન સાથેની નામની સમાનતાને ધ્યાનમાં લઈને કેટલાક મિડિયા અને ઘણાં ઓનલોઇન ટીકાકારોએ આઇપેડ (iPad)  નામની ટીકા કરી હતી.&lt;ref name=&quot;Wired-iTampon&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.wired.com/gadgetlab/2010/01/apples-ipad-muted-response/|title=Would You Buy an iPad? Wired Readers Weigh In|author=Priya Ganapati|access-date=February 1, 2010|date=January 27, 2010|work=[[Wired News]]|publisher=[[Condé Nast Publications|Condé Nast]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100131114820/http://www.wired.com/gadgetlab/2010/01/apples-ipad-muted-response/|archive-date=જાન્યુઆરી 31, 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/technology/2010/01/women-mock-the-ipad-calling-it-itampon.html|title=Women mock the iPad, calling it iTampon|date=January 27, 2010|access-date=February 1, 2010| author=Dawn Chmielewski and Alex Pham |work=[[Los Angeles Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;France24-iTampon&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.france24.com/en/20100127-ipad-also-available-with-wings|title=The iPad? Also available with wings?|date=January 27, 2010|access-date=February 1, 2010|agency=[[Agence France-Presse]] |work=[[France 24]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/blogs/abraham/detail?blogid=95&amp;entry_id=56194|title=Apple iPad tablet called iTampon on Twitter; women tweet|author=Zennie Abraham|work=[[San Francisco Chronicle]]|date=January 27, 2010|access-date=February 1, 2010|archive-date=જાન્યુઆરી 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100129105038/http://www.sfgate.com/cgi-bin/blogs/abraham/detail?blogid=95&amp;entry_id=56194|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; રજૂઆતની જાહેરાતના થોડા સમય બાદ, હેશટેગ આઇટેમ્પોન (&quot;iTampon&quot;) સોશ્યલ નેટવર્કિંગ સાઇટ ટ્વિટર પર બીજા નંબરનો સૌથી વધુ ચર્ચાતો મુદ્દો બની ગયો.&lt;ref name=&quot;France24-iTampon&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://i.gizmodo.com/5458412/itampon-is-the-2-trending-topic-on-twitter|title=iTampon Is the #2 Trending Topic on Twitter|access-date=February 1, 2010|date=January 27, 2010|author=Brian Barrett|work=[[Gizmodo]]|archive-date=જાન્યુઆરી 30, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100130113935/http://i.gizmodo.com/5458412/itampon-is-the-2-trending-topic-on-twitter|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== સરાહના ===
આઇપેડ (iPad)ની પસંદગી ટાઇમ મેગેઝીન દ્વારા વર્ષ 2010ના 50 શ્રેષ્ઠતમ શોધમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2029497_2030652,00.html|title=The 50 Best Inventions of 2010: iPad|author=Harry McCracken|publisher=[[Time Magazine]]|date=2010-11-11|access-date=2010-11-17|archive-date=2010-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20101211195600/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2029497_2030652,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; જ્યારે પોપ્યુલર સાયન્સે&lt;ref name=&quot;psGadg&quot;&gt;[http://www.popsci.com/bown/2010/category/gadgets બેસ્ટ ઓફ વોટ્સ ન્યૂ 2010: ગેજેટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101119073325/http://www.popsci.com/bown/2010/category/gadgets |date=2010-11-19 }} ''પોલ્યુલર સાયન્સ'' . ઉપયોગઃ 5 ડિસેમ્બર 2010.&lt;/ref&gt; તેને બેસ્ટ ઓફ વોટ્સ ન્યૂ 2010ના વિજેતા ગ્રોએસીસ વોટરબોક્સ પછી ઉચ્ચતમ ગેજેટ તરીકે પસંદ કર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;psAw&quot;&gt;જેનોટ, માર્ક. [http://www.popsci.com/announcements/article/2010-11/best-whats-new-2010-our-100-innovations-year બેસ્ટ ઓફ વોટ્સ ન્યૂ 2010: અવર 100 ઇનોવેશન્સ ઓફ ધ યર] ''પોલ્યુલર સાયન્સ'' , 16 ડિસેમ્બર 2010. ઉપયોગ 5 નવેમ્બર 2010.&lt;/ref&gt;

== ઉપયોગ ==
=== વ્યાપાર ===
આઇપેટ મોટાભાગે ગ્રાહકો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાય છે ત્યારે વ્યાવસાયિક હેતુ માટે પણ તેનો ઉપયોગ થાય છે. કેટલીક કંપનીઓએ તેમના કર્મચારીઓમાં આઇપેડ (iPad) વહેંચીને કે તેને ઉપલબ્ધ બનાવીને તેમના વ્યવસાયમાં આઇપેડ (iPad)ને અપનાવ્યું છે. જે વ્યવસાયમાં આઇપેડ (iPad) ઉપયોગમાં લેવામાં આવતું હોય તેમાં એટર્નીના ક્લાયન્ટ્સને જવાબ આપવામાં, દર્દીઓને તપાસતી વખતે તંદુરસ્તીનો રેકોર્ડ જોવા માટે મેડિકલ પ્રોફેનલ્સ દ્વારા થતા ઉપયોગ, અને મેનેજર દ્વારા કર્મચારીઓની વિનંતીઓને મંજૂરી કરવાનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.computerworld.com/s/article/351462/iPad_Creeping_Into_Business_Offices |title=iPad creeping into business offices |work=Computer World |date=September 13, 2010 |access-date=ફેબ્રુઆરી 18, 2011 |archive-date=નવેમ્બર 7, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107143654/http://www.computerworld.com/s/article/351462/iPad_Creeping_Into_Business_Offices |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.forbes.com/2010/09/10/ipad-apple-blackberry-technology-cio-network-tablets.html |title=Rise Of The Tablet Computer |work=[[Forbes]] |date=September 13, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703846604575447531699309858.html?mod=WSJ_hps_MIDDLESixthNews |title=Businesses Add iPads to Their Briefcases |work=[[The Wall Street Journal]] |date=August 24, 2010 | first=Ben | last=Worthen}}&lt;/ref&gt;

ફ્રોસ્ટ અને સલિવાને કરેલો સરવે દર્શાવે છે કે ઓફિસમાં થતો આઇપેડ (iPad)નો ઉપયોગ કર્માચારીઓની ઉત્પાદકતા વધારવાના લક્ષ્યાંક, કાગળ પરનું કામ ઘટાડવા અને આવક વધારવા સાથે સંકળાયેલો છે. સંશોધક કંપનીએ અંદાજ કાઢ્યો છે કે, &quot;ઉત્તર અમેરિકાનું મોબાઇલ-ઓફિસ એપ્લિકેશન બજાર (2010ના) અંદાજિત 1.76 બિલિયન ડોલરથી વધીને 2015 સુધીમાં 6.85 બિલિયન ડોલર થઈ જશે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.businessweek.com/technology/content/nov2010/tc2010111_549315.htm |title=MicroStrategy's Corporate Apps Boost Productivity |date=November 1, 2010 |work=Bloomberg Businessweek |quote=About 42 percent of respondents in the survey, which was released in August, sought an increase in user productivity, followed by reduced paperwork (39 percent), and increased revenue (37 percent). The mobile-office application market in North America may reach $6.85 billion in 2015, up from an estimated $1.76 billion this year, Frost &amp; Sullivan estimates.}}&lt;/ref&gt;

=== શિક્ષણ ===
આઇપેડ (iPad)ના વર્ગખંડમાં ઘણાં ઉપયોગ છે&lt;ref name=&quot;classroom&quot;&gt;[http://www.teleread.com/ipad/teaching-with-the-ipad-first-days Teleread.com: ટિચીંગ વિધ આઇપેડ (iPad)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205005419/http://www.teleread.com/ipad/teaching-with-the-ipad-first-days/ |date=2010-12-05 }}. સુધારો ઑકટોબર 1, 2010&lt;/ref&gt; અને ઘરશિક્ષણ માટેના મૂલ્યવાન સાધન તરીકે તેની પ્રશંસા કરવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;homeschool2&quot;&gt;[http://spottybanana.com/2010/04/13/ipad-in-the-homeschool સ્પોટી બનાના: આઇપેડ (iPad) ઇન ધ હોમસ્કૂલ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101002130242/http://spottybanana.com/2010/04/13/ipad-in-the-homeschool/ |date=2010-10-02 }}. સુધારો ઑકટોબર 1, 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;homeschool3&quot;&gt;[http://www.wired.com/geekdad/2010/01/how-will-the-apple-tablet-change-our-kids-lives હાઉ વિલ ધ એપલ આઇપેડ (iPad) ચેન્જ અવર કિડ્સ લાઇવ્સ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203015803/http://www.wired.com/geekdad/2010/01/how-will-the-apple-tablet-change-our-kids-lives/ |date=2010-12-03 }}, [http://www.wired.com Wired.com]. સુધારો ઑકટોબર 1, 2010&lt;/ref&gt; આઇપેડ (iPad)ને રજૂ કરવામાં આવ્યું તેના તુરંત બાદના અહેવાલ અનુસાર બૂક કરવામાં આવેલી ટોચની એપ્લિકેશન્સનો 81 ટકા હિસ્સો બાળકો માટેની એપ્લિકેશન્સનો હતો.&lt;ref name=&quot;children&quot;&gt;[http://www.aolnews.com/tech/article/for-ipad-81-percent-of-top-book-apps-are-kids-titles/19455766 81 પરસન્ટ ઓફ ટોપ બૂક એપ્સ આર કિડ્સ ટાઇટલ્સ]{{Dead link|date=એપ્રિલ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, એઓઅલ (AOL) ન્યૂઝ. સુધારો ઓક્ટોબર 1, 2010&lt;/ref&gt; ઓટીઝમ સાથેના બાળકોને વધારે સરળતાથી કઈ રીતે સંવાદ કરવો અને સોશ્યલાઇઝિંગ શીખવામાં મદદ કરવામાં આઇપેડ (iPad)ને ક્રાંતિકારી સાધન કહેવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;autism&quot;&gt;[http://www.sfweekly.com/2010-08-11/news/ihelp-for-autism/ આઇહેલ્પ (iHelp) ફોર ઓટિઝમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110215125424/http://www.sfweekly.com/2010-08-11/news/ihelp-for-autism/ |date=2011-02-15 }}, [http://ww.sfweekly.com સાન ફ્રાન્સિસ્કો વીકલી]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. સુધારો ઓક્ટોબર 1, 2010&lt;/ref&gt;

ઘણી કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓ પણ આઇપેડ (iPad)નો ઉપયોગ કરે છે. ઓહિયો યંગસ્ટાઉનમાં યંગસ્ટાઉન સ્ટેટ યુનિવર્સિટીએ ફોલ 2010 સેમિસ્ટર માટે એમેઝોન કિન્ડલ, લેપટોપ કમ્પ્યુટર અને ફ્લિપ કેમેરાઓ ભાડે આપવા ઉપરાંત ત્રણ-કલાકના ભાડાએ આઇપેડ(iPad)  ઉપલબ્ધ બનાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Shelly Xiaoli Zhu, Library Webmaster |url=http://www.maag.ysu.edu/about/ipadkindle.html |title=blogs in Library |publisher=Maag.ysu.edu |date=2010-09-01 |access-date=2010-11-11 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717095125/http://www.maag.ysu.edu/about/ipadkindle.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== રમત-ગમત ===
2010 મેજર લીગ બેઝબોલ ફ્રી એજન્સ સીઝન દરમિયાન, ખેલાડી કાર્લ ક્રોવફોર્ડનો એજન્ટ ક્રોવફોર્ડમાં રસ ધરાવતી સૂચિત ટીમોને આઇપેડ (iPad) મોકલતો હતો. આ આઇપેડ (iPad)માં તેના ખેલાડીને ચમકાવતી અને તેના ટીમમાં સમાવેશથી તેમને કઈ રીતે લાભ થઈ શકે તેની વિડિયો ક્લીપિંગ્સ પહેલીથી લોડ કરવામાં આવેલી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mark Topkin, Staff Writer |url=http://www.tampabay.com/sports/baseball/rays/arbitration-nontender-decisions-to-come-this-week-for-tampa-bay-rays/1136877 |title=Rays Rumblings |publisher=tampabay.com |date=2010-11-28 |access-date=2010-12-07 |archive-date=2010-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203021248/http://www.tampabay.com/sports/baseball/rays/arbitration-nontender-decisions-to-come-this-week-for-tampa-bay-rays/1136877 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== સંગીત ===
આઇપેડ (iPad) આઇટ્યુન મ્યુઝિક પ્લેબેક સોફ્ટવેર ઉપરાંત ઘણી સંગીત અંગેની એપ્લિકેશન્સના સર્જનમાં સહાયકારી બનવા સક્ષમ છે. તેમાં અવાજના નમૂનાઓ, ગીટાર અને અવાજની અસરના પ્રક્રિયકો, સિન્થેસાઇઝ્ડ અવાજ માટેના સિક્વેન્સર્સ અને નમૂના સંગ્રહ, વર્ચ્યુઅલ સિન્થેસાઇઝર્સ અને ડ્રમ મશીન્સ, થેરેમિન-સ્ટાઇલ અને અન્ય સ્પર્શથી પ્રતિભાવ આપતા સાધનો, ડ્રમ પેડ્સ અને અનેક અન્ય સાધનોનો સમાવેશ થાય છે. ગોરીલાઝનું 2010નું આલ્બમ, ''ધ ફોલ''  ડેમોન એલબાર્ન દ્વારા બેન્ડ સાથેના પ્રવાસ દરમિયાન માત્ર આઇપેડ (iPad) ના ઉપયોગ દ્વારા સર્જવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/newsbeat/11968925|title=Gorillaz are to release a free album on Christmas Day|publisher=BBC|work=BBC Newsbeat|date=December 10, 2010|access-date=December 25, 2010}}&lt;/ref&gt;

{{anchor|iPad 2}}

== આઇપેડ (iPad) 2 ==
ઓક્ટોબર 2010માં સ્ટીવ જોબ્સે ભવિષ્યનું આઇપેડ (iPad) 7-ઇંચનું સ્ક્રીન ધરાવતું હોવાની શક્યતાઓને નકારતાં જણાવ્યું હતું કે તે સોફ્ટવેરની રજૂઆત માટે ખૂબ જ નાની સ્ક્રીન બની જશે.&lt;ref name=&quot;not-7-inch&quot;&gt;{{cite news
|last=Bosker
|first=Bianca
|title=Apple's 'iPad 2' Won't Be A Smaller, 7-Inch Version, Steve Jobs Suggests
|publisher=[[The Huffington Post]]
|date=October 19, 2010
|url=http://www.huffingtonpost.com/2010/10/19/apples-ipad-2-wont-be-a-s_n_767882.html
|access-date=January 7, 2011
}}&lt;/ref&gt; ટેબ્લેટ સ્ક્રિન માટે લઘુતમ 10 ઇંચ હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;not-7-inch&quot;/&gt;

ઇલેક્ટ્રોનિક એક્સેસરીઝ ઉત્પાદક ડેક્સિમે કાલ્પનિક આઇપેડ (iPad) 2 માટે બનાવેલું કેસ 2011 કન્ઝ્યુમર ઇલેક્ટ્રોનિક શોમાં થોડા સમય માટે રજૂ કર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Alleged iPad 2 case is 'just a guess'|url=http://edition.cnn.com/2011/TECH/gaming.gadgets/01/06/ces.ipad2.case/|publisher=Cable News Network|access-date=7 January 2011|author=John D. Sutter|date=07|month=January|year=2010|archive-date=9 જાન્યુઆરી 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110109145826/http://edition.cnn.com/2011/TECH/gaming.gadgets/01/06/ces.ipad2.case/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

એપલના આંતરિક લોકોએ અહેવાલ આપ્યો હતો કે આઇપેડ (iPad) 2નાં ગ્રાફિક ડ્યુઅલ-કોર પાવરવીઆર (PowerVR) એસજીX543એમપી2 (SGX543MP2) ધરાવતું હશે. એપલના આંતરિક સૂત્રો અનુસાર, આ વધારે સારું રેઝોલ્યુશન પૂરું પાડે છે અને 1080પી (1080p) વિડિયો પ્લેબેકને સપોર્ટ પૂરો પાડે છે.&lt;ref name=&quot;Appleinsider CPU&quot;&gt;{{cite web|title=Rumor: Next iPhone and iPad will have dual-core graphics chip|url=http://www.cnn.com/2011/TECH/mobile/01/17/iphone.ipad.dualcore.mashable/|publisher=Mashable, Inc.|access-date=18 January 2011|author=Stan Schroeder|date=17|month=January|year=2010}}&lt;/ref&gt;

== આ પણ જુઓ ==
{{Portal|Apple Inc.}}
{{Wikipedia-Books|Apple Inc.}}
* ટેબ્લેટ કમ્પ્યુટર – જનરલ ટેબ્લેટ કમ્પ્યુટર્સ.
* ઇ-બૂક (e-book) વાચકોની સરખામણી
* પોર્ટેબલ મિડીયા પ્લેયર્સની સરખામણી
* ટેબ્લેટ પીસી (PC)ની સરખામણી
* આઇઓએસ (iOS) ઉપકરણની યાદી
* ફ્લેક્સિબલ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ
* પેન કમ્પ્યુટિંગ ફોર અ બ્રોડ હિસ્ટરી ઓફ જેસ્ટર-બેઝ્ડ યુઝર ઇન્ટરફેસિસ

== સંદર્ભો ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{Commons category|iPad}}
* [http://www.apple.com/ipad/ આઇપેડ (iPad) સત્તાવાર સાઇટ]
* [http://www.apple.com/quicktime/qtv/specialevent0110/ એપલ સ્પેશિયલ ઇવેન્ટ જાન્યુઆરી 2010] એપલ ઇન્ક. (Inc.) જાન્યુઆરી 27, 2010
* [http://www.networkworld.com/slideshows/2010/012610-apple-innovations.html#slide1 આઇમેક (iMac)થી આઇપેડ (iPad): બિગ ટાઇમ એપલ ઇનોવેશન્સના 12 વર્ષ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100131112702/http://www.networkworld.com/slideshows/2010/012610-apple-innovations.html#slide1 |date=2010-01-31 }}
* [http://www.nngroup.com/reports/mobile/ipad/ipad-usability.pdf નીલ્સેન્સ આઇપેડ (iPad) યુઝેબિલિટી ફાઇન્ડિંગ્સ]

{{iOS}}
{{Apple hardware since 1998}}
{{Apple}}
{{ebooks}}


{{DEFAULTSORT:Ipad}}
[[શ્રેણી:આઇપેડ (IPad)]]
[[શ્રેણી:એપલ ઇન્ક. (Inc.) હાર્ડવેર]]
[[શ્રેણી:ટેબ્લેટ કમ્પ્યુટર્સ]]
[[શ્રેણી:આઇઓએસ (IOS) (એપલ)]]
[[શ્રેણી:એપલ પર્સનલ ડિજીટલ આસિસ્ટન્ટ્સ]]
[[શ્રેણી:મલ્ટિ-ટચ]]
[[શ્રેણી:વાઇ-ફાઇ (Wi-Fi) ઉપકરણ]]
[[શ્રેણી:આઇટ્યુન્સ (iTunes)]]
[[શ્રેણી:ટચસ્ક્રિન પોર્ટેબલ મિડિયા પ્લેયર્સ]]</text>
      <sha1>47b2r3vmuwsbhph3ao0ws3v8lpe8zmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>બુર્જ દુબઈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30720</id>
    <revision>
      <id>906802</id>
      <parentid>905660</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T07:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115545" sha1="rz1iufpxayib07vob8uxyldhw6we9tp" xml:space="preserve">{{cleanup}}

{{Infobox skyscraper
| building_name = Burj Khalifa
| native_name = برج خليفة
| native_name_lang = ar
| image = [[ચિત્ર:Burj Khalifa building.jpg|250px]]
| former_name = Burj Dubai
| caption = Burj Khalifa on 23 December 2009
| previous_building= [[Taipei 101]]
| surpassed_by_building=
| year_highest= 2010
| location = [[Dubai]], [[United Arab Emirates]]
| antenna_spire = &lt;!--{{convert|830|m|ft|0|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;CTBUHdb&quot;&gt;{{cite web|url=http://buildingdb.ctbuh.org/?do=building&amp;building_id=3 |title=CTBUH Tall Buildings Database: Burj Khalifa |publisher=[[CTBUH]] |access-date=2010-02-11}}&lt;/ref&gt;--&gt;
| roof = {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;CTBUHdb&quot;&gt;{{cite web |url=http://buildingdb.ctbuh.org/?do=building&amp;building_id=3 |title=CTBUH Tall Buildings Database: Burj Khalifa |publisher=[[CTBUH]] |access-date=2010-02-11 |archive-date=2010-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100109010402/http://buildingdb.ctbuh.org/?do=building&amp;building_id=3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| top_floor = {{convert|621.3|m|ft|0|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;CTBUHdb&quot; /&gt;
| floor_count= 160 habitable floors&lt;ref name=&quot;Baldwin&quot;&gt;{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/no-more-habitable-floors-to-burj-dubai-1.452275|title=No more habitable floors to Burj Dubai|last=Baldwin|first=Derek|publisher=Gulfnews|date=1 May 2008|access-date=7 January 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;plus 46 maintenance levels in the spire&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.glasssteelandstone.com/BuildingDetail/701.php|title=The Burj Khalifa|publisher=Glass, Steel and Stone|access-date=8 January 2010|archive-date=3 જાન્યુઆરી 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100103111639/http://www.glasssteelandstone.com/BuildingDetail/701.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; and 2 parking levels in the basement
| groundbreaking = January 2004
| constructed = 2004–2010
| opening= 4 January 2010&lt;ref name=&quot;opening&quot; /&gt;
| use = Mixed-use
| floor_area={{convert|309473|m2|sqft|-2|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;CTBUHdb&quot; /&gt;
| cost= $1.5 billion&lt;ref name=&quot;USAtoday&quot;&gt;{{cite news|url=http://content.usatoday.com/communities/ondeadline/post/2010/01/dubai-opens-world-tallest-building/1|title=Dubai opens world's tallest building|date=January 2, 2010|publisher=[[USA Today]]|access-date=4 January 2010|location=[[Dubai]]}}&lt;/ref&gt;
| developer=[[Emaar Properties]]
| architect=[[Adrian Smith (architect)|Adrian Smith]] at SOM
| engineer=[[William F. Baker (engineer)|Bill Baker]] at [[Skidmore, Owings and Merrill|SOM]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wired.com/culture/design/magazine/15-12/mf_baker|title=Engineer Bill Baker Is the King of Superstable 150-Story Structures|last=Blum|first=Andrew|publisher=Wired|date=27 November 2007|access-date=11 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328071244/http://www.wired.com/culture/design/magazine/15-12/mf_baker|archive-date=28 માર્ચ 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| contractor=[[Samsung C&amp;T]], [[Besix]] and [[Arabtec]]&lt;br /&gt; Supervision Consultant Engineer &amp; Architect of Record [[Hyder Consulting]]&lt;br /&gt; Construction Project Manager [[Turner Construction]]&lt;br /&gt;[[Grocon]]&lt;ref name=&quot;Contractors&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.designbuild-network.com/projects/burj/|title=Burj Dubai (Dubai Tower) and Dubai Mall, United Arab Emirates|publisher=''designbuild-network.com''|access-date=23 March 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; Planning [[Bauer AG]] and [[Middle East Foundations]]&lt;ref name=&quot;Contractors&quot; /&gt;&lt;br /&gt;Lift contractor [[Otis Elevator Company|Otis]]&lt;ref name=&quot;Contractors&quot; /&gt;&lt;br /&gt; VT consultant [[Lerch Bates]]&lt;ref name=&quot;Contractors&quot; /&gt;
}}
'''બુર્જ ખલિફા'''  ({{lang-ar|'''برج خليفة'''}} &quot;ખલિફા ટાવર&quot;),&lt;ref name=&quot;DubaiOneInauguration&quot;&gt;{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703580904574638111667658806.html|title=World's Tallest Skyscraper Opens in Dubai |last=Bianchi|first= Stefania|coauthors=Andrew Critchlow|date=2010-01-04|work=The Wall Street Journal|publisher= Dow Jones &amp; Company, Inc|access-date=4 January 2010}}&lt;/ref&gt; તેના ઉદઘાટન પહેલા '''બુર્જ દુબઈ'''  તરીકે ઓળખાતી સંયુક્ત આરબ અમિરાતના દુબઈ ખાતેની ગગનચુંબી ઇમારત છે અને તે {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}} ઊંચાઈ ધરાવતું અત્યાર સુધીનું સૌથી ઊંચુ માનવસર્જિત માળખું છે.&lt;ref name=&quot;DubaiOneInauguration&quot;/&gt;

==વિગત==
તેના બાંધકામ કામગીરી 21 સપ્ટેમ્બર 2004ના રોજ ચાલુ થઈ હતી અને તેના બાહ્ય ભાગનું માળખુ પહેલી ઓક્ટોબર 2009ના રોજ પૂરું થયું હતું. આ ઇમારતને 4 જાન્યુઆરી 2010ના રોજ સત્તાવાર રીતે ખુલ્લું મૂકવામાં આવ્યું હતું&lt;ref name=&quot;opening&quot;&gt;{{cite news|url=http://gulfnews.com/business/property/uae/official-opening-of-iconic-burj-dubai-announced-1.523471|title=Official Opening of Iconic Burj Dubai Announced|publisher=Gulfnews|date=4 November 2009|access-date=4 November 2009|archive-date=6 નવેમ્બર 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091106052129/http://gulfnews.com/business/property/uae/official-opening-of-iconic-burj-dubai-announced-1.523471|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8439618.stm|title=World's tallest building opens in Dubai |date=2010-01-04|work=BBC News|access-date=2010-01-04}}&lt;/ref&gt; અને તે દુબઈના મુખ્ય બિઝનસ ડિસ્ટ્રીક્ટ નજીકના શેખ ઝાયેદ રોડ પરના &quot;ફર્સ્ટ ઇન્ટરચેન્જ&quot; ખાતેના ડાઉનટાઉન દુબઈ તરીકે ઓળખાતા નવા {{convert|2|km2|acre|-1|abbr=on|adj=on}} મુખ્ય ડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટનો એક ભાગ છે.

આ ટાવર્સના આર્કિટેક્ચરલ અને એન્જિનિયરિંગની કામગીરી શિકાગોની કંપની સ્કિડમોર, ઓઇંગ એન્ડ મેરિલએ કરી હતી, જેમાં એડ્રિયન સ્મિથ (હવે તેમની પોતાની કંપનીમાં) મુખ્ય આર્કિટેક્ટ અને બિલ બેકર મુખ્ય સ્ટ્રક્ચરલ આર્કિટેક્ટ હતા.&lt;ref name=&quot;Record High&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&amp;id=361|title=Burj Dubai reaches a record high|publisher=[[Emaar Properties]]|date=21 July 2007|access-date=24 November 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.architectmagazine.com/industry-news.asp?sectionID=1006&amp;articleID=385534|title=Adrian Smith Leaves SOM, Longtime Skidmore partner bucks retirement to start new firm|last=Keegan|first=Edward|publisher=ArchitectOnline|date=15 October 2006|access-date=23 March 2009}}&lt;/ref&gt; પ્રાથમિક કોન્ટ્રાક્ટર [[દક્ષિણ કોરિયા]]ની સેમસંગ સી એન્ડ ટી (C&amp;amp;T) હતી.&lt;ref name=&quot;SkyscraperPage&quot;&gt;{{cite web|url=http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7787|title=Burj Dubai, Dubai&amp;nbsp;– SkyscraperPage.com|publisher=SkyscraperPage|access-date=23 March 2009|archive-date=4 મે 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504144220/http://skyscraperpage.com/cities/?buildingID=7787|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

આ પ્રોજેક્ટનો કુલ ખર્ચ 1.5 અબજ અમેરિકી ડોલર હતો અને સમગ્ર &quot;ડાઉનટાઉન દુબઇ&quot; ડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટનો ખર્ચ 20 અબજ ડોલર હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dubaitraveldesk.com/what.html|title=What to see|publisher=Dubai Travel Desk|access-date=23 March 2009|archive-date=14 એપ્રિલ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090414054732/http://www.dubaitraveldesk.com/what.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; માર્ચ 2009માં આ પ્રોજેક્ટના ડેવલપર એમ્માર પ્રોપર્ટીઝના ચેરમેન મોહમ્મદ અલી અલબ્બારે જણાવ્યું હતું કે બુર્જ ખલિફામાં ઓફિસ સ્પેસનો ભાવ ચોરસફીટ દીઠ 4,000 અમેરિકી ડોલર (43,000 ડોલર પ્રતિ મિટર &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) પહોંચ્યો હતો અને બુર્જ ખલિફામાં રહેલા અરમાની રેસિડેન્સીસનું વેચાણ ચોરસફીટ દીઠ 3,5000 ડોલર (37,500 ડોલર પ્રતિ મિટર &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)એ થયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://zawya.com/story.cfm/sidZAWYA20080305042540|title=Burj Dubai offices to top US$4,000 per sq ft|publisher=Zawya|date=5 March 2008|access-date=23 March 2009|archive-date=10 ઑગસ્ટ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810010114/http://www.zawya.com/story.cfm/sidZAWYA20080305042540|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

જોગાનુજોગ એ છે કે આ પ્રોજેક્ટ પૂરો થયો ત્યારે વૈશ્વિક 2007-2010ની નાણાકીય કટોકટી પણ આવી હતી. દેશમાં વધુ પડતી ઇમારતો હતી અને તેનાથી ઇમારત ખાલી રહેવાના પ્રમાણમાં વધારો થયો હતો અને ઘણા બિલ્ડિંગને લેણદારોએ ટાંચમાં લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;monument&quot;&gt;{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/culturemonster/2010/01/the-burj-dubai-and-architectures-vacant-stare.html|title=The Burj Dubai and architecture's vacant stare|publisher=Los Angeles Times|access-date=4 January 2010 | date=1 January 2010}}&lt;/ref&gt; દુબઈ તેની ઊંચી મહત્ત્વાકાંક્ષા આધારિત દેવામાં ફસાયું હતું અને સરકારને તેના ક્રૂડ તેલથી સમૃદ્ધ પડોશી અબુ ધાબી પાસેથી અબજો ડોલરનો બચાવ પેકેજ માગવાની ફરજ પડી હતી. આ પછી ઉદ્દઘાટન સમારંભ વખતે એક આશ્ચર્યજનક હિલચાલમાં આ ટાવરનું નામ બદલીને '''બૂર્જ ખલિફા'''  કરવામાં આવ્યું હતું. યુએઇ (UAE)ના પ્રમુખ ખલિફા બિન ઝાયેદ અલ નાહ્યાને આપેલી મહત્ત્વની મદદને પગલે તેમના સન્માનના ભાગરુપે નામ બદલવામાં આવ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://business.maktoob.com/20090000414838/Burj_Dubai_renamed_Burj_Khalifa_/Article.htm |title=828-metre Burj Dubai renamed Burj Khalifa |date=2010-01-04 |publisher=Maktoob Group |access-date=2010-02-10 |archive-date=2010-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100224091602/http://business.maktoob.com/20090000414838/Burj_Dubai_renamed_Burj_Khalifa_/Article.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

દુબઇના પ્રોપર્ટી માર્કેટમાં માગમાં સતત ઘટાડો થતા બુર્જ ખલિફાના ભાડાના દરમાં તેના ઉદ્દઘાટનના આશરે 10 મહિનામાં 40 ટકાનો ઘટાડો થયો હતો. આ ટાવરના 900 એપાર્ટમેન્ટમાંથી આશરે 825 એપાર્ટમેન્ટ તે સમયે ખાલી હતા.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thenational.ae/business/property/burj-khalifa-rents-tumble-40|title=Burj Khalifa rents tumble 40%|publisher=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|first=Brad|last=Reagan|date=October 14, 2010|access-date=November 6, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.arabianbusiness.com/armani-residences-defy-70-burj-khalifa-price-drop-357451.html|title=Armani Residences defy 70% Burj Khalifa price drop|publisher=[[Arabian Business]]|first=Shane|last=McGinley|date=October 21, 2010|access-date=November 6, 2010}}&lt;/ref&gt;

== પ્રારંભિક યોજના ==
બુર્જ ખલિફાને વિશાળ કદના અને મિશ્ર ઉપયોગના એવા સેન્ટ્રલપીસ તરીકે ડિઝાઇન કરાઈ છે કે જેમાં 30,000 ઘર, ધી એડ્રેસ ડાઉનટાઉન દુબઈ જેવી નવ હોટેલ્સ, {{convert|3|ha|acre|1|abbr=off|lk=on}}નો પાર્કલેન્ડ, ઓછામાં આછા 19 રહેવાસ ટાવર્સ, દુબઈ મોલ અને {{convert|12|ha|acre|abbr=off|lk=off|adj=on}}ના માનવસર્જિત બુર્જ ખલિફા સરોવરનો સમાવેશ થાય.

આ ઇમારતની સાથે મધ્યપૂર્વને પૃથ્વીની સૌથી ઊંચી મુક્ત રીતે ઉભી રહેલી ઇમારત (ફ્રીસ્ટેન્ડિંગ બિલ્ડિંગ) ધરાવતા સ્થળનો દરજ્જો પરત મળ્યો હતો. 1311માં ઇંગ્લેન્ડમાં લિંકન કેથેડ્રલનું નિર્માણ થયું તે પહેલા ગીઝાના ગ્રેટ પિરામિડ ચાર સહસ્ત્રાબ્દિ સુધી આ સિદ્ધિ ધરાવતા હતા.

ક્રૂડ તેલ આધારિત અર્થતંત્રની જગ્યાએ સેવા અને પ્રવાસનલક્ષી અર્થતંત્રમાં વૈવિધ્યીકરણ કરવાના સરકારના નિર્ણયના આધારે બુર્જ ખલિફાનું નિર્માણ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે.  સત્તાવાળાઓના જણાવ્યા અનુસાર વધુ આંતરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ અને તેને પગલે રોકાણ મેળવવા માટે શહેરમાં બુર્જ ખલિફા જેવા પ્રોજેક્ટ્સ આવશ્યક છે. &quot;તેઓ (શેખ મોહમદ બિન રશીદ અલ મકતુમ) ખરેખર રોમાંચક વસ્તુ સાથે વૈશ્વિક નકશા પર દુબઈને મુકવા માગતા હતા,&quot; એમ નખીલ પ્રોપર્ટીઝના ટુરિઝમ અને વીઆઇપી (VIP) પ્રતિનિધિમંડળના એક્ઝિક્યુટિવ જેકી જોસેફસને જણાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2005/oct/13/world/fg-dubai13|title=In Dubai, the Sky's No Limit|last=Stack|first=Megan|publisher=[[Los Angeles Times]]|date=13 October 2005|access-date=26 March 2006}}&lt;/ref&gt;

== ઊંચાઈ ==
=== વર્તમાન વિક્રમો ===
* શિખરની ટોચને આધારે સૌથી ઊંચી ગગનચુંબી ઇમારતઃ {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}} (અગાઉની તાઇપેઇ 101- {{convert|509.2|m|ft|0|abbr=on|disp=/}})
* અત્યાર સુધીનું બાંધકામ કરાયેલું સૌથી ઊંચુ માળખુઃ : {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}} ((અગાઉ વોર્સો રેડિયો માસ્ટ- {{convert|646.38|m|ft|0|abbr=on|disp=/}})
* સૌથી ઊંચી વિદ્યમાન ઇમારત) {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}} (અગાઉ કેવીએલવાય-ટીવી (KVLY-TV) માસ્ટ&amp;nbsp;– {{convert|628.8|m|ft|0|abbr=on|disp=/}})
* સૌથી ઊંચી મુક્ત રીતે ઉભી રહેલી ઇમારતઃ {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}} (અગાઉ સીએન (CN) ટાવર&amp;nbsp;– {{convert|553.3|m|ft|0|abbr=on|disp=/}})
* સૌથી વધુ માળ સાથેની ઇમારત: 160 (અગાઉ વિલિસ ટાવર&amp;nbsp;– 108)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.emporis.com/application/?nav=building&amp;lng=3&amp;id=117064|title=Willis Tower|publisher=[[Emporis]]|access-date=6 January 2010|archive-date=24 ડિસેમ્બર 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101224221256/http://www.emporis.com/application/?nav=building&amp;lng=3&amp;id=117064|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* વિશ્વમાં સૌથી ઊંચા માળે કબજો હોય તેવી ઇમારત: 160મો માળ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.constructionweekonline.com/article-9044-top-10-construction-world-record-holders/2/|title=Burj Khalifa|publisher=Construcitonweekonline.com]|access-date=3 August 2010}}&lt;/ref&gt;
* વિશ્વની સૌથી ઊંચું એલિવેટર ઇન્સ્ટોલેશન, જે આ ઇમારતના ટોચના સ્થાન પર સ્તંભની અંદર આવેલી છે&lt;ref name=&quot;gn&quot;&gt;{{cite news|url=http://gulfnews.com/business/property/burj-khalifa-towering-challenge-for-builders-1.561802 |title=Burj Khalifa: Towering challenge for builders |date=January 4, 2010 |publisher=GulfNews.com |access-date=2010-02-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tbitw&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tallest-building-in-the-world.com/2008/08/19/under-construction/some-interesting-facts-on-the-burj-dubai-the-tallest-building-in-the-world-under-construction.htm|title=Some interesting facts on the Burj Dubai|date=19 August 2008|publisher=The Tallest Buildings in the World|access-date=1 August 2009|archive-date=22 જૂન 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/68blvZiNq?url=http://www.tallest-building-in-the-world.com/2008/08/19/under-construction/some-interesting-facts-on-the-burj-dubai-the-tallest-building-in-the-world-under-construction.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{convert|64|km/h|mph|abbr=on}} અથવા {{convert|18|m/s|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;tbitw&quot;/&gt;ની ઝડપ સાથે વિશ્વની સૌથી ઝડપી એલિવેટર (અગાઉની તાઇપેઇ 101- 16.83 મીટર/સેકન્ડ)
* સૌથી ઊંચું ઊભું કોન્ક્રીટ પમ્પિંગ (ઇમારત માટે) : {{convert|606|m|ft|0|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;Putzmeister&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.putzmeister.de/cps/rde/xchg/SID-3C6E00FC-8269E805/pm_online/hs.xsl/5933_ENU_HTML.htm|title=Putzmeister&amp;nbsp;– Burj Dubai|publisher=[[Putzmeister]]|access-date=23 March 2009|archive-date=26 જાન્યુઆરી 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090126052732/http://www.putzmeister.de/cps/rde/xchg/SID-3C6E00FC-8269E805/pm_online/hs.xsl/5933_ENU_HTML.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; (અગાઉની તાઇપેઇ 101- {{convert|449.2|m|ft|0|abbr=on|disp=/}})
* રેસિડેન્શિયલ સ્પેસનો સમાવેશ કરતી અત્યાર સુધીની સૌ પ્રથમ વિશ્વની સૌથી ઊંચી ઇમારત&lt;ref name=&quot;Emporis&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=burjdubai-dubai-unitedarabemirates|title=Burj Dubai, Dubai, at Emporis.com|publisher=[[Emporis]]|access-date=1 March 2007|archive-date=20 જાન્યુઆરી 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070120063252/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=burjdubai-dubai-unitedarabemirates|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{convert|452|m|ft|0|abbr=on}}ની ઊંચાઈએ વિશ્વમાં સૌથી ઊંચુ આઉટડોર ઓબ્ઝર્વેશન ડેક (124માં માળે)&lt;ref&gt;{{cite web |author=Emporis GmbH |url=http://www.emporis.com/application/?nav=building&amp;lng=3&amp;id=182168 |title=Burj Khalifa, Dubai, United Arab Emirates |publisher=Emporis.com |date= |access-date=2010-05-11 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629112848/http://www.emporis.com/application/?nav=building&amp;lng=3&amp;id=182168 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.burjdubai.com/observation-deck.aspx|title='At The Top'&amp;nbsp;– Burj Dubai's Observation Deck|publisher=BurjDubai.com|access-date=6 January 2010|archive-date=2 જાન્યુઆરી 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100102040305/http://www.burjdubai.com/observation-deck.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* વિશ્વની સૌથી ઊંચી મસ્જિદ (158માં માળે આવેલી છે)&lt;ref name=&quot;Mosque and pool&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.ndtv.com/news/world/dubais_skyscraper_has_worlds_highest_mosque.php |title= Dubai's skyscraper has world's highest Mosque |date= 2010-01-05 |author= Landon Thomas Jr |access-date= 2010-01-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WTOP&quot;&gt;{{cite web|url=http://wtop.com/?nid=111&amp;sid=1854403 |title=Dubai opens half-mile-high tower, world's tallest |date=January 4, 2010 |author=Adam Schreck |publisher=Associated Press &amp; [[WTOP-FM]] |access-date=2010-01-10}}&lt;/ref&gt;
* વિશ્વની સૌથી ઊંચી [[એલ્યુમિનિયમ]] અને ગ્લાસ સાથે મોખરાનો ભાગ, જેની ઊંચાઈ {{convert|512|m|ft|0|abbr=on}} છે.&lt;ref name=&quot;timeline&quot;/&gt;
* વિશ્વનો સૌથી ઊંચુ જગ્યાએ આવેલો તરણકુંડ (76માં માળે)&lt;ref name=&quot;Mosque and pool&quot;/&gt;
* વિશ્વની સૌથી ઊંચી નાઇટક્લબ (144 માળે)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.activeboard.com/forum.spark?aBID=132294&amp;p=3&amp;topicID=33244520|title=World highest nightclub in Burj Khalifa|publisher=BurjDubai.com|access-date=20 November 2010|archive-date=10 ડિસેમ્બર 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101210214417/http://www.activeboard.com/forum.spark?aBID=132294|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ઊંચાઈ વધારાનો ઇતિહાસ ===
[[ચિત્ર:BurjKhalifaHeight.svg|thumb|બુર્જ ખલિફાની અન્ય જાણીતી ઊંચી ઇમારતો સાથે તુલના]]
પ્રોજેક્ટના પ્રારંભ સાથે જ ઊંચાઈમાં વધારા અંગેની યોજનાના ઘણા બિનસર્મથિત અહેવાલો આવ્યા છે.  [[ઑસ્ટ્રેલિયા|ઓસ્ટ્રેલિયા]]ના ડોકલેન્ડ વોટરફ્રન્ટ ડેવલપમેન્ટના ભાગરુપે [[મેલબોર્ન]] માટેના સૂચિત ગ્રોલો ટાવર જેવો જ {{convert|560|m|ft|0|abbr=on}}ની ઊચાઇનો ટાવર બનાવવાની મૂળમાં દરખાસ્ત હતી, પરંતુ સ્કીડમોર, ઓઇંગ્સ એન્ડ મેરિલ (એસઓએમ (SOM)) દ્વારા તેને રિડિઝાઈન કરાયો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news|url= http://www.theage.com.au/articles/2003/02/26/1046064104215.html|title= Grollo tower to go ahead, in Dubai|publisher=[[The Age]]|first=Paul|last=Robinson|date=27 February 2003|access-date=6 January 2010 | location=Melbourne}}&lt;/ref&gt; એસઓએમ (SOM)ના આર્કિટેક્ટ માર્શલ સ્ટ્રેબાલાએ કે જેમને 2006 સુધી અને 2008ના અંત ભાગમાં આ પ્રોજેક્ટ માટે કામ કર્યું હતું તેમણે જણાવ્યું હતું કે બુર્જ ખલિફાની ઊંચાઈ {{convert|808|m|ft|abbr=on}} રાખવાની ડિઝાઈન હતી.&lt;ref name=&quot;Height Revealed&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.arabianbusiness.com/540205-secret-of-burj-dubai-height-revealed|title=Architect reveals Burj Dubai height|publisher=[[Arabian Business]]|date=3 December 2008|access-date=3 December 2008}}&lt;/ref&gt;

ડિઝાઇન આર્કિટેક્ટ એડ્રિયન સ્મિથને લાગ્યું હતું કે આ બિલ્ડિંગનો ટોચનો ભાગ બિલ્ડિંગના બાકીના ભાગ જેટલો લાલિત્યપૂર્ણ નથી, તેથી તેમને ટોચના ભાગની ઊંચાઈને વધારીને હાલની ઊંચાઈ કરવાની દરખાસ્ત કરી હતી અને મંજૂરી મેળવી હતી.{{Citation needed|date=January 2010}} એવું સ્પષ્ટપણે કહેવામાં આવ્યું હતું કે આ ફેરફારમાં વધારાનો માળનો સમાવેશ થતો ન હતો, જે યોજના ટાવરને વધુ પાતળો રાખવાના સ્મિથના પ્રયાસ માટે અનુકુળ હતી.&lt;ref&gt;{{PDFlink|[http://cityscape-online.com/PDF/CityScape_Daily_Day_2.pdf Cityscape Daily News]|264&amp;nbsp;KB}} ''સિટીસ્પેસ'' , 18 સપ્ટેમ્બર 2005. સુધારો, 5 મે 2006.&lt;/ref&gt;

=== વિલંબ ===
એમ્માર પ્રોપર્ટીઝએ 9 જૂન, 2008ના રોજ જાહેરાત કરી હતી કે બુર્જ ખલિફાના બાંધકામમાં આખરી સ્વરૂપમાં સુધારાને કારણે વિલંબ થયો છે અને તે સપ્ટેમ્બર 2009માં પૂરું થશે.&lt;ref name=&quot;Emaar20080617&quot;/&gt; એમ્મારના પ્રવક્તાએ જણાવ્યું હતું કે &quot;આ ટાવરની પ્રારંભિક યોજના બનાવવામાં આવી ત્યારે 2004માં નક્કી કરવામાં આવેલી લક્ઝરી ફિનિશને સ્થાને હવે નવીન ફિનિશ આવી રહ્યાં છે. એપાર્ટમેન્ટની ડિઝાઇન આ એપાર્ટમેન્ટને સૌંદર્યની દ્રષ્ટીએ વધુ આકર્ષક બનાવવા અને ઉપયોગની દ્રષ્ટીએ વધુ શ્રેષ્ઠ બનાવવા માટે સુધારવામાં આવી છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://archive.gulfnews.com/articles/08/06/09/10219878.html|title=Burj Dubai completion delayed by another eight to nine months|last=Das Augustine|first=Babu|publisher=[[Gulf News]]|date=9 June 2008|access-date=21 June 2008|archive-date=13 જૂન 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080613070911/http://archive.gulfnews.com/articles/08/06/09/10219878.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તે સમયે બાંધકામ પૂરું થવાની નવી તારીખ 2 ડિસેમ્બર 2009 જાહેર કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.homesoverseas.co.uk/news/Burj_Dubai_opening_date_announced/12072-1002|title=Burj Dubai opening date announced|publisher=Homes Overseas|date=31 July 2009|access-date=1 August 2009|archive-date=7 ઑગસ્ટ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090807022221/http://www.homesoverseas.co.uk/news/Burj_Dubai_opening_date_announced/12072-1002|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; જોકે બુર્જ ખલિફાને 4 જાન્યુઆરી 2010ના રોજ ખુલ્લું મુકાયું હતું.&lt;ref name=&quot;opening&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk&quot;/&gt;

== સ્થાપત્ય અને ડિઝાઇન ==
[[ચિત્ર:Comparisonfinal001fx7.png|thumb|right|આડછેદ તુલના]]
[[ચિત્ર:Hymenocallis caroliniana NRCS-1.jpg|right|thumb|હાઇમેનોકેલાઇસનું ફૂલ જે છ પાંદડી દર્શાવે છે]]
આ ટાવરની ડિઝાઇન સ્કીડમોર, ઓઈંગ એન્ડ મેરિલે તૈયાર કરી હતી. આ જ કંપનીએ અમેરિકામાં શિકાગોમાં વિલિસ ટાવર (અગાઉનું નામ સીયર્સ ટાવર), [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|અમેરિકા]]માં ન્યૂ યોર્ક સિટીમાં નવા [[ફ્રિડમ ટાવર|વન વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર]] અને બીજી સંખ્યાબંધ પ્રખ્યાત ઊંચી ઇમારતોની ડિઝાઈન તૈયાર કરી હતી. આ બિલ્ડિંગમાં વિલિસ ટાવરના બન્ડલ્ડ ટ્યુબને મળતું આવતું માળખુ છે, પરંતુ તે બન્ડલ ટ્યુબ માળખુ નથી. તેની ડિઝાઇન શિકાગો માટે ડિઝાઈન કરેલી એક માઇલ ઊંચી ગગનચુંબી ઇમારત ઇલિનોઇસ માટેની ફ્રેન્ક લોઇડ રાઇટ્સની દૃષ્ટિની યાદ અપાવે છે. આ બિલ્ડિંગની ડિઝાઇન ટીમમાં કામ કરનાર એસઓએમ (SOM)ના આર્કિટેક્ટ માર્શલ સ્ટ્રાબાલાના જણાવ્યા અનુસાર બુર્જ ખલિફાની ડિઝાઇન [[દક્ષિણ કોરિયા]]ના સિઓલમાં આવેલા 73 માળના રહેવાસ ઇમારત ટાવર પેલેસ થ્રી આધારિત છે. શરૂઆતની યોજનામાં બુર્જ ખલિફાને સમગ્રપણે રહેવાસ માટેનો ટાવર બનાવવાનો ઉદ્દેશ હતો.&lt;ref name=&quot;Height Revealed&quot;/&gt;

સ્કિડમોર, ઓઇંગ્સ એન્ડ મેરિલની મૂળ ડિઝાઈન મળ્યા પછી એમ્માર પ્રોપર્ટીઝે સુપરવાઇઝિંગ એન્જિનિયર તરીકે હૈદર કન્સલ્ટીંગની પસંદગી કરી હતી.&lt;ref name=&quot;Hyder1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hyderconsulting.com/EN/AboutUs/News/Pages/content.aspx?pageID=83 |title=Burj Dubai becomes tallest manmade structure |publisher=Hyder Consulting |access-date=2010-01-10 }}{{Dead link|date=નવેમ્બર 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; હૈદરની પસંદગી સ્ટ્રક્ચરલ અને એમઇપી (MEP) (મેકેનિકલ, ઇલેક્ટ્રિકલ અને પ્લમ્બિંગ) એન્જિનિયરિંગમાં કુશળતાને આધારે કરાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;Hyder2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hyderconsulting.com/EN/AboutUs/News/Pages/content.aspx?pageID=190 |title=Hyder reinforces its reputation for unrivaled engineering ability with the opening of the Burj Khalifa&amp;nbsp;— the world's tallest building |publisher=Hyder Consulting |access-date=2010-01-10 }}{{Dead link|date=નવેમ્બર 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; હૈદર કન્સલ્ટીંગની ભૂમિકા બાંધકામ પર દેખરેખ રાખવાની, એસઓએમ (SOM)ની ડિઝાઇનને પ્રમાણિત કરવાની અને યુએઇ (UAE) સત્તાવાળાને એન્જિનિયરિંગ અને આર્કિટેક્ટ રેકોર્ડ આપવાની હતી.&lt;ref name=&quot;Hyder1&quot;/&gt; એમ્માર પ્રોપર્ટીઝે કોન્ક્રીટ અને સ્ટીલવર્ક માટેની સ્વતંત્ર વેરિફિકેશન અને ટેસ્ટિંગ ઓથોરિટી તરીકે આંતરરાષ્ટ્રીય કન્સલ્ટીંગ કંપની જીએચડી (GHD)&lt;ref name=&quot;GHD Projects&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ghd.com.au/aptrixpublishing.nsf/Content/BurjDubaiTower_prj |title=GHD is playing a vital role in managing the long term structural integrity of the world’s tallest building, the Burj Dubai Tower. |publisher=''[[GHD Group|GHD]]'' |access-date=11 April 2009 |archive-date=2 ડિસેમ્બર 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202052648/http://www.ghd.com.au/aptrixpublishing.nsf/Content/BurjDubaiTower_prj |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;ને સામેલ કરી હતી.

બુર્જ ખલિફાની ડિઝાઇન માટેની પ્રેરણા ઇસ્લામિક સ્થાપત્યમાં અંકિત પેટર્નિંગ સિસ્ટમમાંથી મેળવવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;gn&quot;/&gt; એસઓએમ (SOM)ના સ્ટ્રક્ચરલ એન્જિનિયર બિલ બેકરના જણાવ્યા અનુસાર, આ ઇમારતની ડિઝાઇનમાં આ વિસ્તારના સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક પાસાને મૂર્તિમંત કરવામાં આવ્યા છે. વાય (Y) આકારનો પ્લાન રહેવાસ હોટેલ માટે આદર્શ છે, કારણ કે તેનાથી બહારનું મહત્ત્વમ દૃશ્ય મળે છે અને અંદર મહત્તમ કુદરતી પ્રકાશ મળે છે.&lt;ref name=&quot;gn&quot;/&gt; ડિઝાઇન આર્કિટેક્ટ એડ્રિયન સ્મિથે જણાવ્યું છે કે આ બિલ્ડિંગની ત્રિકોણાકાર ડિઝાઇનની પ્રેરણા આ વિસ્તારના ફૂલ ''હાઇમેનોકેલાઇસ'' માંથી લેવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;[https://gulfnews.com/uae/government/dubai-burj-khalifa-spectacle-to-be-different-from-today-1.104797453]{{cite web|title=Burj Dubai Design Based on A Native Flower: Fact or Fiction?|url=http://www.burjofdubai.com/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090728111513/http://www.burjofdubai.com/|archive-date=28 જુલાઈ 2009|access-date=31 December 2009|publisher=Landmark Properties}}&lt;/ref&gt; આ ટારવર મધ્યસ્થા માળખાની આસપાસ ગોઠવાયેલા ત્રણ ઘટકોનો બનેલો છે. રણના સપાટ પાયાથી ટાવરની ઊંચાઈમાં વઘારાની સાથે અપવર્ડ સ્પાઇરિલંગ પેટર્નના દરેક સ્તરે સેટબેક (પગથિયા આકારમાં ચણતર) થાય છે અને તેનાથી ટાવર આકાશ તરફ ઊંચો વધે ત્યારે તેના આડછેદમાં ઘટાડો થાય છે. બુર્જ ખલિફામાં 27 અગાસી છે. ટોચ પર મધ્યસ્થ માળખું બહાર આવે છે અને તેનું મિનારાના સ્વરૂપમાં સ્થાપત્ય નિર્માણ કરાયું છે. વાય (Y) આકારના તળ નકશાથી પર્શિયન ખાડીનો નજારો મહત્તમ સ્વરૂપમાં માણી શકાય છે. ઉપરથી કે નીચેથી જોવામાં આવે તો ગોળ આકારમાં ઇસ્લામિક સ્થાપત્યના ડુંગળીના આકારના ગુંબજનું દૃશ્ય ઊભું થાય છે. ડિઝાઇનની પ્રક્રિયા દરમિયાન એન્જિનિયર્સે પવનના દબાણમાં ઘટાડો કરવા માટે મૂળ લેઆઉટથી 120 ડિગ્રીના પ્રમાણમાં બિલ્ડિંગને ફેરવ્યું કર્યું હતું.{{Citation needed|date=November 2010}} સૌથી ઊંચા પોઇન્ટથી આ ટાવર {{convert|1.5|m|ft|1|abbr=on}}ની ઊંચાઈએ ઝુલે છે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/housing-property/burj-dubai-is-the-height-of-success-1.55605|title=Burj Dubai is the height of success|last=Saberi|first=Mahmood|date=19 April 2008|publisher=[[Gulf News]]|access-date=31 December 2009|archive-date=7 જાન્યુઆરી 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107060153/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/housing-property/burj-dubai-is-the-height-of-success-1.55605|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

આ બિલ્ડિંગની અસાધારણ ઊંચાઈને ટેકો આપવા માટે એન્જિનિયર્સે બટ્રેસ્ડ કોર નામની નવી માળખાકીય પ્રણાલી તૈયાર કરી હતી, જેમાં ષટ્કોણ કોરનો સમાવેશ થાય છે. ષટ્કોણ કોરને &quot;વાય&quot; (Y) આકારના ત્રણ આધારથી મજબૂત બનાવવામાં આવી છે. આ માળખાકીય પ્રણાલીથી આ ઇમારતને તેની પોતાની રીતે ટેકો મળી રહે છે અને તે વળી જતું નથી.&lt;ref name=&quot;gn&quot;/&gt;

બુર્જ ખલિફાનું શિખર {{convert|4000|t|ST LT}}થી વધુ વધુ સ્ટ્રક્ચરલ સ્ટીલનું બનેલું છે. {{convert|350|t|ST LT}} વજનના મધ્યસ્થ શિખર પાઇપનું ઇમારતની અંદરથી નિર્માણ કરાયું હતું અને તેને સ્ટ્રાન્ડ જેક સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરીને તેની {{convert|200|m|ft|abbr=on}}ની પૂર્ણ ઊંચાઈએ ઉચકવામાં આવી હતી. આ ટોચના ભાગે દૂરસંચારના ઉપકરણો પણ છે.&lt;ref name=&quot;structure&quot;/&gt;

1,000 કરતા વધુ કલાકૃતિ બુર્જ ખલિફાના આંતરિક ભાગને સુશોભિત કરશે, જ્યારે બુર્જ ખલિફાની રેસિડેન્શિયલ લોબી જોમી પ્લેન્સાની કૃતિનું પ્રદર્શન કરશે, જેમાં વિશ્વના 196 કરતા વધુ દેશોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા 196 બ્રોન્ઝ અને બ્રાસ એલોય સિમબ્લસ (સંગીત વાદ્ય) છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.som.com/content.cfm/burj_dubai_pr_20090528|title=Skidmore, Owings &amp; Merrill Leads Process for Art Program at Burj Dubai|date=28 May 2009|access-date=9 માર્ચ 2011|archive-date=24 એપ્રિલ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100424082811/http://www.som.com/content.cfm/burj_dubai_pr_20090528|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 18 કેરેટના [[સોનું|સોના]]થી જડિત સિમ્બુલના પર પાણી ટીપા પડે તેવી વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હોવાથી આ લોબીના મુલાકાતીઓને અલગ પ્રકારનું સંગીત સંભળાશે, જે પાંદડા પર પાણી પડતી હોય ત્યારે જેવો અવાજ આવે છે તેવો અવાજ આપશે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dubaichronicle.com/news/special-reports/burj-dubai-will-officially-open-for-the-uae-national-day-12755|title=Burj Dubai will officially open for the UAE National Day|date=29 July 2009|publisher=Dubai Chronicle|access-date=9 January 2010|archive-date=11 જાન્યુઆરી 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100111020518/http://www.dubaichronicle.com/news/special-reports/burj-dubai-will-officially-open-for-the-uae-national-day-12755|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

બુર્જ ખલિફાનું બાહ્ય દિવાલનું સંરક્ષણાત્મક આવરણ {{convert|142000|m2|ft2|-3|abbr=on}} રિફ્લેક્ટિવ ગ્લેઝિંગ તેમજ સીધા ટ્યુબુલર ફિન્સ સાથેના એલ્યુમિનિયમ અને ટેક્સચર્ડ સ્ટેનલેસ સ્ટીલના સ્પાન્ડ્રેલ પેનલનું બનેલું છે. આ આવરણ વ્યવસ્થાને દુબઈના ખૂબ જ ગરમ વાતાવરણનો સામનો કરવા માટે ડિઝાઈન કરાઈ છે.

વધુમાં બિલ્ડિંગની ટોચ પરનું બાહ્ય તાપમાન તેની પાયાના તાપમાન કરતા 6 ડીગ્રી સેલ્સિયસ (11 ડીગ્રી ફેરનહિટ) ઓછું હોવાનું માનવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.newton.dep.anl.gov/askasci/wea00/wea00131.htm |title=Temperature and Elevation |publisher=[[United States Department of Energy]] |date=21 May 2002 |access-date=11 April 2009 |archive-date=15 એપ્રિલ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415003502/http://newton.dep.anl.gov/askasci/wea00/wea00131.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; બુર્જ ખલિફાના બાહ્ય આવરણમાં 26,000 કરતા વધુ ગ્લાસ પેનલ્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આ ટાવરના દિવાલના આવરણની કામગીરી માટે ચીનમાંથી 300 કરતા વધુ ક્લેડિંગ નિષ્ણાતો લાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;structure&quot;/&gt;

અરમાની ચાર હોટેલ પૈકીની 304 રૂમની પ્રથમ અરમાની હોટેલ નીચેના 39 મજલામાંથી 15 મજલામાં આવેલી છે.&lt;ref name=&quot;CTBUHdb&quot;&gt;{{cite web |url=http://buildingdb.ctbuh.org/?do=building&amp;building_id=3 |title=CTBUH Tall Buildings Database: Burj Khalifa |publisher=[[CTBUH]] |access-date=2010-02-11 |archive-date=2010-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100109010402/http://buildingdb.ctbuh.org/?do=building&amp;building_id=3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hotelmanagement-network.com/projects/Armani/ |title=Armani Hotel Burj Dubai, United Arab Emirates |publisher=hotelmanagement-network.com |access-date=11 April 2009 |archive-date=29 જાન્યુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090129225558/http://www.hotelmanagement-network.com/projects/Armani/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આ હોટેલ અગાઉ 18 માર્ચ, 2010ના રોજ ખોલવાની યોજના હતી,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37992.htm |title=Worlds first Armani Hotel to open on March 18, 2010 in Dubai |date=4 January 2010 |publisher=EyeOfDubai.com |access-date=8 January 2010 |archive-date=4 ઑક્ટોબર 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111004212629/http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37992.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.arabianbusiness.com/577810-burj-dubais-armani-hotel-to-open-on-mar-18 |title=Burj Dubai's Armani hotel to open on Mar 18 |last=Sambidge |first=Andy |date=4 January 2010 |publisher=[[Arabian Business]] |access-date=8 January 2010}}&lt;/ref&gt; પરંતુ કેટલીક વખતના વિલંબ પછી હોટેલને આખરે 27 એપ્રિલ 2010ના રોજ ખુલ્લી મૂકવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jpost.com/MiddleEast/Article.aspx?id=174074 |title=Armani hotel opens in Dubai's Khalifa tower |date=27 April 2010 |publisher=The Jerusalem Post |access-date=27 April 2010}}&lt;/ref&gt; કોપોરેટ સ્યુટ્સ અને ઓફિસો પણ માર્ચથી ખુલવાની હતી&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37982.htm |title=Burj Dubai: Fact Sheet |publisher=Eyeofdubai.com |date= |access-date=2010-05-11 |archive-date=2010-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106172642/http://www.eyeofdubai.com/v1/news/newsdetail-37982.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પરંતુ હોટેલ અને ઓબ્ઝર્વેશન ડેક માત્ર એવા ભાગો છે કે જે ખુલ્લા છે.

43માં અને 76માં માળે આવેલી સ્કાય લોબીમાં તરણકૂંડ બનાવવામાં આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;residents&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/burj-dubai-to-welcome-residents-in-feb-2010/82037/on|title=Burj Dubai to welcome residents in Feb 2010|date=1 January 2010|publisher=[[Business Standard]]|access-date=9 January 2010}}&lt;/ref&gt; 108માં માળ સુધીના માળ પર 900 ખાનગી રહેણાંક એપાર્ટમેન્ટ બનાવવામાં આવ્યા છે. ડેવલપરના જણાવ્યા અનુસાર આ એપોર્ટમેન્ટને બજારમાં મૂકવામાં આવ્યાના માત્ર આઠ કલાકમાં તેનું વેચાણ થઈ ગયું હતું.) આઉડટોર ઝીરો-એન્ટ્રી સ્વિમિંગ પૂલ આ ટાવરના 76માં માળે આવેલો હશે. બાકીના મોટાભાગના માળમાં કોર્પોરેટ ઓફિસ અને સ્યુટ આવેલા છે. જોકે 122માં, 123માં અને 124માં માળે અનુક્રમે ''એટ.મોસ્ફીયર''  રેસ્ટોરા, સ્કાય લોબી અને ઇન્ડોર અને આઉટડોર ઓબ્ઝર્વેશન ડેક આવેલા છે. બુર્જ ખલિફા પ્રથમ રહેવાસી ફેબ્રુઆરી 2010માં આવવાના હતા. આ ટાવરમાં રહેનારા આશરે 25,000 લોકોમાં તેઓ સૌ પ્રથમ હશે.&lt;ref name=&quot;residents&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dubaicityguide.com/site/news/news-details.asp?newsid=27511|title=Burj Dubai To Welcome First Residents From February 2010 Onwards|date=31 December 2009|publisher=DubaiCityGuide|access-date=9 January 2010|archive-date=22 જુલાઈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722021833/http://www.dubaicityguide.com/site/news/news-details.asp?newsid=27511|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

બુર્જ ખલિફામાં કોઇપણ એક સમયે એક સાથે 35,000 લોકોનો સમાવેશ થઈ શકે તેવી ધારણા છે.&lt;ref name=&quot;gn&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.burjkhalifa.ae/en// |title=Burj Dubai Facts And Figures |publisher=Burj of Dubai.com |access-date=1 August 2009 |archive-date=28 જુલાઈ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090728111515/http://www.burjofdubai.com/burj-dubai-facts-and-figures/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કુલ 57 એલિવેટર્સ અને 8 એસ્કેલેટર્સની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;structure&quot;/&gt; આ એલિવેટર્સમાં કેબિન દીઠ 12થી 14 વ્યક્તિ સુધીની ક્ષમતા છે, જે {{convert|18|m/s|abbr=on}}ની ઝડપે ઉપર અને નીચે જઈ શકે છે.&lt;ref name=&quot;gn&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tallest-building-in-the-world.com/2008/08/19/under-construction/some-interesting-facts-on-the-burj-dubai-the-tallest-building-in-the-world-under-construction.htm|title=Signature Projects|publisher=''[[Otis Elevator Company|Otis Worldwide]]''|access-date=4 May 2009|archive-date=22 જૂન 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/68blvZiNq?url=http://www.tallest-building-in-the-world.com/2008/08/19/under-construction/some-interesting-facts-on-the-burj-dubai-the-tallest-building-in-the-world-under-construction.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; એન્જિયનિયર્સે વિશ્વની પ્રથમ ટ્રિપલ-ડેક એલિવેટર્સ લગાડવાની વિચારણા કરી હતી. પરંતુ આખરે ડબલ-ડેક એલિવેટર્સ માટેનો નિર્ણય કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;Emporis&quot;/&gt; ડબલ-ડેક એલિવેટર્સ એલસીડી (LCD) ડિસ્પ્લે જેવી મનોરંજન સુવિધાથી સજ્જ છે, જેથી ઓબ્ઝર્વેશન ડેકની મુસાફરી કરતા મુલાકાતીઓને મનોરંજન મળી રહી છે.&lt;ref&gt;{{cite web|author=CW Staff |url=http://www.constructionweekonline.com/article-7400-how-the-burj-was-built/5/ |title=How the Burj was built |publisher=ConstructionWeekOnline.com |date= |access-date=2010-05-11}}&lt;/ref&gt; આ બિલ્ડિંગમાંથી ભોંયતળીયાથી લઇને 160માં મજલા સુધીમાં 2,909 પગથિયા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.constructionweekonline.com/article-7343-top-10-burj-khalifa-facts-part-3/2/|title=Top 10 Burj Khalifa facts: Part 3|publisher=ContructionWeekOnline.com|access-date=8 January 2010}}&lt;/ref&gt;

બુર્જ ખલિફાની ગ્રાફિક ડિઝાઇન આઇડેન્ટિટી વર્કની જવાબદારી દુબઈ સ્થિત કંપની બ્રાસ બ્રાન્ડ્સની છે. બુર્જ ખલિફાના ગ્લોબલ લોન્ચ ઇવેન્ટ, કમ્યુનિકેશન અને વિઝિટર્સ સેન્ટર&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://brashbrands.com/#/work/Burj_Dubai/|title=Burj Dubai Design work at Brash Brands|publisher=brashbrands.com|access-date=11 June 2009|archive-date=25 ડિસેમ્બર 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121225144250/http://www.brashbrands.com/#/work/Burj_Dubai/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ની ડિઝાઈન પણ બ્રાસ બ્રાન્ડ્સે તૈયાર કરી છે. આ ઉપરાંત બુર્જ ખલિફામાં આવેલી અરમાની હોટેલનો હિસ્સો છે તેવા અરમાની રેસિડેન્સિસ માટેની રોડશો મિલાન, [[લંડન]], જેદ્દાહ, મોસ્કો અને દિલ્હી સહિતના શહેરોમાં કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ida.us/winners/zoom2.php?eid=9-2758-08&amp;uid=#|title=Burj Dubai Armani Residences Roadshow Brands|publisher=ida.us|access-date=11 June 2009|archive-date=28 ઑક્ટોબર 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121028051445/http://ida.us/winners/zoom2.php?eid=9-2758-08&amp;uid=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== પાણી પુરવઠા વ્યવસ્થા ===
બુર્જ ખલિફાની પાણી પુરવઠા વ્યવસ્થા હેઠળ દરરોજ સરેરાશ {{convert|946000|l|gal|abbr=on}}નો પુરવઠો આપવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;gn&quot;/&gt;

ટોચના કુલિંગ ટાઇમ દરમિયાન ટાવરમાં દરરોજ {{convert|10000|t|lb|abbr=on}} બરફ પીગળતો હોય તેટલા પ્રમાણમાં કુલિંગની જરૂર પડે છે. આ બિલ્ડિંગમાં કન્ડેન્સેટ કલેક્શન સિસ્ટમ છે, જે બાહ્ય ગરમ અને ભેજ ધરાવતી હવાનો ઉપયોગ કરે છે તેમજ ટાવરની કુલિંગ જરૂરિયાત સાથે તેને સાનુકુળ કરે છે તેનાથી હવાના ભેજનું પાણીમાં મોટી માત્રમાં રૂપાંતર થાય છે. આ રૂપાંતરિક પાણીને એકઠું કરવામાં આવે છે અને બેઝમેન્ટ કાર પાર્કમાં આવેલી ટાંકીમાં પહોંચાડવામાં આવે છે. આ પાણીને પછી બુર્જ ખલિફા પાર્કના સાઇટ ઇરિગેશન સિસ્ટમમાં ઉપયોગ થાય છે.&lt;ref name=&quot;gn&quot;/&gt;

=== જાળવણી ===
24,348 બારીઓને પાણીથી સાફ કરવા માટે બુર્જ ખલિફાના 40માં, 73માં અને 109માં માળે બાહ્ય ભાગમાં સમારંત ટ્રેક તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. દરેક ટ્રેક {{convert|1500|kg|lb|abbr=on}} બકેટ મશીન ધરાવે છે, જે ભારે કેબલનો ઉપયોગ કરીને સમાંતર દિશામાં અને તે પછી ઊભી દિશામાં ફરી શકે છે. 109માં માળથી ઉપરના માળની સફાઈ માટે ડેવિટના 27 પરંપરાત ક્રેડલનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે ગુંબજની ટોચને સ્પેશ્યાલિસ્ટ વિન્ડો ક્લિનર્સ માટે અનામત રાખવામાં આવી છે, જેઓ  ટોચના ભાગને સાફ કરવા અને તપાસ કરવા માટે દોરડાની મદદથી ઊંચાઈ પર પહોંચે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/a-tall-order-burj-dubai-all-set-to-come-clean-1.546504|title=A tall order: Burj Dubai all set to come clean|date=25 August 2009|publisher=[[Gulf News]]|access-date=7 December 2009}}&lt;/ref&gt; સામાન્ય સંજોગોમાં તમામ બિલ્ડિંગ મેન્ટેનન્સ યુનિટ કામ કરતા હોય ત્યારે આ ટાવરના સમગ્ર બાહ્ય ભાગને સાફ કરતા 36 કામદારોને ત્રણથી ચાર મહિના લાગે છે.&lt;ref name=&quot;structure&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.burjdubai.com/the-tower/structure.aspx|title=Structural Elements&amp;nbsp;– Elevator, Spire, and More|publisher=BurjDubai.com|access-date=31 December 2009|archive-date=15 ડિસેમ્બર 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091215060449/http://www.burjdubai.com/the-tower/structure.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cleaning&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.theage.com.au/travel/so-you-think-your-windows-are-hard-to-keep-clean-20100104-lq5x.html|title=So you think your windows are hard to keep clean?|last=Dobbin|first=Marika|date=5 January 2010|publisher=[[The Age]]|access-date=6 January 2010|location=Melbourne|archive-date=7 જાન્યુઆરી 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107045236/http://www.theage.com.au/travel/so-you-think-your-windows-are-hard-to-keep-clean-20100104-lq5x.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

માનવિહની મશીનો ટોચના 27 એડિશન ટીયર્સ અને ગ્લાસ સ્પાયરની સાફસફાઈ કરશે. આ ક્લિનિંગ સિસ્ટમ 8 મિલિયન ઓસ્ટ્રેલિયન ડોલરના ખર્ચે ઓસ્ટ્રેલિયાના મેલબોર્નમાં વિકસિત કરાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;cleaning&quot;/&gt;

== ખાસિયતો ==
=== દુબઈ ફાઉન્ટેઇન ===
[[ચિત્|thumb|right|ધ દુબઇ ફાઉન્ટેઇન]]


{{Main|The Dubai Fountain}}
ટાવરની બહાર 808 મિલિયન દિરહામ (217 મિલિયન અમેરિકી ડોલર)ના ખર્ચે કેલિફોર્નિયા સ્થિત કંપની વેટ (WET) ડિઝાઇને રેકોર્ડ સેટિંગ ફાઉન્ટેઇન સિસ્ટમ તૈયાર કરી હતી. આ કંપનીએ લાસ વેગાસમાં બેલાજિયો હોટેલ લેક ખાતે પણ ફાઉન્ટેશન સિસ્ટમ બનાવી હતી. 6,600 લાઇટ્સ અને 50 રંગીન પ્રોજેક્ટર્સની રોશની સાથે તે {{convert|275|m|ft|abbr=on}} લાંબી અને હવામાં {{convert|150|m|ft|abbr=on}} ઊંચે સુધી પાણીના ફુવારા થાય છે અને તેની સાથે આરબ અને બીજા દેશોના ક્લાસિકલથી લઇને સમકાલિન સંગીત છે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&amp;id=149|title=Emaar brings world class water, light, and music spectacle to Burj Dubai Lake|publisher=[[Emaar Properties]]|date=9 June 2008|access-date=13 June 2008}}&lt;/ref&gt; 26 ઓક્ટોબર 2008ના રોજ એમ્મારે જાહેરાત કરી હતી કે નામકરણ માટેની સ્પર્ધાના તારણોને આધારે આ ફુવારાનું નામ દુબઈ ફાઉન્ટેઇન રાખવામાં આવશે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&amp;id=725|title='Dubai Fountain' is winning name of Emaar's water spectacle in Downtown Burj Dubai|publisher=[[Emaar Properties]]|date=26 October 2008|access-date=26 October 2008}}&lt;/ref&gt;

=== ઓબ્ઝર્વેશન ડેક ===
''એટ ધ ટોપ''  નામનું આઉટડોર ઓબ્ઝર્વેશન ડેકને 124માં માળે 5 જાન્યુઆરી 2010ના રોજ ખુલ્લૂ મૂકવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bayut.com/Property_News/uae_property_news/burj_dubai_observation_deck_opens_t-650.html|title=Burj Dubai Observation Deck Opens to The Public On Jan 5|date=4 January 2010|publisher=Bayut.com|access-date=6 January 2010|archive-date=5 જાન્યુઆરી 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105155448/http://www.bayut.com/Property_News/uae_property_news/burj_dubai_observation_deck_opens_t-650.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તે {{convert|452|m|ft|abbr=on}} ઊંચાઈ સાથે વિશ્વમાં બીજા ક્રમનું સૌથી ઊંચુ ઓબ્ઝર્વેશન ડેક અને સૌથી ઊંચુ આઉટડોર આબ્ઝર્વેશન ડેક છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hoteliermiddleeast.com/7871-burj-khalifa-observation-deck-not-worlds-highest/ |title=Burj Khalifa observation deck not world's highest |access-date=2010-08-04}}&lt;/ref&gt; ઓબ્ઝર્વેશન ડેકમાં બેહોલ્ડ ટેલિસ્કોપની સુવિધા છે, જેને મોન્ટરીયલની જીએસએમપીઆરજેસીટી (gsmprjct°) દ્રારા વિકસિત કરાયેલી રિયાલિટી ડિવાઈસ છે. આ ડિવાઇસથી મુલાકાતીઓ તાકીદના સમયના ધોરણે આજુબાજુના દ્રશ્યોને જોઈ શકે છે તેમજ અલગ અલગ હવામાન હેઠળ અથવા દિવસના અલગ અલગ સમય દરમિયાન લેવામાં આવેલી ઇમેજને પણ જોઇ શકે છે.&lt;ref name=&quot;gsm&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.gsmprjct.com/technologie/behold-telescope/58950106377bed581510f1b0ddb4d03a |title=behold telescope - gsmprjct° |publisher=gsmprjct° |access-date=19 August 2010 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://lejournaldemontreal.canoe.ca/actualites/national/archives/2010/01/20100104-163209.html |title=Une firme québécoise dans la plus haute tour du monde |date=4 January 2010 |language=French |newspaper=[[Journal de Montréal]] |access-date=19 August 2010 |archive-date=23 જુલાઈ 2012 |archive-url=https://archive.is/20120723101823/http://lejournaldemontreal.canoe.ca/actualites/national/archives/2010/01/20100104-163209.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; મુલાકાતીઓના રોજિંદા ઘસારાને કારણે મુલાકાતીઓ માટે ચોક્કસ સમય અને તારીખ માટે અગાઉથી ટિકિટ ખરીદવાની સુવિધા કરવામાં આવી છે. અગાઉથી ટિકિટ ખરીદવાથી તાકીદે ખરીદવામાં આવેલી ટિકિટ કરતા 75 ટકા ડિસ્કાઉન્ટ મળે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.burjkhalifa.ae/observation-deck/ticket-information.aspx |title='At The Top' Observation Deck Ticket Information |publisher=Emaar Properties |access-date=2010-02-09 |archive-date=2010-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207191329/http://www.burjkhalifa.ae/observation-deck/ticket-information.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

8 ફેબ્રુઆરી 2010ના રોજ ઓબ્ઝર્વેશન ડેકને જાહેર જનતા માટે બંધ કરવામાં આવ્યું હતું, કારણ કે વીજળી પુરવઠામાં સમસ્યાને કારણે એક એલિવેટર બે માળ વચ્ચે ફસાઈ ગઈ હતી અને તેમાં 45 મિનિટ સુધી પ્રવાસીઓનું એક જૂથ ફસાઈ ગયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.businessweek.com/news/2010-02-08/emaar-says-burj-khalifa-observation-deck-closed-for-maintenance.html |title=Emaar Says Burj Khalifa Observation Deck Closed for Maintenance |date=February 8, 2010 |publisher=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]] |access-date=2010-02-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article7021145.ece |title=Terrifying lift ordeal at Burj Khalifa tower, the world’s tallest building |date=2010-02-10 |publisher=The Times |access-date=2010-02-10 |first=Hugh |last=Tomlinson |location=London }}{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ઓબ્ઝર્વેશન ડેકને સેન્ટ વેલેન્ટાઇન ડે (14 ફેબ્રુઆરી)એ ફરી ખોલવામાં આવશે તેવી અફવા થઈ હતી,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.businessweek.com/news/2010-02-10/dubai-s-burj-khalifa-to-reopen-feb-14-after-viewing-deck-shuts.html |title=Burj Khalifa to Reopen Feb. 14 |date=2010-02-10 |publisher=Businessweek.com |access-date=10 February 2010}}&lt;/ref&gt; પરંતુ 4 એપ્રિલ 2010 સુધી આ ડેક બંધ રહ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/burj-khalifa-reopens-observation |title=World's tallest building, Burj Khalifa, reopens observation deck |date=5 April 2010 |publisher=The Guardian |access-date=6 April 2010 | location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/burj-khalifa-observation-deck-reopens-1.607748 |title=Burj Khalifa observation deck reopens |date=5 April 2010 |publisher=GulfNews.com |access-date=6 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://blogs.suntimes.com/travel/2010/04/machu_picchu_and_burj_khalifa.html |title=Machu Picchu and Burj Khalifa back in biz |date=2010-04-05 |publisher=Chicago Sun-Times |access-date=5 April 2010 |first=Lori |last=Rackl |archive-date=2010-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100408041449/http://blogs.suntimes.com/travel/2010/04/machu_picchu_and_burj_khalifa.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== બુર્જ ખલિફા પાર્ક ===
બુર્જ ખલિફાની આજુબાજુ {{convert|11|ha|acre|abbr=on|adj=on}}નો પાર્ક આવેલો છે, જેની ડિઝાઈન લેન્ડસ્કેપ આર્કિટેક્ટ એસડબલ્યુએ (SWA) ગ્રૂપ દ્વારા તૈયાર કરાઈ હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&amp;id=994 |title=An 11-hectare green oasis envelops the foot of Burj Dubai |date=2009-12-20 |publisher=[[Emaar Properties]] |access-date=20 March 2010}}&lt;/ref&gt; આ પાર્કની ડિઝાઇન માટેની પ્રેરણા બુર્જ ખલિફાની કોર ડિઝાઇન કન્સેપ્ટમાંથી લેવામાં આવી છે. બુર્જ ખલિફાનો મુખ્ય ડિઝાઇન કન્સેપ્ટ રણના ફૂલ ''હાઇમેનોકેલાઇસ''  આકારની છે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.burjdubai.com/news-media/11-hectare_green_oasis.aspx|title=An 11-hectare green oasis envelops the foot of Burj Dubai|date=20 December 2009|publisher=BurjDubai.com|access-date=10 January 2010|archive-date=10 જાન્યુઆરી 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100110195256/http://www.burjdubai.com/news-media/11-hectare_green_oasis.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ પાર્કમાં છ વોટર ફીચર્સ, ગાર્ડન, પામના વૃક્ષો સાથેની પગદંડી અને ફુલ ધરાવતા વૃક્ષો છે.&lt;ref name=&quot;park-ab&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.arabianbusiness.com/576615-11-hectare-park-unveiled-at-burj-dubai-site|title=11-hectare park unveiled at Burj Dubai site|last=Baxter|first=Elsa|date=20 December 2009|publisher=[[Arabian Business]]|access-date=10 January 2010}}&lt;/ref&gt; પાર્કના મધ્યમાં અને બુર્જ ખલિફાના બેઝમાં વોટરરૂમ છે, જેમાં શ્રેણીબદ્ધ પુલ અને વોટર જેટ ફાઉન્ટેઇન છે. આ ઉપરાંત રેલિંગ, બેન્ચ, સાઇન બોર્ડ પણ બૂજ ખલિફા અને ''હાઇમેનોકેલાઇસ''  ફૂલની ઇમેજ ખડી કરે છે.

છોડ અને નાના ઝાડને આ બિલ્ડિંગની કુલિંગ સિસ્ટમમાંથી પાણી મેળવતી કન્ડેન્સેશન કલેક્શન સિસ્ટમ મારફતે પાણી પુરું પાડવામાં આવશે. આ સિસ્ટમ વાર્ષિક {{convert|68000000|L|impgal|abbr=on}} પાણી પુરવઠો આપશે.&lt;ref name=&quot;park-ab&quot;/&gt; દુબઇ ફાઉન્ટેઇનની પણ ડિઝાઇન કરનારા વેટ (WET) ડિઝાઇનર્સે આ પાર્કના છ વોટર ફિચર્સ તૈયાર કર્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&amp;id=970|title=An 11-hectare green oasis envelops the foot of Burj Dubai|date=20 December 2009|publisher=[[Emaar Properties]]|access-date=10 January 2010}}&lt;/ref&gt;

=== મજલા અંગેના આયોજનો ===
મજલાનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે.&lt;ref name=&quot;structure&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://business.maktoob.com/20090000412054/Inside_the_Burj_Dubai/Article.htm|title=Inside the Burj Dubai|publisher=[[Maktoob|Maktoob News]]|date=28 December 2009|access-date=10 January 2010|archive-date=23 જુલાઈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723173544/http://business.maktoob.com/20090000412054/Inside_the_Burj_Dubai/Article.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! મજલા
! ઉપયોગ
|-
|  160 અને તેની ઉપરના 
|  મિકેનિકલ
|-
|  156–159
|  દૂરસંચાર અને પ્રસારણ 
|-
|  155
|  મિકેનિકલ
|-
|  139–154
|  કોર્પોરેટ સ્યુટ્સ 
|-
|  136–138
|  મિકેનિકલ
|-
|  125–135
|  કોર્પોરેટ સ્યુટ્સ 
|-
|  124
|  ''એટ ધ ટોપ''  વેધશાળા
|-
|  123
|  સ્કાય લોબી
|-
|  122
|  ''એટ. મોસ્ફીયર''  રેસ્ટોરાં
|-
|  111-121
|  કોર્પોરેટ સ્યુટ્સ 
|-
|  109-110
|  મિકેનિકલ
|-
|  77–108
|  રહેવાસ
|-
|  76
|  સ્કાય લોબી
|-
|  73–75
|  મિકેનિકલ
|-
|  44–72
|  રહેવાસ
|-
|  43
|  સ્કાય લોબી
|-
|  40-42
|  મિકેનિકલ
|-
|  38–39
|  અરમાની હોટેલ સ્યુટ્સ
|-
|  19–37
|  અરમાની રેસિડેન્સી
|-
|  17–18
|  મિકેનિકલ
|-
|  9–16
|  અરમાની રેસિડેન્સી
|-
|  1-8
|  અરમાની હોટેલ
|-
|  ભોંયતળીયું
|  અરમાની હોટેલ
|-
|  કોનકોર્સ
|  અરમાની હોટેલ
|-
|  બી1-બી2 (B1–B2)
|  પાર્કિંગ, મિકેનિકલ
|}

== બાંધકામ ==
[[ચિત્ર:Burj Dubai Evolution.ogv|right|thumb|બાંધકામ પ્રક્રિયાનું એનિમેશન]]
[[ચિત્ર:Burj dubai aerial closeup.jpg|thumb|upright|નિર્માણાધિન બુર્જ ખલિફાનો એરિયલ ક્લોઝઅપ, માર્ચ 2008માં]]
દક્ષિણ કોરિયાની કંપની સેમસંગ એન્જિનિયરિંગ એન્ડ કન્ટ્રક્શન દ્વારા ટાવરનું બાંધકામ કરવામાં આવ્યું છે. જેણે પેટ્રોનાસ ટ્વીન ટાવર્સ અને તાઇપેઇ 101 નું પણ કામ કર્યુ હતું.&lt;ref name=&quot;Samsung E&amp;C&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.secc.co.kr/e_secc/introduction/history.html|title=Samsung E&amp;C Projects|publisher=[[Samsung Engineering &amp; Construction]]|access-date=23 March 2009|archive-date=4 માર્ચ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000754/http://www.secc.co.kr/e_secc/introduction/history.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; સેમસંગ એન્જિનિયરિંગ એન્ડ કન્સ્ટ્રક્શન બેલ્જીયમની બેસિક્સ અને યુએઇની (UAE) આરબટેક સાથે સંયુક્ત સાહસમાં ટાવર બાંધ્યું છે. ટર્નર મુખ્ય બાંધકામ કરારનો પ્રોજેક્ટ મેનેજર છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.turnerconstruction.com/international/content.asp?d=3457&amp;p=2372|title=Turner International Projects&amp;nbsp;– Burj Dubai|publisher=[[Turner Construction]]|access-date=23 March 2009}}&lt;/ref&gt;

યુએઇ (UAE)ના કાયદા હેઠળ રેકોર્ડના કોન્ટ્રાક્ટર અને એન્જિનિયર હૈદર કન્સલ્ટીંગ સંયુક્ત અને વ્યક્તિગત રીતે બુર્જ ખલિફાના દેખાવ માટે જવાબદાર છે.

બુર્જ ખલિફાની પ્રાથમિક બાંધકામ સિસ્ટમ રીઇન્ફોર્સ્ડ કોન્ક્રીંટ છે. કોન્ક્રીટ અને સ્ટીલના પાયા માટે {{convert|110000|t|ST LT|lk=on}} વજનનું {{convert|45000|m3|cuyd|-2|abbr=on}} કરતાં વધુ કોન્ક્રીટ વપરાયું છે. જેમાં 192 થાંભલાઓ છે. તેમાં દરેક થાંભલો 1.5 મીટર વ્યાસ અને 43 મીટર લંબાઇ ધરાવે છે અને તે {{convert|50|m|ft|0|abbr=on}}થી વધુ ઊંડો દાટેલો છે.&lt;ref name=&quot;Emporis&quot;/&gt; બુર્જ ખલિફાના બાંધકામમાં {{convert|330000|m3|cuyd|-2|abbr=on}} કોન્ક્રીંટ અને 55,000 ટન સ્ટી્લના સળિયાઓનો ઉપયોગ કરાયો છે અને બાંધકામમાં 22 મિલિયન માનવ કલાકો લાગ્યા છે.&lt;ref name=&quot;Record High&quot;/&gt;
બુર્જ ખલિફાના પાયામાં ઊંચી ઘનતા અને ઓછી પ્રવેશશીલતાવાળો કોન્ક્રીંટ વપરાયો છે. સ્થાનિક જમીનના પાણીમાં કાટવાળા રસાયણોના કોઇપણ પ્રકારના હાનિકારક નુકશાનને ઓછું કરવા માટે જાજમ નીચે કેથોડિક સુરક્ષા પ્રણાલીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યોહ હતો.&lt;ref name=&quot;structure&quot;/&gt; મે 2008માં, 156માં માળની {{convert|606|m|ft|0|abbr=on}},&lt;ref name=&quot;Putzmeister&quot;/&gt;ની ત્યારની વિશ્વ વિક્રમ ઊંચાઈએથી કોન્ક્રીંટ ભરવામાં આવ્યો હતો. બાકીનું ઉપરનું માળખું હળવા સ્ટીલ દ્વારા બાંધવામાં આવ્યું હતું.

બુર્જ ખલિફામાં ઘણાબધાં વિભાગો છે. દરેક 35માં માળે દબાણવાળા વાતાનુકૂલિત શરણાર્થી માળ આવેલા છે. જ્યાં લોકો અકસ્માત કે આગ લાગવાના કિસ્સામાં સુરક્ષા માટે નીચે સુધી લાંબુ ચાલવું ન પડે તે માટે શરણ લઇ શકે છે.&lt;ref name=&quot;structure&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.building.co.uk/story.asp?storycode=3123781|title=Burj Dubai: Top of the world|last=Puckett|first=Katie|date=3 October 2008|publisher=''[[Building (magazine)|Building]]''|access-date=31 December 2009}}&lt;/ref&gt;

મહાકાય ઇમારતના વજનના શક્તિશાળી દબાણ સામે ટકવા કોન્ક્રીંટના વિશિષ્ટ મિશ્રણો તૈયાર કરવામાં આવ્યા  હતાં. જેમ કે સામાન્ય રીતે કોન્ક્રીંટના બાંધકામને મજબૂત બનાવવામાં આવે છે. કોન્ક્રીંટના દરેક જથ્થાને તપાસવામાં આવ્યો હતો કે જેથી ખાતરી થાય કે તે ચોક્કસ દબાણમાં હેમખેમ રહી શકે.

પ્રોજેક્ટમાં વપરાનારો કોન્ક્રીંટ એક સરખો રહેવો ખૂબ જરુરી છે. એવું કોન્ક્રીંટ બનાવવી મુશ્કેલ છે જે નીચેનાં હજારો ટનના વજન સામે અને પર્શિયન ખાડીનું તાપમાન જે {{convert|50|C|F|0|abbr=on|lk=off}} સુધી પહોંચે છે તે બંન્ને સામે ટકી શકે. આ સમસ્યા સામે લડવા, કોન્ક્રીંટને દિવસે નાંખવામાં આવતો ન હતો. તેના સ્થાને ઉનાળાની ઋતુ દરમિયાન બરફ ઉમેરવામાં આવતો હતો અને રાત્રે કે જ્યારે ઠંડી હોય અને ભેજ ઊંચો હોય ત્‍યારે નાંખવામાં આવતો હતો. ઠંડા કોન્ક્રીંટનું મિશ્રણ બધી જગ્યાએ એક સમાન રહે છે અને તેથી તે ઝડપથી ગોઠવાઇ જાય છે અને તિરાડ પડતી નથી. કોઇ પણ મોટી તિરાડ સમગ્ર પ્રોજેક્ટને જોખમમાં મૂકી શકે છે.

ઇમારત બુર્જ ખલિફાની અનોખી ડિઝાઇન અને ઇજનેરી પડકારો અસંખ્ય ટેલિવિઝન દસ્તાવેજી ચિત્રો જેવા કે નેશનલ જીઓગ્રાફિકની ''બીગ, બીગર, બીગેસ્ટ''  શ્રેણીઓમાં અને ફાઇવ ચેનલો તથા ડિસ્કીવરી ચેનલ પરથી ''મેગા બિલ્ડીર્સ''  શ્રેણીઓમાં ચમક્યા છે.

=== સીમાચિહ્નો ===
* જાન્યુઆરી 2004: ખોદકામ ચાલું થયું.&lt;ref name=&quot;timeline&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.burjdubai.com/the-tower/construction.aspx|title=Burj Dubai Construction Timeline|publisher=BurjDubai.com|access-date=31 December 2009|archive-date=15 ડિસેમ્બર 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091215060325/http://www.burjdubai.com/the-tower/construction.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ફેબ્રુઆરી 2004: પાયા નાંખવાનું ચાલું થયું.&lt;ref name=&quot;timeline&quot;/&gt;
* 21 સપ્ટેમ્બર 2004: એમ્માર કોન્ટ્રાક્ટર્સે બાંધકામ શરુ કર્યું.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6910536.stm|title=Dubai skyscraper world's tallest|date=22 July 2007|publisher=BBC News|access-date=31 December 2009}}&lt;/ref&gt;
* માર્ચ 2005: બુર્જ ખલિફાનું માળખું ઊંચું થવા લાગ્યું.&lt;ref name=&quot;timeline&quot;/&gt;
* જૂન 2006: લેવલ 50 સુધી પહોંચ્યું.&lt;ref name=&quot;timeline&quot;/&gt;
* ફેબ્રુઆરી 2007: સૌથી વધુ મજલા સાથેની ઇમારત તરીકે સિયર્સ ટાવરને વટાવ્યું.
* 13 મે, 2007: {{convert|449.2|m|ft|0|abbr=on}}ને પાર કરતાં કોઇપણ ઇમારતમાં {{convert|452|m|ft|0|abbr=on}} ઊંચાઈએ ઊભા કોન્ક્રીટ પમ્પિંગનો વિક્રમ સ્થાપ્યો. જે પહેલાં તાઇપેઇ 101 ના બાંધકામ દરમિયાન કોન્ક્રીંટ નાંખવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે બુર્જ ખલિફા 130 માળ સુધી પહોંચ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;timeline&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://dubaionline.mconet.biz/index.php?action=fullnews&amp;id=319778&amp;category=990&amp;category_name=dubai_property_news|title=Burj Dubai:Unimix sets record for concrete pumping|publisher=Dubai News Online|date=25 May 2007|access-date=11 April 2009|archive-date=23 નવેમ્બર 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071123091251/http://dubaionline.mconet.biz/index.php?action=fullnews&amp;id=319778&amp;category=990&amp;category_name=dubai_property_news|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 21 જુલાઇ, 2007: તાઇપેઇ 101ને પાર કર્યું. જેની {{convert|509.2|m|ft|0|abbr=on}}ની ઊંચાઈએ તેને વિશ્વની સૌથી ઊંચી ઇમારત બનાવી અને લેવલ 141 પર પહોંચ્યું.&lt;ref name=&quot;timeline&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;official site&quot;&gt;{{cite web|title=Burj Dubai Official Website|url=http://www.burjdubai.com/|publisher=[[Emaar Properties]]|access-date=8 March 2008|archive-date=3 ફેબ્રુઆરી 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110203024106/http://www.burjdubai.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 12 ઓગસ્ટ, 2007: સિયર્સ ટાવરના ઉભેલાં એન્ટેનાને વટાવ્યું, જે {{convert|527.3|m|ft|0|abbr=on}} ઊંચાઈએ આવેલું છે.
* 12 સપ્ટેમ્બર, 2007: {{convert|555.3|m|ft|0|abbr=on}}ની ઊંચાઈ સાથે મુક્ત રીતે ઉભું રહેલું વિશ્વનું સૌથી ઊંચું માળખું બન્યું. તેણે ટોરોન્ટોમાં સીએન (CN) ટાવરની ઊંચાઈ વટાવી અને 150માં લેવલ સુધી પહોંચાયું.&lt;ref name=&quot;timeline&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CBC&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cbc.ca/canada/story/2007/09/12/cntower-surpassed.html|title=CN Tower dethroned by Dubai building|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]]|date=12 September 2007|access-date=13 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070703045949/http://www.cbc.ca/canada/story/2007/09/12/cntower-surpassed.html|archive-date=3 જુલાઈ 2007|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* 7 એપ્રિલ 2008: {{convert|629|m|ft|0|abbr=on}}ની ઊચાઇ સાથે કેવીએલવાય- ટીવી (KVLY-TV)ના માસ્ટની ઊંચાઈ વટાવી માનવ નિર્મિત સૌથી ઊંચું બાંધકામ બન્યું, લેવલ- 160 સુધી પહોંચાયું.&lt;ref name=&quot;timeline&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Emaar20080407&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&amp;id=213|title=Burj Dubai surpasses KVLY-TV mast to become the world's tallest man-made structure|publisher=[[Emaar Properties]]|date=7 April 2008|access-date=7 April 2008}}&lt;/ref&gt;
* 17 જૂન, 2008 : એમ્મારે જાહેર કર્યું કે બુર્જ ખલિફાની ઊંચાઈ {{convert|636|m|ft|0|abbr=on}}થી વધુ છે અને સપ્ટેમ્બર, 2009માં તે પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધીમાં તેને ઊંચાઈ આપવામાં આવશે નહીં.&lt;ref name=&quot;Emaar20080617&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&amp;id=137|title=Emaar increases height of Burj Dubai; completion in September 2009|publisher=[[Emaar Properties]]|date=17 June 2008|access-date=17 October 2008}}&lt;/ref&gt;
* 1 સપ્ટેમ્બર, 2008 : ઊંચાઈ {{convert|688|m|ft|0|abbr=on}}ની ટોચે પહોંચી અને તેને અત્યાર સુધીનું સૌથી ઊંચું માનવ સર્જિત માળખું બનાવ્યું. તેણે અગાઉના વિક્રમધારક [[પોલેંડ|પોલેન્ડ]]ના કોન્સ્ટેન્ટીનાવમાં વોરસો રેડીયો માસ્ટની ઊંચાઈ વટાવી.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.emaar.com/index.aspx?page=press-release-details&amp;id=83|title=Burj Dubai now a record 688m tall and continues to rise|publisher=[[Emaar Properties]]|date=1 September 2008|access-date=1 September 2008}}&lt;/ref&gt;
* 17 જાન્યુઆરી, 2009: {{convert|828|m|ft|0|abbr=on}}ની મહત્તમ ઊંચાઈ હાંસલ કરી.&lt;ref name=&quot;Biz24720090117&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.business24-7.ae/articles/2009/1/pages/01182009_63dc3a90c9a848219058be301f3f7ded.aspx|title=Burj Dubai all set for 09/09/09 soft opening|publisher=Emirates Business 24|7|access-date=17 January 2009}}&lt;/ref&gt;
* 1 ઓક્ટોબર, 2009 : એમ્મારે જાહેર કર્યું કે ઇમારતનું બહારનું બાંધકામ પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Maktoob20091001&quot;&gt;{{cite news|url=http://business.maktoob.com/20090000378742/Burj_Dubai_exterior_done_to_open_this_year/Article.htm|title=Burj Dubai exterior done, to open this year|publisher=[[Maktoob|Maktoob News]]|date=1 October 2009|access-date=1 October 2009|archive-date=2 ઑક્ટોબર 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002153848/http://business.maktoob.com/20090000378742/Burj_Dubai_exterior_done_to_open_this_year/Article.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 4 જાન્યુઆરી, 2010: બુર્જ ખલિફાનો સત્તાવાર શુભારંભ કરવામાં યોજાયો અને બુર્જ ખલિફાને ખુલ્લું મૂકાયું. બુર્જ દુબઇને યુએઇ (UAE)ના વર્તમાન પ્રમુખ અને અબુધાબીના શાસક શેખ ખલિફા બિન ઝાયેદ અલ નાહ્યાનના માનમાં બુર્જ ખલિફા નામાભિધાન કરવામાં આવ્યું.&lt;ref name=&quot;DubaiOneInauguration&quot;/&gt;

=== સત્તાવાર શુભારંભ સમારોહ ===

બુર્જ ખલિફા 4 જાન્યુઆરી, 2010 ના રોજ ખુલ્લું મુકવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.csmonitor.com/World/Global-News/2010/0105/World-s-tallest-building-What-s-it-worth-to-have-the-Dubai-tower-and-what-should-people-call-it|title=World's tallest building: What's it worth to have the Dubai tower&amp;nbsp;– and what should people call it?|last=Huang|first=Carol|date=5 January 2010|publisher=[[The Christian Science Monitor]]|access-date=6 January 2010}}&lt;/ref&gt; સમારોહમાં 10,000 ફટાકડાઓની આતશબાજી ટાવરની ઉપર અને આજુબાજુ લાઇટથી પડાયેલ સેરડાંઓ અને વધુમાં અવાજ, પ્રકાશ અને પાણીની ઇફેક્ટો દર્શાવવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;details revealed&quot;&gt;{{cite news|url= http://www.arabianbusiness.com/577720-burj-dubai-ceremony-details-revealed|title=Burj Dubai ceremony details revealed|first=Andy|last=Sambidge|publisher=[[Arabian Business]]|date=3 January 201|access-date=5 January 2010}}&lt;/ref&gt; યુકે (UK)નાં લાઇટિંગ ડિઝાઇનર સ્પીર્સ એન્ડ મેજરે ઉજવણીની લાઇટોની ડિઝાઇન તૈયાર કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/architecture_and_design/article7034748.ece|title=Designer's light touches far and wide|last=Devine|first=Rachel|date=21 February 2010|publisher=[[The Times]]|access-date=29 November 2010|archive-date=15 જૂન 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615193116/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/architecture_and_design/article7034748.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 868 શક્તીશાળી સ્ટ્રોબોસ્કોપ લાઇટોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. જે સંકલિત થઇ ટાવરની બાજુઓ અને શંકુ આકારે એકત્રિત થતી હતી. વિવિધ લાઇટોની શ્રૃંખલાઓ તૈયાર કરાઇ હતી તેની સાથે 50 કરતાં વધુ વિવિધ લાઇટોની અસરોના સંકલનો તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા.

સમારંભની શરુઆત ટૂંકી ફિલ્મથી થઇ હતી, જે દુબઇની અને બુર્જ ખલિફાની ઉત્ક્રાંતિ દર્શાવતી હતી. ત્યારબાદ ધ્વનિ, પ્રકાશ, પાણી અને આતશબાજી કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;details revealed&quot;/&gt; પ્રદર્શનના ભાગમાં વિવિધ ફટાકડાની કળા, પ્રકાશ,પાણી અને ત્રણ અવાજમાં વહેંચાતા ધ્વનિનો સમાવેશ થતો હતો. પ્રથમ ભાગ પ્રાથમિક રીતે પ્રકાશ અને ધ્વનિનાં પ્રદર્શનનો હતો. જેને થીમની કળા તરીકે રણનાં ફુલો અને નવા ટાવર વચ્‍ચેની કળી અને દુબઈ ફાઉન્ટેઇન અને ફટાકડા બનાવવાની કળાના સંયોજક તરીકે લેવામાં આવ્યું હતું. બીજો ભાગ, જેને &quot;હૃદયનું સ્પંનદન&quot; કહે છે. તેને 300 પ્રોજેક્ટરો જે ટાવરની સેરડાં જેવી પ્રતિકૃતિ રચે છે. તેની મદદ વડે પ્રકાશના અદભૂત પ્રકાશના પ્રદર્શન દ્વારા ટાવરનું બાંધકામ પ્રસ્તુત કરવામાં આવ્યું હતું. ત્રીજા ભાગમાં, આકાશને રેખાંકિત કરતાં અને સ્પેસ કેનન્સ્ દ્વારા ટાવરનું સફેદ પ્રકાશનું પ્રભામંડળ રચ્યું  હતું. જે વળાંકવાળી લાઇટિંગ જેમ ચાલું કરાઇ તેમ-તેમ વધ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;details revealed&quot;/&gt;

સમારંભનું મોટા પડદા પર બુર્જ પાર્ક આયલેન્ડ પર અને સાથે-સાથે સમગ્ર દુબઇ શહેરમાં મૂકાયેલા અસંખ્ય ટેલિવિઝન સ્ક્રીન પર જીવંત પ્રસારણ બતાવાયું હતું. સમગ્ર વિશ્વના હજારો મિડીયા સ્થળ પરથી જીવંત વૃતાંત નિવેદન કરતાં હતાં.&lt;ref name=&quot;details revealed&quot;/&gt; મિડીયાની હાજરી ઉપરાંત, 6,000 મહેમાનો પણ ઉપસ્થિરત રહ્યાં હતાં.&lt;ref name=&quot;billions and billions&quot;&gt;{{cite news|url=http://business.maktoob.com/20090000413858/Two_billion_to_watch_Burj_Dubai_opening/Article.htm|title=Two billion to watch Burj Dubai opening|publisher=''[[Maktoob|Maktoob Business]]''|date=3 January 2010|access-date=5 January 2010|archive-date=1 ફેબ્રુઆરી 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100201060543/http://business.maktoob.com/20090000413858/Two_billion_to_watch_Burj_Dubai_opening/Article.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== સ્વાગત ==
{{Expand section|date=July 2010}}

=== પુરસ્કારો ===

જૂન 2010માં, બુર્જ ખલિફાને કાઉન્સિલ ઓન ટોલ બિલ્ડિંગ્સ એન્ડ અર્બન હેબિટેટ દ્વારા શ્રેષ્ડ ઊંચી ઇમારતનો મિડલ ઇસ્ટ એન્ડ આફ્રિકા એવોર્ડ મળ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{ cite web | title = CTBUH 9th Annual Awards, 2010  | publisher = Council on Tall Buildings and Urban Habitat | url = http://www.ctbuh.org/Events/Awards/2010Awards/tabid/1571/language/en-GB/Default.aspx | access-date = 2007-06-15 }}&lt;/ref&gt; 28 સપ્ટેમ્બ, 2010ના રોજ, બુર્જ ખલિફાએ મિડલ ઇસ્ટ આર્કિટેક એવોર્ડ 2010 ખાતે વર્ષનાં શ્રેષ્ઠ પ્રોજેક્ટનો એવોર્ડ જીત્યો હતો.&lt;ref&gt;{{ cite web | title = Burj Khalifa won Best Project of Year at Middle East Architect Awards 2010 | publisher = Constructionweekonline.com | url = http://www.constructionweekonline.com/article-9617-burj-khalifa-wins-best-project/ | access-date = 2010-09-30 }}&lt;/ref&gt;

ધ કાઉન્સિલ ઓન ટોલ બિલ્ડિંગ્સ એન્ડ અર્બન હેરિટેજ બુર્જ ખલિફાને તેનાં વાર્ષિક &quot;બેસ્ટ ટોલ બિલ્ડિંગ્સ એવોર્ડ સેરિમની&quot;માં નવો એવોર્ડ આપ્યો હતો. 25 ઓક્ટોબર, 2010ના રોજ, બુર્જ ખલિફાને સીટીબીયુએચ (CTBUH)નો નવો ટોલ બિલ્ડિંગ ગ્લોબલ આઇકન એવોર્ડ મળ્યો. સીટીબીયુએચ (CTBUH) મુજબ નવો &quot;ગ્લોબલ આઇકોન&quot; એવોર્ડ તેવી કેટલાક ખૂબ જ વિશિષ્ટ ઊંચાઈવાળી ઇમારતોને માન્યતા આપે છે જેની ઉંડી અસર હોય, ન માત્ર સ્થાનિક અને પ્રાદેશિક સંદર્ભમાં પરંતુ વિશ્વની ઊંચી ઇમારતોના પ્રકારમાં પણ તે હોય. જે આયોજન, ડિઝાઇન અને અમલીકરણમાં નાવિન્યપૂર્ણ હોય. ઇમારત અસર ઉપજાવે તેવી અને ઊંચી ઇમારત, ઇજનેરી અને શહેરી આયોજનનાં વાસ્તુશાસ્ત્રનના ક્ષેત્રમાં નવો આકાર આપનારી હોય. એ ઇચ્છા કરવામાં આવે છે કે એવોર્ડ પ્રાસંગિક ધોરણે આપવામાં આવે કે જ્યારે તેને વિશિષ્ટ પ્રોજેક્ટ તરીકે સ્વી્કારવામાં આવે. છતાં દરેક દસ કે પંદર વર્ષે આપવામાં આવે.&lt;ref name=&quot;ctbuh.org&quot;&gt;{{cite web | title = Burj Khalifa won “Global Icon” Award | publisher = Council on Tall Buildings And Urban Habitate | url = http://www.ctbuh.org/Events/Awards/2010Awards/2010AwardsDinner/tabid/1710/language/en-US/Default.aspx | access-date = 2010-11-02 | archive-date = 2012-11-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121120200716/http://www.ctbuh.org/Events/Awards/2010Awards/2010AwardsDinner/tabid/1710/language/en-US/Default.aspx | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

સીટીબીયુએચ (CTBUH) એવોર્ડ્ઝના પ્રમુખ એડ્રીયન સ્મીથ + ગોર્ડોન ગીલ આર્કિટેક્ચરે જણાવ્યું હતું કેઃ

&quot;જજો વચ્ચે ચર્ચા થઇ હતી કે હયાત “બેસ્ટ ટોલ બિલ્ડિંગ ઓફ ધ યર”નો એવોર્ડ બુર્જ ખલિફા માટે યોગ્ય નથી. અમે અહીં એવી ઇમારતની વાત કરી રહ્યાં છીએ જેણે આર્કિટેક્ચરમાં જે પણ શક્ય હોય તેના આયામમાં પરિવર્તન લાવ્યું છે, એવી ઇમારત જે પૂર્ણ થતા પહેલા જ એક પ્રતીક તરીકે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઓળખાઇ છે. &quot;બિલ્ડિંગ ઓફ ધ સેન્ચ્યુરી&quot; તેના માટે યોગ્ય શિર્ષક હોવાનું માનવામાં આવ્યું હતું.&quot;&lt;ref name=&quot;ctbuh.org&quot;/&gt;

=== બેઝ (BASE) જમ્પિંગ ===
ઇમારતે અધિકૃત અને બિનઅધિકૃત બેઝ (BASE) જમ્પિંગ એમ બંને માટે અનેક બેઝ (BASE) જમ્પર્સના અનુભવનો ઉપયોગ કર્યો હતોઃ
* મે 2008માં, હાર્વ લી ગેલાઉ અને અનામી બ્રિટીશ વ્યક્તિએ ઇજનેરના વેશમાં બુર્જ ખલીફામાં ગેરકાયદેસર રીતે ઘૂષણખોરી કરી હતી (તે સમયે ઊંચાઈ આશરે 650 મીટર હતી) અને 160માં માળથી થોડા નીચેના માળની બાલ્કાનીમાંથી કૂદકો માર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url= http://current.com/items/89546563_world-record-base-jump.htm
 |title= World record BASE jump
 |author= Jan Bednarz
 |coauthors= Robin Schmidt, Andy Harvey, DMC, Hervé Le Gallou
 |year= 2008
 |work= Current Edge
 |publisher= [[Current TV]]
 |access-date= 4 January 2010
 |archive-date= 14 જાન્યુઆરી 2010
 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100114022033/http://current.com/items/89546563_world-record-base-jump.htm
 |url-status= dead
 }}
બુર્જ દુબઇ ટાવર પરથી બેઝ (BASE) જમ્પની વિડીયો ડોક્યુમેન્ટરી&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
 |title= Daredevils jumped off Burj Dubai undetected
 |author= Tom Spender
 |newspaper= [[The National (Abu Dhabi)|The National]]
 |date= 24 November 2008
 |url= http://www.thenational.ae/article/20081124/NATIONAL/625952895/-1/NEWS
 |access-date= 4 January 2010
 |archive-date= 10 જાન્યુઆરી 2010
 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100110215852/http://www.thenational.ae/article/20081124/NATIONAL/625952895/-1/NEWS
 |url-status= dead
 }}&lt;/ref&gt;
* 8 જાન્યુઆરી, 2010મા સત્તામંડળની પરવાનગી સાથે અમિરાટ્સ એવિયેશન સોસાયટીના નાસર અલ નિયાદી અને ઓમાર અલ હેગેલને {{convert|672|m|ft|abbr=on}} ઊંચાઈએ ઇમારતના 160માં માળ સાથે જોડાયેલ ક્રેન સસ્પેંડેડ પ્લેટફોર્મ પરથી સૌથી ઊંચો કૂદકો મારી સૌથી ઊંચા બેઝ (BASE) જમ્પનો વિશ્વ વિક્રમ તોડ્યો હતો. બે માણસોએ {{convert|220|km/h|mph|abbr=on}}ની ઝડપે ઉભી છલાંગ લગાવી હતી. તેમની પાસે 90 સેકન્ડના કુદકામાં 10 સેકન્ડમાં તેમના પેરાશુટ ખોલવા માટે પુરતો સમય હતો.&lt;ref&gt;[http://www.worldrecordsacademy.org/sports/highest_base_jump_Nasr_Al_Niyadi_and_Omar_Al_Hegelan_sets_world_record_101495.htm હાઇએસ્ટ બેઝ જમ્પ- નાસર અલ નિયાદી એન્ડ ઓમર અલ હેગેલન સેટ્સ વર્લ્ડ રેકોર્ડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613031026/http://worldrecordsacademy.org/sports/highest_base_jump_Nasr_Al_Niyadi_and_Omar_Al_Hegelan_sets_world_record_101495.htm |date=2010-06-13 }}. સુધારો 2010-01-09.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BASE jumping&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Base-Jumpers-From-The-Burj-Khalifa-Dubai-Omar-Al-Hegelan-And-Nasser-Al-Neyadi-Set-New-Record/Article/201001115516376?lpos=World_News_Second_Home_Page_Article_Teaser_Region_3&amp;lid=ARTICLE_15516376_Base_Jumpers_From_The_Burj_Khalifa_Dubai%3A_Omar_Al_Hegelan_And_Nasser_Al_Neyadi_Set_New_Record|title=Daredevils Jump Off World's Tallest Building|publisher=[[Sky News]]|first=Roddy|last=Mansfield|date=8 January 2010|access-date=8 January 2010}}&lt;/ref&gt;

== મજૂરીનો વિવાદ ==
{{Further|[[Human rights in the United Arab Emirates]]}}

પ્રાથમિક રીતે બુર્જ ખલિફા દક્ષિણ એશિયાના કામદારો દ્વારા બાંધવામાં આવ્યું  હતું.&lt;ref name=&quot;Riot&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/world/2006/mar/23/brianwhitaker.mainsection|title=Riot by migrant workers halts construction of Dubai skyscraper|last=Whitaker|first=Brian|publisher=The Guardian|date=23 March 2006|access-date=25 March 2006 | location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://beta.thehindu.com/news/international/article74907.ece|title=Burj Dubai opens tomorrow, final height still a secret!|date=3 January 2010|publisher=[[The Hindu]]|access-date=6 January 2010|archive-date=7 જાન્યુઆરી 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107025344/http://beta.thehindu.com/news/international/article74907.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 17 જૂન, 2008ના રોજ બાંધકામ સ્થળે 7,500 કુશળ કામદારો રોકાયેલા હતા.&lt;ref name=&quot;Emaar20080617&quot;/&gt; 2006ના અખબારના અહેવાલો જણાવે છે કે કુશળ સુથારોને સ્થળ ખાતે પ્રતિ દિવસ 4.34 ઇંગ્લેન્ડના પાઉન્ડ કમાતાં હતાં અને મજૂરો ઇંગ્લેન્ડના 2.84 પાઉન્ડ કમાતા હતાં.&lt;ref name=&quot;Riot&quot;/&gt; બીબીસી (BBC)ની તપાસ અને હ્યુમન રાઇટ્સ વોચનો અહેવાલ જણાવે છે કે કામદારોને ખરાબ પરિસ્થિતિમાં રખાતા હતા. તેઓની મજૂરી ઘણીવાર અટકાવી દેવામાં આવતી હતી. તેમના રોજગારદાતા દ્વારા તેમના પાસપોર્ટ જપ્ત કરી લેવામાં આવ્યા હતા અને તેઓ દયનીય હાલતમાં કામ કરતાં હતાં. જેનાથી સ્થળ પર દેખીતી રીતે મોટી સંખ્યામાં મૃત્યુ અને ઇજાઓ થઇ હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher= Migrant-Rights.org |url= http://www.migrant-rights.org/2010/01/04/behind-the-glamorous-facade-of-the-burj-khalifa/ |title= Behind the Glamorous Facade of the Burj Khalifa |date= 2010-01-04 |access-date= 2010-01-06}}&lt;/ref&gt; બુર્જ ખલિફા ટાવરના બાંધકામ સમયે બાંધકામ સંબંધી માત્ર એક જ મૃત્યુ નોંધાયું હતું&lt;ref&gt;http://gulfnews.com/business/property/keeping-the-burj-dubai-site-safe-for-workers-1.561805&lt;/ref&gt; છતાં, એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે યુએઇ (UAE)માં કામના સ્થળે ઇજા અને મોતને “ ખરાબ રીતે ચિતરવામાં” આવ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher= Human Rights Watch |url= http://www.hrw.org/en/node/11123/section/6 |title= Building Towers, Cheating Workers Section V. |date= 2006-11-11 |access-date= 2010-07-26}}&lt;/ref&gt; 

21 માર્ચ, 2006ના રોજ, કામદારોની પાળી પુરી થાય તેના માટે મોડી રવાના કરવામાં આવતી બસોથી નારાજ
આશરે 2500 કામદારોએ વિરોધ કર્યો હતો અને કાર, ઓફિસો, કમ્પ્યુટરો અને બાંધકામના સાધનોને નુકશાન પહોંચાડ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Riot&quot;/&gt; દુબઇના આંતરિક મંત્રાલયના અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે તોફાનીઓએ 5 લાખ ઇંગ્લેંન્ડરના પાઉન્ડ જેટલું નુકશાન પહોંચાડ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Riot&quot;/&gt; તોફાનોમાં સામેલ મોટાભાગના કામદારો બીજા દિવસે પરત ફર્યા હતાં, પરંતુ કામ કરવાની ના પાડી દીધી હતી.&lt;ref name=&quot;Riot&quot;/&gt; 

== ગેલેરીઓ ==
=== બાંધકામ હેઠળની ઇમારત ===
&lt;gallery&gt;
File:Burj2.jpg|1 ફેબ્રુઆરી 2006
File:20060829_Burj_Dubai.jpg|29 ઓગસ્ટ 2006
File:Burjdubaifeb2107.jpg|21 માર્ચ 2007
File:Burj Dubai 20071204.jpg|4 ડિસેમ્બર 2007
File:Burj_dubai_3.11.08.jpg|11 માર્ચ 2008
&lt;/gallery&gt;

=== બાંધકામ પશ્ચાત ===
&lt;gallery&gt;
File:Burj Dubai 001.jpg|4 જાન્યુઆરી 2010, બુર્જ ખલિફા અને દુબઇની ગગનચૂંબી ઇમારતો
&lt;/gallery&gt;

== આ પણ જુઓ ==
* ડાઉનટાઉન દુબઇ
* દુબઇમાં વિકાસશીલ પ્રોજેક્ટની યાદી 
* વિશ્વની સૌથી ઊંચી ઇમારતોની યાદી
* દુબઇની સૌથી ઊંચી ઇમારતોની યાદી
* વિશ્વની સૌથી ઊંચી ઇમારતો અને માળખાઓની યાદી
* સંયુક્ત આરબ અમિરાતની સૌથી ઊંચી ઇમારતોની યાદી
* 100 માળ કે તેથી વધુ માળ ધરાવતી ઇમારતોની યાદી

== સંદર્ભો ==
{{Reflist|2}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{Commons category|Burj Khalifa}}
* [http://www.burjdubai.com/ સત્તાવાર વેબસાઈટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110203024106/http://www.burjdubai.com/ |date=2011-02-03 }}
* [http://www.som.com/ સ્કિડમોર, ઓઇંગ્સ એન્ડ મેરિલ એલએલપી (LLP)], આર્કિટેક્ટ્સ
* [https://web.archive.org/web/20070120063252/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=burjdubai-dubai-unitedarabemirates એમ્પોરિસ પેજ ઓન બુર્જ ખલિફા]
* [http://www.life.com/image/first/in-gallery/38222/worlds-tallest-building-by-far વર્લ્ડ્સ ટોલેસ્ટ બિલ્ડિંગ (બાય ફાર)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110227141648/http://www.life.com/image/first/in-gallery/38222/worlds-tallest-building-by-far |date=2011-02-27 }}&amp;nbsp;– ''લાઇફ મેગેઝીન''  દ્વારા સ્લાઇડ શો
* {{PDFlink|[http://www.structuremag.org/archives/2006/June-2006/SF-Wind-Engineering-Burj-Dubai-Tower-June-06.pdf &quot;The Burj Dubai Tower Wind Engineering&quot;]|597&amp;nbsp;KB}} (ઇર્વિન, બેકર, જૂન 2006) [http://www.structuremag.org/ સ્ટ્રક્ચર મેગેઝીન]
* {{PDFlink|[http://www.structuremag.org/archives/2006/Nov-2006/F-Burj-Dubai-Tower-Irwin-etal-Nov_06.pdf &quot;The Burj Dubai Tower&amp;nbsp;– Wind Channel Testing of Cladding and Pedestrian Level&quot;]|620&amp;nbsp;KB}} (એર્વિન એટ અલ, નવેમ્બર 2006) [http://www.structuremag.org/ સ્ટ્રકચર મેગેઝીન]
* [http://www.otisworldwide.com/c1-projects.html ઓટીસ વર્લ્ડવાઇડ, સિગ્નેચર પ્રોજેક્ટ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120610204332/http://www.otisworldwide.com/c1-projects.html |date=2012-06-10 }}, ઓટીસ એલિવેટર કંપની ખાતે પ્રોજેક્ટના એલિવેટર્સની માહિતી
* [http://www.rwdi.com/project_profiles/burj_dubai/ વિન્ડ એન્ડ અધર સ્ટડીઝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070503022255/http://www.rwdi.com/project_profiles/burj_dubai/ |date=2007-05-03 }} આરડબલ્યુડીઆઇ (RWDI) દ્વારા
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/8438857.stm બુર્જ ખલિપાના ઉદઘાટનનો બીબીસી (BBC)નો વિડીયો અને લિન્ક સાથે અહેવાલ]
* [http://www.thefirstpost.co.uk/46384,in-pictures,news-in-pictures,in-pictures-worlds-tallest-tower-burj-khalifa-dubai-opens-skyscraper-fireworks વર્લ્ડ્સ ટોલેસ્ટ ટાવર ઓપન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100226220710/http://www.thefirstpost.co.uk/46384,in-pictures,news-in-pictures,in-pictures-worlds-tallest-tower-burj-khalifa-dubai-opens-skyscraper-fireworks |date=2010-02-26 }} - ''ધ ફર્સ્ટ પોસ્ટ''  દ્વારા સ્લાઇડ શો
* [http://www.gigapan.org/gigapans/48492/ ગીગાપાનમાંથી 45 ગીગાપિક્સેલ ઝૂમ અને પેનેબલ ફોટો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120045615/http://gigapan.org/gigapans/48492/ |date=2012-01-20 }}

{{S-start}}
{{S-ach|rec}}
{{S-bef|before=[[Warsaw Radio Mast]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;646.38 m (2,120.67 ft)&lt;/small&gt;}}
{{S-ttl|title=World's tallest structure ever built|years=2008&amp;nbsp;– present}}
{{S-inc|rows=5}}
{{S-bef|before=[[KVLY-TV mast]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;628.8 m (2,063 ft)&lt;/small&gt;}}
{{S-ttl|title=World's tallest structure|years=2008&amp;nbsp;– present}}
|-
{{S-bef|before=[[CN Tower]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;553.33 m (1,815.39 ft)&lt;/small&gt;}}
{{S-ttl|title=World's tallest free-standing structure|years=2007&amp;nbsp;– present}}
|-
{{S-bef|before=[[Taipei 101]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;509.2 m (1,670.6 ft)&lt;/small&gt;}}
{{S-ttl|title=World's tallest building|years=2010&amp;nbsp;– present}}
|-
{{S-bef|before=[[Willis Tower]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;108 floors&lt;/small&gt;}}
{{S-ttl|title=Building with the most floors|years=2007&amp;nbsp;– present}}
{{S-end}}
{{Dubai landmarks}}
{{Supertall skyscrapers | current}}
{{TBSW}}
{{Coord|25|11|49.7|N|55|16|26.8|E|region:AE-DU_type:landmark|display=title}}

[[શ્રેણી:દુબઇમાં ગગનચૂંબી ઇમારતો]]
[[શ્રેણી:દુબઇની ઇમારતો અને માળખાઓ]]
[[શ્રેણી:350 મીટરથી ઊંચી ગગનચૂંબી ઇમારતો]]
[[શ્રેણી:સ્કીનડ મોર, ઓવિંગ્સ અને મેરિલ ઇમારતો]]
[[શ્રેણી:2004 સ્થાપત્ય]]
[[શ્રેણી:2010 માં પૂર્ણ થયેલ ઇમારતો અને માળખાઓ]]
[[શ્રેણી:દુબઇની સ્થાપત્ય]]
[[શ્રેણી:પૂર્વ આધુનિક સ્થાપત્ય]]
[[શ્રેણી:પ્રદર્શનીષ્ડ સ્થાપત્ય]]
[[શ્રેણી:ભવિષ્યની સ્થાપત્ય]]
[[શ્રેણી:અદ્યતન સ્થાપત્ય]]
[[શ્રેણી:મુસ્લિમ સ્થાપત્ય]]</text>
      <sha1>rz1iufpxayib07vob8uxyldhw6we9tp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઍલન ટ્યુરિંગ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31006</id>
    <revision>
      <id>906770</id>
      <parentid>905563</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T21:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="373605" sha1="lv83l865mwcp0h387v7uex2rq8qkq5w" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{Infobox scientist
| name              = ઍલન ટ્યુરિંગ
| image             =Alan Turing az 1930-as években.jpg| image_width       =
| caption           =
| birth_date        = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}}
| birth_place       = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom
| death_date        = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}}
| death_place       = [[Wilmslow]], [[Cheshire]], England, United Kingdom
| nationality       = British
| field             = [[Mathematician]], [[logician]], [[cryptanalyst]],  [[computer scientist]]
| work_institutions = [[University of Cambridge]]&lt;br /&gt;[[Government Code and Cypher School]]&lt;br /&gt;[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]&lt;br /&gt;[[University of Manchester]]  
| alma_mater        = [[King's College, Cambridge]]&lt;br /&gt;[[Princeton University]]
| doctoral_advisor  = [[Alonzo Church]]
| doctoral_students = [[Robin Gandy]]
| known_for         = [[Halting problem]]&lt;br /&gt;[[Turing machine]]&lt;br /&gt;[[Cryptanalysis of the Enigma]]&lt;br /&gt;[[Automatic Computing Engine]]&lt;br /&gt;[[Turing Award]]&lt;br /&gt;[[Turing Test]]&lt;br /&gt;[[Turing pattern]]s
| prizes            = [[Officer of the Order of the British Empire]]&lt;br /&gt;[[Fellow of the Royal Society]]
}}
'''ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ''', ઓબીઈ, એફઆરએસ; 23 જૂન 1912 – 7 જૂન 1954), અંગ્રેજી ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી,સંકેતલિપિના વિશ્લેષક અને કમ્પ્યૂટર વૈજ્ઞાનિક હતા. તેમણે ટ્યુરિંગ મશિન સાથે ગાણિતિક નિયમો અને ગણતરીની વિભાવનાનું નિર્દિષ્ટીકરણ પૂરું પાડીને કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના વિકાસમાં અત્યંત પ્રભાવશાળી યોગદાન આપ્યું હતું, જેણે આધુનિક [[કમ્પ્યૂટર]]ના સર્જનમાં મહત્તવપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.&lt;ref name=&quot;AFP&quot;/&gt; [[બીજું વિશ્વ યુદ્ધ|બીજા વિશ્વ યુદ્ધ]] દરમિયાન, ટ્યુરિંગે ગવર્મેન્ટ કોડ અને  સાયફર સ્કૂલ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, બ્રિટનના કોડબ્રેકીંગ સેન્ટર માટે કામ કર્યું. થોડા સમય માટે તેઓ હટ 8 વિભાગના મુખ્યાધિકારી હતા, આ વિભાગ જર્મન નૌકા સૈન્યને સંબંધિત સંકેતલિપિના વિશ્લેષણમાટે જવાબદાર હતું. તેમણે જર્મનસંકેતલિપિને તોડતી પદ્ધતિઓમાંની એક યોજના નક્કી કરી રાખી હતી, જેમાં બોમ્બે પદ્ધતિ, ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલમશીન ઈનીગ્મા મશીન માટે ગોઠવણી શોધી શકે છે, તેનો સમાવેશ થાય છે. યુદ્ધ પછી તેમણે નેશનલ ફિઝીકલ લેબોરેટરી ખાતે કામ કર્યું, જ્યાં એસીઈ(ACE), એક સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટર પ્રોગ્રામની સૌ પ્રથમ ડિઝાઈન તૈયાર કરી. તેમના જીવનના અંત ભાગમાં ટ્યુરિંગને ગાણિતિક જીવવિજ્ઞાનમાં રસ પડ્યો.  તેમણે આકાર વિકાસ(મૉર્ફોજિનેસિસ)નું રસાયણશાસ્ત્ર આધારિત પેપર લખ્યું,&lt;ref&gt;{{Cite journal| last= Turing | first= A. M. | title = The Chemical Basis of Morphogenesis | journal = Philosophical Transactions of The Royal Society of London, series B | volume = 237 | pages = 37–72 | year = 1952 }}&lt;/ref&gt; અને તેમણે ઓસીલેટીંગકેમિકલ રીએક્શન જેમ કે બીલોઅસોય- ઝાબોટીન્સ્કાય રીએક્શનનું અનુમાન કર્યું, જેનું 1960ના દાયકાઓમાં સૌ પ્રથમ વખત અવલોકિત બન્યું. 

ટ્યુરિંગની સજાતીયતા 1952માં ફોજદારી ફરિયાદમાં પરિણમી- તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સજાતીય વર્તણૂક ગેરકાયદેસર હતી- અને તેમણે જેલના વિકલ્પ તરીકે સ્ત્રી હોર્મોન(રાસાયણિક ખસીકરણ)ની સાથે સારવાર સ્વીકારી હતી. તેઓ 1954માં તેમના 42મા જન્મદિવસનાં કેટલાંક અઠવાડિયા પહેલાં, સાઈનાઈડ ઝેરથી મૃત્યુ પામ્યા.  કાયદેસરની તપાસમાં તે આત્મહત્યા હોવાનું શોધાયું હતું, તેમની માતા અને કેટલાક અન્ય લોકો તેમના મોતને એક અકસ્માત હોવાનું માની રહ્યાં હતાં.   10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ, ઈન્ટરનેટ ઝુંબેશને અનુસરતાં, યુદ્ધ પછી ટ્યુરિંગની સાથે જે રીતનો વ્યવહાર થયો હતો, તે માટે બ્રિટિશ સરકાર વતી બ્રિટિશ વડાપ્રધાન ગોર્ડોન બ્રાઉને સત્તાવાર જાહેર માફી માંગી હતી. .&lt;ref name=&quot;PM-apology&quot;&gt;{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8249792.stm | title = PM apology after Turing petition | date = 11 September 2009 | work = BBC News}}&lt;/ref&gt;

== બાળપણ અને યુવાની ==
ઍલન ટ્યુરિંગનું ગર્ભધાન [[છત્રપુર]],[[ઓરિસ્સા]], ભારતમાં થયું હતું.&lt;ref name=&quot;Hodges1983P5&quot;&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=5}}&lt;/ref&gt; તેમના પિતા, જુલિયસ મેથીસન ટ્યુરિંગભારતીય નાગરિક સેવાના સભ્ય હતા. જુલિયસ અને તેની પત્ની સારા (પૂર્વાશ્રમમાં સ્ટોનેય; 1881–1976, એડવર્ડ વોલ્લર સ્ટોનેય, મદ્રાસ રેલ્વેના મુખ્ય એન્જિનીયરની પુત્રી હતાં) ઇચ્છતાં હતાં કે ઍલનનો ઉછેર ઈંગ્લેન્ડમાં થાય, તેથી તેઓ મૈડા વેલે&lt;ref name=&quot;englishheritaget&quot;&gt;{{Cite web | url = http://www.english-heritage.org.uk/server/show/nav.001002006005/chooseLetter/T | title = London Blue Plaques | access-date = 10 February 2007 | work = English Heritage}}&lt;/ref&gt;, લંડનમાં પાછાં આવ્યાં, જ્યાં ઍલન ટ્યુરિંગનો જન્મ 23 જૂન 1912ના રોજ થયો, જે પાછળથી કોલોન્નાડે હોટલપર બિલ્ડીંગની બહારની બાજુ&lt;ref&gt;{{openplaque|381}}&lt;/ref&gt;એ એક વાદળી તકતી દ્વારા નોંધાયેલું હતું.&lt;ref name=&quot;Hodges1983P5&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;turingorguk&quot;&gt;{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/memorial.html | title=The Alan Turing Internet Scrapbook | access-date=26 September 2006}}&lt;/ref&gt; તેમને જ્હોન નામનો મોટો ભાઈ હતો. તેમના પિતાનું નાગરિક સેવા કમિશન હજી પણ સક્રિય હતું અને ટ્યુરિંગના બાળપણનાં વર્ષો દરમિયાન તેમનાં માતા-પિતા તેમના બે પુત્રોને નિવૃત્ત આર્મી દંપતી પાસે મૂકી, હેસ્ટીંગ્સ, ઈંગ્લેન્ડ&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=6}}&lt;/ref&gt; અને ભારત વચ્ચે આવ-જા કરતાં હતાં.  જીવનમાં ખૂબ જ જલદી, ટ્યુરિંગે પાછળથી વધુ પ્રમુખતાઓ દર્શાવી હતી જે પ્રતિભાસંપન્ન હોવાની નિશાની દર્શાવતી હતી.&lt;ref name=&quot;toolbox&quot;&gt;{{Cite web |title=Alan Turing&amp;nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1 |first=G. James |last=Jones |date=11 December 2001 |url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |access-date=27 July 2007 |work=System Toolbox |archive-date=3 ઑગસ્ટ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

છ વર્ષની ઉંમરે તેમના વાલીએ સેન્ટ મિશેલ, દિવસની સ્કૂલમાં તેમનું નામ નોંધાવ્યું હતું.  તેમની પ્રતિભા શરૂઆતમાં જ મુખ્ય શિક્ષિકાએ ઓળખી કાઢી, એવી રીતે તેમના ક્રમશઃ ઘણા શિક્ષકોએ તેમની પ્રતિભા ઓળખી હતી.  1924માં, 14 વર્ષની ઉંમરે, તેઓ ડૂરસેટમાં બજાર ભરાય એવા શહેર શેરબોર્નમાં જાણીતી સ્વતંત્ર્ય શાળાશેરબોર્ન શાળામાં ગયા.  સત્રના પ્રથમ દિવસે બ્રિટનમાં સામાન્ય હડતાળ હતી, પણ તેને પ્રથમ દિવસે હાજર રહેવું હતું તે નિર્ધારિત હતું, તેથી તેણે તેની સાઈકલ સાઉથએમ્પટોનથી શાળા સુધી {{convert|60|mi|km}}થી વધુ દોરીને લઈ ગયો, આખી રાત પ્રવાસી માટેની વીશીમાં રોકાયો.&lt;ref name=&quot;metamagical&quot;&gt;{{Cite book|title=Metamagical Themas: Questing for the Essence of Mind and Pattern |url=https://archive.org/details/metamagicalthema0000hofs |first=Douglas R. |last=Hofstadter |year=1985 |publisher=Basic Books |isbn=0-465-04566-9 |oclc=230812136}}&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:KingsCollegeChapel.jpg|thumb|કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બ્રીજ ખાતે કમ્પ્યૂટર ખંડનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું હતું, જ્યાં તેઓ 1931માં વિદ્યાર્થી અને 1935માં ફેલો બન્યા હતા.]]

ટ્યુરિંગની કુદરતી રુચિ ગણિત અને વિજ્ઞાન હોવાથી શેરબોર્નમાં કેટલાક શિક્ષકો, જેમની શિક્ષણની વ્યાખ્યામાં સાહિત્યપર વધુ ભાર આપતા હતા, પરિણામે તેઓ પ્રત્યેથી તેમને આદર ન મળ્યો.  તેમના મુખ્ય શિક્ષકે તેમના વાલીને લખ્યું હતું-  &quot;હું આશા રાખું છું કે તે બે સ્ટૂલની વચ્ચે ન પડે. જો તેને જાહેર શાળામાં રહેવું હશે, તો તેણે ચોક્કસપણે ''શિક્ષિત''  થવાનું ધ્યેય રાખવું જ પડશે.  જો તેણે માત્ર''વિજ્ઞાનના વિશેષજ્ઞ''  બનવું હશે, તો તે જાહેર શાળામાં તેનો સમય બરબાદ કરી રહ્યો છે. &quot;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=26}}&lt;/ref&gt; આ બધું થવા છતાં, ટ્યુરિંગે અભ્યાસમાં નોંધનીય ક્ષમતા દર્શાવવાની ચાલુ રાખી. 1927માં પ્રાથમિક કલનશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યાં વિના જ તેને જટિલ સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં મજા આવતી હતી.  1928માં, 16 વર્ષની ઉંમરે, ટ્યુરિંગને [[આલ્બર્ટ આઇન્સ્ટાઇન|આર્બલ્ટ આઈન્સ્ટાઈન]]ના કાર્યનો ભેટો થયો, તેણે માત્ર તેને સમજી લીધું એટલું જ નહીં, પણ તેણે એક લખાણમાંથી, કે જેમાં ક્યારેય એવું સ્પષ્ટપણે દર્શાવાયું નહોતું, તેમાંથી ન્યુટનના ગતિના નિયમોઅંગે આઈન્ટાઈનના પ્રશ્નો અંગે અનુમાન લગાવ્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=34}}&lt;/ref&gt; 

ટ્યુરિંગની આશાઓ અને આકાંક્ષાઓ તેણે શાળામાં પોતાનાથી સહેજ મોટા વિદ્યાર્થી, ક્રિસ્ટોફર મોર્કોમ સાથે વિકસાવેલી નજીકની મિત્રતા દ્વારા વધુ ઊભરી. મોર્કોમ ટ્યુરિંગની પ્રથમ પ્રેમ જિજ્ઞાસા હતી. મોર્કોમ તેઓની શેરબોર્ન ખાતેની છેલ્લા સત્રના માત્ર થોડાં અઠવાડિયાં પહેલાં, ગાયનું ચેપી [[દૂધ]] પીધા પછી સંકોચાઈને, ગાયનાં ફેફસાંના ક્ષય રોગની જટિલતાથી મૃત્યુ પામ્યો.&lt;ref name=&quot;teuscher&quot;&gt;** {{Cite book|last=Teuscher |first=Christof (ed.) |authorlink=Christof Teuscher |title=Alan Turing: Life and Legacy of a Great Thinker |url=https://archive.org/details/alanturinglifele0000unse |year=2004 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] |isbn=3-540-20020-7 |oclc=53434737 62339998}}&lt;/ref&gt;  ટ્યુરિંગનો ધાર્મિક વિશ્વાસ કકડભૂસ થઈ ગયો અને તે નાસ્તિક બની ગયો. તેણે તમામ વસ્તુઓ જડવાદજ છે, એવી હકીકત ખાતરીપૂર્વક સ્વીકારી લીધી, જેમાં જીવિત માનવીય મગજનો પણ સમાવેશ થાય છે,&lt;ref&gt;પાઉલ ગ્રે, [http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} સદીના સૌથી મહત્વના ટાઈમ સામાયિકના લોકો, પાન નં ૨&lt;/ref&gt; પણ તે હજી પણ એવું માનતા હતાં કે મૃત્યુ પછી આત્માનું અસ્તિત્વ હોય છે.&lt;ref&gt;[http://www.turing.org.uk/turing/scrapbook/spirit.html ધી ઈન્સ્પીરેશન ઓફ લાઈફ એન્ડ ડેથ, 1928–1932] ઍલન ટ્યુરિંગ સ્કેપબુક &lt;/ref&gt;

== યુનિવર્સિટી અને ગણનક્ષમતા (કમ્પ્યૂટેબિલિટી) અંગેનું કાર્ય ==
[[ચિત્ર:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|સેકવિલે પાર્ક, માન્ચેસ્ટરમાં ઍલન ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળું]]
શેરબોર્ન પછી, ટ્યુરિંગ કેમ્બ્રિજ, કિંગસ્ કોલેજમાં અભ્યાસ કરવા ગયો.   ત્યાં તેણે તેના ગ્રેજ્યુએશન પહેલાંના ત્રણ વર્ષો 1931થી 1934 પસાર કર્યાં, [[ગણિત]]માં પ્રથમ વર્ગ ઓનર્સ સાથે ગ્રેજ્યુએટ થયો અને 1935માં સેન્ટ્રલ લિમિટ થિયરમ પરના મહાનિબંધની ક્ષમતા પર કિંગ કોલેજ ખાતે ફેલોતરીકે ચૂંટાઈ આવ્યો.&lt;ref&gt;જોહ્ન ઓલ્ડરીચનો ત્રીજો વિભાગ જુઓ, &quot;ઈંગ્લેન્ડ અને કોન્ટીનેન્ટલ પ્રોબેબલીટી ઈન ઈન્ટ વોર યર્સ&quot;, જર્નલ ઈલેક્ટોનીક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique, ભાગ  5/2 [http://www.jehps.net/decembre2009.html ડિસેમ્બર 2009] જર્નલ ઈલેક્ટ્રોનિક d'Histoire des Probabilités et de la Statistique&lt;/ref&gt;

તેમના અતિમહત્ત્વના પેપર &quot;ઓન કમ્યૂટેબલ નંબરસ્, વીથ એન એપ્લીકેશન ટુ ધી  ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' &quot;,&lt;ref&gt;{{Cite journal | last= Turing | first= A. M. |year=1936 | publication-date = 1936–37 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 42 | pages = 230–65 | doi= 10.1112/plms/s2-42.1.230 | url = http://www.comlab.ox.ac.uk/activities/ieg/e-library/sources/tp2-ie.pdf}} (અને {{Cite news| last = Turing | first = A.M. | publication-date = 1937 | title = On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem: A correction | periodical = Proceedings of the London Mathematical Society | series = 2 | volume = 43 | pages = 544–6 | doi = 10.1112/plms/s2-43.6.544 | year = 1938 }})&lt;/ref&gt; ટ્યુરિંગે ગણતરી અને પ્રૂફની મર્યાદાઓ પરના 1931ના કુર્ટ ગોડેલનાં પરિણામો પર પુનઃસૂત્રો તારવી, ગોડેલના વૈશ્વિક ગાણિતિક આધારિત યાંત્રિક ભાષા સાથે ફેરબદલી કરીને યાંત્રિક અને સરળ ડિવાઈસો મૂક્યા, જે ટ્યુરિંગ મશીનો તરીકે જાણીતાં બન્યાં. તેમણે સાબિત કર્યું કે કેટલાંક આવા મશીનો કોઈપણ કલ્પના જો અલ્ગોરિધમ પ્રમાણે રજૂ કરવામાં આવે તો તેની ગાણિતિક ગણતરી કરવા માટે તે સક્ષમ બનશે.  તેઓ સાબિત કરતાં ગયા કે ટ્યુરિંગના મશીન માટે અચકાવવાની સમસ્યા અનિશ્ચિત છે જે સૌ પ્રથમ વખતે દર્શાવતાં ''એન્ટ્સેઈડંગસપ્રોબ્લેમ (Entscheidungsproblem)'' નો કોઈ ઉકેલ નથી કે એવું સાબિત કરતા ગયા હતા. તે નક્કી કરવું શક્ય નથી, વાસ્તવમાં, જ્યારે પણ ગાણિકીત ક્રિયા ટ્યુરિંગ મશીનને આપવામાં આવશે ત્યારે તે હંમેશા અચકાશે કે કેમ.  જો કે તેમના લેમ્બડા કલનને આદર આપવામાં એલોન્ઝો ચર્ચને સમકક્ષ પ્રુફ પથી તેમનું પ્રુફ પ્રકાશિત થયું હતું, તે વખતે ટ્યુરિંગ ચર્ચના કામથી અજાણ હતા. 

ટ્યુરિંગે તેમની યાદશક્તિમાં લખ્યું હતું કે તેઓ આ 1936 પેપર સ્વીકારવા અંગે નિરાશ થયા હતા અને તે અંગે માત્ર બે વ્યક્તિઓએ પ્રતિક્રિયા આપી- તેઓ હતા [[Wikipedia talk:Articles for creation/Heinrich Scholz|હૈન્રીચ સ્કૂલઝ]]અને રિચાર્ડ બેવેન બ્રેઈથવેઈટ. ટ્યુરિંગનો અભિગમ નોંધનીય પણે ઘણો ખુલ્લો અને સ્વયંસ્ફૂર્ત છે. અન્ય કોઈ પણ મશીનની જે એક આવું મશીન પણ કાર્ય કરી શકે એવા વિચારને પણ એક યુનિવર્સલ (ટ્યુરિંગ) મશીનની તેની ધારણામાં નવીનતાથી ઉતાર્યો હતો.  અથવા બીજા શબ્દોમાં, કોઈની પણ ગણતરી કરવાની ક્ષમતા સાબિત થાય છે તે ગણતરી કરે છે, તેનો અડસટ્ટો લગાવાય છે.  ટ્યુરિંગ મશીનો આ દિવસોમાં ગણતરી કરવાના સિદ્ધાંતમાં અભ્યાસ માટે કેન્દ્રિય ભાગ છે, સ્ટીફન વોલ્ફ્રામ દ્વારા 2 રાજ્ય 3 ચિહ્નો ટ્યુરિંગ મશીન શોધ એક સૌથી સરળ ઉદાહરણબને છે.&lt;ref&gt;[http://www.wired.com/wiredscience/2007/10/college-kid-pro/ કોલેજ કીડ પ્રૂવ ધેટ વોલ્ફ્રામસ ટ્યુરિંગ મશિન યુનિવર્સલ કમ્પ્યૂટરોમાંનું સૌથી સરળ છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110302142241/http://www.wired.com/wiredscience/2007/10/college-kid-pro/ |date=2011-03-02 }} વાયર્ડ 24 ઓક્ટોબર 2007&lt;/ref&gt; પેપરવ્યાખ્યાયિત સંખ્યાઓની કલ્પના પણ રજૂ કરે છે. 

સપ્ટેમ્બર 1936થી જુલાઈ 1938 સુધી તેમણે ઍલોન્ઝો ચર્ચ હેઠળ અભ્યાસ કરવા માટે ઇન્સ્ટિટયૂટ ફોર એડવાન્સડ સ્ટડી, પ્રીન્સેટન, ન્યુ જર્સી ખાતે તેમનો મોટા ભાગનો સમય પસાર કર્યો.   સાથો સાથ પોતાના માત્ર ગાણિતને લગતા કામમાં તેમણે સાંકેતિક લિપિનો અભ્યાસ કર્યો અને એક વિદ્યુત યાંત્રિક દ્વિગુણ ગુણકના ચોથા તબક્કામાંથી ત્રણનું નિર્માણ પણ કર્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=138}}&lt;/ref&gt; જૂન 1938માં તેમણે પ્રીન્સેટનમાંથી તેમની Ph.D.ની ડીગ્રી મેળવીઃ તેમનો મહાનિબંધ સાપેક્ષ ગણતરીની કલ્પનાને રજૂ કરતો હતો, જ્યાં ટ્યુરિંગ મશીનો કહેવાતી ભાવિ આગાહી સાથે દલીલ કરે છે, સમસ્યાઓના અભ્યાસને મંજૂરી આપતાં, તે એક ટ્યુરિંગ મશીન દ્વારા ઉકેલી શકાતું નથી. કેમ્બ્રીજ ખાતે પાછા આવતાં, તેમણે લુડ્વીગ વિટ્ટુજેનસ્ટીન દ્વારા ગણિતની સ્થાપનાઅંગેના વ્યાખ્યામાં હાજરી આપી હતી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=152}}&lt;/ref&gt; શિષ્ટાચારના કડક પાલનથી ટ્યુરિંગના પ્રતિકાર સાથે બે વ્યક્તિઓએ દલીલ કરી અને અસહમતિ દાખવી અને વિટ્ટજેનસ્ટીનની દલીલ એ હતી કે ગણિતશાસ્ત્રી કશા પણ તદ્દન સત્યો શોધી કાઢતા નથી પણ તેના બદલે તેઓ તેનું નવનિર્માણ કરે છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|pp=153–154}}&lt;/ref&gt; તેમણે અંશકાલીન સમય માટે ગવર્મેન્ટ કોડ અને સિફર સ્કૂલ (GCCS) સાથે કામ પણ કર્યું. 

== સંકેતલિપિ વિશ્લેષણ ==
[[ચિત્ર:Turing flat.jpg|thumb|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે તબેલામાં બે કોટેજો.જ્યારે તેઓ હટ 8માં ગયા ત્યારે તેમણે અહીં 1939થી ૧૯૪૦ સુધી કામ કર્યું. ]]
બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન, ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જર્મન સંકેતોને તોડવામાંના પ્રયત્નોમાં એક મુખ્ય સહભાગી હતા. યુદ્ધ પહેલાં સીફર બ્યુરોમાંથી પોલેન્ડમાં મેરિન રેજેવ્સ્કી,જેર્ઝી રોઝીસ્કીઅને હેન્રીક ઝીગાલ્સ્કી દ્વારા સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના કામની શરૂઆત પર, તેમણેઈનીગ્મા મશીન અને લોરેન્ઝ એસઝેડ 40/42 (એક ટેલીપ્રિન્ટર(ટેલીટાઈપ) બ્રિટિશ દ્વારા ''ટ્યુની''  કોડવાળું નામ ધરાવનાર સાંકેતિક જોડાણ) એ બંનેને તોડવા માટે ઊંડા જ્ઞાન દ્વારા ફાળો આપ્યો હતો, અને થોડા સમય માટે, જર્મન નૌકાદળના સિગ્નલો વાંચવા માટે જવાબદાર વિભાગ હટ 8ના મુખ્ય વ્યક્તિ હતા. 

સપ્ટેમ્બર 1938થી ટ્યુરિંગ કોડ તોડતી બ્રિટિશ સંસ્થા ગવર્મેન્ટ કોડ અને સાઈફર સ્કૂલ(GCCS), સાથે ખંડ-સમય  માટે (અનુમાન અનુસાર બ્રિટિશ ફોરેન ઓફિસમાટે)  કામ કર્યું હતું. તેમણે જર્મન ઈનીગ્મા મશીનની સમસ્યા પર કામ કર્યું અને GCCSના સિનિયર કોડબ્રેકર ડીલ્લી ક્નોક્ષસાથે મળીને કામ કર્યું.&lt;ref&gt;જેક કોપલેન્ડ, &quot;કોલોસ્સસ અને કમ્પ્યૂટરની ઉંમરનું ચિત્ર, પાના નં 352 ''એક્શન ધી ડે'' , 2001&lt;/ref&gt; 4 સપ્ટેમ્બર 1939એ જર્મની પર યુકે(UK)એ યુદ્ધનું એલાન કર્યું, ત્યારે ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક, જીસીસીએસના યુદ્ધ સમયના સ્ટેશન પર હાજર થયા હતા.&lt;ref name=&quot;Copeland2006p378&quot;&gt;કોપલેન્ડ, 2006 પાન નં. 378&lt;/ref&gt; 1945માં, ટ્યુરિંગને તેમની યુદ્ધ સમયની સેવાઓ બદલ ઓબીઈ દ્વારા સન્માન આપવામાં આવ્યું, પણ તેમનું કાર્ય ઘણાં વર્ષો સુધી ખાનગી રહ્યું. ટ્યુરિંગ પાસે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કંઈક પ્રતિષ્ઠિત વિચિત્રતા હતી. જેક ગુડ, સંકેતલિપિના વિશ્લેષક, જેમણે તેમની સાથે કામ કર્યું હતું, તેમણે ટ્યુરિંગ વિશે રોનાલ્ડ લેવિને ટાંકીને કહ્યું: &lt;blockquote&gt; દરેક વર્ષે જૂનના પ્રથમ અઠવાડિયામાં તેને હે ફિવર (પરાગને લીધે થતી ઉધરસ અને ક્યારેક દમનો વિકાર)નો ખરાબ હુમલો લાગુ પડતો હતો, અને તેઓ પરાગરજને દૂર રાખવા માટે ઓફિસમાં પહેરવાનો સર્વિસ ગેસ માસ્ક સાયકલ ચલાવતી વખતે પહેરી લેતા.  તેમની સાયકલમાં ખરાબી હતીઃ ચેન નિયમિત અંતરાલે ઉતરી જતી. તેને સમી કરાવવાને બદલે તેઓ ગોળ ફરતાં પેડલની ગણતરી કરતાં અને ચેન સરખી કરવાના સમયે સાયકલ પરથી ઉતરી હાથ દ્વારા ચેનને સરખી કરતા.  તેમની અન્ય વિચિત્રતા એ હતી કે તેઓ તેમના મગ (પ્યાલા)ને ચોરી થતો અટકાવવા માટે રેડિયેટરની પાઈપ સાથે બાંધી દેતા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Lewin|1978|p=57}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;
બ્લેત્ચલેય ખાતે કામ કરતી વખતે, ટ્યુરિંગ, એક પ્રતિભાસંપન્ન લાંબુ અંતર દોડનારા હતા, પ્રસંગોપાત્ત જ્યારે તેમની જરૂરિયાતત ઉચ્ચ-સ્તરી બેઠકો માટે પડતી ત્યારે તેઓ {{convert|40|mi}} થી [[લંડન]] સુધી દોડતા.&lt;ref&gt;''બોડીગાર્ડ ઓફ લીઝ'' , એન્થોની કેવ બ્રાઉન દ્વારા, 1975.&lt;/ref&gt;

=== ટ્યુરિંગ- વેલ્ચમેન બોમ્બી ===
બ્લેત્ચલેય પાર્કમાં આવ્યાં પછી થોડા અઠવાડિયામાં,&lt;ref name=&quot;Copeland2006p378&quot;/&gt; ટ્યુરિંગ ચોક્કસ પ્રકારના ઈલેક્ટ્રોમીકેનીકલ મશીન વિશે જણાવ્યું, જે ઈનીગ્માને તોડવા માટે બોમ્બા કરતાં વધુ ઝડપી મદદ કરી શકે છે, 1938 પછી મૂળ પોલીશ-ડિઝાઈન બોમ્બામાં સુધારાવધારા થયા બાદ તેનું નામ બોમ્બી થયું. ગણિતશાસ્ત્રી ગોર્ડોન વેલ્ચમેન દ્વારા વધુ તીવ્ર બનાવવાના સૂચન સાથે બોમ્બી એક પ્રાથમિક સાધનોમાંનું એક બન્યું અને ઈનીગ્મા પર પ્રહાર કરવા-સંદેશાઓના વિનિમયમાં રક્ષણ મેળવવાના  ઉપયોગમાં યંત્ર પાસે કામ લેવામાં મુખ્ય બન્યું. 

[[ચિત્ર:Bombe-rebuild.jpg|thumbnail|બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે બોમ્બીની એક સંપૂર્ણ અને કાર્યશીલ પ્રતિકૃતિ]]

જેક ગુડનો મત: &lt;blockquote&gt;મારા ''મતે''  ટ્યુરિંગનો અત્યંત મહત્તવનો ફાળો બોમ્બી, સંકેતલિપિનું વિશ્લેષણ કરતાં મશીનની ડિઝાઈન કરવામાં હતો. તેમની પાસે એવો વિચાર હતો કે જેનો તમે ઉપયોગ કરી શકો, પરિણામ રૂપે, તર્ક શાસ્ત્રનો એક પ્રમેયમાં વાહિયાતની બદલે બિનતાલીમી કાન લાગે છે, તેનાથી વિરોધાભાસી તમે ''દરેક વસ્તુનું''  અનુમાન લગાવી શકો છો.&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt1155383/episodes &quot;ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા&quot;], UKTV ઔતિહાસિક ચેનલની દસ્તાવેજી શ્રેણીઓનો ચોથો ભાગ [http://www.imdb.com/title/tt1157073/ &quot;હિરોઝ ઓફ વર્લ્ડ વોર 2&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

બોમ્બી ઈનીગ્મા સંદેશા (એટલે કે રોટરનો ક્રમ, રોટરની ગોઠવણી, વગેરે)માટે શક્ય એટલી સાચી ગોઠવણોના ઉપયોગ માટે શોધ કરતું હતું, અને યોગ્ય'' ભાષાંતરઃ''  સંભાવ્ય વાક્યનો એક ટુકડાનો ઉપયોગ કરતું. રોટરો(જેને 10&lt;sup&gt;19&lt;/sup&gt; દરજ્જાનો ઓર્ડર અથવા યુ બોટ ચાર-રોટર માટે 10&lt;sup&gt;22&lt;/sup&gt;થી ભિન્ન હોય છે)&lt;ref&gt;&quot;ધી મેન હુ ક્રેક્ડ ઈનીગ્મા&quot;માં પ્રોફેસર જેક ગુડ, 2003: &quot;જો મારી યાદદાસ્ત સાચી છે&quot;, તેમની ચેતવણી સાથે &lt;/ref&gt;ના દરેક શક્ય ગોઠવણીઓ માટે બોમ્બી ભાષાંતરના આધાર પર તાર્કીક અનુમાનોની સાંકળની ભજવણી કરી, ઈલેક્ટ્રીક રીતે તેનું અમલીકરણ કરતું. જ્યારે વિરોધાભાસ ઉદ્ભવે ત્યારે બોમ્બીને શોધી કાઢવામાં આવે છે, અને તે ગોઠવણીને કાઢી નાખવામાં આવે છે અને પછી બીજા પર આગળ વધવામાં આવે છે. મોટાભાગની શક્ય ગોઠવણીઓ વિરોધાભાસો સર્જે છે અને તેને નાશ કરવામાં આવે છે, માત્ર ખૂબ ઓછા ઊંડાણપૂર્વક સંશોધન કરવા માટે બાકી રહે છે. ટ્યુરિંગનું બોમ્બી 18 માર્ચ 1940માં પ્રથમ વખત ઈન્સ્ટોલ થયું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=191}}&lt;/ref&gt; યુદ્ધ પૂર્ણ થતાં પહેલાં 200 થી પણ વધારે બોમ્બીઓ કાર્યાન્વિત કરવામાં આવ્યાં હતાં.&lt;ref name=&quot;codebreaker&quot;&gt;{{Cite web|title=Alan Turing, Codebreaker and Computer Pioneer |last=Copeland |first=Jack |coauthors=Diane Proudfoot |month=May | year=2004 |url=http://www.alanturing.net/turing_archive/pages/Reference%20Articles/codebreaker.html |access-date=27 July 2007}}&lt;/ref&gt;

=== હટ  8 and નોકાદળનું ઈનીગ્મા ===
[[ચિત્ર:AlanTuring-Bletchley.jpg|thumbnail|સ્ટેફન કેટ્ટલ દ્વારા બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગનું પૂતળું, અમેરિકાના પરોપકારી સીડની ઈ ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપાયેલું કાર્ય.&lt;ref&gt;[58]&lt;/ref&gt;]]
ટ્યુરિંગે જર્મન નોકા દળના ઈનીગ્માની ખાસ મુશ્કેલ સમસ્યાને ઉકેલવાનું નક્કી કર્યું &quot;કારણ કે તેના માટે કોઈ અન્ય કંઈ પણ કરી રહ્યા નથી અને હું મારી જાતે તે કરી શકું છું&quot;.&lt;ref name=&quot;MahonP14&quot;&gt;{{Harvnb|Mahon|1945|p=14}}&lt;/ref&gt; ડિસેમ્બર 1939માં, ટ્યુરિંગે નોકાદળની સૂચના આપતાં તંત્રના જરૂરી ભાગનો ઉકેલી આપ્યો, જે અન્ય સેવાઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવામાં આવતાં સૂચકોના તંત્ર કરતાં વધુ જટિલ હતો.&lt;ref name=&quot;MahonP14&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=184–186}}&lt;/ref&gt; જે રાત્રિએ તેમણે નોકાદળના સૂચક તંત્રનો ઉકેલ લાવ્યા તે જ રાત્રિએ તેમને ''બન્બુરીસ્મુસ'' નો વિચાર આવ્યો, આ એક પરિણામરૂપ આંકડાકીય પદ્ધતિ, જે નૌકાદળના ઈનીગ્માને તોડવામાં મદદરૂપ બનવા માટે હતી. (જેને અબ્રાહમ વાલ્ડેપાછળથી સિક્વેન્શ્યલ એનાલિસીસ) &quot;જોકે હું ચોક્કસ ન હતો કે વાસ્તવમાં તે કામ કરી જશે, અને જ્યાં સુધી વાસ્તવમાં કેટલાંક દિવસો સુધી ઈનીગ્માને તોડ્યા ત્યાં સુધી હું ચોક્કસ ન હતો.&quot;&lt;ref name=&quot;MahonP14&quot;/&gt; આ માટે તેમણે પુરાવાઓનું વજન માપવાની શોધ કરી, જેને તેઓ''બન'' કહેતા હતા.  બાનબુરીસ્મઅસ ઈનીગ્મા રોટોરસના કેટલાક આદેશોને ધ્યાન બહાર મૂકી શકતાં, પરિણામરૂપે બોમ્બી પરનો પરીક્ષણ ગોઠવણીનો જરૂરી સમય ઓછો થઈ ગયો. 

1941માં, ટ્યુરિંગે હટ 8ના સહકાર્યકર જોઅન ક્લાર્કે, એક સાથી ગણિતશાસ્ત્રી સમક્ષ લગ્નનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, પણ તેઓના વિવાહ ખૂબ જ ઓછા સમય માટે રહ્યો.  પોતાની સમલૈગિકતા અંગે તેમની વાગ્દત્તાને જણાવ્યાં બાદ, નવાઈ પમાડે તેવી વાત બહાર આવવાથી તેણી અસ્વસ્થ હતી, તેથી ટ્યુરિંગે નક્કી કર્યું કે લગ્ન સાથે આગળ નહીં વધી શકે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|pp=176–178}}&lt;/ref&gt;

જૂલાઈ 1942માં, જર્મનીના નવા જેહૈમસ્ચ્રૈબર મશિન (''ખાનગી લેખક'' ) દ્વારા લોરેન્ઝ સીફર વિરૂદ્ધ તૈયાર કરવામાં આવેલાં સંદેશાઓના&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=380}}&lt;/ref&gt; ઉપયોગ માટે ટ્યુરિંગે ''ટ્યુરિંગ્રેરી''  (અથવા મજાકમાં ''ટ્યુરિંગીસમસ'' )નામની પદ્ધતિની યોજના બનાવી.  જેનું બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે કોડનું નામ ''ટ્યુની'' હતું.  તેમણે મેક્સ ન્યુમેનના માર્ગદર્શન હેઠળ ટોમ્મી ફ્લાવરસ સાથે ટ્યુની ટીમની પણ શરૂઆત કરી, જે કોલોસ્સઅસ કમ્પ્યૂટર, દુનિયાનું સૌ પ્રથમ ડિઝીટલ ઈલેક્ટ્રોનિક કમ્પ્યૂટરના નિર્માણમાં પડ્યાં હતાં, જે સરળ એવું પહેલાનું મશીન(હીથ રોબિન્સન)ના બદલે મૂકવાનું હતું અને તેની અત્યંત ઝડપી કામ કરવાની ગતિ  દરરોજ બદલાતી સાઈફરની ઉપયોગીતાને લાગુ કરવા માટેની ડિક્રિપ્શન તકનીકના ભૌતિક-બળને મંજૂરી આપતું હતું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=72}}&lt;/ref&gt; એક સતત ખોટી ધારણા એ છે કે ટ્યુરિંગ કોલોસ્સઅસના ડિઝાઈનમાં એક મુખ્ય વ્યક્તિ હતી, પણ તે કિસ્સો એવો ન હતો.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|pp=382,383}}&lt;/ref&gt;

ટ્યુરિંગએ નવેમ્બર 1942માં સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકાનો પ્રવાસ કર્યો અને નોકાદળના ઈનીગ્મા પર સંકેતલિપિ વિશ્લેષક તરીકે અને વોશીંગ્ટનમાં બોમ્બીના નિર્માણમાં યુએસ નૌકાદળ સાથે કામ કર્યું, અને સલામત ભાષા ઉપકરણના વિકાસ સાથે બેલ લેબ્સખાતે સહાયક ભૂમિકા ભજવી.  તેઓ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે માર્ચ 1943માં પાછા આવ્યા.  તેમની ગેરહાજરી દરમિયાન, હ્યુગ એલેક્ઝેન્ડરેઅધિકૃત રીતે હટ 8ના પ્રમુખ તરીકેનું સ્થાન ગ્રહણ કર્યું હતું, જોકે એલેક્ઝાન્ડર થોડા સમય માટે ''ડે ફાક્ટો'' ના પ્રમુખ તરીકે હતા- ટ્યુરિંગને રોજ-બ-રોજની ભાગાદોડી વાળા વિભાગમાં થોડો રસ હતો.  ટ્યુરિંગ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે સંકેતલિપિ વિશ્લેષણના એક સામાન્ય સલાહકાર બન્યા.  

એલેક્ઝાન્ડરે તેમના યોગદાન અંગે આ પ્રમાણે લખ્યું:  &lt;blockquote&gt;હટ 8ની સફળતામાં ટ્યુરિંગનું કામ સોથી મોટું પરિબળ હતું તે બાબતે કોઈના મનમાં પ્રશ્ન ન થવો જોઈએ.  શરૂઆતના દિવસોમાં તે માત્ર સંકેતલિપિનો વિશ્લેષક હતો, જે ઉકેલવા લાયક સમસ્યાને વિચારતો અને તે માત્ર હટની અંદરના મુખ્ય સૈદ્ધાંતિક કામ માટે પ્રાથમિક પણ જવાબદાર ન હતો પણ તે વેલ્ચમેન સાથે દરેક મુદ્દાની રજૂઆત કરતો અને બોન્બીની શોધ માટે મુખ્ય શ્રેય માટે ઉત્સુક હતો.  તે હંમેશા કહેવું મુશ્કેલ છે કે દરેક વ્યક્તિ તદ્-ન અનિવાર્ય છે પણ જો હટ 8 માટે કોઈ અનિવાર્ય હતું તો તે ટ્યુરિંગ હતો.  જ્યારે અનુભવ અને રોજિંદું કાર્ય પાછળથી સહેલું લાગે છે ત્યારે શરૂઆતનું કામ હંમેશા ભૂલી જવાય છે અને હટ 8માંના ઘણાં એવું અનુભવે છે કે બહારની દુનિયાને ટ્યુરિંગના યોગદાનનું મહત્તવ ક્યારેય સંપૂર્ણ પણે સમજાઈ શકશે નહીં.&lt;ref&gt;{{ Harvnb | Alexander | circa 1945 }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

યુદ્ધના પછીના ભાગમાં તેઓ હાન્સ્લોપ પાર્ક ખાતે કામ કરવા ગયા, જ્યાં તેઓ એન્જિનીયર ડોનાલ્ડ બેયલેયની મદદથી ઈલેક્ટ્રોનિકસના જ્ઞાનમાં વધુ વિકાસ કર્યો.  તેઓએ સાથે એક પોર્ટેબલ સુરક્ષિત આવાજ સંચાર જેનું કોડનું નામ ''ડેલીલાહ'' હતું, તેનું ડિઝાઈન તૈયાર કરી અને નિર્માણ કર્યું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=270}}&lt;/ref&gt;  તેનો હેતુ લાંબા અંતરાલ માટે રેડિયો ટ્રાન્સમીશન સાથેના ઉપયોગ માટેની ક્ષમતાની ઉણપ અને કોઈ પણ કિસ્સામાં તેની વિવિધ ઉપયોગીતા માટેનો હતો, ડેલીલાહનું નિર્માણ યુદ્ધ દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવા માટે મોડુ પૂર્ણ થયું હતું. જોકે ટ્યુરિંગે અધિકારીઓને વિંસ્ટન ચર્ચિલનું ભાષણનું  રેકોર્ડીંગ એનક્રિપ્ટીંગ/ડિક્રિપ્ટીંગ દ્વારા નિર્દેશિત કર્યું હોવા છતાં, ડેલીલાહનો ઉપયોગ કરવા માટે સ્વીકારવામાં ન આવ્યું. ટ્યુરિંગે SIGSALY, એક સલામત અવાજ તંત્રના વિકાસ માટે બેલ લેબ્સ સાથે સલાહ પણ લીધી, જેનો ઉપયોગ યુદ્ધના પાછળના વર્ષોમાં થયો હતો.  

== શરૂઆતના કમ્પ્યૂટરો અને  ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ ==
તેઓ 1945થી 1947 સુધી ચર્ચ સ્ટ્રીટ, હેમ્પટન&lt;ref&gt;{{openplaque|1619}}&lt;/ref&gt; ખાતે રહેતા હતા અને નેશનલ ફિઝીક્સ લેબોરેટરીમાં હતા, જ્યાં તેઓ એસીઈ (ઓટોમેટીક કમ્પ્યૂટીંગ એન્જિન)ની ડિઝાઈન પર કામ કરતા હતા. તેમણે 19 ફેબ્રુઆરી 1946ના રોજ એક પેપરની રજૂઆત કરી, જે એક પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય તેવા કમ્પ્યૂટરની સૌ પ્રથમ વિગત આપતી ડિઝાઈન હતી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=108}}&lt;/ref&gt; જોકે એસીઈ એ શક્ય કરી શકાય એવી ડિઝાઈન હતી, તેમ છતાં યુદ્ધના સમયે બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ગોપનીય વાતાવરણ હોવાથી પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવામાં વિલંબ થયો અને તેમનો ભ્રમ દૂર થયો. 1947ના વર્ષમાં પાછળથી એક સેબિટીકલ વર્ષ (અભ્યાસ અને પ્રયાસ માટે અપાતી રજાઓ) માટે કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યા. જ્યારે તેઓ કેમ્બ્રીજ પાછા આવ્યાં ત્યારે પાયલોટ એસીઈ તેમની ગેરહાજરીમાં તૈયાર થઈ ગયો હતો. તેનો પ્રથમ પ્રોગ્રામ 10 મે 1950ના રોજ અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો. 

1948માં તેમને માન્ચેસ્ટર ખાતે ગણિત વિભાગમાં રીડર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા.  1949માં, તેઓ યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે કમ્પ્યૂટીંગ લેબોરેટરીના ઉપ નિયામક બન્યા, અને સોથી પહેલાં પ્રોગ્રામનો સંગ્રહ કરી શકાય એવા કમ્પ્યૂટરોના એક માન્ચેસ્ટર માર્ક 1ના સોફ્ટવેર અંગે કામ કર્યું. આ સમય દરમિયાન તેમણે વધુ એબસ્ટ્રેક કામ ચાલુ રાખ્યું અને &quot;કમ્પ્યુટીંગ મશીનરી અને ઈન્ટલીજન્સ&quot;માં (માઈન્ડ, ઓક્ટોબર 1950), ટ્યુરિંગ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાની સમસ્યાને સંબોધતાં હતા, અને એક સૂચિત પ્રયોગ જે ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ તરીકે જાણીતું બન્યું, મશીન માટે સ્ટાન્ડર્ડ નિર્ધારિત કરવાનો પ્રયત્ન &quot;બુદ્ધિમત્તા&quot; કહેવાઈ.  વિચાર એ હતો કે જો કમ્પ્યૂટરમાં વિચારવામાં ઝીણવટથી તપાસ કરનારની કરામત મૂકી શકાય જે એક વ્યક્તિ સાથે વાર્તાલાપ કરતો હતો તો કમ્પ્યૂટરને &quot;વિચારવાનું&quot; કહી શકાય. પેપરમાં ટ્યુરિંગે સૂચવ્યું હતું કે વયસ્કના મનનું અનુકરણ કરે એવા પ્રોગ્રામને બનાવવા કરતાં એક સરળ પ્રોગ્રામ બનાવવો બાળકોના મનનું અનુકરણ કરે અને પછી શિક્ષણના એક કોર્ષ તરીકેનો ઉદ્દેશ્ય બનાવવો.  ટ્યુરિંગ પરીક્ષણથી વિરોધાભાસી સ્વરૂપ ઈન્ટરનેટ પર વ્યાપકપણ ઉપયોગમાં લેવાય છે- વપરાશકાર વ્યક્તિ છે કે કમ્પ્યૂટર એ નક્કી કરવા માટેનો હેતુપૂર્વકનું CAPTCHA (કેપ્ચા) પરીક્ષણ છે. 

1948માં, ટ્યુરિંગ તેમના પૂર્વ ઉપસ્નાતક સાથીકાર્યકર ડી.જી.ચેમ્પરનોવ્ની સાથે કામ કરતાં, કમ્પ્યૂટર માટે [[ચેસ]]નો પ્રોગ્રામ લખવાની શરૂઆત કરી, જે હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી.  1952માં, પ્રોગ્રામને અમલી બનાવવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં શક્તિશાળી એવા કમ્પ્યૂટરની ઉણપને કારણે, ટ્યુરિંગે રમત રમી જેમાં તેમણે કમ્પ્યૂટરનું અનુકરણ કર્યું, એક ચાલ રમવા માટે લગભગ અડધો કલાક લીધો.  રમતની નોંધ લેવાઈ હતી.&lt;ref&gt;[http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1356927 ઍલન ટ્યુરિંગ વિરુદ્ધ એલીક ગ્લેન્ની(1952) &quot;ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ&quot;] Chessgames.com&lt;/ref&gt; પ્રોગ્રામ ટ્યુરિંગના સહકાર્યકર એલીક ગ્લેન્નીના માટે ખોઈ દીધો છે, જો કે એવું કહેવામાં આવે છે કે પ્રોગ્રામે  ચેમ્પરનોવ્નીની પત્ની વિરુદ્ધ રમત જીતી લીધી હતી. તેમનું ટ્યુરિંગ પરીક્ષણએક મહત્ત્વપૂર્ણ અને ઉત્તેજક વિશેષતા ધરાવતું હતું અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા સંદર્ભેની ચર્ચમાં છેલ્લું યોગદાન હતું, જે અડધી સદી કરતાં વધુ ચાલુ રહ્યું.&lt;ref&gt;સેજીન, એ.પી.., સીકેક્લી, આઈ., અને એકમેન, વી. (2000) ટ્યુરિંગનું પરીક્ષણ: 50 વર્ષો પછી. માઈન્ડસ એન્ડ મશીનસ, Vol. 10, પાનું&amp;nbsp;463–518.&lt;/ref&gt; તેમણે લુ વિઘટનની પદ્ધતિ પણ 1948માં શોધી હતી, જેનો વર્તમાન સમયમાં મેટ્રીક્સ સમીકરણના ઉકેલમાં ઉપયોગ થાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm સ્પાઈસ 1 2 3 અને બીયોન્ડ][http://www.intusoft.com/nlhtm/nl71.htm ઈન્ટુસોફ્ટ ન્યુઝલેટર, ઓગસ્ટ 2003]&lt;/ref&gt; 

== પેટર્નનું બંધારણ અને ગાણિતીય જીવવિજ્ઞાન ==
ટ્યુરિંગે 1952થી તેમના 1954માં થયેલા મૃત્યુ સુધી ગાણિતીય [[જીવવિજ્ઞાન]] ખાસ કરીને મોર્ફોજીનેસીસ પર કામ કર્યું હતું.  તેમણે 1952માં પેટર્ન બંધારણની ટ્યરિંગની પૂર્વધારણા રજૂ કરતું હતું, ધી ''કેમિકલ બેઝીઝ ઓફ મોર્ફોજીનેસીસ''  વિષય પર એક પેપર પ્રકાશિત કર્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061128093244.htm &quot;કંટ્રોલ મિકેનીઝમ ફોર બાયોલોડીકલ પેટર્ન ફોર્મેશન ડેકોડેડ&quot;] ''સાયન્સ ડેઈલી'' , 30 નવેમ્બર 2006&lt;/ref&gt; તેમના રસનો  કેન્દ્ર વિસ્તાર ફિબોનાકી ફિલ્લોટેક્સીઝ, ગ્રહ માળખામાં ફિબોનાકી આંકડાઓનું અસ્તિત્વ સમજવાનું હતું.  તેઓ રીએક્શન-ડીફ્યુઝન સમીકરણોનો ઉપયોગ કરતાં જે પેટર્ન બંધારણના ક્ષેત્રના મધ્યસ્થાને છે.  જ્યારે 1992માં ''કલેક્ટેડ વર્ક ઓફ એ.એમ.ટ્યુરિંગ''  પ્રકાશિત થયું ત્યાં સુધી પછીના પેપરો અપ્રકાશિત રહ્યાં.  આ ક્ષેત્રમાં તેમનું યોગદાન આધારભૂત ભાગ ગણવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;[http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html ટ્યુરિંગઝ લાસ્ટ, લોસ્ટ વર્ક ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030823032620/http://www.swintons.net/deodands/archives/000087.html |date=2003-08-23 }} સ્વીનટનસ&lt;/ref&gt;

== અનુચિતતા માટે ગુનેગાર ઠરવું ==
જાન્યુઆરી 1952માં, ટ્યુરિંગ માન્ચેસ્ટરમાં સિનેમાની બહાર આર્નોલ્ડ મૂર્રેને મળ્યાં હતાં.  એક બપોરના ભોજના પછી ટ્યુરિંગે મૂર્રેને તેમના ઘરે સપ્તાહાંત પસાર કરવા માટે આમંત્રણ આપ્યું, મૂર્રેએ આમંત્રણ સ્વીકાર્યુ હોવા છતાં ટ્યુરિંગના ઘરે દેખાયા નહીં.  આ જોડી માન્ચેસ્ટરમાં પછીના સોમવારે ફરીવખત મળી, ત્યારે મૂર્રેએ ટ્યુરિંગને તેમના ઘરે આવવાનું નિમંત્રણ સ્વીકાર્યું. થોડા અઠવાડિયા પછી મૂર્રેએ ટ્યુરિંગના ઘરની ફરી વખત મુલાકાત લીધી અને તે દેખીતું હતું કે રાત પણ ત્યાંજ વીતાવી.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=266}}&lt;/ref&gt;તેમના ઘરમાં મળતિયાઓને તોડફોડમાં મૂર્રેએ મદદ કર્યાં બાદ, ટ્યુરિંગે પોલીસમાં ગુનો નોંધાવ્યો.  તપાસ દરમિયાન, ટ્યુરિંગે મૂર્રે સાથેના જાતીય સંબંધ સ્વીકાર્યો.  તે સમયે યુનાઈટેડ કિંગડ્મમાં સમલૈગિંક કૃત્યો ગેરકાનૂની હતાં&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=458}}&lt;/ref&gt; અને તેથી ક્રિમીનલ લો અમેન્ડન્ટ એક્ટ 1885ના સેકશન 11 હેઠળ અનુચિતતા બદલ તે બંને પર આરોપ લગાવવામાં આવ્યો, 15 વર્ષથી વધુ વર્ષ પહેલાં ઓસ્કાર વાઈલ્ડ માટે આ જ ગુના હેઠળ આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;LeavittP268&quot;&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=268}}&lt;/ref&gt; 

ટ્યુરિંગને કેદમાં પૂરાવું અથવા પોતાની કામવાસનાને ઓછી કરવા માટે હોર્મોનની સારવાર સ્વીકારવી એ બે વિકલ્પ આપવામાં આવ્યા હતા. તેમણે ઈસ્ટ્રોજન હોર્મોન ઈન્જેક્શન દ્વારા રાસાયણિક કૅસ્ટ્રેશન(ખસીકરણ)નો સ્વીકાર કર્યો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a,2.html |title=ટ્યુરિંગ, ઍલન(1912–1954) |access-date=2011-03-21 |archive-date=2009-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090901020647/http://www.glbtq.com/social-sciences/turing_a%2C2.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ટ્યુરિંગ ગુનેગાર ઠરતાં તેમની સુરક્ષા મંજૂરીને દૂર કરવામાં આવી અને GCHQ માટે તેમની સંકેતલિપિ વિશ્લેષક સલાહકાર તરીકેનું કામ ચાલુ રાખવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો. તેમના બ્રિટિશ પાસપોર્ટ રદ કરી નાખવામાં આવ્યો, જો કે તેમનુ ગુનેગાર ઠરવા પછી યુનાઈટેડ સ્ટેટમાં તેનો પ્રવેશ નિષેધ કરવામાં આવ્યો.{{Citation needed|date=December 2010}} તે સમયે, સોવિએટ એજન્ટો દ્વારા સમલૈગિંકો અને જાસૂસોને ઝાંસામાં લેવાની ઉત્કૃત જીજ્ઞાસા લોકોમાં હતી,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=269}}&lt;/ref&gt; કારણ કે તાજેતરમાં કેમ્બ્રીજ પાંચના પ્રથમ બે સભ્યો ગાય બુર્ગીસ્સ અને ડોનાલ્ડ મેક્લીન KGBના બે તરફ એજન્ટ તરીકે બહાર આવ્યા હતા.  ટ્યુરિંગ પર જાસૂસ તરીકેનો ક્યારેય આરોપ લાગ્યો ન હતો, પણ બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે જેટલા પણ લોકોએ કામ કર્યું હતું, તેમને તેમની યુદ્ધ સમયની કામગીરી અંગે ચર્ચા કરતાં અટકાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Copeland|2006|p=143}}&lt;/ref&gt;

== મૃત્યુ ==
8 જૂન 1954એ ટ્યુરિંગના સફાઈ કરનારને જણાયું કે તેમનું મૃત્યુ થયું છે. તેમનું મૃત્યુ આગળના દિવસે થયું હતું. પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટમાં જણાયું હતું કે તેમના મૃત્યુનું કારણ સાઈનાઈડનું ઝેર હતું.   જ્યારે એવું જાણવા મળ્યું કે અડધું ખવાયેલું સફરજન તેમની પથારીની બાજુમાં પડ્યું હતું,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=488}}&lt;/ref&gt; અને તેમ છતાં તે સફરજનનો સાઈનાઈડ પરીક્ષણ કરવામાં ન આવ્યું, સફરજનનો ઉપયોગ કરીને તેમને ઘાતક માત્રા સાઈનાઈડ આપવામાં આવ્યું હોઈ શકે એવું અનુમાન કરવામાં આવે છે.   એક કાયદાકીય તપાસે એ નક્કી કર્યું હતું કે તેમણે આત્મહત્યા કરી હતી અને તેમને 12 જૂન 1954ના રોજ સ્મશાનમાં અગ્નિદાહ આપવામાં આવ્યો.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|p=529}}&lt;/ref&gt; ટ્યુરિંગની માતાએ ઘણી તર્ક પૂર્ણ દલીલો કરી કે લેબોરેટરીનાં રસાયણોની લાપરવાહી ભર્યા સંગ્રહના કારણે સાઈનાઈડ ગળી જવું તે આકસ્મિક હતું. પોતાની માતાને કંઈક સત્યાભાસી અસ્વીકાર લાગે, તે માટે ટ્યુરિંગે જાણી જોઈને પોતાની જાતને સંદિગ્ધ રીતે નાખી હોય તેમ બની શકે એવું તેમના ચરિત્ર લેખક એન્ડ્રુવ હોજેસએ સૂચવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Hodges|1983|pp=488, 489}}&lt;/ref&gt;  કેટલાક અન્યોએ એવું સૂચવ્યું હતું કે ટ્યુરિંગ ફરીથી 1937ની ફિલ્મ ''સ્નો વ્હાઈટ'' માંથી પોતાની પસંદગીના પરીકથાના એક દ્રશ્યનું પુનઃઅભિનય કરી રહ્યો હોય તેમ બની શકે, &quot;જેમાં તેને ખાસ કરીને એક ચૂડેલ ઝેરી દારૂમાં પોતાનું સફરજન ડૂબાડે છે એ દૃશ્યમાં ખૂબ મજા આવતી હતી.&quot;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=140}}&lt;/ref&gt;

=== સમાધિલેખ ===
{{quote|
Hyperboloids of wondrous Light&lt;br /&gt;
Rolling for aye through Space and Time&lt;br /&gt;
Harbour those Waves which somehow Might&lt;br /&gt;
Play out God's holy pantomime
&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Turing |first=A. M. |title=Postcard to [[Robin Gandy]] |year=1954 |publisher=Turing Digital Archive, AMT/D/4 image 16, [http://www.turingarchive.org/ The Turing Digital Archive]}}&lt;/ref&gt;}}

== માન્યતા અને શ્રદ્ધાંજલિઓ ==
[[ચિત્ર:Turing Plaque.jpg|thumbnail|વિલ્મસ્લોવ, ચેશીર ખાતે ટ્યુરિંગના ઘર પર તકતીથી કરવામાં આવેલું ચિહ્ન ]]

ટ્યુરિંગના મૃત્યુ (અને તેમનું યુદ્ધ સમયનું કાર્ય હજી પણ ઓફિશ્યલ સીક્રેટસ એક્ટનો વિષય હતો) પછી થોડા સમયમાં રોયલ સોસાયટી દ્વારા એક જીવનચરિત્ર પ્રકાશિત થયું.{{quote|Three remarkable papers written just before the war, on three diverse mathematical subjects, show the quality of the work that might have been produced if he had settled down to work on some big problem at that critical time. For his work at the Foreign Office he was awarded the OBE.|{{Cite book|last=Newman |first=M. H. A. |title=Alan Mathison Turing |year=1955 |publisher=The Royal Society |isbn =|series=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society, 1955, Volume 1}}}1966થી એસોશિયેશન ફોર કમ્પ્યૂટીંગ મશીનરીદ્વારા એવી વ્યક્તિને ટ્યુરિંગ એવોર્ડ આપવામાં આવે છે, જેણે કમ્પ્યુટીંગ સમુદાયમાં ટેક્નીકલ યોગદાન આપ્યું હોય. તે કમ્પ્યૂટરની દુનિયામાં તેને [[નોબૅલ પારિતોષિક|નોબલ પ્રાઈઝ]]ને સમકક્ષ સર્વોચ્ચતમ સન્માન ગણવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|title=ACM'S Turing Award Prize Raised To $250,000|publisher=[[Association for Computing Machinery|ACM]] press release|date=27 July 2007|access-date=16 October 2008|author=Steven Geringer|archive-date=30 ડિસેમ્બર 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081230233653/http://www.acm.org/press-room/news-releases-2007/turingaward/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;એલન ટ્યુરિંગ અંગેનો હુગ વ્હાઈટમોર દ્વારા ''બ્રેકીંગ ધી કોડ''  1986નું નાટક છે.  આ નાટકના શો લંડનના વેસ્ટ એન્ડમાં નવેમ્બર 1986થી અને બ્રોડવેમાં 15 નવેમ્બર 1987થી શરૂ થયા અને 10 એપ્રિલ 1988માં પૂર્ણ થયા.  1996માં બીબીસી ટેલીવિઝનનું પણ નિર્માણ થયું હતું.  દરેક કિસ્સાઓમાં ડેરેક જોકાબી ટ્યુરિંગનું પાત્ર ભજવતા.  ટોની એવોર્ડ માટે બ્રોડવે નિર્માણનું ત્રણ વખત નામ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો જેમાં નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનેતા, નાટકમાં શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતા અને નાટક માટે શ્રેષ્ઠ  માર્ગદર્શનનો સમાવેશ થાય છે. અને ડ્રામા ડેસ્ક એવોર્ડ માટે શ્રેષ્ઠ અભિનેતા અને શ્રેષ્ઠ અભિનિત અભિનેતાનો સમાવેશ થાય છે. 2008માં &quot;ડેન્જરસ નોલેજ&quot; નામની બીબીસી દસ્તાવેજીફિલ્મમાં તપાસ કરવામાં આવેલાં ચાર ગણીતશાસ્ત્રીઓમાંના એક ટ્યુરિંગ હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/features/dangerous-knowledge.shtml|title=Dangerous Knowledge|publisher=BBC Four|date=11 June 2008|access-date=25 September 2009}}&lt;/ref&gt;

23 જૂન 1998ના રોજ, ટ્યુરિંગના 86ના જન્મદિવસે, એન્ડ્રુ હોજેસ, તેમના જીવનચરિત્રકે, તેમના જન્મસ્થાન અને તેમના બાળપણનું ઘર વોર્રીંગટ્ન ક્રીસેન્ટ, લંડન અને પછીથી કોલોન્નેડ હોટલ ખાતે અધિકૃતપણે ઈંગ્લીશ હેરિટેજવાદળી તકતીનું અનાવરણ કર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.turing.org.uk/bio/oration.html | title=Unveiling the official Blue Plaque on Alan Turing's Birthplace | access-date=26 September 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071013143212/http://www.blueplaque.com/detail.php?plaque_id=348 | archive-date=13 ઑક્ટોબર 2007 | title=About this Plaque&amp;nbsp;– Alan Turing | access-date=25 September 2006 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
તેમના મૃત્યુની 50મી વર્ષગાંઠે, એક યાદગાર તકતીનું અનાવરણ તેમના પહેલાંના રહેઠાંણ હોલીમેડ,વિલ્મસ્લો, ચેરશીર ખાતે 7 જૂન 2004માં કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{openplaque|3276}}&lt;/ref&gt;

13 માર્ચ 2000ના રોજ, સેઈન્ટ વિન્સેટ અને ગ્રીનાડીન્સે દ્વારા 20મી સદીની શ્રેષ્ઠ સિદ્ધઓની ઉજવણી માટે ટિકિટો બહાર પાડવામાં આવી, જેમાંની એક શૂન્ય અને એક સંખ્યાના પુનરાવર્તિત પૂર્વભૂમિકા સાથે ટ્યુરિંગનું પોર્ટેટ મૂકવામાં આવ્યું છે અને તેની નીચે આ પ્રમાણેનું લખાણ લખવામાં આવ્યું છેઃ&quot;1937: ઍલન ટ્યુરિંગસ થીયરી ઓફ ડીજિટલ કમ્પ્યુટીંગ&quot;.28 ઓક્ટોબર 2004ના રોજ,જોહ્ન ડબલ્યુ મીલ્સ દ્વારા સર્જિક ઍલન ટ્યુરિંગનું કાંસ્ય આધારિત શિલ્પ ગીલ્ડફોર્ડમાં યુનિવર્સિટી ઓફ સૂર્રેય ખાતે અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું. જે ટ્યુરિંગના મૃત્યુના 50 વર્ષ સૂચવતું હતું- કેમ્પસમાં તેઓ તેમના પુસ્તકો લઈ જતાં રજૂ કરવામાં આવ્યાં છે.&lt;ref name=&quot;univsurrey&quot;&gt;{{Cite web |url=http://portal.surrey.ac.uk/press/oct2004/281004a/ |title=The Earl of Wessex unveils statue of Alan Turing |access-date=10 February 2007 |archive-date=23 ઑક્ટોબર 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071023193441/http://portal.surrey.ac.uk/portal/page?_pageid=799%2C277813&amp;_dad=portal&amp;_schema=PORTAL |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;2006માં, બોસ્ટન પ્રાઈડે તેમના માનદ્ ગ્રાન્ડ માર્શલનું નામ ટ્યુરિંગ આપ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;bostonpride&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |title=Honorary Grand Marshal |access-date=10 February 2007 |archive-date=1 જાન્યુઆરી 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090101213356/http://www.bostonpride.org/honorarymarshal.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પ્રિન્સટન એલ્યુમની વિકલીનું નામ ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું, જે પ્રિન્સટન યુનિવર્સિટીના ઇતિહાસમાં અત્યંત મહત્તવપૂર્ણ વિદ્યાર્થીઓમાં બીજા હતા, બીજા અન્ય રાષ્ટ્રપતિ જેમ્સ મેડિસન હતાં. 

બ્લેત્ચલેય પાર્ક ખાતે ટ્યુરિંગના જીવન આકાર 1.5 ટનની પ્રતિમાનું અનાવરણ 19 જૂન 2007ના રોજ કરવામાં આવ્યું. વેલ્શ સ્લેટના લગભગ અડધા મિલિયન ટુકડાઓથી તેનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું, સ્ટેપ્હન કેટ્ટલ દ્વારા શિલ્પનું સર્જન કરવામાં આવ્યું હતું,  આ કામ સ્વર્ગસ્થ અમેરિકાના અબજોપતિ સિડની ફ્રેન્ક દ્વારા સોંપવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html બ્લેત્ચલેય પાર્ક અનવેઈલ્સ સ્ટેટ્યુ  કમેમરેટીંગ ઍલન ટ્યુરિંગ,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227171427/http://www.bletchleypark.org.uk/news/docview.rhtm/454075/article.html |date=2012-02-27 }} , બ્લેત્ચલેય પાર્ક પ્રેસ રીલીઝ, 20 જૂન 2007&lt;/ref&gt;ટ્યુરિંગને માન્ચેસ્ટર શહેર, જેમાં તેઓ તેમની જીવનના અંત સુધી કામ કર્યાં રહ્યાં, ત્યાં તેમને વિવિધ રીતે માનસન્માન મળ્યું હતું.   1994માં A6010 રોડ (માન્ચેસ્ટર શહેરનો આંતરિક રિંગ રોડ) બનાવવામાં આવ્યો, જેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ વે રાખવામાં આવ્યું હતું.  આ રસ્તો આગળ જતાં વધારે પહોળા પુલમાં લઈ જતો હતો અને તેનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગ બ્રીજ રાખવામાં આવ્યું છે. 23 જૂન 2001માં માન્ચેસ્ટરશહેરમાં ટ્યુરિંગનું પુતળું અનાવૃત કરવામાં આવ્યું હતું.  તે સેકવિલે પાર્કમાં, વિટવર્થ સ્ટીટની ઉપર યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટરઅને કેનલ સ્ટ્રીટ ગે વિલેજની વચ્ચે આવેલું છે. યાદગાર પૂતળું, &quot;ફાધર ઓફ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ&quot;ને વર્ણવતું ટ્યુરિંગનું પૂતળું બગીચામાં કેન્દ્ર સ્થાને એક બાંકડાની ઉપર બેઠું છે.  આ પૂતળાનું અનાવરણ ટ્યુરિંગના જન્મદિવસે થયું હતું. 

[[ચિત્ર:Sackville Park Turing plaque.jpg|left|thumbnail|200px|ટ્યુરિંગનું યાદગાર પૂતળાની તકતી ]]
ટ્યુરિંગને એક સફરજન પકડીને દર્શાવવામાં આવ્યાં છે. – એક શિષ્ટ પ્રતીક વર્જિત પ્રેમની રજૂઆત કરવામાં વપરાય છે,  સફરજન [[આઇઝેક ન્યુટન|આઈઝેક ન્યુટન]]ના ગુરુત્વાકર્ષણ બળના સિદ્ધાંતના વિચારને રજૂ કરે છે અને ટ્યુરિંગના પોતાના મૃત્યુનો અર્થ પણ સૂચવે છે. બાંકડા પર રાહતમાં બેઠેલાં કાંસામાં પૂતળા હેઠળ આ વાક્ય મૂકવામાં આવ્યું છે 'ઍલન મેથીસન ટ્યુરિંગ 1912–1954', અને જો ઈનીગ્મા મશીન: 'IEKYF ROMSI ADXUO KVKZC GUBJ'નું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે તો તેમનું જીવનસૂત્ર 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના સ્થાપક' એવું બનશે.  

પૂતળાના પગ પાસેનું એક તકતી કહે છે 'કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના પિતા, ગણિતશાસ્ત્રી, તર્કશાસ્ત્રી, યુદ્ધ સમયના કોડ તોડનારા, પૂર્વાગ્રહના શિકાર બનેલા'.  બેર્ટ્રાન્ડ રસેલનું વાક્ય પણ આ પ્રમાણે કહે છે 'ગણિત, સાચી રીતે જોવાયેલું, સત્યના માત્ર સ્વામિ નહીં, પણ સર્વોચ્ચ સુંદરતાના સ્વામી- શિલ્પની જેમ ઠંડી અને તપસ્યાની સુંદરતા.'   શિલ્પકારે તેના જૂના એમસ્ટ્રાડ કમ્પ્યૂટરને દફનાવી દીધું, જે એક પહેલાંનું જાણીતું કમ્પ્યૂટર હતું, એક શ્રદ્ધાંજલિ તરીકે તકતીની નીચે લખ્યું હતું, &quot; ધી ગોડ ફાધર ઓફ ઓલ મોર્ડન કમ્પ્યૂટર્સ&quot;.&lt;ref name=&quot;computerburied&quot;&gt;^ જુઓ{{Cite news | title = Computer buried in tribute to genius | publisher = Manchester Evening News| date = 15 June 2001 | url = http://www.manchestereveningnews.co.uk/news/s/27/27595_computer_buried_in_tribute_to_genius.html | access-date = 23 June 2009 }}&lt;/ref&gt;

આધુનિક કમ્પ્યૂટરના સર્જનમાં ટ્યુરિંગની ભૂમિકા માટે 1999માં ''ટાઈમ સામાયિકે''  [[Time 100: The Most Important People of the Century|20 સદીના 100 અત્યંત મહત્ત્વના લોકો]]માંના એક તરીકે ટ્યુરિંગનું નામ મૂક્યું હતું, અને કહ્યું હતું: &quot;હકીકત એ છે કે દરેક વ્યક્તિ જે કીબોર્ડ થપાટ લગાવે છે, સ્પ્રેડશીટ અથવા વર્ડ પ્રોસેસીંગ પ્રોગ્રામ ચાલું કરે છે, તે ટ્યુરિંગ મશીનના મૂર્ત સ્વરૂપ પર કામ કરે છે.&quot;&lt;ref name=&quot;AFP&quot;&gt;{{Cite web |title=Alan Turing&amp;nbsp;– Time 100 People of the Century |url=http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |publisher=''[[Time Magazine]]'' |quote=The fact remains that everyone who taps at a keyboard, opening a spreadsheet or a word-processing program, is working on an incarnation of a Turing machine. |access-date=2011-03-21 |archive-date=2011-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226144919/http://205.188.238.181/time/time100/scientist/profile/turing.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2002માં,''બીબીસી'' એ વૈશ્વિક સ્તરે કરવામાં આવેલાં 100 શ્રેષ્ઠ બ્રિટીશરોના મતદાનમાં ટ્યુરિંગને 21મો ક્રમાંક મળ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 August 2002 | work = BBC News }}&lt;/ref&gt;

એપલ કમ્પ્યૂટરનો લોગો મોટા ભાગે ઍલન ટ્યુરિંગને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે આત્મહત્યાની તેમની પદ્ધતિને એક કટકાના સાથેના સંદર્ભમાં ખોટી રીતે લેવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/media/logos-that-became-legends-icons-from-the-world-of-advertising-768077.html |title=Logos that became legends: Icons from the world of advertising|work= The Independent |publisher=www.independent.co.uk |access-date=14 September 2009 | location=London | date=4 January 2008}}&lt;/ref&gt; લોગોના રચયિતા&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://creativebits.org/interview/interview_rob_janoff_designer_apple_logo | title = Interview with Rob Janoff, designer of the Apple logo | publisher = creativebits| access-date = 14 September 2009 }}&lt;/ref&gt; અને કંપનીએ લોગોની ડિઝાઈનમાં ટ્યુરિંગને કોઈ પણ અંજલિ આપ્યાનો ઈન્કાર કર્યો છે.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Leavitt|2007|p=280}}&lt;/ref&gt; 2010માં, અભિનેતા/નાટ્યલેખક જેડ ઈસ્ટેબેનએ ટ્યુરિંગને સોલો સંગીત &quot;આઈકોન્સઃ ધી લેસ્બીયન ઍન્ડ ગે હિસ્ટરી ઓફ ધી વર્લ્ડ, ભાગ 4&quot; માં વર્ણવ્યાં છે.  

=== સરકારનું માફીનામું ===
ઓગસ્ટ 2009માં, જોહ્ન ગ્રેહામ-ક્યુમીનએ ઍલન ટ્યુરિંહની સામે સમલૈગિંક તરીકે કાયદેસરના પગલાં ભરવા બદલે બ્રિટિશ ગવર્મેન્ટને મરણોત્તર થયેલાં ઍલન ટ્યુરિંગની માફી માંગવાની એક અરજી દાખલ કરવાની શરૂઆત કરી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Thousands call for Turing apology |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8226509.stm |publisher=BBC News |date=31&amp;nbsp;August 2009 |access-date=31 August 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book | title = Petition seeks apology for Enigma code-breaker Turing | url = http://www.cnn.com/2009/WORLD/europe/09/01/alan.turing.petition/index.html | publisher = CNN | date = 01&amp;nbsp;September 2009 | access-date = 1 September 2009}}&lt;/ref&gt;  આ અરજીને ટેકો કરતી હજારો લોકોની સહી મળી.&lt;ref name=&quot;PMapology&quot;/&gt;&lt;ref&gt;યુકેના નાગરિકો માટે જ અરજી ખુલી હતી. &lt;/ref&gt; વડાપ્રધાન ગોર્ડન બ્રાઉને આ અરજીને સ્વીકારી, 10 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ માફી માંગતું વિધાન રજૂ કર્યું અને ટ્યુરિંગ સાથેના વર્તાવ અંગે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી.&lt;ref name=&quot;PM-apology&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PMapology&quot;&gt;{{Cite web | title = Treatment of Alan Turing was &quot;appalling&quot; | url = http://www.number10.gov.uk/Page20571 | publisher = Prime Minister's Office | date = 10 September 2009 | access-date = 21 માર્ચ 2011 | archive-date = 12 સપ્ટેમ્બર 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090912142412/http://www.number10.gov.uk/Page20571 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;
 
ઍલન ટ્યુરિંગ માટે ન્યાયની માંગણી માટે હજારો લોકો એકઠા થયા અને તેમની સાથે જે રીતે વર્તન કરવામાં આવ્યું હતું તે માટે આઘાતની લાગણી વ્યક્ત કરી. જ્યારે ટ્યુરિંગને તે સમયે કાયદા હેઠળ લાવવામાં આવ્યા હતા અને આપણે ઘડિયાળને પાછી ફેરવી શકતા નથી, તેમની સાથે કરવામાં આવેલો વ્યવહાર એકદમ અયોગ્ય હતો અને હું અને આપણે તેમની સાથે જે કંઈ થયું તે બદલ હૃદયના ઊંડાણ પૂર્વક માફી માંગવાની મળેલી તક બદલ હું ખુશ છું.... તેથી બ્રિટિશ સરકારના બદલે, અને ઍલનના કામને કારણે એ તમામ જેઓ મુક્તપણે રહે છે, તેમના વતી મને એ કહેતાં અત્યંત ગર્વ થાય છેઃ અમે માફી માંગીએ છીએ, તમે આના કરતાં ઘણી સારી લાયકાત ધરાવો છો.&lt;ref name=&quot;PMapology&quot;/&gt;
&lt;/blockquote&gt;

=== યુનિવર્સિટીઓ દ્વારા મળેલો આદર ===
[[ચિત્ર:Alan Turing Building 1.jpg|thumbnail|યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર ખાતે ઍલન ટ્યુરિંગનું બિલ્ડીંગ]]
બ્રિટીશ સોસાયટી ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ મેથેમેટીક્સઅને બ્રિટિશ લોજીક કોલોક્વીયમ દ્વારા ટ્યુરિંગના જીવન અને સિદ્ધિઓની ગોઠવણી કરી પ્રસંગની ઉજવણી 5 જૂન 2005ના રોજ કરવામાં આવી હતી.   

*સુર્રેય યુનિવર્સિટીએ તેના મુખ્ય ચોકમાં ટ્યુરિંગનું પૂતળું મૂક્યું છે. 
*&quot;ટ્યુરિંગ ડેઈઝ&quot; તરીકે કહેવાતી ગણતરીની થીયરી પર ઈસ્તાનબુલ બીલ્જી યુનિવર્સિટીએ વાર્ષિક કોન્ફરન્સનું આયોજન થયું.&lt;ref name=&quot;bilgiuniv&quot;&gt;{{Cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | access-date = 10 February 2007 | archive-date = 1 ઑગસ્ટ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
*ઓસ્ટ્રીન ખાતે ટેક્સાસ યુનિવર્સિટીએ કમ્પ્યૂટર સાયન્સ પ્રોગ્રામનું નામ ટ્યુરિંગ સ્કોલરસ રાખી આદર આપ્યો છે.&lt;ref name=&quot;texturingschol&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |access-date=16 August 2009 |archive-date=17 ફેબ્રુઆરી 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ઉતર ફ્રાન્સમાં આવેલી લીલી યુનિવર્સિટી ખાતે આવેલા કમ્પ્યૂટર સાયન્સ વિભાગ (LIFL&lt;ref name=&quot;lifl&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |access-date=3 December 2010 |archive-date=22 જુલાઈ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;) ના એક પ્રયોગશાળાનું નામ ઍલન એમ. ટ્યુરિંગના સન્માનમાં ટ્યુરિંગ રાખવામાં આવ્યું (કુર્ટ ગોડેલ પછી અન્ય પ્રયોગશાળાનું નામ રાખવામાં આવ્યું હતું).
*ચિલિની પોન્ટીફીકલ કેથોલિક યુનિવર્સિટી, પ્યુરટો રીકોની પોલીટેક્નીક યુનિવર્સિટી, [[કોલમ્બીયા|કોલંબિયા]] બોગોટામાં લોસ એન્ડેસ યુનિવર્સિટી, કિંગસ કોલેજ, વેલ્સમાં કેમ્બ્રીજઅને બેનગોર યુનીવર્સીટીના કમ્પ્યૂટર સાયન્સના વિભાગનું નામ ટ્યુરિંગ પાછળ રાખવામાં આવ્યું હતું. 
*યુનિવર્સિટી ઓફ માન્ચેસ્ટર, ધી ઓપન યુનિવર્સિટી, ઓક્સફર્ડ બ્રુકસ યુનિવર્સિટી અને આર્હુસ યુનિવર્સિટી (ડેનમાર્ક, અર્હુસમાં) તમામના મકાનનું નામ ટ્યુરિંગના નામથી રાખવામાં આવ્યું છે. 
*સર્રેય રીસર્ચ પાર્કમાં ઍલન ટ્યુરિંગ રોડનું નામ ઍલન ટ્યુરિંગના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. 
*હોર્નબોસ્ટેલ મોલમાં આવેલી કાર્નેગી મેલોન યુનિવર્સિટીમાં ગ્રેનાઈટનો બાંકડો છે, જેની પર એ.એમ.ટ્યુરિંગ નામ કોતરાયેલું છે.
*તાજેતરમાં ઈકોલ ઈન્ટરનેશનલ ડેસ સાયન્સ ડુ ટ્રાઈટેમેન્ટ ડે ઈન્ફોર્મેશનના બનેલાં ત્રીજા બીલ્ડીંગનું નામ &quot;ટ્યુરિંગ&quot; રાખવામાં આવ્યું છે. 

== આ પણ જુઓ ==
{{Portal box|Biography|Logic|LGBT}}
*ટ્યુરિંગ ડીગ્રી
*ટ્યુરિંગ સ્વીચ 
*વણ ગોઠવેલું મશીન 
*ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ
*ગુડ-ટ્યુરિંગ પુનરાવર્તનની સંભાવનાઓ 
*ટુરિંહ મશીનના ઉદાહરણો 
*ટ્યુરિંગ પરીક્ષણ 

== નોંધ ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== સંદર્ભો ==
{{Refbegin|colwidth=30em}}
* {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | url = https://archive.org/details/governmentmachin0000agar | publisher = MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }}
* {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}}
* {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | url = https://archive.org/details/controlrevolutio0000unse | publisher = Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }}
* {{Citation | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | origyear = 1864
 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher = Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 }}
* {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | url = https://archive.org/details/electricuniverse0000boda_a1q6 | year = 2005 |publisher = Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }}
* {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | url = https://archive.org/details/isbn_9780465029907 | publisher = Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }}
* {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher = MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}}
* {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | url = https://archive.org/details/visiblehandmanag00chan | publisher = Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }}
* {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal = [[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.) | authorlink = B. Jack Copeland | title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }}
* {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland
| title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse_k5v2 | year = 2005 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }}
* {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | url = https://archive.org/details/closedworldcompu0000paul | publisher = MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }}
* {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher = Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf  | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher = Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }}
* {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | url = https://archive.org/details/manwhoknewtoomuc0000leav | publisher = Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | url = https://archive.org/details/madmandreamsoftu0000levi_y7k7 | publisher = Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }}
* {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | url = https://archive.org/details/ultragoestowarse0000lewi | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher = Hutchinson &amp; Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }}
* {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | url = https://archive.org/details/infoculturesmith00luba | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher = Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}}
* {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher = UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | access-date = 10 December 2009 | ref = harv }}
*{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}}
*પેટઝોલ્ડ, ચાર્લેસ (2008). &quot;ધી એનોટાટેડ ટ્યુરિંગ: અ ગાઈડેડ ટુર થ્રુ ઍલન ટ્યુરિંગસ હિસ્ટોરીક પેપર ઓન કમ્યુટેબીલીટી એન્ડ ધી ટ્યુરિંગ મશીન&quot;. ઈન્ડિયાનાપોલીસ: વિલેય પબ્લીશીંગ. આઈએસબીએન 978-0-470-22905-7
*સ્મીથ, રોજર (1997). ''ફોન્ટાના હિસ્ટ્રી ઓફ ધી હ્યુમન સાયન્સીસ'' . લંડન: ફોન્ટાના.
*વૈઝેનબૌમ, જોસેફ (1976). ''કમ્પ્યૂટર પાવર એન્ડ હ્યુમન રીઝન'' . લંડન: ડબ્લ્યુ.એચ. ફ્રીમેન. આઈએસબીએન 0-7167-167-0463-3
* {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher = W Heffer | year = 1959 }} ટ્યુરિંગની માતા, જેણે ગ્લોરિફાઈંગ હીઝ લાઈફ નામની ૧૫૭ પાનાનું જીવનચરિત્ર લખી, ઘણાં વર્ષો સુધી તેને જીવિત રાખ્યો. તે 1959માં પ્રકાશિત થઈ હતી, અને તેથી તેનું યુદ્ધનું કાર્ય આવરી ન લઈ શકાયું.  ભાગ્યેજ ૩૦૦ પ્રતો વેચાઈ હતી (સારા ટ્યુરિંગ થી લીન ન્યમેન, 1967, સેન્ટ જ્હોન કોલેજ, કેમ્બ્રીજની લાઈબ્રેરી). પ્રસ્તાવનાના ૬ પૃષ્ઠો લીન ઈરવીન દ્વારા લખવામાં આવ્યા હતા, સંભારણાંઓ અને તેના વારંવાર બોલાયેલાં વાક્યોનો સમાવેશ થયો છે. 
* {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher = S. French  | year = 1988 }} આ 1986 હ્યુગ વ્હાઈટમોર પ્લે ટ્યુરિંગના જીવન અને મૃત્યુની વાર્તા કહે છે.  મૂળ વેસ્ટ એન્ડ અને બ્રોડવેમાં ડેરેક જાકોબીએ ટ્યુરિંગનો અભિનય કર્યો હતો અને તેણે 1997માં નાટક આધારિત ટેલિવિઝન ફિલ્મમાં અભિનયનું પુનસર્જન કર્યું હતું, જે સંયુક્તપણે બીબીસી અને ડબલ્યુજીબીએચ, બોસ્ટન દ્વારા બનાવાઈ હતી.  નાટકનું પ્રકાશન અંબર લેન પ્રેસ, ઓક્સફર્ડ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. - એએસઆઈએન: B000B7TM0Q
*વિલિયમસ, મિશેલ આર. (1985) ''એ હિસ્ટ્રી ઓફ ક્મ્યુટીંગ ટેક્નોલોજી'' , ઈન્ગલેવુડ ક્લીફ્ફસ, ન્યુ જર્સી: પ્રેન્ટીસ-હોલ, આઈએસબીએન 0-8186-7739-2
*{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }}
{{Refend}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{External links|date=August 2010}}
{{Wikiquote}}
{{Commons category|Alan Turing}}
*[http://www.turing.org.uk/ ઍલન ટ્યુરિંગ] એક [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html ટૂંકી જીવનકથા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} સાથે એન્ડ્રુ હોજેસ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી સાઈટ 
*[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&amp;nbsp;– જેક કોપલેન્ડ દ્વારા ][http://www.alanturing.net/ ટ્યુરિંગ એચીવ ફોર ધી હિસ્ટ્રી ઓફ કમ્પ્યુટીંગ]
*[http://www.turingarchive.org/ ધી ટ્યુરિંગ એચીવ]{{Dead link|date=ડિસેમ્બર 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&amp;nbsp;– કિંગ્સ કોલેજ, કેમ્બીજ આર્ચીવ દ્વારા કેટલાંક અપ્રકાશિત દસ્તાવેજોની સ્કેન કરેલી પ્રતો 
*{{MathGenealogy|id=8014}}
*[http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 ઍલન ટ્યુરિંગ- ટુવર્ડઝ એ ડીઝીટલ માઈન્ડઃ ભાગ 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3 |date=2007-08-03 }} સીસ્ટમ ટુલબોક્સ, 11 ડિસેમ્બર 2001
*[http://plato.stanford.edu/entries/turing/ ઍલન ટ્યુરિંગ] ફિલોસોફીનું સ્ટેનફઓર્ટ એનસાઈક્રોપીડિયા. 3 જૂન ૨૦૦૨.
*[http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ઍલન ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }} ''સમય'' 100
* [http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer
* [http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html ''ધી માઈન્ડ એન્ડ ધી કમ્પ્યુટીંગ મશીન'' ] ''ધી રુથફોર્ડ જર્નલ'' - એક 1949 ઍલન ટ્યુરિંગ અને અન્યો પર ચર્ચા
* [http://www.turingcentenary.eu/ ઍલન ટ્યુરિંગ વર્ષ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818065459/http://turingcentenary.eu/ |date=2019-08-18 }}
* [https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ CiE 2012: ટ્યુરિંગ સેન્ટીનરિ કોન્ફેરન્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716163131/http://cs.swan.ac.uk/cie12/ |date=2011-07-16 }}
* [https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ વિઝ્યુઅલ ટ્યુરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ |date=2011-07-28 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html ટ્યુરિંગ મશીન કેલક્યુલેટરસ] વોલ્ફ્રામઆલ્ફા

=== પેપર્સ ===
* [https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper ટ્યુરિંગના પેપરો, અહેવાલો અને વ્યાખ્યાનો ઉપરાંત અનુવાદિત આવૃત્તિઓ અને સંગ્રહોની વિસ્તૃત યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120827022642/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-08-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper |date=2012-02-24 }} BibNetWiki
* [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 ડોનાલ્ડ ડબલ્યુ. ડેવિસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મિન્નેસોટા; યુ.કે. ખાતે ક્મપ્યુટર પ્રોજેક્ટોને વર્ણવતાં ડેવિઝ નેશનલ ફિઝિક્સ લેબોરેટરી, 1947થી ટ્યુરિંગના ડિઝાઈનીંગ કામની સાથે બે એસીઈ કમ્પ્યૂટરોના વિકાસ સુધી 
* [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 નિકોલસ સી. મેટ્રોપોલીસ સાથે મૌખિક ઇતિહાસ મુલાકાત], ચાર્લેસ બાબ્બેજ ઈન્સ્ટીટ્યુટ, યુનિવર્સિટી ઓફ મીન્નેસોટી. લોસ ઍલામોસ નેશનલ લેબોરેટરી ખાતે, કમ્પ્યૂટર સેવાઓ માટેના પ્રથમ નિયામક મેટ્રોપોલીસ હતાં- ઍલન ટ્યુરિંગ અને જ્હોન વોન ન્યુમનવચ્ચેના સંબંધો સહિતના મુદ્દાઓનો સમાવેશ

[[શ્રેણી:વિસંગત પ્રશિસ્ત સ્વરૂપની સાથે લેખો]]
[[શ્રેણી:ઍલન ટ્યુરિંગ]]
[[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટર ડિઝાઈનરો]]
[[શ્રેણી:કમ્પ્યૂટરનો પાયો નાખનારા]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ નાસ્તિકતાવાદીઓ]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનિઓ]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ સંશોધકો]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ તર્કશાસ્ત્રી]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ ગણિતશાસ્ત્રીઓ]]
[[શ્રેણી:અંગ્રેજ ફિલસૂફીઓ]]
[[શ્રેણી:દૂરના અંતર સુધી દોડનારાઓ]]
[[શ્રેણી:ગણિતશાસ્ત્રી]]
[[શ્રેણી:૧૯૧૨માં જન્મ]]
[[શ્રેણી:૧૯૫૪માં મૃત્યુ]]</text>
      <sha1>lv83l865mwcp0h387v7uex2rq8qkq5w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>રામનગર, ઉત્તરાખંડ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31148</id>
    <revision>
      <id>906817</id>
      <parentid>593967</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1502" sha1="ov4gz8mcvehv8gmkgm57gsedve9gdmi" xml:space="preserve">'''રામનગર''' એ [[ભારત]] દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા પહાડી રાજ્ય [[ઉત્તરાખંડ]]માં સ્થિત એક નાનું પણ પ્રસિદ્ધ શહેર છે. આ નગર [[નૈનિતાલ જિલ્લો| નૈનિતાલ જિલ્લા]]માં આવેલું છે. રામનગર શહેર ભારત દેશના સૌથી પહેલા અભયારણ્ય તથા જાણીતાં જોવાલાયક સ્થળો પૈકીના એક એવા જિમ કોર્બેટ નેશનલ પાર્કનું મુખ્ય મથક પણ છે, આ શહેર જિલ્લાના મુખ્ય મથક નૈનિતાલથી લગભગ ૬૫ કિમી જેટલા અંતરે કોસી નદીના તટ પર વસેલું છે. 

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [http://nainital.nic.in/ Official Website of Nainital district]
* [http://www.nainitaltourism.com/ramnagar.html Ramnagar-Nainital Tourism]
* [https://web.archive.org/web/20200805112743/https://www.india9.com/i9show/-Uttaranchal/Ramnagar-30739.htm India9.com: Ramnagar, Uttarakhand]

{{સ્ટબ}}

[[શ્રેણી:ઉત્તરાખંડ]]
[[શ્રેણી:નૈનિતાલ જિલ્લો]]
[[શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો]]</text>
      <sha1>ov4gz8mcvehv8gmkgm57gsedve9gdmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>લૅરી પેજ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31181</id>
    <revision>
      <id>906823</id>
      <parentid>906612</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33995" sha1="4bf9insb7fs74p4j9445nzh8wmp2wn2" xml:space="preserve">{{Cleanup}}
{{infobox person/Wikidata
 | fetchwikidata = ALL
 | onlysourced = no
}}
'''લૉરેન્સ &quot;લૅરી&quot; પેજ''' &lt;ref name=&quot;homepage&quot;&gt;{{cite web|url=http://infolab.stanford.edu/~page/|title=Lawrence or Larry Page's Page|author=Larry Page|publisher=Stanford Web Site|year=1999|access-date=May 18, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20061030081028/http://infolab.stanford.edu/~page/|archive-date=ઑક્ટોબર 30, 2006|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; (જન્મ 26 માર્ચ, 1973) એક અમેરિકન કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાની, સૉફ્ટવેર ડેવલપર અને ઉદ્યોગસાહસિક છે, જે શ્રેષ્ઠ રૂપે સર્ગેઈ બ્રિન સાથે  ગૂગલ (Google)ના સહ-સ્થાપક તરીકે ઓળખાય છે. 21 જાન્યુઆરી, 2011ના બ્લોગ પોસ્ટ દ્વારા કરાયેલી જાહેરાત અનુસાર,&lt;ref&gt;{http://googleblog.blogspot.com/2011/01/update-from-chairman.html&lt;/ref&gt; 4 એપ્રિલ, 2011થી અમલમાં આવે તે રીતે તેઓ, મુખ્ય કારોબારી અધિકારીની રૂએ ગૂગલ (Google)ના રોજિંદા સંચાલનોનો કાર્યભાર સંભાળશે.&lt;ref&gt;http://blogs.wsj.com/digits/2011/01/20/statement-from-eric-schmidt-on-google-ceo-change/&lt;/ref&gt;

== પૂર્વ જીવન અને શિક્ષણ ==
પેજનો જન્મ પૂર્વ લાન્સિંગ, મિશિગનમાં એક યહૂદી પરિવારમાં થયો હતો.&lt;ref&gt;સ્ટ્રોસ, રૅન્ડાલ. ''પ્લૅનેટ ગૂગલ (Google): વન કંપનીઝ ઑડેશસ પ્લાન ટૂ ઓર્ગેનાઈઝ એવ્રીથિંગ વી નો'' , સાયમન અને શુસ્ટર (2008) પૃ. 75.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;બ્રૅન્ડ્ટ રિચાર્ડ એલ. ''ઇનસાઈડ લૅરી ઍન્ડ સર્ગેઈઝ બ્રેઈન'' , પેંગ્વિન (2009)&lt;/ref&gt; તેમના પિતા, કાર્લ પેજ, કમ્પ્યૂટર સાયન્સ જ્યારે તેના શૈશવકાળમાં હતું ત્યારે 1965માં તે વિષય સાથે પીએચ.ડી.(Ph.D.) થયા હતા, અને તેમને &quot;કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાન અને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના આદ્યસ્થાપક&quot; માનવામાં આવે છે. તેઓ અને પેજની માતા, બંને મિશિગન સ્ટેટ યુનિવર્સિટીમાં કમ્પ્યૂટર સાયન્સના પ્રોફેસર હતાં.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;સ્મેલ, વિલ. [http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3666241.stm &quot;પ્રોફાઈલઃ ધ ગૂગલ (Google) ફાઉન્ડર્સ&quot;] ''બીબીસી(BBC)'' , 30 એપ્રિલ, 2004.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cse.msu.edu/endowment/carl_page.php |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-03-30 |archive-date=2010-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100625200728/http://www.cse.msu.edu/endowment/carl_page.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

પેજ 1975થી 1979માં ઓકેમોસ, મિશિગનમાં ઓકેમોસ મૉન્ટેસરી સ્કૂલ(હવે મૉન્ટેસરી રૅડમૂર કહેવાય છે)માં ભણ્યા, અને 1991માં ઇસ્ટ લાન્સિંગ હાઇસ્કૂલમાંથી સ્નાતક થયા.&lt;ref&gt;&quot;ગૂગલ (Google) વિસ્તરણ માટે મિશિગનને પસંદ કરે છે,&quot; [http://www.michigan.gov/gov/0,1607,7-168-23442_21974-147032--,00.html ઑફિસ ઑફ ધ ગવર્નર, સ્ટેટ ઑફ મિશિગન, 11 જુલાઈ, 2006] [માર્ચ 6, 2010ના મેળવેલ]&lt;/ref&gt; તેઓ યુનિવર્સિટી ઑફ મિશિગનમાંથી ઑનર્સ સાથે કમ્પ્યૂટર એન્જીનિયરિંગમાં વિજ્ઞાનના સ્નાતકની પદવી અને સ્ટૅનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાંથી કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના અનુસ્નાતકની પદવી ધરાવે છે. જ્યારે તેઓ યુનિવર્સિટી ઑફ મિશિગનમાં હતા, ત્યારે &quot;પેજે લેગો(Lego) બ્રિક્સના (ખરેખર લાઈન પ્લૉટર) બનેલા ઇંકજેટ પ્રિન્ટરની રચના કરી હતી&quot;,&lt;ref name=&quot;corpexecs&quot;/&gt; તેમણે 1994ની પાનખરમાં એચકેએન(HKN)ના પ્રમુખ તરીકે સેવાઓ આપી,&lt;ref&gt;{{cite web | title = HKN College Chapter Directory |publisher = Eta Kappa Nu | date = January 15, 2007 | url = http://www.hkn.org/admin/chapters/beta_epsilon.html }}&lt;/ref&gt; અને તેઓ સોલર કાર ટીમના સભ્ય હતા.

એક મુલાકાત વખતે, પેજે પોતાનું બાળપણ યાદ કરતાં ઉલ્લેખ કર્યો કે તેમનું ઘર &quot;ખરેખર ખૂબ જ અવ્યવસ્થિત હતું, જેમાં ચારે તરફ કમ્પ્યૂટરો અને ''પ્રોપ્યુલર સાયન્સ''  મૅગેઝિનો વેરવિખેર પથરાયેલાં રહેતાં.&quot; કમ્પ્યૂટર પ્રત્યે તેમનું આકર્ષણ ત્યારે શરૂ થયું જ્યારે તેઓ છ વર્ષના હતા, અને તેમણે &quot;ચારે તરફ પડેલી સામગ્રીથી રમવાનું શરૂ કર્યું.&quot;  તેઓ પોતાની પ્રાથમિક શાળામાં &quot;એ પહેલા બાળક હતા જે વર્ડ પ્રોસેસરમાંથી નિયત કાર્ય કરી લાવતા હતા.&quot;&lt;ref name=&quot;Scott&quot;&gt;સ્કૉટ, વર્જિનિયા. ''ગૂગલ (Google): કૉર્પોરેશન્સ ધેટ ચેન્જ્ડ ધ વર્લ્ડ'' , ગ્રીનવુડ પબ્લિશિંગ ગ્રુપ (2008).&lt;/ref&gt; તેમના મોટા ભાઈએ પણ તેમને દરેક વસ્તુને જુદી જુદી કરીને જોતાં શીખવ્યું હતું, અને તેથી પણ પહેલાં તે પોતાના ઘર માંહેની &quot;દરેક ચીજને છૂટી કરીને તે કઈ રીતે કામ કરે છે તે જોવા માંડ્યા હતા.&quot; તેમણે કહ્યું કે &quot;ખૂબ જ બચપણથી મને પ્રતીતિ થઈ ગઈ હતી કે હું નવી ચીજોની શોધ કરવા ઇચ્છું છું.  તેથી હું ખરેખર ટૅકનોલૉજી અને.. વ્યાપારમાં રસ લેતો થયો. ...બનતાં સુધી હું 12 વર્ષનો હતો, ત્યારથી મને ખબર હતી કે છેવટે એક કંપની શરૂ કરવાનો છું.&quot;&lt;ref name=&quot;Scott&quot;/&gt;

સ્ટૅનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં કમ્પ્યૂટર વિજ્ઞાનના પ્રોગ્રામમાં પીએચ.ડી.(Ph.D.) માટે નામ નોંધાવ્યા પછી, લૅરી પેજ એક શોધનિબંધ માટેની વિષયવસ્તુની શોધમાં હતા, અને તેમણે [[વર્લ્ડ વાઈડ વેબ]]ના લિંક માળખાને એક વિરાટ આલેખ રૂપે સમજીને, તેની ગણિતિક સંપત્તિઓ અંગે શોધખોળ કરવાનું વિચાર્યું.&lt;ref name=&quot;wiredbirth&quot;&gt;બૅટેલી, જૉન. &quot;[http://www.wired.com/wired/archive/13.08/battelle.html?tw=wn_tophead_4 ધ બર્થ ઑફ ગૂગલ (Google)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100418163825/http://www.wired.com/wired/archive/13.08/battelle.html?tw=wn_tophead_4 |date=2010-04-18 }}.&quot; ''વાયર્ડ મૅગેઝિન.''  ઑગસ્ટ 2005.&lt;/ref&gt; તેમના નિરીક્ષક ટેરી વિનોગ્રાડે તેમને આ વિચાર પર કામ કરવા માટે ઉત્તેજન આપ્યું, જેને પેજ પાછળથી &quot;મને મળેલી શ્રેષ્ઠ સલાહ&quot;ના નાતે યાદ કરે છે.&lt;ref&gt;[http://money.cnn.com/galleries/2008/fortune/0804/gallery.bestadvice.fortune/2.html ધ બેસ્ટ એડવાઈસ આઈ એવર ગોટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131127150338/http://money.cnn.com/galleries/2008/fortune/0804/gallery.bestadvice.fortune/2.html |date=2013-11-27 }} (ફોર્ચ્યૂન, એપ્રિલ 2008).&lt;/ref&gt; પછી પેજે કયાં વેબ પેજીસ આપેલા પેજ સાથે જોડાય છે તેને શોધી કાઢવાની સમસ્યા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું, જેમાં એ પેજ(પૃષ્ઠ) વિશે મૂલ્યવાન માહિતી બની શકે (મનમાં શૈક્ષણિક પ્રકાશનોમાં નિર્દેશની ભૂમિકાને ધ્યાનમાં રાખીને) તેવી બૅકલિંક(backlink)ની સંખ્યા અને પ્રકૃતિનું ધ્યાન રાખવાનું હતું.&lt;ref name=&quot;wiredbirth&quot;/&gt; તેમના આ &quot;બૅકરબ(BackRub)&quot; ઉપનામ ધરાવતા સંશોધન પ્રકલ્પમાં, તુરંત તેમની સાથે સર્ગેઈ બ્રિન, સ્ટૅનફોર્ડ પીએચ.ડી.(Ph.D.)ના સહવિદ્યાર્થી જોડાયા.&lt;ref name=&quot;wiredbirth&quot;/&gt;

''વાયર્ડ''  મૅગેઝિનના સહસ્થાપક, જૉન બૅટેલીએ પેજ વિશે લખ્યું કે તેમણે તર્ક કર્યો કે &quot;સમગ્ર વેબ મોટા ભાગે નિર્દેશની ભૂમિકા પર આધારિત હતું, એક લિંક એ નિર્દેશ સિવાય બીજું શું છે? જો તેઓ વેબ પર પ્રત્યેક બૅકલિંકની ગણના અને યોગ્યતાની પદ્ધતિ ઘડી કાઢે, તો પેજના શબ્દોમાં 'વેબ વધુ મૂલ્યવાન સ્થાન બની જશે'.&quot;&lt;ref name=&quot;wiredbirth&quot;/&gt; કઈ રીતે પેજ અને બ્રિને આ પ્રોજેક્ટ પર સાથે મળીને કામ કરવાનું શરૂ કર્યું તેના વિશે બૅટેલી આગળ વર્ણન કરે છેઃ

:&quot;જે વખતે પેજે બૅકરબ(BackRub)ની કલ્પના કરી ત્યારે વેબમાં, તેમની વચ્ચે અસંખ્ય લિંક્સ ધરાવતા, લગભગ 10 મિલિયન દસ્તાવેજો હતા. આટલા વિશાળ રાક્ષસને ક્રૉલ કરાવવા (ભાંખોડિયા ભરાવવા) માટે જરૂરી કમ્પ્યૂટિંગ (ગણના કરનારા) સ્રોતો એક વિદ્યાર્થી પ્રોજેક્ટની સામાન્ય સીમાઓની બહારની બાબત હતી. તે ખરેખર શાની અંદર ઊતરી રહ્યા છે તેના વિશે અજાણ એવા પેજે, પોતાના ક્રૉવલરનું નિર્માણ કરવું શરૂ કર્યું.

:&quot;આ વિચારની જટિલતા અને વ્યાપકતાએ બ્રિનને આ કામમાં જોડાવા માટે પ્રલોભિત કર્યા. એક બહુશ્રુત વ્યક્તિ, જે મહાનિબંધના વિષય પર સ્થિર થયા વગર એક પ્રોજેક્ટથી બીજા પ્રોજેક્ટ પર  કૂદકા માર્યા કરતા હતા, તેમને બૅકરબ(BackRub) પાછળની આધારભૂત ભૂમિકા મંત્રમુગ્ધ કરનારી લાગી. બ્રિન યાદ કરે છે, શાળાની ચારે તરફ, &quot;મેં ઘણાં સંશોધક જૂથો સાથે વાત કરી, અને મને આ પ્રોજેક્ટ ખૂબ જ આકર્ષક લાગ્યો, બન્ને રીતે, કારણ કે તે વેબના વિષયને લગતો હતો, જે માનવીય જ્ઞાનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, અને બીજું, કારણ કે હું લૅરીને પસંદ કરતો હતો.&quot;&lt;ref name=&quot;wiredbirth&quot;/&gt;

બ્રિન અને પેજ મૂળે માર્ચ 1995માં, વસંત ઋતુ દરમ્યાન કમ્પ્યૂટર પીએચ.ડી.(Ph.D.)ના નવા ઉમેદવારોને અપાતી પૂર્વભૂમિકા વખતે મળ્યા હતા. બ્રિન, જે બે વર્ષથી આ પ્રોગ્રામમાં હતા, તેમને કેટલાક વિદ્યાર્થીઓને કૅમ્પસમાં ફેરવીને બતાવવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું હતું, બ્રિનને સોંપાયેલા વિદ્યાર્થી જૂથમાં પેજ પણ સામેલ હતા, અને પાછળથી તેઓ સારા મિત્રો બની ગયા.&lt;ref name=&quot;Moschovitis&quot;&gt;મોશ્ચોવાઇટિસ ગ્રુપ. ''ધ ઇન્ટરનેટઃ અ હિસ્ટોરિકલ એનસાઇક્લોપિડિયા'' , ABC-CLIO (2005)&lt;/ref&gt; 

આપેલા વેબ પેજ માટે બૅકરબ(BackRub)ના વેબ ક્રૉવલર દ્વારા એકત્રિત બૅકલિંક ડેટાને મહત્ત્વના માપમાં પરિવર્તિત કરવા, બ્રિન અને પેજે મળીની પેજરેંક(PageRank) કલનવિધિ વિકસિત કરી, અને ત્યારે તેમને પ્રતીતિ થઈ કે તેનો ઉપયોગ વર્તમાન વ્યવસ્થા કરતાં ખૂબ જ ઉચ્ચ પ્રકારના સર્ચ એન્જિનનું નિર્માણ કરવામાં થઈ શકશે.&lt;ref name=&quot;wiredbirth&quot;/&gt; એ નવા પ્રકારની ટૅક્નોલૉજી પર નિર્ભર છે, જે એક વેબ પેજને બીજા વેબ પેજ સાથે જોડનારી બૅકલિંકોની સુસંગતતાનું વિશ્લેષણ કરે છે.&lt;ref name=&quot;Moschovitis&quot;/&gt; ઑગસ્ટ 1996માં, ગૂગલ(Google)ની પ્રારંભિક આવૃત્તિ ઉપલબ્ધ કરવામાં આવી હતી, જે હજી પણ સ્ટૅનફોર્ડ યુનિવર્સિટીની વેબસાઈટ પર છે.&lt;ref name=&quot;wiredbirth&quot;/&gt;

== વ્યવસાય ==
{{Main|Google|History of Google}}
[[ચિત્ર:Larry Page in the European Parliament, 17.06.2009.jpg|thumb|યુરોપિયન સંસદમાં, 17 જૂન, 2009]]
1998માં, બ્રિન અને પેજે ગૂગલ (Google), Inc.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.google.com/corporate/execs.html#larry| title = Larry Page Profile | publisher = Google }}&lt;/ref&gt;ની સ્થાપના કરી. 2001 સુધી, પેજે બ્રિન સાથે સહ-પ્રમુખ તરીકે ગૂગલ(Google)નું સંચાલન કર્યું, તે પછી તેમણે એરિક શ્મિટને ગૂગલ(Google)ના અધ્યક્ષ તથા સીઈઓ(CEO) તરીકે નિયુક્ત કર્યા. જાન્યુઆરી 2011માં ગૂગલે (Googleએ) જાહેર કર્યું કે આ જ વર્ષના એપ્રિલમાં પેજ સીઈઓ(CEO) તરીકે શ્મિટનું સ્થાન લેશે.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704881304576094340081291776.html?mod=googlenews_wsj | title = Google's Page to Replace Schmidt as CEO }}&lt;/ref&gt; પેજ અને બ્રિન બન્ને વળતર રૂપે વર્ષે એક ડૉલર કમાય છે.
4 એપ્રિલ, 2011ના, પેજ સત્તાવાર રીતે ગૂગલ(Google)ના મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી બનશે, જ્યારે શ્મિટ એક પગથિયું નીચે ઊતરીને કાર્યકારી અધ્યક્ષ બનશે.

== અંગત જીવન ==
પેજ 2007માં રિચાર્ડ બ્રાનસનના કૅરિબિયન ટાપુ, નેકર ટાપુ પર લ્યુસિન્ડા સાઉથવર્થ સાથે લગ્ન કર્યાં છે.&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/mediaNews/idUSN1360879220071114 ગૂગલ(Google)ના સ્થાપક લૅરી પેજ પરણશે], રાયટર.&lt;/ref&gt; સાઉથવર્થ એક સંશોધક વિજ્ઞાની છે, અને અભિનેત્રી તથા મૉડલ કૅરી સાઉથવર્થની બહેન છે.&lt;ref name=&quot;ValleyWag.com 2007-12-7&quot;&gt;મેકાર્થી, મેગન. [http://valleywag.com/tech/larry-and-lucy/president-bush-clintons-to-meet-at-googler-wedding-331398.php &quot;રાષ્ટ્રપ્રમુખ બુશ, ક્લિન્ટન્સ ગૂગલરના લગ્ન પ્રસંગે મળશે?&quot;   ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919085419/http://valleywag.com/tech/larry-and-lucy/president-bush-clintons-to-meet-at-googler-wedding-331398.php |date=2008-09-19 }}[http://valleywag.com/tech/larry-and-lucy/president-bush-clintons-to-meet-at-googler-wedding-331398.php ValleyWag.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919085419/http://valleywag.com/tech/larry-and-lucy/president-bush-clintons-to-meet-at-googler-wedding-331398.php |date=2008-09-19 }} 7 ડિસેમ્બર 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SOAPnet.com 2008-7-16&quot;&gt;કૉલેરિજ, ડેનિયલ આર. [http://soapnet.go.com/soapnet/article/path-articleNum_8389/category_shows &quot;][http://soapnet.go.com/soapnet/article/path-articleNum_8389/category_shows &quot;''નાઇટ શિફ્ટ્'' &lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;સ મૉડલ એમડી(MD).&quot; ][http://soapnet.go.com/soapnet/article/path-articleNum_8389/category_shows SOAPnet.com.] 16 જુલાઈ, 2008. 10 સપ્ટેમ્બર, 2008ના મેળવેલ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ap.google.com/article/ALeqM5hsrCJztj9j0xezqYCWBi8Dg2ifbQD8ST2SL82 ગૂગલ (Google) સહસ્થાપક પેજ પરણે છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071116160744/http://ap.google.com/article/ALeqM5hsrCJztj9j0xezqYCWBi8Dg2ifbQD8ST2SL82 |date=2007-11-16 }}, ધ એસોસિએટેડ પ્રેસ.&lt;/ref&gt;

== અન્ય રુચિઓ ==
પેજ ટેસ્લા મોટર્સ જેવી, જેણે ટેસ્લા રોડસ્ટર નામે, એક {{convert|220|mi|km|sing=on}} રેંજનું બૅટરી ઇલેક્ટ્રિક વાહન વિકસિત કર્યું છે, વૈકલ્પિક ઊર્જા કંપનીઓમાં સક્રિય રોકાણકર્તા છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.siliconbeat.com/entries/2006/06/01/tesla_motors_new_electric_sportscar_company_raises_40m_from_google_guys_others.html |title=સિલિકૉનબીટઃ ટેસ્લા મોટર્સની નવી ઇલેક્ટ્રિક સ્પોર્ટ્સ કાર |access-date=2011-03-30 |archive-date=2007-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070428145446/http://www.siliconbeat.com/entries/2006/06/01/tesla_motors_new_electric_sportscar_company_raises_40m_from_google_guys_others.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; તેમણે પુર્નવીકૃત ઊર્જા ટૅકનોલૉજી પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધ રહેવાનું ચાલુ રાખ્યું છે, અને ગૂગલ(Google)ની પરોપકારી પાંખ, Google.orgની મદદથી પ્લગ-ઈન હાઈબ્રિડ ઈલેક્ટ્રિક કારો તથા અન્ય વૈકલ્પિક ઊર્જા રોકાણોનો પ્રચાર-પ્રસાર કરે છે.&lt;ref name=&quot;Scott&quot;/&gt;

પેજ અને બ્રિન 2007ની ફિલ્મ ''બ્રોકન ઍરોઝ'' ના કાર્યકારી નિર્માતા છે.

== પુરસ્કારો અને સન્માન ==

2003માં, બ્રિન અને પેજ બન્નેને &quot;ઉદ્યોગસાહસિક જુસ્સો વ્યક્ત કરવા બદલ અને નવા વ્યવસાયોને ગતિ આપવા બદલ...&quot; આઈ.ઈ.(IE) બિઝનેસ સ્કૂલ તરફથી એમબીએ(MBA)ની માનદ ઉપાધિ એનાયત કરવામાં આવી હતી&lt;ref&gt;[http://www.ie.edu/IE/php/en/noticia.php?id=225 બ્રિન અને પેજ એમબીએ(MBAs) પુરસ્કૃત] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226171611/http://www.ie.edu/IE/php/en/noticia.php?id=225 |date=2009-02-26 }}, અખબાર યાદી, સપ્ટેમ્બર 9, 2003&lt;/ref&gt; અને 2004માં, તેઓને માર્કોની ફાઉન્ડેશન પ્રાઈઝ મળ્યું, જે &quot;એન્જીનિયરિંગમાં સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર&quot; લેખાય છે, અને તેઓને કોલંબિયા યુનિવર્સિટી ખાતે માર્કોની ફાઉન્ડેશનના ફેલો(સદસ્ય) તરીકે ચૂંટવામાં આવ્યા હતા. &quot;તેમની પસંદગી જાહેર કરતી વખતે, ફાઉન્ડેશનના પ્રમુખ, જૉન જૅય આઇસેલિને આ બન્ને યુવાનોને, આજે માહિતી પુનઃપ્રાપ્ત કરવાની પદ્ધતિમાં પાયાનું પરિવર્તન કરી નાખતી તેમની શોધ બદલ અભિનંદન આપ્યા.&quot; તેઓ &quot;વિશ્વની સૌથી પ્રભાવક સંપ્રેષણ(કોમ્યુનિકેશન) ટૅકનોલૉજી સ્થાપકોના ચૂંટેલી કૅડરના 32...&quot;માં જોડાયા.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111106043612/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2004_Sept_23/ai_n6208748/ બ્રિન અને પેજ પ્રાપ્ત કરે છે માર્કોની ફાઉન્ડેશનનું સર્વોચ્ચ સન્માન], અખબારી યાદી, સપ્ટે. 23, 2004&lt;/ref&gt; 
તે 2004માં નેશનલ ઍકેડમી ઑફ એન્જીનિયરિંગમાં ચુંટાઈ આવ્યા હતા.
2005માં, બ્રિન અને પેજ અમેરિકન ઍકેડમી ઑફ આર્ટ્સ ઍન્ડ સાયન્સિસમાં ફેલો(સદસ્ય) તરીકે ચુંટાઈ આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.amacad.org/news%5Cnew2005.aspx |title=અકાદમી ચૂંટે છે 225મા વર્ગના સદસ્યો તથા વિદેશી માનદ સભ્યો |access-date=2011-03-30 |archive-date=2009-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090615155050/http://www.amacad.org/news/new2005.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2002માં વર્લ્ડ ઈકોનૉમિક ફોરમે, પેજને ગ્લોબલ લીડર ફોર ટુમોરો (આવતીકાલના વૈશ્વિક નેતા) જાહેર કર્યા અને 2004માં ઍક્સ પ્રાઈઝે(X PRIZE) પેજને પોતાના ટ્રસ્ટી તરીકે પસંદ કર્યા.&lt;ref name=&quot;corpexecs&quot;&gt;[http://www.google.com/corporate/execs.html#larry ગૂગલ (Google) કોર્પોરેટ માહિતીઃ વ્યવસ્થાપનઃ લૅરી પેજ]&lt;/ref&gt; 

''પીસી(PC) મૅગેઝિને''  ટોચની 100 વેબસાઈટ્સ તથા એન્જીન્સ(1998)માં ગૂગલ(Google)ને સ્થાન આપીને તેની પ્રશંસા કરી હતી તથા 1999માં વેબસાઈટ ઍપ્લિકેશન ડેવલપમેન્ટમાં નવપ્રવર્તન માટે ગૂગલ(Google)ને ટેકનિકલ ઍક્સલન્સ અવૉર્ડ આપ્યો હતો. 2000ની સાલમાં, ટૅકનિકલ સિદ્ધિ માટે ગૂગલ(Google)ને પીપલ્સ વૉઈસ અવૉર્ડ, વેબી અવૉર્ડ મળ્યો, અને 2001માં ઉત્કૃષ્ટ સર્ચ સર્વિસ, શ્રેષ્ઠ ઇમેજ સર્ચ એન્જીન, શ્રેષ્ઠ ડિઝાઈન, સૌથી મૈત્રીપૂર્ણ વેબમાસ્ટર સર્ચ એન્જીન તથા શ્રેષ્ઠ સર્ચ ફીચર માટે સર્ચ એન્જીન વૉચ અવૉર્ડ્સ એનાયત કરવામાં આવ્યા હતા.&quot;&lt;ref&gt;[http://www.nsfgrfp.org/why_apply/fellow_profiles/sergey_brin નેશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513191112/http://www.nsfgrfp.org/why_apply/fellow_profiles/sergey_brin |date=2011-05-13 }}, સદસ્ય પ્રોફાઇલ.&lt;/ref&gt;

2004માં, પેજ અને બ્રિનને ''એબીસી(ABC) વર્લ્ડ ન્યૂઝ ટૂનાઈટ''  દ્વારા &quot;પર્સન્સ ઓફ ધ વિક (સપ્તાહની વ્યક્તિઓ)&quot; ઘોષિત કરવામાં આવ્યા હતા. 2009માં પેજને યુનિવર્સિટી ઑફ મિશિગન તરફથી દીક્ષાન્ત સમારંભ દરમ્યાન ડૉક્ટરેટની માનદ પદવી મળી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.google.com/intl/en/press/annc/20090502-page-commencement.html |title=Larry Page's University of Michigan 2009 Spring Commencement Address=2009-10-6}}&lt;/ref&gt;

2009માં, ''ફૉર્બ્સ'' ની વિશ્વના અબજો પતિઓની યાદીમાં તેઓ 26મા ક્રમે હતા અને અમેરિકાની સૌથી ધનવાન વ્યક્તિઓની યાદીમાં તેઓ 11મા ક્રમે હતા.&lt;ref&gt;મૅકદોઉગલ, પૉલ. [http://www.informationweek.com/news/windows/showArticle.jhtml?articleID=201808182 &quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615041127/http://www.informationweek.com/news/windows/showArticle.jhtml?articleID=201808182 |date=2010-06-15 }}[http://www.informationweek.com/news/windows/showArticle.jhtml?articleID=201808182 બિલ ગેટ્સ હજુ પણ અમેરિકાનો સૌથી મોટો ધનપતિ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615041127/http://www.informationweek.com/news/windows/showArticle.jhtml?articleID=201808182 |date=2010-06-15 }}, ''ઇન્ફર્મેશન વીક'' , સપ્ટે. 21, 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.forbes.com/lists/2009/54/rich-list-09_The-400-Richest-Americans_Rank.html | work=Forbes | title=The 400 Richest Americans 2009 | date=September 30, 2009}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist|2}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [http://www.google.com/corporate/execs.html ગૂગલ (Google) કૉર્પોરેટ માહિતીઃ વ્યવસ્થાપન]
* [http://www.usnews.com/usnews/news/articles/051031/31google.htm અમેરિકાના શ્રેષ્ઠ આગેવાનો]
* [http://www.engin.umich.edu/alumni/engineer/04SS/achievements/advances.html લૅરી પેજના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી તરીકેની સમગ્ર રૂપરેખા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041011215011/http://www.engin.umich.edu/alumni/engineer/04SS/achievements/advances.html |date=2004-10-11 }}
* ચૅનલ 4ની ન્યૂઝઃ &quot;[http://www.channel4.com/news/special-reports/special-reports-storypage.jsp?id=2419 ગૂગલ(Google)ની દૃષ્ટિ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070406201055/http://www.channel4.com/news/special-reports/special-reports-storypage.jsp?id=2419 |date=2007-04-06 }}&quot; 23 મે, 2006
* [http://bnaibrith.org/pubs/bnaibrith/spring2006bbm/searchmeisters.cfm &quot;ધ સર્ચમિસ્ટર્સ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080330205412/http://bnaibrith.org/pubs/bnaibrith/spring2006bbm/searchmeisters.cfm |date=2008-03-30 }} – ''બિનાઈ બર્થ (B'nai B'rith) મૅગેઝિન'' (વસંત 2006)માં પેજ અને બ્રિન પર રૂપરેખા
* [http://video.google.com/videoplay?docid=6958201596441974119#0h37m34s વિડીઓઃ ગૂગલ (Google) ફાઉન્ડર્સ – ચાર્લી રોઝ મુલાકાત 2001માંથી (14 મિનિટ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120034151/http://video.google.com/videoplay?docid=6958201596441974119#0h37m34s |date=2012-01-20 }}
* [http://www.nsf.gov/discoveries/disc_summ.jsp?cntn_id=100660&amp;amp;org=NSF ગૂગલ(Google)ના ઉદ્ગમ વિશે]
* [http://edcorner.stanford.edu/authorMaterialInfo.html?mid=1076&amp;amp;author=149 શા માટે તમારે VCsની અવગણના કરવી જોઈએ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204122302/http://edcorner.stanford.edu/authorMaterialInfo.html?mid=1076&amp;author=149 |date=2009-02-04 }}, લૅરી પેજ સ્ટૅનફોર્ડ ખાતે બોલે છે
* [http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/11/13/BUV6TB3HH.DTL સાન ફ્રાન્સિસ્કો ક્રોનિકલ, ગૂગલ(Google)ના સહ-સ્થાપકની શોધ પૂર્ણ થાય છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513204356/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/11/13/BUV6TB3HH.DTL |date=2011-05-13 }}
* [http://valleywag.com/tech/larry-page/ny-post-outs-lucy-southworth-larry-pages-girlfriend-157256.php ધ પેજ ગર્લ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912041517/http://valleywag.com/tech/larry-page/ny-post-outs-lucy-southworth-larry-pages-girlfriend-157256.php |date=2008-09-12 }}

{{s-start}}
{{s-bus}}
{{succession box |
  before=Company Founded |
  title=[[Google|Google CEO]] |
  years=1998-2001 |
  after=[[Eric E. Schmidt]]
}}
{{succession box |
  before=[[Eric E. Schmidt]] |
  title=[[Google|Google CEO]] |
  years=2011-present |
  after=Incumbent
}}
{{s-end}}
{{Google Inc.|corporate=yes|products=yes}}

[[શ્રેણી:અમેરિકન અબજોપતિઓ]]
[[શ્રેણી:જીવિત લોકો]]
[[શ્રેણી:ગૂગલ]]
[[શ્રેણી:૧૯૭૩માં જન્મ]]</text>
      <sha1>4bf9insb7fs74p4j9445nzh8wmp2wn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>બાપ્તિસ્મા (બૅપ્ટિઝમ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31269</id>
    <revision>
      <id>906798</id>
      <parentid>905891</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:43:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="376335" sha1="fycniosjps6tqf9i0etyy15ixu6oiwu" xml:space="preserve">{{cleanup}}
[[ચિત્ર:Cappella brancacci, Battesimo dei neofiti (restaurato), Masaccio2.jpg|thumb|માસાસિઓ દ્વારા નિઓફાઈટિસના બાપ્તિસ્મા, ૧૫મી સદી, બ્રાન્કાસી ચૅપલ, ફ્લોરેન્સ.&lt;ref&gt;એ નોંધશો કે નીચે જે અર્થમાં નિમજ્જન થકી બાપ્તિસ્માને સમજાવવામાં આવ્યા છે તેની આ તસવીર છે, જે પાણીની નીચે ડૂબકી થકી આપવામાં આવતા બાપ્તિસ્માથી અલગ છે. પૂર્વમાં શિશુઓ સિવાય બાકીના તમામ માટે બાપ્તિસ્માની આ શૈલી ચાલુ રહી, પણ પશ્ચિમમાં ૧૫મી સદી સુધીમાં તે લગભગ સંપૂર્ણ રીતે ઉપયોગમાંથી બાકાત થઈ ગઈ હતી, અને સંત પીટર દ્વારા બાપ્તિસ્માના આ ચિત્રણ માટે કલાકારે કદાચ જૂની ઢબનું રૂપ પસંદ કર્યું છે.&lt;/ref&gt;]]

ખ્રિસ્તી ધર્મમાં, '''બાપ્તિસ્મા''' (બૅપ્ટિઝમ) (ગ્રીક શબ્દ βαπτίζω ''બૅપ્ટિઝો'' : &quot;પાણીમાં ડુબાડવું&quot;, &quot;સ્નાનવિધિ કરાવવો&quot;, એટલે કે, ધાર્મિક સ્નાન-પ્રક્ષાલન પરથી આવેલો શબ્દ છે)&lt;ref name=&quot;LSJ&quot;&gt;{{cite encyclopedia |first=Henry George |last=Liddell |authorlink=Henry Liddell |coauthors=[[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]], [[Henry Stuart Jones]] and Roderick McKenzie |encyclopedia=[[A Greek-English Lexicon]] |title=βαπτίζω |url=http://artfl.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.3:4:114.lsj |year=1940 |publisher=[[Tufts University]] |location=[[Medford, Massachusetts]] |isbn=0-19-864226-1}} {{Dead link|date=નવેમ્બર 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; એ પાણીના ઉપયોગથી કરવામાં આવતી ધાર્મિક વિધિ છે, જેના થકી વ્યક્તિને દેવળના સભ્ય તરીકે સ્વીકૃતિ આપવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;&quot;બાપ્તિસ્મા થકી અમે પાપમાંથી મુક્ત થઈએ છીએ અને પ્રભુના દીકરાઓ તરીકે પુનર્જન્મ પામીએ છીએ; અમે ઇસુ ખ્રિસ્તના સદસ્યો બનીએ છીએ, ચર્ચમાં સમાવેશ પામીએ છીએ અને અમને તેના મિશનમાં ભાગીદાર બનાવવામાં આવે છે&quot; ([http://www.vatican.va/archive/ENG0015/__P3G.HTM કૅટિકિઝમ ઓફ ધ કૅથોલિક ચર્ચ, 1213];] &quot;પવિત્ર બાપ્તિસ્મા એ સંસ્કાર છે જેના વડે પ્રભુ અમને પોતાનાં સંતાનો તરીકે દત્તક લે છે અને અમને ખ્રિસ્તના શરીરના, દેવળના સદસ્યો, અને પ્રભુના રાજ્યના વારસદારો બનાવે છે&quot; ([http://anglicansonline.org/basics/catechism.html#Holy બુક ઓફ કોમન પ્રેયર, 1979. એપિસ્કોપલ);] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110103003/http://www.anglicansonline.org/basics/catechism.html#Holy |date=નવેમ્બર 10, 2011 }} &quot;બાપ્તિસ્મા એ દીક્ષાનો અને ખ્રિસ્તના શરીરમાં એક થવાનો સંસ્કાર છે&quot; ([http://www.backriverumc.com/userFiles/1257/overview_of_baptism.pdf એન યુનાઈટેડ મૅથોડિસ્ટ અંડરસ્ટેન્ડિંગ ઓફ બાપ્તિસ્મા);] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313082916/http://backriverumc.com/userfiles/1257/overview_of_baptism.pdf |date=માર્ચ 13, 2016 }} &quot;પ્રભુના પરિવારની સદસ્યતા પામવાની દીક્ષા વિધિ તરીકે, બાપ્તિસ્મા લેનાર ઉમેદવારોને, તેમના પાપ માફ થઈ ચૂક્યા અને ધોવાઈ ગયા હોવાથી, પ્રતીકાત્મક રીતે શુદ્ધ કરવામાં અથવા સ્નાન કરાવવામાં આવે છે&quot; ([http://www.baptisthistory.org/pamphlets/baptism.htm વિલિયમ એચ. બ્રૅકની, બિલિવર્સ બાપ્તિસ્મા)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107183031/http://www.baptisthistory.org/pamphlets/baptism.htm |date=જાન્યુઆરી 7, 2010 }}.&lt;/ref&gt; નવા કરાર મુજબ ખુદ ઈસુને પણ બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{bibleref2|Matthew|3:16}}, {{bibleref2|Mark|1:9-10}}, {{bibleref2|Luke|3:21}}&lt;/ref&gt;

સૌથી પૂર્વકાલીન ખ્રિસ્તીઓમાં જોવા મળતા બાપ્તિસ્માના સામાન્ય વિધિમાં, ઉમેદવારને સંપૂર્ણપણે અથવા અંશતઃ પાણીમાં ડુબાડવામાં આવતો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ccel.org/ccel/schaff/hcc1.i.IX.54.html |first=Philip |last=Schaff |title= Baptism |work=History of the Christian Church, Volume I: Apostolic Christianity. A.D. 1-100.|year=2009 |quote=The usual form of baptism was [[immersion baptism|immersion]]…. But sprinkling, also, or copious pouring rather, was practised at an early day with sick and dying persons, and in all such cases where total or partial immersion was impracticable}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Baptism |first=W. |last=Fanning |year=1907 |encyclopedia=[[Catholic Encyclopedia]] |location=New York City |publisher=Robert Appleton Company |url=http://www.newadvent.org/cathen/02258b.htm |quote=The most ancient form usually employed was unquestionably immersion}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/507284/Roman-Catholicism/43691/Baptism |title=Roman Catholicism: Baptism |work=[[Encyclopædia Britannica]] |year=2009 |quote=Two points of controversy still exist in modern times. One is baptism by pouring or sprinkling water on the head rather than by immersion of the entire body, even though [[immersion baptism|immersion]] was probably the biblical and early Christian rite}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=Adela Yarbro |last=Collins |chapter=The Origin of Christian Baptism |chapterurl=http://books.google.com/books?id=dWx4GGR3jusC&amp;pg=PA35 |editor=Maxwell E. Johnson |title=Living Water, Sealing Spirit: Readings on Christian Initiation |publisher=Liturgical Press |location=[[Collegeville Township, Stearns County, Minnesota]] |year=1995 |pages=35–57 |isbn=0-8146-6140-8 |oclc=31610445 |quote=The baptism of John did have certain similarities to the ritual washings at Qumran: both involved withdrawal to the desert to await the lord; both were linked to an ascetic lifestyle; both included total immersion in water; and both had an eschatological context}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=W. H. T. |last=Dau |chapter=Baptism |chapterurl=http://books.google.com/books?id=wo8csizDv0gC&amp;pg=PA410 |editor=Geoffrey W. Bromiley |title=International Standard Bible Encyclopedia: A-D |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company]] |location=[[Grand Rapids, Michigan]] |year=1979 |page=416 |isbn=0-8028-3781-6 |oclc=50333603 |quote=It is to be noted that for pouring another word ‘’(ekcheo)’’ is used, clearly showing that baptizo does not mean pour. …There is thus no doubt that early in the 2nd century some Christians felt baptism was so important that, 'when the real baptism ([[immersion baptism|immersion]]) could not be performed because of lack of water, a token pouring might be used in its place}}&lt;/ref&gt; બાપ્તિસ્મા આપવા માટે ઊંડી નદીનો ઉપયોગ કરતા બાપ્તિસ્ત (બાપ્તિસ્મા-દાતા) યોહાન આખા શરીરને પાણીમાં પલાળવાનું સૂચવે છે,&lt;ref&gt;{{cite book |first=R. T. |last=France |authorlink=R. T. France |title=The Gospel of Matthew |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company]] |location=[[Grand Rapids, Michigan]] |year=2007 |page=[http://books.google.com/books?id=0ruP6J_XPCEC&amp;pg=PA109 109] |isbn=0-8028-2501-X |oclc=122701585 |quote=The fact that he chose a permanent and deep river suggests that more than a token quantity of water was needed, and both the preposition 'in' (the Jordan) and the basic meaning of the verb 'baptize' probably indicate immersion. In v. 16 Matthew will speak of Jesus 'coming up out of the water.' The traditional depiction in Christian art of John the Baptist pouring water over Jesus' head may therefore be based on later Christian practice}}&lt;/ref&gt; 3જી સદી પછીના ખ્રિસ્તી બાપ્તિસ્માના ચિત્રો અને પુરાતત્ત્વીય પુરાવાઓ ઉમેદવાર વ્યક્તિ પાણીમાં ઊભી હોય અને તેના શરીરના ઉપલા ભાગ પર પાણી રેડવામાં આવતું હોય તેવો સામાન્ય વિધિ સૂચવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lgmarshall.org/Warfield/warfield_modebaptism.html |first=Benjamin Breckinridge |last=Warfield |title=The Archæology of the Mode of Baptism |quote=We may then probably assume that normal patristic baptism was by a trine immersion upon a standing catechumen, and that this immersion was completed either by lowering the candidate's head beneath the water, or (possibly more commonly) by raising the water over his head and pouring it upon it |access-date=એપ્રિલ 4, 2011 |archive-date=સપ્ટેમ્બર 12, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090912185139/http://www.lgmarshall.org/Warfield/warfield_modebaptism.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;જ્યારે કેટલાંક સ્થળોએ અને અમુક સંજોગોમાં પૂર્ણ નિમજ્જન પાળવામાં આવતું હતું તેવી ઘણી સંભાવનાઓ છે, છતાં તમામ પુરાવાઓ (અને તેથી પણ વધુ છે) મોટા ભાગના કિસ્સાઓમાં માત્ર અંશતઃ નિમજ્જન, અથવા જલધારા (ખાસ કરીને જ્યારે બાપ્તિસ્મા લેનાર વ્યક્તિ બાપ્તિસ્મા કુંડમાં ઊભી હોય ત્યારે તેનું માથું બોળવું અથવા માથા પર પાણી રેડવું) થકી બાપ્તિસ્મા તરફ ધ્યાન દોરે છે. અહીં સંત યોહાન ક્રીસોસ્ટોમના શબ્દોની નોંધ લઈ શકાયઃ &quot;જ્યારે આપણે આપણું માથું પાણીમાં ડુબાડીએ છીએ ત્યારે તે કબરની અંદર જવા જેવું હોય છે... પછી જ્યારે આપણે આપણું માથું પાછું કાઢીએ છીએ ત્યારે નવો માણસ બહાર આવે છે&quot; (''ઓન યોહાન''  25.2, પીજી (PG) 59:151). ટૂંકમાં, પૂર્વકાલીન ખ્રિસ્તીઓ બાપ્તિસ્મા સાથે સંકળાયેલી પ્રતીકાત્મક અભિવ્યક્તિ પ્રત્યે અત્યંત જાગૃત હતા (cf. બૅપ્ટિસ્ટ્રી ઈમારતનો અત્યંવિધિ જેવો આકાર; પાત્રમાં ઊતરવાના અને તેમાંથી પાછા બહાર આવવાના, લાક્ષણિક ઢબે ત્રણ તબક્કાઓ; પુનર્જીવન અંગેની મીમાંસા, વગેરે), છતાં તેઓ પૂર્ણ નિમજ્જનનો જ આગ્રહ રાખતાં હોવાનાં ખૂબ ઓછાં ચિહ્નો બતાવે છે. (''સેન્ટ વલ્દિમિર્સ થિયોલોજિકલ ક્વાર્ટરલી'' માં ફાધર યોહાન ઍરિકસન, 41, 77 (1997), [http://www.byzcath.org/forums/ubbthreads.php/topics/301619/11/specific%20Orthodox%20disagreement ધ બ્યઝાન્ટાઈન ફોરમ]માં ટાંકવામાં આવ્યા હતા)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=John Anthony |last=McGuckin |authorlink=John Anthony McGuckin |chapter=Baptism |chapterurl=http://books.google.com/books?id=u4i8jv0b7IkC&amp;pg=PA41 |title=The Westminster handbook to patristic theology |publisher=Westminster John Knox Press |location=[[Louisville, Kentucky]] |year=2004 |pages=41–44 |isbn=0-664-22396-6 |oclc=52858567 |quote=Eastern tradition strongly defended the practice of three-fold immersion under the waters, but Latin practice increasingly came to use a sprinkling of water on the head (also mentioned in Didache 7 if there was not sufficient water for immersion.)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ODWR&quot;&gt;{{cite book |first=John |last=Bowker |authorlink=John Bowker |title=[[Oxford Dictionary of World Religions|The Oxford Dictionary of World Religions]] |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=1999 |pages= |isbn=0-19-866242-4 |oclc=60181672}}{{pn}}&lt;/ref&gt; હવે બાપ્તિસ્મા આપવાની અન્ય સામાન્ય પદ્ધતિઓમાં કપાળ પર ત્રણ વખત પાણી રેડવાનો સમાવેશ થાય છે.

સોળમી સદીમાં હુલ્ડ્રીચ ઝ્વિંગલિએ જ્યાં સુધી તેની અનિવાર્યતાને નકારી નહીં, ત્યાં સુધી મુક્તિ માટે અમુક અર્થમાં બાપ્તિસ્માને અનિવાર્ય લેખવામાં આવતું હતું.&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;&gt;{{cite book |first=Frank Leslie |last=Cross |authorlink=Frank Leslie Cross |coauthors=Elizabeth A. Livingstone |chapter=Baptism |title=The Oxford Dictionary of the Christian Church |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=2005 |pages=[https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0/page/n194 151]–154 |isbn=0-19-280290-9 |oclc=58998735}}&lt;/ref&gt; બહુ આરંભથી ચર્ચ ઇતિહાસમાં બલિદાન/શહાદતને &quot;રક્ત દ્વારા બાપ્તિસ્મા&quot; પામવા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેથી જળથી બાપ્તિસ્મા ન પામ્યા હોય તેવા શહીદી વહોરનારાઓ બચાવી શકાય. પાછળથી, કૅથોલિક ચર્ચે ઇચ્છા-બાપ્તિસ્માને સ્વીકાર્યો, જેના અનુસાર જે લોકો બાપ્તિસ્મા માટેની તૈયારી કરતા હોય પણ જેઓ ખરેખર એ ધાર્મિક સંસ્કાર મેળવતાં પહેલાં મૃત્યુ પામે તેમને બચી ગયેલા માનવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;vatican&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.vatican.va/archive/ENG0015/__P3M.HTM |title=The Necessity of Baptism |work=[[Catechism of the Catholic Church]] |publisher=[[Vatican Publishing House]] |year=1993 |access-date=February 24, 2009}}&lt;/ref&gt;

કેટલાક ખ્રિસ્તીઓ, ખાસ કરીને ક્વેકરો અને મુક્તિફોજ, બાપ્તિસ્માને અનિવાર્ય લેખતાં નથી, અને ન તો તેઓ એ ધાર્મિક વિધિનું પાલન કરે છે. જે લોકો આ વિધિનું પાલન કરે છે, તેમાં પણ પદ્ધતિ અને બાપ્તિસ્મા આપવાના રૂપમાં તેમ જ આ ધાર્મિક વિધિની અગત્યતા અંગેની સમજણમાં તફાવતો જોવા મળે છે. મોટા ભાગના ખ્રિસ્તીઓ &quot;પિતા, અને પુત્ર, અને પવિત્ર આત્માના નામે&quot; (મહાન આયોગ (Great Commission) અનુસાર) બાપ્તિસ્મા ગ્રહણ કરે છે, પણ કેટલાક માત્ર ઈસુના નામે જ બાપ્તિસ્મા ગ્રહણ કરે છે. મોટા ભાગના ખ્રિસ્તીઓ શિશુઓને બાપ્તિસ્મા આપે છે;&lt;ref&gt;ઉદાહરણ તરીકે, કૅથોલિક ચર્ચઃ 1,100,000,000; ઈસ્ટર્ન ઓર્થોડોક્સ ચર્ચઃ 225,000,000; ઍંગ્લિકન કોમ્યુનિયનના 77,000,000માંથી મોટા ભાગના સદસ્યો; લૂથરનો અને અન્યો ([http://www.adherents.com/adh_rb.html કમ સે કમ 1 મિલિયન સમર્થકો ધરાવનાર વિશ્વના ધાર્મિક સમુદાયો;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110406110509/http://www.adherents.com/adh_rb.html |date=એપ્રિલ 6, 2011 }} [http://www.adherents.com/adh_branches.html#Christianity ખ્રિસ્તી ધર્મના મુખ્ય સાંપ્રદાયિક પરિવારો).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150315022054/http://www.adherents.com/adh_branches.html#Christianity |date=માર્ચ 15, 2015 }} આ પણ જોશો [http://www.zpub.com/un/pope/relig.html છ ખંડીય વિસ્તારો મુજબ તમામ ધર્મોના વિશ્વવ્યાપક સમર્થકો, 1995-મધ્ય(Worldwide Adherents of All Religions by Six Continental Areas, Mid-1995)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112114718/http://www.adherents.com/adh_rb.html |date=નવેમ્બર 12, 2017 }}&lt;/ref&gt; બીજા અનેક એવું માને છે કે માત્ર આસ્થાવાનને અપાયેલ બાપ્તિસ્મા જ સાચા બાપ્તિસ્મા ગણાય. કેટલાક બાપ્તિસ્મા લેનાર વ્યક્તિને પૂરેપૂરી અથવા કમસે કમ અંશતઃ પાણીમાં ડુબાડવા પર ભાર મૂકે છે, જ્યારે બીજા કેટલાક બાપ્તિસ્મા લેનારી વ્યક્તિના માથા પરથી પાણી વહેતું હોય ત્યાં સુધી, પાણી દ્વારા કોઈ પણ રૂપે થતા સ્નાનને પૂરતું માને છે.

વ્યક્તિને દીક્ષા આપવામાં આવે, તેનું શુદ્ધિકરણ કરવામાં આવે, અથવા તેનું નામકરણ કરવામાં આવે તેવા કોઈ પણ ધાર્મિક વિધિ, કસોટી, અથવા અનુભવ માટે પણ &quot;બાપ્તિસ્મા&quot; શબ્દ વાપરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |editor=Joseph P. Pickett |title=baptism |url=http://www.bartleby.com/61/62/B0066200.html |encyclopedia=[[The American Heritage Dictionary of the English Language]] |publisher=[[Houghton Mifflin]] |location=[[Boston]] |year=2000 |edition=Fourth |isbn=0-395-82517-2 |access-date=February 24, 2009 |archive-date=ડિસેમ્બર 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207201127/http://www.bartleby.com/61/62/B0066200.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; દીક્ષાકરણની અન્ય ધાર્મિક વિધિઓ માટે નીચે જોશો.

== નવા કરારમાં આ શબ્દનો અર્થ ==
{{Wiktionary|βαπτίζω}}

[[ચિત્ર:Baptism - Saint Calixte.jpg|thumb|left|સાન કૅલિસ્ટોની કૅટકૂમ્સઃ ત્રીજી-સદીના રંગચિત્રમાં બાપ્તિસ્મા]]

બાપ્તિસ્મા માટે સંપૂર્ણ નિમજ્જન (પાણીમાં ડુબાડવું) આવશ્યક છે કે કેમ તે અંગે ખ્રિસ્તીઓની ભિન્ન ભિન્ન પરંપરાઓ વચ્ચે મતભેદ છે, એટલે આ ચર્ચા સંદર્ભે મૂળ ગ્રીક શબ્દનો ચોક્કસ અર્થ અગત્યનો બન્યો છે.

લિડેલ અને સ્કૉટનો ગ્રીક-અંગ્રેજી શબ્દકોશ, જેના પરથી અંગ્રેજી શબ્દ &quot;બૅપ્ટિઝમ&quot; (ગુજરાતી &quot;બાપ્તિસ્મા&quot;) આવ્યો છે તે (&quot;બૅપ્ટિઝો(baptizô)&quot; તરીકે લિપ્યંતરિત) ''{{polytonic|βαπτίζω}}''  શબ્દનો, પ્રાથમિક અર્થ &quot;ડૂબકી, પૂરેપૂરું ડુબાડવું&quot; એવો આપે છે, પણ {{bibleref2|Luke|11:38}}ને ઉદાહરણરૂપે ટાંકીને, સૂચવે છે કે, તેનો બીજો અર્થ &quot;ધાર્મિક સ્નાનવિધિ કરાવવી&quot; એમ થાય છે.&lt;ref name=&quot;LSJ&quot;/&gt;

=== βαπτίζω ક્રિયાપદનો સામાન્ય અર્થ ===

ભલે ગ્રીક શબ્દ ''βαπτίζω'' નો અર્થ સંપૂર્ણપણે માત્ર ડૂબકી, પૂરેપૂરા ડુબાડવું અથવા પખાળવું (કમસે કમ અંશતઃ) એમ થતો નથી, પણ શબ્દકોશના સ્રોતો નોંધે છે કે સેપ્ચ્યુઅગિંટ(જૂના કરારની પ્રાચીન ગ્રીક આવૃત્તિ)&lt;ref&gt;'સપ્ટે.માં: 2 કિ.ગ્રા. 5:13, 14 અમારી પાસે, સ્નાન અને બાપ્તિઝોમાઈ માટે, લોઉઓ (loúō) (3068) છે. જ્યાં કપડાંને બોળીને ધોવા માટે, પ્લુનો (plúnō) (4150), અને નહાવા માટે લોઉઓ (loúō) (3068) વપરાતા હતા, તે {{bibleref2|Lev.|11:25, 28, 40}} પણ જોશો. {{bibleref2|Num.|19:18, 19}} માં, ડુબાડવા માટે, બાફો (báphō), અને ડુબાડીને ધોવા માટે, પ્લુનો(plúnō)નો, ઉપયોગ થાય છે', ઝોધિએટ્સ, એસ. (2000, c1992, c1993). ધ કમ્પ્લિટ વર્ડ સ્ટડી ડિક્શનરીઃ ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટ (The Complete Word Study Dictionary : New Testament) (ઈલેક્ટ્રોનિક આવૃત્તિ) (જી(G)908). ચટ્ટાનૂગા, ટીએન(TN): એએમજી (AMG) પબ્લિશર્સ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'LXX βάπτεινમાં (βαπτίζειν માત્ર 4 Βασ. 5:14 ખાતે જ ઘટે છે) טָבַל, &quot;ડુબાડવું&quot;ના ચિત્રણ તરીકે, રુ(Ru). 2:14 ખાતે, જોસ ખાતે નદીમાં પગ રાખીને, વાઈનમાં કોળિયો ડુબાડવા માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવ્યો છે. એલવી. (Lv.) 4:6, 17 પર 3:15, તોરાહના બલિદાનોમાં રક્તમાં આંગળીનો, વગેરે, એલવી. (Lv.) 11:32 (בא hiph) પર, અશુદ્ધ વાસળોને શુદ્ધિકરણના કાયદાઓમાં પાણીમાં બોળવામાં આવે છે, થિયોલોજિકલ ડિક્શનરી ઓફ ધ ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટ. (Theological dictionary of the New Testament.) 1964-1976 આસપાસ. ગેર્હાર્ડ ફ્રાઈડરિચ દ્વારા સંપાદિત ખંડ 5-9. ખંડ 10, રોનાલ્ડ પિટકિન દ્વારા સંકલિત. (જી. કિટ્ટેલ, જી. ડબ્લ્યુ. બ્રોમિલે અને જી. ફ્રાઈડરિચ, સંપાદકો) (ઈલેક્ટ્રોનિક આવૃત્તિ) (1:535). ગ્રાન્ડ રેપિડ્સ, એમઆઈ (MI): એર્ડમેન્સ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ઈએક્સ (Ex) 12,22; એલવી(Lv) 4,6.17; 9,9; 11,32 સ્થ(sth)માં સ્થ(sth) [τι εἴς τι] ડુબાડવું એલવી (Lv) 9,9; id. [τι ἔν τινι] ડીટી (Dt) 33,24; id. [τι ἀπό τινος] ઈએક્સ (Ex) 12,22; સ્થ(sth)માં સ્બ(sb)ને [τινα ἔν τινι]  ડુબાડવું અથવા બોળવું જેબી(Jb) 9,31', લસ્ટ, જે., આઈનિકેલ, ઈ., અને હૌસ્પી, કે. (2003). અ ગ્રીક-ઈંગ્લિશ લેક્સિકોન ઓફ ધ સેપ્ચ્યુઅગિન્ટઃ સુધારેલી આવૃત્તિ. ડેઉત્શ બાઈબલ્ગેસેલશાફ્ટ (Deutsche Bibelgesellschaft): સ્ટુટ્ટગાર્ટ.&lt;/ref&gt; અને નવા કરાર એમ બંનેમાં આ શબ્દનો સામાન્ય અર્થ આમ જ થાય છે.&lt;ref&gt;'માર્ક 7:3માં, &quot;તેમના હાથ ધોયા&quot; એ શબ્દસમૂહ નિપ્ટો (níptō) (3538)નું ભાષાંતર છે, શરીરના હિસ્સાને જેમ કે હાથોને ધોવા. માર્ક 7:4માં ધોવાનું ક્રિયાપદ &quot;સિવાય કે તેઓ ધોતા હોય&quot; તે બાપ્તિઝોમાઈ, નિમજ્જન કરવું હોય. આ સૂચવે છે કે હાથ ધોવાની ક્રિયા એકત્રિત પાણીમાં બોળીને કરવામાં આવતી હતી. જુઓ લૂક 11:38, જે બાપ્ટિઝોમાઈનો ઉપયોગ કરીને, જમતાં પહેલાં હાથ ધોવાનો, હાથને બાપ્તિસ્મા આપવાનો ઉલ્લેખ કરે છે.', ઝોધિએટ્સ, એસ. (2000, c1992, c1993). ધ કમ્પ્લિટ વર્ડ સ્ટડી ડિક્શનરીઃ ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટ (ઈલેક્ટ્રોનિક આવૃત્તિ) (જી907). ચાટ્ટાનૂગા, ટીએન(TN): એએમજી(AMG) પબ્લિશર્સ.&lt;/ref&gt; નવા કરારમાં, &quot;બોળવું&quot; અથવા &quot;રંગ આપવો&quot;ના અર્થમાં, સંબંધિત શબ્દ ''βάπτω'' નો પણ ઉપયોગ થયો છે,&lt;ref&gt;'એલકે(Lk) 16:24માં, એનટી(NT) βάπτωનો ઉપયોગ માત્ર તેના શાબ્દિક અર્થમાં કરે છે; જેએન(Jn) 13:26 &quot;માં ડુબાડવા&quot; માટે, અને રેવ.(Rev.) 19:13 &quot;રંગવા&quot; માટે કરે છે.', થિયોલોજિકલ ડિક્શનરી ઓફ ધ ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટ. 1964-આશરે 1976. ગેરહાર્ડ ફ્રાઈડરિચ દ્વારા સંપાદિત, ખંડ 5-9. રોનાલ્ડ પિટકિન દ્વારા સંકલિત ખંડ 10. (સંપાદકો જી. કિટ્ટેલ, જી. ડબ્લ્યુ. બ્રોમિલી અને જી. ફ્રાઈડરિચ.) (ઈલેક્ટ્રોનિક આવૃત્તિ) (1:530). ગ્રાન્ડ રેપિડ્સ, એમઆઈ(MI): ઈઅર્ડમેન્સ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'જે(J) 13:26'માં કશાકને કોઈ પ્રવાહીમાં ડુબાડવું, ડુબાડવું, બોળવું, ઝોધિએટ્સ, એસ. (2000, c1992, c1993). ધ કમ્પ્લિટ વર્ડ સ્ટડી ડિક્શનરીઃ ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટ (ઈલેક્ટ્રોનિક આવૃત્તિ) (જી907). ચાટ્ટાનૂગા, ટીએન(TN): એએમજી(AMG) પબ્લિશર્સ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'βάπτω fut. βάψω; 1aor. ἔβαψα; pf. pass. ptc. βεβαμμένος; (1) માં અથવા નીચે ડુબાડવું, કોઈ પ્રવાહીમાં બોળવું (એલયુ(LU) 16.24); (2) રંગવાના કપડા તરીકે રંગદ્રવ્યમાં બોળવું, રંગ કરવો (આરવી(RV) 19.13)', ફ્રાઈબર્ગ, ટી., ફ્રાઈબર્ગ, બી., અને મિલર, એન. એફ. (2000). ખંડ 4: એનાલિટિકલ લેક્સિકોન ઓફ ધ ગ્રીક ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટ. બાકેર્સ ગ્રીક ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટ લાયબ્રેરી (87). ગ્રાન્ડ રેપિડ્સ, મિચ.: બાકેર બુક્સ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'970 βάπτω (બાપ્તો): vb.; ≡ DBLHebr 3188; Str 911; TDNT 1.529—LN 47.11 માં ડુબાડવું (એલકે(Lk) 16:24; જેએન(Jn) 13:26(2×); રેવ(Rev) 19:13+)', સ્વાનસન, જે. (1997). ડિક્શનરી ઓફ બિબ્લિકલ લેંગ્વેજિસ વિથ સિમૅન્ટિક ડોમેન્સઃ ગ્રીક (નવો કરાર) (ઈલેક્ટ્રોનિક આવૃત્તિ)  (ડીબીએલજી (DBLG) 970).  ઓક હાર્બરઃ લોગોસ રિસર્ચ સિસ્ટ્મ્સ, આઈએનસી(Inc).&lt;/ref&gt; બોળવું એ પૂરેપૂરું ન પણ હોઈ શકે, જેમ કે બ્રેડના કોળિયાને વાઈન(દારૂ)માં ડુબાડવો({{bibleref2|Ruth|2:14|NIV}}).&lt;ref&gt;થિયોલોજિકલ ડિક્શનરી ઓફ ધ ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટ. 1964-આશરે 1976. ગેરહાર્ડ ફ્રાઈડરિચ દ્વારા સંપાદિત, ખંડ 5-9. રોનાલ્ડ પિટકિન દ્વારા સંકલિત ખંડ 10. (સંપાદકો જી. કિટ્ટેલ, જી. ડબ્લ્યુ. બ્રોમિલી અને જી. ફ્રાઈડરિચ.) (ઈલેક્ટ્રોનિક આવૃત્તિ) (1:535). ગ્રાન્ડ રેપિડ્સ, એમઆઈ(MI): ઈઅર્ડમેન્સ.&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:Baptism - Marcellinus and Peter.jpg|thumb|right|200px|પૂર્વકાલીન ખ્રિસ્તી કલામાં બાપ્તિસ્માની રજૂઆત]]

=== ઉપરના અર્થ કરતાં જુદાં વિચલનો ===

નવા કરારના બે ફકરાઓમાં એવું સૂચન છે કે βαπτίζω શબ્દ, જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ માટે વાપરવામાં આવે છે, ત્યારે હંમેશાં તેનો અર્થ આખા શરીરને બોળવું તેમ થતો નથી.  પહેલો ફકરો લૂક 11:38&lt;ref&gt;{{Bibleref2|Luke|11:38}}&lt;/ref&gt;નો છે, જેમાં ઈસુ જે વ્યક્તિને ત્યાં જમ્યા હતા, તે પાંખડી વ્યક્તિ કેવી રીતે, &quot;ઈસુએ રાતનું વાળુ લેતાં પહેલાં પ્રક્ષાલન (''ἐβαπτίσθη'' , ''βαπτίζω'' નો ગ્રીક ભૂતકાળ કર્મણિ પ્રયોગ - અક્ષરશઃ, &quot;બાપ્તિસ્મા પામવું&quot;) કર્યું નહીં તે જોઈને કેટલી આશ્ચર્ય પામી હતી&quot; તે કહે છે. લિડેલ અને સ્કૉટ આ ફકરામાં ''{{polytonic|βαπτίζω}}'' ના ઉપયોગને ''સ્નાન કરવા'' ના અર્થમાં વપરાયો હોવાના ઉદાહરણ તરીકે ટાંકે છે. આ કૃત્ય ન કરવામાં ઈસુ અને તેમના શિષ્યોમાં સમાનતા છેઃ &quot;તે પછી ઈસુ પાસે લહિયાઓ અને ફરોશીઓ(પાંખડીઓ) આવ્યા, જે યરૂશાલેમના હતાં, તેમનું કહેવું હતું કે, શા માટે તેમના શિષ્યો વડીલોની પ્રથાનું ઉલ્લંઘન કરે છે?  કારણ કે તેઓ તેમનું ભોજન લેવા બેસે તે પહેલાં તેઓ નથી ધોતાં (''{{polytonic|νίπτω}}'' ) તેમના હાથ.&quot;{{bibleref2c|Mt|15:1-2|KJV}} નવા કરારનો બીજો એક ફકરો ધ્યાન દોરે છેઃ &quot;ફરોશીઓ(પાંખડીઓ)...વડીલોની પરંપરાને અનુસરીને, તેમના હાથ બરાબર સારી રીતે ન ધોવે (''{{polytonic|νίπτω}}'' , ધોવાની ક્રિયા દર્શાવતો સામાન્ય શબ્દ) ત્યાં સુધી ખાતા નથી; અને જ્યારે તેઓ બજારમાંથી પાછા ફરે, ત્યારે પોતાની જાતને બરાબર ધોયા (અક્ષરશઃ, &quot;પોતાને બાપ્તિસ્મા આપીને&quot;—''βαπτίσωνται'' , ''βαπτίζω'' નો કર્મણિ અથવા મધ્યમ પ્રયોગ) વિના તેઓ ખાવા બેસતા નથી&quot;.{{bibleref2c|Mk|7:3–4|KJV}}

વિવિધ ધાર્મિક સંપ્રદાયોના વિદ્વાનો&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=xewBAAAACAAJ એ. એ. હોડ્ગે, આઉટલાઈન્સ ઓફ થિયોલૉજી 1992 ISBN 0-85151-160-0, 9780851511603] {{cite web |url=http://www.mbrem.com/baptism/aabap.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20020126072506/http://mbrem.com/baptism/aabap.htm |archive-date=જાન્યુઆરી 26, 2002 |title=The Mode of Baptism |first=Michael |last=Bremmer |date=September 7, 2001 |access-date=February 25, 2009 |url-status=live }}માં ટાંકવામાં આવ્યું હતું&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Bertram |last=Naumann |year=2006 |editor=Paul Naumann |title=The Sacrament of Baptism |url=http://www.clclutheran.org/lfm/lfm12.pdf |work=Learn From Me |access-date=February 24, 2009 |publisher=[[Church of the Lutheran Confession]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.catholic.com/library/Baptism_Immersion_Only.asp |title=Baptism: Immersion Only? |first=Robert H. |last=Brom |authorlink=Robert Henry Brom |date=August 10, 2004 |publisher=[[Catholic Answers]] |access-date=February 24, 2009 |archive-date=માર્ચ 14, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090314053255/http://catholic.com/library/Baptism_Immersion_Only.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;નો દાવો છે કે આ બે ફકરાઓ દર્શાવે છે કે આમંત્રિત મહેમાનો, અથવા બજારમાંથી પાછા ફરતા લોકો પાસેથી, પાણીમાં માથાબોળ નહાવાની (&quot;પોતાને બાપ્તિસ્મા આપવાની&quot;) અપેક્ષા રાખવી જોઈએ નહીં, પણ જે રીતે વર્તમાન યહૂદી પ્રથામાં સ્વીકારવામાં આવ્યું છે તેમ, તેઓ માત્ર પાણીમાં પોતાના હાથ ડુબાડીને અથવા તેના પર પાણી રેડીને આંશિક રીતે પલાળે તેટલી જ અપેક્ષા તેમની પાસેથી રાખવી ઘટે.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |first=Bernard |last=Drachman |authorlink=Bernard Drachman |coauthors=[[Kaufmann Kohler]] |title=Ablution |url=http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?letter=A&amp;artid=338 |editor=[[Cyrus Adler]] |encyclopedia=[[Jewish Encyclopedia]]}}&lt;/ref&gt;

ઝોધિએટ્સ તથા બાલ્ઝ અને શ્ચનેઈડરના કોશરચના સંબંધી કાર્ય પણ કહે છે કે આ બે કિસ્સાઓમાંથી બીજા કિસ્સામાં, {{Bibleref2|Mark|7:4}}, βαπτίζω શબ્દનો અર્થ એમ જ થાય છે કે, બજારથી પાછા આવીને, પાંખડીઓ માત્ર પોતાના હાથને એકત્રિત પાણીમાં બોળે છે, અને તેથી તેઓ પોતાના આખા શરીરને બોળતા નથી એમ સ્પષ્ટ થાય છે.&lt;ref&gt;'નિમજ્જન દ્વારા વારંવાર પ્રક્ષાલન અથવા સ્નાન, કાં તો બાપ્તિઝો અથવા નિપ્ટો(níptō) (3538) દ્વારા સૂચિત, ધોવું. {{Bibleref2|Mark|7:3}}માં, &quot;તેમના હાથ ધોયા&quot; શબ્દસમૂહ એ નિપ્ટો(níptō) (3538)નું ભાષાંતર છે, શરીરના હિસ્સા જેવા કે હાથને ધોવા. માર્ક 7:4માં, &quot;સિવાય કે તેઓ ધોવે&quot;માં ધોવું ક્રિયાપદ એ બાપ્તિઝોમાઈ, નિમજ્જન આપવું છે.  આ સૂચવે છે કે હાથ ધોવાની ક્રિયા તેમને એકત્રિત પાણીમાં ડુબાડીને કરવામાં આવતી હતી.', ઝોધિએટ્સ, એસ. (2000, c1992, c1993). ધ કમ્પ્લિટ વર્ડ સ્ટડી ડિક્શનરીઃ ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટ (ઈલેક્ટ્રોનિક આવૃત્તિ) (જી908). ચાટ્ટાનૂગા, ટીએન(TN): એએમજી(AMG) પબ્લિશર્સ.&lt;/ref&gt; તેમની સમજણ અનુસાર βαπτίζωનો અર્થ, હાથમાં પકડેલો બ્રેડનો ટુકડો આંશિક રીતે દારૂમાં બોળવો અથવા રેડાયેલા રક્તમાં આંગળી નાખવા માટે વપરાતા શબ્દ, βάπτω જેવો જ, ડુબાડવું અથવા પલાળવું,&lt;ref&gt;'માર્ક 7:4 [v. 8માં v.l.]; અહીં કોઈને D Θ plમાં ῥαντίσωνταιની જગ્યાએ βαπτίσωνται દેખાય છે, જે βαπτίζωને βάπτωનો અર્થ આપે છે', બાલ્ઝ, એચ. આર., અને શ્નેઈડર, જી. (1990-આશરે 1993). એક્સિજેટિકલ ડિક્શનરી ઓફ ધ ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટ. એક્સિજેટિસ્ચ્સ વોર્ટેરબુચ ઝુમ નેઉઈન ટેસ્ટામેન્ટનું ભાષાંતર. (1:195). ગ્રાન્ડ રેપિડ્સ, મિચ.: ઈઅર્ડમેન્સ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; 'Βάπτω ડુબાડવું, બોળવું', બાલ્ઝ, એચ. આર., અને શ્નેઈડર, જી. (1990-આશરે 1993). એક્સિજેટિકલ ડિક્શનરી ઓફ ધ ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટ. એક્સિજેટિસ્ચ્સ વોર્ટેરબુચ ઝુમ નેઉઈન ટેસ્ટામેન્ટનું ભાષાંતર. (1:195). ગ્રાન્ડ રેપિડ્સ, મિચ.: ઈઅર્ડમેન્સ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'βάπτω; ἐμβάπτω: પદાર્થને પ્રવાહીમાં બોળવો – 'માં બોળવું.'', લૌવ, જે. પી., અને નિદા, ઈ. એ. (1996, આશરે 1989).  ગ્રીક-ઈંગ્લિશ લેક્સિકોન ઓફ ધ ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટઃ બેઝ્ડ ઓન સિમૅન્ટિક ડોમેન્સ (2જી આવૃત્તિની ઈલેક્ટ્રોનિક આવૃત્તિ.) (1:522). ન્યૂ યોર્કઃ યુનાઈટેડ બાઈબલ સોસાયટીઝ.&lt;/ref&gt; એમ થાય છે.&lt;ref&gt;'LXXમાં જુ. (Ju.) 2:14 પર βάπτειν...વાઈનમાં કોળિયો ડુબાડવા માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવ્યો છે,  એલવી (Lv). 4:6, 17 વગેરે પર બલિદાનોના તોરાહ(Torah)માં રક્તમાં આંગળી...&quot; થિયોલૉજિકલ ડિક્શનરી ઓફ ધ ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટ. 1964-આશરે 1976. ગેરહાર્ડ ફ્રાઈડરિચ દ્વારા સંપાદિત ખંડ 5-9. રોનાલ્ડ પિટકિન દ્વારા સંકલિત ખંડ 10. (સંપાદકો જી. કિટ્ટેલ, જી. ડબ્લ્યુ. બ્રોમિલી અને જી. ફ્રાઈડરિચ.) (ઈલેક્ટ્રોનિક આવૃત્તિ) (1:535). ગ્રાન્ડ રેપિડ્સ, એમઆઈ(MI): ઈઅર્ડમેન્સ.&lt;/ref&gt;

=== વ્યુત્પન્ન નામો ===

નવા કરારમાં βαπτίζωમાંથી બે નામો વ્યુત્પન્ન કરાયેલાં જોવા મળે છેઃ βαπτισμός અને βάπτισμα. {{bibleref2|Mark|7:4}}માં જળ-વિધિથી થાળીઓના શુદ્ધિકરણ, ધોવા, સ્વચ્છ કરવાના હેતુનો સંદર્ભ આપવા માટે;&lt;ref name=&quot;Arndt&quot;&gt;આર્ન્ડ્ટ, ડબ્લ્યુ., દાન્કેર, એફ. ડબ્લ્યુ., અને બૉઅર, ડબ્લ્યુ. (2000). 2000). અ ગ્રીક-ઈંગ્લિશ લેક્સિકોન ઓફ ધ ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટ એન્ડ અધરા અર્લી ક્રિશ્ચિયન લિટરેચર, (3જી આવૃત્તિ) (165). શિકાગોઃ યુનિવર્સિટી ઓફ શિકાગો પ્રેસ&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Friberg&quot;/&gt; એ જ સ્તોત્રમાં અને {{bibleref2|Hebrews|9:10}}માં લેવીય વાસણો અથવા શરીરને ધોવા અંગેનો સંદર્ભ આપવા માટે;&lt;ref&gt;થિયોલૉજિકલ ડિક્શનરી ઓફ ધ ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટ. 1964-આશરે 1976. ગેરહાર્ડ ફ્રાઈડરિચ દ્વારા સંપાદિત ખંડ 5-9. રોનાલ્ડ પિટકિન દ્વારા સંકલિત ખંડ 10. (સંપાદકો જી. કિટ્ટેલ, જી. ડબ્લ્યુ. બ્રોમિલી અને જી. ફ્રાઈડરિચ.) (ઈલેક્ટ્રોનિક આવૃત્તિ) (1:545). ગ્રાન્ડ રેપિડ્સ, એમઆઈ(MI): ઈઅર્ડમેન્સ.&lt;/ref&gt; અને {{bibleref2|Hebrews|6:2}}માં કદાચ બાપ્તિસ્મા માટે પણ Βαπτισμός શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, અલબત્ત એ શક્ય છે કે અહીં એ જડ વસ્તુઓને ધોવાની ક્રિયાનો ઉલ્લેખ કરવા માટે વાપરવામાં આવ્યો હોય.&lt;ref name=&quot;Friberg&quot;&gt;ફ્રાઈબર્ગ, ટી., ફ્રાઈબર્ગ, બી., અને મિલર, એન. એફ. (2000). ખંડ 4: એનાલિટિકલ લેક્સિકોન ઓફ ધ ગ્રીક ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટ. બાકર્સ ગ્રીક ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટ લાયબ્રેરી (87). ગ્રાન્ડ રેપિડ્સ,  મિચ.: બાકર બુક્સ.&lt;/ref&gt; {{bibleref2|Colossians|2:12}}માં, ઊતરતી કક્ષાની હસ્તપ્રતો βάπτισμα ધરાવે છે, પણ શ્રેષ્ઠ તો βαπτισμός ધરાવે છે, અને નવા કરારની આધુનિક આલોચનાત્મક આવૃત્તિઓમાં આ જ અર્થઘટન આપવામાં આવ્યું છે.&lt;ref&gt;જુઓ http://www.bibelwissenschaft.de/online-bibeln/novum-testamentum-graece-na-27/lesen-im-bibeltext/bibelstelle/Kol%202/cache/d3cb350c68/#v12 નેસ્ટ્લે-એલાન્ડ 27મી (નવીનતમ) આવૃત્તિ.&lt;/ref&gt; નવા કરારના માત્ર આ એક જ પ્રકરણમાં, સામાન્ય ધોવાની ક્રિયાને બદલે, ખ્રિસ્તી બાપ્તિસ્મા માટે βαπτισμόςનો સ્પષ્ટપણે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે, પરંતુ {{Bibleref2|Hebrews|6:2}} પણ કદાચ બાપ્તિસ્માનો ઉલ્લેખ કરે છે.&lt;ref name=&quot;Friberg&quot;/&gt; જ્યારે માત્ર સાધનોની સફાઈ માટે વાપરવામાં આવે ત્યારે, βαπτισμόςને ῥαντισμός (છંટકાવ) સમાન ગણવામાં આવે છે, આવો પ્રયોગ માત્ર {{bibleref2|Hebrews|12:24}} અને {{bibleref2|1Peter|1:2}}માં જ જોવા મળ્યો છે, જે એક એવો શબ્દ છે જે બાઈબલના જૂના કરારના પાદરી દ્વારા પ્રતીકાત્મક સફાઈ સૂચવવા માટે વાપરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;Zodhiates&quot;/&gt; 

Βάπτισμα, માત્ર ખ્રિસ્તી લખાણોમાં જ જોવા મળે છે,&lt;ref name=&quot;Zodhiates&quot;&gt;ઝોધિએટ્સ, એસ. (2000, c1992, c1993). ધ કમ્પ્લિટ વર્ડ સ્ટડી ડિક્શનરીઃ ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટ (ઈલેક્ટ્રોનિક આવૃત્તિ)  (જી908). ચાટ્ટાનૂગા, ટીએન(TN): એએમજી(AMG) પબ્લિશર્સ.&lt;/ref&gt; તેની βαπτισμός સાથે ભેળસેળ ન જ કરવી જોઈએ.&lt;ref name=&quot;Arndt&quot;/&gt; નવા કરારમાં, તે ઓછામાં ઓછો 21 વખત વપરાયો છેઃ
* બાપ્તિસ્ત યોહાન દ્વારા કરવામાં આવતા ધાર્મિક વિધિના સંદર્ભમાં 13 વખત;&lt;ref&gt;{{Bibleref2|Matthew|3:7}}, {{Bibleref2|Matthew|21:25}}; {{Bibleref2|Mark|1:4}}, {{Bibleref2|Mark|11:30}}; {{Bibleref2|Luke|3:3}}, {{Bibleref2|Luke|7:29}}, {{Bibleref2|Luke|20:4}}; {{Bibleref2|Acts|1:22}}, {{Bibleref2|Acts|10:37}}, {{Bibleref2|Acts|13:24}}, {{Bibleref2|Acts|18:25}}, {{Bibleref2|Acts|19:3-4}})&lt;/ref&gt;
* ચોક્કસ ખ્રિસ્તી વિધિના સંદર્ભમાં 3 વખત&lt;ref&gt;{{Bibleref2|Romans|6:4}}, {{Bibleref2|Ephesians|4:5}}, {{Bibleref2|1Peter|3:21}}&lt;/ref&gt; (જો કેટલીક {{Bibleref2|Colossians|2:12}}માંની ઊતરતી કક્ષાની હસ્તપ્રતોમાંના ઉપયોગને ગણવામાં આવે તો 4 વખત);
* 5 વખત રૂપકની રીતે.&lt;ref&gt;{{Bibleref2|Matthew|20:22-23}}, {{Bibleref2|Mark|10:38-39}}, {{Bibleref2|Luke|12:50}}&lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==

પ્રેરિતોના અધિનિયમો (એક્ટ્સ ઓફ ધ એપોસ્ટ્લ્સ)(Acts of the Apostles) અને પૌલિન ઈપિસ્ટલ્સમાંના અનેક ઉલ્લેખો દર્શાવે છે તેમ, શરૂઆતથી જ બાપ્તિસ્મા એ ખ્રિસ્તી ધર્મના હિસ્સારૂપ રહ્યું છે. ખ્રિસ્તીઓ માને છે કે ઈસુએ બાપ્તિસ્માનો સંસ્કાર સંસ્થાપિત કર્યો હતો. ઈસુના ઇરાદાઓ કેટલા સુસ્પષ્ટ હતા અને તેમણે કોઈ નિરંતર, આયોજનબદ્ધ ચર્ચની કલ્પના કરી હશે કે કેમ તે બાબત વિદ્વાનોના વિવાદનો વિષય છે.&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;/&gt;

=== યહૂદી કર્મકાંડોમાં તેની પશ્ચાદ્ભૂમિકા ===
{{Main|Mikvah}}

યહૂદી કર્મકાંડોને વર્ણવવા માટે &quot;બાપ્તિસ્મા&quot; શબ્દપ્રયોગ કરવામાં આવતો નથી, છતાં યહૂદી કાયદાઓ અને પરંપરાઓમાં જોવા મળતી શુદ્ધિકરણ વિધિઓ (અથવા ''મિકવાહ(mikvah)'' - ધાર્મિક નિમજ્જન) બાપ્તિસ્મા સાથે કંઈક સામ્યતા તો ધરાવે છે, અને બંને સંકળાયેલા પણ છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theabrahamproject.com/resources/glossary-christian.html |last=Stoltz |first=Eric |title=A Christian Glossary: Baptism |publisher=The Abraham Project |year=2005 |access-date=February 25, 2009 |archive-date=ફેબ્રુઆરી 10, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210083723/http://www.theabrahamproject.com/resources/glossary-christian.html |url-status=dead }}{{Verify credibility|date=March 2009}}&lt;/ref&gt; યહૂદી બાઈબલ અને અન્ય યહૂદી લખાણોમાં, અમુક ચોક્કસ સંજોગોમાં &quot;સંસ્કાર શુદ્ધતા&quot;ની સ્થિતિની પુનઃસ્થાપના કરવા, ધાર્મિક શુદ્ધિકરણ વિધિ માટે પાણીમાં નિમજ્જનનો આરંભ કરવામાં આવ્યો હતો. ઉદાહરણ તરીકે, શબના સંપર્કમાં આવવાથી (મૂસાના કાયદા પ્રમાણે) ધાર્મિક રીતે ભ્રષ્ટ બનેલા યહૂદીઓને પવિત્ર મંદિરમાં સહભાગી થવા માટેની રજા આપવામાં આવે તે પહેલાં તેમણે મિકવાહ કરવું આવશ્યક રહેતું. ધર્માંતર કરીને યહૂદી ધર્મ અંગીકાર કરનારા માટે, તેમના ધર્માન્તરના ભાગ રૂપે નિમજ્જન આવશ્યક હોય છે. મિકવાહમાં નિમજ્જન એ શુદ્ધતા, પુનઃસ્થાપના, અને યોગ્યતાના સંદર્ભમાં સ્થિતિમાં બદલાવનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જેના પછી વ્યક્તિ સમુદાયના ધાર્મિક જીવનમાં સંપૂર્ણ રીતે સહભાગી થઈ શકે છે, શુદ્ધ થયેલી વ્યક્તિ સંપત્તિ અથવા તેના માલિકો {{bibleref2|Num.|19|HE}} અને બૅબીલોનિયન તાલ્મૂડ (Babylonian Talmud), ટ્રાક્ટાટે(Tractate) ''ચાગિગાહ(Chagigah) પર અસ્વચ્છતાનું આરોપણ નહીં કરે એ બાબતને તે સુનિશ્ચિત કરે છે '' , પૃ. 12). મિકવાહ દ્વારા આ સ્થિતિ પરિવર્તન વારંવાર પામી શકાય છે, જ્યારે ખ્રિસ્તી બાપ્તિસ્મા, એ ખ્રિસ્તીઓના એકંદર દૃષ્ટિકોણ પ્રમાણે, સુન્નતની જેમ, અનન્ય અને અ-પુનરાવર્તનીય છે.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Christa |last=Pongratz-Lippitt |date=May 5, 2007 |title=Churches mutually recognise baptisms |url=http://www.thetablet.co.uk/article/9737 |journal=[[The Tablet]] |access-date=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt; (જો કે, {{bibleref2|Acts|19:1-5}}માં દર્શાવ્યા મુજબ, જો આસ્થાવાન, ખ્રિસ્તી ધર્મનું કોઈ નવું જ્ઞાન પામે, તો સેવન્થ-ડે એડવેન્ટિસ્ટો, બાપ્તિસ્માને પુનરાવર્તનીય જુએ છે. જો કોઈ વ્યક્તિ ખ્રિસ્તને અનુસરવામાંથી ચળી ગઈ હોય, ત્યારે બાપ્તિસ્મા થકી નવી પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરવા માટે પણ તેમ કરવું શક્ય છે.)&lt;ref&gt;એસડીએ (SDA) ચર્ચ મેન્યુઅલ, 2005, પૃષ્ઠ 42-3&lt;/ref&gt;

બાપ્તિસ્ત યોહાને પોતે ઉપાડેલા મસીહાના અભિયાનમાં બાપ્તિસ્મા-નિમજ્જનને મધ્યસ્થ સંસ્કાર તરીકે અપનાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;સંસ્કાર (2009). જ્ઞાનકોશ (એનસાઈક્લોપીડિયા) બ્રિટાનિકામાં. મે 20, 2009ના, જ્ઞાનકોશ બ્રિટાનિકા ઓનલાઈનઃ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/515366/sacrament પરથી મેળવેલ.&lt;/ref&gt;

=== ઈસુના બાપ્તિસ્મા ===
{{Main|Baptism of Jesus}}

[[ચિત્ર:Piero, battesimo di cristo 04.jpg|thumb|ખ્રિસ્તનો બાપ્તિસ્મા, 1450 (નેશનલ ગેલરિ, લંડન).]]

યર્દન નદીના કિનારે બાપ્તિસ્ત યોહાન એ પહેલી-સદીના મિશન ઉપદેશક હતા.&lt;ref name=&quot;cross2005johnthebaptist&quot;&gt;{{cite book |first=Frank Leslie |last=Cross |authorlink=Frank Leslie Cross |coauthors=Elizabeth A. Livingstone |chapter=John the Baptist |title=The Oxford dictionary of the Christian Church |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=2005 |pages= |isbn=0-19-280290-9 |oclc=58998735}}{{pn}}&lt;/ref&gt; ખ્રિસ્તી ધર્મશાસ્ત્ર અનુસાર, ખ્રિસ્તના આગમનની પહેલવહેલી ઉદ્ઘોષણા કરવા માટે પ્રભુએ તેમની  પસંદગી કરી હતી. તેમણે યહૂદીઓને પશ્ચાતાપ માટે યર્દન નદીમાં બાપ્તિસ્મા આપ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;ActJJohn&quot;/&gt;

પોતાની મંડળી(મિનિસ્ટ્રી)ની શરૂઆત વખતે, બાપ્તિસ્ત યોહાને ઈસુને બાપ્તિસ્મા આપ્યા હતા. ઈસુના શરૂઆતના અનેક શિષ્યોએ, તેમની જેમ, યર્દનમાં બાપ્તિસ્ત યોહાન પાસેથી બાપ્તિસ્મા લીધા હતા.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Henry |last=Chadwick |authorlink=Henry Chadwick (theologian) |chapter=John Baptist |title=The Church in Ancient Society: From Galilee to Gregory the Great |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=2001 |page=12 |isbn=0-19-924695-5 |oclc=191826204 |access-date=February 24, 2009 |chapterurl=http://books.google.com/books?id=s4aBJWNCDNkC&amp;pg=PA12}}&lt;/ref&gt;

જાડી ગણતરી પ્રમાણે વિદ્વાનો એ બાબતે સહમત થાય છે કે ઈસુના બાપ્તિસ્મા એ ઐતિહાસિક ઈસુખ્રિસ્તના જીવનની ઘટનાઓમાંથી એક સૌથી વિશ્વાસપાત્ર, અથવા ઐતિહાસિક હોવાની શક્યતા ધરાવતી ઘટના છે. ઈસુ અને તેમના સૌથી પૂર્વકાલીન શિષ્યોએ યોહાનના બાપ્તિસ્માની વૈધતાને સ્વીકારી હતી, પછી ભલે ઈસુએ જાતે બાપ્તિસ્મામાંથી પશ્ચાતાપના વિચારને અળગો કર્યો હતો અને કર્મકાંડોની જંજાળ સાથે પવિત્ર સદાચારનો પ્રચાર-પ્રસાર કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;TM1998&quot;/&gt; પૂર્વકાલીન ખ્રિસ્તી ધર્મ પશ્ચાતાપના બાપ્તિસ્માને પાળતો હતો, જે પાપની સજામાંથી માફી બક્ષતો હતો. ઈસુના બાપ્તિસ્મામાં ખ્રિસ્તી બાપ્તિસ્માનું ઉદ્ગમ સમાયેલું છે, પ્રત્યક્ષ અને ઐતિહાસિક, બંને અર્થમાં.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Herman |last=Lichtenberger |chapter=Syncretistic Features in Jewish and Jewish-Christian Baptism Movements |chapterurl=http://books.google.com/books?id=9zCh9SBb6Y8C&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_summary_r&amp;cad=0#PPA85,M1 |editor=[[James Dunn (theologian)|James D. G. Dunn]] |title=Jews and Christians: The Parting of the Ways, A.D. 70 to 135 |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company]] |location=[[Grand Rapids, Michigan]] |year=1999 |page=87 |isbn=0-8028-4498-7 |oclc=40433122 |access-date=January 19, 2009}}&lt;/ref&gt;

આ ઘટનાના કારણે બાપ્તિસ્ત યોહાન પ્રત્યેની ઈસુની સંભવિત શરણાગતિનો મુદ્દો ઊઠ્યો જે ઈસુ ખ્રિસ્તના પાપરહિત સ્વભાવ અંગેની ખ્રિસ્તી માન્યતા કરતાં વિરોધાભાસી લાગતો હતો. યોહાનના બાપ્તિસ્મા પાપની માફી બક્ષતા નહોતા. તે માત્ર પશ્ચાતાપ માટે અને ખ્રિસ્ત માટે રસ્તો (પાપની માફી તો માત્ર ઈસુના બાપ્તિસ્માથી જ મળે જે પુનરુત્થાન પછી ઈસુ ખ્રિસ્તે જાતે આપવા શરૂ કર્યા હતા) તૈયાર કરવા માટે હતા. સુવાર્તાઓ (ગોસ્પલ) સહિતનાં, સૌથી પૂર્વકાલીન ખ્રિસ્તી લખાણોમાં આ ધર્મશાસ્ત્ર સંબંધી મુશ્કેલીને ઉકેલવાના પ્રયાસો દેખીતી રીતે જોવા મળે છે. માર્કને મન, યોહાન દ્વારા ઈસુને અપાયેલા બાપ્તિસ્મા એ થિયોફોની (theophany) રચવા માટે, ઈશ્વરના પુત્ર તરીકેની ઈસુની દૈવી ઓળખનું પ્રગટીકરણ કરવા માટેની ઘટના હતી.{{bibleref2c|Mk|1:7-11}} ઈસુ પોતાના કરતાં દેખીતી રીતે ચઢિયાતા હતા, તેમ કહીને યોહાને તેમને બાપ્તિસ્મા આપવામાં વિરોધ દર્શાવ્યો હતો, અને ઈસુએ જ્યારે તેમની વાત નામંજૂર કરી ત્યારે જ તેઓ તેમ કરવા સહમત થયા હતા એમ મેથ્યુ દર્શાવે છે{{bibleref2c|Mt|3:14-15}} અને માર્કે આપેલા પાપોમાંથી ક્ષમા માટેના બાપ્તિસ્માના સંદર્ભનો સમાવેશ કરતા નથી. લૂક બંને જ્યારે હજી કૂખમાં હતા ત્યારે યોહાને ઈસુ તરફ દર્શાવેલા આજ્ઞાકારીપણા પર ભાર મૂકે છે{{bibleref2c|Lk|1:32-45}} અને ઈસુના બાપ્તિસ્મામાં યોહાનની ભૂમિકાને અવગણે છે. {{bibleref2c-nb|Lk|3:18-21}}યોહાનની સુવાર્તા (ગોસ્પલ ઓફ જ્હોન) આખા કિસ્સાને અવગણે છે.&lt;ref name=&quot;dapaah86&quot;&gt;{{cite book |first=Daniel S. |last=Dapaah |title=The relationship between John the Baptist and Jesus of Nazareth: a critical study |url=https://archive.org/details/relationshipbetw0000dapa |publisher=[[University Press of America]] |location=[[Washington, D.C.]] |year=2005 |pages=[https://archive.org/details/relationshipbetw0000dapa/page/86 86]–88 |isbn=0-7618-3109-6 |oclc=60342941}}&lt;/ref&gt;

ઈસુના બાપ્તિસ્મા અંગેના પૂર્વકાલીન ખુલાસાઓમાંથી જે લોકપ્રિય રહ્યા છે તેમાં બાપ્તિસ્માના પાણીને શુદ્ધ કરવા માટે ઈસુને બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવ્યા હતા તેવો ઈગ્નાટિયસ ઓફ એન્ટીઓચ(Ignatius of Antioch)નો દાવો અને દરેક માટેના આદર્શ ઉદાહરણ તરીકેની ઈસુને બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવ્યા હતા તેવા જસ્ટિન માર્ટિરના સ્પષ્ટીકરણનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;dapaah86&quot;/&gt;

=== ઈસુ દ્વારા બાપ્તિસ્મા ===

યોહાનની સુવાર્તા (ગોસ્પલ ઓફ જ્હોન){{bibleref2c|Jn|3:22-30}} {{bibleref2c-nb|Jn|4:1-4}} લખે છે કે ઈસુએ બહુ શરૂઆતના તબક્કામાં બાપ્તિસ્માના મિશનની આગેવાની લીધી હતી, જેનાથી ટોળાઓ આકર્ષિત થયાં હતાં. અનેક વિદ્વાનોના મતે, {{bibleref2|John|4:2}}, એ પાછળથી કરાયેલો સંપાદકીય ઉમેરો છે,&lt;ref&gt;જુઓ, ઉ.દા., રૅયમન્ડ ઈ. બ્રાઉન દ્વારા એવા વિકલ્પોનો સારાંશ જુઓ, ''ધ ગોસ્પલ અકોરડિંગ ટુ યોહાન (i-xii): ઈન્ટ્રોડક્શન, ટ્રાન્સલેશન, એન્ડ નોટ્સ''  (યોહાન પ્રમાણે સુવાર્તાઃ પરિચય, અનુવાદ, અને નોંધો) (2જી આવૃત્તિ), ધ એન્કર બાઈબલમાં, ખંડ 29 (ગાર્ડન સિટી, એનવાય(NY): ડબલડે, 1966), પૃ. 164-165, 188-189.&lt;/ref&gt; ઈસુએ પોતે બાપ્તિસ્મા આપ્યા હતા તેનો તે ઇનકાર કરે છે અને લખે છે કે તેમણે માત્ર પોતાના શિષ્યો થકી તેમ કર્યું હતું.

કેટલાક જાણીતા વિદ્વાનો એ નિષ્કર્ષ પર પહોંચ્યા છે કે ઈસુ બાપ્તિસ્મા આપતા નહોતા. જેર્ડ થેઈસન (Gerd Theissen) અને એનટ્ટે મેર્ઝ (Annette Merz)નો દાવો છે કે ઈસુ બાપ્તિસ્મા આપતા નહોતા, ન તો તેમણે બાપ્તિસ્મા સાથે જોડાયેલા પશ્ચાતાપના વિચારને અળગો કર્યો હતો, યોહાનના બાપ્તિસ્માને ઓળખ આપી હતી અને ન તો બાપ્તિસ્મા સાથે સદાચારના નીતિ-નિયમો આગળ કર્યા હતા.&lt;ref name=&quot;TM1998&quot;&gt;{{cite book |first=Gerd |last=Theissen |authorlink=Gerd Theissen |coauthors=Annette Merz |title=The Historical Jesus: A Comprehensive Guide |url=https://archive.org/details/historicaljesusc0000thei_f9m3 |publisher=Fortress Press |location=Minneapolis |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/historicaljesusc0000thei_f9m3/page/209 209], 377 |isbn=0-8006-3122-6 |oclc=38590348}}&lt;/ref&gt; ''વિશ્વ ધર્મોનો ઓક્સફર્ડ શબ્દકોશ''  પણ લખે છે કે ઈસુ તેમની મંડળીના ભાગ રૂપે બાપ્તિસ્મા આપતા નહોતા.&lt;ref name=&quot;ODWR&quot;/&gt;{{pn}}

એક ઐતિહાસિક વ્યક્તિ તરીકે ઈસુના વર્ણનમાંથી ઈ. પી. સાન્ડેર્સ ઈસુના બાપ્તિસ્મા મિશનના યોહાનના વૃત્તાન્તને બાકાત રાખે છે.&lt;ref name=&quot;Sanders&quot;&gt;{{cite book |first=E. P. |last=Sanders |authorlink=E. P. Sanders |title=The Historical Figure of Jesus |url=https://archive.org/details/historicalfigure0000sand_n4h4 |publisher=Allen Lane |location=London |year=1993 |pages= |isbn=0-7139-9059-7 |oclc=30112315}}{{pn}}&lt;/ref&gt;

યોહાનમાં ઈસુની બાપ્તિસ્મા મિનિસ્ટ્રીના વર્ણનમાં કેટલીક આંતરિક મુશ્કેલી હોવાની બાબતને રોબર્ટ ડબ્લ્યુ. ફુન્ક ધ્યાનમાં લે છેઃ ઉદાહરણ તરીકે, તે ઈસુના જૂડીયા આવવા અંગે લખે છે, જ્યારે ઈસુ તો ત્યારે યરૂશાલેમમાં જ હતા અને તેથી જૂડીયામાં હતા.&lt;ref name=&quot;ActJJohnG&quot;&gt;{{cite book |first=Robert W. |last=Funk |authorlink=Robert W. Funk |chapter=John |title=The Acts of Jesus: The Search for the Authentic Deeds of Jesus |url=https://archive.org/details/actsofjesuswhatd00robe |publisher=HarperSanFrancisco |location=San Francisco |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/actsofjesuswhatd00robe/page/365 365]–440 |isbn=0-06-062978-9 |oclc=37854370}}&lt;/ref&gt; {{Bibleref2|John|3:22|NIV}} ખરેખર ઈસુ અને તેમના શિષ્યોની, &quot;εἰς τὴν Ἰουδαίαν&quot; (જૂડીયામાં) નહીં, પણ &quot;εἰς τὴν Ἰουδαίαν γῆν&quot; (જૂડીયાના ગ્રામવિસ્તારોમાં) આવવાની વાત કહે છે,&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=6JYgc2iH_skC કોલિન જી. ક્રુસે, ધ ગોસ્પલ અકોર્ડિંગ ટુ યોહાનઃ એન ઈન્ટ્રોડક્શન અને કોમેન્ટરી] (યોહાન મુજબ સુવાર્તાઃ પરિચય અને ટીકા) (વમ. બી. ઈઅર્ડમેન્સ પબ્લિશિંગ, 2004), પૃ. 119.&lt;/ref&gt; જે કેટલાકના અર્થઘટન પ્રમાણે યરૂશાલેમ સાથે વિરોધાભાસમાં છે, જ્યાં નિકોડીમસ સાથેના મેળાપનું દૃશ્ય તેની બરાબર પહેલાં લખવામાં આવ્યું છે.&lt;ref&gt;દાપાહ, ડૅનિયલ એસ. ''ધ રિલેશનશિપ બિટ્વિન યોહાન ધ બૅપ્ટિસ્ટ એન્ડ જિજસ ઓફ નાઝારેથઃ અ ક્રિટિકલ સ્ટડી (બાપ્તિસ્ત યોહાન અને નાઝારેથના ઈસુ વચ્ચેનો સંબંધઃ એક સમાલોચનાપૂર્ણ અભ્યાસ).''  યુનિવર્સિટી પ્રેસ ઓફ અમેરિકા, 2005, પૃ. 98&lt;/ref&gt; જિજસ સેમિનાર અનુસાર, બાપ્તિસ્માના મિશનને આગેવાની આપવા માટે ઈસુના &quot;જૂડીયા આવવાના&quot; (તેમના અર્થઘટન મુજબ &quot;εἰς τὴν Ἰουδαίαν γῆν&quot;) અંગેનો ફકરો સંભવતઃ કોઈ ઐતિહાસિક માહિતી ધરાવતો નથી (&quot;બ્લેક&quot; રેટિંગ).&lt;ref name=&quot;ActJJohnG&quot;/&gt;

બીજી તરફ, કેમ્બ્રિજ ચૅમ્પિયન ટુ જિજસ&lt;ref&gt;[માર્કસ બોકમ્યુએલ (સંપાદક), ધ કૅમ્બ્રિજ કમ્પૅનિયન ટુ જિજસ (કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ 2001 ISBN 978-0-521-79678-1),  પૃ. 27&lt;/ref&gt; એક જુદો દૃષ્ટિકોણ લે છે. આ સ્રોત અનુસાર, બાપ્તિસ્ત યોહાનના પશ્ચાતાપ, ક્ષમાશીલતા અને બાપ્તિસ્માના સંદેશને ઈસુએ સ્વીકાર્યો હતો અને પોતાનો બનાવ્યો હતો;&lt;ref&gt;{{cite book |first=Peter J. |last=Tomson |chapter=Jesus and His Judaism |chapterurl=http://books.google.com/books?id=vSehrtQpcYcC&amp;pg=PA25 |title=The Cambridge Companion to Jesus |editor=Markus Bockmuehl |location=[[Cambridge]] |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2001 |page=27 |isbn=0-521-79678-4}}&lt;/ref&gt; જ્યારે યોહાનને કેદમાં પૂરવામાં આવ્યા, ત્યારે યોહાનનું કામ સંભાળી લઈને, તરતમાં જ આવનારા પ્રભુના રાજ્યને સ્વીકારવાના પ્રથમ પગલા તરીકે તેમણે પશ્ચાતાપ માટે અને બાપ્તિસ્મા માટે હાકલ કરી;&lt;ref&gt;કૅમ્બ્રિજ કમ્પૅનિયન, પૃ. 40&lt;/ref&gt; અને તેમના સંદેશમાં બાપ્તિસ્માને અપાયેલા મધ્યવર્તી સ્થાનને યોહાનમાં ઈસુના બાપ્તિસ્મા અંગેનો ફકરો પુષ્ટિ આપે છે.&lt;ref&gt;કૅમ્બ્રિજ કમ્પૅનિયન, પૃ. 30&lt;/ref&gt; યોહાનને ફાંસી અપાયા બાદ, ઈસુએ બાપ્તિસ્મા આપવાનું બંધ કરી દીધું, ભલે એ ક્યારેક પ્રસંગોપાત્ત આ પ્રથા તરફ પાછા ફર્યા પણ હોઈ શકે; આમ, યોહાનના અવસાન પહેલાં ઈસુની મંડળીમાં બાપ્તિસ્માએ અગત્યનો હિસ્સો હતું અને તેમના પુનરુત્થાન પછી તેમના શિષ્યોમાં પણ તે અગત્યનું રહ્યું હતું, પણ એ સિવાય વચ્ચેના ગાળામાં તેનું ખાસ પ્રાધાન્ય નહોતું.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Bruce |last=Chilton |chapter=Friends and enemies |chapterurl=http://books.google.com/books?id=vSehrtQpcYcC&amp;pg=PA25 |title=The Cambridge Companion to Jesus |editor=Markus Bockmuehl |location=[[Cambridge]] |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2001 |page=75 |isbn=0-521-79678-4}}&lt;/ref&gt; 

નવા કરારના વિદ્વાન, યોહાનિયન લખાણોના તજજ્ઞ, રૅયમન્ડ ઈ. બ્રાઉન એ બાબતને ધ્યાનમાં લે છે કે ઈસુ ફક્ત તેમના શિષ્યો થકી જ બાપ્તિસ્મા આપતા હતા એવી {{bibleref2|John|4:2}}ની કૌંસમાં દર્શાવાયેલી સંપાદકીય ટિપ્પણીનો હેતુ આગળના સ્તોત્રમાં બે વખત પુનરાવર્તિત થતા વિધાન, કે ઈસુ બાપ્તિસ્મા આપતા હતા, અંગે સ્પષ્ટતા આપવાનો અથવા તેને સુધારવાનો હશે, અને આવો ઉમેરો કરવાનું કારણ એમ હોઈ શકે કે લેખકના મતે શિષ્યો જે બાપ્તિસ્મા વિધિ કરાવતા હતા તે બાપ્તિસ્તના કામને ચાલુ રાખવા માટે હોઈ શકે, પણ પવિત્ર આત્માના નામે અપાતા બાપ્તિસ્મા નહોતા.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=JIM0Q0bjgYkC&amp;amp;printsec=frontcover&amp;amp;dq=raymond+brown+gospel+of+john&amp;amp;cd=1#v=onepage&amp;amp;q=baptized&amp;amp;f=false રૅયમન્ડ એડવર્ડ બ્રાઉન, ધ ગોસ્પલ એન્ડ ઈપિસ્ટ્લ્સ ઓફ યોહાનઃ અ કન્સાઈઝ કૉમેન્ટરી] (યોહાનની સુવાર્તા અને સંદેશપત્રોઃ એક સંક્ષિપ્ત ટીકા), પૃ. 3,&lt;/ref&gt;

યોહાનમાં આ ફકરાના ઐતિહાસિક મૂલ્યને અન્ય નવા કરારના વિદ્વાનો પણ સ્વીકારે છે. જોએલ બી. ગ્રીન, સ્કૉટ મૅકનાઈટ, આઈ. હોવર્ડ માર્શલે આ દૃષ્ટિકોણ અભિવ્યક્ત કર્યો છે.&lt;ref&gt;જોએલ બી. ગ્રીન, સ્કોટ મૅકનાઈટ, આઈ. હોવર્ડ માર્શલ, ''ડિક્શનરી ઓફ જિજસ એન્ડ ધ ગોસ્પેલ્સઃ અ કૉમ્પેન્ડિયમ ઓફ કંટેમ્પોરરી બિબ્લિકલ સ્કૉલરશિપ'' . ઈન્ટરવાર્સિટી(InterVarsity) પ્રેસ, 1992, પૃ. 375: &quot;માત્ર એટલા જ કારણોસર કે આ માહિતી માત્ર યોહાનમાં છે, તે તેનું કોઈ ઐતિહાસિક મૂલ્ય નથી એમ કહીને કાઢી નાખવા માટેનું પૂરતું કારણ નથી... વિદ્વાનો તેને સંભવિત માને છે, ઉદાહરણ તરીકે, ઈસુની મંડળી બે કે ત્રણ વર્ષો સુધી ટકી હતી (જેમ યોહાનનું કહેવું હતું), તે યરૂશાલેમમાં અને તેની બહાર હતા (જેમ અન્ય સુવાર્તાઓ સૂચવે છે, ઉ.દા., {{Bibleref2|Luke|13:34}}, કે તેમના કેટલાક શિષ્યો પહેલાં યોહાન બાપ્તિસ્તના અનુયાયીઓ હતા, {{Bibleref2c|Lk|1:35-37}} અને ઈસુ અને તેમના શિષ્યો બાપ્તિસ્માની મંડળી (મિનિસ્ટ્રી) ચલાવતા હતા. &quot;&lt;/ref&gt; અન્ય એક લખે છે કે &quot;અમુક ગાળામાં ઈસુ અને તેના શિષ્યો બાપ્તિસ્માની મિનિસ્ટ્રીનું સંચાલન કરતા હતા એવા અહેવાલને નકારવાનું કોઈ ''પ્રબળ (a priori)''  કારણ નથી&quot;, અને તેઓ આ અહેવાલને યોહાનના વૃત્તાન્ત{{Bibleref2c-nb|Jn|3:22-26}}માંની બાબતોમાંની એક એવી બાબત તરીકે ગણાવે છે &quot;જે ઐતિહાસિક હોવાની શક્યતાઓ ધરાવે છે અને તેને પૂરતું મહત્ત્વ અપાવું જ જોઈએ.&quot;&lt;ref&gt;દ્વિટ મૂડી સ્મિથ સ્મિથ, ડી. મૂડી, આર. ઍલન કુલપીપર, સી. ક્લિફ્ટોન બ્લેક. ''એક્સપ્લોરિંગ ધ ગોસ્પલ ઓફ યોહાનઃ ઈન ઓનર ઓફ ડી. મૂડી સ્મિથ.''  વેસ્ટમિનસ્ટર યોહાન ક્નોક્સ પ્રેસ, 1996. પૃ. 28. &quot;માત્ર યોહાનમાં જ એવી કેટલીક બાબતો છે જે ઐતિહાસિક હોઈ શકે અને તેને પૂરતું મહત્ત્વ અપાવું જોઈએ.  ઈસુના પ્રથમ શિષ્યો કદાચ એક વખત બાપ્તિસ્તના અનુયાયીઓ હતા (cf. {{Bibleref2|John|1:35-42}})&quot;&lt;/ref&gt;

ડેનિયલ એસ. દાપાહ, પોતાના પુસ્તકમાં બાપ્તિસ્ત યોહાન અને નાઝારેથના ઈસુ વચ્ચેના સંબંધ અંગે કહે છે કે યોહાનનું વૃત્તાન્ત &quot;કદાચ ઐતિહાસિક પરંપરાનો નાનકડો હિસ્સો માત્ર હોઈ શકે&quot;, અને ટિપ્પણી કરે છે કે સુવાર્તા પુસ્તકો(સિનોપ્ટિક ગોસ્પલ્સ)ના મૌનનો અર્થ એમ નથી થતો કે યોહાને આ માહિતી ઉપજાવી કાઢી છે, અને વધુમાં માર્કનું વૃત્તાન્ત પણ એમ સૂચવે છે કે ઈસુએ, ગાલિલી સ્થળાંતરિત થતાં પહેલાં, યોહાન સાથે કામ કર્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=S0P18O3fGR4C ડૅનિયલ એસ. દાપાહ, ધ રિલેશનશિપ બિટવિન યોહાન ધ બાપ્તિસ્ત એન્ડ જિજસ ઓફ નાઝારથઃ અ ક્રિટિકલ સ્ટડી] (યુનિવર્સિટી પ્રેસ ઓફ અમેરિકા, 2005): &quot;યોહાનની આ સામગ્રીના ટુકડાની ઐતિહાસિકતા અંગે બચાવ કરવાનો અમારો પ્રસ્તાવ છે. આપણે દલીલ કરવી ઘટે કે ઈસુની બાપ્તિસ્મા આપવાની પ્રવૃત્તિના યોહાનના પુરાવા ઐતિહાસિક પરંપરાના ઉતારા હોઈ શકે, કારણ કે માહિતીના આ ટુકડા પાછળ ધર્મશાસ્ત્રનો કોઈ દેખીતો, તત્ત્વદર્શક એજન્ડા નથી. વધુમાં, સુવાર્તાકારોના મૌનને કદાચ સમજાવી શકાય, બીજાં કારણો વચ્ચે, એવી ધારણાને લીધે કે ઈવિન્જિલિસ્ટો આ પ્રસંગથી ક્ષોભિત થયા હતા અને બાપ્તિસ્મા આપતા ચર્ચમાં એ વિધિનો સંદર્ભ આપવો અનાવશ્યક હતો&quot; (પૃ. 7). &quot;સારરૂપ સુવાર્તાઓ(ગોસ્પેલ્સ)માં ઈસુની બાપ્તિસ્મા મંડળીની ગેરહાજરીનો અર્થ એવો નથી થતો કે યોહાનમાંની વિગતો પ્રમાણભૂત નથી, ન તો તે એમ સૂચવે છે કે સુવાર્તાકારોએ એવી વાર્તા ઉપજાવી કાઢી હતી કે જ્યારે ઈસુનું આગમન થયું ત્યારે યોહાન સક્રિય નહોતા. ({{bibleref2|Mark|1:14}} અને સમાન)&quot; ઉદાહરણ તરીકે, માર્કન પરંપરા, જે ચોથી સુવાર્તા કરતાં કાલક્રમ અનુસાર વહેલી છે, તે સૂચવે છે કે ઈસુ યોહાનની એટલી નજીક હતા કે જ્યારે યોહાનને કેદ કરવામાં આવ્યા ત્યારે એક સ્વતંત્ર મંડળી સ્થાપવા માટે ઈસુ ગાલિલી ઊપડી ગયા હતા. એવું લાગે છે કે યોહાન અને ઈસુએ શરૂઆતમાં સાથે કામ કર્યું હતું, ચોથા પ્રબોધક (ઈવેન્જિલિસ્ટ) આ ઘટનાને સ્પષ્ટ કરી છે&quot; (પૃ. 98).&lt;/ref&gt; ફ્રેડરિક જે. સ્વિઈકોવસ્કી(Frederick J. Cwiekowski) સહમતિ નોંધાવે છે કે યોહાનમાંનું વૃત્તાન્ત &quot;એવી છાપ આપે છે&quot; કે ઈસુ બાપ્તિસ્મા આપતા હતા.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=qcD1RNNaKwsC ધ બિગનિંગ્સ ઓફ ધ ચર્ચ] (પૉલિસ્ટ પ્રેસ 1988), પૃ. 55: &quot;ચોથી સુવાર્તામાંનું આ લખાણ એવી છાપ આપે છે કે જ્યારે યોહાન હવે બેથનીમાં નહોતા (Jn 3:23; cf. 1:28) ત્યારે ઈસુ— યોહાનના ભૂતપૂર્વ અનુયાયીઓ સાથે—— પોતે જોર્ડન વિસ્તારમાં બાપ્તિસ્માની એક મંડળી ચલાવતા હતા. જ્યારે ઈસુએ જુડીયાનો વિસ્તાર છોડ્યો અને ગેલિલીમાં પોતાની મંડળી શરૂ કરી ત્યારે તેમણે દેખીતી રીતે પોતાની બાપ્તિસ્મા મંડળીને છોડી દીધી હતી અને ઉપદેશ અને બોધ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું.&quot;&lt;/ref&gt;

બાઈબલનું જોસેફ સ્મિથનું ભાષાંતર કહે છે કે &quot;ભલે ''તેમણે''  (ખ્રિસ્તે) જાતે તેમના શિષ્યોએ આપ્યા હતા ''એટલા બધા'' ને બાપ્તિસ્મા નહોતા આપ્યા; 'કારણ કે તેમણે એક ઉદાહરણ રૂપે તેમને  આપ્યું હતું, એક પછી બીજાને આગળ કરતાં રહીને.'&quot;&lt;ref&gt;[http://www.centerplace.org/hs/iv/iv-joh.htm જૉસેફ સ્મિથ્સ ટ્રાન્સલેશન ઓફ ધ બાઈબલ (બાઈબલનું જૉસેફ સ્મિથનું ભાષાંતર)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100227060622/http://www.centerplace.org/hs/iv/iv-joh.htm |date=ફેબ્રુઆરી 27, 2010 }}, સેન્ટ. યોહાન પ્રકરણ 4&lt;/ref&gt;

યોહાનની સુવાર્તા (ગોસ્પલ ઓફ જ્હોન), {{bibleref2|John|3:32}}માં, નોંધે છે, કે, ભલે ઈસુ ઘણા લોકોને પોતાના બાપ્તિસ્મા તરફ આકર્ષી શક્યા, પણ તેઓ હજી પણ તેમની જુબાનીને સ્વીકારતા નહોતા,&lt;ref&gt;દાપાહ, ડૅનિયલ એસ. ''ધ રિલેશનશિપ બિટવિન યોહાન ધ બાપ્તિસ્ત એન્ડ જિજસ ઓફ નાઝારથઃ અ ક્રિટિકલ સ્ટડી.''  યુનિવર્સિટી પ્રેસ ઓફ અમેરિકા, 2005, પૃ. 97&lt;/ref&gt; અને જોસેફસનાં વૃત્તાન્તોના આધારે, જિજસ સેમિનાર એ નિષ્કર્ષ પર આવે છે કે, ઈસુ કરતાં બાપ્તિસ્ત યોહાનનો લોકોના મન પર વધુ વ્યાપક પ્રભાવ હતો એવી શક્યતા છે.&lt;ref name=&quot;ActJJohn&quot;&gt;{{cite book |first=Robert W. |last=Funk |authorlink=Robert W. Funk |chapter=John the Baptist |title=The Acts of Jesus: The Search for the Authentic Deeds of Jesus |url=https://archive.org/details/actsofjesuswhatd00robe |publisher=HarperSanFrancisco |location=San Francisco |year=1998 |page=[https://archive.org/details/actsofjesuswhatd00robe/page/268 268] |isbn=0-06-062978-9 |oclc=37854370}}&lt;/ref&gt;

=== નવો કરાર ===

નવા કરારમાં પૂર્વકાલીન ખ્રિસ્તીઓમાં જોવા મળતી મહત્ત્વની પ્રથા તરીકે બાપ્તિસ્માના કેટલાક સંદર્ભો સમાવિષ્ટ છે અને, તેમાં ઈસુ દ્વારા તેની સ્થાપના અંગેના કોઈ વાસ્તવિક વૃત્તાન્તો આપવામાં આવ્યા નથી, પણ તેમાં તેમને તેમના પુનરુત્થાન પછી, વિધિ કરવા માટે તેમના શિષ્યોને, સૂચનાઓ આપતાં ચિત્રિત કરવામાં આવ્યા છે (જુઓ મહાન આયોગ (ગ્રેટ કમિશન)).&lt;ref&gt;બાપ્તિસ્મા. (2009). જ્ઞાનકોશ બ્રિટાનિકામાં. મે 21, 2009ના, જ્ઞાનકોશ બ્રિટાનિકા ઓનલાઈનઃ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/52311/Baptism પરથી મેળવેલ.&lt;/ref&gt; તે પ્રેરિત(ધર્મપ્રચારક) પૉલ દ્વારા આપવામાં આવેલાં અર્થઘટનો અને પીટરના પ્રથમ સંદેશપત્રમાં બાપ્તિસ્માના મહત્ત્વને રજૂ કરે છે.

==== પૉલના સંદેશપત્રો ====
{{Main|Pauline epistles}}
પ્રેરિત (ધર્મપ્રચારક) પૉલે 50ના દાયકામાં કેટલાક પ્રભાવશાળી પત્રો લખ્યા હતા, જેને પાછળથી ખ્રિસ્તી ધર્મશાસ્ત્રમાં પ્રમાણભૂત તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યા હતા. પૉલના મતે, બાપ્તિસ્મા આસ્થાવાનના ખ્રિસ્ત સાથેના જોડાણને, ખ્રિસ્તના મૃત્યુને, અને તેમના પુનરુત્થાનને અસર કરે છે અને તેમને રજૂ કરે છે; વ્યક્તિના પાપને દૂર કરે છે; વ્યક્તિને ખ્રિસ્તના શરીરમાં એક કરે છે, અને વ્યક્તિને &quot;આત્માને ગ્રહણ કરતી&quot; બનાવે છે. {{bibleref2c|1Cor|12:13|KJV|1 Co 12:13}}&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;/&gt; પૉલનાં લખાણોના આધારે, બાપ્તિસ્માને રહસ્ય ધર્મોના સંદર્ભે અર્થઘટિત કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;સંસ્કાર. (2009). જ્ઞાનકોશ બ્રિટાનિકામાં. મે 21, 2009ના, જ્ઞાનકોશ બ્રિટાનિકા ઓનલાઈનઃ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/515366/sacrament પરથી મેળવેલ.&lt;/ref&gt;

==== માર્કની સુવાર્તા (માર્કનું ગોસ્પલ) ====
; {{બાઈબલસંદર્ભ2|માર્ક|1

:1-11

આ સુવાર્તાને, સામાન્ય રીતે પ્રથમ અને મેથ્યુ અને લૂક માટે તેણે આધાર તરીકેનું કામ આપ્યું હતું તેમ માનવામાં આવે છે. તેની શરૂઆત પાપોની ક્ષમાયાચના માટે બાપ્તિસ્માના પશ્ચાતાપનો ઉપદેશ આપનારા યોહાન દ્વારા ઈસુને આપવામાં આવતા બાપ્તિસ્માથી થાય છે. યોહાન ઈસુ વિશે કહે છે કે તે પાણીથી નહીં પરંતુ પવિત્ર આત્માથી બાપ્તિસ્મા આપશે. ઈસુના બાપ્તિસ્મા વખતે, તેમને ઈસુને પોતાનો પુત્ર જાહેર કરતી પ્રભુવાણી સંભળાય છે, અને તેઓ ઈસુ પર કબૂતરની જેમ આત્મા ઊતરી આવતો જુએ છે. ઈસુની મિનિસ્ટ્રી દરમ્યાન, જ્યારે જેમ્સ અને જ્હોન ઈસુને આવનારા ઈશ્વરના સામ્રાજ્યમાં માનદ્દ બેઠકો માટે પૂછે છે, ત્યારે ઈસુ પોતાની નિયતિને બાપ્તિસ્મા અને એક કપ સાથે સરખાવે છે, એ જ બાપ્તિસ્મા અને કપ (એટલે કે, શહાદત/બલિદાન) યોહાન અને જેમ્સ માટે પણ લખાયા છે.&lt;ref name=&quot;Harris John&quot;&gt;હૅરિસ, સ્ટીફન એલ., અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ ધ બાઈબલ. પાલો અલ્ટોઃ મેફિલ્ડ. 1985. &quot;યોહાન&quot; પૃ. 302-310.&lt;/ref&gt;

; {{બાઈબલસંદર્ભ2|માર્ક|16
:19-20

બીજી સદીની શરૂઆતમાં માર્કની પરંપરાગત પૂર્ણાહુતિને સંપાદિત કરવામાં આવી હતી એવું ધારવામાં આવે છે, અને એ સદીના મધ્ય ભાગમાં તેને શરૂઆતમાં સુવાર્તા સાથે જોડવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;May Metzger Mark&quot;&gt;{{cite book |first=Herbert Gordon |last=May |coauthors=[[Bruce Metzger]] |title=The New Oxford Annotated Bible with the Apocrypha |url=https://archive.org/details/isbn_0195283260 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=1977 |pages=1213–1239 |isbn=0-19-528348-1 |oclc=3145429}}&lt;/ref&gt; એ કહે છે કે જેઓ વિશ્વાસ રાખે છે અને જેમણે બાપ્તિસ્મા લીધા છે તેમને બચાવી લેવાશે.{{Bibleref2c|Mk|16:9-20}}

==== મેથ્યૂની સુવાર્તા (મેથ્યૂનું ગોસ્પલ) ====

; {{બાઈબલસંદર્ભ2|મેથ્યૂ|3
:12-14
; {{Bibleref2|Matthew|28:18-20}}

મેથ્યૂ ઈસુના બાપ્તિસ્માનું સંક્ષિપ્ત વિવરણ આપે છે.{{Bibleref2c|Mt|3:12-14}}

મેથ્યૂની સુવાર્તામાં મહાન આયોગ(ગ્રેટ કમિશન)નું સૌથી પ્રસિદ્ધ વૃત્તાન્ત પણ સામેલ છે.{{Bibleref2c-nb|Mt|28:18-20}} અહીં, સજીવન થયેલા ઈસુ, પ્રેરિતો(ધર્મપ્રચારકો) સામે આવે છે અને અનુયાયી બનાવવા, બાપ્તિસ્મા આપવા, અને ઉપદેશ આપવા માટે તેમની નિમણૂક કરે છે.&lt;ref name=&quot;ActJMatthew&quot;&gt;{{cite book |first=Robert W. |last=Funk |authorlink=Robert W. Funk |chapter=Matthew |title=The Acts of Jesus: The Search for the Authentic Deeds of Jesus |url=https://archive.org/details/actsofjesuswhatd00robe |publisher=HarperSanFrancisco |location=San Francisco |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/actsofjesuswhatd00robe/page/129 129]–270 |isbn=0-06-062978-9 |oclc=37854370}}&lt;/ref&gt; આ નિમણૂક શિશુ ખ્રિસ્તી ચળવળ દ્વારા અપનાવવામાં આવેલા કાર્યક્રમને પ્રતિબિંબિત કરે છે.&lt;ref name=&quot;ActJMatthew&quot;/&gt;

==== અધિનિયમો ====

{{circa|85–90}}માં લિખિત, એક્ટ્સ ઓફ ધ એપોસ્ટ્લ્સ(પ્રેરિતોના અધિનિયમો),&lt;ref name=&quot;Harris Gospels&quot;&gt;{{cite book |first=Stephen L. |last=Harris |authorlink=Stephen L. Harris |title=Understanding the Bible: A Reader's Introduction |url=https://archive.org/details/understandingbib0000harr_w2l8 |publisher=Mayfield Publishing Company |location=[[Palo Alto, California]] |year=1985 |pages=[https://archive.org/details/understandingbib0000harr_w2l8/page/266 266]–268 |isbn=0-87484-696-X |oclc=12042593}}&lt;/ref&gt; લખે છે કે યરૂશાલેમમાં પેન્ટિકૉસ્ટના એક દિવસમાં આશરે 3,000 લોકોએ બાપ્તિસ્મા ગ્રહણ કર્યા હતા.{{bibleref2c-nb|Acts|2:41}} તે આગળ સામારિયામાં પુરુષો અને સ્ત્રીઓના બાપ્તિસ્માને સાંકળે છે,{{bibleref2c-nb|Acts|8:12-13}} ઈથિઓપિયન નંપુસકોના,{{bibleref2c-nb|Acts|8:36-40}} સૉલ ઓફ ટાર્સસના,{{bibleref2c-nb|Acts|9:18}} {{bibleref2c-nb|Acts|22:16}}કોર્નેલિયસના ઘરના બધા માણસોના,{{bibleref2c-nb|Acts|10:47-48}} લીડિયાના ઘરના બધા માણસોના,{{bibleref2c-nb|Acts|16:15}} ફિલિપ્પી જેલરના ઘરના બધા માણસોના,{{bibleref2c-nb|Acts|16:33}} ઘણા કરિન્થિનિયનોના{{bibleref2c-nb|Acts|18:8}} અને પૉલે અંગત રીતે જે અમુક કરિન્થિઓને બાપ્તિસ્મા આપ્યા તેને સાંકળે છે.{{|1Cor|1:14-16||1 Co 1:14-16|date=May 2010}}

અધિનિયમોમાં, શ્રદ્ધા અને પશ્ચાતાપને બાપ્તિસ્મા માટેની પૂર્વ આવશ્યકતાઓ ગણાવવામાં આવી છે.&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;/&gt; અધિનિયમો બાપ્તિસ્મા સાથે આત્મા મેળવવાને જોડે છે, પણ ચોક્કસ જોડાણ હંમેશાં એકસમાન હોતું નથી.&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;/&gt;

અધિનિયમોમાં, યોહાનના બાપ્તિસ્મામાંથી પસાર થયેલી અને પરિણામે જેમણે હજી પવિત્ર આત્માને મેળવવો બાકી છે તેવી બાર વ્યક્તિઓની વાત પણ કરવામાં આવી છે, તેમને પૉલ દ્વારા ''પુનઃ'' બાપ્તિસ્મા માટે મોકલવામાં આવી હતી, જ્યાં તેમને પવિત્ર આત્માની પ્રાપ્તિ થાય છે.{{bibleref2c-nb|Acts|19:1-7}}

{{bibleref2|Acts|2:38}}, {{bibleref2|Acts|10:48}} અને {{bibleref2|Acts|19:5}} &quot;ઈસુના નામે&quot; અથવા &quot;પ્રભુ ઈસુ ખ્રિસ્તના નામે&quot; બાપ્તિસ્માની વાત કરે છે, પણ આ જ સૂત્ર એ વખતે વાપરવામાં આવ્યું હતું કે કેમ તેને પ્રશ્ન કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;/&gt;

=== પ્રેરિતો(ધર્મપ્રચારકો)નો સમયગાળો ===
{{Main|Apostolic Age}}

પ્રેરિતો(ધર્મપ્રચારકો)નો યુગ એ ઈસુના જીવનથી માંડીને છેલ્લા પ્રેરિત(ધર્મપ્રચારક)ના મૃત્યુ સુધીનો {{c.|100}} (જુઓ બિલવ્ડ ડિસાઈપલ (પ્રિય શિષ્ય)) સમયગાળો છે.  નવા કરારનો મોટો ભાગ આ સમયગાળા દરમ્યાન લખાયો હતો, અને બાપ્તિસ્માના પ્રાથમિક સંસ્કારો અને યૂકરિસ્ટ(પ્રભુભોજન)ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. પ્રોટેસ્ટન્ટોને મન પ્રેરિતો(ધર્મપ્રચારકો)ના યુગના ચર્ચનું મૂલ્ય સવિશેષ છે કારણ કે તે ઈસુના સાચા સંદેશની સાખ પૂરે છે, જે તેમના મતે ગ્રેટ એપોસ્ટાસી (Great Apostasy) દરમ્યાન ધીમે ધીમે ભ્રષ્ટ થઈ ગયો હતો.

યોહાનના ભૂતપૂર્વ અનુયાયીઓના પ્રભાવના કારણે, ઉપવાસની સાથે સાથે બાપ્તિસ્માની પ્રથા પણ ખ્રિસ્તી પ્રથામાં પ્રવેશી હશે.&lt;ref name=&quot;ActJJohn&quot;/&gt;

16 ટૂંકાં પ્રકરણોનું અનામી પુસ્તક, ધ ''ડિડાચે''  અથવા ''ટિચિંગ્સ ઓફ ધ ટ્વેલ્વ એપોસ્ટ્લ્સ(બાર પ્રેરિતોના ઉપદેશો)'' , કદાચ બાઈબલ સિવાય, બાપ્તિસ્માની વિધિ દર્શાવતી, જાણવામાં આવી હોય તેવી સૌથી પૂર્વકાલીન લેખિત સૂચનાઓ છે. તેની પ્રથમ આવૃત્તિ {{c.|60–80 AD}}માં લખાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;5GStages&quot;&gt;{{cite book |first=Robert Walter |last=Funk |authorlink=Robert W. Funk |coauthors=Roy W. Hoover |chapter=Stages in the Development of Early Christian Tradition |title=The Five Gospels: The Search for the Authentic Words of Jesus : New Translation and Commentary |url=https://archive.org/details/fivegospelssearc00funk |publisher=[[Macmillan Publishers]] |location=New York City |year=1993 |page=[https://archive.org/details/fivegospelssearc00funk/page/n153 128] |isbn=0-02-541949-8 |oclc=28421734}}&lt;/ref&gt; બીજી આવૃત્તિ, કેટલાક ઉમેરા અને વધારાઓ સાથે, {{c.|100–150 AD}}માં લખાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;5GStages&quot;/&gt; 19મી સદીમાં, આ પુસ્તક ફરીથી મળ્યું હતું, એને તે પ્રેરિતો(ધર્મપ્રચારકો)ના યુગમાંના ખ્રિસ્તી ધર્મને એક અનન્ય પરિપ્રેક્ષ્યમાં રજૂ કરતું હતું.  વિશેષ કરીને, તેમાં ખ્રિસ્તી ધર્મના બે પાયાના સંસ્કારોનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું હતું: પવિત્ર પ્રભુભોજન (યૂકરિસ્ટ) અને બાપ્તિસ્મા. બાપ્તિસ્મા માટે બને ત્યાં સુધી &quot;જીવંત જળ&quot;(એટલે કે, અહીં વહેતા પાણીને જીવનના પ્રતીક તરીકે જોવામાં આવ્યું છે)માં નિમજ્જન આપવાની પસંદગી તેમાં સૂચવવામાં આવી છે&lt;ref name=&quot;Strang&quot;&gt;{{cite book |first=Veronica |last=Strang |chapter=Water in the Church |chapterurl=http://books.google.com/books?id=A2KNb4x8O6UC&amp;pg=PA90 |title=The Meaning of Water |publisher=[[Berg Publishers]] |year=1997 |page=91 |isbn=1-85973-753-6 |quote=Fonts and baptisteries were constructed with taps and channels to ensure that they were supplied with moving water,which, as Schmemann points out, is symbolically crucial: 'The early Christian prescription is to baptize in living water. This is not merely a technical term denoting running water as distinct from standing water… it is this understanding that determined the form and theology of the baptismal font… The characteristic feature of the &quot;baptistery&quot; was that water was carried into it by a conduit, thus remaining &quot;living water&quot;.'}}&lt;/ref&gt; અથવા, જો તે ઉપલબ્ધ ન હોય, તો પછી સ્થિર પાણીમાં, બને ત્યાં સુધી તેના કુદરતી તાપમાને જ નિમજ્જન આપવાનું સૂચવાયું છે, પણ તેમાં એ પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યું છે કે, જ્યારે નિમજ્જન માટે પૂરતું પાણી ન હોય, ત્યારે માત્ર માથા પર પાણી રેડવું પણ પૂરતું છે.&lt;ref&gt;&quot;(7:1) બાપ્તિસ્મા અંગે, આ પ્રમાણે બાપ્તિસ્મા આપોઃ આ તમામ બાબતો પહેલાં કહી લીધા પછી, પિતા, અને પુત્ર, અને પવિત્ર આત્માના નામમાં, વહેતાં પાણીમાં બાપ્તિસ્મા આપો. (7:2) પણ જો તમારી પાસે વહેતું પાણી ન હોય, તો અન્ય પાણીમાં બાપ્તિસ્મા આપો; અને જો તમે ઠંડા પાણીમાં ન કરી શકો તેમ હો, તો હૂંફાળા પાણીમાં કરો.  (7:3) પણ જો તમારી પાસે બંનેમાંથી કોઈ ન હોય, તો પિતાના અને પુત્રના તથા પવિત્ર આત્માના નામમાં મસ્તિષ્ક પર ત્રણ વખત પાણી રેડો.&quot; [http://www.earlychristianwritings.com/text/didache-roberts.html ''ડિડાચે (Didache)'' , પ્રકરણ 7].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Metzger&quot;&gt;{{cite book |first=Marcel |last=Metzger |chapter=The Order of Baptism in the ''Didache'' |chapterurl=http://books.google.com/books?id=z6V2wb2ckPcC&amp;pg=PA25 |title=History of the Liturgy: The Major Stages |publisher=Liturgical Press |location=[[Collegeville Township, Minnesota]] |year=1997 |pages=25–26 |isbn=0-8146-2433-2 |quote=The Didache recognizes the superior value of running water for the baptismal immersion but does not impose it as a necessary condition… The regulations of the Didache also forsee the case in which immersion is impossible for lack of water and prescribe baptism by pouring water three times on the candidate's head.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ECT&quot;&gt;{{cite book |first=Jean-Yves |last=Lacoste |authorlink=Jean-Yves Lacoste |title=Encyclopedia of Christian Theology: G – O |publisher=[[Routledge]] |location=[[Milton Park]] |year=2005 |page=1607 |isbn=0-5795-8250-8 |quote=According to the Didache (1st century), baptism should be done by a triple immersion in running water.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cambridge&quot;&gt;{{cite book |first=Wayne A. |last=Meeks |editors=Margaret Mary Mitchell and Frances Margaret Young |chapter=Baptism: ritual of initiation |chapterurl=http://books.google.com/books?id=6UTfmw_zStsC&amp;pg=PA160 |title=The Cambridge History of Christianity |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=[[Cambridge]] |year=2006 |pages=160–161 |isbn=0-521-81239-9 |quote=The Didache, representing practice perhaps as early as the beginning of the second century, probably in Syria, also assumes immersion to be normal, but it allows that if sufficient water for immersion is not at hand, water may be poured three times over the head (7:3).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ISBE&quot;&gt;{{cite encyclopedia |first=W. H. T. |last=Dau |editor=Geoffrey W. Bromiley |title=Baptism |url=http://books.google.com/books?id=BW_1mt4oebQC&amp;pg=PA410 |encyclopedia=The International Standard Bible Encyclopedia: A – D |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company]] |location=[[Michigan]] |year=1995 |page=419 |isbn=0-8028-3781-6 |quote=This seems to say that to baptize by immersion was the practice recommended for general use, but that the mode of affusion was also valid and enjoined on occasions}}&lt;/ref&gt;

મેથ્યુના ({{c.|80–85}}&lt;ref name=&quot;Harris Gospels&quot;&gt;હૅરિસ, સ્ટીફન એલ., અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ ધ બાઈબલ. પાલો અલ્ટોઃ મેફિલ્ડ. 1985. &quot;ધ ગોસ્પેલ્સ&quot; પૃ. 266-268.&lt;/ref&gt;) ગ્રેટ કમિશનમાં, ખ્રિસ્તીઓને પિતાના નામે, અને પુત્રના નામે, અને પવિત્ર આત્માના નામે બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;ActJMatthew&quot;/&gt; કમસે કમ 1લી સદીના અંત ભાગથી લઈને પિતાના નામે, અને પુત્રના નામે, અને પવિત્ર આત્માના નામે બાપ્તિસ્મા અપાતો આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;/&gt; અધિનિયમોમાં ({{c.|90}}),&lt;ref name=&quot;Harris Gospels&quot;/&gt; ખ્રિસ્તીઓને &quot;ઈસુના નામે&quot;{{Bibleref2c|Ac|19:5}} બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવતો હોવાનું લખ્યું છે, અલબત્ત તેનો અર્થ બોલવામાં આવતું સૂત્ર થતું હતું કે કેમ તે પ્રશ્ન કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;/&gt;

શિશુને બાપ્તિસ્મા આપવા બાબતે નવા કરારમાં કોઈ જ હકારાત્મક પુરાવો નથી તે બાબતે એકંદરે સહમતિ છે,&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |first=W. H. T. |last=Dau |editor=Geoffrey W. Bromiley |title=Baptism |url=http://books.google.com/books?id=BW_1mt4oebQC&amp;pg=PA410 |encyclopedia=The International Standard Bible Encyclopedia: A – D |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company]] |location=[[Michigan]] |year=1995 |page=417 |isbn=0-8028-3781-6 |quote=It is frankly admitted by paedo-baptist scholars that the NT gives no warrant for infant baptism}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=Geoffrey William |last=Bromiley |chapter=baptizo |chapterurl=http://books.google.com/books?id=ltZBUW_F9ogC&amp;pg=PA92 |editor=[[Gerhard Kittel]] and Gerhard Friedrich |title=Theological dictionary of the New Testament |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company]] |location=[[Grand Rapids, Michigan]] |year=1985 |page=94 |isbn=0-8028-2404-8 |oclc=11840605 |quote=Infant baptism, which cannot be supported from NT examples…}}&lt;/ref&gt; અને ડિડાચે દ્વારા બાપ્તિસ્મા લેનાર ઉમેદવારો માટેની જે પૂર્વ આવશ્યકતાઓ મૂકવામાં આવી છે તેને લાક્ષણિક ઢબે શિશુ બાપ્તિસ્મા રોકવા માટેનાં પગલાં તરીકે સમજવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Randolph A. |last=Miller |year=2002 |title=A Historical and Theological Look at the Doctrine of Christian Baptism |publisher=[[iUniverse]] |isbn=9780595215317 |page=[http://books.google.com/books?id=XEGx1kbcNgYC&amp;pg=PA140 140] |quote=It is often maintained that the Didache, a very early second-century document describing the practices of the first-century church, including baptism, knows nothing of infant baptism and excludes the possibility of it in the early church because of the fasting and confession of the candidate mentioned in the text.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=J. Rodman |last=Williams |authorlink=J. Rodman Williams |year=1996 |title=Renewal Theology: Systematic Theology from a Charismatic Perspective |publisher=[[Zondervan]] |location=[[Grand Rapids, Michigan]] |page=[http://books.google.com/books?id=aQWkXnpx2XkC&amp;pg=RA2-PA236 236] |oclc=36621651 |isbn=9780310209140 |quote=For example, the Didache has a section on baptism (as we have seen) that concludes with this statement: 'And before the baptism, let the one baptizing and the one who is to be baptized fast. …Also, you must instruct the one who is to be baptized to fast for one or two days beforehand' (The Apostolic Fathers 7:4). Obviously none of this is applicable to infants}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=Tatha |last=Wiley |year=2002 |title=Original sin: origins, developments, contemporary meanings |publisher=[[Paulist Press]] |location=New York City |page=[http://books.google.com/books?id=eUVrj1R8f2oC&amp;pg=PA38 38] |isbn=0-8091-4128-0 |oclc=50404061 |quote=The ''Didache''’s assumption of adult baptism offers evidence that its author did not suppose human beings were in need of divine forgiveness from birth}}&lt;/ref&gt;

=== પૂર્વકાલીન ખ્રિસ્તી ધર્મ ===
{{Main|Early Christianity#Baptism}}

બાપ્તિસ્મા અંગેની શરૂઆતની ખ્રિસ્તી માન્યતાઓ (પ્રેરિતો/ધર્મપ્રચારકોના યુગ પછી પાળવામાં આવતો ખ્રિસ્તી ધર્મ) પરિવર્તનશીલ હતી.&lt;ref name=&quot;ODWR&quot;/&gt; પૂર્વકાલીન બાપ્તિસ્માના સૌથી સામાન્ય રૂપમાં, ઉમેદવારને પાણીમાં ઊભો રાખવામાં આવતો અને તેના શરીરના ઉપલા ભાગ પર પાણી રેડવામાં આવતું હતું.&lt;ref name=&quot;ODWR&quot;/&gt; માંદા કે મરણશીલને અપાતા બાપ્તિસ્મામાં સામાન્ય રીતે આંશિક નિમજ્જન સિવાયનો વિકલ્પ ઉપયોગમાં લેવાતો અને તે છતાં તેને સ્વીકૃત ગણવામાં આવતો હતો.&lt;ref name=&quot;cathen&quot;&gt;{{cite encyclopedia |first=William |last=Fanning |title=Baptism |url=http://www.newadvent.org/cathen/02258b.htm |year=1907 |encyclopedia=[[Catholic Encyclopedia]] |access-date=February 24, 2009 |publisher=Robert Appleton Company |location=New York City}}&lt;/ref&gt; 3જી અને 4થી સદીમાં બાપ્તિસ્માનું ધર્મશાસ્ત્ર ચોક્સાઈવાળું બન્યું.&lt;ref name=&quot;ODWR&quot;/&gt;

પહેલાં બાપ્તિસ્મા પછી આદેશો આપવામાં આવતા હતા, પણ પછી ખાસ કરીને ચોથી સદીમાં સનાતન ખ્રિસ્તી માન્યતાથી ઊલટો મત(હેરિસિ)નો ઉદય થતો ગયો તેમ,આસ્થાવાનોને બાપ્તિસ્મા આપતાં પહેલાં ચોક્કસ આદેશો આપવાનું ચલણ વધતું ગયું હતું.&lt;ref name=&quot;catechumen&quot;/&gt; ત્યાં સુધીમાં, બાપ્તિસ્મા પાછો ઠેલવાનું વલણ સામાન્ય બની ગયું હતું, અને આસ્થાવાનોનો એક મોટો હિસ્સો માત્ર કૅટિક્યૂમૅન(catechumen)(મરતો ન હોય ત્યાં સુધી કૉન્સ્ટન્ટાઈન(Constantine)ને બાપ્તિસ્મા આપવામાં નહોતા આવતા) હતો; પણ ત્યારબાદ જે વિધિ ખરેખર વયસ્કો માટે હતો તેમાં ફેરફાર સાથે, ધર્માન્તર કરનાર વયસ્કના બાપ્તિસ્મા કરતાં ખ્રિસ્તીઓના બાળકોને બાપ્તિસ્મા આપવાનું વધુ સામાન્ય બનતું ગયું, અને કૅટિક્યૂમૅનોની સંખ્યામાં ઘટાડો થતો ગયો.&lt;ref name=&quot;catechumen&quot;&gt;કૅટિક્યુમૅન. (2009). જ્ઞાનકોશ બ્રિટાનિકામાં. મે 20, 2009ના, જ્ઞાનકોશ બ્રિટાનિકા ઓનલાઈનઃ  http://www.britannica.com/EBchecked/topic/99350/catechumen પરથી મેળવેલ.&lt;/ref&gt;

પાપોની માફી માટે બાપ્તિસ્મા છે એવું માનવામાં આવતું હતું, એટલે બાપ્તિસ્મા લીધા પછીનાં પાપો વિશેનો પ્રશ્ન ઊભો થયો. કેટલાકે, મૃત્યુના ભય હેઠળના સ્વધર્મ ત્યાગ માટે સુદ્ધાં અને અન્ય ગંભીર પાપ માટે વ્યક્તિને હંમેશાં માટે ચર્ચથી વિખૂટી પાડી દેવાનો આગ્રહ રાખ્યો. સંત સાયપ્રિનનાં લખાણોમાં સૂચવવામાં આવ્યું છે તેમ, અન્યોએ &quot;ચૂક કરનાર વ્યક્તિ&quot;ને આસાનીથી ધર્મમાં પાછા લેવાનો પક્ષ લીધો. આ અંગેનો પ્રચલિત નિયમ એ હતો કે પ્રાયશ્ચિત માટેના સમયગાળામાંથી પસાર થયા બાદ જ, અને તેમાં તેમનો સહૃદયી પસ્તાવો નિદર્શિત થતો હોય તો જ પછી તેમને ધર્મમાં પાછા ફરવા દેવાતા હતા.

જેને સામાન્ય રીતે હવે નાઈસીની સિદ્ધાન્ત-સાર કહેવામાં આવે છે, જે 325ની નાઈસિયાની પ્રથમ સભા દ્વારા અપનાવાયેલા લખાણ કરતાં લાંબો, અને 381માં કોન્સ્ટાન્ટિનોપલની પ્રથમ સભા દ્વારા એ રૂપમાં તેને અપનાવવામાં આવ્યો હોવાથી, નાઈસનો-કોન્સ્ટાન્ટિનોપોલિટન સિદ્ધાન્ત-સાર તરીકે પણ જાણીતો બનેલો સિદ્ધાન્ત-સાર, કદાચ ત્યારે કોન્સ્ટાન્ટિનોપલમાં, 381 સભાના સ્થળે, ઉપયોગમાં લેવાતો બાપ્તિસ્માને લગતો સિદ્ધાન્ત-સાર હશે.&lt;ref name=&quot;cross2005nicenecreed&quot;&gt;{{cite book |first=Frank Leslie |last=Cross |authorlink=Frank Leslie Cross |coauthors=Elizabeth A. Livingstone |chapter=Nicene Creed |title=The Oxford dictionary of the Christian Church |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=2005 |pages= |isbn=0-19-280290-9 |oclc=58998735}}{{pn}}&lt;/ref&gt;

=== પ્રારંભિક મધ્ય યુગ ===

મૃત્યુશૈયા સુધી બાપ્તિસ્માને પાછો ઠેલવાના પહેલાંના પ્રચલિત ચલણના સ્થાને, મૂળ પાપના ધર્મશાસ્ત્રના વિકાસની સાથે સાથે, શિશુ બાપ્તિસ્મા સામાન્ય બનતા ગયા.&lt;ref name=&quot;ODWR&quot;/&gt;  પેલૅજિયસથી વિરુદ્ધ, ઑગસ્ટાઈને એ વાત પર ભાર મૂક્યો કે સદ્ગુણી વ્યક્તિઓ અને બાળકોની મુક્તિ માટે પણ બાપ્તિસ્મા અનિવાર્ય છે.

[[ચિત્ર:Baptême Cathédrale de Troyes 290308.jpg|thumb|left|ટ્રોયસ કૅથેડ્રલ(મુખ્ય દેવળ)માં એક શિલ્પ સમૂહમાં પ્રદર્શિત હિપ્પોના ઑગસ્ટાઈનનો બાપ્તિસ્મા (1549)]]

=== મધ્ય યુગ ===

બારમી સદીમાં &quot;સંસ્કાર&quot; શબ્દનો અર્થ સંકુચિત થતો ગયો અને માત્ર સાત વિધિઓ સુધી મર્યાદિત રહી ગયો, જેમાંનો એક વિધિ બાપ્તિસ્મા હતો, જ્યારે અન્ય પ્રતીકાત્મક વિધિઓ &quot;સંસ્કાર વિધિઓ&quot; તરીકે ઓળખાવા માંડ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;cross2005sacrament&quot;&gt;{{cite book |first=Frank Leslie |last=Cross |authorlink=Frank Leslie Cross |coauthors=Elizabeth A. Livingstone |chapter=Sacrament |title=The Oxford dictionary of the Christian Church |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=2005 |pages= |isbn=0-19-280290-9 |oclc=58998735}}{{pn}}&lt;/ref&gt;

બારમી અને ચૌદમી સદી વચ્ચેના ગાળામાં, પશ્ચિમ યુરોપમાં બાપ્તિસ્મા આપવાના વિધિની સામાન્ય પદ્ધતિ જલાભિષેક પૂરતી રહી ગઈ, અલબત્ત કેટલાંક સ્થળોએ છેક સોળમી સદી સુધી પણ નિમજ્જન જ ચાલુ રહ્યું.&lt;ref name=&quot;cathen&quot;/&gt; સમગ્ર મધ્ય યુગ દરમ્યાન, બાપ્તિસ્મા માટે આવશ્યક પ્રકારની સવલતમાં નોંધપાત્ર ફેરફારો જોવા મળ્યા હતા, 13મી સદીમાં પિસા ખાતેની બૅપ્ટિસ્ટરીના, એક સાથે થોડાક વયસ્કો નિમજ્જન માટે સાથે ઊભા રહી શકે તેટલા મોટા બાપ્તિસ્મા માટેના કુંડથી માંડીને, 6ઠ્ઠી સદીની બૅપ્ટીસ્ટરીના જૂના કોલોન કૅથેડ્રલમાં અડધો મીટર ઊંડાં બૅસિન સુધીના ફેરફારો.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Baptismal Font from the Cologne Baptistery |first=Sebastian |last=Ristow |publisher=[[Cologne Cathedral]] |url=http://www.koelner-dom.de/17216.html?&amp;L=1 |access-date=February 24, 2009 |year=2005 |archive-date=એપ્રિલ 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429220140/http://www.koelner-dom.de/17216.html?&amp;L=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

પૂર્વ અને પશ્ચિમ બંને આ વિધિ કરાવવા માટે પાણીથી પ્રક્ષાલનને અને બાપ્તિસ્માના ત્રયી(ટ્રિનિટેરિયન) સૂત્રને આવશ્યક ગણે છે. ધર્મ સંબંધી વિદ્વતા ત્યારે પ્રચલિત એરિસ્ટોટેલિયન ફિલસૂફીમાંથી શબ્દોનો ઉપયોગ કરીને, આ બંને તત્ત્વોનો સંસ્કારના દ્રવ્ય અને સ્વરૂપ તરીકે ઉલ્લેખ કરે છે. કૅથોલિક ચર્ચનું કૅટિકિઝમ, ધાર્મિક શિક્ષા માટે પ્રશ્નોત્તરીનું પુસ્તક, આ બંને તત્ત્વોની આવશ્યકતા અંગેનું શિક્ષણ આપતી વખતે, કોઈ પણ સંસ્કાર વિધિઓની વાતમાં ક્યાંય આ ફિલસૂફીના શબ્દપ્રયોગોનો ઉપયોગ કરતું નથી.&lt;ref&gt;અનુક્રમમાં &quot;દ્રવ્ય&quot; અને &quot;સ્વરૂપ&quot; શબ્દો મળતા નથી, ન તો તે [http://www.vatican.va/archive/ENG0015/__P35.HTM વિભાગ 1131]માં આપેલી સંસ્કારની વ્યાખ્યાઓમાં જોવા મળે છે. પુસ્તકની ઈલેક્ટ્રોનિક આવૃત્તિમાં આપવામાં આવેલા સર્ચમાં &quot;દ્રવ્ય&quot; શબ્દનો કોઈ ઉપયોગ મળતો નથી, અને &quot;સ્વરૂપ&quot; શબ્દ માત્ર [http://www.vatican.va/archive/ENG0015/__P4B.HTM વિભાગ 1434]માં મળે છે, જેનું શીર્ષક છે &quot;ખ્રિસ્તી જીવનમાં પ્રાયશ્ચિતનાં અનેક સ્વરૂપો&quot;, જે સંસ્કારો વિશે નથી.&lt;/ref&gt;

=== સુધારણા ===
{{Main|Lutheranism#Baptism}}
{{Lutheranism}}

16મી સદીમાં, માર્ટિન લૂથરે બાપ્તિસ્માને એક સંસ્કાર ગણ્યો હતો. લૂથરનોના મતે, બાપ્તિસ્મા એ &quot;ઈશ્વર કૃપાનું માધ્યમ&quot; હતું, જેના થકી પ્રભુ &quot;પુનરુજ્જીવનના પ્રક્ષાલન&quot;{{Bibleref2c|Titus|3:5}} તરીકે &quot;તારનારી આસ્થા&quot; સર્જે છે અને તેને દૃઢ બનાવે છે, જેમાં શિશુઓ અને વયસ્કો ફરીથી જન્મ પામે છે.{{Bibleref2c|Jn|3:3-7}} કારણ કે આસ્થાનું સર્જન એ સંપૂર્ણપણે ઈશ્વરના હાથમાં છે, એટલે બાપ્તિસ્મા લેનારી વ્યક્તિનાં કૃત્યો પર તે આધાર રાખતી નથી, પછી એ શિશુ હોય કે વયસ્ક.  ભલે બાપ્તિસ્મા લેનાર શિશુ એ આસ્થાને સ્પષ્ટપણે વ્યક્ત ન કરી શકે, પણ લૂથરનો માને છે કે તે હંમેશાં હાજર હોય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lcms.org/pages/internal.asp?NavID=2607 |title=Baptism and Its Purpose |publisher=[[Lutheran Church – Missouri Synod]] |access-date=February 24, 2009 |archive-date=ફેબ્રુઆરી 6, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206220443/http://www.lcms.org/pages/internal.asp?NavID=2607 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કારણ કે એ માત્ર આસ્થા જ છે કે જે દૈવી ભેટો મેળવે છે, લૂથરનો કબૂલે છે કે બાપ્તિસ્મા &quot;પાપોની માફી આપે છે, મૃત્યુ અને શેતાનથી છુટકારો આપે છે, અને ઈશ્વરના શબ્દો અને વચનો જાહેર કરે છે તે મુજબ, જેઓ આ માનતા હોય તે તમામને શાશ્વત મુક્તિ આપે છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite book |first=Martin |last=Luther |authorlink=Martin Luther |chapter=The Sacrament of Holy Baptism |chapterurl=http://www.bookofconcord.org/smallcatechism.html#baptism |access-date=February 24, 2009 |title=[[Luther's Small Catechism]] |year=2009 |origyear=1529 |archive-date=સપ્ટેમ્બર 20, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920070231/http://www.bookofconcord.org/smallcatechism.html#baptism |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; પોતાના લાર્જ (વિશાળ) કૅટિકિઝમમાં, લૂથર શિશુ બાપ્તિસ્મા અંગેના વિશેષ વિભાગમાં દલીલ કરે છે કે શિશુ બાપ્તિસ્મા ઈશ્વરને પસંદ છે કારણ કે આ રીતે બાપ્તિસ્મા લેનારી વ્યક્તિઓ પુનર્જન્મ પામી હોય છે અને પવિત્ર આત્મા દ્વારા શુદ્ધિકરણ પામી હોય છે.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Martin |last=Luther |authorlink=Martin Luther |chapter=Of Infant Baptism |chapterurl=http://www.bookofconcord.org/largecatechism/6_baptism.html |access-date=February 24, 2009 |year=2009 |origyear=1529 |title=[[Luther's Large Catechism]] |archive-date=જૂન 13, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080613061118/http://bookofconcord.org/largecatechism/6_baptism.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

સ્વિસ સુધારક હુલ્ડ્રીચ ઝ્વિંગલિ બાપ્તિસ્માને ધાર્મિક સંસ્કારનું સ્થાન આપવાનો ઇનકાર કરીને લૂથરનોથી જુદા પડે છે.  ઝ્વિંગલિ બાપ્તિસ્મા અને પ્રભુ ભોજનને ધાર્મિક સંસ્કારો તરીકે માને છે, પણ તે દીક્ષા સમારંભના અર્થમાં.&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;/&gt; આ સંસ્કારો પ્રતીકાત્મક હોવા બાબતેની તેમની સમજણ તેમને લૂથરથી જુદા પાડે છે.

[[ચિત્ર:Jordan river baptism cue.jpg|thumb|left|યર્દન (જોર્ડન) નદીમાં ડૂબકી બાપ્તિસ્મા માટે રાહ જોતાં લોકો]]
ઍનાબાપ્ટિસ્ટો(જેનો અર્થ થાય છે &quot;પુનઃબાપ્તિસ્મા-દાતા&quot;)એ લૂથરનો તેમ જ કૅથોલિકો દ્વારા જળવાતી પ્રથાને એવી સમૂળગી રીતે નકારી કાઢી કે તેમણે તેમના સમુદાય સિવાય બહાર આપવામાં આવેલા બાપ્તિસ્માની વૈધતાને સ્વીકારવાનો જ ઇનકાર કર્યો. તેમણે ધર્માન્તર કરનારાઓને એ ભૂમિકાએ &quot;પુનઃબાપ્તિસ્મા આપ્યા&quot; કે વ્યક્તિની ઇચ્છા વિના તેને બાપ્તિસ્મા આપી ન શકાય, અને એક શિશુ, કે જે બાપ્તિસ્માની વિધિમાં શું થાય છે તે સમજી શકતું નથી અને જેને ખ્રિસ્તી ધર્મની વિભાવનાઓ અંગે કોઈ પ્રકારનું જ્ઞાન નથી, તેના બાપ્તિસ્મા ખરેખર થયા જ નથી હોતા. શિશુઓના બાપ્તિસ્માને તેઓ બાઈબલ-બહારનું જુએ છે, જે હજી પોતાની આસ્થાને કબૂલી શકે તેમ નથી અને જેણે, હજી સુધી કોઈ પાપ કર્યાં નથી, તેમને મુક્તિની એવી સમાન જરૂરિયાત પણ હોતી નથી. એટલે જેમને શિશુઅવસ્થામાં બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવ્યા હતા, તેમને બાપ્તિસ્મા આપવાને ઍનાબાપ્ટિસ્ટો અને અન્ય બાપ્ટિસ્ત સમુદાયો ''પુનઃ'' બાપ્તિસ્મા આપતા હોવાનું ગણતા નથી, કારણ કે, તેમની દૃષ્ટિએ, શિશુ બાપ્તિસ્મા એ કોઈપણ અસર વિનાનું છે. અમિષ, પુનરુદ્ધાર ચર્ચો (ખ્રિસ્તનાં ચર્ચો/ખ્રિસ્તી ચર્ચ), હટેરાઈટ, બાપ્ટિસ્ત, મેનોનાઈટ અને અન્ય સમુદાયો આ પ્રથામાંથી પેદા થયા છે.  પેન્ટિકૉસ્ટલ, કરિશ્માપૂર્ણ અને મોટા ભાગનાં બિન-સાંપ્રદાયિક ચર્ચો પણ આ દૃષ્ટિકોણમાં માને છે.&lt;ref name=&quot;Brackney&quot;/&gt;

== પદ્ધતિ અને શૈલી ==

[[ચિત્ર:Child baptism with water.jpg|thumb|left|150px|જલધારા દ્વારા એક બાળકના બાપ્તિસ્મા]]

ખ્રિસ્તી બાપ્તિસ્મા નીચે જણાવેલાં ત્રણ સ્વરૂપોમાંથી એક અનુસાર, કૃત્યને કાં તો એક વખત અથવા ત્રણ વખત કરીને કરવામાં આવે છેઃ&lt;ref&gt;[http://books.google.gr/books?id=z47zgZ75dqgC&amp;amp;pg=PA562&amp;amp;lpg=PA562&amp;amp;dq=%22earliest+church+order%22&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=ZqP45QiT_h&amp;amp;sig=-eozZYmQ4KPQyWXlUmRguYzYXNM&amp;amp;hl=en&amp;amp;ei=ryb5SebxNsXM-Aajv5TIDw&amp;amp;sa=X&amp;amp;oi=book_result&amp;amp;ct=result&amp;amp;resnum=5 ઈર્વિન ફાહ્લબુશ, જિઓફ્રેય વિલિયમ બ્રોમિલી, ડૅવિડ બી. બાર્રેટ્ટ. ધ એનસાયક્લોપિડીયા ઓફ ક્રિશ્ચિયાનિટી (વમ(Wm).][http://books.google.gr/books?id=z47zgZ75dqgC&amp;amp;pg=PA562&amp;amp;lpg=PA562&amp;amp;dq=%22earliest+church+order%22&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=ZqP45QiT_h&amp;amp;sig=-eozZYmQ4KPQyWXlUmRguYzYXNM&amp;amp;hl=en&amp;amp;ei=ryb5SebxNsXM-Aajv5TIDw&amp;amp;sa=X&amp;amp;oi=book_result&amp;amp;ct=result&amp;amp;resnum=5 બી. ઈઅર્ડમૅન્સ પબ્લિશિંગ, 1999 ISBN 0-8028-2413-7), પૃ. 562]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.earlychristianwritings.com/text/didache-roberts.html  ડિડાચે(Didache), પ્રકરણ 7:] &quot;માથા પર ત્રણ વખત પાણી રેડો&quot;.&lt;/ref&gt;

=== અભિસિંચન ===
{{Main|Aspersion}}

અભિસિંચન એ માથા પર પાણીનો છંટકાવ કરવો તે છે.

=== અભિષેક/જલધારા ===


{{Main|Affusion}}

અભિષેક એ માથા પર પાણી રેડવું તે છે.

=== નિમજ્જન ===
{{Main|Immersion baptism}}
નિમજ્જન માટેનો અંગ્રેજી શબ્દ &quot;ઈમર્સન&quot; તાજેતરની લૅટિનના ''immersionem''  (ઈમર્સનેમ) પરથી આવ્યો છે, જે ક્રિયાપદ ''immergere''  (''in'' - &quot;માં&quot; + ''mergere''   &quot;ડૂબકી&quot;) પરથી બન્યો છે.  બાપ્તિસ્માને લાગેવળગે છે ત્યાં સુધી, કેટલાક લોકો કોઈ પણ પ્રકારના ડૂબવાનો ઉલ્લેખ કરવા માટે તેનો ઉપયોગ કરે છે, પછી તેમાં શરીર પૂરેપૂરું પાણીની અંદર હોય કે માત્ર અંશતઃ જ પાણીમાં ડૂબેલું હોય; આમ નિમજ્જન થકી તેઓ સંપૂર્ણ અથવા અંશતઃ નિમજ્જનની વાત કરતા હોય છે. અન્યો, ઍનાબાપ્તિસ્તની પ્રથાના લોકો, કોઈને સંપૂર્ણપણે પાણીની સપાટી નીચે ડુબાડવાના (ડૂબકી) અર્થમાં જ &quot;નિમજ્જન&quot; શબ્દનો ઉપયોગ કરે છે.&lt;ref&gt;http://www.etymonline.com/index.php?term=immersion&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| title= 1689 Baptist Catechism
| url= http://www.desiringgod.org/AboutUs/OurDistinctives/ABaptistCatechism/
| date= 
| editor= John Piper
| access-date= 3 February 2010}}&lt;/ref&gt;. બાપ્તિસ્માના એક પ્રકાર, કે જેમાં પાણીમાં ઊભેલી વ્યક્તિને પાણીની સપાટીની નીચે ડુબાડ્યા વિના, તેના પર પાણી રેડવામાં આવે છે, તેના માટે પણ &quot;નિમજ્જન&quot; શબ્દ વાપરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;ODCCimmersion&quot;&gt;{{cite book |first=Frank Leslie |last=Cross |authorlink=Frank Leslie Cross |coauthors=Elizabeth A. Livingstone |chapter=Immersion |title=The Oxford Dictionary of the Christian Church |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] and [[New York]]|year=2005 |page=[https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0/page/827 827] |isbn=0-19-280290-9 |oclc=58998735}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pinehurst&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.pinehurstumc.org/clientimages/31669/baptismmode.pdf |title=પાઈનહુર્સ્ટ યુનાઈટેડ મેથોડિસ્ટ ચર્ચની વેબસાઈટ પર પ્રકાશિત અભ્યાસ |access-date=એપ્રિલ 4, 2011 |archive-date=ઑક્ટોબર 21, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021205649/http://www.pinehurstumc.org/clientimages/31669/baptismmode.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &quot;નિમજ્જન&quot; શબ્દના આ ત્રણ અર્થો અંગે વધુ વિગતે જાણવા માટે, જુઓ નિમજ્જન બાપ્તિસ્મા.

જ્યારે &quot;ડૂબકી&quot;ના વિરોધી તરીકે &quot;નિમજ્જન&quot;નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે,&lt;ref&gt;વૈજ્ઞાનિક સંદર્ભમાં, બે શબ્દોને મોટા ભાગે પરસ્પર વિશિષ્ટ રીતે સમજવામાં આવે છે.  ગણિતમાં તેનાં ઉદાહરણો મળે છે (જુઓ [http://books.google.com/books?id=dWHet_zgyCAC&amp;amp;pg=PA214&amp;amp;lpg=PA214&amp;amp;dq=immersion+submersion&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=1REtDR4qL_&amp;amp;sig=SiRUoIzwU0chy39L2ayr_GBAwwc&amp;amp;hl=en&amp;amp;ei=h_NuS_XEJNOSjAf-nayABg&amp;amp;sa=X&amp;amp;oi=book_result&amp;amp;ct=result&amp;amp;resnum=7&amp;amp;ved=0CB4Q6AEwBjgy#v=onepage&amp;amp;q=immersion%20submersion&amp;amp;f=false રાલ્ફ અબ્રાહમ, જેરોલ્ડ ઈ. માર્સદન, ટુડોર એસ. રા. iu, બહુવિધ, ટેન્સર વિશ્લેષણ, અને ઍપ્લિકેશન્સ], પૃ. 196 અને [http://books.google.com/books?id=jSeRz36zXIMC&amp;amp;pg=PA168&amp;amp;lpg=PA168&amp;amp;dq=immersion+submersion&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=p1VsHU6gOu&amp;amp;sig=wgkwyvu4_KeOKXu8VIZvM1fcHVA&amp;amp;hl=en&amp;amp;ei=h_NuS_XEJNOSjAf-nayABg&amp;amp;sa=X&amp;amp;oi=book_result&amp;amp;ct=result&amp;amp;resnum=3&amp;amp;ved=0CBAQ6AEwAjgy#v=onepage&amp;amp;q=immersion%20&amp;amp;f=false ક્લાઉસ ફ્રિત્ઝશ, હાન્સ ગ્રાઉર્ટ, હોલોમોર્ફિક ફંક્શન્સ ટુ કૉમ્પ્લેક્સ મૅનિફોલ્ડ્સ], પૃ. 168), તબીબશાસ્ત્રમાં ([http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1724326/ નિમજ્જન, પાણીમાં ડુબવા, અને હૃદયના ધબકારાની ફેરફારક્ષમતા પર સ્કૂયુબે ડાઈવિંગ)], અને ભાષા શીખવી ([http://www.strath.ac.uk/media/departments/curricularstudies/scilt/publications/immersion/chapter_1.pdf શાળામાં દ્વિતીય ભાષામાં નિમજ્જન).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141206222358/https://books.google.com/books?id=dWHet_zgyCAC&amp;pg=PA214&amp;lpg=PA214&amp;dq=immersion+submersion&amp;source=bl&amp;ots=1REtDR4qL_&amp;sig=SiRUoIzwU0chy39L2ayr_GBAwwc&amp;hl=en&amp;ei=h_NuS_XEJNOSjAf-nayABg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=7&amp;ved=0CB4Q6AEwBjgy |date=ડિસેમ્બર 6, 2014 }}&lt;/ref&gt; ત્યારે તે બાપ્તિસ્માના એ રૂપને સૂચવે છે જેમાં ઉમેદવારને પાણીમાં ઊભો રાખવામાં અથવા ઘૂંટણિયે બેઠેલો રાખવામાં આવે છે અને તેના શરીરના ઉપરના ભાગ પર પાણી રેડવામાં આવે છે.  ઓછામાં આછું બીજી સદીના સમયથી પશ્ચિમમાં અને પૂર્વમાં આ અર્થમાં નિમજ્જન નિયોજિત કરવામાં આવે છે અને પૂર્વકાલીન ખ્રિસ્તી કલામાં જે રૂપમાં સામાન્ય રીતે બાપ્તિસ્માને ચિત્રિત કરવામાં આવ્યું છે તે આ છે.  પશ્ચિમમાં, 8મી સદીની આસપાસ જલધારા બાપ્તિસ્માએ, બાપ્તિસ્માની આ પદ્ધતિનું સ્થાન લેવાની શરૂઆત કરી હતી, પણ પૂર્વીય ખ્રિસ્તી ધર્મમાં હજી પણ તેનો પ્રયોગ ચાલુ છે.&lt;ref name=&quot;ODCCimmersion&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Pinehurst&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.newadvent.org/cathen/02274a.htm કૅથોલિક એનસાયક્લોપિડીયા, લેખ ''બાપ્તિસ્માનું પાત્ર (બૅપ્ટિસ્મલ ફોન્ટ)'' ]&lt;/ref&gt;

=== પાણીમાં ડુબાડવું ===
[[ચિત્ર:Russian-baptism.JPG|thumb|right|240px|પૂર્વીય રૂઢિવાદી ચર્ચ(ઈસ્ટર્ન ઓર્થોડોક્સ ચર્ચ)માં ડૂબકી થકી બાપ્તિસ્મા (સોફિયા કૅથેડ્રલ, 2005)]]

પાણીમાં ડુબાડવા માટેનો અંગ્રેજી શબ્દ સ્બમર્શન તાજેતરની લૅટિનમાંથી (''સબ(sub)-''  &quot;નીચે, તળે&quot; + મેર્જરે(''mergere'' ) &quot;બોળવું, ડૂબકી&quot;)&lt;ref&gt;http://www.merriam-webster.com/dictionary/submerge&lt;/ref&gt; આવ્યો છે અને ક્યારેક તેને &quot;સંપૂર્ણ નિમજ્જન&quot; કહેવામાં આવે છે. બાપ્તિસ્માના આ રૂપમાં ઉમેદવારના શરીરને પાણીથી સંપૂર્ણ રીતે આવરી લેવામાં આવે છે. રૂઢિવાદી (ઓર્થોડોક્સ) ચર્ચ અને કેટલાક અન્ય પૂર્વીય (ઈસ્ટર્ન) ચર્ચોમાં તેમ જ ઍમ્બ્રોઝયન(Ambrosian) વિધિમાં પણ પાણીમાં ડુબાડવામાં આવે છે (અલબત્ત, ડુબાડવા કરતાં અલગ રૂપ તરીકે, નિમજ્જન પણ હવે સામાન્ય છે). શિશુઓના બાપ્તિસ્માના રોમન વિધિમાં આપવામાં આવેલી પદ્ધતિઓમાંથી તે એક છે.  પ્રાચીન ચિત્રાત્મક રજૂઆતો અને પૂર્વકાલીન બાપ્તિસ્માના પાણીનાં પાત્રોના કદના બચેલાં પુરાવાઓ પરથી, એ ધારણાને પડકારવામાં આવી હતી કે પૂર્વકાલીન ખ્રિસ્તીઓમાં જોવા મળતી સામાન્ય પ્રથાઓ વિશે વાત કરતી વખતે ઇતિહાસકારોએ વાપરેલો શબ્દપ્રયોગ &quot;નિમજ્જન&quot;,&lt;ref name=&quot;ECT&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cambridge&quot;/&gt; પાણીમાં ડુબાડવાનો ઉલ્લેખ કરતો હતો.&lt;ref name=&quot;cross2005submersionm&quot;&gt;{{cite book |first=Frank Leslie |last=Cross |authorlink=Frank Leslie Cross |coauthors=Elizabeth A. Livingstone |chapter=Submersion |title=The Oxford dictionary of the Christian Church |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=2005 |page=[https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0/page/1563 1563] |isbn=0-19-280290-9 |oclc=58998735}}, પૃ. 1563; cf. {{cite book |first=Louis Charles |last=Wilson |year=1895 |title=The History of Sprinkling |url=https://archive.org/details/historyofsprinkl0000wils |location=[[Cincinnati]] |publisher=Standard Publishing |oclc=4759559}}{{pn}}&lt;/ref&gt; હજી પણ વારંવાર તેને ''નિમજ્જન''  સાથે ગૂંચવી દેવામાં આવે છે.
[[ચિત્ર:Baptism at Northolt Park Baptist Church (cropped).jpg|alt=|left|thumb|240x240px|નિમજ્જન દ્વારા ઇવાન્જેલિકલ ક્રિશ્ચિયન બાપ્તિસ્મા]]
બાપ્તિસ્ત માને છે &quot;ખ્રિસ્તી બાપ્તિસ્મા એ આસ્થાવાનનું જળમાં નિમજ્જન છે. ...તે એક આજ્ઞાંકિત કૃત્ય છે જે ક્રૂસારોપિત, દફનાવેલ, અને પાછા ઊઠેલા તારણહારમાં, પાપ માટે આસ્થાવાનના મૃત્યુમાં, જૂના જીવનના દફનમાં અને ઈસુ ખ્રિસ્તમાં નવા જીવનની કેડી પર ચાલવા માટેના પુનરુત્થાનમાં આસ્થાવાનના વિશ્વાસનું પ્રતીક છે&quot; (પદલોપને સંદર્ભિત અવતરણ અનુસાર જ રાખવામાં આવ્યો છે).&lt;ref&gt;સાઉથર્ન બૅપ્ટિસ્ટ કન્વેન્શનની અધિકૃત વેબસાઈટ [http://www.sbc.net/aboutus/basicbeliefs.asp મૂળભૂત માન્યતાઓ, પેટાશીર્ષક &quot;બાપ્તિસ્મા અને પ્રભુનું છેલ્લું ભોજન&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130312082918/http://www.sbc.net/aboutus/basicbeliefs.asp |date=માર્ચ 12, 2013 }}. 2009-04-08ના મેળવેલ.&lt;/ref&gt; પૂર્ણ નિમજ્જન દ્વારા બાપ્તિસ્મામાં વિશ્વાસ રાખનારા મોટા ભાગના અન્ય ખ્રિસ્તીઓની જેમ, બાપ્તિસ્તો બાઈબલના પરિચ્છેદો&lt;ref&gt;જેમ કે {{bibleref2|Colossians|2:12–13}} અને {{bibleref2|Romans|6:2–13}}&lt;/ref&gt; વાંચીને સૂચિત કરે છે કે આ પ્રથા હેતુપૂર્વક દફન અને પુનરુત્થાનને પ્રતીકાત્મક રીતે વ્યક્ત કરે છે. વિશેષ કરીને જ્યારે નિમજ્જન વિધિને પ્રેક્ષકો સમક્ષ કરવામાં આવે છે, ત્યારે સંપૂર્ણ નિમજ્જન વિધિ દફનને (જ્યારે બાપ્તિસ્મા પામતી વ્યક્તિ પાણીની સપાટીની નીચે ડૂબકી મારે છે, જેમ કે દફન પામી હોય), અને પુનરુત્થાનને (જ્યારે વ્યક્તિ પાણીની બહાર નીકળે છે, જાણે કે કબરમાંથી પાછી બેઠી થતી હોય) ચિત્રિત કરે છે- પાપ કેન્દ્રિત જીવનની પુરાણી ઢબનું &quot;મૃત્યુ&quot; અને &quot;દફન&quot;, અને એક ખ્રિસ્તી તરીકે પ્રભુ કેન્દ્રિત નવું જીવન શરૂ કરવા પ્રતિનું &quot;પુનરુત્થાન&quot;.  આવા ખ્રિસ્તીઓ લાક્ષણિક ઢબે માને છે કે જળ બાપ્તિસ્મા એક ખ્રિસ્તીના આધ્યાત્મિક રીતે &quot;પુનર્જન્મ&quot;નું ''પ્રતીક''  છે (પણ તે તેને પેદા કરતો નથી), એવા સૂચિતાર્થ સાથે {{bibleref2|John|3:3-5}} પણ આ દૃષ્ટિકોણને ટેકો આપે છે.&lt;ref&gt;વિલિયમ એચ. બ્રાકની. &quot;બિલિવર્સ બાપ્તિસ્મા (આસ્થાવાનના બાપ્તિસ્મા)&quot; બાપ્તિસ્ત હિસ્ટ્રી એન્ડ હેરિટેજ સોસાયટી.જૂન 18, 2009. http://www.baptisthistory.org/pamphlets/baptism.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107183031/http://www.baptisthistory.org/pamphlets/baptism.htm |date=જાન્યુઆરી 7, 2010 }}&lt;/ref&gt;

[[ચિત્ર:Submersion baptism, Pichilemu, Chile.jpg|300px|thumb|ચિલેના પિચિલેમુના લાસ ટેર્રાઝાસ સમુદ્રકિનારે, કમ્યુનિટી ઓફ ક્રાઈસ્ટ(ખ્રિસ્તના સમુદાય)માં ડૂબકી બાપ્તિસ્મા.|link=Special:FilePath/Submersion_baptism,_Pichilemu,_Chile.jpg]]

ક્રિશ્ચિયન ચર્ચ (ખ્રિસ્તના શિષ્યો) પણ પાણીમાં ડુબાડીને બાપ્તિસ્મા આપે છે,&lt;ref&gt;Disciples.org, સ્વામિત્વ ક્રિશ્ચિયન ચર્ચ (ડિસાઈપલ્સ ઓફ ક્રાઈસ્ટ) [http://www.disciples.org/AboutTheDisciples/Baptism/tabid/160/Default.aspx બાપ્તિસ્મા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101212163819/http://disciples.org/AboutTheDisciples/Baptism/tabid/160/Default.aspx |date=ડિસેમ્બર 12, 2010 }}, 2009-04-08ના મેળવેલ, &quot;જેમ બાપ્તિસ્મા ઈસુ ખ્રિસ્તના મૃત્યુ, દફન અને પુનરુત્થાનને રજૂ કરે છે, તેમ તે પસ્તાવો કરનાર આસ્થાવાનના જૂના સ્વના મૃત્યુ અને દફન, તથા ખ્રિસ્તમાં તદ્દન નવા આનંદસભર જન્મને પ્રતીકાત્મક રીતે વ્યક્ત કરે છે.&quot;&lt;/ref&gt; અલબત્ત આ ધાર્મિક સિદ્ધાંત, જેઓ અલગ ખ્રિસ્તી બાપ્તિસ્મા પ્રથાથી બાપ્તિસ્મા પામ્યા હોય તેમને ફરીથી બાપ્તિસ્મા આપવાનું સૂચવતો નથી.&lt;ref&gt;Disciples.org [http://www.disciples.org/ccu/PDF/Newell%20Williams%20paper.pdf ક્રિશ્ચિયન ચર્ચ (ડિસાઈપલ્સ ઓફ ક્રાઈસ્ટ): અ રિફોર્મ્ડ નોર્થ અમેરિકન મેઈનસ્ટ્રીમ મોડરેટ ડિનોમિનેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927183904/http://www.disciples.org/ccu/PDF/Newell%20Williams%20paper.pdf |date=સપ્ટેમ્બર 27, 2011 }}, 2009-04-08ના મેળવેલ, &quot;આપણી બાપ્તિસ્મા અને પ્રભુના છેલ્લા ભોજનની રૂઢિઓ વિશ્વવ્યાપી છે. આસ્થાવાનના નિમજ્જનની પ્રથા પાળતા હોવા છતાં, મોટા ભાગના ધાર્મિક સમુદાયો અન્ય ચર્ચોના બાપ્તિસ્માને માન્ય રાખે છે.&quot;&lt;/ref&gt; જેમનાં મૂળિયાં પુનઃસ્થાપન ચળવળમાં પણ છે તે, ખ્રિસ્તનાં ચર્ચો(ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ)માં, બાપ્તિસ્મા માત્ર શારીરિક નિમજ્જન સાથે જ આપવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;Perfect Stranger&quot;/&gt;{{rp|p.107}}&lt;ref name=&quot;Rhodes 2005&quot;/&gt;{{rp|p.124}} નવા કરારમાં વપરાયેલા શબ્દ ''બાપ્તિઝો(baptizo)'' ના અર્થની તેમની સમજણ પર આ આધારિત છે, એવી માન્યતા કે તે ઈસુના મૃત્યુ, દફન અને પુનરુત્થાનને બહુ બહુ નજીકથી મળતું આવે છે, અને ઐતિહાસિક રીતે પહેલી સદીમાં વપરાતી પદ્ધતિ નિમજ્જન હતી, તથા જ્યારે નિમજ્જન શક્ય નહોતું ત્યારે પાછળથી ગૌણ પદ્ધતિઓ તરીકે જલધારા અને છંટકાવનો ઉદય થયો હતો.&lt;ref name=&quot;Who Are the churches of Christ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Understanding Four Views on Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.139-140}}

સેવન્થ-ડે એડવેન્ટિસ્ટોનું માનવું છે કે &quot;બાપ્તિસ્મા સ્વનું મૃત્યુનું અને ઈસુમાં જીવતા પાછા ફરવાનું પ્રતીક છે.&quot; તેઓ સંપૂર્ણ નિમજ્જન દ્વારા બાપ્તિસ્મા પાળે છે.&lt;ref&gt;&quot;અબાઉટ એડવેન્ટિસ્ટ્સ (એડવેન્ટિસ્ટો વિશે).&quot; સેન્ટ. લૂઈસ યૂનિફાઈડ સ્કૂલ. જૂન 18, 2009. http://slus.org/index.php?option=com_content&amp;amp;view=article&amp;amp;id=66&amp;amp;Itemid=82 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100505175829/http://www.slus.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=66&amp;Itemid=82 |date=મે 5, 2010 }}&lt;/ref&gt;

બાપ્તિસ્મા અંગેની અર્વાચીન સંતો(લેટર-ડે સેઈન્ટ્સ)ની માન્યતાઓ છે કે &quot;જેમ ઈસુ ખ્રિસ્ત બાપ્તિસ્મા પામ્યા હતા તેમ, તમને થોડા સમય માટે પાણીમાં નિમજ્જિત કરવામાં આવે છે. નિમજ્જન દ્વારા બાપ્તિસ્મા એ ઈસુ ખ્રિસ્તના મૃત્યુ, દફન, અને પુનરુત્થાનનું પવિત્ર પ્રતીક છે, અને તે તમારી જૂની જિંદગીના અંતને અને ઈસુ ખ્રિસ્તના શિષ્ય તરીકેના નવા જીવનની શરૂઆતને રજૂ કરે છે.&quot;&lt;ref&gt;ધ ચર્ચ ઓફ જિજસ ક્રાઈસ્ટ ઓફ લેટર-ડે સેઈન્ટ્સની અધિકૃત વેબસાઈટ [http://www.mormon.org/mormonorg/eng/basic-beliefs/the-commandments/baptism-and-confirmation મૂળભૂત માન્યતાઓ, પેટાશીર્ષક &quot;બાપ્તિસ્મા અને પુષ્ટિકરણ&quot;]. 2009-04-08ના મેળવેલ.&lt;/ref&gt; કમ્યુનિટી ઓફ ક્રિસ્ટ (ખ્રિસ્તનો સમુદાય) તેમના બાપ્તિસ્મા માટે પાણીમાં ડુબાડવાનો પણ પ્રયોગ કરે છે.

યહોવાના સાક્ષીઓ શીખવે છે &quot;જ્યારે એક વ્યક્તિ બાપ્તિસ્મા પામતી હોય, ત્યારે તેના આખા શરીરને ક્ષણેકવાર માટે પાણીની નીચે મૂકવું જોઈએ.&quot;&lt;ref&gt;માહિતીપત્રિકાઃ &quot;જેહોવાઝ વિટનેસિસ- હૂ આર ધે? વૉટ ડૂ ધે બિલિવ? (યહોવાના સાક્ષીઓ- કોણ છે તેઓ? તેઓ શેમાં માને છે?)&quot;, પૃ. 13 [http://www.watchtower.org/e/jt/article_03.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613155202/http://watchtower.org/e/jt/article_03.htm |date=જૂન 13, 2010 }}&lt;/ref&gt;

=== વસ્ત્ર ===

બાપ્તિસ્માના મોટા ભાગનાં પૂર્વકાલીન ચિત્રણોમાં દર્શાવ્યા મુજબ (તેમાંનાં કેટલાંક આ લેખમાં દર્શાવવામાં આવ્યાં છે), અને પૂર્વકાલીન ચર્ચના પાદરીઓ અને અન્ય ખ્રિસ્તી લેખકોના વર્ણન અનુસાર, મધ્ય યુગ સુધી, મોટા ભાગના બાપ્તિસ્મામાં ઉમેદવારને સંપૂર્ણપણે નગ્નાવસ્થામાં રાખવામાં આવતો હતો.  આ વર્ણનોમાંથી યરૂશાલેમના સિરીલનું વિશિષ્ઠ હતું, જેણે 4થી સદીમાં (આશરે  350 ઈ.સ.માં) &quot;ઓન ધ મિસ્ટ્રીઝ ઓફ બાપ્તિસ્મા (બાપ્તિસ્માની જટિલ વિધિઓ અંગે)&quot; લખ્યું હતુઃ

{{quotation|Do you not know, that so many of us as were baptized into Jesus Christ, were baptized into His death? etc.…for you are not under the Law, but under grace.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
1. Therefore, I shall necessarily lay before you the sequel of yesterday's Lecture, that you may learn of what those things, which were done by you in the inner chamber, were symbolic.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
2. As soon, then, as you entered, you put off your tunic; and this was an image of putting off the old man with his deeds.{{Bibleref2c|Col|3:9}} Having stripped yourselves, you were naked; in this also imitating Christ, who was stripped naked on the Cross, and by His nakedness put off from Himself the principalities and powers, and openly triumphed over them on the tree. For since the adverse powers made their lair in your members, you may no longer wear that old garment; I do not at all mean this visible one, but the old man, which waxes corrupt in the lusts of deceit.{{Bibleref2c|Eph|4:22}} May the soul which has once put him off, never again put him on, but say with the Spouse of Christ in the Song of Songs, I have put off my garment, how shall I put it on?{{Bibleref2c|SongofS|5:3|| Song of Sol 5:3}} O wondrous thing! You were naked in the sight of all, and were not ashamed; for truly ye bore the likeness of the first-formed Adam, who was naked in the garden, and was not ashamed.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
3. Then, when you were stripped, you were anointed with exorcised oil, from the very hairs of your head to your feet, and were made partakers of the good olive-tree, Jesus Christ.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
4. After these things, you were led to the holy pool of Divine Baptism, as Christ was carried from the Cross to the Sepulchre which is before our eyes. And each of you was asked, whether he believed in the name of the Father, and of the Son, and of the Holy Ghost, and you made that saving confession, and descended three times into the water, and ascended again; here also hinting by a symbol at the three days burial of Christ.… And at the self-same moment you were both dying and being born;&lt;ref&gt;Cyril of Jerusalem, Catechetical Lecture 20 (On the Mysteries. II. of Baptism) {{Bibleref2|Romans|6:3-14}} http://www.newadvent.org/fathers/310120.htm&lt;/ref&gt;}}

આ પ્રતીકવાદ ત્રણ-સ્તરીય છેઃ

1. બાપ્તિસ્માને પુનર્જન્મના રૂપ તરીકે વિચારવામાં આવ્યું છે- &quot;જળ અને આત્મા દ્વારા&quot;{{Bibleref2c|Jn|3:5}}- બાપ્તિસ્માની નગ્નતા (દ્વિતીય જન્મ) વ્યક્તિના મૂળ જન્મની સ્થિતિ સાથે સરખાપણું દર્શાવે છે.  ઉદાહરણ તરીકે, સંત જ્હોન ક્રીસોસ્તોમ બાપ્તિસ્માને &quot; λοχείαν&quot;, એટલે કે, જન્મ આપવો, અને &quot;સર્જનની નવી રીત... પાણીમાંથી અને આત્મામાંથી&quot; (&quot;ટુ યોહાન (યોહાનને)&quot; વક્તવ્ય 25,2) કહે છે, અને પછી સમજાવે છેઃ

: {{Quotation|&quot;For nothing perceivable was handed over to us by Jesus; but with perceivable things, all of them however conceivable. This is also the way with the baptism; the gift of the water is done with a perceivable thing, but the things being conducted, i.e., the rebirth and renovation, are conceivable. For, if you were without a body, He would hand over these bodiless gifts as naked [gifts] to you. But because the soul is closely linked to the body, He hands over the perceivable ones to you with conceivable things &quot; (Chrysostom to Matthew., speech 82, 4, c. 390 A.D.)}}

2. વસ્ત્રો દૂર કરવા તે &quot;જૂના માણસને તેનાં કર્મો સાથે છોડી દેવાની તસવીર&quot; રજૂ કરે છે (સિરીલ પ્રમાણે, ઉપર), એટલે બાપ્તિસ્મા પહેલાં શરીર પરનાં આવરણો ઉતારવાની ક્રિયા પાપમય સ્વના સાજશણગારને દૂર કરવાનું વ્યક્ત કરે છે, જેથી ઈસુ દ્વારા આપવામાં આવનાર &quot;નવા માણસ&quot;ને, ધારણ કરી શકાય.

3. સંત સીરિલ ફરીથી ઉપરની વાતને ભારપૂર્વક કહે છે તેમ, જેમ બાઈબલ અને પુરાણોમાં આદમ અને ઈવ નગ્ન હતાં, ઈડન ગાર્ડનમાં નર્દોષ અને નિર્લજ્જિત હતાં, તેમ બાપ્તિસ્મા દરમ્યાનની નગ્નતાને એ નિર્દોષતા અને મૂળ પાપરહિતતાની અવસ્થાને ફરીથી લાવવાના વિધિ તરીકે જોવાતી હતી.  અન્ય સમાનતાઓ પણ શોધી શકાય છે, જેમ કે ખ્રિસ્તને સૂળીએ ચઢાવવામાં આવ્યા તે દરમ્યાનની તેમની સ્થિતિ, અને બાપ્તિસ્મા માટેની પૂર્વતૈયારીમાં પશ્ચાતાપદ્ગ્ધ પાપીના &quot;જૂના માણસ&quot;ના ક્રૂસારોપણ વચ્ચેની સમાનતા.

બાપ્તિસ્મા પામતા ઉમેદવારને કાં તો તેમનાં અંતઃવસ્ત્રો પહેરી રાખવાની (બાપ્તિસ્માનાં અનેક રેનિસન્સ રંગચિત્રોમાં બતાવાયું છે તેમ, જેમ કે દા વિન્ચી, ટિનટોરેટ્ટો, વાન સ્કોરેલ, મૅસાસિઓ, દ વિટ અને અન્યોએ રચેલાં ચિત્રો) અને/અથવા આજે જેમ લગભગ વિશ્વભરમાં સ્વીકૃત છે તેમ, બાપ્તિસ્મા માટેનો ઝભ્ભો પહેરવાની રજા આપવાની પ્રથા શરૂ થવા પાછળ સંભવતઃ બદલાતી રૂઢિઓ અને લજ્જા અંગની ચિંતાઓ કારણભૂત હશે. આ ઝભ્ભો મોટા ભાગે પવિત્રતાના પ્રતીકરૂપે, શ્વેત હોય છે. આજે કેટલાંક જૂથો ટ્રાઉસર અને ટી-શર્ટ જેવાં, કોઈ પણ અનુકૂળ વસ્ત્રો પહેરવાની રજા આપે છે- પોશાકની પસંદગીની વ્યવહારુ વિચારણાઓમાં વસ્ત્રો કેટલી આસાનીથી સુકાશે (ડેનિમને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવતું નથી), અને ભીનાં થતાં તે પારદર્શક બનશે કે કેમ તેનો સમાવેશ થાય છે.

== અર્થ અને અસરો ==

એક ખ્રિસ્તી માટે બાપ્તિસ્માની અસરો અંગેના દૃષ્ટિકોણોમાં મતભેદો છે. કેટલાંક ખ્રિસ્તી જૂથો બાપ્તિસ્માને મુક્તિ પામવા માટેની અનિવાર્યતા તરીકે અને એક સંસ્કાર તરીકે ગણાવે છે, અને &quot;બાપ્તિસ્માથી પુનર્જીવન&quot;ની વાત કરે છે. કૅથોલિક અને પૂર્વીય રૂઢિવાદી (ઈસ્ટર્ન ઓર્થોડોક્સ) પરંપરાઓ, અને પ્રોટેસ્ટન્ટ રિફોર્મેશન દરમ્યાન શરૂઆતમાં રચાયેલાં ચર્ચો જેવા કે લૂથરન અને ઍંગ્લિકન આ દૃષ્ટિકોણમાં પોતાની સહમતિ નોંધાવે છે.  ઉદાહરણ તરીકે, માર્ટિન લૂથરે કહ્યું હતુઃ

{{quotation|To put it most simply, the power, effect, benefit, fruit, and purpose of Baptism is to save. No one is baptized in order to become a prince, but as the words say, to &quot;be saved&quot;. To be saved, we know, is nothing else than to be delivered from sin, death, and the devil and to enter into the kingdom of Christ and live with him forever.|''[[Luther's Large Catechism]]'', 1529}}

ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ અને ચર્ચ ઓફ જિજસ ક્રાઈસ્ટ ઓફ લેટર-ડે સેઈન્ટ્સ પણ બાપ્તિસ્માને મુક્તિ માટે આવશ્યક ગણવાના દૃષ્ટિકોણને સમર્થન આપે છે.

રોમન કૅથોલિકો માટે, જળ દ્વારા બાપ્તિસ્મા એ પ્રભુનાં સંતાનો તરીકેના જીવનની દીક્ષા આપવાનો સંસ્કાર-વિધિ છે (''કૅટિકિઝમ ઓફ ધ કૅથોલિક ચર્ચ'' , 1212-13). તે વ્યક્તિને ખ્રિસ્ત તરફ વાળે છે (સીસીસી(CCC) 1272), અને ચર્ચની ઍપોસ્ટોલિક અને મિશનરી પ્રવૃત્તિમાં ભાગીદાર બનવા માટે ખ્રિસ્તીને ફરજ પાડે છે (સીસીસી(CCC) 1270). કૅથોલિક પરંપરા પ્રમાણે કુલ ત્રણ પ્રકારના બાપ્તિસ્મા છે જે વ્યક્તિને બચાવી શકે છેઃ સંસ્કાર-વિધિના બાપ્તિસ્મા (જળ દ્વારા), ઇચ્છાના બાપ્તિસ્મા (ઈસુ ખ્રિસ્ત દ્વારા સ્થાપિત ચર્ચના હિસ્સારૂપ બનવાની અંતર્નિહિત અથવા સ્પષ્ટ ઇચ્છા), અને રક્તના બાપ્તિસ્મા (બલિદાન).

તેનાથી વિપરીત, મોટા ભાગના સુધરેલા પુનર્જાગૃત (કૅલવિનિસ્ટ), ઇવેન્જેલિકલ, અને કટ્ટરવાદી પ્રોટેસ્ટન્ટ જૂથો બાપ્તિસ્માને ખ્રિસ્ત તરીકે ઈસુની ઓળખ છતી કરતાં અને તેના આજ્ઞાધારકપણાને સ્વીકારતાં પગલા તરીકે જુએ છે.  તેઓ કહે છે કે બાપ્તિસ્મા કોઈ ધાર્મિક સંસ્કારની (બચાવવાની) શક્તિ ધરાવતા નથી, અને માત્ર પ્રભુની અદૃશ્ય અને આંતરિક સંચાલનની શક્તિને, જે પોતે વિધિથી સંપૂર્ણપણે અલગ છે તેને, બાહ્ય રીતે જાહેર કરે છે.

ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ અવિરતપણે શીખવે છે કે બાપ્તિસ્મામાં એક આસ્થાવાન તેના જીવનને પ્રભુ પ્રતિના વિશ્વાસમાં અને આજ્ઞાંકિતતામાં સમર્પિત કરે છે, અને પ્રભુ &quot;ખ્રિસ્તના રક્તની પવિત્રતાથી, વ્યક્તિને પાપમાંથી સ્વચ્છ કરે છે અને ખરેખર વ્યક્તિની અવસ્થાને બદલીને તેને એક અજાણી વ્યક્તિમાંથી પ્રભુના સામ્રાજ્યની નાગરિક બનાવે છે.  બાપ્તિસ્મા એ માણસનું કામ નથી; એ એક  એવી જગ્યા છે જ્યાં જે પ્રભુ જ કરી શકે એવું કામ પ્રભુ કરે છે.&quot;&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.66}} આમ, તેઓ બાપ્તિસ્માને એક પ્રશંસાપાત્ર કાર્ય તરીકે જોવા કરતાં તેને વિશ્વાસનું એક અપ્રત્યક્ષ કાર્ય માને છે; તે &quot;માણસ પાસે પ્રભુને ધરવા માટે કશું જ નથી તેની કબૂલાત છે.&quot;&lt;ref name=&quot;Theology Matters&quot;&gt;હૅરોલ્ડ હાઝેલિપ, ગેરી હોલોવે, રાન્ડૅલ જે. હેરિસ, માર્ક સી. બ્લેક, ''થિયોલૉજી મેટર્સઃ ઈન ઓનર ઓફ હૅરોલ્ડ હાઝેલિપઃ આન્સર્સ ફોર ધ ચર્ચ ટુડે'' , કૉલેજ પ્રેસ, 1998, ISBN 0-89900-813-5, 9780899008134, 368 પાનાં.&lt;/ref&gt;{{rp|p.112}}

=== મોટા ભાગની ખ્રિસ્તી પરંપરાઓમાં બાપ્તિસ્મા ===

[[ચિત્ર:BaptismalFontStRaphaelDubuque.jpg|thumbnail|left|250px|સેન્ટ. રાફેલના કૅથેડ્રલ, ડુબુક્વે, લોવા ખાતેની બૅપ્ટિસ્ટરી.વયસ્કોને નિમજ્જન બાપ્તિસ્મા આપી શકાય તે માટે એક નાનો કુંડ પૂરો પાડવા માટે, 2005માં ખાસ કરીને આ પાત્રને વિસ્તારવામાં આવ્યું હતું.આઠ-બાજુઓવાળા પાત્રનું સ્થાપત્ય એ ખ્રિસ્તના પુનરુત્થાનના દિવસનું- &quot;આઠમા દિવસ&quot;નું પ્રતીક છે.]]

કૅથોલિક, પૂર્વીય રૂઢિવાદી (ઈસ્ટર્ન ઓર્થોડોક્સ), લૂથરન, ઍંગ્લિકન, અને મેથોડિસ્ટ પરંપરાઓમાંનો બાપ્તિસ્મા વિધિ માત્ર પ્રતીકાત્મક દફન અને પુનરુત્થાન તરીકે જ નહીં, પણ એક ખરેખરા અલૌકિક રૂપાંતરણ તરીકે બાપ્તિસ્માનો સ્પષ્ટ સંદર્ભ આપે છે, એવું રૂપાંતરણ કે જે નોઆહના અનુભવ અને મૂસા દ્વારા વિભાજિત લાલ સમુદ્રમાંથી ઈઝરાયેલી માર્ગ સમાન છે. આમ, શબ્દશઃ રીતે અને પ્રતીકાત્મક રીતે બાપ્તિસ્મા માત્ર પ્રક્ષાલન નથી, પણ મરવું તથા ખ્રિસ્ત સાથે પાછા બેઠા થવું પણ છે. કૅથોલિકો માને છે કે મૂળ પાપના દોષના પ્રક્ષાલન માટે બાપ્તિસ્મા અનિવાર્ય છે, અને એ જ કારણે તેમાં શિશુ બાપ્તિસ્માની પ્રથા પ્રચલિત છે. બાળકો માટે ચર્ચના સંપૂર્ણ સભ્યપદના સમર્થન રૂપે અર્થઘટન પામેલાં, {{bibleref2|Matthew|19:14}} જેવાં લખાણોના આધારે, પૂર્વીય ચર્ચો (ઈસ્ટર્ન ઓર્થોડોક્સ ચર્ચ અને ઓરિયન્ટલ ઓર્થોડક્સી) પણ શિશુઓને બાપ્તિસ્મા આપે છે.  આ પરંપરાઓમાં, બાપ્તિસ્મા પછી તરત જ, ઉંમરને ધ્યાનમાં લીધા વિના, આવતી દિવ્ય ઉપાસના વખતે ક્રિસ્મેશન(Chrismation) અને પ્રભુભોજન કરવામાં આવે છે. તે જ પ્રમાણે રૂઢિવાદી (ઓર્થોડોક્સ) માને છે કે બાપ્તિસ્મા, તેઓ જેને વડીલો તરફથી વારસામાં મળેલું આદમનું પાપ કહે છે, તેને દૂર કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Nicodemos the Hagiorite]] |title=Concerning Thoughts |work=Exomologetarion |url=http://www.orthodoxinfo.com/praxis/exo_thoughts.aspx}}&lt;/ref&gt; ઍંગ્લિકન માને છે કે બાપ્તિસ્મા ચર્ચમાં પ્રવેશ પણ આપે છે, અને તેથી તેઓ સંપૂર્ણ સદસ્યો તરીકેના તમામ અધિકારો અને જવાબદારીઓ નિભાવી શકે છે, જેમાં પવિત્ર પ્રભુભોજન મેળવવાનો વિશેષ લાભ પણ સમાવિષ્ટ છે. તે પશ્ચિમમાં જેને મૂળ પાપ અને પૂર્વમાં જેને પૈતૃક પાપ કહેવામાં આવે છે, તેના દોષનું શુદ્ધિકરણ પણ કરે છે એ વાતે મોટા ભાગના ઍંગ્લિકન સહમત છે.

મૃત્ય અને ખ્રિસ્તમાં પુનર્જન્મ, અને પાપના ધોવાણ માટે એમ બંનેના પ્રતીક તરીકે, પૂર્વીય રૂઢિવાદી ખ્રિસ્તીઓ સામાન્ય રીતે ત્રિ-સ્તરીય સંપૂર્ણ નિમજ્જન પર ભાર મૂકે છે. લૅટિન ધાર્મિક વિધિમાં માનનારા કૅથોલિકોમાં સામાન્ય રીતે જલધારા (જલ રેડવું) દ્વારા બાપ્તિસ્મા કરવામાં આવે છે; પૂર્વીય કૅથોલિકોમાં સામાન્ય રીતે ડૂબકી દ્વારા, અથવા કમસે કમ અંશતઃ નિમજ્જન દ્વારા બાપ્તિસ્મા કરવામાં આવે છે.  જો કે, લૅટિન કૅથોલિક ચર્ચમાં પાણીમાં ડુબાડવાની પદ્ધતિની લોકપ્રિયતા વધી રહી છે. ચર્ચનાં નવા આશ્રયસ્થાનોમાં, નિમજ્જન દ્વારા બાપ્તિસ્માને સંમતિ અભિવ્યક્ત કરવા માટે જ કદાચ બાપ્તિસ્માનાં જળનાં પાત્રો બનાવી શકાય.{{Citation needed|date=December 2007}} ઍંગ્લિકનો પાણીમાં ડુબાડીને, નિમજ્જન, જલધારા અથવા છંટકાવ દ્વારા બાપ્તિસ્મા પામે છે.

જેના પુરાવા આશરે વર્ષ 200 સુધી તપાસી શકાય છે એવી એક પરંપરા પ્રમાણે,&lt;ref&gt;{{cite book |author=[[Tertullian]] |editor=[[Philip Schaff]] |title=[[Ante-Nicene Fathers]] |chapter=Of the Persons to Whom, and the Time When, Baptism is to Be Administered |chapterurl=http://www.ccel.org/ccel/schaff/anf03.vi.iii.xviii.html}}&lt;/ref&gt; બાપ્તિસ્મા વખતે પુરસ્કર્તા અથવા ધર્મપિતા કે માતા હાજર રહે છે અને બાપ્તિસ્મા લેનારના ખ્રિસ્તી શિક્ષણ અને જીવન જાળવી રાખવાની પ્રતિજ્ઞા લે છે.

બાપ્તિસ્તોની દલીલ છે કે ગ્રીક શબ્દ {{polytonic|βαπτίζω}}નો મૂળ અર્થ &quot;નિમજ્જન આપવું&quot; થાય છે. તેઓ બાપ્તિસ્મા સંબંધી બાઈબલના કેટલાક પરિચ્છેદોનું અર્થઘટન એ રીતે કરે છે જેમાં શરીરને પાણીમાં ડુબાડવું આવશ્યક હોય.  તેઓ એવું પણ કહે છે કે માત્ર ડૂબકી જ પ્રતીકાત્મક રીતે &quot;દફન થવાના&quot; અને ખ્રિસ્ત સાથે &quot;પાછા બેઠા થવાના&quot; મહત્ત્વને પ્રતિબિંબિત કરે છે.{{bibleref2c|Rom|6:3-4}} બાપ્તિસ્ત ચર્ચો ત્રયી(ટ્રિનિટી)ના નામે- પિતા, પુત્ર, અને પવિત્ર આત્માના નામે બાપ્તિસ્મા આપે છે. જો કે, મુક્તિ માટે બાપ્તિસ્માની આવશ્યકતા હોય છે તેવું તેઓ માનતા નથી; તેના બદલે તેઓ તેને ખ્રિસ્તી આજ્ઞાપાલનના પગલા તરીકે જુએ છે.

વનનેસ પેન્ટેકોસ્ટલ્સ જેવાં કેટલાંક &quot;સંપૂર્ણ ગોસ્પલ&quot; કરિશ્માપૂર્ણ ચર્ચો, તેમના આધાર તરીકે ઈસુના નામમાં બાપ્તિસ્માના પીટરના ઉપદેશને ટાંકીને, માત્ર ઈસુ ખ્રિસ્તના નામ પર બાપ્તિસ્મા આપે છે.{{Bibleref2c|Ac|2:38}} બીજી સદીમાં ત્રયી સિદ્ધાંત (ટ્રિનિટી ડૉક્ટરાઈન) વિકાસ પામ્યો નહોતો ત્યાં સુધી પૂર્વકાલીન ચર્ચો હંમેશાં પ્રભુ ઈસુના નામમાં જ બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવતું હતું તેવું જણાવતા કેટલાક ઐતિહાસિક સ્રોતો તરફ પણ તેઓ ધ્યાન ખેંચે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.apostolic.net/biblicalstudies/name.htm |title=Baptism in Jesus' Name |publisher=Apostolic Network |access-date=February 25, 2009}}{{Verify credibility|date=March 2009}}{{dead link|date=July 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.apostolic-voice.org/tracts/water_baptism.htm |title=Water Baptism in Jesus' Name is Essential unto Salvation |access-date=February 26, 2009 |archive-date=એપ્રિલ 4, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090404042305/http://www.apostolic-voice.org/tracts/water_baptism.htm |url-status=dead }}{{Verify credibility|date=March 2009}}&lt;/ref&gt;

=== વિશ્વવ્યાપી નિવેદનો ===

1982માં, વર્લ્ડ કાઉન્સિલ ઓફ ચર્ચિસે વિશ્વવ્યાપી પત્ર ''બાપ્તિસ્મા, યૂકરિસ્ટ એન્ડ મિનિસ્ટ્રી''  પ્રકાશિત કર્યું. આ દસ્તાવેજની પ્રસ્તાવનામાં લખ્યું છેઃ

{{quotation|Those who know how widely the churches have differed in doctrine and practice on baptism, Eucharist and ministry, will appreciate the importance of the large measure of agreement registered here. Virtually all the confessional traditions are included in the Commission's membership. That theologians of such widely different traditions should be able to speak so harmoniously about baptism, Eucharist and ministry is unprecedented in the modern ecumenical movement. Particularly noteworthy is the fact that the Commission also includes among its full members theologians of the Catholic and other churches which do not belong to the World Council of Churches itself.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oikoumene.org/en/resources/documents/wcc-commissions/faith-and-order-commission/i-unity-the-church-and-its-mission/baptism-eucharist-and-ministry-faith-and-order-paper-no-111-the-lima-text/baptism-eucharist-and-ministry.html#c10471 |title=Baptism, Eucharist and Ministry—Faith and Order Paper No. 111 |publisher=[[World Council of Churches]] |year=1982 |access-date=March 1, 2009 |archive-date=જુલાઈ 9, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080709031256/http://www.oikoumene.org/en/resources/documents/wcc-commissions/faith-and-order-commission/i-unity-the-church-and-its-mission/baptism-eucharist-and-ministry-faith-and-order-paper-no-111-the-lima-text/baptism-eucharist-and-ministry.html#c10471 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;}}

1997નો એક દસ્તાવેજ,'' બિકમિંગ અ ક્રિશ્ચિયનઃ ધ ઈક્યુમેનિકલ ઈમ્પ્લિકેશન્સ ઓફ અવર કોમન બાપ્તિસ્મા''  (ખ્રિસ્તી બનવું: આપણા પ્રચલિત બાપ્તિસ્માના વિશ્વવ્યાપી સૂચિતાર્થો), વર્લ્ડ કાઉન્સિલ ઓફ ચર્ચિસના છત્ર હેઠળ ભેગા થયેલા નિષ્ણાતોના મંડળના દૃષ્ટિકોણો રજૂ કરે છે. તે લખે છેઃ

{{quotation|…according to {{bibleref2|Acts|2:38}}, baptisms follow from Peter's preaching baptism in the name of Jesus and lead those baptized to the receiving of Christ's Spirit, the Holy Ghost, and life in the community: &quot;They devoted themselves to the apostles' teaching and fellowship, to the breaking of bread and the prayers&quot;{{bibleref2c-nb|Ac|2:42|RSV}} as well as to the distribution of goods to those in need.{{bibleref2c-nb|Acts|2:45}}}}

જેમણે સાંભળ્યું હતું, જેઓ બાપ્તિસ્મા પામ્યા હતા અને સામુદાયિક જીવનમાં પ્રવેશ્યા હતા, તેમને પહેલેથી જ છેલ્લા દિવસો માટેના પ્રભુનાં વચનોના સાક્ષી અને સહભાગી બનાવવામાં આવ્યા હતાઃ ઈસુના નામમાં પાપોની ક્ષમા અને તમામ માનવદેહ પર પવિત્ર આત્માને ઉતારવા.{{bibleref2c|Ac|2:38}} તે જ રીતે, જે કદાચ એક બાપ્તિસ્મા સંબંધી શૈલી હોઈ શકે, 1 પીટર ઈસુ ખ્રિસ્તના પુનરુત્થાનની ઉદ્ઘોષણા અને નવા જીવન{{bibleref2c|1Pe|1:3-21||1 Pe 1:3-21}} વિશેનું શિક્ષણ શુદ્ધિકરણ અને નવા જન્મ તરફ દોરે છે તેવી જુબાની આપે છે.{{bibleref2c-nb|1Pe.|1:22-23||1 Pet. 1:22-23}} છેવટે, આના પછી પ્રભુનું ભોજન લેવામાં-પીવામાં આવે છે,{{bibleref2c-nb|1Peter|2:2-3||1 Pet. 2:2-3}} સામુદાયિક જીવનમાં સહભાગી બનીને- રાજવી પુરોહિતપણું, નવું મંદિર, પ્રભુના લોકો{{bibleref2c-nb|1Peter|2:4-10||1 Pet. 2:4-10}}- અને વધુ નૈતિક રચના થાય છે.{{bibleref2c-nb|1Peter|2:11ff||1 Pet. 2:11 ff.}} 1 પીટરની શરૂઆતમાં લેખક આ બાપ્તિસ્માને ખ્રિસ્તની આજ્ઞાધીનતા અને આત્મા દ્વારા શુદ્ધિકરણના સંદર્ભમાં ગોઠવે છે.{{bibleref2c-nb|1Peter|1:2||1 Pet. 1:2}} એટલે ખ્રિસ્તમાં બાપ્તિસ્માને આત્મામાં બાપ્તિસ્મા તરીકે જોવામાં આવે છે.&lt;sup&gt;{{color|blue|cf. }}&lt;/sup&gt;{{bibleref2c|1Cor|12:13||1 Co 12:13}} ચોથી સુવાર્તા(ગોસ્પલ)માં, ઈસુનો નિકોડીમસ સાથેનો વાર્તાલાપ સૂચવે છે કે જળ અને આત્મા દ્વારા જન્મ એ જ્યાં પ્રભુનું શાસન હોય તે જગ્યાએ પ્રવેશવાનું કૃપાળુ માધ્યમ બને છે. {{bibleref2c|Jn|3:5}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oikoumene.org/index.php?id=2672 |title=Becoming a Christian: The Ecumenical Implications of Our Common Baptism |publisher=[[World Council of Churches]] |year=1997 |access-date=May 13, 2007}}&lt;/ref&gt;

=== કેટલાંક ચર્ચો દ્વારા વૈધતાની વિચારણા ===

[[ચિત્ર:Окрещённый ребёнок.jpg|thumb|બૅપ્ટિઝમ ઓફ સેક્રેડ મિસ્ટ્રીની શરૂઆતમાં ચર્ચનાં પગથિયાંઓ પર શિશુનું અને તેનાં ધર્મ-માતાપિતાઓનું અભિવાદન કરતા રશિયન ઓર્થોડોક્સ(રૂઢિવાદી) પાદરી.]]

કારણ કે કૅથોલિક, રૂઢિવાદી (ઓર્થોડોક્સ), ઍંગ્લિકન, મૅથોડિસ્ટ અને લૂથરન ચર્ચો શીખવે છે કે બાપ્તિસ્મા એવો સંસ્કાર છે કે જે ખરેખર આધ્યાત્મિક અને મુક્તિદાયી અસરો ધરાવે છે, એટલે તેની વૈધતા માટે, એટલે કે, તે અસરો ખરેખર પામી શકાય તે માટે, કેટલાક મુખ્ય માનદંડોનું સંકલન થવું જોઈએ. જો આ મુખ્ય માનદંડો અનુસરવામાં આવ્યા હોય, તો બાપ્તિસ્મા અંગેના કેટલાક નિયમોનું ઉલ્લંઘન થતું હોય, જેમ કે સંસ્કાર માટેના અધિકૃત વિધિમાં જોવા મળતા ફેરફારો, ત્યારે એ બાપ્તિસ્મા અવૈધ (ચર્ચના કાયદાઓથી વિરુદ્ધ) છતાં વૈધ ગણાય છે.

વૈધતા માટેના માનદંડોમાંથી એક તે સાચા રૂપમાં શબ્દોનો ઉપયોગ કરવો તે છે. રોમન કૅથોલિક ચર્ચ શીખવે છે કે ક્રિયાપદ &quot;બાપ્તિસ્મા આપવા (બાપ્તાઈઝ)&quot;નો ઉપયોગ કરવો અનિવાર્ય છે.&lt;ref name=&quot;cathen&quot;/&gt; લૅટિન વિધિમાં માનનારા કૅથોલિકો, ઍંગ્લિકનો અને મૅથોડિસ્ટો &quot;હું તમને બાપ્તિસ્મા આપું છું...&quot; રૂપનો ઉપયોગ કરે છે. પૂર્વીય રૂઢિવાદીઓ (ઈસ્ટર્ન ઓર્થોડોક્સ) અને કેટલાક પૂર્વીય કૅથોલિકો &quot;ખ્રિસ્તનો આ સેવક બાપ્તિસ્મા પામ્યો છે...&quot; અથવા &quot;આ વ્યક્તિ મારા હાથે બાપ્તિસ્મા પામી છે...&quot; જેવા રૂપને વાપરે છે.  આ ચર્ચો સામાન્ય રીતે એકબીજાના બાપ્તિસ્માનાં રૂપોને વૈધ તરીકે સ્વીકારે છે.

ત્રયી સૂત્ર (ટ્રિનિટી ફોર્મ્યુલા) &quot;પિતા, પુત્ર અને પવિત્ર આત્માના નામમાં&quot;-ના ઉપયોગને પણ અનિવાર્ય ગણવામાં આવે છે; આમ આ ચર્ચો વનનેસ પેન્ટેકોસ્ટલ્સ જેવા બિન-ટ્રિનિટૅરિયન ચર્ચોના બાપ્તિસ્માને વૈધ બાપ્તિસ્મા તરીકે સ્વીકારતા નથી.

બીજી અનિવાર્ય શરત તે પાણીનો ઉપયોગ કરવો તે છે. જે બાપ્તિસ્મામાં કોઈ બીજા પ્રવાહીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોય તે બાપ્તિસ્માને વૈધ ગણવામાં આવતા નથી.

બીજી અનિવાર્યતા તે પુરોહિત બાપ્તિસ્મા વિધિ કરવાનો ઇરાદો રાખતો હોય તે છે. આ આવશ્યકતા માત્ર &quot;ચર્ચ જે કરે છે તે કરવાના&quot; ઇરાદા પર જ ભાર મૂકે છે, તે ખ્રિસ્તી આસ્થા ધરાવતો હોય તે જરૂરી નથી, કારણ કે વ્યક્તિ બાપ્તિસ્મા આપતો નથી, પણ એ સંસ્કારના માધ્યમથી પવિત્ર આત્મા કામ કરે છે, જે છેવટે સંસ્કારની અસરોને પેદા કરે છે. બાપ્તિસ્માની વૈધતા માટે શંકા ધરવા માટે આમ બાપ્તિસ્મા આપનારની આસ્થા અંગેની શંકા તદ્દન બિનપાયેદાર છે.

કેટલીક પરિસ્થિતિઓ સ્પષ્ટપણે પ્રમાણભૂતતાને અસર કરતી નથી- ઉદાહરણ તરીકે, બાપ્તિસ્મા માટે પાણીમાં ડુબાડવાનો, નિમજ્જન, જલધારા કે છંટકાવનો ઉપયોગ.  જો કે, જો પાણીનો છંટકાવ કરવામાં આવે તો, પાણી કદાચ બાપ્તિસ્મા ઝંખતી વ્યક્તિની ત્વચાને ન પણ સ્પર્શે તેવું જોખમ રહે છે. જો ઉમેદવારની ત્વચા પરથી પાણી ન વહે, તો પ્રક્ષાલન થતું નથી અને તેથી બાપ્તિસ્મા થતા નથી.

તબીબી કે અન્ય કોઈ યોગ્ય કારણસર, જો માથા પર પાણી રેડી શકાય તેમ ન હોય, તો તે શરીરના અન્ય પ્રમુખ હિસ્સા પર, જેમ કે છાતી પર રેડી શકાય. આવા કિસ્સામાં બાપ્તિસ્માની વૈધતા અનિશ્ચિત છે અને પાછળથી તેઓ પરંપરાગત રીતે બાપ્તિસ્મા ન મેળવે ત્યાં સુધી, તે વ્યક્તિને શરતી ધોરણે બાપ્તિસ્મા પામેલ ગણવામાં આવશે.

અનેક સમુદાયો માટે, ત્રણની જગ્યાએ એક જ ડૂબકી મારવામાં આવી હોય અથવા જલધારા રેડવામાં આવી હોય તો તેનાથી બાપ્તિસ્માની વૈધતાને અસર પહોંચતી નથી, પણ ઓર્થોડોક્સી(Orthodoxy)માં આ બાબત વિવાદાસ્પદ છે.

કૅથોલિક ચર્ચ અનુસાર, બાપ્તિસ્મા, બાપ્તિસ્મા પામનારના આત્મા પર એક કાયમી &quot;છાપ&quot; આપે છે અને તેથી જેને એકવાર બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવ્યું હોય તે વ્યક્તિને પ્રમાણભૂત રીતે ફરીથી બાપ્તિસ્મા આપી શકાતું નથી. આ શિક્ષા પુનઃબાપ્તિસ્માની પ્રથા ધરાવનાર ડૉનેટિસ્ટ કરતાં વિરુદ્ધ હતી. બાપ્તિસ્મામાં મળતી કૃપા ''એક્સ ઓપેરે ઓપરેટો(ex opere operato)''  રૂપમાં સંચાલિત થતી હોવાનું માનવામાં આવે છે અને તેથી બાપ્તિસ્માને પાંખડીઓમાં અથવા ફાટફૂટ પાડનારાઓનાં જૂથોમાં પણ આપવામાં આવે તો પણ તેને વૈધ માનવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;ODWR&quot;/&gt;

=== અન્ય ખ્રિસ્તી-સંપ્રદાયોના બાપ્તિસ્માને માન્યતા આપવા અંગે ===

કૅથોલિક, લૂથરન, ઍંગ્લિકન, પ્રિસ્બિટેરિયન અને મૅથોડિસ્ટ ચર્ચો આ સમુદાયમાંના અન્ય સંપ્રદાયો દ્વારા આપવામાં આવેલા બાપ્તિસ્માને વૈધ ગણે છે, અલબત્ત તે ત્રયી(ટ્રિનિટી) સૂત્રના ઉપયોગ સહિતની અમુક શરતોને આધીન હોય છે. માત્ર એક જ વખત બાપ્તિસ્મા આપવો શક્ય છે, એટલે અન્ય સંપ્રદાયોમાંથી વિધિસર બાપ્તિસ્મા પામેલા લોકોને તેઓ ધર્મપરિવર્તન અથવા સ્થળાંતર કરે તે પછી ફરીથી બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવતા નથી. આવા લોકોને તેઓ વિશ્વાસની દીક્ષા ધારણ કરે તે પછી, અને જો તેઓએ હજી પુષ્ટિકરણ અથવા ક્રિસ્મૅશન(chrismation)નો વૈધ કહેવાય એવો સંસ્કાર ન મેળવ્યો હોય તો, પુષ્ટિકરણ પામ્યા પછી સ્વીકારી લેવામાં આવે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં મૂળ બાપ્તિસ્મા ખરેખર પ્રમાણભૂત હતા કે નહીં તે નક્કી કરવું મુશ્કેલ હોઈ શકે છે; જો શંકા હોય તો, &quot;જો તમે હજી બાપ્તિસ્મા ન પામ્યા હો તો, હું તમને બાપ્તિસ્મા આપું છું...&quot; એવી લીટી સૂત્રમાં ઉમેરીને, તેમને શરતી બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;[http://www.intratext.com/IXT/ENG0017/_P2W.HTM કોડ ઓફ કૅનન લૉ(ખ્રિસ્તી ધર્મશાસ્ત્રની સંહિતા), કૅનન 869]; cf. [http://books.google.com/books?id=JKgZEjvB5cEC યોહાન પી. બીઅલ, જેમ્સ એ. કોરીડેન, થોમસ જે. કૃત કોડ ઓફ કૅનન લૉ પર નવું ભાષ્ય], પૃ. 1057-1059.&lt;/ref&gt;

હજી તાજેતરના જ ભૂતકાળમાં, રોમન કૅથોલિક ચર્ચમાં, પ્રોટેસ્ટન્ટિઝમમાંથી ધર્માન્તર કરીને આવતી લગભગ પ્રત્યેક વ્યક્તિને શરતી બાપ્તિસ્મા આપવાની પ્રથા પ્રચલિત રૂપે જોવા મળતી હતી, કારણ કે કોઈ પણ નક્કર કિસ્સામાં વૈધતાને મૂલવવી મુશ્કેલ માનવામાં આવતી હતી. મુખ્ય પ્રોટેસ્ટન્ટ ચર્ચોના કિસ્સામાં, તેમણે કઈ પદ્ધતિથી બાપ્તિસ્મા આપ્યા હતા તેની ખાતરી આપતા કરારોના કારણે આ પ્રથાનો અંત આવ્યો, જે ક્યારેક પ્રોટેસ્ટન્ટ પરંપરાનાં અન્ય જૂથોમાં ચાલુ રહે છે. ચર્ચિસ ઓફ ઈસ્ટર્ન ક્રિશ્ચિયાનિટી(પૂર્વીય ખ્રિસ્તી ચર્ચો)માં આપવામાં આવેલા બાપ્તિસ્માની વૈધતાને કૅથોલિક ચર્ચે હંમેશાં માન્ય ગણી છે, પણ ચર્ચ ઓફ જિજસ ક્રાઈસ્ટ ઓફ લેટર-ડે સેઈન્ટ્સ(અર્વાચીન સંતોનું ઈસુ ખ્રિસ્તનું દેવળ)માં અપાયેલા બાપ્તિસ્માની વૈધતાને તેણે સ્પષ્ટપણે નકારી છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20010605_battesimo_mormoni_en.html |title=Response of the Congregation for the Doctrine of the Faith |publisher=Vatican.va |date=June 5, 2001 |access-date=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt;

પૂર્વીય રૂઢિવાદી (ઈસ્ટર્ન ઓર્થોડોક્સ) ચર્ચમાં અન્ય સંપ્રદાયોમાંથી આવતી ધર્માન્તરિત વ્યક્તિઓ માટે કોઈ એક સમાન પ્રથા નથી. જો કે, રૂઢિવાદી ખ્રિસ્તી (ઓર્થોડોક્સ ક્રિશ્ચિયન) ચર્ચમાં પવિત્ર ત્રયી(હૉલિ ટ્રિનિટી)ના નામમાં આપવામાં આવેલા બાપ્તિસ્માને સામાન્ય રીતે સ્વીકારવામાં આવે છે. જો ધર્માન્તર કરનારી વ્યક્તિએ બાપ્તિસ્માનો સંસ્કાર (મિસ્ટેરિયન) ન મેળવ્યો હોય, તો તેઓ ઓર્થોડોક્સ ચર્ચ સાથે પ્રભુભોજન લે તે પહેલાં તેમને પવિત્ર ત્રયીના નામમાં બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવે તે જરૂરી લેખવામાં આવે છે. જો તેમણે કોઈ અન્ય ખ્રિસ્તી કબૂલાત (ઓર્થોડોક્સ ક્રિશ્ચિયાનિટી સિવાયની) અનુસાર બાપ્તિસ્મા મેળવ્યા હોય, તો જ્યાં સુધી તેના બાપ્તિસ્મા પવિત્ર ત્રયી (પિતા, પુત્ર અને પવિત્ર આત્મા)ના નામમાં થયા હોય ત્યાં સુધી તેના પાછલા બાપ્તિસ્માને ક્રિસ્મૅશન(chrismation) દ્વારા ભૂતકાલીન સ્થિતિથી કૃપાથી ભરેલા ગણવામાં આવે છે, અથવા ભાગ્યે જ કેટલાક સંજોગોમાં, માત્ર વિશ્વાસની કબૂલાત દ્વારા સ્વીકારી લેવામાં આવે છે. ચોક્કસ પદ્ધતિ સ્થાનિક નિયમો પર આધારિત રહે છે અને અમુક અંશે વાદવિવાદનો વિષય રહે છે.{{Citation needed|date=February 2009}}

ઈસ્ટર્ન ઓર્થોડોક્સ કમ્યુનિયન(પૂર્વીય રૂઢિવાદી પ્રભુભોજન)માં આપવામાં આવેલા બાપ્તિસ્માની વૈધતાને ઓરિયન્ટલ ઓર્થોડોક્સ (પૂર્વના રૂઢિચુસ્ત) ચર્ચો માન્ય રાખે છે. કેટલાક કૅથોલિક ચર્ચો દ્વારા આપવામાં આવેલા બાપ્તિસ્માને પણ સ્વીકારે છે. પણ એવા કોઈ પણ બાપ્તિસ્મા જેમાં ત્રયીના સૂત્રનો ઉપયોગ કરવામાં ન આવ્યો હોય તેને અવૈધ ગણવામાં આવે છે.{{Citation needed|date=February 2009}}

કૅથોલિક ચર્ચો, તમામ ઓર્થોડોક્સ ચર્ચો, ઍંગ્લિકન અને લૂથરન ચર્ચોની દૃષ્ટિએ, અર્વાચીન સંતોના ઈસુ ખ્રિસ્તના ચર્ચ (ચર્ચ ઓફ જિજસ ક્રાઈસ્ટ ઓફ લેટર-ડે સેઈન્ટ્સ) દ્વારા અપાયેલા બાપ્તિસ્મા અવૈધ છે.&lt;ref&gt;વિશ્વાસની માન્યતા માટેની ધર્મસભા દ્વારા જૂન 5, 2001નું [http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20010605_battesimo_mormoni_en.html ઘોષણાપત્ર]&lt;/ref&gt; આ અંગેની સત્તાવાર ઘોષણા સાથે એક લેખ પ્રકાશિત થયો હતો, જેમાં એ મૂલવણી માટેનાં કારણો આપવામાં આવ્યાં હતાં, તેનો સાર રજૂ કરતા શબ્દો આ પ્રમાણે છેઃ &quot;કૅથોલિક ચર્ચના બાપ્તિસ્મા અને અર્વાચીન સંતોના ઈસુ ખ્રિસ્તના ચર્ચ(ચર્ચ ઓફ જિજસ ક્રાઈસ્ટ ઓફ લેટર-ડે સેઈન્ટ્સ)ના બાપ્તિસ્મા અનિવાર્ય બાબતોમાં જુદા પડે છે, બંને બાબતોમાં, પિતા, પુત્ર અને પવિત્ર આત્મા, કે જેના નામમાં બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવે છે તેમનામાંના વિશ્વાસ બાબતે, અને ખ્રિસ્ત, કે જેમણે તેની સ્થાપના કરી હતી તેમની સાથેના સંબંધની બાબતે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ewtn.com/library/Theology/MORMBAP1.HTM |title=The Question Of The Validity Of Baptism Conferred In The Church Of Jesus Christ Of Latter |publisher=Ewtn.com |date=August 1, 2001 |access-date=February 25, 2009 |archive-date=જાન્યુઆરી 16, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116055451/http://www.ewtn.com/library/theology/mormbap1.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

અર્વાચીન સંતોના ઈસુ ખ્રિસ્તના ચર્ચ (ચર્ચ ઓફ જિજસ ક્રાઈસ્ટ ઓફ લેટર-ડે સેઈન્ટ્સ) એ બાબત પર ભાર મૂકે છે કે યોગ્ય અધિકાર ધરાવનાર દ્વારા જ બાપ્તિસ્મા અપાવા જોઈએ; પરિણામે, આ ચર્ચ અન્ય કોઈ પણ ચર્ચ દ્વારા અપાયેલા બાપ્તિસ્માને વૈધ ગણતું નથી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lds.org/ldsorg/v/index.jsp?vgnextoid=bbd508f54922d010VgnVCM1000004d82620aRCRD&amp;locale=0&amp;index=2&amp;sourceId=1af539b439c98010VgnVCM1000004d82620a____ |title=Topic Definition: Baptism |publisher=Lds.org |date= |access-date=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt;

યહોવાના સાક્ષીઓ 1914&lt;ref&gt;&quot;ક્વેશ્ચન્સ ફ્રોમ રિડર્સ (વાચકો તરફથી પ્રશ્નો)&quot;, ''ધ વૉચટાવર'' , મે 1, 1959, પૃ.288, &quot;આમ, જ્યારે ઈ.સ.1914માં ખ્રિસ્તને રાજા તરીકે સિંહાસને બેસાડવામાં આવ્યા ત્યારે તેમની શાસક સ્થિતિના માનમાં તમામ સાચા ખ્રિસ્તીઓને પુનઃબાપ્તિસ્મા આપવા આવશ્યક નહોતા.&quot;&lt;/ref&gt; પછી આપવામાં આવેલા કોઈ પણ બાપ્તિસ્માને વૈધ ગણતા નથી,&lt;ref&gt;&quot;જેહોવાઝ વિટનેસિસ એન્ડ્યોર ફોર હિસ સૉવરિન ગોડશિપ (તેમના સાર્વભૌમ પ્રભુપણા માટે યહોવાના સાક્ષીઓએ સહન કર્યું)&quot;, ''ધ વૉચટાવર'' , સપ્ટેમ્બર 15, 1966, પૃ. 560, &quot;1919થી પુનઃસ્થાપનના દાયકાઓમાં, પૃથ્વીના અલગ અલગ ભાગોમાં વિવિધ ધાર્મિક પંથોના સાચા-હૃદયના દીક્ષા પામેલા પાદરીઓએ પુનઃબાપ્તિસ્મા લઈને અભિષિક્ત અવશેષના નોકરી-જેવા પાદરીઓની પુરોહિત સેવાઓનો પશ્ચાતાપ સહિત સ્વીકાર કર્યો અને યહોવાના સાચા પાદરીઓની જેમ પાદરીની દીક્ષા આપી હતી.&quot;&lt;/ref&gt; કારણ કે તેમનું માનવું છે કે હવે તેઓ જ એક માત્ર ખ્રિસ્તના સાચા ચર્ચ છે,&lt;ref&gt;&quot;ટ્રૂ ક્રિશ્ચિયાનિટી ઈઝ ફ્લાવરિશિંગ(સાચો ખ્રિસ્તી ધર્મ ફૂલીફાલી રહ્યો છે)&quot;, ''ધ વૉચટાવર'' , માર્ચ 1, 2004, પૃ.7 [http://www.watchtower.org/e/20040301/article_02.htm એપ્રિલ 9, 2009ના મેળવ્યા મુજબ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613205854/http://watchtower.org/e/20040301/article_02.htm |date=જૂન 13, 2010 }}, &quot;ભલે ખ્રિસ્તીસમૂહના ધર્મશાસ્ત્રીઓ, મિશનરીઓ, અને ચર્ચ જનારાઓ તેમનાં ચર્ચોમાં ભેગા થતા વિવાદના તોફાન સાથે બાઝંબાઝી કરી રહ્યા છે, પણ વિશ્વભરમાં ખ્રિસ્તી ધર્મ ફૂલીફાલી રહ્યો છે.  ખરેખર, સાચા ખ્રિસ્તીઓ... તમને યહોવાના સાક્ષીઓની એકમાત્ર સાચા પ્રભુ, યહોવાની સંગઠિત ખ્રિસ્તી પ્રાર્થનામાં જોડાવા માટે આમંત્રણ આપે છે. &quot;&lt;/ref&gt; અને બાકીનો &quot;ખ્રિસ્તીસમૂહ&quot; એક ખોટો ધર્મ માત્ર છે.&lt;ref&gt;''જેહોવાઝ વિટનેસિસ-પ્રોક્લેમર્સ ઓફ ગોડ્ઝ કિંગડમ(પ્રભુના રાજ્યની છડી પોકારનારા- યહોવાના સાક્ષીઓ)'' , પ્રકાશક યહોવાના સાક્ષીઓ, &quot;પ્રકરણ 31: કેવી રીતે પસંદગી પામ્યા અને પ્રભુ દ્વારા દોરાયા&quot;, પૃ. 706, &quot;સ્પષ્ટપણે, જ્યારે 1914માં અંતસમય શરૂ થયો, ત્યારે ખ્રિસ્તીવિશ્વનાં કોઈ પણ ચર્ચો એક સાચા ખ્રિસ્તી સમુદાયને આ મુજબના બાઈબલનાં ધોરણો અનુસાર માપતો નહોતો. તો ત્યારે યહોવાના સાક્ષીઓ તરીકે, બાઈબલના વિદ્યાર્થીઓને કેવી રીતે ઓળખવામાં આવતા હતા?&quot;&lt;/ref&gt;

=== બાપ્તિસ્મા કોણે આપવા ઘટે ===
[[ચિત્ર:Baptism in a front-end loader.jpg|thumb|left|ઈરાકમાં યુ.એસ. નૌકાસૈન્યના પાદરી દ્વારા અપાતો બાપ્તિસ્મા]]

બાપ્તિસ્મા કોણ આપી શકે એ બાબતે ખ્રિસ્તી ચર્ચોમાં વિવાદ ચાલે છે. નવા કરારમાં આપેલાં ઉદાહરણોમાં માત્ર પ્રેરિતો(અપૉસ્ટલ્સ) અને ત્રીજી કક્ષાના ધર્માધિકારી(ડીકન)ને જ બાપ્તિસ્મા આપતા દર્શાવવામાં આવ્યા છે.  પ્રાચીન ખ્રિસ્તી ચર્ચોના મતે આ બાબત સૂચવે છે કે ''મરણોન્મુખ (in extremis)''  પરિસ્થિતિઓ સિવાય, એટલે કે જ્યારે કોઈકને મૃત્યુના તત્કાળ જોખમ વખતે બાપ્તિસ્મા આપવાનો હોય તે સિવાય ખ્રિસ્તી ધર્મોપદેશકો, પાદરીઓ દ્વારા જ બાપ્તિસ્મા વિધિ થવી જોઈએ. પૂર્વીય રૂઢિવાદી (ઈસ્ટર્ન ઓર્થોડોક્સ) ચર્ચની દૃષ્ટિએ, જ્યાં સુધી બાપ્તિસ્મા આપનાર વ્યક્તિ ચર્ચની સદસ્ય હોય ત્યાં સુધી, પછી કોઈ પણ બાપ્તિસ્મા આપી શકે છે, અથવા, કૅથોલિક ચર્ચની દૃષ્ટિએ, એ વ્યક્તિ ભલે પોતે બાપ્તિસ્મા પામેલી ન હોય, પણ સંસ્કાર વિધિ કરાવતી વખતે જો તે ચર્ચ જે કરે છે તેવો જ ઇરાદો રાખતી હોય તો એ બાપ્તિસ્મા આપી શકે છે. અનેક પ્રોટેસ્ટન્ટ ચર્ચો પણ બાઈબલનાં ઉદાહરણોમાં કોઈ નિશ્ચિત બંધી જોતા નથી અને કોઈ પણ આસ્થાવાનને અન્યને બાપ્તિસ્મા આપવાની રજા આપે છે.

કૅથોલિક ચર્ચમાં, બાપ્તિસ્મા આપનાર સાધારણ ધર્મોપદેશક ખ્રિસ્તી પાદરી/ધર્મોપદેશકો(બિશપ, પ્રિસ્ટ અથવા ડીકન)ના મંડળનો સદસ્ય હોય છે,&lt;ref name=&quot;intratext1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.vatican.va/archive/ENG1104/_P2W.HTM |work=Code of Canon Law |title=The Minister of Baptism |publisher=[[Vatican Publishing House]] |year=1983 |access-date=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt; પણ સામાન્ય સંજોગોમાં માત્ર વ્યક્તિના પરગણાના પાદરી (Parish Priest), અથવા તેમના ઉપરી, કે તેમના પરગણાના પાદરીએ જે કોઈકને અધિકાર આપ્યો હોય, તેઓ જ વિધિસર બાપ્તિસ્મા આપી શકે છે&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vatican.va/archive/ENG1104/__P1U.HTM |work=Code of Canon Law |title=Parishes, Pastors, and Parochial Vicars |publisher=[[Vatican Publishing House]] |year=1983 |access-date=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt;. જો સાધારણ ધર્મોપદેશક ગેરહાજર હોય અથવા કોઈક અડચણમાં હોય, તો કૅટિકિસ્ટ અથવા સ્થાનિક સાધારણ ધર્મોપદેશક દ્વારા આ કાર્ય માટે નીમવામાં આવેલી કોઈ બીજી વ્યક્તિ, નિયમાનુસાર બાપ્તિસ્મા આપી શકે છે; ખરેખર તો, અનિવાર્ય કિસ્સામાં, એવી કોઈ પણ વ્યક્તિ જે આમ કરવા માટે આવશ્યક ઈરાદો ધરાવતી હોય તે બાપ્તિસ્મા આપી શકે છે&lt;ref name=&quot;intratext1&quot;/&gt;. અહીં &quot;અનિવાર્ય કિસ્સા&quot;નો અર્થ માંદગી અથવા કોઈક બાહ્ય ભયના કારણે તરતમાં આવનારા મૃત્યુનું જોખમ થાય છે.  તે જ મુજબ, અહીં &quot;આવશ્યક ઈરાદા&quot;નો અલ્પતમ અર્થ, બાપ્તિસ્માના વિધિ થકી &quot;ચર્ચ જે કરે છે તે કરવાનો&quot; ઈરાદો એમ થાય છે.

ઈસ્ટર્ન કૅથોલિક ચર્ચોમાં, ડીકનને સાધારણ ધર્મોપદેશક માનવામાં આવતા નથી. કૅથોલિક વિધિની જેમ, તેમાં પણ બાપ્તિસ્માના સંસ્કાર આપવાને, પરગણાના પાદરી માટે, અનામત રાખવામાં આવ્યું છે. પરંતુ, &quot;અનિવાર્ય સંજોગોમાં, ડીકન, અથવા તેમની ગેરહાજરીમાં કે જો તે કોઈક અડચણમાં હોય તો, અન્ય કોઈક અભિષિક્ત પવિત્ર જીવનની સંસ્થાના સદસ્ય એવા પાદરી, અથવા કોઈ પણ આસ્થાવાન ખ્રિસ્તી બાપ્તિસ્મા આપી શકે છે; જો બાપ્તિસ્મા કેવી રીતે આપવા તે જાણનાર અન્ય કોઈ વ્યક્તિ ઉપલબ્ધ ન હોય તો, માતા કે પિતા સુદ્ધાં બાપ્તિસ્મા આપી શકે છે.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.intratext.com/IXT/ENG1199/__PIT.HTM |title=Canon 677 |work=[[Code of Canons of the Eastern Churches]] |year=1990 |access-date=February 26, 2009}}&lt;/ref&gt;

પૂર્વીય રૂઢિવાદી (ઈસ્ટર્ન ઓર્થોડોક્સ) ચર્ચ, ઓરિયન્ટલ ઓર્થોડોક્સી અને ઍસિરિયન ચર્ચ ઓફ ધ ઈસ્ટના નિયમો ઈસ્ટર્ન કૅથોલિક ચર્ચો જેવા જ છે. અનિવાર્ય સંજોગોમાં પણ, તેમને બાપ્તિસ્મા આપવા માટે, તેમના પોતાના સંપ્રદાયની કોઈક વ્યક્તિની આવશ્યકતા રહે છે; આ નિયમો પાછળની ભૂમિકા એ છે કે વ્યક્તિ એ જ આપી શકે જે તેની પાસે હોય, આ કિસ્સામાં તે ચર્ચની સદસ્યતા છે.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ware |first=Kallistos |authorlink=Timothy Ware |year=1964 |title=The Orthodox Church |url=https://archive.org/details/orthodoxchurch0000timo_y5g3 |page=[https://archive.org/details/orthodoxchurch0000timo_y5g3/page/n286 285] |location=New York City |publisher=[[Penguin Books]]}}&lt;/ref&gt; લૅટિન રાઇટ કૅથોલિક ચર્ચ આ શરતનો આગ્રહ રાખતું નથી, તેના મતે સંસ્કારની અસર, જેમ કે ચર્ચની સદસ્ય બનવું, તે જે વ્યક્તિ બાપ્તિસ્મા આપે છે તેના દ્વારા ઊભી થતી નથી, પરંતુ પવિત્ર આત્મા દ્વારા ઊભી થાય છે. ઓર્થોડોક્સ માટે, ''મરણોન્મુખ''  કિસ્સામાં ડીકન અથવા કોઈ પણ સાધારણ વ્યક્તિ બાપ્તિસ્મા આપી શકે છે, પણ જો આ રીતે બાપ્તિસ્મા પામેલી વ્યક્તિ જીવી જાય, તો પાદરીએ બાપ્તિસ્મા વિધિની અન્ય પ્રાર્થનાઓ કરાવવી જોઈએ, અને ક્રિઝમૅશન(Chrismation)નો રહસ્યનો વિધિ કરવો જોઈએ.

ઍંગ્લિકનિઝમ અને લૂથરનોના નિયમો લૅટિન રાઇટ કૅથોલિક ચર્ચ જેવા જ છે. મૅથોડિસ્ટોમાં અને અન્ય ઘણા પ્રોટેસ્ટન્ટ પંથોમાં, પણ, ધર્મના મંત્રી દ્વારા બાપ્તિસ્મા કરનાર સાધારણ ધર્મોપદેશકની યથાવિધિ સ્થાપના અથવા નિયુક્તિ કરવામાં આવે છે.

ખાસ કરીને બિન-સાંપ્રદાયિક એવી પ્રોટેસ્ટન્ટ ઈવેન્જિલિકલ ચર્ચોની નવીનતમ ચળવળોએ, બાપ્તિસ્મામાં વ્યક્તિનો વિશ્વાસ જગાડવામાં સૌથી વધુ સૌથી વધુ નિમિત્ત રહી હોય તેવી વ્યક્તિઓને બાપ્તિસ્માનો સંસ્કાર કરાવવાની રજા આપવી શરૂ કરી છે.

ચર્ચ ઓફ જિજસ ક્રાઈસ્ટ ઓફ લેટર-ડે સેઈન્ટ્સમાં, માત્ર મેલચાઈઝેડેક પ્રીસ્ટહુડમાં પાદરીનું પૌરોહિત્ય પદ અથવા તેથી ઊંચા પદ પર આરૂઢ આરોનિક પ્રીસ્ટહુડ ધરાવનાર તરીકે નિયુક્તિ પામેલ માણસ જ બાપ્તિસ્મા આપી શકે છે.&lt;ref name=&quot;lds.org&quot;&gt;&quot;ઍરોનિક પ્રીસ્ટહૂડ&quot;, ''પ્રીસ્ટહૂડ એન્ડ ઓક્સિલિઅરી લીડર્સ ગાઈડબુક'' , © 1992, 2001 ઈન્ટેલેક્ચ્યુઅલ રિઝર્વ, આઈએનસી.( Inc.), [http://www.lds.org/ldsorg/v/index.jsp?hideNav=true&amp;amp;locale=0&amp;amp;sourceId=9a230f9856c20110VgnVCM100000176f620a____&amp;amp;vgnextoid=198bf4b13819d110VgnVCM1000003a94610aRCRD#38 સપ્ટેમ્બર 16, 2009ના મેળવ્યા મુજબ], &quot;ઍરોનિક પ્રીસ્ટહૂડ પર નિયંત્રણ ધરાવતા બ્રેધરિન પાસે અમુક પુરોહિતની ધાર્મિક વિધિ કરાવવાની સત્તા હતી.  પ્રીસ્ટ(પાદરીઓ) બાપ્તિસ્મા આપે&quot;&lt;/ref&gt;

યહોવાના સાક્ષીઓના બાપ્તિસ્મા, ચુસ્ત અનુયાયી &quot;સમર્પિત પુરુષ&quot; દ્વારા આપવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;autogenerated480&quot;&gt;&quot;ક્વેશ્ચન્સ ફ્રોમ રિડર્સ (વાચકો તરફથી પ્રશ્નો)&quot;, ''ધ વૉચટાવર'' , ઑગસ્ટ 1, 1973, પૃષ્ઠ 480, &quot;બાપ્તિસ્માના અનુસંધાનમાં, એ પણ નોંધવું જોઈએ કે ભલે બીજા કોઈ સાક્ષી મનુષ્યો હાજર ન હોય તે છતાં બાપ્તિસ્મા એક સમર્પિત પુરુષ દ્વારા જ અપાવા ઘટે.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;ધ જનરલ પ્રીસ્ટહૂડ ટુડે (આજના સમયનું એકંદર પૌરોહિત્ય)&quot;, ''ધ વૉચટાવર'' , માર્ચ 1, 1963, પૃષ્ઠ 147, &quot;કારણ કે તેઓ એક પાદરી છે, એટલે અંતિમક્રિયાઓ, બાપ્તિસ્માઓ અને લગ્નો કરાવવા માટે, અને પ્રભુના મૃત્યુના વાર્ષિક સમારોહમાં સેવાનું સૂત્ર સંભાળવા માટે, કોઈ પણ સક્ષમ પુરુષ સદસ્યને કહેવામાં આવે છે.&quot;&lt;/ref&gt; માત્ર કોઈ અસાધારણ સંજોગોમાં જ &quot;સમર્પિત&quot; બાપ્તિસ્મા આપનારને બાપ્તિસ્મારહિત કરવામાં આવી શકે (જુઓ ''યહોવાના સાક્ષીઓ''  વિભાગ).

== અન્ય પરંપરાઓ ==
=== ઍનાબાપ્તિસ્ત ===
{{Original research|section|date=February 2009}}
[[ચિત્ર:River baptism in New Bern.jpg|thumb|right|350px|20મી સદીના વળાંકે ઉત્તર કૅરોલિનામાં નદીમાં લેવાતા બાપ્તિસ્મા.આજે ઘણા આફ્રિકન-અમેરિકન ખ્રિસ્તી સમૂહોમાં સંપૂર્ણ-નિમજ્જન (ડૂબકી) બાપ્તિસ્મા એ એક સામાન્ય પ્રથા રૂપે ચાલુ રહ્યા છે.]]

ઍનાબાપ્તિસ્તો (&quot;પુનઃ બાપ્તિસ્મા દાતા&quot;) અને બાપ્તિસ્તો વયસ્કના બાપ્તિસ્માને, અથવા &quot;આસ્થાવાનના બાપ્તિસ્મા&quot;ને પ્રોત્સાહન આપે છે. તેમાં વ્યક્તિએ ઈસુ ખ્રિસ્તને તારણહાર તરીકે સ્વીકારી લીધા હોય તેને માન્યતા આપતા પગલા તરીકે બાપ્તિસ્માને જોવામાં આવે છે.

જે લોકોને પોતાને શિશુ વયે બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવ્યા હોવાથી, છંટકાવ, અથવા અન્ય કોઈ પંથના પ્રકારે બાપ્તિસ્મા આપયા હોવાથી, તેમને યોગ્ય રીતે બાપ્તિસ્મા નથી આપવામાં આવ્યા તેવું લાગતું હોય, તેમને તેઓ પુનઃબાપ્તિસ્મા આપતા હોવાથી પ્રારંભના ઍનાબાપ્તિસ્તોને એ નામ આપવામાં આવ્યું હતું.

ઍનાબાપ્તિસ્તો મકાનની અંદરના ભાગમાં બાપ્તિસ્મા માટેના પાત્રમાં, તરણકુંડમાં, અથવા તો બાથટબમાં, અથવા ખાડી કે નદીના પ્રવાહ જેવાં કુદરતી સ્થળોએ બાપ્તિસ્મા આપે છે. બાપ્તિસ્મા ઈસુના મૃત્યુ, દફન અને પુનરુત્થાનનું સ્મરણ આપે છે.{{bibleref2c|Rom|6}} એક કર્મકાંડ તરીકે બાપ્તિસ્મા કશું જ સંપન્ન કરતો નથી, પણ બાહ્ય રૂપે તે વ્યક્તિનાં પાપો પહેલેથી જ ખ્રિસ્તના ક્રૂસે ધોઈ નાખ્યા છે એમ દર્શાવતો એક વ્યક્તિગત સંકેત અથવા પુરાવો છે.&lt;ref name=&quot;London&quot;&gt;''1644ની લંડન બાપ્તિસ્ત કબૂલાત.''  Web: [http://www.spurgeon.org/~phil/creeds/bc1644.htm વેબઃ લંડન બૅપ્ટિસ્ટ કન્ફેશન ઓફ 1644.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617103253/http://www.spurgeon.org/~phil/creeds/bc1644.htm |date=જૂન 17, 2010 }}[http://www.spurgeon.org/~phil/creeds/bc1644.htm 29 ડિસે 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617103253/http://www.spurgeon.org/~phil/creeds/bc1644.htm |date=જૂન 17, 2010 }}&lt;/ref&gt; તેને એક પ્રતિબદ્ધતાત્મક પગલા તરીકે જોવામાં આવે છે, જે ખ્રિસ્તના નવા કરારમાં પ્રવેશ સૂચવે છે.&lt;ref name=&quot;London&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{bibleref2|Jeremiah|31:31-34}}; {{bibleref2|Hebrews|8:8-12}}; {{bibleref2|Romans|6}}&lt;/ref&gt;

=== બાપ્તિસ્ત દૃષ્ટિકોણો ===

મોટા ભાગના બાપ્તિસ્તો માટે, ખ્રિસ્તી બાપ્તિસ્મા એ પિતા, પુત્ર અને પવિત્ર આત્માના નામે આસ્થાવાનનું જળમાં નિમજ્જન છે.{{Bibleref2c|Mt|28:19}} તે એક આજ્ઞાપાલનનું પગલું છે જે ક્રૂસારોપિત, દફન થયેલા, અને પાછા ઊઠેલા તારણહારમાં આસ્થાવાનના વિશ્વાસનું, તથા આસ્થાવાનના પાપનું મૃત્યુ, તેના પુરાણા જીવનનું દફન, અને ઈસુ ખ્રિસ્તમાં તેના નવીન જીવનના આરંભનું, પુનરુત્થાનનું પ્રતીક છે. મૃત્યુ પામેલાઓના અંતિમ પુનરુત્થાનમાં આસ્થાવાનના વિશ્વાસનો તે પુરાવો છે.&lt;ref name=&quot;BFM&quot;/&gt;

મોટા ભાગના બાપ્તિસ્ત માને છે કે બાપ્તિસ્મા પોતે મુક્તિ અથવા રૂપાંતરણ અભિવ્યક્ત કરતું નથી, ઊલટાનું તે તો નવા આસ્થાવાન સાથે આધ્યાત્મિક અર્થમાં જે ઘટી ચૂક્યું છે તેનું પ્રતીક માત્ર છે. તે ખરેખર &quot;તારનાર કૃપા&quot; વરસાવનાર અથવા મુક્તિદાતા ન ગણાતા હોવાથી, બાપ્તિસ્તો તેને એક &quot;સંસ્કાર&quot; ગણવાને બદલે &quot;આજ્ઞા&quot; ગણે છે. જેનું પાલન ઈસુ પોતાના શિષ્યો પાસેથી ઇચ્છતા હતા તે ચર્ચની એક &quot;આજ્ઞા&quot;- બાઈબલમાંની શિક્ષા હોવાને કારણે,&lt;ref name=&quot;Brackney&quot;/&gt; ચર્ચના સભ્યપદના અને પ્રભુ સાથેના છેલ્લા ભોજન (પ્રભુભોજન માટેનો બાપ્તિસ્તોનો પસંદીદા શબ્દપ્રયોગ) મેળવવાના અધિકારો માટે તે પૂર્વ-આવશ્યકતા ગણાય છે.&lt;ref name=&quot;BFM&quot;&gt;&quot;ધ બૅપ્ટિસ્ટ ફેઈથ એન્ડ મેસેજ (બાપ્તિસ્તનો વિશ્વાસ અને સંદેશો),&quot; સાઉથર્ન બૅપ્ટિસ્ટ કન્વેન્શન. જૂન 14, 2000ના અપનાવવામાં આવ્યું. જૂન 29, 2009ના જોવામાં આવ્યું: http://www.sbc.net/bfm/bfm2000.asp#vii {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303000119/http://www.sbc.net/bfm/bfm2000.asp#vii |date=માર્ચ 3, 2009 }}&lt;/ref&gt;

વ્યક્તિની ખ્રિસ્ત અંગેની માન્યતાથી બાપ્તિસ્માને અલગ કરી શકાય તેમ નથી, કારણ કે ખ્રિસ્ત પોતે બાપ્તિસ્મા પામ્યા હતા અને પાપમાંથી છોડાવનારું તેમનું કાર્ય નિમજ્જન દ્વારા બાપ્તિસ્મામાં, તમામ આસ્થાવાનો જેને માણે છે તેવા ખ્રિસ્ત સાથેના એક નવા સંબંધ તરીકે ચિત્રિત થયેલું છે.&lt;ref name=&quot;Brackney&quot;/&gt;

બાપ્તિસ્તો એવું પણ માને છે કે ઈસુ ખ્રિસ્તમાં પોતાનો વિશ્વાસ જાહેર કરવા માટે બાપ્તિસ્મા એક અગત્યનો રસ્તો છે.  લાક્ષણિક રીતે, વયસ્કો, યુવાનો, અથવા મોટાં બાળકો જે ખ્રિસ્ત પ્રત્યેની વિશ્વાસની પ્રતિબદ્ધતાને સમજે છે અને પ્રભુના સાદને પ્રતિભાવ આપવા ઇચ્છે છે તે તમામ બાપ્તિસ્મા માટેના સ્વીકાર્ય ઉમેદવારો છે.&lt;ref name=&quot;Brackney&quot;/&gt;

શિશુ બાપ્તિસ્મા માટેના તેમના અસ્વીકાર અંગે, વયસ્કોના અથવા આસ્થાવાનોના ચર્ચમાં બાળકો માટે કોઈ જગ્યા નથી, એમ કહીને બાપ્તિસ્તોની ટીકા કરવામાં આવે છે. નાનાં બાળકો અને શિશુઓને બાપ્તિસ્મા આપવાને બદલે, બાપ્તિસ્તો બાળકોને જાહેર ચર્ચ સેવામાં સમર્પિત કરે છે, જ્યાં માતાપિતાઓ અને ચર્ચના સદસ્યોને બાળકો સમક્ષ ઉદાહરણીય જીવન જીવવા માટે, અને તેમને પ્રભુના માર્ગો શીખવવા માટે કહેવામાં આવે છે. આ સેવામાં જળ બાપ્તિસ્માને સ્થાન નથી.&lt;ref name=&quot;Brackney&quot;&gt;બ્રાકની, વિલિયમ એચ. &quot;ડૂઈંગ બાપ્તિસ્મા બાપ્તિસ્ત સ્ટાઈલઃ બિલિવર્સ બાપ્તિસ્મા (બાપ્તિસ્તની શૈલીથી બાપ્તિસ્મા આપવાઃ આસ્થાવાનના બાપ્તિસ્મા).&quot; ''બૅપ્ટિસ્ટ હિસ્ટ્રી એન્ડ હેરિટેજ સોસાયટી.''  જુલાઈ 29, 2009. ઓનલાઈનઃ http://www.baptisthistory.org/pamphlets/baptism.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107183031/http://www.baptisthistory.org/pamphlets/baptism.htm |date=જાન્યુઆરી 7, 2010 }}&lt;/ref&gt; તેમની ટીકાના પ્રતિભાવ આપતા બાપ્તિસ્તો કહે છે કે પ્રભુનો પ્રેમ સૌ માટે છે, અને સ્પષ્ટપણે બાળકો માટે તો ખરો જ; બાપ્તિસ્મા પોતે કોઈ સંસ્કાર નથી, અને તેથી ટીકાકારો માને છે તેમ બાળકો જેનાથી વંચિત રહી ગયા હોય તેવી કોઈ મુક્તિ તે બક્ષતો નથી; અને બાપ્તિસ્મા વિશ્વાસની કબૂલાતનું માત્ર એક બાહ્ય પ્રતીક છે, એટલે એ કબૂલાત કરવાનો સુમાહિતીગાર નિર્ણય લેવા પૂરતી વ્યક્તિ પરિપક્વ ન થાય ત્યાં સુધી તેને કરવા અર્થવિહીન છે.&lt;ref name=&quot;Brackney&quot;/&gt;

=== ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ (ખ્રિસ્તનાં ચર્ચો) ===

ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ(ખ્રિસ્તનાં ચર્ચો)માં માત્ર શારીરિક પૂર્ણ નિમજ્જન દ્વારા જ બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવે છે,&lt;ref name=&quot;Perfect Stranger&quot;&gt;સ્ટુઅર્ટ એમ. મૅટ્લિન્સ, આર્થર જે. માગિડા, જે. માગિડા, ''હાઉ ટુ બી અ પરફેક્ટ સ્ટ્રેન્જરઃ અ ગાઈડ ટુ એટીકેટ ઈન અધર પીપલ્સ રિલિજિયસ સેરિમનિઝ''  (એક આદર્શ અજાણ્યા કેવી રીતે બનવું: અન્ય લોકોના ધાર્મિક સમારંભોમાં વર્તવાની રીતભાત માટેની માર્ગદર્શિકા), વૂડ લેક પબ્લિશિંગ આઈએનસી(Inc)., 1999, ISBN 1-896836-28-3, 9781896836287, 426 પાનાં, પ્રકરણ 6- ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ (ખ્રિસ્તનાં ચર્ચો)&lt;/ref&gt;{{rp|p.107}}&lt;ref name=&quot;Rhodes 2005&quot;&gt;રોન રહોડેસ, ''ધ કમ્પ્લિટ ગાઈડ ટુ ક્રિશ્ચિયન ડીનોમિનેશન્સ'' (ખ્રિસ્તી સંપ્રદાયોની સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા), હાર્વેસ્ટ હાઉસ પબ્લિશર્સ, 2005, ISBN 0-7369-1289-4&lt;/ref&gt;{{rp|p.124}} તેના આધારમાં કોઈને(Koine) ગ્રીક ક્રિયાપદ ''બાપ્તિઝો (baptizo)''  છે જેનો અર્થ ડૂબકી, નિમજ્જન, પાણીમાં ડુબાડવું અથવા બોળવું થાય છે તેમ સમજવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;Who Are the churches of Christ&quot;&gt;બૅટસેલ બાર્રેટ્ટ બાક્સટર, ''હૂ આર ધ ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ એન્ડ વૉટ ડૂ ધે બિલિવ ઈન?''  (ખ્રિસ્તનાં ચર્ચો કોણ છે અને તે શેમાં માને છે?) {{Cite web |url=http://www.woodsonchapel.com/coc.php/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=એપ્રિલ 4, 2011 |archive-date=જૂન 19, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080619130916/http://www.woodsonchapel.com/coc.php |url-status=dead }}માં અને [http://church-of-christ.org/who.html અહીં], [http://www.cris.com/~mmcoc/coc.html અહીં] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060622181734/http://www.cris.com/~mmcoc/coc.html |date=જૂન 22, 2006 }} અને [http://www.scripturessay.com/article.php?cat=&amp;amp;id=6 અહીં] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060713235546/http://www.scripturessay.com/article.php?cat=&amp;id=6 |date=જુલાઈ 13, 2006 }} ઓનલાઈન ઉપલબ્ધ&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Understanding Four Views on Baptism&quot;&gt;ટોમ જે. નેટ્ટલેસ, રિચાર્ડ એલ. પ્રાટ, જુનિ., યોહાન એચ. આર્મસ્ટ્રોંગ, રોબર્ટ કોલ્બ, ''અન્ડર્સ્ટેન્ડિંગ ફોર વ્યૂઝ ઓન બૅપ્ટિઝમ (બાપ્તિસ્મા અંગેના ચાર દૃષ્ટિકોણોની સમજણ)'' , ઝોન્ડરવન, 2007, ISBN 0-310-26267-4, 9780310262671,  222 પાનાં.&lt;/ref&gt;{{rp|p.139}}&lt;ref name=&quot;Howard 1971&quot;&gt;વી. ઈ. હોવર્ડ, ''વૉટ ઈઝ ધ ચર્ચ ઓફ ક્રાઈસ્ટ? (ખ્રિસ્તનું ચર્ચ શું છે?)''   4થી આવૃત્તિ (સુધારેલી) સેન્ટ્રલ પ્રિન્ટર્સ એન્ડ પબ્લિશર્સ, વેસ્ટ મોનરોએ, લોઈસિયાના, 1971&lt;/ref&gt;{{rp|p.313-314}}&lt;ref name=&quot;Baptism, Why Wait?&quot;&gt;રીસ બ્રાયન્ટ, ''બૅપ્ટિઝમ, વ્હાય વેઈટ?: ફેઈથ્સ રિસપોન્સ ઈન કન્વર્ઝન (બાપ્તિસ્મા, રાહ શું કામ જોવી?: ધર્માન્તરણમાં આસ્થાનો પ્રતિભાવ)'' , કૉલેજ પ્રેસ, 1999, ISBN 0-89900-858-5, 9780899008585, 224 પાનાં&lt;/ref&gt;{{rp|p.22}}&lt;ref name=&quot;Wharton 1997&quot;&gt;એડવર્ડ સી. વ્હાર્ટોન, ''ધ ચર્ચ ઓફ ક્રાઈસ્ટઃ ધ ડિસ્ટિન્ક્ટિવ નેચર ઓફ ધ ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટ ચર્ચ (ખ્રિસ્તના ચર્ચઃ નવા કરારના ચર્ચનો લાક્ષણિક સ્વભાવ)'' , ગોસ્પેલ એડવોકેટ કું., 1997, ISBN 0-89225-464-5&lt;/ref&gt;{{rp|p.45-46}} બાપ્તિસ્માની અન્ય પ્રચલિત પ્રથાઓ કરતાં ડૂબકી ઈસુના મૃત્યુ, દફન અને પુનરુત્થાનને વધુ નજીકથી મળતી આવે છે તેમ જોવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;Who Are the churches of Christ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Understanding Four Views on Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.140}}&lt;ref name=&quot;Howard 1971&quot;/&gt;{{rp|p.314-316}} ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટની દલીલ છે કે ઐતિહાસિક રીતે પહેલી સદીમાં નિમજ્જનની પ્રથા પ્રચલિત હતી, અને પાછળથી જ્યારે નિમજ્જન શક્ય નહોતું ત્યારે જલધારા અને છંટકાવ જેવી ગૌણ પ્રથાઓ ઉદ્ભવી હતી અને પ્રચલિત બની હતી.&lt;ref name=&quot;Understanding Four Views on Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.140}} વખત જતાં, આ ઊતરતી કોટિની પ્રથાઓએ નિમજ્જનનું સ્થાન લઈ લીધું.&lt;ref name=&quot;Understanding Four Views on Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.140}} માનસિક રીતે માન્યતા ધરવા અને પસ્તાવો કરવા સક્ષમ હોય તેવા લોકોને જ બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવે છે (એટલે કે, શિશુ બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવતા નથી કારણ કે નવા કરારમાં તેના માટે કોઈ દાખલો કે પૂર્વાધાર નથી).&lt;ref name=&quot;Rhodes 2005&quot;/&gt;{{rp|p.124}}&lt;ref name=&quot;Who Are the churches of Christ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Howard 1971&quot;/&gt;{{rp|p.318-319}}&lt;ref name=&quot;Ferguson 1996&quot;&gt;ઈવરેટ્ટ ફેર્ગ્યુસન, ''ધ ચર્ચ ઓફ ક્રાઈસ્ટઃ અ બિબ્લિકલ ઇકિલઝિઓલોજી ફોર ટુડે (ખ્રિસ્તનું ચર્ચઃ આજ માટેનું બાઈબલનું ધર્મતંત્ર'' ), વમ. બી. ઈઅર્ડમેન્સ પબ્લિશિંગ, 1996, ISBN 0-8028-4189-9, 9780802841896, 443 પાનાં&lt;/ref&gt;{{rp|p.195}}

ધર્માન્તર માટેના આવશ્યક ભાગ રૂપે નિમજ્જન થકી બાપ્તિસ્માની સમજણ સાથે, પુનઃસ્થાપના અભિયાન(Restoration Movement)ની વિવિધ શાખાઓમાં ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ બાપ્તિસ્મા અંગે ઐતિહાસિક રીતે સૌથી સંકુચિત સ્થાન ધરાવતા હતા.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;&gt;ડગલાસ એલન ફોસ્ટર અને એન્થોની એલ. દુન્નાવંત, ''ધ એન્સાઈક્લોપીડિયા ઓફ ધ સ્ટોન-કૅમ્પબેલ મુવમેન્ટઃ ક્રિશ્ચિયન ચર્ચ (ડિસાઈપલ્સ ઓફ ક્રાઈસ્ટ), ક્રિશ્ચિયન ચર્ચિસ/ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ, ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ''  (સ્ટોન-કૅમ્પબેલ ચળવળનો જ્ઞાનકોશઃ ખ્રિસ્તી ચર્ચ (ખ્રિસ્તના શિષ્યો), ખ્રિસ્તી ચર્ચો/ખ્રિસ્તનાં ચર્ચો, ખ્રિસ્તનાં ચર્ચો), વમ. બી. ઈઅર્ડમેન્સ પબ્લિશિંગ, 2004, ISBN 0-8028-3898-7, 9780802838988, 854 પાનાં, ''બાપ્તિસ્મા''  પર નોંધ&lt;/ref&gt;{{rp|p.61}} બાપ્તિસ્માની વૈધતા માટે કઈ હદ સુધી બાપ્તિસ્માની ભૂમિકા અંગેની સાચી સમજણ અનિવાર્ય છે તે અંગેના મતભેદ સૌથી નોંધપાત્ર હતા. &lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.61}} ડૅવિડ લિપ્સકોમ્બે ભારપૂર્વક કહ્યું હતું કે જો ઈશ્વરની આજ્ઞા ઉઠાવવાની ઇચ્છાથી આસ્થાવાને બાપ્તિસ્મા લીધા હોય, તો એ બાપ્તિસ્મા વૈધ ગણાય, પછી ભલે મુક્તિમાં બાપ્તિસ્મા જે ભાગ ભજવે છે તેની પૂરેપૂરી સમજણ વ્યક્તિ ન પણ ધરાવતી હોય.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.61}} ઓસ્ટિન મૅકગૅરી દલીલ કરે છે કે વૈધ ગણવા માટે, ધર્માન્તર કરનારી વ્યક્તિએ એ સમજવું પણ જરૂરી છે કે બાપ્તિસ્મા પાપોની ક્ષમા માટે છે.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.62}} 20મી સદીની શરૂઆતમાં મૅકગૅરીનો દૃષ્ટિકોણ પ્રચલિત બન્યો, પણ લિપ્સકોમ્બ જે અભિગમની હિમાયત કરતા હતા તે ક્યારેય સંપૂર્ણપણે અદૃશ્ય થયો નહીં.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.62}} તાજેતરમાં જ, ઈન્ટરનેશનલ ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ(ખ્રિસ્તનાં આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચો)ના ઉદય સાથે (જે તેમના અભિયાનમાં જોડાનાર કોઈ પણ વ્યક્તિને પુનઃબાપ્તિસ્મા આપવાનો આગ્રહ રાખે છે) કેટલાક આ બાબતનું પુનઃપરીક્ષણ કરવા પ્રેરાયા છે.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.66}}

ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ અવિરતપણે શીખવે છે કે બાપ્તિસ્મામાં એક આસ્થાવાન તેના જીવનને પ્રભુ પ્રતિના વિશ્વાસમાં અને આજ્ઞાંકિતતામાં સમર્પિત કરે છે, અને પ્રભુ &quot;ખ્રિસ્તના રક્તની પવિત્રતાથી, વ્યક્તિને પાપમાંથી સ્વચ્છ કરે છે અને ખરેખર વ્યક્તિની અવસ્થાને બદલીને તેને એક અજાણી વ્યક્તિમાંથી પ્રભુના સામ્રાજ્યની નાગરિક બનાવે છે.  બાપ્તિસ્મા એ માણસનું કામ નથી; એ એક  એવી જગ્યા છે જ્યાં જે પ્રભુ જ કરી શકે એવું કામ પ્રભુ કરે છે.&quot; &lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.66}} આમ, તેઓ બાપ્તિસ્માને એક સરાહનીય કાર્ય તરીકે જોવા કરતાં તેને વિશ્વાસનું શાંત કાર્ય માને છે; તે &quot;માણસ પાસે પ્રભુને ધરવા માટે કશું જ નથી તેની કબૂલાત છે.&quot;&lt;ref name=&quot;Theology Matters&quot;/&gt;{{rp|p.112}} ભલે ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ બાપ્તિસ્માનું એક &quot;સંસ્કાર&quot; તરીકે વિવરણ ન કરતા હોય, પણ તેના માટેના તેમના દૃષ્ટિકોણ પરથી તેને યોગ્ય રીતે &quot;સંસ્કારત્મક&quot; કહી શકાય તેમ છે.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.66}}&lt;ref name=&quot;Baptism, Why Wait?&quot;/&gt;{{rp|p.186}} તેઓ એ રીતે જુએ છે કે બાપ્તિસ્માની શક્તિ, પાણી અથવા તે ક્રિયામાંથી આવતી હોવાને બદલે, પ્રભુ પાસેથી આવે છે, જેમણે બાપ્તિસ્માને એક વાહન તરીકે પસંદ કર્યું છે,&lt;ref name=&quot;Baptism, Why Wait?&quot;/&gt;{{rp|p.186}} અને તેઓ બાપ્તિસ્માને ધર્માન્તરણના માત્ર પ્રતીક તરીકે જ નહીં, પણ એ પ્રક્રિયાના અભિન્ન અંગ તરીકે સમજે છે.&lt;ref name=&quot;Baptism, Why Wait?&quot;/&gt;{{rp|p.184}} તાજેતરનો પ્રવાહ બાપ્તિસ્માના રૂપાંતરાત્મક પાસા પર ભાર મૂકે છેઃ તેને ભૂતકાળમાં જે કશુંક ઘટી ચૂક્યું છે તેની નિશાની અથવા માત્ર એક કાયદાકીય જરૂરિયાત તરીકે વર્ણવવાને બદલે, તેને &quot;એવી ઘટના તરીકે જોવામાં આવે છે જે આસ્થાવાનને 'ખ્રિસ્તમાં' મૂકે છે જ્યાં પછી ઈશ્વર, ચાલુ રૂપાંતરણના કાર્યને આગળ વધારે છે.&quot;&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.66}} એક લઘુમતી એવી પણ છે જે સાંપ્રદાયિક વલણ ટાળવા માટે બાપ્તિસ્માના મહત્ત્વને ઓછું આંકે છે, પણ બૃહ્ત પ્રવાહ તો &quot;બાપ્તિસ્મા અંગેના બાઈબલના ઉપદેશોની વિપુલતાનું પુનઃપરીક્ષણ કરવાનો અને ખ્રિસ્તી ધર્મમાં તેનું મધ્યસ્થ અને મહત્ત્વના સ્થાને પુનઃસ્થાપન&quot; કરવાનો છે.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.66}}

બાપ્તિસ્મા મુક્તિ મેળવવા માટે આવશ્યક છે એવી માન્યતા હોવાને કારણે, ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ બાપ્તિસ્માથી પુનર્જીવનની માન્યતાને પુષ્ટિ આપે છે, એમ કેટલાક બાપ્તિસ્તોનું કહેવું હતું.&lt;ref name=&quot;Foster&quot;&gt;ડગલાસ એ. ફોસ્ટર, [http://www.acu.edu/sponsored/restoration_quarterly/archives/2000s/vol_43_no_2_contents/foster.html &quot;ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ એન્ડ બૅપ્ટિઝમઃ એન હિસ્ટોરિકલ એન્ડ થિયોલોજિકલ ઓવરવ્યૂ (ખ્રિસ્તનાં ચર્ચ અને બાપ્તિસ્માઃ એક ઐતિહાસિક અને ધર્મશાસ્ત્રીય વિહંગાવલોકન),&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100520041454/http://www.acu.edu/sponsored/restoration_quarterly/archives/2000s/vol_43_no_2_contents/foster.html |date=મે 20, 2010 }} ''રિસ્ટોરેશન ક્વાર્ટરલી'' , વોલ્યુમ 43/ક્રમ 2 (2001)&lt;/ref&gt; જો કે, ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટના સદસ્યોએ આને રદિયો આપતા દલીલ કરી હતી કે, કારણ કે વિશ્વાસ અને પસ્તાવો આવશ્યક છે, અને પ્રભુની કૃપાથી ખ્રિસ્તના રક્ત દ્વારા પાપો ધોવાનું આવશ્યક છે, તેથી બાપ્તિસ્મા મૂળભૂત રીતે મુક્તિદાતા કર્મકાંડ નથી.&lt;ref name=&quot;Understanding Four Views on Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.133}}&lt;ref name=&quot;Foster&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Regeneration&quot;&gt;ડગલાસ એલન ફોસ્ટર અને એન્થોની એલ. દુન્નાવંત, ''ધ એન્સાઈક્લોપીડિયા ઓફ ધ સ્ટોન-કૅમ્પબેલ મુવમેન્ટઃ ક્રિશ્ચિયન ચર્ચ (ડિસાઈપલ્સ ઓફ ક્રાઈસ્ટ), ક્રિશ્ચિયન ચર્ચિસ/ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ, ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ''  (સ્ટોન-કૅમ્પબેલ ચળવળનો જ્ઞાનકોશઃ ખ્રિસ્તી ચર્ચ (ખ્રિસ્તના શિષ્યો), ખ્રિસ્તી ચર્ચો/ખ્રિસ્તનાં ચર્ચો, ખ્રિસ્તનાં ચર્ચો), વમ. બી. ઈઅર્ડમેન્સ પબ્લિશિંગ, 2004, ISBN 0-8028-3898-7, 9780802838988, 854 પાનાં, ''રિજનરેશન (પુનર્જીવન)''  પર નોંધ&lt;/ref&gt;{{rp|p.630,631}} ઊલટાનું, તેમનું વલણ બાઈબલના એ પરિચ્છેદ તરફ ધ્યાન દોરવાનું છે જેમાં પીટર, બાપ્તિસ્માને નોઆહના પૂરની ઉપમા આપે છે, પૂર્વગૃહીત સિદ્ધાંત રૂપે કહે છે, &quot;એ જ રીતે હવે બાપ્તિસ્મા આપણને બચાવશે&quot; પણ કૌંસમાં સ્પષ્ટતા કરે છે કે બાપ્તિસ્મા એ &quot;દેહના ગંદવાડને બાજુ પર મૂકી દેવાની બાબત ''નથી''  પણ તે પ્રભુ પ્રત્યેના ''સારા અંતઃકરણનો પ્રતિભાવ''  છે&quot; (1 પીટર 3:21).&lt;ref&gt;કેજેવી(KJV), ત્રાંસા અક્ષરો ઉમેરવામાં આવ્યા છે.&lt;/ref&gt; ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટમાંથી એક લેખકે વિશ્વાસ અને બાપ્તિસ્મા વચ્ચેના સંબંધને આ રીતે વર્ણવ્યો હતો, &quot;વ્યક્તિ ''શા માટે''  પ્રભુનું સંતાન છે તેનું કારણ તે ''વિશ્વાસ''  છે; ''બાપ્તિસ્મા''  એ ''સમય છે જેમાં''  વ્યક્તિ ખ્રિસ્તમાં ભળે છે અને તેથી પ્રભુનું સંતાન બને છે&quot; (ત્રાંસા અક્ષરો સ્રોત મુજબ છે).&lt;ref name=&quot;Ferguson 1996&quot;/&gt;{{rp|p.170}} બાપ્તિસ્માને, મુક્તિ મેળવી આપતા &quot;કાર્ય&quot; કરતાં,&lt;ref name=&quot;Ferguson 1996&quot;/&gt;{{rp|p.170}} વિશ્વાસ અને પસ્તાવાની કબૂલાતસભર અભિવ્યક્તિ તરીકે સમજવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;Ferguson 1996&quot;/&gt;{{rp|p.179-182}}

=== સુધરેલ અને કરાર (Covenant) ધર્મશાસ્ત્રનો દૃષ્ટિકોણ ===
{{Main|Covenant Theology#Baptism}}

બાળબાપ્તિસ્ત કરાર ધર્મશાસ્ત્રીઓ નવા કરાર સહિતના, બાઈબલના તમામ કરારોની વ્યવસ્થાને કૌટુંબિક, સંસ્થાગત સમાવેશ અથવા &quot;પેઢી દર પેઢી ઉત્તરાધિકાર&quot;ના સિદ્ધાંત રૂપે જુએ છે.  પ્રભુ અને માણસ વચ્ચે થયેલા બાઈબલના કરારોમાં એવાં ચિહ્નો અને છાપો સમાવિષ્ટ છે જે કરારો પાછળ રહેલાં તથ્યોને દૃશ્યમાન રીતે રજૂ કરતાં હોય. પ્રભુના કરાર વળતરના આ દૃશ્યમાન ચિહ્નો અને પ્રતીકોને વિશિષ્ટ રૂપે વ્યક્તિત્વવાદી રીતે નહીં પણ, સંગઠિત રીતે (ઉદાહરણ તરીકે, ઘરોને) પ્રદાન કરવામાં આવે છે.

રિફોર્મ્ડ (સુધરેલ) ચર્ચો બાપ્તિસ્માને નવા કરારમાં પ્રવેશના દૃશ્યમાન સંકેત તરીકે માને છે અને તેથી વિશ્વાસની જાહેર કબૂલાત કરતા નવા આસ્થાવાનોને તે વ્યક્તિગત રીતે આપવામાં આવે છે. બાળબાપ્તિસ્તો (પીડિયોબાપ્તિસ્તો) તેથી પણ આગળ જઈને એમ માને છે કે આનો વિસ્તાર સામુદાયિક રીતે આસ્થાવાનનાં ગૃહો સુધી થાય છે જેમાં લાક્ષણિક રીતે બાળકોનો સમાવેશ થશે, અથવા વ્યક્તિગત ધોરણે આસ્થાવાન માતાપિતાના બાળકો કે શિશુઓ સુધી તેનો વિસ્તાર થાય છે (જુઓ શિશુ બાપ્તિસ્મા). આમ, આ દૃષ્ટિકોણથી, બાપ્તિસ્માને અબ્રાહમના સુન્નતના ધાર્મિક વિધિના કાર્યની અવેજી તરીકે અને તેના સંસ્કારાત્મક સમકક્ષ તરીકે જોવામાં આવ્યો છે અને બાકીની બાબતો ઉપરાંત, તે પાપમાંથી આંતરિક શુદ્ધતાનું પણ પ્રતીક બને છે.

=== કૅથોલિક ===

કૅથોલિક બોધોમાં, બાપ્તિસ્માને સામાન્ય રીતે મુક્તિ માટે આવશ્યક માનવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;can849&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.intratext.com/IXT/ENG0017/_P2T.HTM |title=Code of Canon Law, canon 849 |publisher=Intratext.com |date=May 4, 2007 |access-date=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt; આ બોધના મૂળિયાં છેક પહેલી સદીના ખ્રિસ્તીઓના બોધ અને પ્રથાઓ સુધી પહોંચે છે, અને જ્યાં સુધી બાપ્તિસ્માને માત્ર ખ્રિસ્તી સમુદાયમાં પ્રવેશની મંજૂરી આપતા ચિહ્ન તરીકે જ જોતા હલ્ડ્રીચ ઝ્વિંગલિએ બાપ્તિસ્માની અનિવાર્યતાનો ઇનકાર નહોતો કર્યો ત્યાં સુધી, મુક્તિ અને બાપ્તિસ્મા વચ્ચેનું જોડાણ, એકંદરે, મુખ્ય તકરારનો મુદ્દો નહોતું.&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;/&gt; કૅથોલિક ચર્ચના કૅટિકિઝમ(ધર્મ સંબંધી પ્રશ્નોત્તરીનું પુસ્તક)માં લખ્યું છે કે &quot;મુક્તિ માટે બાપ્તિસ્મા એ લોકો માટે અનિવાર્ય છે, જે લોકો માટે સુવાર્તાઓ જાહેર કરવામાં આવી હતી અને જે લોકો આ સંસ્કાર માગી શકે તેવી શક્યતા ધરાવતા હતા.&quot;&lt;ref name=&quot;vatican&quot;/&gt; તદાનુસાર, જે વ્યક્તિ જાણીકરીને, સ્વેચ્છાએ અને કશા જ પશ્ચાતાપ વિના બાપ્તિસ્માને નકારે છે તેની મુક્તિ માટે કોઈ આશા નથી. યોહાન અનુસાર આ બોધ સુવાર્તામાંના ઈસુના શબ્દો પર આધારિત છેઃ &quot;સાચેસાચ, ખરે જ, હું તમને કહું છું કે, જ્યાં સુધી વ્યક્તિ જળ અને આત્મામાંથી જન્મ નથી પામતી, ત્યાં સુધી તે પ્રભુના રાજ્યમાં પ્રવેશી શકતી નથી.&quot;{{Bibleref2c|Jn|3:5|RSV}}

કૅથોલિકો પિતાના, પુત્રના, અને પવિત્ર આત્મા&lt;ref&gt;''ઓર્ડો ઈનિશિએશન ઈઝ ક્રિસ્ટાનાએ એડલ્ટરમ (Ordo initiationis christanae adultorum)'' , એડિટિયો ટાયપિકા, વેટિકન સિટી, ટાયપિસ પોલીગ્લોટિસ વેટિકનિસ, 1972, પૃ. 92, cf લેટરન IV ''દ ફિદે કૅથોલિકા'' , ડીએસ (DS) 802, cf ફ્લોરેન્સ, ''ડેક્રીટમ પ્રો અર્મેનિસ'' , ડીએસ(DS), 1317.&lt;/ref&gt;ના નામમાં (એકવચન)- ત્રણ ઈશ્વરો નહીં, પણ ત્રણ વ્યક્તિઓમાં જીવતા એક ઈશ્વરના નામમાં- પાણીમાં ડૂબકી, નિમજ્જન અથવા જલધારા દ્વારા બાપ્તિસ્મા પામે છે. એક જ દૈવી તત્ત્વ ધરાવતા હોવા છતાં, પિતા, પુત્ર અને પવિત્ર આત્મા અલગ અલગ છે, એક જ ઈશ્વરનાં ત્રણ &quot;મહોરાં&quot; માત્ર અથવા અવતાર નથી. એક ઈશ્વરના આ ત્રણ &quot;વ્યક્તિઓ&quot; સાથેના સંબંધ પર ચર્ચનો અને ખ્રિસ્તી વ્યક્તિનો વિશ્વાસ આધારિત છે. વયસ્કોના ખ્રિસ્તી દીક્ષા વિધિ થકી વયસ્કો પણ બાપ્તિસ્મા મેળવી શકે છે.

એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે પોપ સ્ટીફન પ્રથમ, સંત અમ્બ્રોસે અને પોપ નિકોલસ પ્રથમે ઘોષિત કર્યું હતું કે માત્ર &quot;ઈસુ&quot;ના નામમાં તેમ જ &quot;પિતા, પુત્ર અને પવિત્ર આત્મા&quot;ના નામમાં અપાતા બાપ્તિસ્મા વૈધ હતા. તેમના શબ્દોના સાચા અર્થઘટન અંગે મતમતાંતર છે.&lt;ref name=&quot;cathen&quot;/&gt; વર્તમાન સ્વીકૃત ખ્રિસ્તી ધર્મશાસ્ત્રના કાયદામાં વૈધતા માટે ત્રયી સૂત્ર અને પાણી આવશ્યકતા રહે છે.&lt;ref name=&quot;can849&quot;/&gt;

ચર્ચ, જળ બાપ્તિસ્માના બે સમકક્ષોને માન્યતા આપે છેઃ &quot;રક્ત થકી બાપ્તિસ્મા&quot; અને &quot;ઇચ્છા થકી બાપ્તિસ્મા&quot;. જે લોકો બાપ્તિસ્મા પામ્યા વિના તેમના વિશ્વાસ માટે શહીદી વહોરે છે તે રક્ત થકી બાપ્તિસ્મા પામ્યા કહેવાય છે, જ્યારે ઇચ્છા થકી બાપ્તિસ્મા સામાન્ય રીતે એ ધર્મશિક્ષણ લેતાં લોકો(કૅટિક્યુમૅન)ને લાગુ પડે છે જેઓ બાપ્તિસ્મા પામી શકે તે પહેલાં મૃત્યુ પામે છે. કૅથોલિક ચર્ચનું કૅટિકિઝમ(ધર્મ સંબંધી પ્રશ્નોત્તરીનું પુસ્તક) આ બે રૂપને વર્ણવે છેઃ

&lt;blockquote&gt;ચર્ચની હંમેશાં એવી દૃઢ પ્રતીતિ રહી છે કે જે લોકો પોતાના વિશ્વાસને કાજે બાપ્તિસ્મા પામ્યા વિના મૃત્યુ વહોરે છે તેઓ ખ્રિસ્ત માટે અને ખ્રિસ્ત સાથે તેમના મૃત્યુ વડે બાપ્તિસ્મા પામે છે. આ પ્રકારનો ''રક્ત થકી બાપ્તિસ્મા'' , ઇચ્છા થકી બાપ્તિસ્માની જેમ, સંસ્કારવિધિ વિના પણ બાપ્તિસ્માનાં ફળો આપે છે. (1258)&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;ધર્મનું શિક્ષણ લેનારા જે લોકો (catechumens) તેમના બાપ્તિસ્મા પામતાં પહેલાં મૃત્યુ પામે છે, તેમની તે મેળવવાની સુસ્પષ્ટ ઇચ્છા, અને તેની સાથે પોતાનાં પાપો માટેનો પશ્ચાતાપ, અને પરોપકાર, તેમના માટે એવી મુક્તિની ખાતરી આપે છે જે તેઓ આ સંસ્કારવિધિ દ્વારા ન પામી શક્યા હોત. (1259)&lt;/blockquote&gt;

કૅથોલિક ચર્ચ માને છે કે જે બિન-ખ્રિસ્તીઓ નિષ્ઠાવાન હૃદયથી પ્રભુને ઇચ્છે છે અને, અને તેની કૃપા અનુસાર ચાલે છે, પોતાના અંતરાત્માની પ્રેરણાના માધ્યમથી ઈશ્વરની ઇચ્છાને જાણે છે અને તેને કરવાનો પ્રયાસ કરે છે તેમને પણ જળ-બાપ્તિસ્મા વિના બચાવી શકાશે કારણ કે તેઓ તેને અંતર્નિહિતપણે ઇચ્છતાં હોય છે તેમ કહેવાય છે.&lt;ref&gt;cf. કૅટિકિઝમ, 1260&lt;/ref&gt; બાપ્તિસ્મા ન પામ્યા હોય તેવા શિશુઓના કિસ્સામાં, ચર્ચ તેમની નિયતિ માટે અનિશ્ચિત છે; &quot;ચર્ચ તેમને માત્ર પ્રભુની દયાના ભરોસે છોડી શકે તેમ છે.&quot; (કૅટિકિઝમ, 1261).

=== યહોવાના સાક્ષીઓ ===
યહોવાના સાક્ષીઓ માને છે કે જ્યારે વ્યક્તિ બાપ્તિસ્માના મહત્ત્વને સમજી શકે તેટલી મોટી થાય ત્યારે જ, સંપૂર્ણ નિમજ્જન (પાણીમાં ડુબાડીને) દ્વારા જ બાપ્તિસ્મા અપાવા જોઈએ. તેમનું માનવું છે કે જળ બાપ્તિસ્મા એ વ્યક્તિએ ઈસુ ખ્રિસ્ત થકી પ્રભુની ઇચ્છાનું પાલન કરવા બિનશરતી સમર્પણ કર્યું હોવાનું બાહ્ય પ્રતીક છે. તેઓ બાપ્તિસ્માને મંત્રી તરીકે અપાતી પાદરીની દીક્ષા વિધિ માને છે.&lt;ref&gt;''જેટ''  મૅગેઝિન, ઑગસ્ટ 4, 1955, પૃષ્ઠ 26 [http://books.google.com/books?id=xbEDAAAAMBAJ&amp;amp;pg=PA26&amp;amp;dq=%22jehovah%27s+witnesses%22 ઓનલાઈન]&lt;/ref&gt;

બાપ્તિસ્મા ઝંખતા ભાવિ ઉમેદવારોએ આયોજિત બાપ્તિસ્મા કાર્યક્રમ પહેલાં સારી એવી અગાઉથી તેમની બાપ્તિસ્મા લેવાની ઇચ્છા પ્રદર્શિત કરવી આવશ્યક છે, જેથી ધર્મસભાના વડીલો તેમની યોગ્યતાને આંકી શકે.&lt;ref&gt;''ઓર્ગેનાઈઝ્ડ ટુ ડૂ જેહોવાઝ વિલ''  (યહોવાની ઇચ્છાનુસાર કરવા માટે સંગઠિત), યહોવાના સાક્ષીઓ દ્વારા પ્રકાશિત, પૃષ્ઠ 182&lt;/ref&gt; જો ઉમેદવારો આ ધર્મના સદસ્યો પાસેથી શું અપેક્ષિત છે તે અંગે સમજણ ધરાવતા તથા પંથ પ્રતિ સહૃદય સમર્પણ નિદર્શિત કરતા જણાય તો વડીલો બાપ્તિસ્મા માટે તે ઉમેદવારોને માન્યતા આપે છે.&lt;ref&gt;''ઓર્ગેનાઈઝ્ડ ટુ ડૂ જેહોવાઝ વિલ''  (યહોવાની ઇચ્છાનુસાર કરવા માટે સંગઠિત), યહોવાના સાક્ષીઓ દ્વારા પ્રકાશિત, પૃષ્ઠ 217-218.&lt;/ref&gt;

યહોવાના સાક્ષીઓમાં મોટા ભાગના બાપ્તિસ્મા, વડીલો અને મંત્રીઓના સેવકો દ્વારા નિયોજિત સભાઓ અને સંમેલનોમાં આપવામાં આવે છે&lt;ref&gt;''ધ વૉચટાવર'' , મે 15, 1970, પૃષ્ઠ 309.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;ધ જનરલ પ્રીસ્ટહૂડ ટુડે (આજના સમયનું એકંદર પૌરોહિત્ય)&quot;, ''ધ વૉચટાવર'' , માર્ચ 1, 1963, પૃષ્ઠ 147&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''ઓર્ગેનાઈઝ્ડ ટુ ડૂ જેહોવાઝ વિલ''  (યહોવાની ઇચ્છાનુસાર કરવા માટે સંગઠિત), યહોવાના સાક્ષીઓ દ્વારા પ્રકાશિત, પૃષ્ઠ 215, &quot;સામાન્ય રીતે યહોવાના સાક્ષીઓની સભાઓ અને સંમેલનોમાં બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવે છે.&quot;&lt;/ref&gt; અને ભાગ્યે જ ક્યારેક તે સ્થાનિક રાજભવનોમાં કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;autogenerated480&quot;&gt;&quot;ક્વેશ્ચન્સ ફ્રોમ રિડર્સ (વાચકો તરફથી પ્રશ્નો)&quot;, ''ધ વૉચટાવર'' , ઑગસ્ટ 1, 1973, પૃષ્ઠ 480&lt;/ref&gt; બાપ્તિસ્મા પહેલાં, બાપ્તિસ્મા-પૂર્વેના વાર્તાલાપના અંતે, ઉમેદવારે બે પ્રશ્નોના જવાબનો દૃઢપણે એકરાર કરવો રહે છેઃ&lt;ref&gt;વૉચટાવર જૂન 1, 1985&lt;/ref&gt;
{{quote|
# On the basis of the sacrifice of Jesus Christ, have you repented of your sins and dedicated yourself to Jehovah to do his will?
# Do you understand that your dedication and baptism identify you as one of Jehovah's Witnesses in association with God's spirit-directed organization?}}

માત્ર બાપ્તિસ્મા પામેલા પુરુષો જ નવા સદસ્યોને બાપ્તિસ્મા આપી શકે છે. બાપ્તિસ્મા-દાતા અને ઉમેદવાર તરણપોશાક અથવા બાપ્તિસ્મા માટે અન્ય કોઈ અનૌપચારિક પોશાક પહેરે છે, પણ તેમને અણછાજતા અથવા અંગપ્રદર્શક વસ્ત્રો ટાળવાની સૂચના આપવામાં આવી હોય છે.&lt;ref&gt;&quot;&quot;ગોડ્સ પ્રોફેટિક વર્ડ&quot; ડિસ્ટ્રીક્ટ કન્વેન્શન્સ (&quot;પ્રભુનો આગાહીસૂચક શબ્દ&quot; જિલ્લા સમારંભો)&quot;, ''અવર કિંગડ્મ મિનિસ્ટ્રી'' , મે 1999, પૃષ્ઠ 4&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;ક્વેશ્ચન્સ ફ્રોમ રિડર્સ (વાચકો તરફથી પ્રશ્નો)&quot;, ''ધ વૉચટાવર'' , એપ્રિલ 15, 1973, પૃષ્ઠ 254-255&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;ક્વેશ્ચન બૉક્સ&quot;, ''અવર કિંગડ્મ મિનિસ્ટ્રી'' , જૂન 1993, પૃષ્ઠ 3&lt;/ref&gt; સામાન્ય રીતે,એક જ બાપ્તિસ્મા-દાતા દ્વારા ઉમેદવારોને વ્યક્તિગત ધોરણે નિમજ્જન આપવામાં આવે છે,&lt;ref&gt;&quot;&quot;ગોડ્સ પ્રોફેટિક વર્ડ&quot; ડિસ્ટ્રીક્ટ કન્વેન્શન્સ (&quot;પ્રભુનો આગાહીસૂચક શબ્દ&quot; જિલ્લા સમારંભો)&quot;, ''અવર કિંગડ્મ મિનિસ્ટ્રી'' , મે 1999, પૃષ્ઠ 4&lt;/ref&gt; સિવાય કે ઉમેદવાર શારીરિક અક્ષમતા જેવા કોઈ વિશેષ સંજોગો ધરાવતા હોય.&lt;ref name=&quot;The Watchtower 1986, page 31&quot;&gt;&quot;ક્વેશ્ચન્સ ફ્રોમ રિડર્સ (વાચકો તરફથી પ્રશ્નો)&quot;, ''ધ વૉચટાવર'' , નવેમ્બર 15, 1986, પૃષ્ઠ 31&lt;/ref&gt; લાંબી મુદ્દત માટેની એકલતાના સંજોગોમાં, યોગ્યતાપ્રાપ્ત ઉમેદવારના સમર્પણ અને બાપ્તિસ્મા પામવાના વ્યક્ત ઇરાદાને ધ્યાનમાં લઈને તેને યહોવાના સાક્ષીઓના સભ્ય તરીકે સ્વીકારવામાં આવી શકે છે, પછી ભલે નિમજ્જનની ક્રિયા વિલંબિત થાય.&lt;ref&gt;&quot;ક્વેશ્ચન્સ ફ્રોમ રિડર્સ (વાચકો તરફથી પ્રશ્નો)&quot;, ''ધ વૉચટાવર'' , ઑગસ્ટ 1, 1973, પૃષ્ઠ 479-480&lt;/ref&gt; કેટલાક વિરલ કિસ્સાઓમાં, બાપ્તિસ્મા ન પામ્યા હોય પણ આવો ઇરાદો વ્યક્ત કર્યો હતો તેવા પુરુષોએ એકબીજાને અરસપરસ બાપ્તિસ્મા આપ્યા હતા, જેમાં બંને બાપ્તિસ્માને વૈધ તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;&quot;પ્યુઅર્ટો રિકો એન્ડ ધ વર્જિન આઈલૅન્ડ્સ&quot;, ''1987 યરબુક ઓફ જેહોવાઝ વિટનેસિસ'' , પૃષ્ઠ 71&lt;/ref&gt; 1930ના અને 1940ના દાયકામાં મહિલા સાક્ષીઓ દ્વારા બાપ્તિસ્મા પામેલી વ્યક્તિઓને, જેમ કે કૉન્સેન્ટ્રેશન કૅમ્પોમાં, પાછળથી પુનઃબાપ્તિસ્મા આપવામાં આવ્યો હતો પણ તેમાં તેમના બાપ્તિસ્માની પહેલાંની તારીખોને સ્વીકારવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;autogenerated480&quot;/&gt;

=== મૉર્મનવાદ ===
[[ચિત્ર:Mormon baptism circa 1850s.png|thumb|right|175px|મોર્મન બાપ્તિસ્મા, આશરે 1850નો દાયકો]]
{{Main|Baptism (Mormonism)}}

મૉર્મનવાદમાં, બાપ્તિસ્માનો મુખ્ય હેતુ સહભાગીનાં પાપો માટે માફી બક્ષવાનો છે. તેના પછી પુષ્ટિકરણ કરવામાં આવે છે, જે વ્યક્તિને ચર્ચનું સભ્યપદ આપે છે અને પવિત્ર આત્મા સાથે બાપ્તિસ્મા રચે છે. બાપ્તિસ્મા પૂર્ણ નિમજ્જન દ્વારા, અને ચોક્કસ નિર્ધારિત ધાર્મિક વિધિ મુજબ જ થવા જોઈએ એમ અર્વાચીન સંતો (લેટર-ડે સેઈન્ટ્સ) માને છેઃ જો સહભાગીનો કોઈ હિસ્સો સંપૂર્ણ રીતે નિમજ્જિત ન થયો હોય, અથવા ધાર્મિક વિધિનું પઠન અક્ષરશઃ ન કરવામાં આવ્યું હોય, તો આ ધાર્મિક વિધિવિધાનને ફરીથી કરવા જોઈએ.&lt;ref&gt;[http://www.lds.org/ldsorg/v/index.jsp?hideNav=1&amp;amp;locale=0&amp;amp;sourceId=2ca59207f7c20110VgnVCM100000176f620a____&amp;amp;vgnextoid=ba805f74db46c010VgnVCM1000004d82620aRCRD ડ્યૂટીઝ એન્ડ બ્લેસિંગ્સ ઓફ ધ પ્રીસ્ટહૂડઃ બૅઝિક મૅન્યુઅલ ફોર પ્રીસ્ટહૂડ હોલ્ડર્સ, પાર્ટ બીઃ પર્ફોર્મિંગ પ્રીસ્ટહૂડ ઓર્ડિનાન્સિસ] (પૌરોહિત્યની ફરજો અને આશીર્વાદઃ પુરોહિત પદાધારીઓ માટેની બુનિયાદી માર્ગદર્શિકા. ભાગ બીઃ પુરોહિતની ધાર્મિક વિધિઓ), §બાપ્તિસ્મા.&lt;/ref&gt;
તે લાક્ષણિક ઢબે બાપ્તિસ્મા કુંડમાં જ કરવામાં આવે છે.  ઉપરાંતમાં, જો બાપ્તિસ્મા અર્વાચીન સંત પ્રિસ્ટ (પાદરી) અથવા વડીલ દ્વારા ન આપવામાં હોય તો અર્વાચીન સંતો તેને વૈધ ગણતા નથી.&lt;ref&gt;જુઓ, ઉ.દા., [http://scriptures.lds.org/en/gs/b/6 ધર્મગ્રંથ બાઈબલની માર્ગદર્શિકાઃ બાપ્તિસ્મા, બાપ્તિસ્મા આપવો], §''યોગ્ય અધિકારી'' .&lt;/ref&gt; પ્રેરિતો(સંદેશાવાહક) સંબંધી ઉત્તરાધિકારના સ્વરૂપે અધિકારને નીચેની તરફ સોંપવામાં આવે છે. આ સંપ્રદાયમાં ધર્માન્તરણ કરીને આવતી તમામ વ્યક્તિઓને બાપ્તિસ્મા અથવા પુનઃબાપ્તિસ્મા આપવો આવશ્યક છે. બાપ્તિસ્માને બંનેના, ઈસુના મૃત્યુ, દફન અને પુનરુત્થાનના પ્રતીક તરીકે અને બાપ્તિસ્મા પામતી વ્યક્તિના તેના &quot;કુદરતી&quot; સ્વને કાઢી નાખવાના અને ઈસુના અનુયાયી તરીકેની નવી ઓળખને ગ્રહણ કરવાના પ્રતીક તરીકે જોવામાં આવે છે.

અર્વાચીન સંતોના ધર્મશાસ્ત્ર પ્રમાણે, વિશ્વાસ અને પસ્તાવો એ બાપ્તિસ્મા માટેની પૂર્વ-આવશ્યકતાઓ છે. આ કર્મકાંડ સહભાગીના મૂળ પાપને શુદ્ધ કરતો નથી, કારણ કે અર્વાચીન સંતો મૂળ પાપના સિદ્ધાંતમાં માનતા નથી. મૉર્મનવાદ શિશુ બાપ્તિસ્માનો અસ્વીકાર કરે છે&lt;ref&gt;જુઓ મૉર્મનનું પુસ્તક, [http://scriptures.lds.org/en/moro/8/4-23#4 મોરોની 8:4-23].&lt;/ref&gt; અને બાપ્તિસ્મા &quot;ઉત્તરદાયિત્વની વય&quot; પછી જ થવો જોઈએ, જે અર્વાચીન સંતના પવિત્ર ધર્મગ્રંથમાં આઠ વર્ષની નિશ્ચિત કરવામાં આવી છે.&lt;ref&gt;જુઓ ડૉક્ટરાઈન એન્ડ કોવેનન્ટ્સ [http://scriptures.lds.org/dc/68/25,27#25 68:25, 27].&lt;/ref&gt;

અર્વાચીન સંતોનું ધર્મશાસ્ત્ર મૃતકોના બાપ્તિસ્માને પણ સંમતિ આપે છે જેમાં તેમના સ્થાને જીવિત વ્યક્તિઓ દ્વારા મૃત પૂર્વજોને બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવે છે, અને એમ માનવામાં આવે છે કે તેમની પ્રથા પૉલે {{bibleverse|1|Corinthians|15:29}}માં જે લખ્યું છે તે જ છે.  આ સામાન્ય રીતે અર્વાચીન સંતનાં દેવળોમાં કરવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;http://www.lds.org/ldsorg/v/index.jsp?vgnextoid=bbd508f54922d010VgnVCM1000004d82620aRCRD&amp;amp;locale=0&amp;amp;sourceId=1ec52f2324d98010VgnVCM1000004d82620a____ મૃત માટેના બાપ્તિસ્મા&lt;/ref&gt;

== જળ બાપ્તિસ્માનો વિરોધ ==
=== ક્વેકરો ===

ક્વેકરો (રિલિજીયસ સોસાયટી ઓફ ફ્રેન્ડ્ઝના સદસ્યો) તેમના ધાર્મિક જીવનમાંથી બાહ્ય સંસ્કારોનાં તમામ સ્વરૂપોનો અસ્વીકાર કરીને, બાળકો અથવા વયસ્કો, એમ બંનેમાંથી એક પણના, પાણી દ્વારા થતા બાપ્તિસ્મામાં માનતા નથી. રોબર્ટ બાર્ક્લેની ''અપોલોજી ફોર ધ ટ્રૂ ક્રિશ્ચિયન ડિવિનિટી''  (ક્વેકર ધર્મશાસ્ત્રની 17મી સદીની ઐતિહાસિક સ્પષ્ટતા), જળ સાથે બાપ્તિસ્મા સામેના ક્વેકરોના વિરોધને આ રીતે સમજાવે છેઃ

{{quotation|&quot;I indeed baptize you with water unto repentance; but he that cometh after me is mightier than I, whose shoes I am not worthy to bear; he shall baptize you with the Holy Ghost and with fire&quot;.{{bibleref2c|Mt|3:11}} Here John mentions two manners of baptizings and two different baptisms, the one with water, and the other with the Spirit, the one whereof he was the minister of, the other whereof Christ was the minister of: and such as were baptized with the first were not therefore baptized with the second: &quot;I indeed baptize you, but he shall baptize you.&quot; Though in the present time they were baptized with the baptism of water, yet they were not as yet, but were to be, baptized with the baptism of Christ.|[[Robert Barclay]], 1678}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.qhpress.org/texts/barclay/apology/prop12.html |title=Apology, Proposition 12 |publisher=Qhpress.org |date= |access-date=July 28, 2009}}&lt;/ref&gt;

બાર્ક્લેની દલીલ હતી કે જળ બાપ્તિસ્મા એવું કંઈક છે જે ખ્રિસ્તના સમય સુધી થતું હતું, પણ હવે, લોકો અંદરથી ખ્રિસ્તના આત્મા દ્વારા બાપ્તિસ્મા પામે છે, અને તેથી જળ બાપ્તિસ્માના બાહ્ય સંસ્કારની કોઈ જરૂરિયાત નથી, જે ક્વેકરોની દલીલ પ્રમાણે અર્થવિહીન છે.

=== મુક્તિફોજ ===

મુક્તિફોજ જળ બાપ્તિસ્માની, અથવા અન્ય કોઈ પણ બાહ્ય સંસ્કારોની પ્રથા પાળતી નથી. મુક્તિફોજના સંસ્થાપક, વિલિયમ બૂથ અને કૅથેરાઈન બૂથ, માનતાં હતાં કે કેટલાય ખ્રિસ્તીઓ પ્રભુની કૃપા પર આધાર રાખવા કરતાં વધુ આધ્યાત્મિક કૃપાનાં બાહ્ય ચિહ્નો પર આધાર રાખવા માંડ્યા હતા, જ્યારે ખરેખર તેમની માન્યતા અનુસાર જે અગત્યનું હતું તે તો ખુદ આધ્યાત્મિક કૃપા હતી.  અલબત્ત, ભલે મુક્તિફોજ બાપ્તિસ્માની પ્રથા પાળતી નથી, પણ તે અન્ય ખ્રિસ્તી સંપ્રદાયોમાંના બાપ્તિસ્માની વિરોધી નથી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www1.salvationarmy.org.uk/uki/www_uki.nsf/vw-print/C28E39B2CA06E8F98025708A003D9FAC?openDocument |title=Why does The Salvation Army not baptise or hold communion? |publisher=The Salvation Army |date=February 28, 1987 |access-date=July 28, 2009 |archive-date=નવેમ્બર 20, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120233651/http://www1.salvationarmy.org.uk/uki/www_uki.nsf/vw-print/C28E39B2CA06E8F98025708A003D9FAC?openDocument |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== અતિવહેંચણીવાદ (Hyperdispensationalism) ===
એવા કેટલાક ખ્રિસ્તીઓ છે જેઓ એટલી હદે અતિવહેંચણીવાદ(dispensationalism)ને માને છે કે તેઓ માત્ર પૉલના ધર્મપત્રને આજના ચર્ચ માટે ઉપયુક્ત તરીકે સ્વીકારે છે.{{POV-statement|date=December 2009}} પરિણામે, તેઓ બાપ્તિસ્મા અથવા પ્રભુનું છેલ્લું ભોજનને સ્વીકારતા નથી, કારણ કે પ્રિઝન ઈપિસ્ટલ્સ(Prison Epistles)માં તે જોવા મળતાં નથી. તેઓ એવું પણ શીખવે છે કે પીટરનો સુવાર્તા સંદેશો પૉલના સંદેશા જેવો જ નહોતો.&lt;ref&gt;{{cite web |first=David M. |last=Havard |title=Are We Hyper-Dispensationalists? |url=http://www.bereanbiblesociety.org/articles/1011392439.html |publisher=Berean Bible Society |access-date=January 19, 2009 |archive-date=ફેબ્રુઆરી 4, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090204081633/http://www.bereanbiblesociety.org/articles/1011392439.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અતિવહેંચણીવાદીઓ દૃઢતાપૂર્વક માને છેઃ

* મહાન આયોગ(ગ્રેટ કમિશન)&lt;sup&gt;[{{bibleref2|Matthew|28:18-20}}]&lt;/sup&gt; અને તેના બાપ્તિસ્મા પૂર્વકાલીન યહૂદી આસ્થાવાનો માટે હતા, અધિનિયમોના ગાળામાંના અથવા તે પછીના યહૂદીતર આસ્થાવાનો માટે નહીં.

* {{bibleref2|Acts|2:36-38}}નો બાપ્તિસ્મા એ મસીહાના મૃત્યુમાં ભાગીદારી નોંધાવ્યા માટે પસ્તાવો કરવા પીટરે ઈઝરાયેલને કરેલું આહ્વાન હતું; પાપ માટેના પ્રાયશ્ચિતની ગોસ્પલની જાહેરાત તરીકે નહીં, જે પૉલ દ્વારા પાછળથી રહસ્યોદ્ઘાટિત સિદ્ધાંત છે.

આ દૃષ્ટિકોણ અનુસાર, બુક ઓફ એક્ટ્સમાં શરૂઆતમાં મળતા જળ બાપ્તિસ્માનું સ્થાન, હવે યોહાન બાપ્તિસ્તે ભાખેલા બાપ્તિસ્મા{{Bibleref2c|1cor|12:13||1 Cor 12:13}}એ લઈ લીધું છે.&lt;ref&gt;{{bibleref2|Luke|3:16}}, {{bibleref2|John|1:33}}, {{bibleref2|Matt|3:11}}{{bibleref2|Acts|1:5}}&lt;/ref&gt; આજ માટે જે બાપ્તિસ્મા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે, તે &quot;પવિત્ર આત્માનો બાપ્તિસ્મા&quot; છે. {{bibleref2c|Ac|11:15-16}} જો કે, નંપુસક{{bibleref2c|Ac|8:36}} અને કોર્નીલિયસ{{bibleref2c-nb|Acts|10:47-48}}ના ઘરના માણસોના બાપ્તિસ્મા સ્પષ્ટપણે પાણીમાં થયા હતા એવા ઉપલબ્ધ લખાણો અને હકીકતો અનુસાર, આ, &quot;આત્મા&quot; બાપ્તિસ્મા, અસંભવિત છે. આગળના પુરાવા મનુષ્ય દ્વારા કરાયેલા મહાન આયોગ (ગ્રેટ કમિશન) તરફ ધ્યાન દોરે છે, જે આ વિશ્વના અંત સુધી ટકવાનું છે.{{bibleref2c|Mt|28:19-20}} તેથી, સંદર્ભ અનુસાર, ઈફેસિયનો(Ephesians) જે બાપ્તિસ્મામાંથી પસાર થયા તે જળ દ્વારા હતો.&lt;ref&gt;{{bibleref2|Ephesians|5:26}}; {{bibleref2|Acts|19:1-5}}&lt;/ref&gt; એ જ રીતે, બુક ઓફ એક્ટ્સમાં ચુનંદી વ્યક્તિઓને પવિત્ર આત્માનો બાપ્તિસ્મા અપાયાની નોંધણી માત્ર બે વખત છે.{{bibleref2c|Ac|2:1-4}} {{bibleref2c-nb|Acts|10:44-46}} અંતે, એવી દલીલ કરવામાં આવે છે કે પવિત્ર આત્મા અને અગ્નિ સાથે બાપ્તિસ્મા આપવાની શક્તિ માત્ર ઈસુ પાસે જ છે, જે કોઈ પણ નશ્વર તે ક્યારેય કરી શકે તે બાબતનો છેદ ઉડાડી દે છે.{{bibleref2c|Mt|3:11}} {{bibleref2c|Lk|3:16}}

&lt;blockquote&gt;યોહાને પ્રત્યુત્તર આપતાં બધાને કહ્યું, &quot;હું તો ખરું જોતાં, તમને જળથી બાપ્તિસ્મા આપું છું; પણ મારાથી વધુ શક્તિશાળી એવો એક આવી રહ્યો છે, જેના જૂતાંની વાધરી ખોલવા પૂરતો પણ હું લાયક નથી. તે તમને પવિત્ર આત્મા અને અગ્નિથી બાપ્તિસ્મા આપશે&quot;{{bibleref2c|Lk|3:16|NKJV}}.&lt;/blockquote&gt;

અગ્નિ દ્વારા વિશ્વના વિનાશનો સંદર્ભ આપીને, જૂથમાંના ઘણા એવી પણ દલીલ કરે છે કે યોહાનના વચન અનુસારના અગ્નિ થકી બાપ્તિસ્મા હજી બાકી છે.&lt;ref&gt;{{bibleref2|Matthew|3:12}}, {{bibleref2|Luke|3:17}}, {{bibleref2|2|Pe|3:10||2 Peter 3:10}}&lt;/ref&gt;

યોહાન, તેમણે કહ્યું તે પ્રમાણે &quot;જળ સાથે બાપ્તિસ્મા આપતા હતા&quot;, તે પ્રમાણે પ્રારંભના, યહૂદી ખ્રિસ્તી ચર્ચને ઈસુના શિષ્યોએ બાપ્તિસ્મા આપ્યા હતા.  ઈસુએ ક્યારેય જાતે પાણી દ્વારા બાપ્તિસ્મા આપ્યા નહોતા, પણ તેમણે તેમના શિષ્યો થકી તેમ કર્યું હતું.{{bibleref2c|Jn|4:1-2}} ઈસુના પ્રથમ પ્રેરિત(ધર્મપ્રચારક), પૉલ, કરતાં તેમના યહૂદીતર ખ્રિસ્તીઓ પાસે મોકલવામાં આવેલા પ્રેરિત(ધર્મપ્રચારક)ને બાપ્તિસ્મા આપવા કરતાં ઉપદેશ આપવા માટે મોકલવામાં આવ્યો હતો{{bibleref2c|1Cor.|1:17||1 Co 1:17}} પણ તે ક્યારેક ક્યારેક, તેમની રીત મુજબ જ, બાપ્તિસ્મા આપતો હતો, દાખલા તરીકે કોરિન્થ{{bibleref2c-nb|1Cor|1:14-16}}માં અને ફિલિપ્પી{{bibleref2c|Ac|16:13}}માં.&lt;sup&gt;cf.&lt;/sup&gt;{{bibleref2c|Mt|28:19}} તેણે બાપ્તિસ્મામાં ડૂબકીના આધ્યાત્મિક મહત્ત્વ વિશે અને એમ કરીને કેવી રીતે વ્યક્તિ ખ્રિસ્તના મૃત્યુ માટે પ્રાયશ્ચિત કરી શકે છે તે પણ શીખવ્યું હતું.{{bibleref2c|Rom|6:4}}

અન્ય અતિવહેંચણીવાદીઓ માને છે કે બાપ્તિસ્માની આવશ્યકતા, ખ્રિસ્તના સ્વર્ગારોહણ અને અધિનિયમો-મધ્યેના, વચ્ચેના માત્ર એક ટૂંકા ગાળા માટે જ હતી. મહાન આયોગ(ગ્રેટ કમિશન) {{bibleref2c|Mt|28:18-20}} અને તેના બાપ્તિસ્મા પૂર્વકાલીન યહૂદી આસ્થાવાનો પ્રતિ નિદેશિત હતા, અધિનિયમોના ગાળામાંના અથવા તે પછીના યહૂદીતર આસ્થાવાનો પ્રતિ નહીં. વિશ્વાસ રાખતો કોઈ પણ યહૂદી જ્યાં સુધી તે બાપ્તિસ્મા નહીં પામતો ત્યાં સુધી મુક્તિ{{bibleref2c|Mk|16:16}} {{bibleref2c|1Peter|3:21||1 Pe 3:21}} અથવા પવિત્ર આત્મા{{bibleref2c|Ac|2:38}} પ્રાપ્ત કરી શકતો નહોતો. પૉલના આહ્વાન સાથે આ ગાળાનો અંત આવ્યો.{{bibleref2c-nb|Ac|9:17-18}} જ્યારે યહૂદીતર ખ્રિસ્તીઓએ બાપ્તિસ્મા પહેલાં પવિત્ર આત્માને મેળવ્યો ત્યારની પીટરની પ્રતિક્રિયા{{bibleref2c-nb|Ac|10:44-48}} નોંધ લેવા પાત્ર છે.

== તુલનાત્મક સારાંશ ==


ખ્રિસ્તી પ્રભાવ હેઠળના ધાર્મિક સંપ્રદાયોના બાપ્તિસ્માનો તુલનાત્મક સારાંશ.&lt;ref&gt;''ગૂડ ન્યૂઝ (સારા સમાચાર)'' . અંક 3. સેન્ટ લૂઈસ, એમઓ(MO). 2003. પૃ. 18-19{{Verify source|date=March 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;39articles&quot;&gt;{{cite web |url=http://anglicansonline.org/basics/thirty-nine_articles.html |title=The Thirty-Nine Articles |publisher=Anglicans Online |date=April 15, 2007 |access-date=February 25, 2009 |archive-date=જુલાઈ 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260726161734/https://anglicansonline.org/basics/thirty-nine_articles.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sbc.net/bfm/bfm2000.asp |title=The Baptist Faith &amp; Message |publisher=[[Southern Baptist Convention]] |date=June 14, 2000 |access-date=February 25, 2009 |archive-date=માર્ચ 3, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303000119/http://www.sbc.net/bfm/bfm2000.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (આ વિભાગ ધાર્મિક સંપ્રદાયોની સંપૂર્ણ યાદી આપતો નથી, અને તેથી, તે માત્ર &quot;આસ્થાવાનના બાપ્તિસ્મા&quot;ની પ્રથા પાળનારાં ચર્ચોનો નાનકડો અંશ જ રજૂ કરે છે.)

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size:92%&quot;
|-
! સંપ્રદાય
! બાપ્તિસ્મા વિશેની માન્યતાઓ
! બાપ્તિસ્માનો પ્રકાર
! શિશુ બાપ્તિસ્મા અપાય છે?
! બાપ્તિસ્મા પુનર્જીવન/આધ્યાત્મિક જીવન આપે છે
! માનદંડ
|-
|  ઍંગ્લિકન કમ્યૂનિઅન
|  &quot;બાપ્તિસ્મા દીક્ષાનું પ્રતીક છે એટલું જ નહીં, પણ જેના વડે ખ્રિસ્તી પુરુષોને જેઓ ખ્રિસ્તી નથી તેમનાથી જુદા ઓળખવામાં આવે છે તે વૈશિષ્ઠ્યનું સૂચક છે, આ ઉપરાંત તે પુનર્જીવન અથવા નવા-જન્મનું પણ ચિહ્ન છે, જેના થકી, એક માધ્યમ થકી, જેઓએ સાચી રીતે બાપ્તિસ્મા મેળવ્યા હોય તેઓને ચર્ચમાં સ્થાન મળે છે; પાપની ક્ષમાનું અને પવિત્ર આત્મા દ્વારા ઈશ્વરના પુત્રો તરીકે આપણને અપનાવવાનાં વચનો પર જોઈ શકાય તેવા હસ્તાક્ષર અને મહોર મારવામાં આવે છે; વિશ્વાસ પુષ્ટિ પામે છે અને પ્રભુની પ્રાર્થનાના ગુણ થકી કૃપામાં વધારો થાય છે.&quot;&lt;ref name=&quot;39articles&quot;/&gt;
|  પાણીમાં ડુબાડવું, નિમજ્જન, જલધારા, અથવા છંટકાવ દ્વારા.
|  હા (મોટા ભાગના પેટા-સંપ્રદાયોમાં)
|  હા (મોટા ભાગના પેટા-સંપ્રદાયોમાં)
|  ત્રયી (Trinity)
|-
|  ઍપોસ્ટૉલિક બ્રેધરિન
|  તે આધ્યાત્મિક પુનર્જન્મને વ્યક્ત કરતું હોવાથી મુક્તિ માટે આવશ્યક.
|  માત્ર પાણીમાં ડુબાડવા (સંપૂર્ણ નિમજ્જન) થકી જ. તે પવિત્ર આત્મામાંથી નીકળતા &quot;દ્વિતીય&quot; બાપ્તિસ્માની આવશ્યકતા પર પણ ભાર મૂકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gloriouschurch.com/html/Speaking-In-Tongues-In-The-Church.asp |title=Speaking in Tongues in the Church: A Look at the Purpose of Spiritual Utterances |first=David A. |last=Huston |year=2003 |publisher=Rosh Pinnah Publications |access-date=February 25, 2009 |archive-date=જાન્યુઆરી 1, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110101052906/http://www.gloriouschurch.com/html/Speaking-In-Tongues-In-The-Church.asp |url-status=dead }}{{Verify credibility|date=March 2009}}&lt;/ref&gt;
|  હા
|  હા
|  ઈસુ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gloriouschurch.com/html/Oneness-Questions-And-Answers.asp |title=Questions and Answers about The Doctrine of the Oneness of God |first=David A. |last=Huston |year=2003 |publisher=Rosh Pinnah Publications |access-date=February 25, 2009 |archive-date=મે 28, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528072112/http://www.gloriouschurch.com/html/Oneness-Questions-And-Answers.asp |url-status=dead }}{{Verify credibility|date=March 2009}}&lt;/ref&gt;
|-
|  બાપ્તિસ્તો
|  એક ઈશ્વરી ધાર્મિક વિધિ, પ્રતીકાત્મક કર્મકાંડ, પોતાનો વિશ્વાસ જાહેરમાં ઘોષિત કરવા માટેની એક પદ્ધતિ, અને અગાઉથી બચાવી લેવામાં આવ્યા હોવાનો એક સંકેત, પરંતુ મુક્તિ માટે અનિવાર્ય નહીં. 
|  માત્ર ડૂબકી (સંપૂર્ણ નિમજ્જન) થકી.
|  ના
|  ના
|  ત્રયી (Trinity)
|-
|  ક્રિસ્ટાડેલ્ફિયન્સ (Christadelphians)
|  એક આસ્થાવાનની મુક્તિ માટે બાપ્તિસ્મા અનિવાર્ય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Baptism |url=http://thechristadelphians.org/htm/pamphletz/p0004m.htm |access-date=August 22, 2007 |archive-date=ઑક્ટોબર 12, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012223117/http://thechristadelphians.org/htm/pamphletz/p0004m.htm |url-status=dead }}{{Verify credibility|date=March 2009}}&lt;/ref&gt; બાપ્તિસ્મા પામતાં પહેલાં વ્યક્તિ સુવાર્તાના સાચા સંદેશમાં માનતી હોય તો જ તે અસરકારક રહે છે&lt;ref&gt;{{cite web |title=Baptism |work=Bible Q &amp; A |year=2001 |url=http://www.christadelphia.org/pamphlet/p_bibleqa.htm#20 |access-date=August 22, 2007 |archive-date=સપ્ટેમ્બર 27, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927013541/http://www.christadelphia.org/pamphlet/p_bibleqa.htm#20 |url-status=dead }}{{Verify credibility|date=March 2009}}&lt;/ref&gt; બાપ્તિસ્મા એ આસ્થાવાનમાંના આંતરિક બદલાવનું બાહ્ય પ્રતીક છેઃ તે જૂની, પાપમય જીવનશૈલીના મૃત્યુનું, અને એક ખ્રિસ્તી તરીકે નવા જીવનના આરંભનું સૂચક છે, ટૂંકમાં તેના આસ્થાવાનના પસ્તાવા તરીકે ગણાવી શકાય{{mdash}}તેથી તે પસ્તાવો કરનારાને, ક્ષમા આપનારા પ્રભુ પાસેથી ક્ષમા યાચવા તરફ દોરી જાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Levin |first=David |title=Forgiveness |url=http://www.god-so-loved-the-world.org/english/levin_forgiveness.htm |access-date=August 22, 2007}}{{Verify credibility|date=March 2009}}&lt;/ref&gt; અલબત્ત, કોઈ પણ વ્યક્તિને માત્ર એક જ વખત બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવે છે, પણ એક આસ્થાવાને સમગ્ર જીવન દરમ્યાન તેમના બાપ્તિસ્માના સિદ્ધાંતોને જીવવા જોઈએ (એટલે કે, પાપનું મૃત્યુ, અને ઈસુને અનુસરતાં નવું જીવન).&lt;ref&gt;{{cite web |last=Norris |first=Alfred |title=His Cross and Yours |date=November 12, 2006 |url=http://www.god-so-loved-the-world.org/english/norris_hiscrossandyours.htm |access-date=August 22, 2007}}&lt;/ref&gt;
|  માત્ર ડૂબકી (સંપૂર્ણ નિમજ્જન) થકી.&lt;ref name=&quot;morgan&quot;&gt;{{cite book |last=Morgan |first=Tecwyn |chapter=What Exactly is Christian Baptism? |chapterurl=http://www.god-so-loved-the-world.org/english/morgan_utb14_what_exactly_is_christian_baptism.pdf |title=Understand the Bible for Yourself |publisher=Christadelphian Bible Mission |year=2006 |access-date=February 26, 2009}}{{Verify credibility|date=March 2009}}&lt;/ref&gt;
|  ના&lt;ref name=&quot;morgan&quot;/&gt;
|  હા
|  પિતા, પુત્ર, અને પવિત્ર આત્મા (અલબત્ત, ક્રિસ્ટાડેલ્ફિયન્સ નેસિયન ત્રયી(Nicean trinity)માં માનતા નથી.)
|-
|  ખ્રિસ્તના શિષ્યો (Disciples of Christ)
|  બાપ્તિસ્મા એ પ્રભુની કૃપા વ્યક્તિ પર ઊતરી છે તેનો જાહેર સંકેત છે. ડૂબકીની ક્રિયામાં, વ્યક્તિ પ્રતીકાત્મક રીતે ખ્રિસ્ત સાથે મૃત્યુ અનુભવે છે, અને પછી તેની સાથે પાછી બેઠી થાય છે.&lt;ref&gt;&quot;શા માટે ચર્ચ ઓફ ક્રાઈસ્ટ માત્ર નિમજ્જન થકી જ બાપ્તિસ્મા આપે છે?&quot; વેબઃ [http://www.church-of-christ.org/who.html#baptism શા માટે ચર્ચ ઓફ ક્રાઈસ્ટ માત્ર નિમજ્જન થકી જ બાપ્તિસ્મા આપે છે?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803010136/http://church-of-christ.org/who.html#baptism |date=ઑગસ્ટ 3, 2010 }}&lt;/ref&gt;
|  સામાન્ય રીતે ડૂબકી (સંપૂર્ણ નિમજ્જન) થકી
|  ના
|  ના
|  ત્રયી (Trinity)
|-
|  ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ (ખ્રિસ્તના ચર્ચો)
|  પુનઃસ્થાપન ચળવળ(Restoration  Movement)ની વિવિધ શાખાઓમાંથી ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ બાપ્તિસ્મા અંગે ઐતિહાસિક રીતે સૌથી સંકુચિત સ્થાન ધરાવે છે, તે નિમજ્જન થકી બાપ્તિસ્માને ધર્માન્તરણનો અનિવાર્ય હિસ્સો  ગણે છે.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.61}}
|  માત્ર નિમજ્જન થકી &lt;ref name=&quot;Perfect Stranger&quot;/&gt;{{rp|p.107}}&lt;ref name=&quot;Rhodes 2005&quot;/&gt;{{rp|p.124}}&lt;ref name=&quot;Who Are the churches of Christ&quot;/&gt;
|  ના&lt;ref name=&quot;Rhodes 2005&quot;/&gt;{{rp|p.124}}&lt;ref name=&quot;Who Are the churches of Christ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Howard 1971&quot;/&gt;{{rp|p.318-319}}&lt;ref name=&quot;Ferguson 1996&quot;/&gt;{{rp|p.195}}
|  બાપ્તિસ્મા મુક્તિ મેળવવા માટે આવશ્યક છે એવી માન્યતા હોવાને કારણે, ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટ બાપ્તિસ્માથી પુનર્જીવનની માન્યતાને પુષ્ટિ આપે છે, એમ કેટલાક બાપ્તિસ્તોનું કહેવું હતું.&lt;ref name=&quot;Foster&quot;/&gt; જો કે, ચર્ચિસ ઓફ ક્રાઈસ્ટના સદસ્યોએ આને રદિયો આપતા દલીલ કરી હતી કે, કારણ કે વિશ્વાસ અને પસ્તાવો આવશ્યક છે, અને પ્રભુની કૃપાથી ખ્રિસ્તના રક્ત દ્વારા પાપો ધોવાનું આવશ્યક છે, તેથી બાપ્તિસ્મા મૂળભૂત રીતે મુક્તિદાતા કર્મકાંડ નથી.&lt;ref name=&quot;Understanding Four Views on Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.133}}&lt;ref name=&quot;Foster&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Regeneration&quot;/&gt;{{rp|p.630,631}} બાપ્તિસ્માને, મુક્તિ મેળવી આપતા &quot;કાર્ય&quot; કરતાં,&lt;ref name=&quot;Ferguson 1996&quot;/&gt;{{rp|p.170}} વિશ્વાસ અને પસ્તાવાની કબૂલાતસભર અભિવ્યક્તિ તરીકે સમજવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;Ferguson 1996&quot;/&gt;{{rp|p.179-182}}
|  ત્રયી (Trinity)
|-
|  ચર્ચ ઓફ જિજસ ક્રાઈસ્ટ ઓફ લેટર-ડે સેઈન્ટ્સ 
|  સ્વર્ગના આકાશી રાજ્યમાં પ્રવેશવામાં માટેનો એક અનિવાર્ય ધાર્મિક વિધિ અને હાથ પસવારીને પવિત્ર આત્માની ભેટ મેળવવા માટેની તૈયારી.
|  યોગ્ય પુરોહિત સત્તાધિકારી પદની વ્યક્તિ દ્વારા નિમજ્જન થકી.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://lds.org/ldsorg/v/index.jsp?vgnextoid=bbd508f54922d010VgnVCM1000004d82620aRCRD&amp;locale=0&amp;sourceId=1af539b439c98010VgnVCM1000004d82620a____ |title=Topic Definition— Baptism |publisher=[[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] |year=2008 |access-date=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt;
|  ના (ઓછામાં ઓછા 8 વર્ષના)
|  હા
|  પિતા, અને પુત્ર, અને પવિત્ર આત્મા (એલડીએસ (LDS) ચર્ચ નાઈસિયન ત્રયી(trinity)માં માનતા નથી, પણ તેના બદલે ગોડહેડ(Godhead)માં માને છે.)&lt;ref&gt;ધર્મગ્રંથ બાઈબલના સંદર્ભો સાથે ગોડહેડની લેટર-ડે સેઈન્ટ્સની વધુ વિગતવાર સમજૂતી માટે જુઓ [http://scriptures.lds.org/en/gs/g/22 ધર્મગ્રંથ બાઈબલની માર્ગદર્શિકાઃ પ્રભુ, દૈવી સ્વરૂપ].&lt;/ref&gt;
|-
|  
ઈસ્ટર્ન ઓર્થોડોક્સ ચર્ચ / ઓરિયન્ટલ ઓર્થોડોક્સ ચર્ચ / ઈસ્ટર્ન કૅથોલિક
|  જૂનો માણસ મરે છે &quot;નવો માણસ&quot; જન્મે છે જે પૂર્વજોના પાપના લાંછનમાંથી મુક્ત હોય છે. તેને એક નવું નામ આપવામાં આવે છે.  તેના અગાઉનાં તમામ વચનો અને પાપ આ સાથે રદબાતલ થાય છે.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  3-સ્તરીય ડૂબકી અથવા નિમજ્જન (તે સિવાયની પદ્ધતિઓ માત્ર કટોકટી વખતે, અને જો શક્ય હોય તો પાછળથી તેને પ્રીસ્ટ દ્વારા સુધારવી ઘટે.){{Citation needed|date=March 2009}}
|  હા. તેના પછી તરત જ ક્રિસ્મૅશન (એટલે કે, પુષ્ટિકરણ) અને પવિત્ર પ્રભુભોજન.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  હા
|  ત્રયી (Trinity)
|-
|  યહોવાના સાક્ષીઓ
|  બાપ્તિસ્મા સંબંધી સમગ્ર વ્યવસ્થાના ભાગ રૂપે મુક્તિ માટે બાપ્તિસ્મા આવશ્યક છેઃ ઈસુના આદેશના પાલનની અભિવ્યક્તિ તરીકે (મેથ્યૂ 28:19-20), ઈસુ ખ્રિસ્તના બલિદાનમાં તારક વિશ્વાસ ધરાવતા હોવાના જાહેર પ્રતીક તરીકે (રોમન્સ 10:10), અને મૃત કાર્યો માટેના પસ્તાવાનું અને પોતાના જીવનનું યહોવાને સમર્પણ કરવાનું પ્રતીક. (1 પીટર 2:21) જો કે, બાપ્તિસ્મા મુક્તિની બાયંધરી આપતો નથી.&lt;ref&gt;''વર્શિપ ધ ઓન્લી ટ્રૂ ગોડ'' , યહોવાના સાક્ષીઓ દ્વારા પ્રકાશિત (2002, 2006). &quot;પ્રકરણ 12: તમારા બાપ્તિસ્માનો અર્થ&quot;, પૃ. 118, &quot;બાપ્તિસ્મા પોતે મુક્તિની ખાતરી આપે છે એવા તારણ પર પહોંચવું ભૂલભરેલું રહેશે.  તેનું મૂલ્ય તો જ છે જો વ્યક્તિએ પોતાની જાતને ખરેખર ઈસુ ખ્રિસ્ત થકી યહોવાને સમર્પિત કરી હોય અને ત્યારબાદ પ્રભુની ઇચ્છાને અનુસરે, છેલ્લે સુધી વિશ્વાસુ બની રહે છે.&quot;&lt;/ref&gt;
|  માત્ર ડૂબકી (સંપૂર્ણ નિમજ્જન) થકી; વિશિષ્ટ ઉમેદવારોને જિલ્લા અને સર્કિટ સંમેલનોમાં બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;&quot;ક્વેશ્ચન્સ ફ્રોમ રિડર્સ (વાચકો તરફથી પ્રશ્નો)&quot;, ''ધ વૉચટાવર'' , મે 1, 1979, પૃ. 31, &quot;બાઈબલ એવું દર્શાવે છે કે સંપૂર્ણ નિમજ્જન થકી બાપ્તિસ્મા એ ખૂબ અગત્યનો છે.  એટલે જો કોઈ પણ રીતે શક્ય હોય તો, જરૂર પડ્યે કોઈ વ્યક્તિની સ્થિતિને લઈને કેટલાંક અસામાન્ય પગલાં લેવા આવશ્યક હોય તો તે લઈને પણ, તેને બાપ્તિસ્મા તો આપવા જ જોઈએ. ...આધુનિક સમયમાં યહોવાના સાક્ષીઓ સંમેલનોમાં બાપ્તિસ્મા આપવાનું આયોજિત કરે છે. [જો કે], સંપૂર્ણ વિધિસરના બાપ્તિસ્મા તો સ્થાનિક ધોરણે ઘરનાં વિશાળ સ્નાનકુંડોમાં આપવામાં આવે છે.  ...અલબત્ત, એવું શક્ય છે કે કેટલાક આત્યંતિક કિસ્સામાં તત્પૂરતા સમય માટે બાપ્તિસ્મા આપવા તદ્દન અશક્ય હોય. ત્યારે આપણે એવો ભરોસો રાખીએ કે આપણા સ્વર્ગે બિરાજતા કરુણાસભર પિતા તે સમજશે&quot;.&lt;/ref&gt;
|  ના
|  ના
|  ઈસુ
|-
! સંપ્રદાય (ચાલુ)
! બાપ્તિસ્મા વિશેની માન્યતાઓ
! બાપ્તિસ્માનો પ્રકાર
! શિશુ બાપ્તિસ્મા અપાય છે?
! બાપ્તિસ્મા પુનર્જીવન/આધ્યાત્મિક જીવન આપે છે
! માનદંડ
|-
|  લૂથરનો
|  બાપ્તિસ્મા એ એક ચમત્કારિક સંસ્કાર છે જેના થકી પ્રભુ વ્યક્તિના હૃદયમાં વિશ્વાસની ભેટને સર્જે છે અને/અથવા તેને દૃઢ કરે છે. અલબત્ત આ કેવી રીતે થાય છે અથવા એ કેવી રીતે સંભવ બને છે તે સમજતા હોવાનો અમે દાવો કરતા નથી, અમે માનીએ છીએ (બાઈબલ બાપ્તિસ્મા અંગે જે કહે છે તેના કારણે) કે જ્યારે એક શિશુને બાપ્તિસ્મા આપવામાં આવે છે, ત્યારે પ્રભુ એ શિશુના હૃદયમાં વિશ્વાસનું સર્જન કરે છે.&quot;&lt;ref&gt;[http://www.lcms.org/pages/internal.asp?NavID=2608 એલસીએમએસ(LCMS) બાપ્તિસ્મા પુનર્જીવન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101022023650/http://www.lcms.org/pages/internal.asp?NavID=2608 |date=ઑક્ટોબર 22, 2010 }}, 18 ડિસેમ્બર 2009ના મેળવેલ&lt;/ref&gt;
|  છંટકાવ અથવા જલધારા દ્વારા.&lt;ref&gt;[http://www.elca.org/Growing-In-Faith/Worship/Learning-Center/FAQs/Baptismal-Practices.aspx ઈએલસીએ(ELCA) બાપ્તિસ્મા પદ્ધતિઓ], 18 ડિસેમ્બર 2009ના મેળવેલ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.lcms.org/pages/internal.asp?NavID=2590 એલસીએમએસ(LCMS) બાપ્તિસ્મા પદ્ધતિઓ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100731050408/http://www.lcms.org/pages/internal.asp?NavID=2590 |date=જુલાઈ 31, 2010 }}, 18 ડિસેમ્બર 2009ના મેળવેલ&lt;/ref&gt;
|  હા&lt;ref&gt;[http://www2.elca.org/communication/brief.html#sacraments ઈએલસીએ(ELCA)ના શિશુ બાપ્તિસ્મા અંગેના દૃષ્ટિકોણો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724154507/http://www2.elca.org/communication/brief.html#sacraments |date=જુલાઈ 24, 2010 }}, 18 ડિસેમ્બર 2009ના મેળવેલ&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LCMS&quot;&gt;[http://www.lcms.org/pages/internal.asp?NavID=2612 એલસીએમએસ(LCMS)ના શિશુ બાપ્તિસ્મા અંગેના દૃષ્ટિકોણો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102031418/http://www.lcms.org/pages/internal.asp?NavID=2612 |date=જાન્યુઆરી 2, 2011 }}, 18 ડિસેમ્બર 2009ના મેળવેલ&lt;/ref&gt;
|  હા&lt;ref name=&quot;LCMS&quot;/&gt;
|  ત્રયી (Trinity)
|-
|  મૅથોડિસ્ટ (અર્મેનિયન, વેસ્લીયન)
|  ખ્રિસ્તના પવિત્ર ચર્ચમાં પ્રવેશનો સંસ્કારવિધિ જેના થકી પ્રભુના મુક્તિ અંગેના સર્વશક્તિમાન કાર્યોમાં વ્યક્તિને સામેલ બનાવાય છે અને પાણી તેમ જ આત્મા દ્વારા તેને નવો જન્મ આપવામાં આવે છે. બાપ્તિસ્મા પાપને ધોઈ નાખે છે અને વ્યક્તિને ખ્રિસ્તના  સદ્ગુણો બક્ષે છે.
|  છંટકાવ, જલધારા, અથવા નિમજ્જન.&lt;ref name=&quot;By Water and the Spirit - Method&quot;&gt;{{cite web|url = http://archives.umc.org/interior.asp?ptid=4&amp;mid=992| title =  By Water and the Spirit: A United Methodist Understanding of Baptism|publisher = [[The United Methodist Church]]|quote= In United Methodist tradition, the water of baptism may be administered by sprinkling, pouring, or immersion.|access-date = 2007–08–02}}&lt;/ref&gt;
|  હા&lt;ref name=&quot;Henry Wheeler, D.D. - Baptism of Infants in Methodism&quot;&gt;{{cite web|url = http://books.google.com/books?id=7swrAAAAYAAJ&amp;pg=PA237&amp;lpg=PA237&amp;dq=meaning+of+article+7+articles+of+methodist+religion&amp;source=bl&amp;ots=ufI1EYuaUP&amp;sig=HsggEl5m7kH1G-hRdagnUACfAkA&amp;hl=en&amp;ei=9MXnS4adKIW0lQfOyqiVAw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=5&amp;ved=0CC8Q6AEwBA#v=onepage&amp;q=infant&amp;f=false| title =  History and Exposition of the Twenty-five Articles of Religion of the Methodist Episcopal Church|publisher =Eaton &amp; Mains|page=295-312|access-date = 2007–08–02}}&lt;/ref&gt;
|  હા, અલબત્ત તે પ્રાયશ્ચિત અને ખ્રિસ્તને એક તારણહાર તરીકે વ્યક્તિના અંગત સ્વીકાર પર નિર્ભર છે.&lt;ref name=&quot;UMC - By Water and the Spirit&quot;&gt;{{cite web|url = http://archives.umc.org/interior.asp?ptid=4&amp;mid=992| title =  By Water and the Spirit: A United Methodist Understanding of Baptism|publisher = [[The United Methodist Church]]|quote= John Wesley retained the sacramental theology which he received from his Anglican heritage. He taught that in baptism a child was cleansed of the guilt of original sin, initiated into the covenant with God, admitted into the church, made an heir of the divine kingdom, and spiritually born anew. He said that while baptism was neither essential to nor sufficient for salvation, it was the &quot;ordinary means&quot; that God designated for applying the benefits of the work of Christ in human lives. On the other hand, although he affirmed the regenerating grace of infant baptism, he also insisted upon the necessity of adult conversion for those who have fallen from grace. A person who matures into moral accountability must respond to God's grace in repentance and faith. Without personal decision and commitment to Christ, the baptismal gift is rendered ineffective.
&lt;/br&gt;
''Baptism as Forgiveness of Sin''. In baptism God offers and we accept the forgiveness of our sin (Acts 2:38). With the pardoning of sin which has separated us from God, we are justified—freed from the guilt and penalty of sin and restored to right relationship with God. This reconciliation is made possible through the atonement of Christ and made real in our lives by the work of the Holy Spirit. We respond by confessing and repenting of our sin, and affirming our faith that Jesus Christ has accomplished all that is necessary for our salvation. Faith is the necessary condition for justification; in baptism, that faith is professed. God's forgiveness makes possible the renewal of our spiritual lives and our becoming new beings in Christ. &lt;/br&gt;
''Baptism as New Life''. Baptism is the sacramental sign of new life through and in Christ by the power of the Holy Spirit. Variously identified as regeneration, new birth, and being born again, this work of grace makes us into new spiritual creatures (2 Corinthians 5:17). We die to our old nature which was dominated by sin and enter into the very life of Christ who transforms us. Baptism is the means of entry into new life in Christ (John 3:5; Titus 3:5), but new birth may not always coincide with the moment of the administration of water or the laying on of hands. Our awareness and acceptance of our redemption by Christ and new life in him may vary throughout our lives. But, in whatever way the reality of the new birth is experienced, it carries out the promises God made to us in our baptism.|access-date = 2007–08–02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;By Water and the Spirit - Personal Faith&quot;&gt;{{cite web|url = http://archives.umc.org/interior.asp?ptid=4&amp;mid=992| title =  By Water and the Spirit: A United Methodist Understanding of Baptism|publisher = [[The United Methodist Church]]|quote= The United Methodist Church does not accept either the idea that only believer's baptism is valid or the notion that the baptism of infants magically imparts salvation apart from active personal faith.|access-date = 2007–08–02}}&lt;/ref&gt;
|  ત્રયી (Trinity)
|-
|  ટ્રિનિટેરિયન પેન્ટાકૉસ્ટલ્સ અને વિવિધ &quot;પવિત્રતા&quot; જૂથો, ક્રિશ્ચિયન મિશનરી એલાયન્સ, પ્રભુસભાઓ (એસેમ્બલીઝ ઓફ ગોડ)
|  જળ બાપ્તિસ્મા એ એક સંસ્કાર છે, અંગત રીતે ખ્રિસ્તને તારણહાર તરીકે સ્વીકારની સાક્ષી પૂરતો એક પ્રતીકાત્મક કર્મકાંડ છે.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  ડૂબકી (સંપૂર્ણ નિમજ્જન) થકી. વધુમાં, પવિત્ર આત્માની વિશેષ દેણગી દ્વારા થતા &quot;દ્વિતીય&quot; બાપ્તિસ્માની આવશ્યકતા પર ભાર મૂકે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ag.org/top/Beliefs/Statement_of_Fundamental_Truths/sft_full.cfm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=એપ્રિલ 4, 2011 |archive-date=ઑક્ટોબર 25, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101025103149/http://ag.org/top/Beliefs/Statement_of_Fundamental_Truths/sft_full.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|  ના
|  બદલાતું રહે છે
|  ત્રયી (Trinity)
|-
|  વનનેસ પેન્ટાકૉસ્ટલ્સ
|  બાપ્તિસ્મા પામવા એ ઈસુ અને પ્રેરિતો/સંદેશવાહકોએ સ્થાપેલો અને તેમના દ્વારા નિર્દેશિત એક ધાર્મિક વિધિ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.upci.org/doctrine/baptism.asp |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=એપ્રિલ 4, 2011 |archive-date=ફેબ્રુઆરી 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227001121/http://www.upci.org/doctrine/baptism.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|  ડૂબકી થકી. પવિત્ર આત્માના બાપ્તિસ્માની આવશ્યકતા પર પણ ભાર મૂકે છે (અધિનિયમો 2:38;8:14-17,35-38).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.upci.org/doctrine/baptism.asp |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=એપ્રિલ 4, 2011 |archive-date=ફેબ્રુઆરી 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227001121/http://www.upci.org/doctrine/baptism.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|  ના
|  હા
|  ઈસુ
|-
|  પ્રિસ્બિટેરિયન અને મોટા ભાગના રિફોર્મ્ડ ચર્ચો (સુધરેલાં ચર્ચો)
|  એક સંસ્કાર, પ્રતીકાત્મક કર્મકાંડ, અને વયસ્ક આસ્થાવાનના વર્તમાન વિશ્વાસની ખાતરીની છાપ. એ આંતરિક કૃપાની બાહ્ય નિશાની છે.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  છંટકાવ, જલધારા, નિમજ્જન અથવા ડૂબકી દ્વારા{{Citation needed|date=March 2009}}
|  હા, નવા કરારમાં સભ્યપદ સૂચવવા.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  ના
|  ત્રયી (Trinity)
|-
|  ક્વેકરો (રિલિજિયસ સોસાયટી ઓફ ફ્રેન્ડ્સ)
|  માત્ર એક બાહ્ય પ્રતીક, જેનું હવે પાલન કરવામાં આવતું નથી.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  જળ દ્વારા બાપ્તિસ્મામાં માનતા નથી, પરંતુ પવિત્ર આત્મા દ્વારા અનુયાયીના જીવનમાં દોરાતા આંતરિક શુદ્ધિકરણમાં, મનુષ્યના આત્માના અવિરત શુદ્ધિકરણમાં માને છે.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  —
|  —
|  —
|-
|  પુનરુત્થાનવાદ
|  મુક્તિ માટેનું એક આવશ્યક પગલું.
|  પવિત્ર આત્માને મેળવવાની અપેક્ષા સાથે, ડૂબકી (સંપૂર્ણ નિમજ્જન) દ્વારા.
|  ના
|  હા
|  ત્રયી (Trinity)
|-
|  રોમન કૅથોલિક ચર્ચ
|  &quot;જે લોકો માટે સુવાર્તા કહેવામાં આવી હતી અને જેઓ આ સંસ્કાર માગવાની શક્યતાઓ ધરાવતા હતા તેમની મુક્તિ માટે આવશ્યક&quot;&lt;ref name=&quot;vatican&quot;/&gt;
| સામાન્ય રીતે પશ્ચિમમાં જળ રેડીને, પૂર્વમાં ડૂબકી અથવા નિમજ્જન થકી; જો ત્યારે માથા પરથી જળ વહે તો જ છંટકાવને માન્યતા.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=7zao8kBL7CYC સ્કોટ હાહ્ન, લિઓન જે. સુપ્રિનાન્ત, કૅથોલિક ફોર અ રિઝનઃ સ્ક્રિપ્ચર એન્ડ ધ મિસ્ટ્રી ઓફ ધ ફેમિલી ઓફ ગોડ] (ઈમાયુસ(Emmaus) રોડ પબ્લિશિંગ, 1998 ISBN 0-9663223-0-4, 9780966322309), પૃ. 135.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=7uO9JPD17jwC પૉલ હાફ્ફનેર, ધ સેક્રમેન્ટલ મિસ્ટ્રી] (ગ્રેસવિંગ પબ્લિશિંગ, 1999 ISBN 0-85244-476-1, 9780852444764), પૃ. 36.&lt;/ref&gt;
|  હા
|  હા
|  ત્રયી (Trinity)
|-
|  સેવન્થ-ડે એડવન્ટિસ
|  મુક્તિ માટેની પૂર્વ-આવશ્યકતા તરીકે નહીં, પરંતુ ચર્ચમાં પ્રવેશ માટેની પૂર્વ-આવશ્યકતા તરીકે નોંધવામાં આવ્યા છે. તે પાપમાં મૃત્યુ અને ઈસુ ખ્રિસ્તમાં નવા જન્મનું પ્રતીક છે.&lt;ref name=&quot;Seventh-day Adventist Minister's Handbook 1997&quot;&gt;સેવન્થ-ડે એડવેન્ટિસ્ટ મિનિસ્ટર્સ હૅન્ડબુક, સંપા. મિનિસ્ટ્રરિયલ એસોસિએશન, સેવન્થ-ડે એડવેન્ટિસ્ટોની સામાન્ય સભા (સિલ્વર સ્પ્રિંગ, મૅરીલેન્ડ, 1997). 199.&lt;/ref&gt;&quot;&quot;તે પ્રભુના પરિવારમાં જોડાયા હોવાની ખાતરી આપે છે અને સદ્ભાવપૂર્ણ જીવન જીવવા માટે દૃઢ કરે છે.&quot;&lt;ref name=&quot;Seventh-day Adventist Minister's Handbook 1997&quot;/&gt;
|  ડૂબકી (સંપૂર્ણ નિમજ્જન) થકી.&lt;ref&gt;સેવન્થ-ડે એડવેન્ટિસ્ટ ચર્ચ મૅન્યુઅલઃ 2005માં સુધારેલી 17મી આવૃત્તિ, સંપા. સેવન્થ-ડે એડવેન્ટિસ્ટોની સામાન્ય સભાનું સચિવમંડળ (હૅગરસ્ટોન, મૅરીલેન્ડઃ સમાલોચના અને હેરાલ્ડ, 2005), 30.&lt;/ref&gt;
|  ના
|  ના
|  ત્રયી (Trinity)
|-
|  યુનાઈટેડ ચર્ચ ઓફ ક્રાઈસ્ટ (ઈવેન્જેલિકલ અને સુધરેલાં ચર્ચો અને કૉંગ્રિગેશનલ ક્રિશ્ચિયન ચર્ચિસ)
|  બેમાંનો એક સંસ્કાર. બાપ્તિસ્મા એ પ્રભુની આંતરિક કૃપાની બાહ્ય નિશાની છે. સ્થાનિક મંડળમાં સભ્યપદ માટે તે આવશ્યક હોઈ પણ શકે અને ન પણ હોઈ શકે. જો કે, શિશુઓ અને વયસ્કો બંને માટે તે એક સામાન્ય પ્રથા છે.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  છંટકાવ, જલધારા અથવા ડૂબકી દ્વારા.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  હા, નવા કરારમાં સભ્યપદ સૂચવવા.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  ના
|  ત્રયી (Trinity)
|-
|  ઍનાબાપ્તિસ્ત
|  ઍનાબાપ્તિસ્ત (ઍનાબાપ્તિસ્તનો અર્થ ફરીથી બાપ્તિસ્મા આપવા તેમ થાય છે) ચર્ચોમાંનાં મોટા ભાગનાં બાપ્તિસ્માને ખ્રિસ્તી ધર્મ માટે આવશ્યક ગણે છે, પણ મુક્તિ માટે નહીં. તેને પ્રભુભોજન, પગ ધોવા, પવિત્ર ચુંબન, ખ્રિસ્તી મહિલાનું માથાને ઢાંકવું, તેલ નાખવું, અને લગ્ન જેવા આદેશો સાથે બાઈબલના એક આદેશ તરીકે માનવામાં આવે છે. ઍનાબાપ્તિસ્તો ઐતિહાસિક રીતે શિશુ બાપ્તિસ્માની પ્રથા વિરુદ્ધ ઊભા રહ્યા હતા. જ્યારે ચર્ચ અને રાજ્ય/શાસન બંને એક જ હતા અને જ્યારે અધિકૃત રીતે મંજૂરી પામેલા (સુધરેલા અથવા કૅથોલિક) ચર્ચમાં બાપ્તિસ્મા થકી જ લોકોને નાગરિક બનાવવામાં આવતા હતા તે સમયે ઍનાબાપ્તિસ્તો શિશુ બાપ્તિસ્મા વિરુદ્ધ દૃઢતાથી ઊભા રહ્યા હતા. બાપ્તિસ્માની પહેલાં અને પછી માન્યતા અને પસ્તાવો રહે છે એવું માનવામાં આવે છે.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  જલધારા, નિમજ્જન અથવા ડૂબકી દ્વારા.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  ના
|  ના
|  ત્રયી (Trinity)
|}

== અન્ય દીક્ષા વિધિઓ ==
{{Main|Initiation}}
પ્રાચીન મિસ્રની સંસ્કૃતિ, હિબ્રૂ/યહૂદી સંસ્કૃતિ, બેબિલોન સંસ્કૃતિ, મય સંસ્કૃતિ અને નોર્સ સંસ્કૃતિઓ સહિતની અનેક સંસ્કૃતિઓ, પાણીના ઉપયોગ સાથે અથવા તેના વિના, દીક્ષા વિધિઓની પ્રથા ધરાવે છે અથવા ધરાવતી હતી. મિયામાઈરી(Miyamairi)ની આધુનિક જાપાની વિધિ એવી એક પ્રથા છે જેમાં પાણીનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી.  કેટલાકમાં, આવા પુરાવા એક આધુનિક પ્રથા હોવાને બદલે, પુરાતત્ત્વીય અને વિવરણાત્મક પ્રકારના હોઈ શકે.

=== રહસ્ય ધર્મની દીક્ષા વિધિ ===

બીજી સદીના રોમન લેખક, એપ્યુલેઈયસે(Apuleius), આઈસિસ(Isis)નાં રહસ્યોમાં દીક્ષાને આ રીતે વર્ણવી હતીઃ{{Quote|Then, when the priest said the moment had come, he led me to the nearest baths, escorted by the faithful in a body, and there, after I had bathed in the usual way, having invoked the blessing of the gods he ceremoniously aspersed and purified me.&lt;ref&gt;{{cite book |author=[[Apuleius]] |others=trans. E. J. Kenney |chapter=11.23.1 |chapterurl=http://books.google.com/books?id=EF44Zv5yFUcC&amp;pg=PA208 |title=[[The Golden Ass|The golden ass, or, Metamorphoses]] |publisher=[[Penguin Books]] |location=New York City |year=1998 |pages=208–209 |isbn=0-14-043590-5 |oclc=41174027}}&lt;/ref&gt;}}

એપ્યુલેઈયસની વાર્તામાંનું એક પાત્ર, લુસિયસ, જે ગધેડામાં રૂપાંતરિત થઈ ગયું હતું અને જેને આઈસિસ દ્વારા દીક્ષા વિધિથી પાછું મનુષ્ય રૂપમાં લાવવામાં આવ્યું હતું, નોંધપાત્ર સમયગાળા સુધી તેની વફાદારી અને વિશ્વાસપાત્રતાના નિદર્શનને ધ્યાનમાં લીધા બાદ, દૈવીની વિધિની ક્રમિક શ્રેણીઓ અનુસાર તે ધીમે ધીમે પાછો મનુષ્ય સ્વરૂપમાં આવ્યો હતો, જે ખ્રિસ્તી ધર્મમાં ધર્મ-શિક્ષણ(કૅટિક્યુમૅનિકલ)ની પ્રથાઓને મળતી આવે છે.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Lars |last=Hartman |title=Into the Name of the Lord Jesus: Baptism in the Early Church |url=https://archive.org/details/intonameoflordje0000hart_z5g8 |publisher=[[T&amp;T Clark]] |location=[[Edinburgh]] |year=1997 |page=[https://archive.org/details/intonameoflordje0000hart_z5g8/page/4 4] |isbn=0-567-08589-9 |oclc=38189287}}&lt;/ref&gt;

=== મૅન્ડેઈયન(Mandaean) બાપ્તિસ્મા ===

મૅન્ડેઈયનો બાપ્તિસ્ત યોહાન માટે પૂજ્યભાવ ધરાવે છે અને દીક્ષાની નહીં, પણ શુદ્ધિકરણની વિધિ તરીકે વારંવાર બાપ્તિસ્મા લે છે.

=== શીખ બાપ્તિસ્મા વિધિ ===
{{Main|Amrit Sanskar}}

પાણીથી પ્રક્ષાલન નહીં, પણ પાણી પીવાનો સમાવેશ થાય છે, એવી શીખ બાપ્તિસ્મા વિધિ, છેક 1699થી ચાલી આવે છે, જ્યારે આ ધર્મના દસમા આગેવાન (ગુરુ ગોવિંદ સિંઘે) 5 અનુયાયીઓને દીક્ષા આપી અને પછી પોતે પણ પોતાના અનુયાયીઓ પાસેથી દીક્ષા મેળવી. શીખ બાપ્તિસ્મા વિધિને ''અમૃત સંચાર''  અથવા ''ખાંડે દી પાહુલ''  પણ કહેવામાં આવે છે. દીક્ષા પામેલા શીખને ''અમૃતધારી''  કહેવામાં આવે છે, જેનો અર્થ શબ્દશઃ &quot;અમૃત લેનાર&quot; અથવા જેણે &quot;અમૃત લીધું છે&quot; તે વ્યક્તિ એમ થાય છે.

ગુરુ ગોવિંદ સિંઘના વખતમાં જ્યારે 1699માં બૈસાખીના દિવસે શ્રી આનંદપુર સાહિબ ખાતે [[ખાલસા]]નું ઉદ્ધાટન થયું ત્યારે ''ખાંડે દી પાહુલ'' ની શરૂઆત થઈ હતી. ગુરુ ગોવિંદ સિંઘે ત્યાં એકઠા થયેલા શીખોને પૂછ્યું હતું કે ઈશ્વર માટે પ્રાણ આપવા કોણ તૈયાર છે.  શરૂઆતમાં, લોકો ખચકાયા, અને પછી એક માણસ આગળ આવ્યો, અને તેને તંબુમાં લઈ જવાયો.  થોડા વખત પછી, ગુરુ ગોવિંદ સિંઘ તંબુમાંથી બહાર આવ્યા, તેમની તલવાર પરથી લોહી નીતરતું હતું. તેમણે ફરીથી એ જ પ્રશ્ન પૂછ્યો. બીજા ચાર સ્વયંસેવકો તંબુમાં ગયા તે પછી, તેઓ એ ચારે સાથે ફરીથી બહાર આવ્યા, હવે તેઓ તમામ તેમના જેવા પહેરવેશમાં હતા. આ પાંચ માણસો ''પંજ પ્યારે''  અથવા &quot;પ્રિય પાંચ&quot; તરીકે ઓળખાવા માંડ્યા. આ પાંચે જણે અમૃત લઈને [[ખાલસા]]માં દીક્ષા પામ્યા હતા.  આ પાંચ હતા ભાઈ દયા સિંહ, ભાઈ મુખામ સિંહ, ભાઈ સાહિબ સિંહ, ભાઈ ધરમ સિંહ અને ભાઈ હિમ્મત સિંહ.  શીખ પુરુષોના નામની પાછળ &quot;''સિંઘ'' &quot; લગાડવામાં આવે છે, જેનો અર્થ &quot;સિંહ(વનરાજ)&quot; થાય છે, અને મહિલાઓના નામની પાછળ &quot;''કૌર'' &quot; લગાડવામાં આવે છે, જેનો અર્થ થાય છે &quot;રાજકુમારી&quot;. 

લોખંડના કટોરામાં સ્વચ્છ પાણી ભરીને, તેમણે તેને બે-ધારી તલવાર (જેને ખાંડા કહેવામાં આવે છે) વડે હલાવ્યા કર્યું, અને તેમ કરતાં પાંચ પવિત્ર પાઠ અથવા બાનીઓ– જાપજી, જાપ સાહિબ, સવૈયે, ચોપાઈ અને આનંદ સાહિબ-નું પઠન કરતાં રહ્યા. ગુરુપત્ની, માતા જિતોએ (જે માતા સાહિબ કૌર તરીકે પણ જાણીતાં હતાં) એ પાત્રમાં સાકરના ટુકડા નાખ્યા, આમ લોઢાના રસાયણ સાથે મીઠાસ ભળી ગઈ. જ્યારે આ પવિત્ર જળને પવિત્ર શ્લોકોના પઠન સાથે હલાવવામાં આવી રહ્યું હતું ત્યારે આ પાંચે શીખ પાત્રની આસપાસ ભક્તિભાવપૂર્વક જમીન પર બેસી ગયા.

પાંચ બાનીઓનું પઠન પૂરું થયું તે સાથે, ''ખાંડે દી પાહુલ''  અથવા ''અમૃત'' , અમરત્વનો રસ, વહેંચાવા માટે તૈયાર હતો.  ગુરુ ગોવિંદ સિંઘે પાંચે શીખોને દરેકને પાંચ અંજલિઓ પીવા માટે આપી.

=== ઈસ્લામમાં પ્રક્ષાલનની ધાર્મિક વિધિ ===
''ગુસલ(Ghusl)''  એ સંપૂર્ણ સ્નાન (ધાર્મિક સ્નાન) છે જે [[ઇસ્લામ ધર્મ|ઈસ્લામ]]માં વિવિધ ધાર્મિક વિધિઓ અને બંદગીઓ માટે આવશ્યક ગણાય છે. કોઈ પણ વયસ્ક મુસ્લિમ માટે જાતીય સંભોગ, કોઈ પણ લૈંગિક સ્ખલન (ઉ.દા. વીર્યનું),&lt;ref&gt;''સાહિહ મુસ્લિમ'' , હદીસ સંખ્યા 616&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;અલ-બાઘાવી કૃત ''શાર્હ અસ-સુન્નાહ'' . ખંડ 2., પૃ. 9&lt;/ref&gt; માસિક સ્રાવની સમાપ્તિ,&lt;ref&gt;શેખ અબ્દ અલ-અઝીઝ ઈબ્ન બાઝ કૃત ''મજમૂ' ફતવા અલ-શેખ ઈબ્ન બાઝ'' , ખંડ 10, પૃ. 161&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;મુહમ્મદ ઈબ્ન સાલિહ અલ-ઉથાયમીન કૃત ''મજમૂ' ફતવા ઈબ્ન 'ઉથાયમીન'' , ખંડ 11 પૃ. 318-319&lt;/ref&gt; પ્રસૂતિ, અને કુદરતી કારણોસર મૃત્યુ પછી ધાર્મિક સ્નાન ફરજિયાત છે.&lt;ref&gt;''સાહિહ અલ-બુખારી'' , ખંડ 2, પુસ્તક 23, હદીસ સંખ્યા 345&lt;/ref&gt;

શુક્રવાર&lt;ref&gt;''સાહિહ અલ-બુખારી'' , ખંડ 1, પુસ્તક 12, હદીસ સંખ્યા 817&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;શેખ અબ્દ અલ-અઝીઝ ઈબ્ન બાઝ કૃત ''મજમૂ' ફતવા વા માક્કાલાત મુતાનાવ્વી'હા લી સમાહત'' , ભાગ 12, પૃ. 404&lt;/ref&gt;ની અને ઈદ&lt;ref&gt;''શાર્હ મુક્ખ્તાસર'' , ખંડ 2, પૃ. 102&lt;/ref&gt;ની નમાજ પહેલાં, ''એહરામ(ehram)'' માં પ્રવેશતાં પહેલાં, ''હજ''  પર જતાં પહેલાં,&lt;ref name=&quot;tamaam&quot;&gt;શેખ અલ-અલ્બાની કૃત ''તમામ અલ-મિન્નાહ'' , પૃ. 120&lt;/ref&gt; બેશુદ્ધ અવસ્થા પછી&lt;ref name=&quot;tamaam&quot;/&gt;, અને ધર્માન્તર કર્યા બાદ ઈસ્લામને વિધિવત રીતે અંગીકાર કરતાં પહેલાં પણ પૂર્ણ ધાર્મિક સ્નાન લેવાની ઈસ્લામ ભલામણ (''મુસ્તાહબ'' ) કરે છે. શિયા મુસ્લિમો પણ નમાજ-એ-ત્વાબાહ પહેલાં ધાર્મિક સ્નાન કરે છે.

આ સિવાય, દૈનિક નમાજ (વુદુ) પહેલાં પ્રક્ષાલન આવશ્યક છે. મુસ્લિમો માને છે કે ઈશ્વર પાસે પોતાનાં પાપોની માફી માગ્યા પહેલાં કોઈએ પણ પ્રાર્થનામાં પ્રભુ પાસે જવું જોઈએ નહીં. નિયમ મુજબ દિવસમાં પાંચ વખત નમાજ પઢવામાં આવે છે. પ્રક્ષાલન કરતી વખતે, વ્યક્તિ ઈશ્વર પાસે આખા દિવસમાં, પોતાના હાથે જાણતા કે અજાણતા થયેલાં પાપો માટે ક્ષમા પ્રાર્થે છે. પોતાના જીવનનું ધ્યેય ઈશ્વરને ખુશ કરવાનું છે, અને તેની માફી અને કૃપા મેળવવા માટે પ્રાર્થના કરવાનું છે એ યાદ કરાવવાની આ એક મુસ્લિમ પદ્ધતિ છે.{{Citation needed|date=February 2009}}

કુરાનની આયાતમાં ખ્રિસ્તી બાપ્તિસ્માને પડકારવામાં આવ્યા છેઃ &quot;અમારો ધર્મ એ અલ્લાહના બાપ્તિસ્મા છે; અને અલ્લાહ કરતાં વધુ સારી રીતે બીજું કોણ બાપ્તિસ્મા આપી શકે?  અને એ તે છે જેની અમે બંદગી કરીએ છીએ.&quot; તેનો અર્થ એમ છે કે ઈસ્લામમાં એકેશ્વરવાદમાંની માન્યતા જ આ ધર્મ અંગીકાર કરવા માટે પૂરતી છે અને તેને બાપ્તિસ્માની ધાર્મિક વિધિની આવશ્યકતા નથી.&lt;ref&gt;સુરા 2:138&lt;/ref&gt;

=== નોસ્ટિક(Gnostic) કૅથોલિસિઝમ અને થેલેમા(Thelema) ===

ઈકિલસિયા નોસ્ટિક કૅથોલિકા, અથવા નોસ્ટિક કૅથોલિક ચર્ચ (ઓર્ડો ટેમ્પ્લી ઓરિયન્ટિસની ધર્મસંબંધી શાખા), ઓછામાં ઓછી 11 વર્ષની કોઈ પણ વ્યક્તિને બાપ્તિસ્મા વિધિ કરાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.oto-usa.org/egc.html |title=US Grand Lodge, OTO: Ecclesia Gnostica Catholica |publisher=Oto-usa.org |date=March 19, 1933 |access-date=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt; આ વિધિ નોસ્ટિક ધર્મસભા સમક્ષ કરવામાં આવે છે અને તે થેલિમિક સમુદાયમાં પ્રતીકાત્મક જન્મને રજૂ કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hermetic.com/sabazius/bapadult.htm |title=Ecclesia Gnostica Catholica: Baptism: Adult |publisher=Hermetic.com |date= |access-date=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt;

=== બિન-ધાર્મિક દીક્ષાઓ ===

ભલે પાણીનો ઉપયોગ મોટા ભાગે ગેરહાજર જોવા મળે, પણ બાપ્તિસ્મા શબ્દપ્રયોગ વિવિધ દીક્ષાઓ માટે પણ વાપરવામાં આવે છે, ધાર્મિક વિધિથી માંડીને જીવનની ધર્મનિરપેક્ષ બાબતો સુધી.

* ઉદાહરણ તરીકે, બેલ્જિયમમાં, ડચમાં ''સ્ચાચટેનદૂપ''  (schachtendoop - 'બાપ્તિસ્મા પ્રતિજ્ઞા')  અથવા ફ્રેન્ચમાં ''બૅપ્ટેમી'' (Baptême) શબ્દ યુનિવર્સિટીની પ્રતિજ્ઞા માટે વપરાય છે.  તે વિદ્યાર્થી મંડળો(સામાન્ય રીતે મિશ્ર-જાતીય)માં પ્રવેશ માટેનો પરંપરાગત રસ્તો છે અને ઉચ્ચતર શિક્ષણ માટેની સંસ્થાઓએ પણ તેને સ્વીકાર્ય રાખ્યો છે, એટલું જ નહીં, ક્યારેક તેનું નિયમન પણ કર્યું છે, ઉ.દા., યુનિવર્સિટે કૅથોલિક દ લોઉવેઈન(Université catholique de Louvain) અને યુનિવર્સિટે લિબ્રે દ બ્રિક્સેલાસ(Université Libre de Bruxelles) જેવી બૅલ્જિયન યુનિવર્સિટીઓએ.{{Citation needed|date=February 2009}}

* બ્રાઝિલિયન માર્શલ આર્ટ કૅપોઈરામાં, બૅપ્ટિઝાડો (batizado - અક્ષરશઃ &quot;બાપ્તિસ્મા&quot;) તરીકે જાણીતો, એક વાર્ષિક પ્રોત્સાહક સમારોહ આયોજાય છે. તેમના પ્રથમ બૅપ્ટિઝાડોમાં ભાગ લેનારા વ્યવસાયીઓ માટે, એ વખતે, તેઓને કૅપોઈરિસ્તાસના સમુદાયમાં સ્વીકારવામાં આવ્યા છે તેના પ્રતીક રૂપે, પરંપરાગત રીતે તેમનાં કૅપોઈરા નામો આપવામાં આવે છે. આ નામ મોટા ભાગે વરિષ્ઠ/અનુભવી પ્રશિક્ષક દ્વારા અથવા અન્ય વરિષ્ઠ વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા આપવામાં આવે છે, અને નામની વરણી ખૂબ વ્યક્તિગત રીતે એટલે કે તેઓ કેવી રીતે કોઈક મુદ્રામાં ભાગ લે છે, તેઓ કેવા દેખાય છે, અથવા તેમના વ્યક્તિત્વની કોઈ વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા પરથી કરવામાં આવે છે. કૅપોઈરા વર્તુળમાં તેમના આ નામને મોટા ભાગે તેમના ઉપનામ તરીકે વાપરવામાં આવે છે, આ એક પરંપરા છે જે છેક જ્યારે બ્રાઝિલમાં કૅપોઈરા ગેરકાનૂની ગણાતું હતું ત્યારના વખતથી ચાલી આવે છે.{{Citation needed|date=February 2009}}

=== વસ્તુઓનો બાપ્તિસ્મા ===

[[ચિત્ર:USS Dewey christening.jpg|right|200 px|યુએસએસ(USS) ડેવીનું નામકરણ]]

ઉપયોગ માટે અમુક વસ્તુઓના ઉદ્ઘાટનને માટે ઘણી વાર &quot;બાપ્તિસ્મા&quot; અથવા &quot;નામકરણ&quot; એવો શબ્દપ્રયોગ કરવામાં આવે છે.

* કમસે કમ ફ્રાન્સમાં, અગિયારમી સદીથી, (ખાસ કરીને ચર્ચના, સંગીતની) ઘંટડીઓના આશીર્વાદ માટે ''બૅપ્ટિસમ ઓફ બેલ્સ''  નામ આપવામાં આવ્યું છે. બિશપ આ ઘંટડીઓની અંદર પવિત્ર તેલ અને બહાર અશક્તના તેલથી ઘસે તે પહેલાં તેને પવિત્ર જળથી ધોવે છે તે પરથી આ નામ ઉદ્ભવ્યું છે; ત્યારબાદ તેની નીચે ધુમાડો કાઢતી ધૂપદાની મૂકવામાં આવે છે અને બિશપ પ્રાર્થના કરે છે કે ચર્ચની આ સંસ્કારવિધિ, ઘંટડીઓના રણકાર પર, રાક્ષસોને ભગાડી મૂકશે, તોફાનોથી રક્ષા કરશે, અને વિશ્વાસુને પ્રાર્થના માટે બોલાવશે.
* ''વહાણોના બાપ્તિસ્મા'' : કમસે કમ ખ્રિસ્તીઓના ધર્મયુદ્ધના વખતથી, ધાર્મિક વિધિઓમાં વહાણોને આશીર્વાદ આપવાની વિધિ સામેલ છે. પ્રીસ્ટ (પાદરી) પ્રભુને આ પાત્રને આશીર્વાદ આપવા માટે અને તેની પર સફર કરનારાનું સંરક્ષણ કરવા માટે વિનંતી કરે છે. સામાન્ય રીતે વહાણ પર પવિત્ર જળનો છંટકાવ કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;cathen&quot;/&gt;

== આ પણ જોશો ==
=== સંબંધિત લેખો અને વિષયો ===

* ઍનાબાપ્તિસ્ત
* અગ્નિ દ્વારા બાપ્તિસ્મા
* ઇચ્છાના બળે બાપ્તિસ્મા (ઇચ્છા થકી બાપ્તિસ્મા)
* ઈસુના બાપ્તિસ્મા
* બાપ્તિસ્માનાં વસ્ત્રો
* બૅપ્ટિસ્ટરી
* આસ્થાવાનના બાપ્તિસ્મા
* કૅટિક્યુમેન
* ક્રિસ્મેશન
* ક્રિસ્ટીફિડેલ્સ(Christifideles)
* શરતી બાપ્તિસ્મા
* કૉન્સોલામેન્ટુમ(Consolamentum)
* શિષ્ય (ખ્રિસ્તી ધર્મ)
* દૈવી વંશાનુક્રમ
* કટોકટીના બાપ્તિસ્મા
* શિશુ બાપ્તિસ્મા
* ઈસુ-નામ સિદ્ધાંત
* પ્રિવેનીઅન્ટ ગ્રેસ (Prevenient Grace)
* સંસ્કાર
* થિયોફોની

=== લોકો અને ધાર્મિક વિધિની વસ્તુઓ ===

* બાપ્તિસ્મા પાત્ર / બાપ્તિસ્મા કુંડ
* બૅપ્ટેસ્ટરી
* પવિત્ર તેલ
* ધર્મપિતા કે માતા
* પવિત્ર જળ
* ઈસ્ટર્ન ક્રિશ્ચિયાનિટી(પૂર્વીય ખ્રિસ્તી ધર્મ)માં પવિત્ર જળ
* યોહાન બાપ્તિસ્ત
* મિકવાહ (Mikvah)

== પાદનોંધો ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== સ્રોતો ==
{{Wikisource1911Enc}}

* {{cite journal |first=Don |last=Matzat |year=1997 |month=Spring |title=In Defense of Infant Baptism |url=http://www.issuesetcarchive.org/issues_site/resource/journals/v2n3.htm |access-date=February 26, 2009 |journal=Issues, Etc. Journal |volume=2 |issue=3}}

* {{cite book |title=Baptism, Eucharist, and ministry |publisher=[[World Council of Churches]] |location=Geneva |year=1982 |pages= |isbn=2-8254-0709-7 |oclc=9918640 |author=World Council of Churches}}

* {{cite book |first=Richard |last=Jungkuntz |title=The Gospel of Baptism |location=St. Louis |publisher=Concordia Publishing House |year=1968 |oclc=444126}}

* {{cite book |first=Robert W. |last=Kolb |title=Make Disciples, baptizing: God's gift of new life and Christian witness |url=https://archive.org/details/makedisciplesbap0000robe |publisher=Concordia Seminary |location=St. Louis |year=1997 |pages= |isbn=0-911770-66-6 |oclc=41473438}}

* {{cite book |first=James M. |last=Chaney |title=William the Baptist |url=http://www.doulosresources.org/books/william/william.html |publisher=Doulos Resources |location=Oakland, TN |year=2009 |pages=160 |isbn=978-1442185609 |oclc= |access-date=એપ્રિલ 4, 2011 |archive-date=જુલાઈ 8, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090708014704/http://www.doulosresources.org/books/william/william.html |url-status=dead }}

* {{cite book |first=David P. |last=Scaer |title=Baptism |location=St. Louis |publisher=The Luther Academy |year=1999 |oclc=41004868}}

* {{cite book |author=Schlink, Edmund |title=The Doctrine of Baptism |publisher=Concordia Publishing House |location=St. Louis, Mo |year=1972 |pages= |isbn=0-570-03726-3 |oclc=228096375}}

* {{cite book |first=Laurence Hull |last=Stookey |title=Baptism, Christ's act in the church |url=https://archive.org/details/baptismchristsac00stoo |publisher=Abingdon |location=Nashville, Tenn |year=1982 |pages= |isbn=0-687-02364-5 |oclc=7924841}}

* {{cite book |first=Kallistos |last=Ware |authorlink=Timothy Ware |title=The Orthodox Church |url=https://archive.org/details/orthodoxchurch0000kall_q2l6 |publisher=Penguin Books |location=New York |year=1993 |pages=[https://archive.org/details/orthodoxchurch0000kall_q2l6/page/277 277]–278 |isbn=0-14-014656-3 |oclc=263544700}}

* {{cite book |first=William H. |last=Willimon |authorlink=William Willimon |title=Remember who you are: baptism, a model for Christian life |url=https://archive.org/details/rememberwhoyouar0000will_d2l4 |publisher=Upper Room |location=Nashville |year=1980 |pages= |isbn=0-8358-0399-6 |oclc=6485882}}

* {{cite book |first=Jim |last=Linderman |title=Take Me to the Water: Immersion Baptism in Vintage Music and Photography 1890-1950 |url=https://archive.org/details/takemetowaterimm0000unse |publisher=Dust to Digital |location=Atlanta |year=2009 |pages= |isbn=978-0-9817342-1-7 }}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/52311/Baptism &quot;બાપ્તિસ્મા.&quot;] જ્ઞાનકોશ બ્રિટાનિકા ઓનલાઈન. 

{{Christian Soteriology}}

{{use mdy dates}}

[[શ્રેણી:બાપ્તિસ્મા]]
[[શ્રેણી:ખ્રિસ્તી શબ્દપ્રયોગો]]
[[શ્રેણી:ખ્રિસ્તી ધર્મમાં ધર્માન્તરણ]]
[[શ્રેણી:જુડીઓ-ખ્રિસ્તી વિષયો]]
[[શ્રેણી:લૂથરન સંસ્કારો અને વિધિઓ]]
[[શ્રેણી:ધાર્મિક આદેશપાલન]]
[[શ્રેણી:રાઈટ ઓફ પેસેજ(Rites of passage) (ધર્મમાર્ગમાં પ્રવેશનો સંસ્કાર)]]
[[શ્રેણી:ખ્રિસ્તી ધર્મ]]</text>
      <sha1>fycniosjps6tqf9i0etyy15ixu6oiwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ગૂગલ ક્રોમ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32490</id>
    <revision>
      <id>906782</id>
      <parentid>901522</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T01:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151504" sha1="2uhtbflaa0tzfys64kw5uiykj3s8elg" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{Infobox web browser
| name                   = ગૂગલ ક્રોમ&lt;br&gt;Google Chrome
| logo                   = [[File:Google Chrome icon (February 2022).svg|75px]]
| screenshot             = [[ચિત્ર:Chrome windows.png|250px]]
| caption                = ગૂગલ ક્રોમ ૯.૦ પર [[વિકિપીડિયા]] 
| author                 =
| developer              = [[ગૂગલ|ગૂગલ Inc.]]
| released               = {{initial release|2008|9|2}}
| discontinued           =
| frequently updated     = હા&lt;!-- Release version update? Don't edit this page, just click on the version number! --&gt;
| operating system       = [[Linux]]&lt;br /&gt;[[Mac OS X]] (10.5 and later, Intel only)&lt;br /&gt;[[Windows]] ([[Windows XP SP2|XP SP2]] and later)
| engine                 = [[WebKit]] (Based on [[KHTML]])
| language               = ૫૦
| programming language   = [[સી++]], [[Assembly language|Assembly]], [[JavaScript]]
| status                 = સક્રિય
| genre                  = [[Web browser]]
| license                = [http://www.google.com/chrome/intl/en/eula_text.html Google Chrome Terms of Service];&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;An alternative and similar browser [[Chromium (web browser)|Chromium]] (except Chromium 5 beta) is open-sourced under [[BSD licenses|BSD]], [[MIT license|MIT]] and some other [[Free software licence|free licenses]]; Google Chrome's [[WebKit]] layout engine and [[V8 (JavaScript engine)|V8 JavaScript engine]] are all [[Free and open source software|FOSS]]; the other parts may be FOSS or proprietary (see [http://code.google.com/chromium/terms.html Chromium's Terms] for a list). However, Google Chrome's Terms of Service makes the whole Google Chrome itself non-free and source closed (See [http://www.google.com/chrome/intl/en/eula_text.html Terms of Service text] 9.2: You may not...).&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
[[WebKit]]: [[BSD licenses|BSD]]/[[GNU Lesser General Public License|LGPL]];&lt;br /&gt;
[[V8 (JavaScript engine)|V8]]: BSD.
| website                = {{url|google.com/chrome}}
}}

'''ગૂગલ ક્રોમ''' ({{lang-en|Google Chrome}}) એ ગૂગલ દ્વારા વિકસાવાયેલું એક વેબ બ્રાઉઝર છે જે વેબકિટ લેઆઉટ એન્જિન અને એપ્લિકેશન ફ્રેમવર્કનો ઉપયોગ કરે છે. તેને સૌથી પહેલા 2 સપ્ટેમ્બર 2008ના રોજ [[માઇક્રોસોફ્ટ]] વિન્ડોઝના બિટા વર્ઝન તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે તેનું જાહેર અનાવરણ 11 ડિસેમ્બર 2008ના રોજ થયું હતું. તેનું નામ વેબ બ્રાઉઝરના ગ્રાફિકલ યુઝર ઇન્ટરફેસ ફ્રેમ અથવા “ક્રોમ” પરથી લેવામાં આવ્યું છે. નેટ એપ્લિકેશન્સ પ્રમાણે, જાન્યુઆરી 2011ના અંત સુધીમાં ક્રોમ ત્રીજા ક્રમનું સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતું બ્રાઉઝર હતું, અને વૈશ્વિક સ્તરે વેબ બ્રાઉઝરના ઉપયોગ હિસ્સામાં 10 ટકાનું સ્તર વટાવી ગયું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.netmarketshare.com/operating-system-market-share.aspx?qprid=1&amp;amp;qpcustom=Chrome&amp;amp;sample=48 નેટ એપ્લિકેશન્સ], સુધારો, જાન્યુઆરી 2011.&lt;/ref&gt;

સપ્ટેમ્બર 2008માં ગૂગલે ક્રોમિયમ તરીકે ઓપન સોર્સ પ્રોજેક્ટ તરીકે તેના વી8 (V8) જાવાસ્ક્રિપ્ટ એન્જિન સહિત ક્રોમના સોર્સ કોડનો મોટો હિસ્સો જારી કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://arstechnica.com/open-source/news/2008/09/google-unveils-chrome-source-code-and-linux-port.ars |title= Google unveils Chrome source code and Linux port |author= Ryan Paul |publisher= Ars Technica |date= 2008-09-02 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;ગૂગલ ક્રોમ ક્રોમિયમના ઓપન સોર્સ કોડ સાથે બનાવાયું છે.&quot; સુધારો, [http://dev.chromium.org/developers/how-tos/getting-started Chromium.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913034656/http://dev.chromium.org/developers/how-tos/getting-started |date=2008-09-13 }}માંથી&lt;/ref&gt; આ પગલાંના કારણે થર્ડ પાર્ટી ડેવલપર્સને તેના સંબંધિત સોર્સ કોડનો અભ્યાસ કરવા મળ્યો અને બ્રાઉઝરને મેક ઓએસ એક્સ (OS X) અને લિનક્સ ઓપરેટિંગ સિસ્ટમમાં રૂપાંતરિત કરવામાં મદદ મળી હતી.  ગૂગલે એવી આશા પણ વ્યક્ત કરી હતી કે અન્ય બ્રાઉઝર્સ વેબ એપ્લિકેશન કામગીરી સુધારવા માટે વી8 (V8) સ્વીકારશે.&lt;ref&gt;''&quot;આજે એક પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન ગૂગલે આશા વ્યક્ત કરી હતી કે અન્ય બ્રાઉઝર્સ...&quot;'' , સુધારો: [http://arstechnica.com/open-source/news/2008/09/google-unveils-chrome-source-code-and-linux-port.ars ગૂગલે ક્રોમ સોર્સ કોડ અને લિનક્સ પોર્ટ રજૂ કર્યું], આર્સ ટેકનિકા.&lt;/ref&gt; ક્રોમિયમનો ગૂગલ અધિકૃત હિસ્સો મંજૂરી આપતા બીએસડી (BSD) લાઇસન્સ હેઠળ જારી કરવામાં આવ્યો છે,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Home (Chromium Developer Documentation)|url=http://dev.chromium.org/Home|access-date=2009-05-05|publisher=dev.chromium.org|year=2009|work=Chromium Developer Documentation}}&lt;/ref&gt; આ હિસ્સાઓને ઓપન સોર્સ તથા ક્લોઝ્ડ સોર્સ સોફ્ટવેર પ્રોગ્રામ્સમાં સામેલ કરી શકાય છે.&lt;ref&gt;''&quot;ગૂગલે મંજૂરીયુક્ત બીએસડી (BSD) લાઇસન્સ હેઠળ ક્રોમ સોર્સ પ્રાપ્ય કર્યા છે જેથી...&quot;'' , પાછું મેળવાયું: [http://arstechnica.com/open-source/news/2008/09/google-unveils-chrome-source-code-and-linux-port.ars ગૂગલે ક્રોમ સોર્સ કોડ અને લિનક્સ પોર્ટ રજૂ કર્યું], આર્સ ટેકનિકા.&lt;/ref&gt; સોર્સ કોડના અન્ય હિસ્સાઓ વિવિધ ઓપન સોર્સ લાઇસન્સને આધિન છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://code.google.com/chromium/terms.html |title=Chromium Terms and Conditions |date=2008-09-02|access-date=2008-09-03 |work=[[Google Code]]}}&lt;/ref&gt; ક્રોમિયમ ક્રોમ જેવા જ ફિચર્સ લાગુ પાડે છે પરંતુ તેમાં બિલ્ટ-ઇન ઓટોમેટિક અપડેટ્સ અને ગૂગલ બ્રાન્ડિંગની ગેરહાજરી છે, અને સૌથી વધુ નજરે ચઢે તેવું તેમાં બહુરંગી ગૂગલના લોગોની જગ્યાએ વાદળી રંગનો એક લોગો છે.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://weblog.infoworld.com/fatalexception/archives/2008/09/building_google.html |title=Building Google Chrome: A first look |last=McAllister |first=Neil |date=2008-09-11 |work=Fatal Exception |publisher=InfoWorld |access-date=2008-09-16 |quote=As the name suggests, Chromium is a rawer, less polished version of Chrome. The UI is mostly identical, with only a few very minor visual differences...The most readily evident difference is the logo, which sheds the Google colors in favor of a subdued blue design |archive-date=2008-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080913214424/http://weblog.infoworld.com/fatalexception/archives/2008/09/building_google.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==

છ વર્ષ સુધી ગૂગલના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ એરિક સ્કમિડ્ટ એક સ્વતંત્ર વેબ બ્રાઉઝરની રચનાનો વિરોધ કરતા હતા. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, “તે સમયે ગૂગલ એક નાની કંપની હતી.” અને તેઓ “નુકસાન પહોંચાડે તેવા બ્રાઉઝર યુદ્ધ”માં સામેલ થવા માંગતા ન હતા. જોકે સહ-સ્થાપકો સર્ગે બ્રિન અને લેરી પેજએ કેટલાક ફાયરફોક્સ ડેવલપર્સની ભરતી કરી અને ક્રોમનું એક પ્રદર્શન તૈયાર કર્યું ત્યારે મિ. સ્કમિડ્ટે સ્વીકાર્યું કે, “તે એટલું બધું સારું હતું કે તેણે મને મારું મન બદલવા માટે દબાણ કર્યું.”&lt;ref&gt;{{cite web |author=Julia Angwin |date=2009-07-09 |url=http://blogs.wsj.com/digits/2009/07/09/sun-valley-schmidt-didnt-want-to-build-chrome-initially-he-says/ |title=Sun Valley: Schmidt Didn’t Want to Build Chrome Initially, He Says |work=WSJ Digits Blog |access-date=2010-05-25 |archive-date=2012-03-17 |archive-url=https://www.webcitation.org/66F6Ekvxf?url=http://blogs.wsj.com/digits/2009/07/09/sun-valley-schmidt-didnt-want-to-build-chrome-initially-he-says/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== જાહેરાત ===

અનાવરણની જાહેરાત અસલમાં 3 સપ્ટેમ્બર 2008ના રોજ થવાની હતી અને સ્કોટ મેકક્લાઉડ દ્વારા એક કોમિક પત્રકારો અને બ્લોગર્સને મોકલવવાનું હતું જેમાં નવા બ્રાઉઝર પાછળની પ્રેરણાના વિશેષતાઓ સમજાવવાની હતી.&lt;ref name=&quot;mccloud&quot;&gt;{{cite web |author=Scott McCloud |date=2008-09-01 |url=http://smccloud.livejournal.com/15488.html |title=Surprise! |work=[[Google Blogoscoped]] |access-date=2008-09-01}}&lt;/ref&gt; [[યુરોપ]] માટેની નકલો વહેલી રવાના કરવામાં આવી હતી અને ગૂગલ બ્લોગોસ્કોપ્ડના જર્મન બ્લોગર ફિલિપ લેન્સેનએ&lt;ref name=&quot;lenssen&quot;&gt;{{cite web |author=Philipp Lenssen |date=2008-09-01 |title=Google Chrome, Google's Browser Project |url=http://blogoscoped.com/archive/2008-09-01-n47.html |access-date=2008-09-01 }}&lt;/ref&gt; 1 સપ્ટેમ્બર 2008ના રોજ તે મેળવ્યા બાદ તેની વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ 38 પાનાના કોમિકની એક સ્કેન કરાયેલી નકલ તૈયાર કરી હતી.&lt;ref name=&quot;comic&quot;&gt;{{cite web |author=Philipp Lenssen |date=2008-09-01 |title=Google on Google Chrome – comic book |url=http://blogoscoped.com/google-chrome/ |work=[[Google Blogoscoped]] |access-date=2008-09-01}}&lt;/ref&gt; ગૂગલે ત્યાર બાદ આ કોમિકને ગૂગલ બુક્સ પર ઉપલબ્ધ કરાવ્યું હતું&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.google.com/googlebooks/chrome/|title=Google Chrome|work=[[Google Book Search]]|date=2008-09-01|access-date=2008-09-02}}&lt;/ref&gt; અને વહેલું &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;રિલીઝ&lt;/span&gt; કરવાના ખુલાસા સાથે તેમના સત્તાવાર બ્લોગ પર તેનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;releasedate&quot;/&gt;

===જાહેર &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;રિલીઝ&lt;/span&gt;===
[[ચિત્ર:File-Chromium-Linux-Alpha.png|thumb|200px|right|લિનક્સ માટે ક્રોમિયમનું પ્રારંભિક વર્ઝન, જેમાં ક્રોમ અને ક્રોમિયમ વચ્ચેનો ખુલાસો કરવામાં આવ્યો છે.]]

બ્રાઉઝરને સૌથી પહેલા જાહેરમાં 2 સપ્ટેમ્બર 2008ના રોજ માઇક્રોસોફ્ટ વિન્ડોઝ (એક્સપી (XP) અને ત્યાર પછીના વર્ઝન માટે જ) માટે 43 ભાષાઓમાં સત્તાવાર રીતે બિટા વર્ઝનમાં &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;રિલીઝ&lt;/span&gt; કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.doeswhat.com/2008/09/02/it-was-when-not-if-google-chrome/ |title=It was when not if... Google Chrome |access-date=2008-09-02 |year=2008 |month=September |archive-date=2016-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161208060704/http://doeswhat.com/2008/09/02/it-was-when-not-if-google-chrome/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; માત્ર માઇક્રોસોફ્ટ વિન્ડોઝ માટે જ ઉપલબ્ધ હોવા છતાં ક્રોમે તરત આશરે 1 ટકા બજાર હિસ્સો મેળવી લીધો હતો.&lt;ref name=&quot;releasedate&quot;&gt;{{cite web |author=Pichai, Sundar |coauthors=Upson, Linus |date=2008-09-01 |url=http://googleblog.blogspot.com/2008/09/fresh-take-on-browser.html |title=A fresh take on the browser |work=Google Blog |access-date=2008-09-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cnet&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-17939_109-10030025-2.html|title=Google Chrome update: First screenshot, and live-blog alert|date=2008-09-01|access-date=2008-09-02|publisher=[[CNet]]|archive-date=2008-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080903085202/http://news.cnet.com/8301-17939_109-10030025-2.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CBC&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cbc.ca/technology/story/2008/09/01/google-browser.html |title=Google launches Chrome web browser |date=2008-09-02 |agency=Associated Press |publisher=The Canadian Press |access-date=2008-09-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.doeswhat.com/2008/11/22/come-on-google-chrome-for-mac/ |title=Come on Google... Chrome for Mac? |access-date=2008-11-22 |year=2008 |month=November |archive-date=2020-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203134004/http://www.doeswhat.com/2008/11/22/come-on-google-chrome-for-mac |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; શરૂઆતની વૃદ્ધિ બાદ તેનો વપરાશ હિસ્સો ઘટ્યો હતો અને ઓક્ટોબર 2008માં 0.69% સુધી પહોંચ્યો હતો. ત્યાર બાદ તેમાં ફરી વધારો થયો અને ડિસેમ્બર 2008 સુધીમાં ક્રોમનો બજાર હિસ્સો 1%ની સપાટી વટાવી ગયો હતો.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Wolfgang |last=Gruener |url=http://www.tgdaily.com/content/view/40575/113/ |title=Google Chrome crosses 1% market share again |publisher=TG Daily |location=Chicago (IL) |date=2009-01-03 |access-date=2009-01-03 |archive-date=2009-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090310161357/http://www.tgdaily.com/content/view/40575/113 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

જાન્યુઆરી 2009ના પ્રારંભમાં સીનેટ (CNET)એ અહેવાલ આપ્યો હતો કે વર્ષના પ્રથમ છ મહિનામાં ગૂગલ મેક ઓએસ એક્સ (OS X) અને લિનક્સ માટે ક્રોમના વર્ઝન &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;જારી કરવાનું&lt;/span&gt; આયોજન ધરાવતું હતું.&lt;ref name=&quot;ChromeMacDeadline&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.cnet.com/chrome-gets-mac-deadline-extensions-foundation/|title=Chrome gets Mac deadline, extensions foundation|last=Shankland|first=Stephen|date=2009-01-09|publisher=[[CNET]]|access-date=2009-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090707213150/http://news.cnet.com/chrome-gets-mac-deadline-extensions-foundation/|archive-date=2009-07-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; પ્રથમ સત્તાવાર ક્રોમ મેક ઓએસ એક્સ (OS X) અને લિનક્સ ડેવલપર પ્રિવ્યૂ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dev.chromium.org/getting-involved/dev-channel |title=Early Access Release Channels}}&lt;/ref&gt; 4 જૂન 2009ના રોજ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતાં જેમાં એક બ્લોગ પોસ્ટમાં&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blog.chromium.org/2009/06/danger-mac-and-linux-builds-available.html |title=Danger: Mac and Linux builds available |access-date=2009-06-09}}&lt;/ref&gt; જણાવાયું હતું કે તેમાં ઘણા ફિચર્સ ગેરહાજર છે અને સામાન્ય વપરાશના બદલે પ્રારંભિક પ્રતિભાવ મેળવવાના હેતુસર છે.

ડિસેમ્બર 2009માં ગૂગલે મેક ઓએસ એક્સ (OS X) અને લિનક્સ માટે ક્રોમના બિટા વર્ઝન &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;જારી કર્યા&lt;/span&gt; હતા.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://googlechromereleases.blogspot.com/2009/12/beta-update-linux-mac-and-windows.html |title= Beta Update: Linux, Mac, and Windows |author= Mark Larson |publisher= Google |date=2009-12-08 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Extensions beta&quot;&gt;{{cite web |url=http://googleblog.blogspot.com/2009/12/google-chrome-for-holidays-mac-linux.html|title=Google Chrome for the holidays: Mac, Linux and extensions in beta}}&lt;/ref&gt; 25 મે 2010ના રોજ જાહેર કરવામાં આવેલ ગૂગલ ક્રોમ 5.0 તમામ ત્રણ પ્લેટફોર્મને ટેકો આપવા માટે સૌ પ્રથમ સ્થિર &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;જારી થયું&lt;/span&gt; હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://chrome.blogspot.com/2010/05/new-chrome-stable-release-welcome-mac.html |title= A new Chrome stable release: Welcome, Mac and Linux! |publisher= Google |author= Brian Rakowski |date= 2010-05-25 |access-date= 2010-05-25}}&lt;/ref&gt;

2010માં યુરોપિયન આર્થિક વિસ્તારમાં માઇક્રોસોફ્ટ વિન્ડોઝના વપરાશકર્તાઓને ઓફર કરવામાં આવેલા બાર બ્રાઉઝર્સ પૈકી ક્રોમ એક હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/8537763.stm |title= Microsoft offers browser choices to Europeans |publisher= [[BBC News]] |date= 2010-03-01 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;

=== વિકાસ ===
[[ચિત્ર:Usage share of alternative web browsers (Source StatCounter).svg|right|thumb|320px|સ્ટેટ કાઉન્ટર પ્રમાણે વૈકલ્પિક વેબ બ્રાઉઝર્સ (નોન-આઇઇ (IE))ના યુસેઝની હિસ્સેદારી.]]

ક્રોમને ગૂગલ અને થર્ડ પાર્ટીઓ જેમ કે મોઝિલાની નેટસ્કેપ પોર્ટેબલ રનટાઇમ, નેટવર્ક સિક્યુરિટી સર્વિસિસ, એનપીએપીઆઇ (NPAPI), તથા એસક્યુલાઇટ (SQLite) અને મોટી સંખ્યામાં અન્ય ઓપન-સોર્સ પ્રોજેક્ટ્સમાંથી 25 વિવિધ કોડ લાઇબ્રેરીઓમાંથી ભેગું કરીને બનાવવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://catonmat.net/blog/code-reuse-in-google-chrome-browser/ |title= Code reuse in Google Chrome Browser |author= Peteris Krumins |date= 2008-09-05 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt; જાવાસ્ક્રિપ્ટ વર્ચ્યુઅલ મશીનને વિભાજિત કરવા માટે (એડોબી/મોઝિલાના ટેમરિનની જેમ) પૂરતા પ્રમાણમાં મહત્ત્વનો પ્રોજેક્ટ ગણવામાં આવ્યો હતો અને આર્હસ ખાતે લાર્સ બેકના સંકલન હેઠળ [[ડેનમાર્ક]] ખાતે એક અલગ ટીમ દ્વારા તે હાથ ધરવામાં આવ્યો હતો. ગૂગલના જણાવ્યા પ્રમાણે વર્તમાન અમલીકરણ “નાના પ્રોગ્રામ માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો હતો જ્યાં સિસ્ટમની કામગીરી અને આંતરપ્રવૃત્તિ એટલી મહત્ત્વપૂર્ણ ન હતી,” પરંતુ “ડીઓએમ (DOM) મેનિપ્યુલેશન્સ અને જાવાસ્ક્રિપ્ટની વાત આવે” ત્યારે [[જી-મેઇલ|જીમેઇલ]] (Gmail) જેવા વેબ એપ્લિકેશન્સ વેબ બ્રાઉઝરનો મહત્તમ ઉપયોગ કરે છે, અને તેથી જાવાસ્ક્રિપ્ટ એન્જિનમાંથી નોંધપાત્ર ફાયદો મેળવી શકે છે જે ઝડપથી કામ કરી શકે છે.

એન્ડ્રોઇડ ટીમની સલાહના આધારે ક્રોમમાં વેબ પૃષ્ઠ દર્શાવવા માટે વેબકિટ રેન્ડરિંગ એન્જિનનો ઉપયોગ થાય છે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt; મોટા ભાગના બ્રાઉઝરની જેમ ક્રોમને &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;જારી&lt;/span&gt; કરતા અગાઉ યુનિટ ટેસ્ટિંગ, &quot;સ્ક્રિપ્ટેડ યુઝર એક્શન્સના ઓટોમેટેડ યુઝર ઇન્ટરફેસ&quot; ટેસ્ટિંગ અને ફઝ ટેસ્ટિંગ તથા વેબકિટના લેઆઉટ પરીક્ષણો (જેમાંથી 99% માં ક્રોમ સફળ રહ્યું હોવાનો દાવો કરાય છે) માટે આંતરિક રીતે ઘનિષ્ઠ પરીક્ષણમાંથી પસાર કરવામાં આવ્યું હતું. ગૂગલ ઇન્ડેક્સમાં હજારોની સંખ્યામાં સામાન્ય રીતે એક્સેસ કરવામાં આવતી વેબસાઇટ્સમાં નવા બ્રાઉઝર બિલ્ડનું સ્વયંચાલિત રીતે 20-30 મિનિટની અંદર પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt;

ક્રોમના વિન્ડોઝ વર્ઝનમાં ગિયર્સ સામેલ છે જે વેબ ડેવલપર્સમાં ફિચર્સ ઉમેરે છે જે સામાન્ય રીતે વેબ એપ્લિકેશન્સ (ઓફલાઇન સપોર્ટ સહિત) સાથે સંકળાયેલા હોય છે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt; જોકે, ગૂગલ એચટીએમએલ5 (HTML5)ની તરફેણમાં ગિયર્સને દૂર કરી રહ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://gearsblog.blogspot.com/2010/02/hello-html5.html |title= Hello HTML5 |publisher= Google |author= Ian Fette |date= 2010-02-19 |access-date= 2010-05-24}}&lt;/ref&gt;

ડિસેમ્બર 2010માં ગૂગલે જાહેરાત કરી હતી કે બિઝનેસ વાતાવરણમાં ક્રોમ લાગુ કરવાનું સરળ કરવા માટે તેઓ એક સત્તાવાર ક્રોમ એમએસઆઇ (MSI) પેકેજ પૂરું પાડશે. સામાન્ય ડાઉનલોડ કરાયેલ ક્રોમ ઇન્સ્ટોલર બ્રાઉઝરને યુઝરની હોમ ડિરેક્ટરીમાં મૂકે છે અને અદૃશ્ય બેકગ્રાઉન્ડ અપડેટ આપે છે, પરંતુ એમએસઆઇ (MSI) પેકેજ સિસ્ટમ સ્તરે ઇન્સ્ટોલેશન કરવા દેશે જેનાથી અપડેટ પ્રક્રિયા પર સિસ્ટમ એડમિનિસ્ટ્રેટરનું નિયંત્રણ રહેશે.&lt;ref name=&quot;Paul16Dec10&quot;&gt;{{Cite news|url = http://arstechnica.com/microsoft/news/2010/12/google-offering-msi-to-simplify-chrome-enterprise-deployment.ars|title = Google offering MSI to simplify Chrome enterprise deployment|access-date = 16 December 2010|last = Paul|first = Ryan |authorlink = |year = 2010|month = December| work = [[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt; અગાઉ તે ગૂગલ પેકનો ઉપયોગ કરીને ક્રોમને ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવે ત્યારે જ શક્ય બનતું હતું. ગૂગલે બિઝનેસ વાતાવરણમાં ક્રોમની વર્તણૂકને વ્યવસ્થિત કરવા માટે ગ્રૂપ પોલિસીસની પણ રચના કરી હતી ઉદાહરણ તરીકે ઓટોમેટિક અપડેટ ગાળા, મુખપૃષ્ઠની રચના કરવી વગેરે.&lt;ref&gt;[http://www.google.com/support/installer/bin/answer.py?hl=en&amp;amp;answer=146164 એન્ટરપ્રાઇઝ માટે ગૂગલ અપડેટ]&lt;/ref&gt;

11 જાન્યુઆરી 2011ના રોજ ક્રોમ પ્રોડક્ટ મેનેજર માઇક જાઝાયેરીએ જાહેરાત કરી હતી કે ક્રોમ તેના એચટીએમએલ 5 (HTML 5) પ્લેયર માટે એચ.264 (H.264) વિડિયો કોડેકને સપોર્ટ નહીં કરે, તેના માટે ગૂગલ ક્રોમને ક્રોમિયમ પ્રોજેક્ટમાં ઉપલબ્ધ ઓપન કોડેક્સ માટે વધુ ઇનલાઇન કરવાનું કારણ આપવામાં આવ્યું હતું, જેના પર ક્રોમ આધારિત છે.&lt;ref&gt;[http://blog.chromium.org/2011/01/html-video-codec-support-in-chrome.html ક્રોમમાં એચટીએમએલ (HTML) વિડિયો કોડેક સપોર્ટ]&lt;/ref&gt;  

==== રિલીઝ પૂર્વે ====
ગૂગલ ક્રોમના સ્ટેબલ બિલ્ડ ઉપરાંત ગૂગલ કેટલાક પ્રિ-રિલીઝ વર્ઝન અથવા “અર્લી &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;રિલીઝ&lt;/span&gt; ચેનલ” ઉપલબ્ધ કરાવે છે. તેમને ''ચેનલ્સ''  તરીકે ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે કારણ કે બ્રાઉઝરને ડાયનેમિક રીતે અપડેટ કરવામાં આવે છે અને વિશિષ્ટ “બિટા” “ડેવ” અને “કેનેરી” ધરાવે છે. ક્રોમ બિટા બિલ્ડનો હેતુ કોઇ પણ દ્વારા પરીક્ષણ કરવાનો છે અને ક્રોમના સ્થિર વર્ઝન કરતા તે થોડું નવું છે. ધ ડેવ અથવા ડેવલપર બિલ્ડનો હેતુ સોફ્ટવેર ટેસ્ટીંગ અથવા પ્રોગ્રામિંગનો અનુભવ ધરાવતા વરરાશકર્તાઓ માટે છે. કેનેરી બિલ્ડ એ પેરન્ટ ક્રોમિયમ પ્રોજેક્ટના તાજેતરના સોફ્ટવેરનું સ્વયંચાલિત રીતે રચાયેલું વર્ઝન છે જે &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;રિલીઝ&lt;/span&gt; અગાઉ ટેસ્ટ કરવામાં આવેલું નથી.  પરિણામે ગૂગલ કેનેરી બિલ્ડને યુઝરના ડિફોલ્ટ બ્રાઉઝર તરીકે સેટ કરવાની ક્ષમતાને અટકાવે છે અને ક્રોમના અન્ય વર્ઝન સાથે તેને ઇન્સ્ટોલ કરવા દે છે.{{Citation needed|date=February 2011}}

==== ક્રોમિયમ ====
ક્રોમિયમ એ ગૂગલ ક્રોમનું પેરન્ટ (ઉત્પતિનો) પ્રોજેક્ટ છે, ત્યારે બંનેને અલગ કરે તેવા કેટલાક ચાવીરૂપ તફાવતો છે.  ક્રોમના પ્રિ-&lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;રિલીઝ&lt;/span&gt; વર્ઝન્સથી વિપરીત ક્રોમિયમને લગભગ દરરોજ અપડેટ કરવામાં આવે છે અને તેમાં માત્ર એક એચટીએમએલ (HTML) બ્રાઉઝર એન્જિન છે જેમાં જાવા, ફ્લેશ કે અન્ય કોઇ એક બીજા પર અસર કરનાર સામગ્રી નથી.{{Citation needed|date=February 2011}} ક્રોમના સંપાદિત બિલ્ડ કરતા ક્રોમિયમમાં ઓછું નિયંત્રણાત્મક એન્ડ યુઝર લાઇસન્સ છે.{{Citation needed|date=February 2011}}

===&lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;રિલીઝ&lt;/span&gt;નો ઇતિહાસ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! રંગ
! અર્થ
|-
|  style=&quot;background-color:#fa8072&quot;| લાલ
|  જૂનું રિલીઝ
|-
|  style=&quot;background-color:#A0E75A&quot;| લીલો
|  વર્તમાન સ્થિર રિલીઝ
|-
|  style=&quot;background-color:lightblue&quot;| વાદળી
|  વર્તમાન બિટા રિલીઝ
|-
|  style=&quot;background-color:#D6B4F1&quot;| જાંબલી
|  વર્તમાન ડેવ રિલીઝ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! મહત્વના વર્ઝન 
! રિલીઝની તારીખ
!વેબકિટ વર્ઝન&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://dev.chromium.org/getting-involved/dev-channel/release-notes/ |title=Chromium.org |access-date=2011-05-30 |archive-date=2010-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203091242/http://dev.chromium.org/getting-involved/dev-channel/release-notes |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
!વી8 (V8) એન્જિન વર્ઝન&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://code.google.com/p/v8/source/browse/trunk/ChangeLog |title = ChangeLog – v8 }}&lt;/ref&gt; 
! ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ સપોર્ટ
! મહત્વના ફેરફારો
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 0.2.149
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot; width=&quot;70px&quot;|2008-09-02
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot; width=&quot;60px&quot; rowspan=&quot;2&quot;|522
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot; width=&quot;65px&quot; rowspan=&quot;4&quot;|0.3
|  align=&quot;center&quot; width=&quot;65px&quot; rowspan=&quot;8&quot;|વિન્ડોઝ
| પ્રથમ રિલીઝ.&lt;ref&gt;[http://googleblog.blogspot.com/2008/09/fresh-take-on-browser.html]&lt;/ref&gt;
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 0.3.154
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;|2008-10-29
| સુધારેલ પ્લગઇન કામગીરી અને વિશ્વસનીયતા. ઇનપુટ ફિલ્ડ્સ માટે સ્પેલ ચેકિંગ. સુધારેલ વેબ પ્રોક્સી કામગીરી અને વિશ્વસનીયતા. ટેબ અને વિન્ડો મેનેજમેન્ટ અપડેટ્સ.
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 0.4.154
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;|2008-11-24
| 525
| ઇમ્પોર્ટ અને એક્સપોર્ટ સપોર્ટ સાથે બુકમાર્ક મેનેજર. એપ્લિકેશન ઓપ્શન્સમાં પ્રાઇવસી સેક્શનનો ઉમેરો. નવું બ્લોક્ડ પોપ અપ નોટિફિકેશન. સુરક્ષા પગલાં.
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 1.0.154
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;|2008-12-11
| 528
| પ્રથમ સ્થિર રિલીઝ.
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 2.0.172
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;|2009-05-24
| 530
| 0.4
| સનસ્પાઇડર બેન્ચમાર્ક પર 35% વધુ ઝડપી જાવાસ્ક્રિપ્ટ. માઉસ વ્હીલ સપોર્ટ.  ફુલ-સ્ક્રીન મોડ. ફુલ-પેજ ઝૂમ, ફોર્મ ઓટોફિલ. ટાઇટલ દ્વારા બુકમાર્ક અલગ તારવો. બ્રાઉઝર અને ડેસ્કટોપ એજને ટેબ ડોકિંગ. બેઝિક ગ્રીઝમંકી સપોર્ટ.&lt;ref&gt;[http://googlechromereleases.blogspot.com/2009/05/stable-update-google-chrome-2017228.html ગૂગલ ક્રોમ રિલીઝ: સ્ટેબલ અપડેટ: ગૂગલ ક્રમો 2.0.172.28]&lt;/ref&gt;
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 3.0.195
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;|2009-10-12
| 532
| 1.2
| સુધારેલ કસ્ટમાઇઝેશ માટે નવું ‘ન્યૂ ટેબ’ પૃષ્ઠ. 25%  વધુ ઝડપી જાવાસ્ક્રિપ્ટ. એચટીએમએલ5 (HTML5) વિડિયો અને ઓડિયો ટેગ સપોર્ટ. લાઇટવેઇટ થીમિંગ.
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 4.0.249
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;|2010-01-25
|  rowspan=&quot;2&quot;|532.5
|  rowspan=&quot;2&quot;|1.3
| એક્સટેન્શન્સ, બુકમાર્ક સિન્ક્રોનાઇઝેશન, સુધારેલ ડેવલપર ટૂલ્સ, સુધારેલ એચટીએમએલ5 (HTML5)  સપોર્ટ, કામગીરીમાં સુધારો. ફુલ એસીઆઇડી3 (ACID3) પાસ, એચટીટીપી (HTTP) બાઇટ રેન્જ સપોર્ટ, સુધારેલ સુરક્ષા અને “એક્સએસએસ (XSS) ઓડિટર” તરીકે ઓળખાતું પ્રયોગાત્મક નવું એન્ટી-રિફ્લેક્ટેડ એક્સએસએસ (XSS) ફિચર.&lt;ref&gt;[http://googlechromereleases.blogspot.com/2010/01/stable-channel-update_25.html ગૂગલ ક્રોમ રિલીઝ: સ્ટેબલ ચેનલ અપડેટ]&lt;/ref&gt;
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 4.1.249
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;|2010-03-17
| ટ્રાન્સલેટ ઇન્ફોબાર, નવા પ્રાઇવસી ફિચર્સ, નિષ્ક્રિય કરાયેલ એક્સએસએસ (XSS) ઓડિટર.&lt;ref&gt;[http://googlechromereleases.blogspot.com/2010/03/stable-channel-update.html ગૂગલ ક્રોમ રિલીઝ: સ્ટેબલ ચેનલ અપડેટ] 2010-03-17&lt;/ref&gt;
|-
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 5.0.375 
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;|2010-05-21
|  rowspan=&quot;1&quot;|533
|  rowspan=&quot;1&quot;|2.1
|  rowspan=&quot;7&quot; align=&quot;center&quot;|વિન્ડોઝ&lt;br /&gt;મેક&lt;br /&gt;લિનક્સ
|  rowspan=&quot;1&quot;|સુધારેલ જાવાસ્ક્રિપ્ટ કામગીરી, બ્રાઉઝર પસંદગીને તાલબદ્ધ કરવી, વધારેલ એચટીએમએલ5 (HTML5) સપોર્ટ (જિયોલોકેશન એપીઆઇ (API), એપ કેચ, વેબ સોકેટ્સ, અને ફાઇલ ડ્રેગ અને ડ્રોપ), સુધારેલ બુકમાર્ક મેનેજર, એડોબી ફ્લેશ પ્લેયર સંકલન.&lt;ref name=&quot;Chrome 5&quot;&gt;{{cite web|url= http://googleblog.blogspot.com/2010/05/evolving-from-beta-to-stable-with.html |title= Evolving from beta to stable with a faster version of Chrome |publisher= Google |author= Brian Rakowski |date= 2010-05-25 |access-date= 2010-05-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://chrome.blogspot.com/2010/06/adobe-flash-player-support-now-enabled.html |title= Adobe Flash Player support now enabled in Google Chrome’s stable channel |date= 2010-06-30 |access-date= 2010-08-08}}&lt;/ref&gt;
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 6.0.472 
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;|2010-09-02
| 534.3
| 2.2
| અપડેટ કરેલ અથવા વધુ સુસંગત યુઆઇ (UI), વધુ સરળ ઓમ્નીબોક્સ, નવા ટેબ પૃષ્ઠ અને મર્જ્ડ મેનુ બટન્સ સાથે. ફોર્મ ઓટોફિલ એક્સટેન્શન્સ અને ઓટોફિલ ડેટાને સહાય કરવા માટે વિસ્તારેલ સિન્ક્રોનાઇઝેશન. વેબએમ (WebM) વિડિયો માટે સપોર્ટ,  કામગીરી અને સ્થિરતા માટે સુધારો.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://googlechromereleases.blogspot.com/2010/09/stable-and-beta-channel-updates.html |title=Stable and Beta Channel Updates|publisher=Google Chrome Releases |date=2010-09-02 |access-date=2010-10-24}}&lt;/ref&gt; બિલ્ટ ઇન પીડીએફ (PDF) સપોર્ટ (ડિફોલ્ટ દ્વારા નિષ્ક્રિય કરાયેલ).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.chromium.org/2010/06/bringing-improved-pdf-support-to-google.html |title=Bringing improved PDF support to Google Chrome|publisher=Chromium Blog |date=2010-06-17 |access-date=2010-10-24}}&lt;/ref&gt;
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 7.0.517 
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot;| 2010-10-21
| 534.7
| 2.3.11.22
| પ્રાથમિક રીતે સેંકડો બગ ફિક્સ સાથે સ્ટેબિલાઇઝેશન રિલીઝ. લાગુ કરાયેલ એચટીએમએલ5 (HTML5) પાર્સિંગ એલ્ગોરિધમ, ફાઇલ એપીઆઇ (API), ઇનપુટ ટેગ દ્વારા ડિરેક્ટરી અપલોડ, મેક ઓએસ એક્સ (OS X) વર્ઝનથી મેળવેલ યુઆઇ (UI) ઓટોમેશન માટે એપલસ્ક્રિપ્ટ સપોર્ટ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://chrome.blogspot.com/2010/10/bringing-another-chrome-release-to-you.html|title=Bringing another Chrome release to you, right on time|publisher=Google|access-date=2010-10-24}}&lt;/ref&gt;  એસએસએલ (SSL) સોકેટ માટે સક્રિય લેટ બાઇન્ડિંગઃ ઉચ્ચ પ્રાથમિકતા ધરાવતી એસએસએલ (SSL) વિનંતી હવે પ્રથમ સર્વરને મોકલવામાં આવે છે.  કુકીઝના સંચાલન માટે નવા વિકલ્પો. વેબ એપ્લિકેશન્સના ફિચરિંગને સક્રિય બનાવવા માટે અપડેટ કરાયેલ ન્યૂ ટેબ પૃષ્ઠ.
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#fa8072&quot;| 8.0.552 
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot; rowspan=&quot;1&quot;|2010-12-02
|  rowspan=&quot;1&quot;|534.10
|  rowspan=&quot;1&quot;|2.4.9.19
|  rowspan=&quot;1&quot;|ક્રોમ વેબ સ્ટોર, બિલ્ટ ઇન પીડીએફ (PDF) વ્યૂઅર જે ક્રોમના સેન્ડબોક્સમાં વધુ સુરક્ષા માટે કામ કરે છે, વેબ એપ્લિકેશન્સને સમાવવા માટે વિસ્તારેલ સિન્ક્રોનાઇઝેશન ટેકો, અને સુધારેલ પ્લગ-ઇન હેન્ડલિંગ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://googlechromereleases.blogspot.com/2010/12/stable-beta-channel-updates.html|title=Stable, Beta Channel Updates|publisher=Google|access-date=2010-12-03}}&lt;/ref&gt; આ રિલીઝથી “અબાઉટઃફ્લેગ્સ”માં વધારો થયો જેથી પ્રયોગાત્મક વિશેષતાઓ જેમ કે ક્રોમ ઇન્સ્ટન્ટ, વિન્ડોઝ પર સાઇડ ટેબ્સ, ટેબ્ડ સેટિંગ્સ, ક્લિક ટુ પ્લે, બેકગ્રાઉન્ડ વેબ એપ્લિકેશન્સ, રિમોટિંગ, જૂનવાણી પ્લગ-ઇન્સને નિષ્ક્રિય કરવા, એક્સએસએસ (XSS) ઓડિટર, ક્લાઉડ પ્રિન્ટ પ્રોક્સી, જીપીયુ (GPU) એક્સિલરેટેડ કમ્પાઉન્ડિંગ, વેબજીએલ (WebGL) સપોર્ટ કેનવાસ એલિમેન્ટ માટે તથા મેક માટે “ટેબ ઓવરવ્યૂ” મોડ (જેમ કે એક્સપોઝ)નો સમાવેશ થયો. 
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#A0E75A&quot;| 9.0.597 
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot; rowspan=&quot;2&quot;|2011-02-03
|  rowspan=&quot;2&quot;|534.13
|  rowspan=&quot;2&quot;|2.5.9.6
|  rowspan=&quot;2&quot;| ડિફોલ્ટથી સક્ષમ બનાવાયેલ વેબજીએલ (WebGL), વિન્ડોઝ અને ક્રોમ ઇન્સ્ટન્ટ પર એડોબી ફ્લેશ સેન્ડબોક્સિંગ, (ગૂગલ ઇન્સ્ટન્ટની જેમ) વિકલ્પ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://chrome.blogspot.com/2010/12/safer-plug-ins-faster-search-and-richer.html|title=Safer plug-ins, faster search, and richer graphics|publisher=Google|access-date=2010-12-17}}&lt;/ref&gt; વેબપી (WebP) સપોર્ટ. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://code.google.com/speed/webp/|title=WebP Home|publisher=Google|access-date=2011-02-03}}&lt;/ref&gt;ન્યુ ફ્લેગ્સઃ પ્રિન્ટ પ્રિવ્યૂ, જીપીયુ (GPU) એક્સિલરેટેડ કમ્પોઝિશનિંગ, જીપીયુ (GPU) એક્સિલરેટેડ કેનવાસ ટુડી (2D), ગૂગલ નેટિક ક્લાયન્ટ, સીઆરએક્સ (CRX) લેસ વેબ એપ્સ, વેબ પૃષ્ઠ પ્રિરેન્ડરિંગ, એક્સપેરિમેન્ટલ એક્સ્ટેન્શન એપીઆઇ (APIs), ડિસેબલ હાઇપરલિંક ઓડિટિંગ.
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:lightblue&quot;| 9.0.597 
|-
|  style=&quot;white-space:nowrap;background-color:#D6B4F1&quot;| 10.0.648 
|  style=&quot;white-space:nowrap&quot; rowspan=&quot;1&quot;|2011-01-31
|  rowspan=&quot;1&quot;|534.16
|  rowspan=&quot;1&quot;|	3.0.12
|  rowspan=&quot;1&quot;|ડિફોલ્ટ દ્વારા સક્ષમ બનાવાયેલ ગૂગલ ક્લાઉડ પ્રિન્ટ સાઇન-ઇન ઇન્ટરફેસ.  જીપીયુ (GPU) પ્રોસેસને સેન્ડબોક્સ (હાલમાં માત્ર આંશિક રીતે લાગુ કરાયે, વાસ્તવમાં વી10 (v10) ફાઇનલનું મોટું લક્ષ્યાંક, તેને વી11 (v11) ફાઇનલ પર પાછળ ધકેલવામાં આવ્યું છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://googlechromereleases.blogspot.com/2011/01/chrome-dev-release.html|title=Dev Channel Update|publisher=Google|access-date=2011-01-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://code.google.com/p/chromium/issues/detail?id=48607&lt;/ref&gt; ક્રેન્કશાફ્ટના સમાવેશથી વધુ ઝડપી જાવાસ્ક્રિપ્ટ કામગીરી, વી8 (v8) માટે એક સુધારેલ કમ્પાઇલર.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.chromium.org/2010/12/new-crankshaft-for-v8.html|title=A New Crankshaft for V8|publisher=Google|access-date=2010-12-17}}&lt;/ref&gt; ઓપ્શન્સ વિન્ડોઝ બદલીને ટેબ રખાયું.
|}

== વિશેષતાઓ ==
ગૂગલ ક્રોમ સુરક્ષિત, ઝડપી, સરળ&lt;ref&gt;[http://www.google.com/corporate/tech.html ટેકનોલોજી ઓવરવ્યૂ – ગૂગલ ક્રોમ]&lt;/ref&gt; અને સ્થિર રહેવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે.  અન્ય બ્રાઉઝર્સ અને ક્રોમના સરળ યુઝર ઇન્ટરફેસ વચ્ચે ઘણા તફાવતો છે,&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt; જે આધુનિક વેબ બ્રાઉઝર્સની સમાન છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.glosonblog.com/google-chromes-unique-features/ |title= Google Chrome’s Unique Features |author= Gloson |date= 2008-12-04 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2010-04-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100419060202/http://www.glosonblog.com/google-chromes-unique-features/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; ઉદાહરણ તરીકે ક્રોમમાં આરએસએસ (RSS) ફીડ મળતું નથી.&lt;ref&gt;[http://code.google.com/p/chromium/issues/detail?id=84], ક્રોમિયમ ઇશ્યુ ટ્રેકર.&lt;/ref&gt; ક્રોમની શક્તિ તેના એપ્લિકેશન્સની કામગીરી અને જાવાસ્ક્રિપ્ટ પ્રોસેસિંગ ઝડપ છે જે બંને એકથી વધુ વેબસાઇટ્સ દ્વારા સ્વતંત્ર રીતે ચકાસવામાં આવી છે અને તેના સમયના સૌથી ઝડપી બ્રાઉઝર્સ પૈકી એક છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://news.cnet.com/8301-1001_3-10030888-92.html |title= Speed test: Google Chrome beats Firefox, IE, Safari – Business Tech |author= Stephen Shankland |publisher= [[CNET News]] |date= 2008-09-02 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2012-05-01 |archive-url= https://www.webcitation.org/67KMHWqXu?url=http://news.cnet.com/8301-1001_3-10030888-92.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://lifehacker.com/5286869/lifehacker-speed-tests-safari-4-chrome-2-and-more |title= Lifehacker Speed Tests: Safari 4, Chrome 2, and More – Browsers |author= Kevin Purdy |publisher= [[Lifehacker]] |date= 2009-06-11 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2021-02-14 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210214075258/https://lifehacker.com/lifehacker-speed-tests-safari-4-chrome-2-and-more-5286869 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; ક્રોમના વિશિષ્ટ ફિચર્સની જાહેરાત અગાઉ ઘણા બ્રાઉઝર ડેવલપર્સે કરી હતી પરંતુ ગૂગલ તેને લાગુ કરવામાં અને જાહેરમાં રિલીઝ કરવામાં પ્રથમ રહ્યું છે.&lt;ref&gt;[http://www.techstroke.com/12-unique-features-of-chrome-fast-and-powerful-web-browser-from-google.html 12 યુનિક ફીચર્સ ઓફ ગૂગલ ક્રોમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107104859/http://www.techstroke.com/12-unique-features-of-chrome-fast-and-powerful-web-browser-from-google.html |date=2010-01-07 }}, ટેકસ્ટ્રોક&lt;/ref&gt; ઉદાહરણ તરીકે તેના સૌથી વધુ જાણીતા ગ્રાફિકલ યુઝર ઇન્ટરફેસ (જીયુઆઇ (GUI)) નાવિન્યતા માટે એડ્રેસ બાર અને શોધ બારના વિલય (''ઓમ્નીબોક્સ'' )ની જાહેરાત સૌથી પહેલા મોઝિલાએ 2008માં ફાયરફોક્સના આયોજનબદ્ધ ફિચર તરીકે કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://news.cnet.com/8301-17939_109-9944662-2.html |title= The future of the Firefox address bar |author= Rafe Needleman |publisher= CNET News |date= 2008-05-14 |access-date= 2010-05-13 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090807155035/http://news.cnet.com/8301-17939_109-9944662-2.html |archive-date= 2009-08-07 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

=== એસિડ ટેસ્ટ ===

[[ચિત્ર:Acid3-Chrome4Dev.PNG|thumb|ગૂગલ ક્રોમ 4.0 પર એસિડ3 (Acid3)ના પરિક્ષણનું પરિણામ.]]

ગૂગલ ક્રોમનું પ્રથમ રિલીઝ એસિડ1 અને એસિડ2 પરીક્ષણ પાર કરી ગયું હતું. વર્ઝન 4.0થી શરૂઆત કરીને ક્રોમ એસિડ3 ટેસ્ટના તમામ પાસામાં પસાર થયું હતું.&lt;ref name=&quot;chrome 4.0&quot;&gt;{{cite web|url= http://googlechromereleases.blogspot.com/2010/01/stable-channel-update_25.html Stable Channel Update |title= Stable Channel Update |publisher= Google |author= Anthony Laforge |date= 2010-01-25 |access-date= 2010-05-25}}&lt;/ref&gt; 

=== સુરક્ષા ===

ક્રોમ સમયાંતરે બે બ્લેકલિસ્ટસ (એક ફિશિંગ માટે અને બીજું માલવેર માટે) માટે અપડેટનું પુનરાવર્તન કરે છે અને વપરાશકર્તા જ્યારે જોખમી સાઇટ પર જવાનો પ્રયાસ કરે ત્યારે ચેતવે છે.  આ સર્વિસ “ગૂગલ સેફ બ્રાઉઝિંગ એપીઆઇ (API)” તરીકે ઓળખાતા ફ્રી પબ્લિક એપીઆઇ (API) મારફત અન્યને પણ ઉપલબ્ધ છે. ગૂગલ લિસ્ટેડ સાઇટ્સના માલિકોને જાણ કરે છે જેઓ કદાચ જોખમી સોફ્ટવેરની હાજરી વિશે જાણકારી ધરાવતા હોતા નથી.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt;

ક્રોમ સામાન્ય રીતે દરેક ટેબને તેની પોતાની પ્રક્રિયામાં બંધ બેસવા માટે ફાળવણી કરશે જેથી “માલવેર પોતાની જાતે ઇન્સ્ટોલ ન થઇ શકે” અને એક ટેબમાં જે થાય તેની અસર બીજા ટેબ પર પડતી રોકી શકાય, જોકે વાસ્તવિક પ્રોસેસ-ફાળવણીનું મોડેલ વધારે જટિલ છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blog.marcchung.com/2008/09/05/chromes-process-model-explained.html |title=chromes-process model explained |first=Marc |last=Chung |date=2008-09-05 |access-date=2008-09-10 |archive-date=2009-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090321110910/http://blog.marcchung.com/2008/09/05/chromes-process-model-explained.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; સૌથી ઓછા વિશેષાધિકારના સિદ્ધાંતનું પાલન કરતા દરેક પ્રક્રિયાને તેના અધિકારથી વંચિત કરવામાં આવે છે અને તે ગણતરી કરી શકે છે પરંતુ તે ફાઇલ લખી શકતું નથી કે સંવેદનશીલ વિસ્તારમાંથી રીડ કરી શકતું નથી (જેમ કે દસ્તાવેજો, ડેસ્કટોપ)- તે ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર દ્વારા વિન્ડોઝ વિસ્ટા અને વિન્ડોઝ 7 દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા “પ્રોટેક્ટેડ મોડ”ની સમાન છે.  ''સેન્ડબોક્સ ટીમ'' એ “આ વર્તમાન પ્રક્રિયા સરહદને હાથ ધરીને તેને જેલમાં ફેરવી નાખી”&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gamesforthebrain.com/google-chrome/26|title=Google Chrome|author=Google|date=2008-09-01|access-date=2008-09-03}}{{Dead link|date=May 2009}}&lt;/ref&gt; હોવાનું કહેવાય છે, ઉદાહરણ તરીકે એક ટેબમાં ચાલતા દુર્ભાવનાપૂર્ણ સોફ્ટવેર અન્ય ટેબમાં દાખલ કરવામાં આવેલા ક્રેડિટ કાર્ડના આંકડાનો અંદાજ મેળવી શકતા નથી, માઉસ ઇનપુટ સાથે ઇન્ટરેક્ટ કરી શકતા નથી કે વિન્ડોઝને “સ્ટાર્ટ અપ પર એક્ઝિક્યુટેબલ” માટે જણાવતા નથી અને ટેબ બંધ કરવામાં આવે ત્યારે તે ખતમ થઈ જશે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt; તે એક સરળ કમ્પ્યુટર સુરક્ષા મોડલ લાગુ પાડે છે જેમાં બહુસ્તરીય સુરક્ષાના બે સ્તર છે (''યુઝર''  અને ''સેન્ડબોક્સ'' ) અને ''સેન્ડબોક્સ''  ''યુઝર''  દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલ કમ્યુનિકેશન વિનંતીને પ્રતિભાવ આપી શકે છે.&lt;ref name=&quot;sec&quot;&gt;{{cite web|first=Adam|last=Barth|coauthors=Collin Jackson, Charles Reis, and The Google Chrome Team|title=The Security Architecture of the Chromium Browser |publisher=Stanford Security Laboratory|url=http://crypto.stanford.edu/websec/chromium/chromium-security-architecture.pdf|format=PDF|access-date=2008-09-11}}&lt;/ref&gt;

સામાન્ય રીતે એડોબી ફ્લેશ પ્લેયર જેવા પ્લગઇન્સને સ્ટાન્ડર્ડાઇઝ કરવામાં આવતા નથી અને ટેબની જેમ તેમને સેન્ડબોક્સ કરી શકાતા નથી.  તેને ઘણી વાર બ્રાઉઝરના પોતાના સુરક્ષા સ્તરે અથવા તેનાથી ઉપર રન કરવા પડે છે.  હુમલાનો ખતરો ટાળવા માટે પ્લગઇન્સને અલગ પ્રક્રિયામાં ચલાવવામાં આવે છે જે રેન્ડરર સાથે પ્રત્યાયન કરે છે જે સ્વયં સમર્પિત પ્રતિ-ટેબ પ્રક્રિયામાં “બહુ નીચા વિશેષાધિકાર” પર કામ કરે છે. સૌથી ઓછા વિશેષાધિકારના સિદ્ધાંતનું પાલન કરતી વખતે પ્લગઇન્સને આ સોફ્ટવેર આર્કિટેક્ચરમાં સંચાલન કરવા માટે સુધારવાની જરૂર પડશે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt; ક્રોમ નેટસ્કેપ પ્લગઇન એપ્લિકેશન પ્રોગ્રામિંગ ઇન્ટરફેસ (એનપીએપીઆઇ (NPAPI))ને ટેકો આપે છે&lt;ref name=&quot;chrome-faq-activex&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.google.com/chrome/intl/en/webmasters-faq.html#activex |title=ગૂગલ ક્રોમ એફએક્યુ (FAQ) ફોર વેબ ડેવલપર્સ |access-date=2011-05-30 |archive-date=2010-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100415072149/http://www.google.com/chrome/intl/en/webmasters-faq.html#activex |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, પરંતુ એક્ટિવ એક્સ (ActiveX) નિયંત્રણ સામેલ કરવાને ટેકો આપતા નથી.&lt;ref name=&quot;chrome-faq-activex&quot;/&gt;  30 માર્ચ 2010ના રોજ ગૂગલે જાહેરાત કરી હતી કે ક્રોમનું તાજેતરનું ડેવલપમેન્ટ વર્ઝનમાં બ્રાઉઝરના અભિન્ન હિસ્સા તરીકે એડોબી ફ્લેશ ધરાવતું હશે, જેનાથી તેને ડાઉનલોડ કરીને અલગથી ઇન્સ્ટોલ કરવાની જરૂર નહીં રહે. ફ્લેશને ક્રોમના પોતાના અપડેટના ભાગ રૂપે અપ ડેટ કરવામાં આવશે.&lt;ref name=&quot;Paul31Mar10&quot;&gt;{{cite web|url = http://arstechnica.com/web/news/2010/03/google-bakes-flash-into-chrome-hopes-to-improve-plugin-api.ars|title = Google bakes Flash into Chrome, hopes to improve plug-in API|access-date = 2010-03-14|last = Paul|first = Ryan|authorlink = |year = 2010|month = March}}&lt;/ref&gt; જાવા એપલેટ સપોર્ટ ક્રોમમાં જાવા 6 અપડેટ 12 અને તેનાથી ઉપર ઉપલબ્ધ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://java.com/en/download/chrome.jsp|title=Java and Google Chrome|publisher=Java.com|date=|access-date=2009-12-11}}&lt;/ref&gt; 18 મે, 2010ના રોજ મેક ઓએસ એક્સ (OS X) હેઠળ જાવા માટે સપોર્ટ જાવા અપડેટ રિલીઝ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://code.google.com/p/chromium/issues/detail?id=10812|title=Issue 10812 – chromium – No java plugin support yet|publisher= google.com|date=|access-date=2010-05-18}}&lt;/ref&gt;

''ઇનકોગ્નિટો મોડ''  નામે એક ખાનગી બ્રાઉઝિંગ ફિચર પૂરું પાડવામાં આવેલ છે જે બ્રાઉઝરને કોઇ ઇતિહાસની માહિતી પૂરી પાડતા કે મુલાકાત લેવાયેલી વેબસાઇટની કૂકીઝ સ્ટોર કરતા અટકાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.google.com/support/chrome/bin/answer.py?answer=95464&amp;hl=en |title=Explore Google Chrome Features: Incognito Mode |date=2008-09-02|access-date=2008-09-04}}&lt;/ref&gt; નવા વેબ પૃષ્ઠ પર ક્રોમ ચેતવણી આપે છે કે “આ ફિચરથી ઇન્ટરનેટ પર તમારી કાર્યવાહી અદૃશ્ય થતી નથી.” જોકે બ્રાઉઝર યુઝરને આ બાબતની સાવચેતી રાખવા સલાહ આપે છેઃ
{{quotation|
* Websites that collect or share information about you
* [[Internet service provider]]s or employers that track the pages you visit
* [[Malicious software]] that [[Keylogger|tracks your keystrokes]] in exchange for free [[smiley]]s
* Surveillance by secret agents
* People standing behind you
}}
ઇન્કોગ્નિટો મોડ એપલની સફારી, મોઝિલા ફાયરફોક્સ 3.5, ઓપેરા 10.5 અને ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર 8માં રજૂ કરાયેલા ખાનગી બ્રાઉઝિંગ ફિચર્સની સમકક્ષ છે. 

12 જાન્યુઆરી 2011ના રોજ 8.0.552.237 વર્ઝન અગાઉ ક્રોમના વર્ઝન્સ યુએસ-સીઇઆરટી (CERT) દ્વારા આ રીતે ઓળખવામાં આવ્યું હતું, “અનેકવિધ મેમરી ક્ષતિગ્રસ્ત ભેદ્યતા ધરાવતું.  આ ભેદ્યતામાં પીડીએફ (PDF) રેન્ડરર હિસ્સામાં કરપ્શનની ભેદ્યતા, વોર્બિસ ડિકોડરમાં બે મેમરી કરપ્શન ભેદ્યતા અને એક વિડિયો ફ્રેમ સાઇઝ એરર સામેલ હતી જેનાથી બેડ મેમરી એક્સેસ થતી હતી... યુઝરને એક ખાસ રચાયેલા એચટીએમએલ (HTML) ડોક્યુમેન્ટ, પીડીએફ (PDF) ફાઇલ અથવા વિડિયો ફાઇલ જોવા માટે જણાવીને હુમલાખોર આ એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ ક્રેશ માટે અથવા સંભવિત એક્ઝિક્યુટ આર્બિટ્રરી કોડ માટે કરી શકે છે.” ક્રોમ વર્ઝન 8.0.552.237 આ ખામીઓ દૂર કરીને રિલીઝ કરવામાં આવ્યું ત્યારે આ ભેદ્યતા જાહેર થઇ હતી જેથી યુઝર્સને શક્ય એટલી ઝડપથી વર્ઝનને અપગ્રેડ કરવા માટે સૂચવી શકાય.&lt;ref name=&quot;USCERT13Jan11&quot;&gt; {{Cite web|url = http://www.kb.cert.org/vuls/id/258423|title = Vulnerability Note VU#258423 - Google Chrome multiple vulnerabilities|access-date = 19 January 2011|last = [[US-CERT]]|authorlink = |year = 2011|month = January}}&lt;/ref&gt;

=== ઝડપ ===
ક્રોમ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા જાવાસ્ક્રિપ્ટ વર્ચ્યુઅલ મશીન, વી8 (V8) જાવાસ્ક્રિપ્ટ એન્જિનમાં ''ડાયનેમિક કોડ જનરેશન'' , ''છુપાયેલ ક્લાસ ટ્રાન્ઝિશન્સ''  અને ''પ્રિસાઇઝ ગાર્બેજ કલેક્શન''  જેવા ફિચર્સ છે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt;  સપ્ટેમ્બર 2008માં ગૂગલ દ્વારા કરવામાં આવેલા પરીક્ષણોમાં જોવા મળ્યું હતું કે વી8 (V8) ફાયરફોક્સ 3.0 અને વેબકિટ નાઇટલિઝ કરતા લગભગ ત્રણ ગણું વધારે ઝડપી હતું.{{Citation needed|date=April 2010}}

કેટલીક વેબસાઇટ્સે સનસ્પાઇડર જાવાસ્ક્રિપ્ટ બેન્ચમાર્ક ટૂલ તથા ગૂગલના પોતાના ગાણિતિક તીવ્ર બેન્ચમાર્ક સહિતના ઉપયોગ કરીને બેન્ચમાર્ક પરીક્ષણ કર્યા હતા, જેમાં રે ટ્રેસિંગ અને અવરોધ ઉકેલનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://code.google.com/apis/v8/run.html|title=V8 Benchmark suite|access-date=2008-09-03|work=Google code}}&lt;/ref&gt;  તેમણે સર્વાનુમતે જણાવ્યું હતું કે ક્રોમનું જેની સામે પરિક્ષણ થયું હતું તે તમામ સ્પર્ધકો કરતા તેણે વધુ ઝડપી કામ કર્યું હતું જેમાં સફારી (વિન્ડોઝ માટે), ફાયરફોક્સ 3.0, ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર 7, ઓપેરા, અને ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર 8નો સમાવેશ થતો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Google Chrome – first benchmarks. Summary: wow.|url=http://community.zdnet.co.uk/blog/0,1000000567,10009139o-2000331777b,00.htm|author=Rupert Goodwins|date=2008-09-02|access-date=2008-09-03|archive-date=2008-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20080903125550/http://community.zdnet.co.uk/blog/0%2C1000000567%2C10009139o-2000331777b%2C00.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://jrm.cc/articles/717-google-chrome-javascript-benchmarks|title=Google Chrome Javascript Benchmarks|date=2008-09-02|access-date=2008-09-03|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906173710/http://jrm.cc/articles/717-google-chrome-javascript-benchmarks|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Google Chrome is insanely fast ... faster than Firefox 3.0|author=Adrian Kingsley-Hughes|date=2008-09-02|access-date=2008-09-03|url=http://blogs.zdnet.com/hardware/?p=2507|archive-date=2008-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080904215141/http://blogs.zdnet.com/hardware/?p=2507|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-1001_3-10030888-92.html|access-date=2008-09-03|date=2008-09-02|author=Stephen Shankland|work=CNET Business Tech|title=Speed test: Google Chrome|archive-date=2012-05-01|archive-url=https://www.webcitation.org/67KMHWqXu?url=http://news.cnet.com/8301-1001_3-10030888-92.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://limi.net/articles/google-chrome-benchmarks-and-more |title= Chrome: Benchmarks and more |author= Alexander Limi |date= 2008-09-02 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2010-04-24 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100424030617/http://limi.net/articles/google-chrome-benchmarks-and-more |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.favbrowser.com/safari-4-vs-firefox-3-vs-google-chrome-vs-opera-10-96-vs-internet-explorer-8-7/ |title= Safari 4 vs. Firefox 3 vs. Google Chrome vs. Opera 10, 9.6 vs. Internet Explorer 8, 7 |author= Vygantas Lipskas |publisher= Favbrowser |date= 2009-03-01 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2010-05-01 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100501013649/http://www.favbrowser.com/safari-4-vs-firefox-3-vs-google-chrome-vs-opera-10-96-vs-internet-explorer-8-7/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; જોકે તાજેતરમાં જાવાસ્ક્રિપ્ટ કામગીરીના સ્વતંત્ર પરીક્ષણોમાં ક્રોમ ઓપેરાના પ્રેસ્ટો એન્જિનથી સહેજ પાછળ રહી ગયું હતું જેને વર્ઝન 10.5માં અપડેટ કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Firefox in the dust: Opera poised to reclaim browser performance lead|url=http://net1news.com/101011-01-firefox-in-the-dust.aspx|author=Scott M. Fulton, III|date=2010-10-11|access-date=2010-11-06|archive-date=2011-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714163918/http://net1news.com/101011-01-firefox-in-the-dust.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

3 સપ્ટેમ્બર 2008ના રોજ મોઝિલાએ પ્રતિભાવ આપતા જણાવ્યું કે તેનું પોતાનું ટ્રેસમંકી જાવાસ્ક્રિપ્ટ એન્જિન (તે સમયે બિટામાં) કેટલાક પરીક્ષણોમાં ક્રોમના વી8 (V8) એન્જિન કરતા વધુ ઝડપી હતું. &lt;ref&gt;{{cite web |url= http://news.cnet.com/8301-1001_3-10031278-92.html |title= Firefox counters Google's browser speed test – Business Tech |author= Stephen Shankland |publisher= [[CNET News]] |date= 2008-09-03 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2012-05-01 |archive-url= https://www.webcitation.org/67KMNJo0Z?url=http://news.cnet.com/8301-1001_3-10031278-92.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|first=Brendan|last=Eich|authorlink=Brendan Eich|url=http://weblogs.mozillazine.org/roadmap/archives/2008/09/tracemonkey_update.html|access-date=2008-09-03|title=TraceMonkey Update|date=2008-09-03|archive-date=2008-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080904072046/http://weblogs.mozillazine.org/roadmap/archives/2008/09/tracemonkey_update.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.builderau.com.au/news/soa/Third-Chrome-beta-another-notch-faster/0,339028227,339292979,00.htm?feed=pt_performance |title= Third Chrome beta another notch faster – News |author= Stephen Shankland |publisher= Builder AU |date= 2008-11-03 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2012-09-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120925065647/http://news.cnet.com/third-chrome-beta-another-notch-faster/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; મોઝિલાના જાવાસ્ક્રિપ્ટના આગેવાન જ્હોન રેસિગએ ગૂગલના દાવા અંગે વિવિધ બ્રાઉઝરની કામગીરી વિશે વધુ ટિપ્પણી કરી હતી જેમાં ક્રોમ અન્ય બ્રાઉઝરને “નાના કરી નાખે” છે કહ્યું, પરંતુ ગૂગલનો દાવો વાસ્તવિક પ્રોગ્રામ્સનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે કે નહીં તે વિશે તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો.  તેમણે જણાવ્યું હતું કે ફાયરફોક્સ 3.0 રિકર્ઝન આકરા બેન્ચમાર્ક્સ જેમ કે ગૂગલ પર નબળું પૂરવાર થયું હતું કારણ કે મોઝિલાની ટીમે હજુ રિકર્ઝન ટ્રેસિંગનો અમલ કર્યો ન હતો.&lt;ref&gt;{{cite web|first=John|last=Resig|authorlink=John Resig|url=http://ejohn.org/blog/javascript-performance-rundown/|title=JavaScript Performance Rundown|date=2008-09-03|access-date=2008-06-09}}&lt;/ref&gt;

ક્રોમ રજૂ થયાના બે સપ્તાહ પછી વેબકિટ ટીમે નવા જાવાસ્ક્રિપ્ટ એન્જિન સ્કવેરલફિશ એક્સ્ટ્રીમની જાહેરાત કરી હતી&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://webkit.org/blog/214/introducing-squirrelfish-extreme/ |title= WebKit blog: Introducing SquirrelFish Extreme |author= Maciej Stachowiak |date= 2008-09-18 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2022-04-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220426215949/https://webkit.org/blog/214/introducing-squirrelfish-extreme/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; જેમાં ક્રોમના વી8 (V8) એન્જિન કરતા 36 ટકા વધુ ઝડપી કામગીરી હોવાનું જણાવાયું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://summerofjsc.blogspot.com/2008/09/squirrelfish-extreme-has-landed.html |title= SquirrelFish Extreme has landed! |author= Cameron Zwarich |date= 2008-09-18 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.builderau.com.au/news/soa/Step-aside-Chrome-for-Squirrelfish-Extreme/0,339028227,339292128,00.htm?feed=pt_performance |title= Step aside, Chrome, for Squirrelfish Extreme – News |author= Stephen Shankland |publisher= Builder AU |date= 2008-09-22 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2009-10-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20091006214858/http://www.builderau.com.au/news/soa/Step-aside-Chrome-for-Squirrelfish-Extreme/0,339028227,339292128,00.htm?feed=pt_performance |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.satine.org/archives/2008/09/19/squirrelfish-extreme-fastest-javascript-engine-yet/ |title= SquirrelFish Extreme: Fastest JavaScript Engine Yet |author= Charles Ying |date= 2008-09-19 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2012-05-09 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120509132640/http://www.satine.org/archives/2008/09/19/squirrelfish-extreme-fastest-javascript-engine-yet/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

વેબ સાઇટની શોધ ઝડપી કરવા માટે ફાયરફોક્સ&lt;ref name=&quot;features&quot;&gt;{{cite web|url=http://blogs.computerworld.com/three_hidden_chrome_features_youll_love|title=Three hidden Chrome features you'll love|author=Preston Gralla|date=2008-09-03|access-date=2008-09-16|archive-date=2008-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080923064954/http://blogs.computerworld.com/three_hidden_chrome_features_youll_love|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અને સફારી&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.apple.com/safari/whats-new.html#performance|title=What's new in Safari 5|author=Apple Inc.|date=2010-06-07|access-date=2010-07-06}}&lt;/ref&gt;ની જેમ ક્રોમ ડીએનએસ (DNS) પ્રિફેચિંગનો ઉપયોગ કરે છે. આ ફિચર ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરરમાં એક એક્સ્ટેન્શન તરીકે અને ઓપેરામાં યુઝરસ્ક્રિપ્ટ તરીકે ઉપલબ્ધ છે. 

ગૂગલની સેવાઓ જેમ કે ગૂગલ શોધ, [[જી-મેઇલ|જીમેઇલ]] (Gmail), ક્રોમ સિન્ક સાથે પ્રત્યાયન કરતી વખતે કે ગૂગલની જાહેરખબરને સેવા આપતી વખતે ક્રોમ એચટીટીપી&lt;ref&gt;[http://src.chromium.org/viewvc/chrome/trunk/src/net/spdy/ ક્રોમિયમ એસપીડીવાય (SPDY) ક્લાયન્ટ ઇમ્પ્લિમેન્ટેશન]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.chromium.org/spdy/spdy-proxy-examples |title=ક્રોમિયમ એસપીડીવાય (SPDY) પ્રોક્સિ એક્ઝામ્પલ્સ |access-date=2011-05-30 |archive-date=2010-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101223230407/http://www.chromium.org/spdy/spdy-proxy-examples |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (HTTP)ની જગ્યાએ વધુ ઝડપી એસપીડીવાય (SPDY)નો ઉપયોગ કરે છે.  ગૂગલ સ્વીકારે છે કે એસપીડીવાય (SPDY)નો ઉપયોગ ક્રોમ અને ગૂગલના એસએસએલ (SSL) આધારિત સર્વર્સ માટે પ્રત્યાયનમાં સક્ષણ કરવામાં આવેલો છે.&lt;ref&gt;[http://groups.google.com/group/spdy-dev/browse_thread/thread/4c2396ecbc36b1c4 એસપીડીવાય-ડીઇવી (spdy-dev) મેઇલિંગ લિસ્ટઃ એસપીડીવાય (SPDY) ઓન ગૂગલ સર્વર્સ?]&lt;/ref&gt;  એસપીડીવાય (SPDY) સત્રોને વિશિષ્ટ યુઆરએલ (URL) &lt;code&gt;chrome://net-internals/#events&amp;amp;q=type:SPDY_SESSION%20is:active&lt;/code&gt; પર ક્રોમમાં ચકાસી શકાય છે. 

=== સ્થિરતા ===
ગિયર્સ ટીમે ક્રોમમાં બહુવિધ પ્રક્રિયા આર્કિટેક્ચર લાગુ પાડ્યું હતું&lt;ref&gt;{{cite web|author=Charlie Reisn|date=2008-09-11|title=Multi-process Architecture|url=http://blog.chromium.org/2008/09/multi-process-architecture.html|access-date=2008-09-12 }}&lt;/ref&gt; જે ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર 8 દ્વારા લાગુ કરાયેલ ''લુઝલી કપલ્ડ ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર (એલસીઆઇઇ (LCIE)'' )ની સમકક્ષ છે.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Andy Zeigler|date=2008-03-11|title=IE8 and Loosely-Coupled IE (LCIE)|url=http://blogs.msdn.com/ie/archive/2008/03/11/ie8-and-loosely-coupled-ie-lcie.aspx|access-date=2008-09-12}}&lt;/ref&gt;  ડિફોલ્ટથી જ દરેક સાઇટ અને પ્લગઇનને એક અલગ પ્રક્રિયા ફાળવાયેલ છે, આ પ્રક્રિયા પ્રોસેસ આઇસોલેશન તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Chromium Developer Documentation|date=2008-09-03|title=Process Models|url=http://dev.chromium.org/developers/design-documents/process-models|access-date=2008-09-12}}&lt;/ref&gt;  તેનાથી ટાસ્ક એક બીજામાં હસ્તક્ષેપ કરતા નથી, સુરક્ષા અને સ્થિરતામાં વધારો થાય છે. હુમલાખોર એક એપ્લિકેશનમાં સફળતાપૂર્વક પ્રવેશ કરી શકે તેનાથી બીજામાં પ્રવેશી શકતો નથી&lt;ref&gt;{{cite web|author=Brian Prince|url=http://www.eweek.com/c/a/Security/Google-Chrome-Puts-Security-in-a-Sandbox/|title=Google Chrome Puts Security in a Sandbox|date=2008-12-11|access-date=2010-06-04|archive-date=2023-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401015857/https://www.eweek.com/security/google-chrome-puts-security-in-a-sandbox/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; અને એક બનાવમાં પણ નિષ્ફળતાથી ''સેડ ટેબ''  સ્ક્રિન ઓફ ડેથ આવે છે જે બહુ જાણીતી ''સેડ મેક'' ની સમકક્ષ છે, પરંતુ સમગ્ર એપ્લિકેશનની જગ્યાએ માત્ર સિંગલ ટેબ ક્રેશ થાય છે.  આ વ્યૂહરચના નિશ્ચિત પર-પ્રોસેસ કોસ્ટ અપ ફ્રન્ટ જેવી છે, પરંતુ એકંદરે ઓછી મેમરી બ્લોટ થાય છે કારણ કે દરેક કિસ્સામાં વિભાજન નિયંત્રિત હોય છે અને તેમાં વધુ મેમરીની ફાળવણીની જરૂર પડતી નથી.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Google|date=2008-09-21|title=Google Chrome book|url=http://google.com/googlebooks/chrome/index.html|access-date=2008-09-21}}&lt;/ref&gt; સફારી&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://lists.webkit.org/pipermail/webkit-dev/2010-April/012235.html |title=Webkit.org |access-date=2011-05-30 |archive-date=2021-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521185029/https://lists.webkit.org/pipermail/webkit-dev/2010-April/012235.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને ફાયરફોક્સ&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://developer.mozilla.org/devnews/index.php/2010/04/08/firefox-lorentz-beta-available-for-download-and-testing/ |title= Firefox Lorentz beta available for download and testing |publisher= Mozilla |date= 2010-04-08}}&lt;/ref&gt; પણ આગામી વર્ઝનમાં આ આર્કિટેક્ચર અપનાવી રહ્યા છે એટલે કે નજીકના ભવિષ્યમાં સૌથી સામાન્ય બ્રાઉઝર્સ મલ્ટિ-પ્રોસેસ આર્કિટેક્ચરનો ઉપયોગ કરશે.

ક્રોમમાં ''ટાસ્ક મેનેજર''  નામે એક પ્રક્રિયા સંચાલન યુટિલિટી છે જેનાથી યુઝર જાણી શકે છે કે કઇ સાઇટ્સ અને પ્લગઇન્સ મહત્તમ મેમરીનો ઉપયોગ કરે છે, મહત્તમ બાઇટ્સ ડાઉનલોડ કરે છે અને સીપીયુ (CPU)નો વધારે પડતો ઉપયોગ કરે છે” તથા તેને નષ્ટ કરવાની ક્ષમતા પૂરી પાડે છે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt;

=== યુઝર ઇન્ટરફેસ ===
&lt;!--[[ચિત્ર:Google Chrome - Wikipedia, the free encyclopedia.png|thumb|મેક ઓએસ એક્સ (OS X) ફ્રેમલેસ પર ગૂગલ ક્રોમનો યુઝર ઇન્ટરફેસ.]]
--&gt;
ડિફોલ્ટથી જ મુખ્ય યુઝર ઇન્ટરફેસમાં બેક, ફોરવર્ડ, રિફ્રેશ/કેન્સલ અને મેનુ બટન્સ છે.  ડિફોલ્ટથી હોમ બટન દર્શાવવામાં આવ્યું નથી, પરંતુ પસંદગીના મેનુ મારફત તે ઉમેરી શકાય છે જેનાથી યુઝરને નવા ટેબ પૃષ્ઠ પર અથવા કસ્ટમ મુખપૃષ્ઠ પર લઇ જવાય છે.

ટેબ્સ મુખ્યત્વે ક્રોમના યુઝર ઇન્ટરફેસનો હિસ્સો છે અને તેથી તેને કન્ટ્રોલની નીચે રાખવાના બદલે વિન્ડોની ટોચ પર રાખવામાં આવેલ છે.  આ નાનકડો ફેરફાર ઘણા વર્તમાન ટેબ્ડ બ્રાઉઝર્સથી અલગ છે જે વિન્ડોઝ પર આધારિત છે અને ટેબ્સ ધરાવે છે.  ટેબ્સ (તેમની સ્થિતિ સહિત)ને તાણીને વિન્ડો કન્ટેનરમાં સરળતાથી ટ્રાન્સફર કરી શકાય છે. દરેક ટેબમાં ''ઓમ્નીબોક્સ''  સહિત પોતાના નિયંત્રણો હોય છે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt;

''ઓમ્નીબોક્સ''  એ દરેક ટેબની ઉપર યુઆરએલ (URL) બોક્સ છે જેમાં એડ્રેસ બાર અને શોધ બોક્સની કામગીરીનો સમન્વય થાય છે.  જો કોઇ યુઝર અગાઉ શોધ કરાયેલ સાઇટમાંથી યુઆરએલ (URL) દાખલ કરે તો ક્રોમ ''ટેબ''  દબાવવાથી ઓમ્નીબોક્સમાંથી તે સાઇટને ફરી શોધવા દે છે.  જ્યારે યુઝર ઓમ્નીબોક્સમાં ટાઇપ કરવાનું શરૂ કરે ત્યારે ક્રોમ અગાઉ મુલાકાત લેવાયેલી સાઇટ્સ (યુઆરએલ (URL) અથવા ઇન-પેજ ટેક્સ્ટના આધારે), લોકપ્રિય વેબસાઇટ્સ (અગાઉ મુલાકાત લેવાયેલી હોય તે જરૂરી નથી-ગૂગલ સજેસ્ટથી સંચાલિત), અને લોકપ્રિય શોધ માટે સૂચનો કરે છે.  ગૂગલ સજેસ્ટને બંધ કરી શકાય છે, પરંતુ અગાઉ મુલાકાત લેવાયેલી સાઇટ્સના આધારે કરાતા સૂચન અટકાવી શકાતા નથી.  ક્રોમ વારંવાર મુલાકાત લેવાયેલી સાઇટ્સના યુઆરએલ (URL)ને પણ આપોઆપ પૂર્ણ કરશે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt;  જો યુઝર ઓમ્નીબોક્સમાં કેટલાક કી વર્ડ ટાઇપ કરીને એન્ટર દબાવશે તો ક્રોમ ડિફોલ્ટ શોધ એન્જિનનો ઉપયોગ કરીને શોધ શરૂ કરશે. 

ગૂગલ ક્રોમ જ્યારે મહત્તમ કરાયેલ ન હોય ત્યારે ટેબ બાર ટાઇટલ બારની સીધા નીચે રજૂ થાય છે. જ્યારે મહત્તમ કરવામાં આવે ત્યારે ટેબ્સ ટાઇટલ બારની ટોચ પર જમા થાય છે. અન્ય બ્રાઉઝર્સની જેમ તેમાં ફુલ સ્ક્રીન મોડ છે જે ઓપરેટિંગ સિસ્ટમના ઇન્ટરફેસને તથા બ્રાઉઝર ક્રોમને છુપાવી દે છે.

ક્રોમનું એક અલગ પાડતું ફિચર ''ન્યૂ ટેબ પૃષ્ઠ''  છે જે બ્રાઉઝર મુખપૃષ્ઠનું સ્થાન લઇ શકે છે અને નવું ટેબ રચવામાં આવે ત્યારે રજૂ થાય છે.  અસલમાં તેમાં નવ સૌથી વધુ મુલાકાત લેવાતી વેબસાઇટ્સની થમ્બનેઇલ્સ જોવા મળતી હતી જેની સાથે વારંવારની શોધ, તાજેતરના બુકમાર્ક્સ, અને તાજેતરમાં બંધ કરાયેલા ટેબ્સ સામેલ હતા, જે ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર અને ગૂગલ ટૂલબાર 6 સાથેના ફાયરફોક્સ અથવા ઓપેરાના સ્પીડ ડાયલની સમાન છે.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt;  ગૂગલ ક્રોમ 2.0માં ન્યૂ ટેબ પૃષ્ઠ અપડેટ કરવામાં આવ્યું હતું જેથી યુઝર્સ જે થમ્બનેઇલ દૃશ્યમાન થવા દેતા માંગતા ન હોય તેને છુપાવી શકાય.&lt;ref name=&quot;chrome.blogspot.com&quot;&gt;[http://chrome.blogspot.com/2009/05/speedier-google-chrome-for-all-users.html એ સ્પીડીયર ગૂગલ ક્રોમ ફોર ઓલ યુઝર્સ– ગૂગલ ક્રોમ બ્લોગ]&lt;/ref&gt;

વર્ઝન 3.0થી શરૂ કરીને ન્યૂ ટેબ પૃષ્ઠને નવું સ્વરૂપ અપાયું છે જેથી આઠ સૌથી વધુ મુલાકાત લેવાયેલી વેબ સાઇટ્સ રજૂ થાય. થમ્બનેઇલ્સને પુનઃ આયોજિત કરી શકાય, પિન કરી શકાય અને દૂર કરી શકાય છે. વૈકલ્પિક રીતે થમ્બનેઇલ્સની જગ્યાએ ટેક્સ્ટ લિંકની એક યાદી આવી શકે છે. તેમાં “તાજેતરમાં બંધ થયેલા” બારનું પણ ફિચર છે જેમાં તાજેતરમાં બંધ થયેલા ટેબ્સ દર્શાવાય છે અને એક “ટિપ્સ” વિભાગ છે જે બ્રાઉઝરનો ઉપયોગ કરવા માટે સૂચન અને પદ્ધતિ રજૂ કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://googleblog.blogspot.com/2009/09/google-chrome-after-year-sporting-new.html |title= Google Chrome after a year: Sporting a new stable release |author= Anthony Laforge |publisher= Google |date= 2009-09-15 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;

ક્રોમમાં એક બુકમાર્ક મેનેજરનો સમાવેશ થાય છે જેને મેનુમાંથી ખોલી શકાય છે. કમાન્ડ લાઇન વિકલ્પ ''--બુકમાર્ક-મેનુ'' માં ઉમેરો કરવાથી ઓમ્નીબોક્સની જમણી બાજુએ બુકમાર્ક્સ બટન ઉમેરાય છે જેનો ઉપયોગ બુકમાર્ક્સ બારની જગ્યાએ થઇ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://lifehacker.com/5350737/add-a-bookmark-button-to-google-chromes-toolbar |title= Add a Bookmark Button to Google Chrome's Toolbar |author= Kevin Purdy |publisher= Lifehacker |date= 2009-09-02 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;  જોકે, લિનક્સ અને મેક પ્લેટફોર્મ્સ પર આ સુવિધા હાલમાં ઉપલબ્ધ નથી.&lt;ref name=&quot;Issue21152&quot;&gt;{{cite web|url = http://code.google.com/p/chromium/issues/detail?id=21152|title = Issue 21152: Expose UI for bookmark menu on all platforms|access-date = 2009-12-30|last = Google |authorlink = |year = 2009|month = September}}&lt;/ref&gt;

પોપઅપ વિન્ડોઝ તેઓ જેમાંથી આવ્યા તે ટેબ સાથે સંકળાયેલ છે અને યુઝર જાણી જોઇને તેને બહાર ખેંચી ન જાય ત્યાં સુધી તે ટેબની બહાર નહીં દેખાય.&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt;

ગૂગલ ક્રોમની પસંદગીની વિન્ડોમાં ત્રણ ટેબ્સઃ ''બેઝિક'' , ''પર્સનલ સ્ટફ'' , અને ''અન્ડર ધ હૂડ''  છે.  ''બેઝિક''  ટેબમાં મુખપૃષ્ઠ, શોધ એન્જિન અને ડિફોલ્ટ બ્રાઉઝરના વિકલ્પો સામેલ છે.  ''પર્સનલ સ્ટફ''  ટેબથી યુઝર સિન્ક્રોનાઇઝેશન, સેવ કરેલા પાસવર્ડ, ફોર્મ ઓટોફિલ, બ્રાઉઝિંગ ડેટા, અને થીમ્સને આયોજિત કરી શકે છે.  ''અંડર ધ હૂડ''  ટેબથી નેટવર્કમાં ફેરફાર, પ્રાઇવસી, ડાઉનલોડ અને સુરક્ષા સેટિંગ કરી શકાય છે. 

ક્રોમમાં સ્ટેટસ બાર નથી, પરંતુ લોડિંગની પ્રવૃત્તિ અને હોવરિંગ-ઓવર માહિતી એક સ્ટેટસ બબલ મારફત દર્શાવે છે જે સંબંધિત પૃષ્ઠના તળિયે ડાબી બાજુએ પોપ-અપ થાય છે, જેમાં ઇમેજ મેપ્સમાં હોવરિંગ ઓવર લિંક્સ સામેલ નથી.

વેબ ડેવલપર્સ માટે ક્રોમમાં એક ફાયરબગ જેવું એક એલિમેન્ટ ઇન્સ્પેક્ટર હોય છે.&lt;ref name=&quot;features&quot;/&gt;

ગૂગલના એપ્રિલ ફુલ્સ ડે જોકના ભાગરૂપે 1 એપ્રિલ 2009ના રોજ ક્રોમનું એક સ્પેશિયલ બિલ્ડ રિલીઝ કરવામાં આવ્યું હતું જેમાં એનાગ્લાઇફ થ્રીડી (3D)માં પૃષ્ઠ રજૂ કરવાનું એક વધારાનું ફિચર સામેલ હતું.&lt;ref name=&quot;chrome-3d&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.google.com/intl/en/landing/chrome/cadie/|title=Google Chrome with 3D|date=2009-04-01|publisher=Google|access-date=2009-05-26|archive-date=2009-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090423093646/http://www.google.com/intl/en/landing/chrome/cadie/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ડેસ્કટોપ શોર્ટકટ્સ અને એપ્લિકેશન્સ ===
ક્રોમ યુઝરને સ્થાનિક ડેસ્કટોપ શોર્ટકટ્સ રચવા દે છે જેનાથી બ્રાઉઝરમાં વેબ એપ્લિકેશન્સ ખોલી શકાય છે.  બ્રાઉઝર આ રીતે ખોલવામાં આવે ત્યારે ટાઇટલ બાર સિવાયનું કોઇ નિયમિત ઇન્ટરફેસ ધરાવતું નથી તેથી “યુઝર જેનો ઉપયોગ કરતા હોય તેમાં કોઇ વિક્ષેપ સર્જાતો નથી.” તેનાથી વેબ એપ્લિકેશન્સ સ્થાનિક સોફ્ટવેરની સમાંતર કામ કરી શકે છે (મોઝિલા પ્રિઝમ અને ફ્લુઇડની જેમ).&lt;ref name=&quot;chrome-comic&quot;/&gt;

ગૂગલના કહેવા પ્રમાણે આ ફિચરને ક્રોમ વેબ સ્ટોર, એક વન-સ્ટોપ વેબ આધારિત વેબ એપ્લિકેશન્સ ડિરેક્ટરી સાથે વધારવામાં આવશે જે ડિસેમ્બર 2010માં ખુલ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://chrome.google.com/webstore|title=Chrome Web Store|date=2010-05-19|publisher=Google|access-date=2010-05-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.chromium.org/2010/05/chrome-web-store.html|title=The Chrome Web Store|author=Erik Lay|date=2010-05-19|publisher=Google|access-date=2010-05-24}}&lt;/ref&gt;

==== ક્રોમ વેબ સ્ટોર ====
7 ડિસેમ્બર, 2010ના રોજ જાહેર કરવામાં આવેલ ક્રોમ વેબ સ્ટોર યુઝરને લોકપ્રિય અને વધુ ઉપયોગમાં લેવાતા વેબ પૃષ્ઠ અને/અથવા ગેમ્સના એપ્લિકેશન્સ (જેઓ આવશ્યકપણે શોર્ટ કટ્સ હોય છે) ઇન્સ્ટોલ કરવા દે છે.  થીમ્સ અને એક્સ્ટેન્શન્સને નવા સ્ટોરમાં ચુસ્તપણે સંકલિત કરવામાં આવેલ છે જેનાથી યુઝર ક્રોમ એક્સ્ટ્રાના સમગ્ર કેટેલોગને શોધ કરી શકે છે.&lt;ref name=&quot;Paul09Dec10&quot;&gt;{{Cite news|url = http://arstechnica.com/web/news/2010/12/thoughts-on-the-chrome-store-does-the-web-need-an-app-delivery-channel.ars|title = Chrome Web Store: a solution in search of a problem?|access-date = 10 December 2010|last = Paul|first = Ryan|authorlink = |year = 2010|month = December| work = [[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt;

આ વિચારની તરત ટીકા કરવામાં આવી હતી. આર્સ ટેકનિકાના રાયન પૌલે 9 ડિસેમ્બર 2010ના રોજ જણાવ્યું હતું: “જે રીતે યુઝર ડેસ્કટોપ અને મોબાઇલ વિશ્વમાં એપ્લિકેશન્સનો ઉપયોગ કરે છે તે તેઓ વેબ પર જે કરે છે તેના કરતા મૂળભૂત રીતે અલગ છે, જ્યાં ઘણી વાર પેવોલ્સને સક્રિય કરવામાં આવે છે અને સામગ્રી અને સોફ્ટવેર વચ્ચે પાતળો તફાવત હોય છે.  આવી સ્થિતિમાં એપ્લિકેશન સ્ટોર મોડલથી કોઇ અર્થ સરે છે?  અમને ખાતરી નથી...ગેમિંગ સિવાય વેબ બ્રાઉઝરમાં એપ્લિકેશન સ્ટોરનો વિચાર-જેમાં ઇન્સ્ટોલેશન બુકમાર્કિંગથી ભાગ્યે જ વિશેષ છે- તે અંતઃપ્રજ્ઞાની વિરૂદ્ધ જણાય છે અને એવી છાપ પેદા થાય છે કે સમગ્ર કવાયત સમસ્યાની શોધના ઉકેલ માટે છે.”&lt;ref name=&quot;Paul09Dec10&quot;/&gt;

ક્રોમ વેબ સ્ટોર 11 ફેબ્રુઆરી, 2011ના રોજ ગૂગલ ક્રોમ 9.0.597.98ના સ્ટેબલ, નોન-બિટા રિલીઝ સાથે ખુલ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;Google&quot;&gt; {{Cite web|url = http://chrome.blogspot.com/2011/02/dash-of-speed-3d-and-apps.html|title = A dash of speed, 3D and apps|access-date = 7 February 2011|last = [[Google]]|authorlink = |year = 2011|month = February}}&lt;/ref&gt;

=== એરો પિક ક્ષમતા ===
ગૂગલે વિન્ડોઝ 7 પર દરેક ટેબ માટે ''એરો પિક''  ક્ષમતા સામેલ કરી છે. તેને ડિફોલ્ટથી ઉમેરવામાં નથી આવ્યું પરંતુ યુઝર તેને સક્ષમ કરી શકે છે&lt;ref&gt;[http://code.google.com/p/chromium/issues/detail?id=8036 ઇશ્યુ 8036: શો થમ્બનેઇલ્સ ફોર ઓપન ટેબ્સ ઓન વિન્ડોઝ 7 સુપરબાર (એરો પીક)]&lt;/ref&gt; જેમાં ટેબની ડિસ્પ્લે સાથે થંબનેઇલ ઇમેજ ઉદભવે છે.  તેનાથી તેની સમાન કાર્યવાહી રચાશે જેને પહેલેથી આઇઇ8 (IE8), ફાયરફોક્સ અને અન્ય બ્રાઉઝર્સમાં સામેલ કરાયેલ છે. 

એરો પિક ટેબની બિનકાર્યક્ષમતા અંગે બિટા વપરાશકારો દ્વારા નકારાત્મક પ્રતિભાવના કારણે ગૂગલે તેને ડિફોલ્ટ ફંક્શનમાં સામેલ કર્યું નથી.&lt;ref&gt;[http://code.google.com/p/chromium/issues/detail?id=37957 ઇશ્યુ 37957: ઇન્વેસ્ટિગેટ સોલ્યુશન્સ ફોર એરો પીક ફ્લડિંગ યુઝર્સ વિથ થમ્બનેઇલ્સ]&lt;/ref&gt;

=== એક્સ્ટેન્શન્સ ===

9 સપ્ટેમ્બર 2009ના રોજ ગૂગલે ક્રોમની ડેવ ચેનલ પર ડિફોલ્ટથી એક્સ્ટેન્શન્સને સક્રિય કર્યા હતા અને પરીક્ષણ માટે કેટલાક સેમ્પલ એક્સ્ટેન્શન્સ પૂરા પાડ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://blog.chromium.org/2009/09/extensions-status-on-runway-getting.html |title= Extensions Status: On the Runway, Getting Ready for Take-Off |author= Aaron Boodman |publisher= Google |date= 2009-09-09 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt; ડિસેમ્બરમાં ગૂગલ ક્રોમ એક્સ્ટેન્શન ગેલેરી બિટાએ 300થી વધુ એક્સ્ટેન્શન્સ સાથે શરૂઆત કરી હતી.&lt;ref name=&quot;Extensions beta&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://blog.chromium.org/2009/12/extensions-beta-launched-with-over-300.html |title= Extensions beta launched, with over 300 extensions! |author= Erik Kay |publisher= Google |date= 2009-12-08 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;

ગૂગલ ક્રોમ 4.0 ઉપરાંત એક્સ્ટેન્શન ગેલેરીને સત્તાવાર રીતે 25 જાન્યુઆરી 2010ના રોજ લોન્ચ કરવામાં આવી હતી જેમાં 1500થી વધુ એક્સ્ટેન્શન્સ સામેલ હતા.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://chrome.blogspot.com/2010/01/over-1500-new-features-for-google.html |title= Over 1,500 new features for Google Chrome |author= Nick Baum |publisher= Google Chrome Blog |date= 2010-01-25 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;

4 ફેબ્રુઆરી 2011ના રોજ એક્સ્ટેન્શન ગેલેરીમાં 11,500થી વધુ એક્સ્ટેન્શન રજૂ થતા હતા&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://blog.chromium.org/2010/08/security-improvements-and-registration.html |title= Security improvements and registration updates for the Google Chrome Extensions Gallery |date= 2010-08-19}}&lt;/ref&gt; જેમાં ધ ઇન્ડિપેન્ડન્ટ,&lt;ref&gt;[https://chrome.google.com/extensions/detail/mdonfjaemnemdnnpebbcelibeocdmkai?hl=en-જીબી (GB) ઓફિસિયલ ઇનડિપેન્ડન્ટ ક્રોમ એક્સ્ટેન્શ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; સીઇઓપી (CEOP)&lt;ref&gt;[https://chrome.google.com/extensions/detail/jgmdagpgkaiajnllhiabcamdlggjopnj?hl=en-જીબી (GB) સીઇઓપી (CEOP) ઓફિસિયલ ક્રોમ એક્સ્ટેન્શન]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, [[ટ્રાન્સપોર્ટ ફોર લંડન]],&lt;ref&gt;[https://chrome.google.com/extensions/detail/dcbnpmjhmjhpaegikhpjlaemjiilnkgb?hl=en-બીજી (gb) ઓફિસિયલ ટીએફએલ (TfL) ક્રોમ એક્સ્ટેન્શન]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ક્રિકઇન્ફો,&lt;ref&gt;[https://chrome.google.com/extensions/detail/ijhlikjoigjegofbedmfmlcfkmhabldh ઇએસપીએન (ESPN) ક્રિકઇન્ફો]&lt;/ref&gt; વેબ ઓફ ટ્રસ્ટ&lt;ref&gt;[https://chrome.google.com/extensions/detail/bhmmomiinigofkjcapegjjndpbikblnp ડબલ્યુઓટી (WOT) – ગૂગલ ક્રોમ એક્સ્ટેન્શન ગેલેરી]&lt;/ref&gt; અને ફિફા (FIFA)&lt;ref&gt;[https://chrome.google.com/extensions/detail/naenffbbmemiekgcjgelmggkaohdeaab?hl=en-જીબી (gb) ઓફિસિયલ વર્લ્ડ કપ ફિફા (FIFA) ક્રોમ એક્સ્ટેન્શન]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;ના સત્તાવાર એક્સ્ટેન્શન સામેલ હતા. 

=== થીમ ===
ગૂગલ ક્રોમ 3.0 સાથે યુઝર બ્રાઉઝરનો દેખાવ બદલવા માટે થીમ્સ ઇન્સ્ટોલ કરી શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://chrome.blogspot.com/2009/10/splash-of-color-to-your-browser-artist.html |title= A splash of color to your browser: Artist Themes for Google Chrome |author= Glen Murphy |publisher= Google Chrome Blog |date= 2009-10-05 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt; ઘણી થર્ડ પાર્ટી થીમ્સ ઓનલાઇન ગેલેરી પર પૂરી પાડવામાં આવી છે&lt;ref&gt;[https://tools.google.com/chrome/intl/en/themes/index.html ગૂગલ ક્રોમ થીમ્સ ગેલેરી]&lt;/ref&gt; જેને ક્રોમના વિકલ્પોમાં “ગેટ થીમ્સ” બટન દ્વારા મેળવી શકાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.google.com/support/chrome/bin/answer.py?hl=en&amp;amp;answer=148695 બેઝિક સેટિંગ્સ: ચેન્જ બ્રાઉઝર થીમ] ગૂગલ ક્રોમ હેલ્પ&lt;/ref&gt;
ક્રોમ એક્સ્ટેન્શન ગેલેરીમાં વધારે થીમ્સ ઉપલબ્ધ છે.

=== સ્વયંચાલિત વેબ પૃષ્ઠ અનુવાદ ===

ગૂગલ ક્રોમ 4.1થી શરૂ થઇને [[ગૂગલ અનુવાદ]]નો ઉપયોગ કરીને એક બિલ્ટ-ઇન અનુવાદ બાર નામે એપ્લિકેશન ઉમેરવામાં આવી છે. હાલમાં 52 ભાષાઓમાં અનુવાદ ઉપલબ્ધ છે.&lt;ref&gt;[http://www.google.com/support/chrome/bin/answer.py?hlrm=ru&amp;amp;answer=173424 સપોર્ટ ગૂગલ ક્રોમ – ઓટોમેટિક વેબ પૃષ્ઠ અનુવાદ]&lt;/ref&gt;

=== રિલીઝ ચેનલ અને અપડેટ્સ ===
8 જાન્યુઆરી 2009ના રોજ ગૂગલે ત્રણ વિશિષ્ટ ચેનલો સાથે એક નવી રિલીઝ સિસ્ટમ રજૂ કરી હતીઃ સ્ટેબલ, બિટા અને ડેવલપર પ્રિવ્યૂ (“ડેવ” ચેનલ તરીકે ઓળખાતી).  આ ફેરફાર અગાઉ માત્ર બે ચેનલોઃ બિટા અને ડેવલપર પ્રિવ્યૂ હતી.  અગાઉની તમામ ડેવલપર ચેનલના વપરાશકર્તાઓને બિટા ચેનલ પર લઇ જવાયા હતા. તેના માટે ગૂગલે એવું કારણ આપ્યું હતું કે ગૂગલ ક્રોમના બિટા ગાળા વખતે વપરાશકર્તાઓને જે ડેવલપર ચેનલ મળતી હતી તેના કરતા ડેવલપર ચેનલ બિલ્ડ્સ ઓછી સ્થિર અને આધુનિક હતી.  સ્ટેબલ ચેનલને એક વાર બિટા ચેનલમાં સંપૂર્ણપણે ચકાસી લેવામાં આવે ત્યાર બાદ તેને ફિચર અને ફિક્સ સાથે અપડેટ કરવામાં આવશે અને બિટા ચેનલને લગભગ દર મહિને સ્થિર ચેનલ સાથે અને ડેવલપર ચેનલના સંપૂર્ણ ફિચર્સ સાથે ચકાસવામાં આવશે. 
ડેવલપર ચેનલમાં વિચારોનું પરીક્ષણ થાય છે (અને કેટલીક વાર નિષ્ફળ જાય છે) અને ઘણી વાર તે અત્યંત અસ્થિર હોઇ શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Mark Larson |date=2009-01-08|url=http://blog.chromium.org/2009/01/google-chrome-release-channels.html |title=Google Chrome Release Channels |access-date=2009-01-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Mark Larson|date=2009-01-08|url=http://googlechromereleases.blogspot.com/2009/01/dev-update-new-webkit-version-new.html|title=Dev update: New WebKit version, new features, and a new Dev channel|access-date=2009-01-09}}&lt;/ref&gt; 22 જુલાઇ 2010ના રોજ ગૂગલે જાહેરાત કરી કે તે નવા સ્ટેબલ વર્ઝન રિલીઝ કરવામાં તે ઝડપ વધારશે, તેનાથી રિલીઝનો ગાળો ત્રિમાસિકથી ઘટીને 6 સપ્તાહનો થઇ જશે.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Anthony Laforge|date=2010-07-22|url=http://blog.chromium.org/2010/07/release-early-release-often.html|title=Release Early, Release Often|access-date=2010-07-25}}&lt;/ref&gt; વધુ ઝડપી રિલીઝ ચક્રના કારણે ચોથી ચેનલ “કેનેરી”ને રિલીઝ કરવામાં આવી હતી. આ નામ કોલસાની ખાણોમાં કેનેરીના ઉપયોગ પરથી લેવાયું છે. તેથી કોઇ ફેરફારથી ક્રોમ કેનેરી “નાશ” પામે તો તેઓ તેને ડેવલપર બિલ્ડમાંથી પરત લાવશે. કેનેરી ક્રોમનું “સૌથી આધુનિક સત્તાવાર વર્ઝન હશે અને અમુક અંશે ક્રોમ ડેવ અને ક્રોમિયમ સ્નેપશોટ બિલ્ડ્સનું મિશ્રણ હશે.”  કેનેરી રિલીઝ અન્ય કોઇ પણ ચેનલ સાથે સમાંતર ચાલે છે, તે અન્ય ગૂગલ ક્રોમ ઇન્સ્ટોલેશન સાથે સંકળાયેલ નથી તેથી વિવિધ સિન્ક્રોનાઇઝેશન પ્રોફાઇલ્સ, થીમ્સ અને બ્રાઉઝર પસંદગી ચલાવી શકે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Lee Mathews|date=2010-07-23|url=http://www.downloadsquad.com/2010/07/23/google-chrome-canary-run-two-channels-at-once/|title=Google drops Chrome Canary build down the Chrome mineshaft|access-date=2010-07-25|archive-date=2010-07-25|archive-url=https://archive.is/20100725003442/http://www.downloadsquad.com/2010/07/23/google-chrome-canary-run-two-channels-at-once/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; તેને ડિફોલ્ટ બ્રાઉઝર તરીકે સેટ કરી શકાય છે.

ક્રોમ સ્વયંચાલિત રીતે પોતાને અપ ટુ ડેટ રાખે છે. તેની ડિટેલ પ્લેટફોર્મથી અલગ હોય છે. 
વિન્ડોઝ પર તે ગૂગલ અપડેટરનો ઉપયોગ કરે છે અને ઓટોઅપડેટને ગ્રૂપ પોલિસી દ્વારા નિયંત્રિત કરી શકાય છે&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://google-opensource.blogspot.com/2009/05/google-update-releases-update-controls.html |title= Google Update Releases Update Controls |author= David Dorwin |date= 2009-05-14 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt; અથવા યુઝર એક સ્વતંત્ર વર્ઝન ડાઉનલોડ કરી શકે છે જે ઓટોઅપડેટ થતું ન હોય.&lt;ref&gt;[http://www.google.com/chrome/eula.html?standalone=1 સ્ટેન્ડએલોન ડાઉલોડ પૃષ્ઠ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://googlesystem.blogspot.com/2009/03/standalone-offline-installer-for-google.html |title= Standalone Offline Installer for Google Chrome |author= Alex Chitu |publisher= Google Operating System |date= 2009-03-01 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt; મેક પર તે ગૂગલ અપડેટ સર્વિસનો ઉપયોગ કરે છે અને ઓટોઅપડેટને મેક ઓએસ એક્સ (OS X) “ડિફોલ્ટ્સ” સિસ્ટમ દ્વારા નિયંત્રિત કરી શકાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.google.com/support/installer/bin/answer.py?hl=en&amp;amp;answer=147176&amp;amp;ctx=go ગૂગલ હેલ્પ પૃષ્ઠ &quot;મેનેજિંગ અપડેટ્સ ઇન ગૂગલ સોફ્ટવેર અપડેટ&quot;]&lt;/ref&gt; લિનક્સ પર તે સિસ્ટમની સામાન્ય પેકેજ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમને અપડેટ સપ્લાય કરવા દે છે.

ગૂગલ આપોઆપ અપડેટ થવાની તૈયારીમાં હોય તેવા નવા વર્ઝનના સંબંધમાં તેના કોર્જેટ અલ્ગોરિધમનો ઉપયોગ કરીને યુઝરના વર્તમાન વર્ઝનમાં બાઇનરી તફાવત પૂરો પાડે છે.  આ નાના અપડેટ્સ નાના સુરક્ષા સુધારા માટે વધુ યોગ્ય છે અને ગૂગલ વધુ ઝડપથી ક્રોમના નવા વર્ઝન યુઝર્સને પહોંચાડી શકે છે, જેનાથી નવી શોધાયેલ સુરક્ષા ખામી સામે જોખમની શક્યતા ઘટી જાય છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://blog.chromium.org/2009/07/smaller-is-faster-and-safer-too.html |title= Chromium Blog: Smaller is Faster (and Safer Too) |author= Stephen Adams |date= 2009-07-15 |access-date= 2010-05-13}}&lt;/ref&gt;

=== વપરાશ પર નજર ===
ક્રોમ તેના ઉપયોગ વિશે ગૂગલને વૈકલ્પિક અને બિન-વૈકલ્પિક યુઝર ટ્રેકિંગ પદ્ધતિ દ્વારા માહિતી મોકલે છે.&lt;ref&gt;[http://blog.chromium.org/2008/10/google-chrome-chromium-and-google.html કમ્યુનિકેશન્સ બિટવીન ક્રોમિયમ/ગૂગલ ક્રોમ એન્ડ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ]&lt;/ref&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;64%&quot;
|+ ટ્રેકિંગની પદ્ધતિ
! પદ્ધતિ&lt;ref name=&quot;iron&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.srware.net/en/software_srware_iron.php|title=SRWare Iron webpage|access-date=2008-10-12}}&lt;/ref&gt;
! મોકલાયેલી માહિતી
! ક્યારે
! વૈકલ્પિક?
|-
|  valign=&quot;top&quot;| '''ઇન્સ્ટોલેશન''' 
|  ઇન્સ્ટોલરમાં અનિયમિત રીતે પેદા થતા ટોકનનો સમાવેશ.  ગૂગલ ક્રોમની સફળતાના દરનું માપ લેવા માટે ઉપયોગી.&lt;ref name=&quot;privacy&quot;/&gt;
| ઇન્સ્ટોલેશન પર
|  {{no}}
|-
|  valign=&quot;top&quot;| '''આરએલઝેડ (RLZ) આઇડેન્ટીફાયર''' &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://foliovision.com/2008/12/09/adwords-ppc-organic-rlz/|title=&amp;rlz= in Google referrer: Organic traffic or AdWords?|access-date=2009-02-27}}&lt;/ref&gt;
|  ગૂગલના કહેવા પ્રમાણે એનકોડ કરાયેલ સ્ટ્રીંગમાં ક્રોમ કઇ રીતે ડાઉનલોડ કરાયું હતું અને તેના ઇન્સ્ટોલેશનના સપ્તાહ વિશે ઓળખી ન શકાય તેવી માહિતી રહેલી છે, અને તેનો ઉપયોગ પ્રમોશનલ અભિયાનની આકારણી માટે થાય છે. &lt;ref name=&quot;privacy&quot;/&gt; આ સ્ટ્રીંગને ઉકેલવા માટે ગૂગલ સોર્સ કોડ પૂરા પાડે છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://google-opensource.blogspot.com/2010/06/google-chromes-rlz-library-is-now-open.html | title=In The Open, For RLZ | date=2010-06-02 | access-date = 2010-06-03}}&lt;/ref&gt;
| 
* ગૂગલ શોધ ક્વેરી પર
* પ્રથમ લોન્ચ અને એડ્રેસ બારના પ્રથમ ઉપયોગ પર.&lt;ref name=&quot;privacy&quot;/&gt;
|  {{partial|Partial&lt;ref group=&quot;note&quot;&gt;Browser must be downloaded directly from the [http://www.google.com/chrome Google Chrome website] to opt-out of the RLZ Identifier.&lt;/ref&gt;}}&lt;ref name=&quot;privacy&quot;&gt;[http://www.google.com/intl/en/landing/chrome/google-chrome-privacy-whitepaper.pdf ગૂગલ ક્રોમ પ્રાઇવસી વ્હાઇટપેપર]&lt;/ref&gt;
|-
|  valign=&quot;top&quot;| '''ક્લાયન્ટ આઇડી (ID)''' &lt;ref name=&quot;blogoscoped&quot;&gt;{{cite web|url=http://blogoscoped.com/archive/2008-09-09-n68.html|title=Google Reacts to Some Chrome Privacy Concerns|access-date=2008-09-24}}&lt;/ref&gt;
|  યુસેઝ મેટ્રિક્સ અને ક્રેશના લોગ સાથેના યુનિક આઇડેન્ટિફાયર.
|  {{unk}}
|  {{yes}}&lt;ref name=&quot;stat-settings&quot;&gt;કન્ટ્રોલ્ડ  બાય ધ સેટિંગ &quot;સેન્ડ યુસેઝ સ્ટેટિસ્ટિક્સ એન્ડ એરર રિપોર્ટ્સ&quot;. ડિફોલ્ટ ઓફ.&lt;/ref&gt;
|-
|  valign=&quot;top&quot;| '''સૂચન''' &lt;ref name=&quot;blogoscoped&quot;/&gt;
|  એડ્રેસ બારમાં ટાઇપ કરવામાં આવેલું લખાણ 
|  ટાઇપિંગ વખતે
|  {{yes}}
|-
|  valign=&quot;top&quot;| '''પેજ નોટ ફાઉન્ડ''' 
|  એડ્રેસ બાર પર ટાઇપ કરવામાં આવતું લખાણ
|  “સર્વર નોટ ફાઉન્ડ” પ્રતિભાવ મેળવ્યા બાદ 
|  {{yes}}
|-
|  valign=&quot;top&quot;| '''બગ ટ્રેકર''' 
|  ક્રેશ અને ફેલ્યર વિશેની માહિતી
|  {{unk}}
|  {{yes}}&lt;ref name=&quot;stat-settings&quot;/&gt;
|}

કેટલીક ટ્રેકિંગ પદ્ધતિને વૈકલ્પિક રીતે ઇન્સ્ટોલેશન ઇન્ટરફેસ{{Citation needed|date=March 2009}} દ્વારા અને બ્રાઉઝરના ઓપ્શન્સ ડાયલોગ દ્વારા સક્રિય અને નિષ્ક્રિય કરી શકાય છે.&lt;ref name=&quot;blogoscoped&quot;/&gt; બિનસત્તાવાર બિલ્ડ્સ જેમ કે એસઆરવેર (SRWare) આયર્ન અને ક્રોમપ્લસ દ્વારા બ્રાઉઝરમાંથી આ ફિચર્સને સદંતર દૂર કરવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;iron&quot;/&gt;  આરએલઝેડ (RLZ) ક્રોમિયમ બ્રાઉઝરમાં પણ સામેલ કરવામાં આવેલ નથી.&lt;ref name=&quot;ChromiumBlog20Jun10&quot;&gt;{{cite web|url = http://blog.chromium.org/2010/06/in-open-for-rlz.html|title = In The Open, For RLZ|access-date = 20 June 2010|last = Google|authorlink = |year = 2010|month = June}}&lt;/ref&gt;

માર્ચ 2010માં ગૂગલે ઇન્સ્ટોલેશનના આંકડા એકત્ર કરવા માટે નવી પદ્ધતિ વિકસાવી હતીઃ ક્રોમમાં સામેલ કરવામાં આવેલ વિશિષ્ટ આઇડી (ID) ટોકનનો ઉપયોગ હવે પ્રથમ કનેક્શન માટે થાય છે જે ગૂગલ અપડેટ તેના સર્વર પર કરે છે.  સર્વરમાંથી આવતા અવાજના પગલે આ એકમાત્ર બિનવૈકલ્પિક યુઝર ટ્રેકિંગ રચનાને દૂર કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theregister.co.uk/2010/03/16/google_chrome_unique_identifier_change/ |title=Google Chrome Unique Identifier Change |date=2010-03-16 |access-date=2010-03-24}}&lt;/ref&gt;

=== અબાઉટ અને ક્રોમ યુઆરએલ્સ (URLs) ===
ક્રોમમાં વિશિષ્ટ યુઆરએલ્સ (URLs) છે જે ડિસ્ક પર વેબસાઇટ્સ કે ફાઇલના બદલે એપ્લિકેશન આધારિત પૃષ્ઠ લોડ કરે છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://src.chromium.org/svn/trunk/src/chrome/common/url_constants.cc|title=Chromium url_constants.cc|access-date=2010-09-01|archive-date=2011-08-13|archive-url=https://www.webcitation.org/60ukemrVF?url=http://src.chromium.org/svn/trunk/src/chrome/common/url_constants.cc|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* અબાઉટઃઅબાઉટ – અબાઉટ પેજીસની યાદી.
* અબાઉટ:અપાચે-ઇન્ટર્નલ્સ– એચટીએમએલ 5 (HTML 5) એપ્લિકેશન કેચ ડાયગ્નોસ્ટિક્સ.
* અબાઉટ:બ્લેન્ક– કોરું એચટીએમએલ (HTML) ડોક્યુમેન્ટ દર્શાવે છે.
* અબાઉટ:કેચ– ગૂગલ ક્રોમ દ્વારા કેચ કરવામાં આવેલા તમામ વેબ પૃષ્ઠોની યાદી.
* અબાઉટ:કોન્ફ્લીક્ટ્સ– મુખ્ય પ્રોસેસમાં લોડ કરવામાં આવેલા મોડ્યુલ્સ અને ત્યાર પછીના સમયે રજિસ્ટર થયેલા મોડ્યુલ્સ.
* અબાઉટ:ક્રેશ – સક્રિય ટેબને ક્રેશ કરવું.
* અબાઉટ:ક્રેડિટ્સ – ક્રોમને બનાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલ તમામ સોફ્ટવેર્સ માટે ક્રેડિટ્સ, લાઇસન્સીસ અને લિંક્સ.
* અબાઉટ:ડીએનએસ (dns) – એન્જિન ડાયગ્નોસ્ટિક્સને પ્રિફેચ કરતા ડીએનએસ (DNS) 
* અબાઉટ:જીપીયુ (gpu) – જીપીયુ (GPU) એક્સિલરેશન ડિબગિંગમાં સહાય માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ગ્રાફિક્સ કાર્ડ માહિતી
* અબાઉટ:હિસ્ટોગ્રામ્સ– વિગતવાર તકનીકી મેટ્રિક્સ.
* અબાઉટ:ઇન્ડ્યુસબ્રાઉઝરક્રેશફોરરિયલ્ઝ– ગૂગલ ક્રોમ બ્રાઉઝરને ક્રેશ કરે છે. 
* અબાઉટ:મેમરી– ઉપયોગમાં લેવાયેલ મેમરી.
* અબાઉટ:નેટ-ઇન્ટર્નલ્સ– નેટવર્ક ડાયગ્નોસ્ટિક્સ.
* અબાઉટ:ફ્લેગ્સ– પ્રયોગાત્મક બ્રાઉઝર ફિચર્સ.&lt;ref name=&quot;AboutFlags19Oct10&quot;&gt;{{Cite news|url = http://lifehacker.com/5667846/chromes-aboutlabs-renamed-to-aboutflags-adds-a-warning|title = Chrome's About:Labs Renamed to About:Flags, Adds a Warning|access-date = 19 October 2010|last = Pash|first = Adam|authorlink = |year = 2010|month = October|work = LifeHacker|archive-date = 2 ડિસેમ્બર 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20181202070544/https://lifehacker.com/5667846/chromes-aboutlabs-renamed-to-aboutflags-adds-a-warning|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
* અબાઉટ:પ્લગઇન્સ– ઇન્સ્ટોલ કરાયેલ પ્લગઇન્સની યાદી (એક્સ્ટેન્શન નહીં), ડાયગ્નોસ્ટિક્સ માટે નિષ્ક્રિય ટેકો. 
* અબાઉટ:શોર્ટહેન્ગ– ટેબના પ્રોસેસને હેન્ગ કરે છે, જેનાથી તે બિનપ્રતિભાવદાયક બને છે.
* અબાઉટ:સિન્ક– સિન્ક્રોનાઇઝેશન એન્જિન ડાયગ્નોસ્ટિક્સ.
* અબાઉટ:ટીસીમોલોક (tcmalloc) – છેલ્લે લોડ થયેલા પૃષ્ઠના આંકડા. 
* અબાઉટ:ટર્મ્સ – સેવાની શરતો.
* અબાઉટ:વર્ઝન, અબાઉટ: – ક્રોમનું વર્ઝન, વેબકિટ, વી8 (V8), અને લોન્ચ માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલ કમાન્ડ લાઇન વિકલ્પ.
* ક્રોમ://બુકમાર્ક્સ–{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} બુકમાર્ક મેનેજર.
* ક્રોમ://ડાઉનલોડ્સ{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – ડાઉનલોડ મેનેજર.
* ક્રોમ://એક્સ્ટેન્શન્સ–{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} એક્સ્ટેન્શન મેનેજર.
* ક્રોમ://ઇતિહાસ–{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} પૃષ્ઠ ઇતિહાસ.
* ક્રોમ://ન્યુટેબ–{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} નવું ટેબ પૃષ્ઠ.
* ક્રોમ://પ્રિન્ટ–{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} પ્રિન્ટ પ્રિવ્યૂ.
* ક્રોમ://સેટિંગ્સ–{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} સેટિંગ મેનેજર.
* ક્રોમ://વ્યૂ-એચટીટીપી-કેચ{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – કેચ્ડ એચટીટીપી (HTTP) ઓબ્જેક્ટ્સ.
* વ્યૂ-કેચ:યુઆરએલ (url) – તમને અંડર-ધી-હૂડ કેચની માહિતી રજૂ કરે છે. 
* વ્યૂ-સોર્સઃયુઆરએલ (url) – નિશ્ચિત યુઆરએલ (URL)ના સોર્સ કોડ રજૂ કરે છે. 

=== અબાઉટ:ફ્લેગ્સ ===
અસલમાં અબાઉટ:લેબ્સ તરીકે ઓળખાયેલું, &quot;અબાઉટ:ફ્લેગ્સ&quot; ગૂગલ ક્રોમ બિલ્ડ્સનું એક સ્થળ છે જેમાં પ્રયોગાત્મક ફિચર્સ રહેલા છે. ડેવલપર બિલ્ડ્સમાં રહેલા ફિચર્સમાં સામેલ છેઃ
* સાઇડ ટેબ્સ: ટેબસ્ટ્રીપના કન્ટેક્સ્ટ મેનુમાં &quot;યુઝ સાઇડ ટેબ્સ&quot; એન્ટ્રી ઉમેરે છે.  ઉપરના ટેબ્સ (ડિફોલ્ટ) અને બાજુના ટેબ્સ વચ્ચે ટૂગલ કરવા માટે તેનો ઉપયોગ કરો.  વાઇડસ્ક્રીન મોનિટર્સ માટે ઉપયોગી 
* રિમોટિંગઃ રિમોટિંગ હોસ્ટ સપોર્ટને સક્ષમ બનાવવું. (હાલમાં બિનકાર્યરત)
* જૂનવાણી પ્લગ-ઇન્સને નિષ્ક્રિય કરવાઃ સુરક્ષાની જાણીતી નબળાઇ ધરાવતા પ્લગ-ઇન્સને સ્વયંચાલિત રીતે નિષ્ક્રિય કરે છે અને તેમની વચ્ચે અપડેટ લિંક્સ ઓફર કરે છે.
* એક્સએસએસ (XSS) ઓડિટરઃ વેબકિટ્સના એક્સએસએસ (XSS) ઓડિટર (ક્રોસ-સાઇટ સ્ક્રિપ્ટિંગ રક્ષણ)ને સક્ષમ બનાવે છે.  આ ફિચરનો હેતુ તમને કેટલીક જોખમી વેબ સાઇટ્સના આક્રમણમાંથી બચાવવાનો છે.  તેનાથી તમારી સુરક્ષામાં વધારો થાય છે, પરંતુ તમામ વેબસાઇટ માટે કદાચ સુસંગત નથી.
* થર્ડ પાર્ટી મોડ્યુલ્સ સાથે જાણીતા સંઘર્ષની ચકાસણીઃ એક બેકગ્રાઉન્ડ ચેકને સક્રિય કરે છે જે કોઇ સોફ્ટવેર અસંગતતા જાણવા મળે ત્યારે તમને ચેતવે છે. (જેમ કે બ્રાઉઝરને ક્રેશ કરતા થર્ડ પાર્ટી મોડ્યુલ્સ).
* સીઆરએક્સ- (CRX) રહિત વેબ એપ્સઃ ક્રોમ એપ્સ. ઇન્સ્ટોલ કરવામાં સપોર્ટને સક્રિય કરે છે જે મેનિફેસ્ટ અને આઇકોન્સને એક સીઆરએક્સ (crx) ફાઇલમાં સમાવવાના બદલે વેબ પૃષ્ઠ પર એક મેનિફેસ્ટ ફાઇલનો ઉપયોગ કરીને લાગુ કરવામાં આવે છે.
* જીપીયુ (GPU) એક્સિલરેટેડ કેનવાસ ટુડી (2D)- ગ્રાફિક્સ પ્રોસેસર યુનિટ (GPU) હાર્ડવેરનો ઉપયોગ કરીને ટુડી (2D) કન્ટેક્સ્ટ સાથેના કેનવાસ ટેગ્સની વધુ ઉચ્ચ કામગીરી સક્રિય બનાવે છે.
* પ્રિન્ટ પ્રિવ્યૂઃ પ્રિન્ટ કામગીરીના એક ઇન-ટેબ પ્રિવ્યૂને સક્રિય કરે છે. (હાલમાં બિન-કાર્યરત)
* નેટિવ ક્લાયન્ટઃ નેટિવ ક્લાયન્ટ માટે સપોર્ટ સક્રિય કરે છે.
* વેબ પૃષ્ઠ પ્રિરેન્ડરિંગઃ વધુ ઝડપી બ્રાઉઝિંગ અનુભવ માટે બેકગ્રાઉન્ડમાં પૂર્ણ વેબપૃષ્ઠોને ધારણા આધારિત પ્રિરેન્ડર કરે છે.
* પ્રયોગાત્મક એક્સ્ટેન્શન એપીઆઇ (APIs) પ્રયોગાત્મક એક્સ્ટેન્શન એપીઆઇ (APIs)ને સક્રિય બનાવે છે. એ બાબતની નોંધ લો કે એક્સ્ટેન્શન ગેલેરી તમને પ્રયોગાત્મક એપીઆઇ (APIs)નો ઉપયોગ કરતા એક્સ્ટેન્શન અપલોડ કરવા દેતું નથી.
* ક્લિક-ટુ-પ્લેઃ તેને ચલાવવા માટે બ્લોક્ડ પ્લગ-ઇન પર ક્લિક કરો.
* હાઇપરલિંક ઓડિટિંગને નિષ્ક્રિય કરોઃ હાઇપરલિંક ઓડિટિંગ પિંગ્સ મોકલવાનું નિષ્ક્રિય કરે છે.
* પ્રયોગાત્મક સ્થળ ફિચર્સઃ પ્રયોગાત્મક એક્સ્ટેન્શન્સને જિયોલોકેશન ફિચર્સ પર સક્ષમ બનાવે છે. ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ લોકેશન એપીઆઇ (APIs)નો સમાવેશ કરે છે અને વધારાના લોકલ નેટવર્ક ડેટા કન્ફિગરેશન ડેટાને ગૂગલ લોકેશન સર્વિસ પર મોકલે છે જેનાથી વધુ ચોક્કસ પોઝિશનિંગ રચાય છે.
* ઇન્સ્ટન્ટ ટાઇપઃ તાકીદની વર્તણૂકને આયોજિત કરે છે.

== આવકાર ==
{{See|Usage share of web browsers|Browser wars}}
[[ચિત્ર:Wikimedia browser share pie chart.png|300px|right|ફ્રેમરહીત]]
[[ચિત્ર:Usage share of web browsers (Source StatCounter).svg|right|thumb|300px|ઓક્ટોબર 2010માં સ્ટેટ કાઉન્ટર વેબ બ્રાઉઝર્સમાં ક્રોમનો યુસેઝ હિસ્સો 11.92% છે.]]
2008માં ''ધ ડેઇલી ટેલિગ્રાફ'''ના મેથ્યુઝ મૂરે પ્રારંભિક સમીક્ષા પરથી ચૂકાદો આપ્યો હતોઃ “ગૂગલ ક્રોમ આકર્ષક, ઝડપી છે અને કેટલાક નવા ફિચર્સ ધરાવે છે, પરંતુ તેના માઇક્રોસોફ્ટ હરીફ માટે જોખમી બની શકે તેમ નથી.”''' '' &lt;ref&gt;{{cite news |first=Matthew |last=Moore |title=Google Chrome browser: Review of reviews |url=http://www.telegraph.co.uk/connected/main.jhtml?xml=/connected/2008/09/03/dlchrome103.xml |access-date=2008-09-04 |date=2008-09-02 |work=Daily Telegraph |publisher=Telegraph Media Group |archive-date=2008-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080904022243/http://www.telegraph.co.uk/connected/main.jhtml?xml=%2Fconnected%2F2008%2F09%2F03%2Fdlchrome103.xml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

પ્રારંભમાં માઇક્રોસોફ્ટે કથિત રીતે “ક્રોમના જોખમને ઓછું મહત્ત્વ આપ્યું હતું” અને “આગાહી કરી હતી કે મોટા ભાગના લોકો ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર 8 પસંદ કરશે.”  ઓપેરા સોફ્ટવેરએ જણાવ્યું હતું કે, “ક્રોમ વિશ્વમાં સૌથી મોટા એપ્લિકેશન પ્લેટફોર્મ તરીકે વેબને મજબુત બનાવશે.”&lt;ref&gt;{{Cite document |url=http://www.ibtimes.co.in/articles/20080903/google-microsoft-chrome-internet-exploer-web-firefox_all.htm |title=Google polishes product line with Chrome browser |first=Michael |last=Liedtke |date=2008-09-03 |publisher=Associated Press |postscript=&lt;!--None--&gt; }}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  પરંતુ 25 ફેબ્રુઆરી 2010ના રોજ ''બિઝનેસવીક'' એ જણાવ્યું હતું કે “વર્ષો પછી પ્રથમ વાર વેબ પરથી સામગ્રી મેળવવા માટેના સર્વત્ર જોવા મળતા પ્રોગ્રામ બ્રાઉઝર્સમાં ઉર્જા અને સ્રોત ફાળવવામાં આવી રહ્યા છે.  આ ટ્રેન્ડ –ગ્રાહકો માટે ફાયદો- નો યશ બે પક્ષના ફાળે જાય છે.  પ્રથમ છે ગૂગલ જેની ક્રોમ બ્રાઉઝરની મોટી યોજનાઓના કારણે માઇક્રોસોફ્ટ તેની હરીફ નિષ્ક્રિયતામાંથી હચમચી ગયું છે અને સોફ્ટવેર અગ્રણીએ તેના પોતાના બ્રાઉઝર ઇન્ટરનેટ એક્સપ્લોરર પર નવેસરથી ધ્યાન આપવાની ફરજ પડી છે. છેલ્લા બ્રાઉઝર યુદ્ધમાં નેટસ્કેપને પછાડીને માઇક્રોસોફ્ટના વિજય બાદ તેણે આઇઇ (IE)ની ક્ષમતા વધારવાના પ્રયાસ અટકાવી દીધા હતા. હવે તે ફરી સક્રિય છે.”&lt;ref&gt;{{Cite document |url=http://www.businessweek.com/magazine/content/10_10/b4169074693523.htm |title=Browser Wars: The Sequel |first=Rich |last=Jaroslovsky |publisher=BusinessWeek |date=2010-02-25 |postscript=&lt;!--None--&gt;}}&lt;/ref&gt; મોઝિલાએ જણાવ્યું હતું કે વેબ બ્રાઉઝર માર્કેટમાં ક્રોમનો પ્રવેશ કોઇ “વાસ્તવિક આશ્ચર્ય નથી.” “ક્રોમનો ઉદ્દેશ ફાયરફોક્સ સાથે સ્પર્ધા કરવાનો નથી” અને વધુમાં કહ્યું હતું કે તેનાથી મોઝિલા સાથે ગૂગલના આવકના સંબંધ પર અસર નહીં થાય.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://john.jubjubs.net/2008/09/01/thoughts-on-chrome-more/ |title= Thoughts on Chrome &amp; More |publisher= John's Blog |date= 2008-09-01 |access-date= 2010-05-13 |archive-date= 2020-12-26 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201226011744/http://john.jubjubs.net/2008/09/01/thoughts-on-chrome-more/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite document |url=http://www.pcpro.co.uk/news/222147/mozilla-google-is-not-trying-to-kill-us.html |title=Mozilla: Google's not trying to kill us |first=Barry |last=Collins |date=2008-09-02 |publisher=PC Pro |postscript=&lt;!--None--&gt; |access-date=2011-05-30 |archive-date=2009-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210111805/http://www.pcpro.co.uk/news/222147/mozilla-google-is-not-trying-to-kill-us.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

{{quote|Chrome's design bridges the gap between desktop and so-called &quot;[[cloud computing]].&quot; At the touch of a button, Chrome lets you make a desktop, [[Start menu]], or [[Quick Launch]] shortcut to any Web page or [[Web application]], blurring the line between what's online and what's inside your PC. For example, I created a desktop shortcut for [[Google Maps]]. When you create a shortcut for a Web application, Chrome strips away all of the [[toolbar]]s and tabs from the window, leaving you with something that feels much more like a [[desktop application]] than like a Web application or page.|[[PC World (magazine)|PC World]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pcworld.com/article/150579/google_chrome_web_browser.html |title=Google Chrome Web Browser |first=Nick |last=Mediati |date=2008-09-03 |access-date=2008-09-07 |publisher=[[PC World (magazine)|PC World]] |archive-date=2008-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080904061407/http://www.pcworld.com/article/150579/google_chrome_web_browser.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;}}

9 સપ્ટેમ્બર, 2008ના રોજ ક્રોમ જ્યારે બિટામાં હતું ત્યારે જર્મન ફેડરલ ઓફિસ ફોર ઇન્ફર્મેશન સિક્યોરિટી (BSI)એ ક્રોમના તેમના પ્રથમ પરીક્ષણ વિશે નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું જેમાં ગૂગલના જર્મન વેબ પૃષ્ઠ પર અગ્રણી ડાઉનલોડ લિંક્સ વિશે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી કારણ કે બિટા વર્ઝન સામાન્ય વપરાશના એપ્લિકેશન્સ માટે લાગુ થવું ન જોઇએ અને બ્રાઉઝરના ઉત્પાદકોએ પ્રિ-રિલીઝ્ડ સોફ્ટવેરના ઉપયોગ વિશે યોગ્ય સૂચનાઓ પૂરી પાડવી જોઇએ. તેમણે જોકે વેબની સુરક્ષા સુધારવા માટે બ્રાઉઝરના તકનીકી યોગદાનની પ્રશંસા કરી હતી.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Matthias |last=Gärtner |title=BSI-Position zu Google-Chrome |url=http://www.bsi.de/presse/kurzmeldung/090908chrome.htm |access-date=2008-09-09 |language=German |date=2008-09-09 |work=Federal Office for Information Security |publisher=Federal Office for Information Security |archive-date=2008-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080911182557/http://www.bsi.de/presse/kurzmeldung/090908chrome.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ક્રોમના વૈકલ્પિક યુસેઝ સંગ્રહ અને ટ્રેકિંગ વિશેની ચિંતાઓની વિવિધ પ્રકાશનોમાં નોંધ લેવાઇ છે.&lt;ref&gt;{{cite news |first=Elise |last=Ackerman |title=Google browser's tracking feature alarms developers, privacy advocates |url=http://www.mercurynews.com/breakingnews/ci_10510989 |publisher=Mercury News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.cnet.com/8301-13860_3-10031661-56.html?tag=txt |title=Google's Omnibox could be Pandora's box |date=2008-09-03 |access-date=2008-09-04 |archive-date=2008-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080906065924/http://news.cnet.com/8301-13860_3-10031661-56.html?tag=txt |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2 સપ્ટેમ્બર 2008ના રોજ સીએનઇટી (CNET) સમાચાર આઇટમ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.cnet.com/8301-17939_109-10030522-2.html |title=Be sure to read Chrome's fine print |publisher=[[CNET]] |access-date=2008-09-03 |archive-date=2008-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080904002226/http://news.cnet.com/8301-17939_109-10030522-2.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;માં પ્રારંભિક બિટા રિલીઝ માટેની સેવાની શરતોના એક ફકરા તરફ ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું હતું જેમાં ક્રોમ બ્રાઉઝર દ્વારા ટ્રાન્સફર કરવામાં આવતી દરેક સામગ્રી માટે ગૂગલને લાઇસન્સ ફાળવવામાં આવ્યું હોય તેમ જણાતું હતું.  સંબંધિત ફકરો ગૂગલની સામાન્ય સેવાની શરતોમાંથી લેવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;[https://www.google.com/accounts/TOS?hl=en ગૂગલ ટર્મ્સ ઓફ સર્વિસ]&lt;/ref&gt; તે જ દિવસે ગૂગલે આ ટીકાનો જવાબ આપતા જણાવ્યું હતું કે તેમાં વપરાયેલી ભાષા અન્ય પ્રોડક્ટમાંથી લેવામાં આવી હતી અને સેવાની શરતોમાંથી તે ફકરો દૂર કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Google Chrome Terms of Service (English) |url=http://www.google.com/chrome/eula.html?hl=en |access-date=2008-09-04}}&lt;/ref&gt; ગૂગલે એ બાબતની નોંધ લીધી હતી કે “આ ફેરફાર તમામ યુઝર્સને પાછલી અસરથી લાગુ થશે જેમણે ગૂગલ ક્રોમ ડાઉનલોડ કર્યું હોય.”&lt;ref name=&quot;license-change&quot;&gt;{{Cite document |title=Google Amends Chrome License Agreement After Objections |url=http://www.pcworld.com/businesscenter/article/150637/google_amends_chrome_license_agreement_after_objections.html |publisher=[[PC World (magazine)|PC World]] |date=2008-09-03 |access-date=2008-09-03 |postscript=&lt;!--None--&gt; |journal= |archive-date=2013-06-27 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Hg7I76oe?url=http://www.pcworld.com/article/150637/chrome.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આ પ્રોગ્રામથી ગૂગલને પરત કઇ માહિતી મળે છે તે વિશે ત્યાર બાદ ચિંતા અને ગુંચવણ હતી. કંપનીએ જણાવ્યું હતું કે યુસેઝના મેટ્રીક્સ ત્યારે જ મોકલવામાં આવે છે જ્યારે બ્રાઉઝર ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવે ત્યારે “વપરાશકર્તા ગૂગલને આપોઆપ યુસેઝના આંકડા અને ક્રેશ રિપોર્ટ મોકલીને ગૂગલ ક્રોમને વધુ સારું બનાવવામાં મદદરૂપ બનો” વિકલ્પને પસંદ કરે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.google.com/chrome/intl/en/privacy.html |title=Google Chrome Privacy Notice |access-date=2009-10-27}}&lt;/ref&gt;

ગૂગલ ક્રોમમાં સામેલ વૈકલ્પિક સૂચન સેવાની ટીકા કરવામાં આવી છે કારણ કે તે ઓમ્નીબોક્સમાં ટાઇપ કરવામાં આવેલી માહિતી યુઝર રિટર્ન હિટ કરે તે અગાઉ ગૂગલને પૂરી પાડે છે. તેના કારણે ગૂગલ યુઆરએલ (URL) સૂચન પૂરા પાડી શકે છે, પરંતુ સાથે સાથે ગૂગલને કોઇ [[IP address|આઇપી (IP) એડ્રેસ]] સાથે સંકળાયેલ વેબના ઉપયોગની માહિતી પણ આપે છે.  ''હૂડ પ્રાઇવસી બોક્સ હેઠળ પ્રેફરન્સ'' માં આ ફિચરને પસંદ કરીને બંધ કરી શકાય છે.&lt;ref name=&quot;Fried3Sep08&quot;&gt;{{cite web |url=http://news.cnet.com/8301-13860_3-10031661-56.html |title=Google's Omnibox could be Pandora's box |access-date=2010-05-13 |last=Fried |first=Ina |date=2008-09-03 |archive-date=2010-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100701055203/http://news.cnet.com/8301-13860_3-10031661-56.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== આ પણ જૂઓ ==
{{Portal|Free software}}
* બ્રાઉઝર યુદ્ધો
* ક્રોમિયમ (વેબ બ્રાઉઝર)
* વેબ બ્રાઉઝર્સની સરખામણી
* ગૂગલ ક્રોમ ફ્રેમ
* ગૂગલ ક્રોમ ઓએસ (OS)
* વેબ બ્રાઉઝર્સની યાદી
* એસઆરવેર (SRWare) આયર્ન
* વેબ બ્રાઉઝર્સની સમયસારણી
* વેબ બ્રાઉઝર્સમાં યુસેઝ હિસ્સો 

== નોંધ ==
{{Reflist|group=note}}

== સંદર્ભો ==
{{Reflist|30em}}

== બાહ્ય લિંક્સ ==
{{Commons category|Google Chrome}}
* {{official|http://www.google.com/chrome}}
* [http://www.google.com/chrome/eula.html?standalone=1&amp;amp;hl=en ગૂગલ ક્રોમ ઓફલાઇન ઇન્સ્ટોલર]
* [http://www.google.com/chrome/intl/en/features.html ગૂગલ ક્રોમ ફિચરની યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209194855/http://www.google.com/chrome/intl/en/features.html |date=2010-02-09 }}
* [http://chrome.blogspot.com/ ગૂગલ ક્રોમ સત્તાવાર બ્લોગ]
* ગૂગલ કોડ ખાતે [http://code.google.com/p/chromium/ ક્રોમિયમ પ્રોજેક્ટ પૃષ્ઠ]
* ગૂગલમાંથી [http://blog.chromium.org/ ધ ક્રોમિયમ બ્લોગ]
* [http://www.google.com/googlebooks/chrome/ ગૂગલ ક્રોમ કોમિક બુક]

{{DEFAULTSORT:ક્રોમ}}
[[શ્રેણી:ફ્રી સોફ્ટવેર]]
[[શ્રેણી:વેબ બ્રાઉઝર]]</text>
      <sha1>2uhtbflaa0tzfys64kw5uiykj3s8elg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>રિંગટોન</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32569</id>
    <revision>
      <id>906819</id>
      <parentid>905819</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:15:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61091" sha1="em31e9yxn2olsj7jw0qm1h6jc2mo9uh" xml:space="preserve">{{Cleanup|date=March 2010}}
'''રિંગટોન'''  અથવા '''રિંગ ટોન'''  એ ઇનકમિંગ કોલ અથવા પાઠ સંદેશનો સંકેત આપતી ટેલિફોન દ્વારા કરાતી ધ્વનિ છે.  શબ્દશઃ સૂર નહીં પરંતુ [[મોબાઇલ ફોન|મોબાઇલ ફોન]] પર વપરાતી અનુકૂલિત ધ્વનિઓનો ઉલ્લેખ કરવા આ શબ્દનો આજે ઘણી વાર ઉપયોગ થાય છે.

==પૃષ્ઠભૂમિ==
જ્યારે ફોનનું નેટવર્ક ઇનકમિંગ કોલનો સંકેત આપે છે ત્યારે ફોનની ઘંટડી વાગે છે અને આમ ફોન તેના વપરાશકારને ચેતવે છે. લેન્ડલાઇન ટેલિફોનો માટે કોલ સંકેત સ્વીચ અથવા ટેલિફોન જેની સાથે જોડાયેલો છે તે એક્સ્ચેન્જ દ્વારા પેદા કરાયેલો વિદ્યુત પ્રવાહ હોઇ શકે છે. મોબાઇલ ફોન માટે નેટવર્ક ઇનકમિંગ કોલનો સંકેત આપતો એક સંદેશ ફોનને મોકલે છે.

ટેલિફોનની “ઘંટડી” (રિંગ) એ ત્યારે પેદા થતો ધ્વનિ છે જ્યારે કોઇ ઇનકમિંગ ટેલિફોન કોલ હોય. આ શબ્દ તે હકીકત સાથે મૂળ ધરાવે છે કે ટેલિફોનો મૂળમાં ઘંટડી અને વિદ્યુતચુંબકીય બળથી ચાલતા ક્લેપર (ઘંટ વગાડવાના લોલક)ની બનેલી રિંગિંગ યંત્રવ્યવસ્થા ધરાવતા હતા અને તેઓ ઘંટડી વાગવાનો ધ્વનિ પેદા કરતા હતા. ઉપરોક્ત વિદ્યુત સંકેતો વિદ્યુતચુબકોને શક્તિ પુરી પાડશે અને જે બાદમાં ઝડપથી વહેશે અને ક્લેપરને મુક્ત કરશે અને ઘંટડી વાગશે. વિદ્યુતચુંબકીય ઘંટડી પ્રણાલી હજુ પણ વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં છે. ઉત્તર અમેરિકામાં ગ્રાહકના ટેલિફોનને મોકલવામાં આવતો ઘંટડી સંકેત 20 હર્ટ્ઝની આવૃત્તિએ 90 વોલ્ટનો એસી (AC) છે. યુરોપમાં તે 25 હર્ટ્ઝની આવૃત્તિએ 60-90 વોલ્ટ એસી (AC) છે. 

પેદા થતી ધ્વનિને હજુ પણ રિંગ કહેવાય છે ત્યારે તાજેતરમાં બનેલા ટેલિફોનો વિદ્યુતથી પેદા થતા કિલકિલાટ અથવા અન્ય ધ્વનિ પેદા કરે છે. ઘંટડી સંકેતમાં ભિન્નતાનો ઇનકમિંગ કોલના ગુણધર્મ સૂચવવા માટે ઉપયોગ થઇ શકે છે. (દા.ત. ટૂંકા અંતરાલ સાથે આવતી રિંગનો ચોક્કસ નંબર પરથી કોલ આવતો હોવાનો સંકેત આપવા માટે ઉપયોગ થઇ શકે છે)

''ઘંટડી સંકેત''  એ વિદ્યુત ટેલિફોની સંકેત છે જે ટેલિફોનને તેના વપરાશકારને સચેત કરવા પ્રેરે છે. પોટ્સ (POTS) ટેલિફોન પ્રણાલી પર તે લાઇનમાં ઘંટડી પ્રવાહ, લગભગ 100 વોલ્ટનો ડીસી (DC) [અમેરિકામાં 90 વોલ્ડ એસી (AC) અને 20 હર્ટ્ઝ] સંકેત મોકલીને કરવામાં આવે છે.  સ્પંદન પામતો ડીસી (DC) ધ્રૂવીયતા બદલતો નથી. તે શૂન્યથી મહત્તમ વોલ્ટેજ સુધી વિસ્તરણ પામે છે અને ફરી પાછો શૂન્ય પર આવે છે. મોટા ભાગની સફર માટે આ જે આ સંકેતનું, રિંગિંગ પ્રવાહ તરીકે ડિજીટલી વહન કરી શકાય છે કારણકે મોટા ભાગના લેન્ડલાઇન એન્ડ-ટુ-એન્ડ ડિજીટલ નથી. જૂના ફોનમાં આ વોલ્ટેજનો ઊંચો અવબાધ ધરાવતા વિદ્યુતચુંબકને ફોન પર ઘંટડી વગાડવા ઉત્તેજિત કરવા માટે ઉપયોગ થતો હતો. 

20મી સદીના અંત ભાગના અને ત્યાર  બાદ ફિક્સ્ડ ફોન આ રિંગિંગ પ્રવાહ વોલ્ટેજને શોધે છે અને ઇલેક્ટ્રોનિકલી મીઠા સૂર પેદા કરે છે. મોબાઇલ ફોન સંપૂર્ણપણે ડિજીટલ છે માટે સેલ આધારિત સ્ટેશનો સાથે પ્રત્યાયન કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા પ્રોટોકોલના ભાગ તરીકે  ઘંટડી વગાડવા સિગ્નલ મેળવે છે.

પોટ્સ (POTS) સ્વિચિંગ સિસ્ટમમાં, ટેલિફોન હેન્ડસેટને જ્યારે સ્વીચ હૂકમાંથી ઉઠાવવામાં આવે છે ત્યારે લાઇનનો અવબાધ 600 ઓહમ સુધી ઘટે છે ત્યારે રિંગ &quot;ટ્રિપ&quot; થઇ હોવાનું કહેવાય છે. ટેલિફોન કોલને જવાબ અપાયેલો છે તેવા આ સંકેતો અને ટેલિફોન એક્સ્ચેન્જ તાત્કાલિક રિંગિંગ સંકેતને લાઇનમાંથી દૂર કરે છે અને કોલને જોડે છે. તે &quot;રિંગ-ટ્રિપ&quot; અથવા &quot;પ્રિ-ટ્રિપ&quot; કહેવાતી સમસ્યાનું સ્ત્રોત છે. લાઇન પર  રિંગિંગ સંકેતોનો જ્યારે કન્ડક્ટરોની વચ્ચે અત્યંત નીચા અવરોધોનો સામનો થાય છે ત્યારે આ સમસ્યા ઉદભવે છે. વપરાશકારના વાસ્તવિક ટેલિફોનની રિંગ વાગવાની શક્યતા પહેલા રિંગને (ઘણા ટૂંકાથી વધુ સમય માટે) ટ્રિપ કરે છે. ભીના વાતાવરણ અને અયોગ્ય રીતે નાંખવામાં આવેલી લાઇનને કારણે આ સમસ્યા સામાન્ય છે.

પ્રારંભિક અહેવાલોએ દર્શાવ્યું હતું કે લોકો ફોન ઉપાડતા પહેલા ઘંટડી વાગવાનું બંધ થાય તેની રાહ જુએ છે.{{Citation needed|date=March 2010}} આ સમસ્યા દૂર કરવા માટે રિંગમાં બ્રેક (વિરામ) દાખલ કરાયા હતા જેને પગલે અત્યારે ઉપયોગમાં રહેલી રિંગ-પોઝ-રિંગ પ્રકારની ઘંટડી બની હતી. શરૂઆતની પાર્ટી લાઇન સિસસ્ટમમાં આ પેટર્ન મોર્સ કોડ અક્ષર હતો અને ફોન કોણે ઉપાડવો તેનો સંકેત આપતો હતો  પરંતુ આજે વ્યક્તિગત લાઇનો સાથે માત્ર ટકી રહેલી પેટર્ન સિંગલ રિંગ અને ડબલ રિંગ, મૂળ મોર્સ કોડ અક્ષર ટી (T) (ડેશ) અને એમ (M) (ડેશ ડેશ) છે.{{Clarify|date=March 2010}}

રિંગિંગ પેટર્નને રિંગ પેડન્સ તરીકે ઓળખાય છે. તે માત્ર પોટ્સ (POTS) ફિક્સ્ડ ફોનને લાગુ પડે છે જેમાં રિંગિંગ પેટર્ન સર્જવા માટે હાઉ વોલ્ટેજ રિંગ સંકેત સ્વિચ ઓન અને ઓફ થાય છે. ઉત્તર અમેરિકામાં પ્રમાણભૂત રિંગ કેડન્સ &quot;2-4&quot; અથવા બે સેકન્ડ સુધી રિંગ વાગ્યા બાદ ચાર સેકન્ડની શાંતતા છે. ઓસ્ટ્રેલિયા અને યુકે (UK)માં પ્રમાણભૂત રિંગ કેડન્સ 400 મિલિસેકન્ડ ઓન, 200 મિલિસેકન્ડ ઓફ, 400 મિલિસેકન્ડ ઓન, 2000 મિલિસેકન્ડ ઓફ છે. આ પેટર્ન અલગ અલગ વિસ્તારમાં બદલાય છે અને અને વિશ્વના વિવિધ દેશોમાં અન્ય પેટર્ન વપરાય છે.

કેટલીક નાની ઓફિસ અને ઘર ઓફિસ સ્થિતિમાં પાર્ટી લાઇન રિંગિંગ જેવી સેવા પાછી ફરી રહી છે જે ફેસિમાઇલ મશીન અને ટેલિફોને સમાન લાઇન પરંતુ અલગ ટેલિફોન નંબરની સુવિધા પુરી પાડે છે. આ ક્લાસ (CLASS) સુવિધાને સામાન્ય રીતે ડિસ્ટિંક્ટિવ રિંગિંગ કહેવાય છે. જોકે, કેરિયર્સ તેને &quot;સ્માર્ટ રિંગ&quot;, &quot;ડ્યુએટ&quot;, &quot;મલ્ટિપલ નંબર&quot;, &quot;આડેન્ટ-એ-કોલ&quot; અને &quot;રિંગમાસ્ટર&quot; જેવા ટ્રેડમાર્ક્ડ નામ આપે છે. આ સુવિધાનો અંતેવાસી અથવા તેરથી ઓગણીસ વર્ષના યુવાનોને અપાયેલી સમાન ભૌતિક લાઇન માટે અપાતા બીજા ફોન નંબર માટે પણ ઉપયોગ થાય છે. આ કિસ્સામાં તેને ઘણીવાર &quot;ટીન લાઇન&quot;ના નામ હેઠળ વેચવામાં આવે છે.

રિંગિંગ સંકેતના પ્રથમ અને બીજા બર્સ્ટની વચ્ચે શાંત સમયગાળા દરમિયાન કોલર આઇડી (ID) સંકેતો મોકલવામાં આવે છે.

ધ્યાન ખેંચવા માટે વિક્ષેપિત રિંગ સંકેત તૈયાર કરાયા હતા અને અભ્યાસોએ સૂચવ્યું હતું કે બે છૂટી સુરિલી રંગને સાંભળવું સરળ છે.{{Citation needed|date=March 2010}} તેને પાર્ટી લાઇનમાં વપરાતી કોડેડ રિંગગ સાથે કોઇ લેવા દેવા નથી.

==ઇતિહાસ==
એટી એન્ડ ટીએ (AT&amp;amp;T) મોડલ 500 અને 2500 લેન્ડલાઇન ટેલિફોન સેટમાં જોવા મળતી &quot;સી&quot; (C) ટાઇપ રિંગર માટે સાત અલગ ગોન્ગ સંયોજનો ઓફર કર્યા હતા. આ ગોન્ગ્સે ક્ષતિગ્રસ્ત શ્રવણશક્તિ ધરાવતા ગ્રાહકોને &quot;અલગ સૂર&quot; પુરો પાડ્યો હતો અને તેમની પાસે કેટલાક ફોન એક સાથે પડ્યા હોય તો તેમાંથી ક્યા ફોનની રિંગ વાગી છે તે કહેવું તેમના માટે શક્ય બનાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;સી (C)-ટાઇપ રિંગર્સ - મેન્ટેનન્સ. બેલ સિસ્ટમ પ્રેક્ટિસ, અંક 4 (સપ્ટેમ્બર  1978), ભાગ 501-250-303&lt;/ref&gt; &quot;બેલ ચાઇમ&quot; પણ ઓફર કરાઇ હતી જે દરવાજાની ઘંટડીની જેમ અથા સામાન્ય ફોનની ઘંટડીની જેમ વાગતી હતી. 

ફોન લાઇનમાં ત્રાહિત પક્ષ ઉપકરણને જોડવાની પરવાનગી આપતા 1975 એફસીસી (FCC) ચુકાદા બાદ ઉત્પાદકોએ એક્સેસરી ટેલિપોન રિંગર્સ બનાવવાનું શરૂ કર્યું જે યાંત્રિક સૂરના સ્થાને ઇલેક્ટ્રોનિક સૂર અથવા સુસ્વરસંગીતમાં વાગતા હતા. લોકોએ તેમના પોતાના રિંગર બનાવ્યા જેમાં કોલ આવતા સુસ્વરસંગીત વગાડવા માટે સંગીત શુભેચ્છા પત્રમાંથી ચિપનો ઉપયોગ થતો હતો.&lt;ref&gt;સોકોલોવ્સ્કી, સ્ટીવ (1989). &quot;કસ્ટમાઇઝ યોર ફોન&quot;, પ્રકરણ. 8 &quot;ટેલિફોન મેલડી રિંગર&quot;. ટેબ (TAB) બુક્સ, બ્લ્યૂ રીજ સમિટ, પીએ (PA). ISBN 0-8306-9354-8.&lt;/ref&gt; 1989 પુસ્તકમાં વર્ણવેલા આવા એક રિંગરમાં એક રમકડાનો શ્વાન પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યો હતો જે કોલ આવવા પર ભસતો હતો અને તેની પૂંછડી પટપટાવતો હતો.&lt;ref&gt;સોકોલોવ્સ્કી, સ્ટીવ (1989). &quot;કસ્ટમાઇઝ યોર ફોન&quot;, પ્રકરણ 20 &quot;એનિમેટેડ ટેલિફોન રિંગર&quot;. ટેબ (TAB) બુક્સ, બ્લ્યૂ રીજ સમિટ, પીએ (PA). ISBN 0-8306-9354-8.&lt;/ref&gt; અંતે ઇલેક્ટ્રિનિક ટેલિફોન રિંગર્સ ફરજિયાત બની ગયા. આમાંથી કેટલાક રિંગર્સ એક જ સૂર પેદા કરતા હતા પરંતુ અન્યોએ બે અથવા ત્રણ સૂર અથવા સંગીતની એક શ્રેણી તૈયાર કરી હતી.&lt;ref&gt;બિગેલો, કાર એન્ડ વિન્ડર (2001). &quot;અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ ટેલિફોન ઇલેક્ટ્રોનિક્સ&quot;, ચોથી આવૃત્તિ. ન્યૂન્સ ISBN 0-7506-7175-0.&lt;/ref&gt;

અનુકૂલિત રિંગ ટોન સાથેનો સૌ પ્રથમ વાણિજ્યિક મોબાઇલ ફોન [[જાપાન|જાપાન]]ની એનઇસી (NEC) દ્વારા મે 1996માં રજૂ કરાયેલો એનટીટી ડોકોમો (NTT DoCoMo) ડિજીટલ મોવા એન103 (N103) હાયપર હતો.&lt;ref&gt;{{ja icon}} {{Cite web |url=http://www.asahi.com/digital/column01/TKY200606220218.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2026-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121004212849/http://www.asahi.com/digital/column01/TKY200606220218.html |archive-date=2012-10-04 |url-status=bot: unknown}}, સપ્ટેમ્બર 6, 2008 સુધારો ([http://s02.megalodon.jp/2008-0906-0350-36/www.asahi.com/digital/column01/TKY200606220218.html કાચે])&lt;/ref&gt; તેમાં મિડી (MIDI) ફોર્મેટમાં અગાઉથી સેટ કરેલા કેટલાક ગીતો હતા. સપ્ટેમ્બર 1996માં, આઇડીઓ (IDO), વર્તમાન એયુ (au),એ ડેન્સો દ્વારા ડિજીટલ મિનિમો ડી319 (D319) વેચી. તે પ્રથમ એવો મોબાઇલ ફોન હતો જેમાં વપરાશકાર અગાઉથી સેટ કરેલા ગીતોના સ્થાને મૂળ સુસ્વરસંગીત દાખલ કરી શકતો હતો. આ ફોન જાપાનમાં લોકપ્રિય સાબિત થયા હતા. જાણીતા ગીતોના સ્નિપેટ વગાડવા ફોનને કેવી રીતે અનુકૂલિત કરવો તેની માહિતી આપતા 1998માં પ્રકાશિત થયેલા &lt;ref&gt;{{cite book |title=ケータイ着メロ ドレミBOOK |trans_title=Mobile Ringtones Do-Re-Mi Book |url= |format= |access-date= |edition= |series= |volume= |date= |year=1998 |month=July |origyear= |publisher= |location= |language=[[Japanese language|Japanese]] |isbn= |oclc= |doi= |id= }}&lt;/ref&gt; નામના પુસ્તકની 3.5 મિલિયન નકલો વેચાઇ હતી.

ડાઉનલોડ કરી શકાય તેવા સૌ પ્રથમ મોબાઇલ રિંગ ટોન ફિનલેન્ડમાં 1998માં શરદ ઋતુમાં તૈયાર કરાયા હતા અને ડિલીવર કરાયા હતા. ત્યારે રેડીયોલિન્જાએ (ફિનલેન્ડની મોબાઇલ ઓપરેટર જે એલિસા તરીકે ઓળખાય છે તેણે) વેસા-મટ્ટી પનાનેન દ્વારા શોધાયેલી હાર્મોનિયમ નામની તેમની સેવા શરૂ કરી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901040816-678568,00.html |title=ટાઇમ મેગેઝીન યુરોપ: ધ સ્વીટ સાઉન્ડ ઓફ સક્સેસ |access-date=2011-06-03 |archive-date=2011-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110425001423/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901040816-678568,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; હાર્મોનિયમ મોનોફોનિંક રિંગ ટોન બનાવવા તેમજ તેને એસએમએસ (SMS) મારફતે મોબાઇલ હેન્ડસેટ પર ઓવર ધ એર (ઓટીએ (OTA)) ડિલીવર કરવાની યંત્રવ્યવસ્થા બંને ધરાવે છે. નવેમ્બર 1998માં ડિજીટલફોન ગ્રૂપ (સોફ્ટબેન્ક મોબાઇલ)એ જાપાનમાં સમાન સેવા શરૂ કરી હતી.

==રિંગટોન નિર્માતા==SURASH
''રિંગટોન નિર્માતા'' થી વપરાશકાર તેના વ્યક્તિગત સંગીત સંગ્રહમાંથી ગીત લઇને તેમાંથી તેને જેટલો પણ ભાગ ગમતો હોય તે પસંદ કરીને તેના મોબાઇલ ફોન પર મોકલી શકે છે. સીધા જોડાણ, (દા.ત. યુએસબી (USB) કેબલ),  બ્લ્યૂટૂથ, પાઠ સંદેશ અથવા ઇમેઇલ દ્વારા ફાઇલો મોકલી શકાય છે.

સૌથી જૂનું રિંગટોન નિર્માતા હાર્મોનિયમ હતું, તે ફિનલેન્ડના એક કમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામર વેસા-મટ્ટી પનાનેન દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું હતું અને [[નોકિયા|નોકીયા]] સ્માર્ટ મેસેજિંગના ઉપયોગ માટે 1997માં બજારમાં રજૂ કરાયું હતું.&lt;ref&gt;[http://www.m-e-f.org/index.php?id=391 ફર્સ્ટ એવર એમઇએફ સ્પેશિયલ રેકગ્નિશન એવોર્ડ ગોસ ટુ ધ પાયોનિયર ઓફ ધ મોબાઇલ રિંગટોન બિઝનેસ — &quot;વેસ્કુ&quot; પાનનેન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927074348/http://www.m-e-f.org/index.php?id=391 |date=2007-09-27 }}, જૂન 4, 2004 મોબાઇલ એન્ટરટેનમેન્ટ ફોરમનું અખબારી નિવેદન&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ny2005&quot;&gt;[http://www.newyorker.com/archive/2005/03/07/050307crmu_music?printable=true રિંગ માય બેલ], ''ન્યૂ યોર્કર'' માંથી 2005નો લેખ&lt;/ref&gt; 

કેટલાક સેવાદાતા વપરાશકારને મેલડી કમ્પોઝર અથવા સેમ્પલ/લૂપ એરેન્જરથી તેમના પોતાના સંગીત સૂર રચવાની છૂટ આપે છે (જેમકે ઘણા સોની એરિક્સન ફોનમાં મ્યુઝિકડીજે (MusicDJ)) તેઓ ઘણીવાર માત્ર એક ચોક્કસ ફોન મોડલ અથવા બ્રાન્ડ માટે ઉપલબ્ધ એનકોડિંગ ફોર્મેટ્સનો ઉપયોગ કરે છે. મિડી (MIDI) અથવા એમપી3 (MP3) જેવા અન્ય ફોર્મેટને ઘણીવાર ટેકો મળે છે. આ ફોર્મેટનો સામાન્ય રિંગ ટોન તરીકે ઉપયોગ કરતા પહેલા તેમને ફોન પર ડાઉનલોડ કરવા પડે છે. 

જ્યારે કોઇ રિંગટોન ખરીદે છે ત્યારે (રિંગટોન વેચતી કંપની) એગ્રીગેટર તેમની પોતાની સૂર રચે છે અથવા પહેલેથી અસ્તિત્વમાં રહેલા સૂર સાથે ભેળવે છે. રિંગટોન તૈયાર થયા બાદ તેને યુનિક ફાઇલ ફોર્મેટમાં મુકવામાં આવે છે અને તેને એસએમએસ (SMS) મારફતે વ્યક્તિના ફોન પર મોકલવામાં આવે છે. જો કંપની પહેલેથી અસ્તિત્વમાં રહેલા ગીતનો ઉપયોગ કરે તો તેણે તે ગીતની માલિકી જે ધરાવતો હોય તેને તેની રોયલ્ટી ચૂકવવી પડે. ગીતનો માલિક તમામ નાણા મેળવતો નથી. નાણાનો નોંધપાત્ર હિસ્સો સેલ ફોન સેવાદાતાને આપવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;ગોપીનાથ, એસ. (2005). રિંગટોનs, અથવા ગ્લોબલાઇઝેશનનું ઓડિટરી લોજિક ફર્સ્ટ મન્ડે, 10(12), 3.&lt;/ref&gt; 

2005માં “સ્મેશ ધ ટોન્સ” (અત્યારે “મોબાઇલ17”) પ્રથમ ત્રાહિત પક્ષ સોલ્યુશન બન્યું હતું જેણે ડાઉનલોડ કરી શકાય તેવા સોફ્ટવેર અથવા ડિજીટલ ઓડિયો એડિટરની જરૂરિયાત વગર રિંગ ટોન ઓનલાઇન બનાવવાનું શક્ય બનાવ્યું હતું. બાદમાં, એપલના આઇફોન (iPhone)એ ફોનની આઇટ્યુન (iTunes) લાઇબ્રેરી માટે ખરીદવામાં આવેલા કોઇ પણ ગીતમાંથી રિંગટોન બનાવવું શક્ય બનાવ્યું હતું.&lt;ref&gt;[http://blog.sendmemobile.com/ringtones/evolution-of-ringtones ઇવોલ્યુશન ઓફ રિંગટોન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303174714/http://blog.sendmemobile.com/ringtones/evolution-of-ringtones |date=2016-03-03 }} સેન્ડમી મોબાઇલમાંથી&lt;/ref&gt; પરંતુ તેમાં કેટલીક મુશ્કેલીઓ હતી જેમાં 40 સેકન્ડની મર્યાદા અને ફાઇલ એએસી (AAC) ફોર્મેટમાં જ હોવી જોઇએ અને તેમના નામ એમ4આર (m4r) એક્સ્ટેન્શન સાથે પૂર્ણ થતા હોવા જોઇએ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

એવી અનેક વેબસાઇટ છે જે વપરાશકારને ડિજીટલ સંગીત અથવા અન્ય ધ્વનિ ફાઇલમાંથી રિંગ ટોન બનાવવા દે છે. તેઓ તેમના મોબાઇલ ફોન પર સુધી અપલોડ કરે છે તેમાં અપલોડ કરેલા ગીતોની સંખ્યા પર કોઇ મર્યાદા હોતી નથી.

==રિંગટોનનો કારોબાર==
ગ્રાહક રિંગટોન માટે 3 ડોલર સુધી ચુકવવા તૈયાર છે તે હકીકતે “મોબાઇલ સંગીત” સંગીત ઉદ્યોગનો ચોક્કસ નફાકારક હિસ્સો બનાવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;snlkagan&quot;&gt;&lt;/ref&gt; અંદાજ બદલાઇ શકે છેઃ મેનહટ્ટન સ્થિત માર્કેટિંગ અને કન્સલ્ટિંગ કંપની કનસેક્ટએ અંદાજ મૂક્યો હતો કે 2004માં રિંગટોનના વિશ્વભરમાં વેચાણે 4 અબજ ડોલર પેદા કર્યા હતા.&lt;ref name=&quot;ny2005&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ''ફોર્ચ્યુન''  મેગેઝીનના જણાવ્યા મુજબ, 2005માં રિંગ ટોને વિશ્વભરમાં 2 અબજ ડોલરથી પણ વધુનું વેચાણ નોંધાવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Fortune&quot;&gt;{{cite web| last=Mehta| first=Stephanie N.| date=December 12, 2005| publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]]| url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/12/12/8363130/index.htm| title=Wagner's ring? Way too long.| page=40| access-date=એપ્રિલ 30, 2019| archive-date=મે 2, 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20100502074915/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/12/12/8363130/index.htm| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ધ્વનિ ફાઇલના ઉદયે પણ રિંગટોનને લોકપ્રિય બનાવવામાં યોગદાન આપ્યું હતું. દાખલા તરીકે, 2003માં જાપાની રિંગટોન માર્કેટ, જે એકલું જ 900 મિલિયન અમેરિકન ડોલરના મૂલ્યનું હતું તેણે, 66.4 મિલિયન ડોલરની ધ્વનિ ફાઇલનું વેચાણ નોંધાવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Gopinath, Sumanth 2005&quot;&gt;ગોપીનાથ, સુમંથ. &quot;રિંગટોનs, ઓર ધ ઓડિટરી લોજિક ઓફ ગ્લોબલાઇઝેશન&quot; ફર્સ્ટ મન્ડે 10.12 (2005): 3. પ્રિન્ટ.&lt;/ref&gt; 2003માં પણ વૈશ્વિક રિંગટોન ઉદ્યોગ 2.5થી 3.5 અબજ ડોલરનો હતો.&lt;ref name=&quot;Gopinath, Sumanth 2005&quot;&gt;&lt;/ref&gt; 2009માં સંશોધન કંપની એસએનએલ (SNL) કગને અંદાજ મૂક્યો હતો કે 2007માં અમેરિકામાં રિંગટોનનું વેચાણ 714 મિલિયન ડોલરની ટોચે હતું.&lt;ref&gt;[http://www.entrepreneur.com/PRWeb/release/18015.html શ્રિંકિંગ રિંગટોન સેલ્સ લીડ ટુ ડિક્લાઇન ઇન યુએસ મોબાઇલ મ્યુઝિક માર્કેટ], ઓગસ્ટ 5, 2009  ''એન્ત્રપ્રિન્યોર''  મેગેઝીન વેબસાઇટ પર પ્રસિદ્ધ થયેલું અખબારી નિવેદન&lt;/ref&gt; એસએનએલ (SNL) કગનના અંદાજ મુજબ 2008માં અમેરિકામાં વેચાણ ઘટીને 541 મિલિયન ડોલર થયું હતું કારણકે ગ્રાહકોએ તેમની પોતાની રિંગટોન બનાવવાનું શીખી રહ્યાં હતા.&lt;ref name=&quot;snlkagan&quot;&gt;{{cite web| title=Apple to offer ready-made ringtones | url=http://www.cnn.com/2009/TECH/biztech/09/03/cnet.apple.ringtones/index.html | work=[[CNET]] | publisher=[[CNN]] | date=September 3, 2009 | author=Greg Sandoval}}&lt;/ref&gt;

===બિલ અંગેનો વિવાદ===
રિંગટોન કારોબારે ઉદ્યોગની કારોબાર પ્રથાઓ સામે વિવાદ ઉભો કર્યો છે.

====કાનૂની દાવાઓ====
===== જેમ્સ્ટર =====
એપ્રિલ 2005માં, કાયદાકીય સેવા આપતી કંપની કલ્લાહન, મેકક્યુન અને વિલિસે જેમ્સ્ટર! સામે દાવો માંડ્યો હતો. આ દાવો સાન ડીએગોના પિતા અને તેની દસ વર્ષની પૂત્રી વતી કરાયો હતો.&lt;ref&gt;[http://www.infoworld.com/article/05/04/05/HNjamster_1.html &quot;જેમ્સ્ટર સ્લેમ્ડ ફોર મોબાઇલ સેલિંગ પ્રેક્ટિસિસ&quot;], ઇન્ફોવર્લ્ડ, એપ્રિલ 5, 2005. સુધારો માર્ચ 15, 2007&lt;/ref&gt; દાવામાં આક્ષેપ કરાયો હતો કે જમ્સ્ટર!એ કપટપૂર્વક અને છેતરામણી જાહેરાતોનો ઉપયોગ કરીને સેલ્યુલર ટેલિફોન ગ્રાહકો સાથે કૌભાંડ કર્યું છે. વાદીએ દલીલ કરી હતી કે સદરહુ જાહેરાતે સેલ ફોન ગ્રાહકને એક મફત રિંગ ટોન ઓફર કર હતી. ગ્રાહકોએ જાહેરાતને પાઠ સંદેશા મારફતે પ્રતિભાવ મોકલાવ્યો હતો. પરંતુ કંપની વપરાશકારને તે જાણ કરવામાં નિષ્ફળ રહી હતી કે તેઓ તેઓ માસિક સેવા સબસ્ક્રાઇબ કરશે.&lt;ref&gt;[http://cmwcomplex.com/jamster.htm સમરી ફ ફોર્ડ વી. વેરિસાઇન ઇન્ક. (INC)., જેમ્સ્ટર એટ અલ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110109125532/http://cmwcomplex.com/jamster.htm |date=2011-01-09 }}, કલાહન, મેકક્યુન એન્ડ વિલિસ. સુધારો માર્ચ 15 2007&lt;/ref&gt; આ દાવો અન્ય ચાર સાથે જોડાયો હતો અને નવેમ્બર 2009માં ચાલી ગયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://jamstermarketinglitigation.com/pdfs/SettlementAgreement.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-06-03 |archive-date=2010-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326024008/http://www.jamstermarketinglitigation.com/pdfs/SettlementAgreement.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.casd.uscourts.gov/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110518105537/http://www.casd.uscourts.gov/ |date=2011-05-18 }} 05-cv-00819-JM&lt;/ref&gt;

===== સેટરફીલ્ડ વિ. સાઇમન એન્ડ શ્યુસ્ટર =====
{{See|Mobile phone spam}}
જૂન 2007માં, ક્લાસ એક્શન કેસમાં સેટરફીલ્ડ વિ. સાઇમન એન્ડ શ્યુસ્ટર, નં. સી (C) 06-2893 સીડબલ્યુ (CW), 2007 યુએસ ડિસ્ટ્રિક્ટ, લેક્સિસ (LEXIS) 46325 (એન.ડી. (N.D.) જૂન 26, 2007) કેસમાં ચૂકાદો આપવામાં આવ્યો હતો (જે બાદમાં ફગાવી દેવાયો હતો). આ કેસ જાણીતા લેખકની “મોબાઇલ ક્લબ”નું પ્રમોશન કરતા એસએમએસ (SMS) પાઠ સંદેશાને સાત વર્ષના બાળક દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા સેલ્યુલેર ફોન પર પ્રસારિત કરવા અંગેનો હતો. પ્રતિવાદીઓ, પ્રકાશક કંપની જેને પ્રમોશનલ સંદેશાના પ્રસારણનો કોન્ટ્રાક્ટ આપવામાં આવેલો હતો અને સેવા દાતા જણે હકીકતમાં સંદેશા મોકલ્યા હતા, તેમણે દલીલ કરી હતી કે નામિત ગ્રાહક, બાળકની માતાએ પ્રમોશનલ સંદેશાના પ્રસારણની મંજૂરી ત્યારે આપી હતી જ્યારે તેણે મફતમાં રિંગટોન મેળવતી વખતે “હા! મને નેક્સ્ટોન્સ સાથે સંકળાયેલી કંપનીઓ અને બ્રાન્ડ્સના પ્રમોશન્સ મેળવવા ગમશે...” એવું શિર્ષક ધરાવતા ઓનલાઇન ફોર્મમાં બોક્સમાં નિશાની કરી હતી.

ન્યાયાધિશ ક્લાઉડિયા વિલ્કેને ચુકાદો આપ્યો હતો કે એસએમએસ (SMS) પાઠ સંદેશા ટીસીપીએ (TCPA) હેઠળ આવતા નથી. પ્રથમ, જે રીતે એસએમએસ (SMS) પાઠ સંદેશા મોકલવામાં આવ્યા હતા તે “ઓટોમેટિક ટેલિફોન ડાયલિંગ સિસ્ટમ”ની વૈધાનિક વ્યાખ્યામાં બેસતા નથી. અને બીજું, વાદીએ વ્યાપક શાબ્દિક મંજૂરી જોગવાઇ હેઠળ પ્રમોશનલ સંદેશા મેળવવાની સંમતી મફત રિંગટોન ડાઉનલોડ કરવાના સંદર્ભમાં આપી હતી. 
નાઇન્થ સર્કિટ કોર્ટ ઓફ અપીલ્સે પ્રકાશન કંપની સાઇમન એન્ડ શ્યુસ્ટર સામેના 90 મિલિયન ડોલરના દાવાને ફગાવ્યો હતો અને ફરીથી દાખલ કર્યો હતો. 6 ઓગસ્ટ 2010ના રોજ ન્યાયાધિશ ક્લાઉડિયા વિલ્કેન દ્વારા સમાધાનને છેલ્લે મંજૂરી આપવામાં આવી હતી જેમાં પ્રત્યેક વાદીને 175 ડોલર ચુકવવાનું જણાવાયું હતું.&lt;ref&gt;https://ecf.cand.uscourts.gov/doc1/03517096469&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.topclassactions.com/close/571-stephen-king-text-message-class-action-lawsuit-settlement&lt;/ref&gt;

====પબ્લિક યુટિલિટીઝ કમિશનમાં ફરિયાદ====
20 જૂન 2005ના રોજ કેલિફોર્નિયાના ગ્રાહકોની તરફેણ કરતી સ્વૈચ્છિક સંસ્થા યુટિલિટી કન્ઝ્યુમર્સ એક્શન નેટવર્કએ રિંગ ટોન જેવા નોન-કમ્યુનિકેશનને લગતા ચાર્જના અનધિકૃત બિંલિંગ માટે સિન્ગ્યુલર વાયરલેસની વિરુદ્ધમાં કેલિફોર્નિયા પબ્લિક યુટિલિટીઝ કમિશન (સીપીયુસી (CPUC))માં ફરિયાદ નોંધાવી હતી.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2005/07/21/business/21cells.html?ei=5090&amp;amp;en=90fb11e106a62920&amp;amp;ex=1279598400&amp;amp;partner=rssuserland&amp;amp;emc=rss&amp;amp;pagewanted=print &quot;સ્ર્પિન્ટ એન્ડ સિન્ગ્યુલર નેમ્ડ ઇન કમ્પ્લેઇન્ટ્સ&quot;], ''ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , જુલાઈ 21, 2005. 16 માર્ચ 2007&lt;/ref&gt; યુકેન (UCAN)એ દાવો કર્યો હતો કે સિન્ગ્યુલરે તેના ગ્રાહકોને જેમ્સ્ટર! અને અન્ય સમાન રિંગ ટોન સેવા માટે ગ્રાહકને જાણ કર્યા વગર, ઓપ્ટ-ઇન અને આવા ચાર્જ માટે ઓથોરાઇઝેશન જરૂરિયાતોના પુરાવા વગર બિલ આપ્યું છે.&lt;ref name=&quot;ceasedesist&quot;&gt;[http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/complaint_against_cingular_regarding_non_communications_billing_practices ''યુટિલિટી કન્ઝ્યુમર્સ એક્શન નેટવર્ક વિ. સિગ્યુલર વાયરલેસ-કમ્પ્લેઇન્ટ એન્ડ રિક્વેસ્ટ ફોર સીઝ એન્ડ ડેસિસ્ટ ઓર્ડર'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110418064228/http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/complaint_against_cingular_regarding_non_communications_billing_practices |date=2011-04-18 }}, કેલિફોર્નિયા પબ્લિક યુટિલિટીઝ કમિશન, જુલાઈ 20, 2005. સુધારો 16 માર્ચ 2007&lt;/ref&gt; યુકેન (UCAN)એ વધુમાં આક્ષેપ કર્યો હતો કે સિંગ્યુલરે વાયરલેસ ફોન બિલમાં નોન-કમ્યુનિકેશન સેવા ચાર્જ અંગે સવાલ ધરાવતા ગ્રાહકોને સતત એમ કહીને સીપીયુસી (CPUC) અનેક જરૂરિયાતોનો ભંગ કર્યો છે કે સિંગ્યુલર પાસે કોઇ જવાબદારી નથી અને ગ્રાહકોને તેમના પ્રશ્નોમાં મદદ કરી શકતી નથી.&lt;ref name=&quot;ceasedesist&quot;&gt;યુકેન (UCAN) અને સિંગ્યુલર 19 ઓક્ટોબર 2006ના રોજ સમાધાન પર પહોંચ્યા. જે સિંગ્યુલર માટે નોન-કમ્યુનિકેશન ચાર્જ બાબતે આકરા જાહેરનામા અને અધિકૃતતમાં પરિણમ્યુ. તેના પગલે સિંગ્યુલરને બિલિંગના મુ્દ્દાઓને ઉકેલવા રેડી મીન્સ સ્થાપવાની અને રિંગ ટોન જેવી વાયરલેસ કન્ટેન્ટ સેવા રદ કરવાની ફરજ પડી.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/cpuc_decision_approving_settlement_between_ucan_and_cingular ''યુટિલિટી કન્ઝ્યુમર્સ એક્શન નેટવર્ક વી. સિંગ્યુલર વાયરલેસ- ઓપિનિયન એપ્રૂવિંગ સેટલમેન્ટ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110111052059/http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/cpuc_decision_approving_settlement_between_ucan_and_cingular |date=2011-01-11 }}, કેલિફોર્નિયા પબ્લિક યુટિલિટીઝ કમિશન, ઓક્ટોબર 19, 2006. સુધારો માર્ચ 16, 2007&lt;/ref&gt;

== રિંગટોન સામે પ્રતિક્રિયાઓ ==
રિંગટોનને લગતી સભ્ય સમાજની રીતભાત સેલ ફોન સંસ્કૃતિનું સૌથી વિવાદાસ્પદ પાસું રહ્યું છે. ઇનકમિંગ કોલ મેળવનારને સચેત કરવા માટે એસ્થેટિક મૂલ્યો સાથે ઘણી વાર વગાડવામાં આવતી હોવા છતાં કોલ મેળવનારની આસપાસ કેટલાક લોકો રિંગના ઘોંઘાટને વિક્ષેપ ગણી શકે છે. કામના સ્થળે રિંગટોન પર પ્રતિબંધ મુકવા માટે નોકરીદાતા જાણીતા છે. ઓસ્ટ્રેલિયાની એક કંપની તો બેઠક દરમિયાન કર્મચારીની રિંગટોન જેટલી વખત વાગે તેટલી વઘત દંડ ફટકારવા સુધી ગઇ હતી. સેલફોન ધરાવતા વ્યવસાયિકોના અન્ય એક સરવેમાં, 18 ટકા લોકોને લાગ્યું હતું કે, જાહેર પરિવહન સેવામાં સવારી દરમિયાન ફોનની રિંગટોન યાદીમાં જઇને તેને એક પછી એક વગાડવી
સેલ ફોન અંગે સભ્ય સમાજની રીતભાતનો સૌથી ખરાબ ગુનો છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1295/1215 |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-06-03 |archive-date=2011-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110213011937/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/1295/1215 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
રિંગટોન પ્રત્યે અન્ય એક પ્રતિક્રિયા તે છે કે રિંગટોન મારફતે ચોક્કસ સંસ્કૃતિ રચાઇ છે. કેટલાક લોકોએ તેમની જાતને તેમની પસંદ કરેલી રિંગટોન મારફતે ઓળખાવાનું માત્ર એટલે શરૂ કર્યું છે કારણકે તેમણે તેમના મોબાઇલ ફોન પર તેની પસંદગી કરી છે. “કોલ લેતી વખતેના કિસ્સાની જેમ રિંગટોનને પણ આવા જાહેર સ્થળની સ્થિતિ પર નજર રાખીને રિંગટોન તૈયાર કરાઇ છે જેથી આસપાસ હાજર રહેલા લોકોને, આસપાસ ઉભેલી સંભવિત વિક્ષેપિત વ્યક્તિને એક પ્રકારનો સંદેશ મોકલી શકાય” (લિકોપ 148). લોકોએ પોતે કેવી વ્યક્તિ છે તે પ્રદર્શિત કરવા માટે ફોન પસંદ કરવા ઉપરાંત પોતાને કેવું સંગીત ગમે છે તે અંગે આસપાસ ઉભેલા વ્યક્તિઓને સચેત કરીને પોતાની જાતને વધુ પ્રદર્શિત કરી છે. આમ જોઇએ તો, લોકો ટોળામાં પોતાની જાતને ભિન્ન અને અલગ પાડવા સંદેશ મોકલી રહ્યાં છે. જોકે, એપ પણ ચર્ચા છે કે ઓછા નોંધપાત્ર બનવા અને ટોળામાં યોગ્ય રીતે બેસી જવા રિંગટોનની પસંદગી કરવામાં આવે છે. “કેટલાક વપરાશકારો આમ સંયુક્ત સાંસ્કૃતિક સંસાધનોના  જૂથમાંથી તેમની રિંગટોન ઇરાદાપૂર્વક પસંદ કરે છે... જે, તેઓ જાણે છે કે, ઘણા લોકો દ્વારા ઓળખી લેવાશે. સંગીત રિંગટોનની આવી પસંદગી આસપાસમા હાજર પક્ષો દ્વારા તેમની જે રીતની સ્વીકૃતિ થાય છે તેને લક્ષી હોય છે”(લિકોપ 148). ટ્યુન સરળતાથી ઓળખી શકાતી હોવાથી લોકો તેને ટાળે અને અપાકર્ષિત ના થાય તેવી વધુ શક્યતા છે.&lt;ref&gt;લિકોપ, ક્રિશ્ચિયન. ધ મોબાઇલ ફોન્સ રિંગ. ન્યૂ યોર્ક સિટી: એમઆઇટી (MIT) પ્રેસ, 2008. 142-149. પ્રિન્ટ.&lt;/ref&gt;

== રિંગટોનના પ્રકાર ==
; [[મોનોફોની|મોનોફોનિક]]
: મોનોફોનિક રિંગ ટોન એ સંગીત સૂરની શ્રેણી છે, જેમાં એક સમયે એક સૂર હોય છે.

; [[પોલીફોની|પોલીફોનિક]]
: પોલીફોનિક રિંગ ટોન એક સાથે કેટલાક સૂર ધરાવે છે. પ્રથમ પોલીફોનિક રિંગ ટોને મિડી (MIDI) જેવી સિક્વન્સ્ડ રેકોર્ડિંગ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ રેકોર્ડિંગ સ્પષ્ટતા કરે છે કે ચોક્કસ સમયે ક્યા સિન્થેટિક ઇન્સ્ટ્રૂમેન્ટે સૂર વગાડવો અને વાસ્તવિક ઇન્સ્ટ્રૂમેન્ટ ધ્વનિ પ્લેબેક ઉપકરણ પર આધાર રાખે છે. બાદમાં સિન્થેસાઇઝ્ડ ઇન્સ્ટ્રૂમેન્ટને કમ્પોઝિશન ડેટા સાથે સામેલ કરી શકાય છે જે પ્રત્યેક ફોનની બિલ્ટ-ઇન સાઉન્ડ બેન્ક ઉપરાંત વધુ વિવિધતાવાળી ધ્વનિઓ આપે છે.

; [[ટ્રૂટોન]]
: ટ્રૂટોન (જે &quot;રીયલટોન&quot;, &quot;માસ્ટરટોન&quot;, &quot;સુપરફોનિક રિંગટોન&quot; અથવા &quot;ઓડિયો રેકોર્ડિંગ&quot; તરીકે પણ ઓળખાય છે) એ એમપી3 (MP3)અથવા એએસી (AAC) જેવા સામાન્ય ફોર્મેટમાં એક સાદું ઓડિયો રેકોર્ડિંગ છે. ટ્રૂટોન ઘણીવાર ગીતોમાંથી બનાવવામાં આવે છે તે રિંગટોન તરીકે લોકપ્રિય બન્યા છે. પ્રથમ ટ્રૂટોન સેવા એયુ દ્વારા ડિસેમ્બર 2002માં શરૂ કરાઇ હતી.&lt;ref&gt;{{ja icon}} [http://www.kddi.com/corporate/news_release/kako/2002/1118/index.html 2002 ન્યૂઝ રિલીઝ ] ઓન કેડીડીઆઇ (KDDI) (એયુ (au) ) ઓફિસિયલ વેબસાઇટ, સુધારો સપ્ટેમ્બર 7, 2008&lt;/ref&gt; કેમિસ્ટ્રીનું &quot;માય ગિફ્ટ ટુ યુ&quot;  ટ્રૂટોન તરીફે વહેંચાયેલું પ્રથમ ગીત હતું.

; સિંગ ટોન
: &quot;સિંગ ટોન&quot; એ કારાઓકે શૈલીમાં બનેલો રિંગ ટોન છે. જેમાં બેકિંગ ટ્રેક સાથે વપરાશકારના રેકોર્ડ કરાયેલા અવાજને (સમય અને ટ્યૂનમાં એડજસ્ટ કરીને) ભેળવવામાં આવે છે.

; [[વિડીયો રિંગટોન]]
: વિડીયો રિંગટોન એ રિંગટોન તરીકે વપરાતો વિડીયો કન્ટેન્ટનો  ટુકડો છે (લાક્ષણિક રીતે થ્રીજી (3G) ફોન પર). કોઇ પણ વિડીયોનો તેના માટે ઉપયોગ થઇ શકે છે  પરંતુ સામાન્ય રીતે મ્યુઝિક વિડીયો એક્સર્પ્સનો ઉપયોગ થાય છે. લૂપ થતા સાઉન્ડ અને વિડીયો ટ્રેક આ ઉપયોગના શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે. ફોનમાં વિડીયો અને ઓડીયો આઇડેન્ટિફિકેશન પુરું પાડવા કોન્ટેક્ટની સામે પર્સનલાઇઝ્ડ વિડીયો રિંગટોનનો ઉપયોગ કરવો શક્ય છે.

==રિંગ ટોન એનકોડિંગ ફોર્મેટ==
{{Div col}}
*3જીપી (3GP): મલ્ટિમિડીયા કન્ટેનર ફોર્મેટ, જેનો વિડીયો રિંગટોન માટે ઉપયોગ થઇ શકે છે. થર્ડ જનરેશન પાર્ટનરશીપ પ્રોજેક્ટ 3જીપીપી (3GPP) દ્વારા 3જી યુએમટીએસ (3G UMTS) મલ્ટિમિડીયા સર્વિસ માટે વ્યાખ્યાયિત કરાયેલું. તેનો થ્રીજી (3G) મોબાઇલ ફોન પર ઉપયોગ થઇ શકે છે અને તેને કેટલાક ટુજી (2G) અને ફોરજી (4G) ફોન પર પણ ઉપયોગ થઇ શકે છે અને વગાડી શકાય છે.
* એએસી (AAC): સોની એરિક્સન ડબલ્યુ810આઇ (W810i) જેવા કેટલાક ફોન &quot;.એમ4એ (.m4a)&quot; એએસી (AAC) ફોર્મેટમાં સપોર્ટ કરે છે. આઇફોન (iPhone) &quot;.એમ4આર (.m4r)&quot; એએસી (AAC) ફોર્મેટમાં સપોર્ટ કરે છે. &quot;.એમ4આર (.m4r)&quot; ફોર્મેટ એ &quot;.એમ4આર (.m4r)&quot; ફાઇલમાં ડીઆરએમ (DRM) સ્ટાઇલ કોપી સંરક્ષણ સહિતની શક્યતાઓને  બાદ કરતા  &quot;.એમ4એ (.m4a)&quot; ફોર્મેટ જેવું જ છે.
* એએમઆર (AMR): એમપી3 (mp3) પ્રમાણભૂત બન્યુ તે પહેલા નોકીયા દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતું સ્પીચ માટેનું વિશેષ ઓડીયો કમ્પ્રેસન ફોર્મેટ
* ઇમેલડી(eMelody): જૂનું મોનોફોનિક એરિક્સન ફોર્મેટ.
* આઇમેલડી (iMelody): નોકીયાનું સ્માર્ટ મેસેજિંગ ન કરતા સૌથી નવા ફોન આ મોનોફોનિક ફોર્મેટનો ઉપયોગ કરી રહ્યાં છે.
* કેડબલ્યુએસ (KWS): ક્યોસેરાનું રિંગર ફોર્મેટ.
* એમઆઇડી (MID) / મીડી (MIDI): લોકપ્રિય ધ્વનિ ફોર્મેટ.
* મોર્સ કોડ: ટેક્સ્ટ ફાઇલ. મોર્સ એક્સ્ટેન્શન સાથેનીને મોર્સ કોડ ગીતમાં ફેરવે છે.
* એમઓટી (MOT): મોટોરોલા ફોન માટેનું જૂનું રિંગર ફોર્મેટ.
* એમપી3 (MP3): મોટા ભાગના ફોન એમપી3 (mp3) ફોર્મેટના રિંગટોનને સપોર્ટ કરે છે.
* [[નોકિયા|નોકીયા]] / એસસીકેએલ (SCKL) / ઓટીટી (OTT): નોકીયા સ્માર્ટ મેસેજિંગ ફોર્મેટ. નોકીયા ફોન પાઠ સંદેશ તરીકે રિંગ ટોન મેળવી શકે છે. રિંગ ટોન ટૂલ આ પાઠ સંદેશા રચી શકે છે. તેનાથી કોઇ પણ વ્યક્તિ યોગ્ય ફોન પર ડેટા કેબલનો ઉપયોગ કર્યા વગર તેના પોતાના રિંગ ટોન લોડ કરી શકે છે. નોકીયા ઉપરાંત અન્ય ફોન પણ આનો ઉપયોગ કરે છે.
* ઓજીજી (OGG) વોર્બિસ: એન્ડ્રોઇડ સંચાલિત ફોન પર ડિફોલ્ટ
* પીડીબી (PDB): પામ ડેટાબેઝ. ક્યોસેરા 6035 અને હેન્ડસ્પ્રિંગ ટ્રેઓ જેવા પીડીએ (PDA) ફોન પર રિંગ ટોન લોડ કરવા આ ફોર્મેટનો ઉપયોગ થાય છે.
* પીએમડી (PMD): ક્વાલકોમ અને જાપાની કંપની ફેઇથ દ્વારા સંયુક્ત રીતે રચાયેલું ફોર્મેટ જે મીડી (MIDI), સેમ્પલ્ડ (પીસીએમ (PCM)) ઓડિયો, સ્ટેટિક ગ્રાફિક્સ, એનિમેશન, ટેક્સ્ટ, વાઇબ્રેશન અને એલઇડી (LED) ઇવેન્ટ્સનો સમાવેશ કરી શકે છે.
* ક્યુસીપી (QCP): ક્વાલકોમ પ્યોરવોઇસ સોફ્ટવેર દ્વારા તૈયાર કરાયેલું ફાઇલ ફોર્મેટ.  સરળ કંઠ્ય મુદ્રણ માટે સાનુકૂળ.
* આરટીટીટીએલ (RTTTL):રિંગ ટોન માટે લોકપ્રિય ટેક્સ્ટ ફોર્મેટ 
* આરટીએક્સ (RTX): આધુનિક ફીચર્સ સાથે આરટીટીએલ (RTTTL) જેવું આરટીએક્સ (RTX) પર ઓક્ટેવ્સ પણ અલગ છે.
* સેમસંગ1 અને સેમસંગ2: સેમસંગ કીપ્રેસ ફોર્મેટ.
* સીમેન્સ કીપ્રેસ: સીમેન્સ ટેક્સ્ટ ફાઇલ ફોર્મેટમાં રચાય અને વંચાય છે.
* સીમેન્સ એસઇઓ (SEO): સીમેન્સ એસઇઓ (SEO) બાઇનરી ફોર્મેટ.
* એસએમએએફ (SMAF): યામાહા મ્યુઝિક ફોર્મેટ જે મિડી (MIDI)ને ઇન્સ્ટ્રૂમેન્ટ ધ્વનિ ડેટા (ઉર્ફે મોડ્યુલ ફાઇલ) સાથે જોડે છે. ફાઇલનેમ &quot;એમએમએફ (MMF)&quot; અથવા &quot;એમએલડી (MLD)&quot; એક્સ્ટેન્શન ધરાવે છે.
* એસઆરટી (SRT): સિપુરા ટેકનોલોજી વીઓઆઇપી (VoIP) ફોન માટે સિપુરા રિંગટોન
{{Div col end}}

== સંદર્ભો ==
{{reflist|2}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
{{Wiktionary}}
* [https://web.archive.org/web/20060222014028/http://www.wired.com/news/columns/0,70150-0.html?tw=rss.index ક્રિએટિંગ યોર ઓન રિંગ ટોન] Wired.comમાંથી
* [http://electronics.howstuffworks.com/ringtone.htm રિંગટોનs] હાઉ સ્ટફ વર્ક્સમાંથી
* [http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/ringtone_faq રિંગટોન એફએક્યુ (FAQ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070410101939/http://www.ucan.org/telecommunications/wireless/ringtone_faq |date=2007-04-10 }} - કન્ઝ્યુમર્સ ગાઇડ ટુ રિંગ ટોન્સ, યુટિલિટી કન્ઝ્યુમર્સ એક્શન નેટવર્ક (યુકેન (UCAN))માંથી
* [http://www.newmediarights.org/guides/how-to/open_source/software/how_make_your_own_cell_phone_ringtones_free ન્યૂ મિડીયા રાઇટ્સ- હાઉ ટુ મેક યોર ઓન સેલ ફોન રિંગટોન ફોર ફ્રી] યુકેન (UCAN)ના એક પ્રોજેક્ટ newmediarights.orgમાંથી

[[Category:ટેલિફોની સંકેતો]]
[[Category:મોબાઇલ ફોન સંસ્કૃતિ]]
[[Category:1996 પરિચયો]]</text>
      <sha1>em31e9yxn2olsj7jw0qm1h6jc2mo9uh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ઇન્ટેલ કોર્પોરેશન</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32981</id>
    <revision>
      <id>906766</id>
      <parentid>901593</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T20:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="167863" sha1="1er28cqdrof9drfq0a3cbubd0p5yu8r" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{Infobox company
| company_name     = Intel Corporation
| company_logo     = [[File:Intel logo (2020, light blue).svg|165px]]
| company_type     = [[Public company|Public]] &lt;br /&gt; {{nasdaq|INTC}} &lt;br /&gt; {{hkex|4335}}&lt;br /&gt;{{euronext|INCO}}&lt;br /&gt;[[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones Industrial Average Component]]
| slogan           = ''Leap Ahead''
| foundation       = 1968&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webhostingreport.com/learn/intel.html |title=The History of Intel |date=2009—2010 |access-date=2010-11-29 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718013321/http://www.webhostingreport.com/learn/intel.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| location_city    = 2200 Mission College Blvd.&lt;br /&gt;[[Santa Clara, California]]&lt;ref&gt;[http://www.hoovers.com/company/Intel_Corporation/rykxki-1.html?CM_ITE=intel_headquarters&amp;CM_VEN=PAID&amp;CM_PLA=CHQ&amp;CM_CAT=GGL Intel Corporation Company Profile]. Retrieved 2010-07-26.&lt;/ref&gt;
| location_country = [[United States|U.S.]]
| key_people       = '''Jane E. Shaw'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;([[Chairman]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;'''[[Paul S. Otellini]]'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;([[President]] and [[CEO]])&lt;/small&gt;
| founder         = [[Gordon E. Moore]] &lt;br /&gt; [[Robert Noyce]]
| num_employees   = 83,500 &lt;small&gt;(2008)&lt;/small&gt;&lt;ref name=AnnualReport&gt; 
{{Cite web
 |url=http://finance.yahoo.com/q/is?s=INTC+Income+Statement&amp;annual
 |title=Intel Reports Fourth-Quarter and Annual Results
 |access-date=2010-10-07
}}&lt;/ref&gt;     
| area_served      = Worldwide
| industry         = [[Semiconductors]]
| products         = [[Microprocessor]]s&lt;br /&gt;[[Flash memory]]&lt;br /&gt;[[Motherboard]] [[Chipsets]]&lt;br /&gt;[[Network Interface Card]]&lt;br /&gt;[[Bluetooth]] [[Chipsets]]
| revenue          =  {{increase}} [[United States dollar|US$]] 43.6 billion &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;&lt;ref name=AnnualReport/&gt;
| operating_income = {{increase}} US$ 15.9 billion &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;&lt;ref name=AnnualReport/&gt;
| net_income       = {{increase}} US$ 11.7 billion &lt;small&gt;(2010)&lt;/small&gt;&lt;ref name=AnnualReport/&gt;
| assets           = {{increase}} US$ 53.095 billion &lt;small&gt;(2009)&lt;/small&gt;&lt;ref name=AnnualReport/&gt;
| equity           = {{increase}} US$ 41.704 billion &lt;small&gt;(2009)&lt;/small&gt;&lt;ref name=AnnualReport/&gt;
| homepage         = [http://www.intel.com/ Intel.com]
| footnotes        = '''&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;'''&lt;small&gt;[[Incorporation (business)|Incorporated]] in [[California]] in 1968, reincorporated in Delaware in 1989.&lt;/small&gt;&lt;ref name='SEC-filing'&gt;{{Cite web |url=http://secfilings.nasdaq.com/edgar_conv_html%2f2006%2f02%2f27%2f0000891618-06-000089.html#FIS_BUSINESS |title=INTEL CORP (Form: 10-K, Received: 27 February 2006 06:02:42) |access-date=2007-07-05 |date=2005-12-31 |work=[[United States Securities and Exchange Commission]] |archive-date=2020-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824055024/https://secfilings.nasdaq.com/edgar_conv_html%2f2006%2f02%2f27%2f0000891618-06-000089.html#FIS_BUSINESS |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
}}

'''ઇન્ટેલ કોર્પોરેશન'''  ({{nasdaq|INTC}}; {{hkex|4335}}; {{euronext|INCO}}) એ [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|અમેરિકન]] વૈશ્વિક ટૅકનોલોજી કંપની છે અને આવકને આધારે વિશ્વની સૌથી મોટી સેમિકન્ડક્ટર ચિપ ઉત્પાદક છે.&lt;ref&gt;[http://media.corporate-ir.net/media_files/irol/10/101302/2007annualReport/common/pdfs/intel_2007ar.pdf ઇન્ટેલ 2007 વાર્ષિક અહેવાલ]&lt;/ref&gt; તે x86 શ્રેણીના માઇક્રોપ્રોસેસર્સની શોધક છે, આ પ્રોસેસર્સ મોટા ભાગના પર્સનલ કમ્પ્યૂટરોમાં જોવા મળે છે. ઇન્ટેલની સ્થાપના 18 જુલાઇ 1968ના રોજ,  '''Int''' egrated (ઇન્ટીગ્રેટેડ) '''El''' ectronics (ઇલેક્ટ્રોનિક્સ) કોર્પોરેશન તરીકે (જો કે સામાન્ય ખોટો ખ્યાલ એ છે કે &quot;ઇન્ટેલ&quot; એ શબ્દ '''ઇન્ટે''' લિજન્સ (બુદ્ધિશાળી) પરથી લેવામાં આવ્યો છે) કરવામાં આવી હતી અને તે સાન્ટા ક્લેરા, કેલિફોર્નિયા, યુએસએ(USA)માં આવેલી છે. વધુમાં ઇન્ટેલ મધરબોર્ડ ચિપસેટ, નેટવર્ક ઇન્ટરફેસ કંટ્રોલર અને ઇન્ટિગ્રેટેડ સર્કીટ, ફ્લેશ મેમરી, ગ્રાફિક ચિપ્સ, એમ્બેડેડ પ્રોસેસર્સ અને સંદેશાવ્યવહાર અને કમ્પ્યુટિંગ સંબંધી અન્ય સાધનો પણ બનાવે છે. સેમિકન્ડક્ટરની શરૂઆત કરનારા  રોબર્ટ નોયસી અને ગોર્ડોન મૂર દ્વારા સ્થપાયેલી અને એન્ડ્રુ ગ્રોવની વહીવટી આગેવાની અને દૃષ્ટિ સાથે વ્યાપક રીતે સંકળાયેલી, ઇન્ટેલ એડવાન્સ્ડ ચિપ ડિઝાઇન ક્ષમતા અને અદ્યતન ઉત્પાદન ક્ષમતાનું સરસ સંયોજન છે. મૂળભૂત રીતે મુખ્યત્વે એન્જિનિયર્સ અને ટેકનોલોજિસ્ટમાં જાણીતી ઇન્ટેલની 1990ની &quot;ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ&quot; જાહેરાત ઝુંબેશે તેને અને તેના પેન્ટિયમ પ્રોસેસરને ઘરે ઘરે જાણીતાં નામ બનાવી દીધાં.

ઇન્ટેલ એસઆરએએમ (SRAM) અને  ડીઆરએએમ (DRAM) મેમરી ચિપ્સની પ્રારંભિક વિકાસકર્તા હતી અને 1981 સુધી તે જ તેનો મોટા ભાગનો કારોબાર હતો. ઇન્ટેલે જ્યારે 1971માં સૌ પ્રથમ વ્યાપારી માઇક્રોપ્રોસેસર ચિપ બનાવી હતી, પણ પર્સનલ કમ્પ્યૂટર(પીસી)ને સફળતા પ્રાપ્ત થઇ ન ત્યાં સુધી તે તેમનો મુખ્ય કારોબાર નહોતો પણ પછી તે તેમનો મુખ્ય કારોબાર બની ગયો. 1990ના દાયકા દરમિયાન, ઇન્ટેલે કમ્પ્યૂટર ઉદ્યોગને ઉત્તેજન આપવા માટે નવી માઇક્રોપ્રોસેસર ડિઝાઇન્સમાં ભારે માત્રામાં રોકાણ કર્યું હતું. આ ગાળા દરમિયાન ઇન્ટેલ પીસી(PCs) માટે માઇક્રોપ્રોસેસર્સની આગળપડતી સપ્લાયર બની ગઇ હતી અને પોતાની આક્રમકતા અને કેટલીકવાર બજારની પરિસ્થિતિ સામે રક્ષણાર્થે વિવાદાસ્પદ યુક્તિઓ માટે પણ જાણીતી હતી, જેમાં ખાસ કરીને એએમડી (AMD), તેમ જ પીસી(PC) ઉદ્યોગની દિશા પરના નિયંત્રણ માટે માઇક્રોસોફ્ટ સાથેના સંઘર્ષનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;CNET 1998-09-23&quot;&gt;{{Cite news |first=Dan |last=Goodin |coauthors= |title=Microsoft's holy war on Java |date=1998-09-23 |publisher=CNET News.com |url=http://www.news.com/2009-1001-215854.html |work=news.com |pages= |access-date=2008-01-07 |language= |archive-date=2020-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328055749/https://www.cnet.com/news/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC 1998-12-14&quot;&gt;{{Cite news|first=Lea |last=Graham |coauthors= |title=USA versus Microsoft: the fourth week |date=1998-12-14 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1998/04/98/microsoft/215645.stm |work=[[BBC News]] |pages= |access-date=2008-01-07 |language=}}&lt;/ref&gt;
મિલવર્ડ બ્રાઉન ઓપ્ટીમોર દ્વારા પ્રકાશિત કરાયેલ 2010 વિશ્વની 100 અત્યંત શક્તિશાળી બ્રાન્ડોના ક્રમાંકનમાં કંપનીના બ્રાન્ડ મૂલ્યને 48મા ક્રમાંકે દર્શાવવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;Brandz 2009&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.millwardbrown.com/Sites/mbOptimor/Ideas/BrandZTop100/BrandZTop100.aspx |title=Brandz Ranking 2010 |access-date=2010-06-22 |year=2010 |publisher=[[Millward Brown|Millward Brown Optimor]] |archive-date=2010-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619210151/http://www.millwardbrown.com/Sites/mbOptimor/Ideas/BrandZTop100/BrandZTop100.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ઇન્ટેલે વીજળીક પ્રસારણ અને ઉત્પાદનમાં પણ સંશોધનનો પ્રારંભ કરી દીધો છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.yahoo.com/s/afp/20080821/ts_afp/usitinternetenergychipcompanyintel|title=Intel cuts electric cords with wireless power system|last=AFP|date=2008-08-21|publisher=[[Yahoo! News]]|access-date=2008-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828060827/http://news.yahoo.com/s/afp/20080821/ts_afp/usitinternetenergychipcompanyintel|archive-date=2008-08-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.iht.com/articles/2008/08/21/technology/21intel.php|title=Intel moves to free gadgets of their recharging cords|last=Markoff|first=John|date=2008-08-21|work=[[International Herald Tribune]]|publisher=[[The New York Times Company]]|access-date=2008-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080822143258/http://www.iht.com/articles/2008/08/21/technology/21intel.php|archive-date=2008-08-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==કોર્પોરેટ ઇતિહાસ==
=== ઉત્પત્તિ અને આરંભનાં વર્ષો ===
[[File:Intelheadquarters.jpg|thumb|right|200px|સાન્ટા ક્લેરા, સીએ(CA), યુએસએ(USA)માં ઇન્ટેલનું વડુમથક]]

ગોર્ડોન ઇ. મૂર (&quot;મૂરના કાયદા&quot;થી જાણીતા, એક રસાયણશાસ્ત્રી અને ભૌતિકવિજ્ઞાનવિદ્) અને રોબર્ટ નોયસી(ભૌતિકવિંદ્ અને ઇન્ટીગ્રેટેડ સર્કિટના સહ-શોધક)એ ફેઅરચાઇલ્ડ સેમિકન્ડક્ટર છોડી, તે પછી, 1968માં તે બંનેએ ઇન્ટેલની સ્થાપના કરી હતી. ફેઅરચાઇલ્ડના અસંખ્ય અન્ય કર્મચારીઓ પણ અન્ય [[સિલિકૉન વૅલી|સિલિકોન વેલી]] કંપનીઓમાં સહભાગી બનવા જતા રહ્યા હતા. ઇન્ટેલના ત્રીજો કર્મચારી એન્ડી ગ્રોવ હતા,&lt;ref&gt;કારકૂની ભૂલને કારણે ગ્રોવ અને ચતુર્થ કર્મચારી લેસ્લી એલ. વાડાસઝ કે જેમને ગ્રોવે કામે રાખ્યા હતા તેમનો કર્મચારી નંબર કેવી રીતે બદલાઇ ગયો તે એન્ડ્રુ ગ્રોવનો લેખ સમજાવે છે.&lt;/ref&gt; જેઓ કેમિકલ એન્જિનિયર હતા અને જેમણે 1980ના દાયકાનો મોટા ભાગનો સમય કંપનીને ચલાવી હતી અને 1990ના દાયકામાં ઊંચી વૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી હતી. ગ્રોવને હવે કંપનીના મહત્ત્વના કારોબાર અને વ્યૂહાત્મક આગેવાન તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. 1990ના દાયકાના અંત સુધીમાં ઇન્ટેલ વિશ્વમાં અનેક વિશાળ અને સફળ કારોબારો ધરાવતી કંપનીઓમાંની એક હતી.{{Citation needed|date=September 2010|reason=Some statistics needed|date=September 2007}}

===નામનું મૂળ===
તેની સ્થાપના વખતે, ગોર્ડોન મૂર અને રોબર્ટ નોયસી નવી કંપનીનું નામ ''મૂર નોયસી''  રહે તેવું ઇચ્છતા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://download.intel.com/pressroom/kits/events/idffall_2007/TranscriptMoore-Gelsinger.pdf |title=IDF Trancript: Interview with Gordon Moore |publisher=Intel Corporation |date=2007-08-18 |access-date=2009-07-29}}&lt;/ref&gt; જો કે તેનો ઉચ્ચાર, [[wikt:homophone|સમાન ઉચ્ચાર પણ ભિન્ન અર્થ]] ધરાવતા ''મોર નોઇઝ (વધુ ઘોંઘાટ)''  સાથે મળતો આવતો હતો- જે એક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કંપની માટે તદ્દન અયોગ્ય નામ હતું, કેમ કે સામાન્ય રીતે ઇલેક્ટ્રોનિક્સમાં અવાજની અનિચ્છનીય હોય છે અને તેને ખાસ કરીને ખરાબ દરમિયાનગીરી સાથે સાંકળવામાં આવે છે. પોતાની કંપનીને '''Int''' egrated(ઇન્ટીગ્રેટેડ) '''El''' ectronics(ઇલેક્ટ્રોનિક્સ) અથવા ''ઇન્ટેલ''  તરીકે કહેવાનું નક્કી કર્યું તે પહેલાં તેમણે એક વર્ષ એનએમ(NM) ઇલેક્ટ્રોનિક્સના નામનો ઉપયોગ કર્યો હતો.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=Intel Corporation|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/289747/Intel-Corporation|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=2008-11-26}}&lt;/ref&gt; જો કે ઇન્ટેલ પહેલેથી એક હોટેલ શૃંખલાનો ટ્રેડમાર્ક હોવાથી, તેમણે સૌ પ્રથમ આ નામ માટે હક્કોની ખરીદી કરવી પડી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.theinquirer.net/default.aspx?article=42469 |title=Secret of Intel name revealed |publisher=[[The Inquirer]] |author=Theo Valich |date=2007-09-19 |access-date=2007-09-19 |archive-date=2012-06-29 |archive-url=https://archive.is/20120629001528/http://www.theinquirer.net/default.aspx?article=42469 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===પ્રારંભિક ઇતિહાસ===
ઇન્ટેલે વિવિધ અલગ અલગ તબક્કાઓ દરમિયાન વિકાસ સાધ્યો છે. તેની સ્થાપના વખતે, ઇન્ટેલ માત્ર તેની સેમિકન્ડક્ટર બનાવવાની ક્ષમતા દ્વારા અલગ પડતી હતી, અને તેનાં પ્રાથમિક ઉત્પાદનો સ્ટેટિક રેન્ડમ એક્સેસ મેમરી (એસઆરએએમ-SRAM) ચિપ હતી. 1970ના દાયકા દરમિયાન, ઇન્ટેલે તેની ઉત્પાદન પ્રક્રિયાને સુધારી અને વિસ્તારી, અને ઉત્પાદનોની વધુ વ્યાપક ઉત્પાદન શ્રેણી રજૂ કરી તેથી તેના વેપારમાં વૃદ્ધિ થઈ, હજુ પણ વિવિધ મેમરી સાધનોની બાબતે તે પ્રભુત્વ ધરાવે છે.

ઇન્ટેલે 1971માં પ્રથમ વ્યાપારી રીતે ઉપલબ્ધ એવા માઇક્રોપ્રોસેસર (ઇન્ટેલ 4004)નું સર્જન કર્યું અને 1972માં અનેક માઇક્રોકમ્પ્યૂટરોમાંના એકનું સર્જન કર્યું,&lt;ref name=&quot;Intellec-1973&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.old-computers.com/MUSEUM/computer.asp?c=754&amp;st=1 |title=Intel Intellec Series |access-date=2007-07-31 |last=Silberhorn |first=Gottfried |coauthors=Colin Douglas Howell |work=old-computers.com |publisher=OLD-COMPUTERS.COM |archive-date=2010-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100727141838/http://www.old-computers.com/MUSEUM/computer.asp?c=754&amp;st=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Intel-Product-Timeline&quot;&gt;{{Cite web |url=http://download.intel.com/museum/research/arc_collect/timeline/TimelineDateSort7_05.pdf |title=A chronological list of Intel products. The products are sorted by date. |access-date=2007-07-31 |date=2005-07 |format=PDF |work=Intel museum |publisher=Intel Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809053720/http://download.intel.com/museum/research/arc_collect/timeline/TimelineDateSort7_05.pdf |archive-date=2007-08-09 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1980ના દાયકાના આરંભમાં તેના કારોબારમાં ડાયનેમિક રેન્ડમ એક્સેસ મેમરી ચિપ્સનું પ્રભુત્વ હતું. જો કે જાપાનીઝ સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદકો દ્વારા વધેલી સ્પર્ધાએ 1983 સુધીમાં આ બજારની નફાકારકતામાં નાટ્યાત્મક ઘટાડો કર્યો, અને આઇબીએમ(IBM) પર્સનલ કમ્પ્યૂટરની અચાનક સફળતાએ તે સમયના સીઇઓ(CEO) ગ્રોવને કંપનીના ધ્યાનને માઇક્રોપ્રોસેસર્સ પર લઇ જવા અને તે કારોબાર મોડેલના મૂળભૂત તબક્કાઓ બદલવા સહમત કર્યા હતા.

1980ના દાયકાના અંતમાં આ નિર્ણય સફળ સાબિત થયો હતો. ઝડપથી વિકસતા જતા પર્સનલ કમ્પ્યૂટર માર્કેટમાં આઇબીએમ(IBM) અને તેના હરીફો માટે માઇક્રોપ્રોસેસર સપ્લાયર તરીકેની પોતાની આકસ્મિક સ્થિતિથી પ્રેરાઇને, ઇન્ટેલે પીસી(PC) ઉદ્યોગના મુખ્ય (અને અત્યંત નફાકારક) હાર્ડવેર સપ્લાયર તરીકેના 10 વર્ષના અણધારી વૃદ્ધિના ગાળા તરફ પ્રયાણ કર્યું હતું.  1990ના દાયકાના અંતમાં, તેની પેન્ટિયમ પ્રોસેસર્સની લીટી ઘરે ઘરે જાણીતી બની ગઇ હતી.

===ઘટતી જતી માગ અને વર્ચસ્વ સામેના પડકારો ===
2000 બાદ, હાઇ-એન્ડ માઇક્રોપ્રોસેસર્સની માંગમાં થતો વધારો ધીમો પડતો ગયો. સ્પર્ધકોમાં એએમડી (AMD) નોંધપાત્ર હતી (ઇન્ટેલની તેના પ્રાથમિક x86 આર્કેટેક્ચર માર્કેટમાં સૌથી મોટી સ્પર્ધક) જેણે નોંધપાત્ર બજાર હિસ્સો સર કર્યો હતો, પ્રારંભમાં લૉ-એન્ડ અને મિડ-રેન્જ પ્રોસેસર્સમાં પરંતુ અંતે તો તમામ પ્રોડક્ટોમાં હિસ્સો સર કર્યો હતો, અને ઇન્ટેલની તેના પ્રમુખ બજારમાંની અગ્રણી સ્થિતિમાં ભારે ઘટાડો થયો હતો.&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;{{Cite news|url=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=20060731&amp;slug=btintelchip31|title=Intel Core 2 Duo a big leap in chip race|last=Wong|first=Nicole|date=2006-07-31|publisher=Seattle Times|access-date=2009-10-15|archive-date=2011-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20111205030002/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=20060731&amp;slug=btintelchip31|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2000ના દાયકાના પ્રારંભમાં તે વખતના સીઇઓ ક્રેગ બેરેટ્ટે કંપનીના કારોબારને સેમિકન્ડક્ટર્સ ઉપરાંત પણ વિસ્તારવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો, પરંતુ તેમાંની થોડી પ્રવૃત્તિઓ જ અંતે સફળ થઇ હતી.

ઇન્ટેલ પણ અનેક વર્ષો સુધી દાવાઓમાં સંડોવાયેલી રહી હતી. જ્યાં સુધી ઇન્ટેલ અને સેમિકન્ડક્ટર ઇન્ડસ્ટ્રી એસોસિયેશન (એસઆઇએ) દ્વારા 1984ના સેમિકન્ડક્ટર ચિપ પ્રોટેક્શન એક્ટની માંગણી કરવામાં આવી ન હતી ત્યાં સુધી અમેરિકાએ પ્રારંભમાં માઇક્રોપ્રોસેસર ક્ષેત્રવિદ્યા (સર્કીટ લેઆઉટ)સંબંધિત બૌદ્ધિક સંપત્તિ અધિકારોને માન્યતા આપી ન હતી.&lt;ref&gt;ખરડા પરનો સેનેટ અહેવાલ (એસ. રિપો. નં. 425, 98મી કોંગ., 2જી સેસ. (1984)) દર્શાવ્યું હતું:
&lt;blockquote&gt;
સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગમાં શોધ અનિવાર્ય છે; ઉદ્યોગના આયુષ્ય અને આરોગ્ય માટે સંશોધન સિદ્ધિઓ આવશ્યક છે. પરંતુ સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સની ડિઝાઇનમાં સંશોધન અને શોધ પર પાયરસી અને બિનસત્તાવાર કોપી કરવા સામે અપૂરતા વર્તમાન કાનૂની રક્ષણનું જોખમ છે. આ મુશ્કેલી કે જે અમેરિકન અર્થતંત્રના આવશ્યક ક્ષેત્રમાં અત્યંત નિર્ણાયક છે તેની પર સેમિકન્ડક્ટર ચિપ પ્રોટેક્શન એક્ટ 1984 દ્વારા ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.  ...[[આ ખરડો] &quot;ચિપ પાયરસી&quot; આ પ્રકારનાં કાર્યોના મૂળ સર્જનકર્તા પાસેથી સેમિકન્ડક્ટર ચિપ પ્રોડક્ટોની બિનસત્તાવાર નકલ અન વિતરણ પર પ્રતિબંધ લાદશે.
&lt;/blockquote&gt;
[http://cases.justia.com/us-court-of-appeals/F2/977/1555/304802/ બ્રૂકટ્રી કોર્પ. વિ. એડવાન્સ્ડ માઇક્રો ડિવાઇસ ઇન્ક.]માં ટાંકવામાં આવેલ, 977 F.2d 1555, 17 (Fed. Cir. 1992). ''બ્રૂકટ્રી'' , 21–22 પણ જુઓ (બિનઅસરકારક કોપીરાઇટ અને પેટન્ટ કાયદો).&lt;/ref&gt; (આ કાયદો પસાર થયા બાદ) 1980ના અને 1990ના દાયકાના અંત ભાગમાં ઇન્ટેલે જે કંપનીઓએ 80386 સીપીયુ(CPU)માં સ્પર્ધક ચિપ્સ વિકસાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો તેમની સામે અદાલતમાં દાવો માંડ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;&quot;બીલ ગેટ્સ કહે છે&quot;, પૃષ્ઠ 29. ISBN 0-471-40169-2, ISBN 978-0-471-40169-8&lt;/ref&gt; ઇન્ટેલે દાવાઓમાં હારી ગઇ હોય તો પણ, આ કાનૂની દાવાઓને કારણે સ્પર્ધા પર, કાનૂની બિલો સહિત, નોંધપાત્ર અસર પડી હતી.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;&lt;/ref&gt; અવિશ્વાસના આરોપો કે જે 1990ના દાયકાના આરંભથી ઉકળતા રહ્યા હતા અને તે 1991માં ઇન્ટેલની સામે એક અદાલતી દાવાનું કારણ બન્યા હતા, તે 2004માં અને ફરીથી 2005માં પણ, એએમડીએ ઇન્ટેલની સામે ગેરવાજબી સ્પર્ધા સંબંધિત વધુ દાવાઓ કર્યા હોવાથી ફરીથી ફાટી નીકળ્યા હતા.

2005માં, સીઇઓ પાઉલ ઓટેલ્લીનીએ (એન્ટરપ્રાઇસ, ડિજીટલ હોમ, ડિજીટલ હેલ્થ અને મોબિલીટી) પ્લેટફોર્મ પર તેના કોર પ્રોસેસર અને ચિપસેટ પર પુનઃધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માટે કંપનીનું પુનર્ગઠન કર્યું, જેના કારણે 20,000થી વધુ નવા કર્મચારીઓને કામે રાખવા પડ્યા હતા. સપ્ટેમ્બર 2006માં નફો ઘટતો હોવાના કારણે કંપનીએ પુનર્ગઠનની જાહેરાત કરી હતી, જે 10,500 અથવા જુલાઇ 2006માં કુલ શ્રમદળના 10 ટકા જેટલા કર્મચારીઓને લે-ઓફ આપવામાં પરિણમી હતી.

===પુનઃ વેગ પકડવો===
ગુમાવી દીધેલી બજારની સ્થિતિ બળને પુનઃપ્રાપ્ત કરવાની જરૂરિયાતનો સામનો કરતા,&lt;ref name=&quot;Wong&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pcper.com/article.php?aid=217&amp;type=expert&amp;pid=5|title=A Detailed Look at Intel's New Core Architecture|last=Shrout|first=Ryan|date=2006-03-08|publisher=PC Perspective|access-date=2009-10-14|archive-date=2006-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20061109062027/http://www.pcper.com/article.php?aid=217&amp;type=expert&amp;pid=5|url-status=dead}} – આ લેખમાં એવી ટિપ્પણી કરવામાં આવી છે કે લેખના દ્રષ્ટિકોણમાં ઇન્ટેલને &quot;વિવિધ વર્ષો&quot; સુધી &quot;તારનાર&quot;ની જરૂર હતી.&lt;/ref&gt; ઇન્ટેલે તેની અગાઉની ટેકનોલોજિકલ અગ્રણી સ્થાન પુનઃપ્રાપ્ત કરવા માટે નવા ઉત્પાદન વિકાસ મોડેલનો પ્રારંભ કર્યો હતો. તેના &quot;ટિક ટોક મોડેલ&quot; તરીકે જાણીતો, આ કાર્યક્રમ માઇક્રોઆર્કિટેક્ચરની શોધ અને પ્રોસેસ શોધના વાર્ષિક ફેરફાર પર આધારિત હતો.

2006માં, ઇન્ટેલે પી6 (P6) અને નેટબર્સ્ટ પ્રોડક્ટોનું ઘટાડેલા ડાઇ કદ (65 એનએમ) સાથે ઉત્પાદન કર્યું હતું. એક વર્ષ બાદ તેણે બહોળા પ્રમાણમાં મળેલા પ્રતિસાદને કારણે તેના કોર આર્કિટેક્ચરનો પ્રારંભ કર્યો હતો;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.zdnet.com/2100-9584_22-148811.html|title=Intel's Core 2 Duo lives up to hype|last=Krazit|first=Tom|date=2006-07-14|publisher=[[ZDNet]] News|access-date=2009-10-15|archive-date=2009-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090430140419/http://news.zdnet.com/2100-9584_22-148811.html|url-status=dead}} – સીનેટ (CNET)નો નિર્દેશ કરતા, આનંદટેક, શાર્કીઝ એક્સટ્રીમ અને પીસી(PC) મેગ પણ સમાન પ્રકારનાં તારણો પ્રકાશિત કરે છે.&lt;/ref&gt; આ પ્રોડક્ટોને પ્રોસેસરની કામગીરીમાં અપવાદરૂપ સિદ્ધિ તરીકે જોવાતી હતી જેના કારણે કંપનીએ એક જ ઝટકામાં આ ક્ષેત્રે પોતાની મોટા ભાગની આગેવાની પુનઃપ્રાપ્ત કરી લીધી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hexus.net/content/item.php?item=6184|title=Intel Core 2 Duo/Extreme processor review|last= Sandhu|first=Tarinder|date=2006-07-14|publisher=Hexus technology news &amp; reviews|access-date=2009-10-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/technology/2006/jul/27/comment.insideit|title=Intel raises the bar as AMD drops prices in chip battle|last=Schofield|first=Jack|date=2006-07-27|publisher=The Guardian|access-date=2009-10-15 | location=London}}&lt;/ref&gt; 2008માં, આપણે બીજું &quot;ટીક&quot; જોયું, ઇન્ટેલે પેનરીન માઇક્રોપ્રોસેસરની જાહેરાત કરી હતી, જેમાં 65 એનએમથી ઘટાડીને 45 એનએમ સુધીનો ઘટાડો કરવાની કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી હતી અને એક વર્ષ બાદ હકારાત્મક રીતે સમીક્ષા કરેલા પ્રોસેસર નેહાલેમને બહાર આવતા જોયું હતું, ત્યાર બાદ 32 એનએમ પ્રોસેસ સુધીનો સિલિકોન ઘટાડો થયો હતો.

આવું કરનાર ઇન્ટેલ પ્રથમ માઇક્રોપ્રોસેસર કોર્પોરેશન ન હતું. ઉદાહરણ તરીકે, 1996ની આસપાસ ગ્રાફિક્સ ચિપ્સ ડિઝાઇનર્સ એનવિદીયા(nVidia)એ પોતાના કારોબાર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું અને બજારને પડતી મુશ્કેલીઓમાંથી માર્ગ કાઢવા 6 મહિનાની આંતરિક પ્રોડક્ટ સાયકલ અપનાવી હતી, જેની પ્રોડક્ટોએ બજારની અપેક્ષાએ વારંવાર સારું કામ કર્યું હતું.

===એક્સસ્કેલ(XScale) પ્રોસેસર કારોબારનું વેચાણ===
27 જૂન 2006ના રોજ ઇન્ટેલની એક્સસ્કેલ(XScale) મિલકતોના વેચાણની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. ઇન્ટેલે માર્વેલ ટેકનોલોજી ગ્રુપને અંદાજિત 600 મિલિયન ડોલર (તે તેમણે 1.6 અબજ ડોલરમાં ખરીદ્યું હતું) રોકડમાં અને અનિશ્ચિત જવાબદારીઓ સહિત વેચવાની સંમતિ દર્શાવી હતી. આ પગલાંથી ઇન્ટેલ પોતાનું ધ્યાન તેના કોર એક્સ86 અને સર્વર કારોબાર આપી શકવા મુક્ત બનતું હતું, 9 નવેમ્બર 2006ના રોજ આ હસ્તાતંરણ પૂર્ણ થયું હતું.&lt;ref name=&quot;XScale&quot;&gt;{{Cite news |first= |last= |coauthors= |title=Marvell buys Intel's handheld processor unit for $600 million |date=2006-06-27 |publisher=CMP Media LLC. |url=http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=189601851 |work=eetimes.com |pages= |access-date=2007-07-12 |language= |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929101919/http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=189601851 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===મેકાફી(McAfee) અને ઇનફિનીયોન ટેકનોલોજીઓના વાયરલેસ મોલ્યુશન્સ કારોબારનું સંપાદન===
19 ઓગસ્ટ 2010ના રોજ, ઇન્ટેલે જાહેરાત કરી કે તેણે કમ્પ્યૂટર સિક્યુરિટી ટેકનોલોજીની નિર્માતા મેકાફી(McAfee)ને ખરીદી લેવાનું વિચાર્યું છે.  તેની ખરીદ કિંમત 7.68 અબજ ડોલર હતી અને કંપનીએ જણાવ્યું હતું કે જો સોદો મંજૂર થશે તો નવી પ્રોડક્ટો 2011ના પ્રારંભમાં બજારમાં મૂકવામાં આવશે.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Intel in $7.68bn McAfee takeover|url=http://www.bbc.co.uk/news/business-11025866|publisher=BBC News Online|access-date=19 August 2010|date=19 August 2010}}&lt;/ref&gt; આ સંપાદન ઇન્ફર્મેશન સિક્યુરિટી ઉદ્યોગમાં સૌથી મોટું હતું અને ઇન્ટેલનાં 42 વર્ષના ઇતિહાસમાં પણ સૌથી મોટું હતું. ઇન્ફિનીયોન સોદા સાથે, ઇન્ટેલ કંપનીની ટેકોનોલોજીને ઉપભોક્તા પ્રોડક્ટો જેમ કે લેપ્ટોપ, સ્માર્ટ ફોન, નેટબુક્સ, ટેબ્લેટ્સ અને એમ્બેડેડ કમ્પ્યૂટર્સમાં ઉપયોગમાં લેવા વિચારતી હતી, અંતે તેના વાયરલેસ મોડેમને ઇન્ટેલની સિલિકોન ચિપ્સમાં સંકલિત કરી દેવાના વિચાર સાથે.&lt;ref&gt;[http://www.institutionalinvestor.com/Article.aspx?ArticleID=2726870 ઇન્ટેલના સીઇઓ હસ્તાંતરણ વ્યૂહરચના અંગે જણાવે છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119053058/http://www.institutionalinvestor.com/Article.aspx?ArticleID=2726870 |date=2012-01-19 }}, સંસ્થાકીય રોકાણકાર&lt;/ref&gt; ઇન્ટેલે મેકાફીના સંપાદન માટે 26 જાન્યુઆરી 2011ના રોજ યુરોપીય સંઘની મંજૂરી પ્રાપ્ત કરી હતી. ઇન્ટેલની ચિપ્સ અને પર્સનલ કમ્પ્યૂટર્સના ઉપયોગને રજા આપવા માટે ઇન્ટેલ તેની હરીફ સિક્યુરિટી કંપનીઓને દરેક આવશ્યક માહિતી જોવા મળશે તેવી બાંયધરી આપવા સંમત થયું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Intel wins conditional approval from EU for McAfee acquisition of $ 7.68 billion|url=http://techshrimp.com/2011/01/26/intel-wins-conditional-approval-from-eu-for-mcafee-acquisition-of-7-68-billion/|publisher=TechShrimp|access-date=26 January 2011|date=26 January 2011}}&lt;/ref&gt;

==પ્રોડક્ટ અને બજાર ઇતિહાસ==
=== એસઆરએએમએસ(SRAMS) અને માઇક્રોપ્રોસેસર ===
કંપનીની પ્રથમ પ્રોડક્ટો શિફ્ટ રજિસ્ટર મેમરી અને રેન્ડમ-એક્સેસ મેમરી સંકલિત સર્કિટ્સ હતી અને ઇન્ટેલ ભારે સ્પર્ધાત્મક એવા ડીઆરએએમ(DRAM), એસઆરએએમ (SRAM), અને આરઓએમ (ROM) બજારોમાં 1970ના દાયકામાં એક અગ્રણી તરીકે વિકસી હતી. તે જ સમયે ઇન્ટેલના એન્જિનિયરો માર્સીયન હોફ્ફ, ફેડેરીકો ફાગ્ગીન, સ્ટેનલી મેઝોર અને માસાતોશી શિમાએ ઇન્ટેલના પહેલવહેલા માઇક્રોપ્રોસેસરની શોધ કરી હતી. મૂળભૂત રીતે જાપાનીઝ કંપની બુસીકોમ માટે, બુસીકોમે અગાઉથી ઉત્પાદિત કરેલા કેલ્ક્યુલેટરમાં અસંખ્ય એએસઆઇસી(ASIC)ને બદલવા માટે વિકસાવવામાં આવેલા ઇન્ટેલ 4004ને સૌપ્રથમ વખત જથ્થાબંધ બજારમાં 15 નવેમ્બર 1971ના રોજ રજૂ કરવામાં આવ્યા, જો કે માઇક્રોપ્રોસેસર 1980ના દાયકાના મધ્ય સુધીમાં ઇન્ટેલનો મુખ્ય કારોબાર બની શક્યા ન હતા. (નોંધ: ઇન્ટેલને સામાન્ય રીતે લગભગ એકી સાથે કરેલી માઇક્રોપ્રોસેસરની શોધ માટે ટેક્સાસ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ સાથે યશ આપવામાં આવે છે.)

===ડીઆરએએમ(DRAM)થી માઇક્રોપ્રોસેસર્સ સુધી===
1983માં પર્સનલ કમ્પ્યૂટર યુગના પ્રારંભથી, જાપાનીઝ મેમરી ચિપ ઉત્પાદકોના કારણે ઇન્ટેલના નફા પર દબાણમાં વધારો થયો હતો અને તે સમયના પ્રેસિડન્ટ એન્ડી ગ્રૂવે કંપનીને માઇક્રોપ્રોસેસર્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા દોરી હતી. ગ્રૂવે આ સંક્રાંતિનું પુસ્તક ''ઓન્લી ધ પેરાનોઇડ સર્વાઇવ'' માં વર્ણન કર્યું છે. ત્યારે ક્રાંતિકારી માનવામાં આવતો વિચાર- લોકપ્રિય 8086 માઇક્રોપ્રોસેસરના અનુગામીઓ માટે એક માત્ર સ્ત્રોત બનવાનો વિચાર તેમની યોજનાનું મહત્ત્વનું પાસું હતો.

ત્યાં સુધી, એક જ સપ્લાયર નિર્ભર રહેવા માટે જટીલ સંકલિત સર્કિટનું ઉત્પાદન પૂરતું વિશ્વસનીય ન હતું, પરંતુ ગ્રૂવે ત્રણ અલગ ભૌગોલિક ફેક્ટરીમાં પ્રોસેસર્સનું ઉત્પાદન કરવાનો પ્રારંભ કર્યો અને ઝીલોગ અને એએમડી(AMD) જેવા સ્પર્ધકોની ચિપ ડિઝાઇન જપ્ત કરી લીધી. જ્યારે 1980 અને 1990ના દાયકાના અંતમાં પીસી(PC) ઉદ્યોગમાં તેજી આવી ત્યારે ઇન્ટેલ મુખ્ય લાભાર્થીઓમાંની એક હતી.

===ઇન્ટેલ એક્સ86 (x86) પ્રોસેસર્સ અન આઇબીએમ પીસી (ઇબ્મ PC)===
[[File:Intel 8742 153056995.jpg|right|thumb|230px|ઇન્ટેલ 8742, 8 બીટ માઇક્રોકંટ્રોલરની ડાઇ, જેમાં સમાન ચિપમાં 12 MHz પર ચાલતાં સીપીયુ(CPU), 128 બાયટ્સ રેમ (RAM), 2048 બાયટ્સ ઇપીરોમ (EPROM), અને I/Oનો સમાવેશ.]]
માઇક્રોપ્રોસેસર પાયાની અગત્યતા હોવા છતાં 4004 અને તેના અનુગામીઓ 8008 અને 8080 ક્યારેય ઇન્ટેલ માટે આવકમાં મોટા પરિબળ રહ્યા નહીં. પછીના પ્રોસેસર તરીકે, 8086 (અને તેના સ્વરૂપ 8088)ને 1978માં પૂર્ણ કરવામાં આવ્યા હતા, ઇન્ટેલે મોટા પાયે માર્કેટિંગ અને વેચાણ ઝુંબેશ શરૂ કરી અને તેના માટે ચિપને &quot;ઓપરેશન ક્રશ&quot; એવું નામ આપવામાં આવ્યું હતું અને શક્ય હોય ત્યાં સુધી વધુમાં વધુ ગ્રાહકો પ્રાપ્ત કરવાનો તેમનો ઇરાદો હતો. એક ડિઝાઇને સફળતા પ્રાપ્ત કરી હતી તે હતી નવા જ સર્જાયેલા આઇબીએમ પીસી (IBM PC) ડિવિઝન, જો કે તેનું મહત્ત્વ તે સમયે સંપૂર્ણપણે સમજી શકાયું ન હતું.

આઇબીએમે 1981માં તેના પર્સનલ કમ્પ્યૂટર રજૂ કર્યાં હતાં અને તેણે ઝડપથી સફળતા પ્રાપ્ત કરી હતી. 1982માં ઇન્ટેલે 80286 માઇક્રોપ્રોસેસરનું સર્જન કર્યું હતું, જે બે વર્ષ બાદ આઇબીએમના પીસી/એટીમાં વાપરવામાં આવ્યું હતું. કોમ્પેક, પ્રથમ આઇબીએમ પીસી &quot;ક્લોન&quot; ઉત્પાદકે, 1985માં ઝડપી 80286 પ્રોસેસર પર આધારિત ડેસ્કટોપ સિસ્ટમનું ઉત્પાદન કર્યું હતું અન 1986માં ઝડપથી પ્રથમ 80386-આધારિત સિસ્ટમનું અનુસરણ કર્યું હતું, જેણે આઇબીએમને પાછળ રાખી હતી અને પીસી સ્વીકાર્ય સિસ્ટમ્સ માટે સ્પર્ધાત્મક બજારની સ્થાપના કરી હતી અને ઇન્ટેલને મહત્ત્વના પૂરજાઓના સપ્લાયર તરીકે સ્થાપિત કરી હતી.

1975માં કંપનીએ અત્યંત વિકસિત એવા 32 બીટ માઇક્રોપ્રોસેસરને વિકસાવવા માટેનો પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો હતો, જે અંતે 1981માં ઇન્ટેલ આઇએપીએક્સ(iAPX) 432 તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રોજેક્ટ પણ ઘણો મહત્ત્વાકાંક્ષી હતો અને પ્રોસેસર ક્યારેય તેના કામગીરી લક્ષ્યાંકોને પહોંચી વળવા સક્ષમ બન્યું ન હતુ અને તે બજારમાં નિષ્ફળ ગયું હતું. ઇન્ટેલે તેના બદલે એક્સ86(x86) આર્કિટેક્ચરને 32 બીટ સુધી વિસ્તાર્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web
  |last=Maliniak
  |first=Lisa
  |title=Ten Notable Flops: Learning From Mistakes
  |work=Electronic Design Online
  |date=October 21, 2002
  |url=http://electronicdesign.com/Articles/Index.cfm?AD=1&amp;ArticleID=2839
  |access-date=2007-11-27
  |archive-date=2008-12-16
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216121817/http://electronicdesign.com/Articles/Index.cfm?AD=1&amp;ArticleID=2839
  |url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
  |last=Dvorak
  |first=John C.
  |authorlink=John C. Dvorak
  |title=What Ever Happened to... Intel's Dream Chip?
  |work=
  |date=February 1997
  |url=http://www.brouhaha.com/~eric/retrocomputing/intel/iapx432/dreamchip.html
  |access-date=2007-11-27
  |archive-date=2007-10-18
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20071018060554/http://www.brouhaha.com/~eric/retrocomputing/intel/iapx432/dreamchip.html
  |url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt;

====386 માઇક્રોપ્રોસેસર====
આ ગાળા દરમિયાન એન્ડ્રુ ગ્રૂવે નાટ્યાત્મક રીતે કંપનીને પુનઃમાર્ગદર્શિત કરી હતી, જેમાં તેનો મોટા ભાગનો ડીઆરએએમ(DRAM)નો કારોબાર બંધ કરી દીધો હતો અને માઇક્રોપ્રોસેસર કારોબારના સ્રોતોને માર્ગદર્શન આપ્યું હતું. કદાચ &quot;એકમાત્ર સ્રોત&quot; 386 માઇક્રોપ્રોસેસરનો તેમનો નિર્ણય ભારે મહત્ત્વ ધરાવે છે. તે પહેલાં, માઇક્રોપ્રોસેસર ઉત્પાદન તેના પ્રાથમિક તબક્કામાં હતું અને ઉત્પાદન મુશ્કેલીઓએ ઉત્પાદનમાં સતત ઘટાડો કર્યો હતો કે બંધ કરી દીધું હતું, જે ગ્રાહકોને આપવાના પુરવઠામાં અંતરાય ઊભો કરતું હતું. આ જોખમને પહોંચી વળવા આ ગ્રાહકોએ ખાસ કરીને એવો આગ્રહ સેવ્યો હતો કે અનેક ઉત્પાદકો ચિપ્સનું ઉત્પાદન કરે જેથી તેઓ સતત પુરવઠો રહેશે તેની ખાતરી પ્રાપ્ત કરી શકે. 8080 અને 8086-શ્રેણીના માઇક્રોપ્રોસેસર્સનું વિવિધ કંપનીઓમાં ખાસ કરીને એએમડી દ્વારા ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું હતું. ગ્રૂવે 386 ડિઝાઇનનો અન્ય ઉત્પાદકોને પરવાનો નહી આપવાનો નિર્ણય કર્યો, તેના બદલે ત્રણ અલગ ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં જેમ કે સાન્ટા ક્લેરા, કેલિફોર્નિયા; હિલ્સબોરો, ઓરેગોનમાં ફેક્ટરીઓમાં ઉત્પાદન કરવાનું નક્કી કર્યું હતું; અને ફોનિક્સ, ચાંડલરના પેટાભાગ એરિઝોનામાં તેમનું ઉત્પાદન કરવાનો નિર્ણય કર્યો,અને ગ્રાહકોને ખાતરી આપી કે તે સતત પુરવઠો પૂરો પાડશે. કોમેપ્કના ડેસ્કપ્રો 386એ 386ને આગવી સીપીયુ પસંદગી તરીકે સ્થાપિત કરતાં ઇન્ટેલે તેના સપ્લાયર તરીકે વિશિષ્ટ સ્રોતની નજીકની સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરી હતી. આમાંથી મળતા નફાને ઊંચી કામગીરી વાળી ચિપ ડિઝાઇનો અને ઊંચી કામગીરી વાળી ઉત્પાદન ક્ષમતાઓ તરફ વાળવામાં આવ્યો હતો, જે ઇન્ટેલને 1990ના દાયકાના પ્રારંભમાં બિનવિવાદાસ્પદ આગેવાનીની સ્થિતિ પર રહેવા આગળ ધકેલતો હતો.

====486, પેન્ટિયમ અને ઇટાનિયમ====
ઇન્ટેલે 1989માં 486 માઇક્રોપ્રોસેસરની રજૂઆત કરી હતી અને 1990માં બીજી ડિઝાઇન ટીમની ઔપચારિક રીતે સ્થાપના કરી હતી, જેણે સમાંતર રીતે &quot;P5&quot; અને &quot;P6&quot; કોડ નામના પ્રોસેસર્સની ડિઝાઇન કરી હતી અને આ પ્રકારની ડિઝાઇને અગાઉ જેમ ચારથી પાંચ વર્ષો લીધા હતા તેનાથી વિરુદ્ધ દર બે વર્ષે મોટા નવા પ્રોસેસર પૂરા પાડવાનું વચન આપ્યું હતું. P5 અગાઉ &quot;ઓપરેશન બાયસાયકલ&quot; તરીકે ઓળખાતી હતી, જે પ્રોસેસરની સાયકલનો નિર્દેશ આપે છે. P5ની 1993માં ઇન્ટેલ પેન્ટિયમ તરીકે રજૂઆત કરવામાં આવી હતી, જે અગાઉના ભાગના ક્રમાંકો માટે નોંધણીવાળા ટ્રેડમાર્કનો પૂરક હતો (ક્રમાંકો, જેમ કે 486ને ટ્રેડમાર્ક તરીકે નોંધવું મુશ્કેલ છે). ત્યાર બાદ 1995માં P6 પેન્ટિયમ પ્રો તરીકે આવ્યું હતું અને તે 1997માં સુધારીને પેન્ટિયમ II થયું હતું. નવા આર્કિટેક્ચરને સાન્ટા ક્લેરા, કેલિફોર્નિયા અને હિલ્સબોરો, ઓરેગોનમાં વારાફરતી વિકસાવવામાં આવ્યા હતા.

સાન્ટા ક્લેરા ડિઝાઇન ટીમે 1993માં એક્સ (x86) આર્કિટેક્ચરના અનુગામી અને &quot;P7&quot; કોડનામવાળાની વિચારણા કરી હતી. પ્રથમ પ્રયત્ન એક વર્ષ બાદ પડતો મૂકવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ હ્યુવલેટ પેકાર્ડના એન્જિનીયરો સાથેના એક સહકાર કાર્યક્રમમાં ઝડપથી પુનઃ સજીવન કરવામાં આવ્યો હતો, જો કે ઇન્ટેલે તરત જ પ્રાથમિક ડિઝાઇન જવાબદારી લઇ લીધી હતી. આઇએ-64 (IA-64) 64-બીટ આર્કિટેક્ચરનું પરિણમેલું અમલીકરણ ઇટાનિયમ હતું, અંતે જૂન 2001માં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.  ઇટાનિયમની કામગીરી આધારિત વારસો એક્સ 86 (x86) કોડ આશાઓને પરિપૂર્ણ કરી શક્યો નહીં અને તે મૂળ એક્સ86 (x86) આર્કિટેક્ચરના સંદર્ભમાં 64 બીટ વિસ્તરણો સાથે અસરકારક રીતે સ્પર્ધા કરવામાં નિષ્ફળ ગયો, જે એક્સ86-64 (x86-64) નામનો હતો અને એએમડી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. (જો કે ઇન્ટેલ '''ઇન્ટેલ 64''' , જે અગાઉ '''ઇએમ64ટી (EM64T)'''  હતું તેનો ઉપયોગ કરે છે). 2009માં પણ ઇન્ટેલે ઇટાનિયમને વિકસાવવાનું અને કામે લગાડવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું.

હિલ્સબોરો ટીમે વિલામેટ્ટી પ્રોસેસર્સ (કોડ નામ P67 અને P68)ની ડિઝાઇન કરી હતી, જેનું પેન્ટિયમ 4 તરીકે માર્કેટિંગ કરવામાં આવ્યું હતું.

====પેન્ટિયમની ખામી====
{{Main|Pentium FDIV bug}}
જૂન 1994માં ઇન્ટેલના એન્જિનિયરોએ P5 પેન્ટિયમ માઇક્રોપ્રોસેસરમાં ફ્લોટીંગ-પોઇન્ટ મેથ સબસેક્શનમાં ક્ષતિ શોધી કાઢી હતી.  ચોક્કસ ડેટા નિર્ભરતા સ્થિતિ હેઠળ ફ્લોટીંગ પોઇન્ટ ડિવિઝન કામગીરીનાં પરિણામોના ઓછી માત્રાના બીટ્સ ખોટા હતા, આ ક્ષતિ ફ્લોટીંગ પોઇન્ટ કામગીરીઓમાં ઝડપથી વિકાસ પામે છે અને પછીની ગણતરીઓમાં મોટી ભૂલ લાવે છે. ઇન્ટેલે ભવિષ્યના ચિપ સુધારામાં આ ભૂલને સુધારી હતી, પરંતુ તેને જાહેર કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. {{Citation needed|date=July 2007}}

ઓક્ટોબર 1994માં લિંચબર્ગ કૉલેજ ખાતે ગણિતના અધ્યાપક ડો. થોમસ નાઇસલીએ સ્વતંત્ર રીતે બગની શોધ કરી હતી અને ઇન્ટેલ પાસેથી તેમની પૂછપરછનો કોઇ પ્રતિભાવ ન મળતાં 30 ઓક્ટોબરે ઇન્ટરનેટ પર સંદેશો મોકલ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;Nicely-email&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.emery.com/bizstuff/nicely.htm |title=Dr. Thomas Nicely's Pentium email |access-date=2007-07-12 |last=Nicely |first=Dr. Thomas R. |date=1994-10-30 |publisher=Vince Emery Productions |archive-date=2007-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070724110652/http://www.emery.com/bizstuff/nicely.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; બગનો શબ્દ ઝડપથી [[ઇન્ટરનેટ|ઇન્ટરનેટ]] પર ફેલાયો હતો અને ત્યાર બાદ ઉદ્યોગ અને અખબારોમાં પણ ફેલાયો હતો. બગની નકલ કરવી સરેરાશ વપરાશકર્તા માટે સરળ હોવાથી (ક્રમાંકોની શ્રેણી કે જેને ઓએસ કેલ્ક્યુલેટરમાં ભૂલ દર્શાવવા માટે એન્ટર કરી શકાય), ઇન્ટેલના તે નજીવી છે અને &quot;છાપભૂલ પણ નથી&quot; તેવા નિવેદનનો ઘણા કમ્પ્યૂટર વપરાશકર્તાઓએ સ્વીકાર કર્યો ન હતો. 1994માં આભારપ્રવચનમાં, ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સમાં પત્રકાર જોહ્ન માર્કોફ્ફે એક ફકરો લખ્યો હતો, જે ભૂલ પર પ્રકાશ પાડતો હતો. ઇન્ટેલે તેનું વલણ બદલ્યું અને દરેક ચિપને બદલી નાખવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, તેમજ ઝડપથી મોટી અંતિમ-વપરરાશકર્તા સહાય સંસ્થાની સ્થાપના કરી. આ બાબત ઇન્ટેલની 1994ની આવક સામે 500 મિલિયન ડોલરના દંડમાં પરિણમી હતી.

વધુમાં ધારણાથી વિરુદ્ધ &quot;પેન્ટિયમ ક્ષતિ&quot;ની ઘટના પણ ઘટી હતી, ઇન્ટેલનો તે પ્રત્યેનો પ્રતિભાવ અને આસપાસનાં માધ્યમોમાં આવેલા સમાચારે ઇન્ટેલને એક ટેકનોલોજી સપ્લાયર તરીકે જ નહીં પરંતુ સામાન્ય રીતે અજાણ એવા મોટા ભાગના કમ્પ્યૂટર-વપરાશકર્તાથી લઇને ઘરગથ્થુ વપરાશકારોમાં જાણીતી કરી હતી. અંતર્ગથનના કામમાં યોગ્ય રહેલી &quot;ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ&quot; ઝુંબેશમાં, આ પ્રકરણને ઇન્ટેલ માટે હકારાત્મક હોવાનું મનાય છે, જેમાં તેણે અંતિમ-વપરાશકર્તા લક્ષી પોતાની કેટલીક કારોબાર પદ્ધતિઓમાં ફેરફાર કર્યો હતો અને નોંધપાત્ર માત્રામાં જાહેર જાગૃત્તિનું સર્જન કરીને પોતાની છેલ્લી નકારાત્મક છાપને દૂર કરી હતી.&lt;ref&gt;ગ્રોવ, એન્ડ્રુ અને બર્ગલમેન, રોબર્ટ; ''સ્ટ્રેટેજી ઈઝ ડેસ્ટિનીઃ હાઉ સ્ટ્રેટેજી-મેકિંગ શેપ્સ અ કંપનીઝ ફ્યુચર (વ્યૂહરચના નિયતિ છે: વ્યૂહરચનાનું ઘડતર કંપનીના ભવિષ્યને કેવી રીતે આકાર આપે છે)'' , 2001, ફ્રી પ્રેસ&lt;/ref&gt;

====ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ, ઇન્ટેલ સિસ્ટમ્સ ડિવિઝન અને ઇન્ટેલ આર્કિટેક્ચર લેબ્સ====
આ ગાળા દરમિયાન ઇન્ટેલે બે મોટા ટેકારૂપ કાર્યક્રમો હાથ ધર્યા હતા જેણે તેમના પ્રોસેસર્સની સફળતાની બાંયધરીમાં સહાય કરી હતી. પ્રથમ બહોળા પ્રમાણમાં જાણીતુ છેઃ 1991  &quot;ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ&quot; માર્કેટિંગ અને બ્રાન્ડિંગ ઝુંબેશ. સમાવિષ્ટ પૂરજાઓના બ્રાન્ડિંગનો ખ્યાલ તે સમયે નવો હતો, જેમાં ફક્ત ન્યુટ્રાસ્વીટ અને અન્ય થોડાઓએ પ્રયત્ન કર્યો હતો. &lt;ref&gt;{{Cite book|author=Richard S. Tedlow|title=Andy Grove: The Life and Times of an American Business Icon|url=http://books.google.com/books?id=zQamXENAalkC&amp;pg=RA1-PA256|page=256|year=2007|isbn=9781591841821}}&lt;/ref&gt; આ ઝુંબેશે ઇન્ટેલને સ્થાપિત કરી હતી, જે પીસી(PC) ઉદ્યોગની બહાર ઘરગથથુ નામ તરીકે એક ઘટકના સપ્લાયર તરીકે જ ઓછી જાણીતી હતી. બીજા કાર્યક્રમ ઓછો જાણીતો છે: ઇન્ટેલના સિસ્ટમ્સ જૂથનો પ્રારંભ થયો હતો, જે પીસી(PC)ના &quot;મધરબોર્ડઝ&quot;, પર્સનલ કમ્પ્યૂટરના મુખ્ય બોર્ડના કોમ્પોનન્ટનું અન જેમાં પ્રોસેસર (સીપીયુ) (CPU) અને મેમરી (આરએએમ)(RAM) ચિપ્સ પ્લગ થયેલા હોય છે તેનું ઉત્પાદન કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Wilson |first=Tracy V. |url=http://computer.howstuffworks.com/motherboard.htm |title=HowStuffWorks &quot;How Motherboards Work&quot; |publisher=Computer.howstuffworks.com |date= |access-date=2010-07-29}}&lt;/ref&gt; તેના થોડા સમય બાદ, ઇન્ટેલે ઝડપથી વિસ્તરતી જતી ડઝન જેટલી પીસી(PC) ક્લોન કંપનીઓ માટે સંપૂર્ણ કંફ્યૂગર્ડ &quot;વ્હાઇટ બોક્સ&quot; સિસ્ટમ્સનું ઉત્પાદન શરૂ કર્યું.{{Citation needed|date=May 2009}} 1990ના દાયકાના મધ્યની વ્યસ્ત સિઝનમાં, ઇન્ટેલે તમામ પીસી(PC)ના 15 ટકાથી વધુનું ઉત્પાદન કર્યું હતું, જેના કારણે તે સમયની ત્રીજી સૌથી મોટી સપ્લાયર બની ગઇ હતી.{{Citation needed|date=May 2009}}

1990ના દાયકા દરમિયાનમાં, ઇન્ટેલની આર્કિટેક્ચર લેબ (આઇએએલ-IAL) પર્સનલ કમ્પ્યૂટરના મોટા ભાગના હાર્ડવેરની શોધ માટે જવાબદાર હતી, તેમાં પીસીઆઇ(PCI) બસ, પીસીઆઇ(PCI) એક્સપ્રેસ (પીસીઆઇઈ-PCIe) બસ, યુનિવર્સલ સિરીયલ બસ (યુએસબી-USB), બ્લૂટૂથ વાયરલેસ ઇન્ટરકનેક્ટ, અને હવે આગવું સ્થાન{{Citation needed|date=May 2009}} ધરાવતા મલ્ટીપ્રોસેસર સર્વરોના આર્કિટેક્ચરનો સમાવેશ થાય છે.{{Clarify|date=May 2009}} આઇએએલ(IAL)ના સોફ્ટવર પ્રયત્નોના ભાગે વધુ મિશ્ર નસીબ આવ્યું હતું; તેના વિડીયો અને ગ્રાફિક્સ એ સોફ્ટવેર ડિજીટલ વીડીયોના વિકાસ માટે અગત્યના હતા, પરંતુ બાદમાં તેના પ્રયત્નો માઇક્રોસોફ્ટ તરફની સ્પર્ધાને કારણે ઢંકાઇ ગયા હતા. ઇન્ટેલ અને માઇક્રોસોફ્ટ વચ્ચેની સ્પર્ધાનો આઇએએલ(IAL)ના વાઇસ પ્રેસિડન્ટ સ્ટીવન મેકગેડીના માઇક્રોસોફ્ટ અવિશ્વાસ દાવાના સંબોધનમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.

===સુપરકમ્પ્યૂટર્સ===
હાયપરક્યુબ ક્ષેત્રવિદ્યામાં જોડાયેલા ઇન્ટેલ માઇક્રોપ્રોસેસર્સના આધારે પેરેલલ કમ્પ્યૂટર્સની ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન કરવાના ઉદ્દેશથી ઇન્ટેલ સાયન્ટિફિક કમ્પ્યૂટર્સ ડિવિઝનની સ્થાપના 1984માં જસ્ટીન રેટનર દ્વારા કરવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;wilson-1994&quot;&gt;{{cite web|last=Wilson|first=Gregory|title=The History of the Development of Parallel Computing|url=http://ei.cs.vt.edu/~history/Parallel.html|access-date=11 November 2010|year=1994}}&lt;/ref&gt; 1992માં આ નામ બદલાઇને ઇન્ટેલ સુપરકોમ્પ્યુટીંગ સિસ્ટમ્સ ડિવિઝન થઇ ગયું હતું અને આઇવેર્પ(iWarp) આર્કિટેક્ચરના વિકાસને પણ તેની હેઠળ મૂકવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;cmu-iwarp&quot;&gt;{{cite web|title=iWarp Project|url=http://www-2.cs.cmu.edu/afs/cs/project/iwarp/archive/WWW-pages/iwarp.html|publisher=[[Carnegie Mellon University]]|access-date=11 November 2010}}&lt;/ref&gt; આ ડિવિઝને વિવિધ સુપરકમ્પ્યૂટર સિસ્ટમ્સની ડિઝાઇન કરી હતી, જેમાં ઇન્ટેલ આઇપીએસસી (iPSC)/1, આઇપીએસસી/2 (iPSC/2), આઇપીએસસી/860 (iPSC/860), પેરાગોન અને એએસસીઆઇ રેડનો પણ સમાવેશ થાય છે.

===સ્પર્ધા, અવિશ્વાસ અને જાસૂસી===
{{See also|AMD v. Intel}}
પ્રભુત્વની બાબતનો અંત લાવવા માટે બે પરિબળો એકઠા થઇ ગયાં હતાં: 2000માં શરૂ થયેલી પીસી(PC)ની માંગ વૃદ્ધિમાં ઘટાડો અને નીચા ખર્ચવાળા પીસી(PC)નો ઉદય. 1990ના દાયકાના અંતમાં માઇક્રોપ્રોસેસર કામગીરીએ એ સીપીયુ(CPU) પાવર માટે સોફ્ટવેરની માગને ઘટાડી દીધી હતી.  ઊંચી કક્ષાના સર્વર સિસ્ટમ્સ અને સોફ્ટવેર ઉપરાંત &quot;ડોટ કોમ પરપોટા&quot;ના અંત સાથે ઘટી ગયેલી માંગને લીધે 2000 બાદ ઉપભોક્તા સિસ્ટમો વધતી જતી નીચા ખર્ચવાળી સિસ્ટમો પર અસરકારક રીતે ધસી ગઈ હતી. અત્યાર સુધીમાં સૌથી વધુ શક્તિશાળી પ્રોસેસર્સનું ઉત્પાદન કરવાની ઇન્ટેલની વ્યૂહરચના અને તેમના પુરોગામીઓના વિનાશમાં અસ્થિરતા ઊભી થઇ હતી,{{Citation needed|date=May 2009}} જેના કારણે સ્પર્ધકો માટે ઝડપી લાભની તકો ઊભી કરી હતી, તેમાં ખાસ કરીને એએમડી(AMD)નો સમાવેશ થાય છે. તેના કારણે પ્રોસેસર લાઇનની નફાકારકતામાં{{Citation needed|date=May 2009}} ઘટાડો થયો હતો અને ઇન્ટેલના પીસી(PC) હાર્ડવેર પરના અણધાર્યા પ્રભુત્વનો અંત આવ્યો હતો. {{Citation needed|date=July 2007}}

ઇન્ટેલના એક્સ86(x86) માઇક્રોપ્રોસેસર બજારમાં પ્રભુત્વને કારણે વર્ષો સુધી અવિશ્વાસ ભંગના અસંખ્ય આરોપો થયા હતા, જેમાં 1980ના દાયકાના અંતમાં અને 1999માં, એમ બન્નેમાં એફટીસી(FTC)ની તપાસનો સમાવેશ થાય છે અને દિવાની કાર્યવાહીઓ જેમ કે ડિજીટલ ઇક્વીપમેન્ટ કોર્પોરેશન (ડીઇસી-DEC) અને ઇન્ટરગ્રાફ દ્વારા પેટન્ટ દાવાનો સમાવેશ થાય છે. ઇન્ટેલના બજાર પરનો પ્રભાવ (એક સમયે {{When|date=May 2009}} તે 32 બીટ એક્સ86(x86) માઇક્રોપ્રોસેસર્સમાં 85 ટકાથી વધુ બજાર હિસ્સો ધરાવતી હતી) તેમ જ ઇન્ટેલની કઠિન કાનૂની પદ્ધતિઓ (જેમ કે તેનો પીસી(PC) ઉત્પાદકોની વિરુદ્ધમાં પ્રચલિત નહીં તેવો 338 પેટન્ટ દાવો)&lt;ref&gt;{{Cite news |first=Richard |last=McCausland |coauthors= |title=Counterpunch: Amx86 buyers get 'legal aid.' – Advanced Micro Devices offers legal aid to manufactures of Amx86-based machines warned by Intel Corp. to take out patent licenses |date=1993-05-24 |publisher=LookSmart Ltd. |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EKF/is_n1964_v39/ai_13901771 |work=FindArticles |pages= |access-date=2007-07-12 |language= |archive-url=https://archive.today/20120711223700/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EKF/is_n1964_v39/ai_13901771/ |archive-date=2012-07-11 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; એમ બન્નેએ તેને દોષારોપણ માટેનું આકર્ષક લક્ષ્યાંક બનાવી, પરંતુ થોડા દાવાઓમાં ક્યારેક પણ કોઈની પણ સામે હોઈ શકે છે. {{Clarify|date=May 2009}}

ઔદ્યોગિક જાસૂસીનો કિસ્સો 1995માં ઉદ્ભવ્યો હતો જેમાં ઇન્ટેલ અને એએમડી(AMD) બન્ને સંડોવાયેલા હતા. એક [[આર્જેન્ટીના|આર્જેન્ટાઇન]] બીલ ગાએડ, અગાઉ એએમડીના અને ઇન્ટેલના એરિઝોનાના, એમ બંનેના પ્લાન્ટ ખાતે નોકરી કરતા હતા, આઇ486 અને P5 પેન્ટિયમની ડિઝાઇન એએમડી અને ચોક્કસ વિદેશી સત્તાઓને વેચતી વખતે 1993માં તેમની ધરપકડ થઇ હતી.&lt;ref name=&quot;intel-spy&quot;&gt;{{Cite news|first= |last= |coauthors= |title=Worker Pleads Not Guilty in Intel Spy Case |date=1995-10-20 |publisher=[[The New York Times Company]] |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE7D81239F933A15753C1A963958260 |work=[[The New York Times]] |pages= |access-date=2007-07-12 |language=}}&lt;/ref&gt; ગાયેડે ઇન્ટેલ ખાતે તેના કમ્પ્યૂટર સ્ક્રીન પરથી ડેટાની વિડીયોટેપ ઉતારી હતી અને તે એએમડી(AMD)ને મેલ કરી હતી, જેની તાત્કાલિક ઇન્ટેલ અને સત્તાવાળાઓને જાણ થઈ હતી, જે ગાએડની ધરપકડમાં પરિણમી હતી. ગાએડ ગુનેગાર સાબિત થયો હતો, જૂન 1996માં તેને 33 મહિના માટે જેલમાં મોકલી અપાયો હતો.&lt;ref name=&quot;Guillermo Gaede&quot;&gt;{{Cite news|first= |last= |coauthors= |title=Ex-Intel Engineer Sentenced to Prison Term |date=1996-06-25 |publisher=[[The New York Times Company]] |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E01E0DE1239F936A15755C0A960958260 |work=[[The New York Times]] |pages= |access-date=2007-07-12 |language=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guilty&quot;&gt;{{Cite news |first= |last= |coauthors= |title=Ex-Intel employee pleads guilty – Guillermo Gaede pleads guilty to stealing Intel trade secrets – Industry Legal Issue |date=1996-03-25 |publisher=LookSmart, Ltd. |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EKF/is_n2109_v42/ai_18135525 |work=findarticles.com |pages= |access-date=2007-07-12 |language= |archive-date=2008-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080310062012/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EKF/is_n2109_v42/ai_18135525 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===એપ્પલ સાથે ભાગીદારી===

{{details|Apple–Intel transition}}

6 જૂન 2005માં, એપ્પલના સીઇઓ(CEO) સ્ટીવ જોબ્સે જાહેરાત કરી હતી કે એપ્પલ તેના લાંબા ગાળાની પસંદગી એવા પાવરપીસી આર્કિટેક્ચરમાંથી ઇન્ટેલ એક્સ86 (x86) આર્કિટેક્ચરમાં સ્થળાતંર કરશે, કેમ કે ભવિષ્યની પાવરપીસીની યોજના એપ્પલની જરૂરિયાતોને સંતોષી શકશે નહીં.  ઇન્ટેલના સીપીયુને સમાવતા પ્રથમ મેકિન્ટોશ કમ્પ્યૂટર્સની જાહેરાત 10 જાન્યુઆરી 2006ના રોજ કરવામાં આવી હતી અને એપ્પલ અને તેના મેક્સ ઉપભોક્તાની સમગ્ર લાઇન ઓગસ્ટ 2006ના પ્રારંભ સુધીમાં ઇન્ટેલના પ્રોસેસર્સ પર ચાલતી થઈ હતી.  એપ્પલ એક્સસર્વ સર્વરને ઇન્ટેલ ક્ઝેઓન(Xeon) પ્રોસેસર્સ વડે નવેમ્બર 2006થી સુધારવામાં આવ્યા હતા, અને તેને એપ્પલના મેક પ્રો સમાન કંફ્યૂગરેશનમાં જ આપવામાં આવે છે.&lt;ref name=&quot;newmacs&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20080709001007/http://news.com.com/Jobs+New+Intel+Macs+are+screamers/2100-7354_3-6025409.html જોબ્સ: ન્યુ ઇન્ટેલ મેક્સ આર 'સ્ક્રીમર્સ'] news.com&lt;/ref&gt;

===કોર 2 ડ્યૂઓ જાહેરાત વિવાદ===
2007માં કંપનીએ તેના કોર 2 ડ્યૂઓ પ્રોસેસર માટેની પ્રિન્ટ જાહેરાત પ્રસિદ્ધ કરી હતી, જેમાં બાજુમાં આવેલી ઓફિસ પાસે છ આફ્રિકન દોડવીરો કૌકેશિયન પુરુષોને ઘૂંટણીયે પડતા દેખાય છે (દોડવીરો દ્વારા શરૂના બ્લોક્સમાં લેવામાં આવેલા પોસ્ટર દ્વારા). ઇન્ટેલ કોર્પોરેટ માર્કેટિંગના વાઇસ પ્રેસિડન્ટ નેન્સી ભગતના અનુસાર સામાન્ય લોકોને આ જાહેરાત &quot;બિનસંવેદનશીલ અન અપમાનજનક&quot; લાગી હતી.&lt;ref name=&quot;Intel-ad blog&quot;&gt;{{Cite web |url=http://blogs.intel.com/views/2007/07/sprinter_ad.html |title=Views@Intel – Sprinter Ad (Blog post) |access-date=2007-08-09 |last=Bhagat |first=Nancy |date=2007-07-31 |work=blogs.intel.com |publisher=Intel Corporation |archive-date=2007-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820070329/http://blogs.intel.com/views/2007/07/sprinter_ad.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આ ઝુંબેશને ઝડપથી પાછી ખેંચી લેવામાં આવી હતી અને વિવિધ ઇન્ટેલ એક્ઝિક્યુટિવોએ કોર્પોરેટ વેબસાઇટ પર જાહેરમાં માફી માગી હતી.&lt;ref name=&quot;Intel-ad 2007-08&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.intel.com/news/sprintad.htm?iid=search |title=Apologies from Intel for Sprinter Ad |access-date=2007-08-09 |last=MacDonald |first=Don |work=Intel Corporation |archive-date=2008-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080202081025/http://www.intel.com/news/sprintad.htm?iid=search |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===ક્લાસમેટ પીસી(PC)===
ઇન્ટેલનું ક્લાસમેટ પીસી(PC) કંપનીનું પ્રથમ ઓછા ખર્ચવાળું નેટબુક કમ્પ્યૂટર છે.

==કોર્પોરેટ બાબતો==
સપ્ટેમ્બર 2006માં, ઇન્ટેલમાં આશરે 100,000 કર્મચારીઓ અને વિશ્વભરમાં 200 જેટલી સવલતો હતી. 2005માં તેની આવક 38.8 અબજ ડોલર હતી અને ફોર્ચ્યુન 500માં તેનો ક્રમ 49મો હતો. તેના શેરનો સંકેત આઇએનટીસી (INTC) છે, જે નાસડેક (NASDAQ) પર નોંધણી થયેલ છે. ફેબ્રુઆરી 2009ના રોજ ઇન્ટેલના સૌથી મોટા ગ્રાહકો હ્યુવલેટ પેકાર્ડ અને ડેલ હતા. &lt;ref&gt;{{Cite news|author=Dan Nystedt|title=HP Overtakes Dell as Intel's Largest Customer|url=http://www.pcworld.com/article/160080/hp_overtakes_dell_as_intels_largest_customer.html|date=2009-02-24|access-date=2009-02-24|work=[[PC World (magazine)|PC World]]|archive-date=2009-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225204220/http://www.pcworld.com/article/160080/hp_overtakes_dell_as_intels_largest_customer.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===આગેવાની અને કોર્પોરેટ માળખું===
રોબર્ટ નોયસી ઇન્ટેલની 1968માં સ્થાપના સમયના સીઇઓ(CEO) હતા, ત્યાર બાદ 1975માં તેના સહ સ્થાપક ગોર્ડન મૂર હતા. એન્ડી ગ્રોવ 1979માં કંપનીના પ્રેસિડન્ટ બન્યા હતા અને જ્યારે મૂરે ચેરમેન બન્યા ત્યારે સીઇઓ(CEO)ના પદનો ઉમેરો કરવામાં આવ્યો હતો. 1998માં ગ્રૂવ, મૂરેના ચેરમેન તરીકે અનુગામી બન્યા હતા અને ક્રેગ બેરેટ, પહેલેથી જ કંપનીના પ્રેસિડન્ટ બન્યા હતા. 18 મેના રોજ બેરેટ કંપનીનું શાસન પાઉલ ઓટેલીનીના હાથમાં સોંપ્યુ હતું, જેઓ અગાઉ મૂળ આઇબીએમ પીસી(PC)માં ઇન્ટેલની ડિઝાઇન જીત માટે જવાબદાર હતા. બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સે ઓટેલિનીને સીઇઓ(CEO) તરીકે ચૂંટી કાઢ્યા હતા અને બોર્ડના ચેરમેન તરીકે ગ્રૂવનું સ્થાન બેરેટે લીધું હતું. ગ્રૂવ ચેરમેનના પદ પરથી ઊતરી ગયા હતા પરંતુ, તેમને ખાસ સલાહકાર તરીકે ચાલુ રાખવામાં આવ્યા હતા. મે 2009માં, બેરેટ ચેરમેન તરીકે ઊતરી ગયા હતા અને જેને શો બોર્ડના નવા ચેરમેન તરીકે ચૂંટાયા હતા.

ઇન્ટેલના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સના પ્રવર્તમાન સભ્યોમાં ક્રેગ બેરેટ, ચાર્લેન બાર્શેફસ્કાય, સુસાન ડેકર, જેમ્સ ગુઝી, રીડ હંટ, પાઉલ ઓટેલિની, જેમ્સ પ્લુમર, ડેવીડ પોટ્રુક, જેન શો, જોહ્ન થોર્નટોન અને ડેવીડ યોફી છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.intel.com/pressroom/bod.htm |title=Intel Board of Directors |access-date=2007-09-15}}&lt;/ref&gt;

===રોજગારી===
{{Ref improve section|date=October 2008}}
[[File:Intel Costa 12 2007 SJO 105b.jpg|thumb|ઇન્ટેલની કોસ્ટા રિકામાં રહેલી માઇક્રોપ્રોસેસર સવલતને 20 ટકાની કોસ્ટા રિકન નિકાસ અને દેશની આંતરિક આવકના 4.9 ટકા માટે જવાબદાર ગણવામાં આવી હતી. &lt;ref&gt;[96]&lt;/ref&gt;]]

કંપની ખાસ કરીને તેના એક્ઝિક્યુટિવ જૂથમાં ખૂબ જુસ્સાપૂર્વક પ્રોત્સાહન આપે છે. કંપનીઓ બહારના સીઇઓ(CEO)થી બચીને દૂર રહેવાનું વલણ જાળવી રાખ્યું છે.  પાઉલ ઓટેલિનીએ જ્યારે સીઇઓની ભૂમિકા શરૂ કરી ત્યારે તેઓ કંપનીની 30 વર્ષથી ઘડાયેલી વ્યક્તિ હતા. કંપનીના તમામ ટોચના હોદ્દાવાળી વ્યક્તિઓએ, કંપનીની સાથે વર્ષો સુધી કામ કર્યા પછી રેન્ક દ્વારા વિકાસ કર્યો છે.  ઘણા કિસ્સાઓમાં ઇન્ટેલના ટોચના એક્ઝિક્યુટિવોએ તેમની સમગ્ર કામગીરી કારકીર્દી ઇન્ટેલ સાથે વીતાવી છે, જે અસ્થિર સિલિકોન વેલીમાં ભાગ્યે જ બનતી ઘટના છે {{Citation needed|date=January 2009}}.

ઇન્ટેલ તેના સીઇઓ(CEO) 65 વર્ષની વયે પહોંચે ત્યારે ફરજિયાત નિવૃત્ત નીતિ ધરાવે છે, એન્ડી ગ્રૂવ 62 વર્ષે, જ્યારે રોબર્ટ નોયસી અને ગોર્ડન મૂરે 58 વર્ષે નિવૃત્ત થયા હતા. ગ્રૂવ ચેરમેન તરીકે અને બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સના સભ્ય તરીકે 2005માં 68 વર્ષની ઉંમરે નિવૃત્ત થયા હતા.

કોઇની પણ પાસે ઓફિસ નથી; દરેક જણ, ઓટેલિની પણ ક્યુબિકલમાં બેસે છે. આવી ડિઝાઇન કર્મચારીઓમાં સમતાવાદની પ્રેરણા આપવા માટે કરવામાં આવી છે, પરંતુ કેટલાક નવા કામે રાખેલાઓને આ ફેરફાર સાથે અનુકૂળ થવામાં મુશ્કેલી નડતી હોય છે{{Citation needed|date=January 2009}}. આ નીતિમાં ઇન્ટેલ એકલી જ નથી. ડેલ કમ્પ્યૂટર્સ, હ્યુવલેટ પેકાર્ડ અને એનવીઆઇડીઆઇએ (NVIDIA) પણ ઓફિસ નહીં-ની નીતિ ધરાવે છે.

કંપનીનું વડુમથક કેલિફોર્નિયાની સિલિકોન વેલીમાં આવેલું છે અને વિશ્વભરમાં કામગીરી ધરાવે છે. કેલિફોર્નિયાની બહાર, કંપની ચીન, કોસ્ટા રિકા, [[મલેશિયા|મલેશિયા]], [[ઈઝરાયલ|ઇઝરાયેલ]], [[આયરલેંડનું ગણતંત્ર|આયર્લેન્ડ]], [[ભારત|ભારત]], [[રશિયા|રશિયા]] અને [[વિએટનામ|વિયેતનામ]] તેમ જ 63 દેશો અને પ્રાંતોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સવલતો ધરાવે છે.  યુ.એસ.(U.S.)માં ઇન્ટેલ કેલિફોર્નિયા, કોલોરાડો, મેસ્સાચ્યુસેટ્સ, એરિઝોના, ન્યુ મેક્સિકો, ઓરેગોન, ટેક્સાસ, વોશિંગ્ટન, અને ઉતાહમાં મોટી સંખ્યામાં કર્મચારીઓને રોજગારી આપે છે. ઓરેગોનમાં ઇન્ટેલ રાજ્યની સૌથી મોટી રોજગારદાતા છે, જે મુખ્યત્વે હિલ્સબોરોમાં જ 15,000થી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;businessprofile&quot;&gt;સુહ, એલિઝાબેથ. [http://www.oregonlive.com/special/oregonian/index.ssf?/base/news/1192589730189230.xml&amp;amp;coll=7 ઓરેગોનના સૌથી મોટા રોજગારદાતાનું ઘર અને ઘણું બધું.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061822/http://www.oregonlive.com/special/oregonian/index.ssf?/base/news/1192589730189230.xml&amp;coll=7 |date=2016-03-04 }} ''ધ ઓરેગોનિયન'' , 28 ઓક્ટોબર, 2007.&lt;/ref&gt; કંપની ન્યુ મેક્સિકોમાં સૌથી મોટી ઔદ્યોગિક રોજગારદાતા છે, જ્યારે એરિઝોનામં કંપની 10,000થી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવે છે, ઇન્ટેલ આયર્લેન્ડમાં પણ સૌથી મોટી રોજગારદાતા છે, જ્યાં તે 5,000થી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવે છે. 

====વૈવિધ્યતાની પહેલ====
ઇન્ટેલ વૈવિધ્યતા પહેલ ધરાવે છે, જેમાં કર્મચારી વૈવિધ્યતા જૂથો તેમ જ સપ્લાયર વૈવિધ્યતા કાર્યક્રમોનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;Intel Diversity&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.intel.com/jobs/diversity/index.htm |title=Jobs at Intel – Diversity |access-date=2007-07-28 |work=intel.com |publisher=Intel Corporation }}&lt;/ref&gt; કર્મચારી વૈવિધ્યતા જૂથો ધરાવતી અન્ય કંપનીઓની જેમ તેઓ જાતિ અને રાષ્ટ્રીયતા આધારિત તેમ જ જાતીય ઓળખ અને ધર્મ અનુસાર જૂથોનો સમાવેશ કરે છે. 1994માં, ઇન્ટેલે સૌથી પહેલાં કોર્પોરેટ જગતના સમલૈંગિક(પુરુષ), સમલૈંગિક(સ્ત્રી), ઉભયલિંગી અને ટ્રાન્સજેન્ડર કર્મચારી જૂથોને મંજૂરી આપી હતી, અને તે &lt;ref name=&quot;gay&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.intelglbt.org/ |title=ઇન્ટેલ ગે, લેસ્બિયન, બાઈસેક્સ્યુઅલ અથવા ટ્રાન્સજેન્ડર એમ્પ્લોયીઝ હોમ પેજ |access-date=2011-06-24 |archive-date=2007-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070209204620/http://www.intelglbt.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; મુસ્લિમ કર્મચારી જૂથ,&lt;ref name=&quot;IMEG&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.intel.com/jobs/diversity/people/emplgroups.htm?grp=13 |title=Jobs at Intel – Diversity, Employee Groups (Intel Muslim Employee Group) |access-date=2007-07-28 |work=Intel Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20060624003954/http://www.intel.com/jobs/diversity/people/emplgroups.htm?grp=13 |archive-date=2006-06-24 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; યહૂદી કર્મચારી જૂથ,&lt;ref name=&quot;IJC&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.intel.com/jobs/diversity/people/emplgroups.htm?grp=11 |title=Jobs at Intel – Diversity, Employee Groups (Intel Jewish Community) |access-date=2007-07-28 |work=Intel Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20080202081009/http://www.intel.com/jobs/diversity/people/emplgroups.htm?grp=11 |archive-date=2008-02-02 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; અને બાઇબલ આધારિત ખ્રિસ્તી જૂથને ટેકો આપે છે.&lt;ref name=&quot;IBCN&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.intel.com/jobs/diversity/people/emplgroups.htm?grp=7 |title=Jobs at Intel – Diversity, Employee Groups (Intel Bible-Based Christian Network) |access-date=2007-07-28 |work=Intel Corporation |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311222133/http://www.intel.com/jobs/diversity/people/emplgroups.htm?grp=7 |archive-date=2007-03-11 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IBCN website&quot;&gt;[http://ibcn.org/ ઇન્ટેલ બાઇબલ આધારિત ક્રિશ્ચિયન નેટવર્ક (આઈબીસીએન-IBCN) વેબસાઇટ]&lt;/ref&gt;

ઇન્ટેલે 2002માં માનવ અધિકાર ઝુંબેશ દ્વારા જાહેર કરાયેલ પ્રથમ કોર્પોરેટ ઇક્વાલિટી ઇન્ડેક્સ (કોર્પોરેટ સમાનતા સૂચકાંક) પર 100 ટકા રેટીંગ પ્રાપ્ત કર્યું હતું. તેણે આ રેટીંગ 2003 અને 2004માં જાળવી રાખ્યું હતું. વધુમાં, 2005માં વર્કિંગ મધર મેગેઝિન દ્વારા કામ કરતી માતાઓ માટેની 100 શ્રેષ્ઠ કંપનીઓમાંની એક તરીકે તેનું નામ મૂકવામાં આવ્યું હતું. 

===શાળા માટે અનુદાન===
રિયો રાંચો, ન્યુ મેક્સિકો, ઇન્ટેલ અગ્રણી રોજગારદાતા છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Wireless company dumps Rio Rancho|url=http://www.usatoday.com/tech/wireless/data/2004-08-18-usurf-dumps-rio-rancho_x.htm|work=[[USA Today]]|date=2004-08-18|access-date=2009-02-28}}&lt;/ref&gt; 1997માં, સેન્ડોવલ કાઉન્ટી[[ અને ઇન્ટેલ કોર્પોરેશન વચ્ચેની સામુદાયિક ભાગીદારીથી [[રિયો રાંચો હાઇ સ્કુલ]] માટે અનુદાન આપીને શાળા બાંધવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.riorancho.com/rrsch.html |title=RIO RANCHO school district |publisher=Riorancho.com |date= |access-date=2010-07-29 |archive-date=2011-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110104235135/http://www.riorancho.com/rrsch.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.intel.com/community/newmexico/media.htm |title=Intel in Your Community - New Mexico - News Room |publisher=Intel.com |date= |access-date=2010-07-29 |archive-date=2009-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228004507/http://www.intel.com/community/newmexico/media.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;]]

===નાણાકીય બાબતો===
[[File:Intc-hist-price-1986-2006.png|left|300px|thumb|ઇન્ટેલના શેરનો ભાવ, નવે 1986-નવે 2006]]
ઇન્ટેલનું બજાર મૂડીકરણ 85.67 અબજ ડોલર છે. (11 મે 2009). જાહેર રીતે તેનું નાસદેક પર આઇએનટીસી(INTC)ના સંકેત સાથે ટ્રેડીંગ થાય છે. બહોળા પ્રમાણમાં ફેલાયેલા શેરો, નીચે જણાવેલા નિર્દેશાંકો ઇન્ટેલના શેરો ધરાવે છે: ડાઉ જોન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીયલ એવરેજ, એસએન્ડપી 500, નાસદેક-100, રશેલ 1000 નિર્દેશાંક, રશેલ 1000 ગ્રોવ્થ ઇન્ડેક્સ, એસઓએક્સ (પીએચએલએક્સ સેમિકન્ડક્ટર સેકટર), અને જીએસટીઆઇ સોફ્ટવેર નિર્દેશાંક.

15 જુલાઇ, 2008ના રોજ, ઇન્ટેલે જાહેરાત કરી હતી કે કંપનીએ 2008ના બીજા ત્રિમાસિક ગાળા(Q2)માં ઇતિહાસમાં સૌથી વધુ કમાણી પ્રાપ્ત કરી છે. &lt;ref&gt;[http://arstechnica.com/news.ars/post/20080715-intel-posts-record-breaking-q2-earnings.html ઇન્ટેલે વિક્રમ તોડતાં Q2 આવકો પ્રાપ્ત કરી હતી]&lt;/ref&gt;
{{-}}

===જાહેરાત અને બ્રાંડ વ્યવસ્થાપન===
{{Ref improve section|date=May 2008}}

ઇન્ટેલ તેની લાંબા ગાળાથી ચાલી રહેલી ''ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ''  ઝુંબેશને કારણે વિશ્વમાં ભારે ઓળખ ધરાવતી કમ્પ્યૂટર્ બ્રાંડોમાંની એક પુરવાર થઇ છે. 1991માં શરૂ થયેલી આ ઝુંબેશ,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Intel Inside Program: Anatomy of a Brand Campaign|url=http://www.intel.com/pressroom/intel_inside.htm|work=Intel Corporation|access-date=2008-05-12}}&lt;/ref&gt;નું સર્જન ઇન્ટેલના માર્કેટિંગ મેનેજર ડેનીસ કાર્ટર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Intel Inside Program|url=http://www.intel.com/pressroom/intel_inside.htm|work=Intel}}&lt;/ref&gt; તેના પછીના વર્ષે પાંચ કડીઓવાળું જાહેરખબર-જોડકણું રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને કંપનીની 130મી વર્ષગાંઠ સુધીમાં તે વિશ્વભરમાં 130 દેશોમાં ગુંજતું થયું છે. ''''ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ''' ' ઝુંબેશ માટે પ્રારંભિક બ્રાન્ડિંગ એજન્સી સોલ્ટ લેક સિટીની ડાહલિનસ્મિથવ્હાઇટ એડવર્ટાઇઝીંગ હતી. ઇન્ટેલનો ''ઘૂમરાતો''  લોગો એ ડાહલિનસ્મિથવ્હાઇટ આર્ટ ડિરેક્ટર સ્ટીવ ગ્રીગનું ઇન્ટેલના પ્રેસિડન્ટ અને સીઇઓ એન્ડી ગ્રૂવના નિદર્શન હેઠળનું કાર્ય હતું.

''ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ''  જાહેરાત ઝુંબેશે જાહેર બ્રાન્ડ નિષ્ઠાની અને ઉપભોક્તા કમ્પ્યૂટર્સમાં ઇન્ટેલ પ્રોસેસર્સની સતર્કતાની ગરજ પૂરી પાડી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Intel plans a huge fall campaign for Pentium, its latest and most powerful computer chip.|url=http://www.nytimes.com/1994/08/24/business/media-business-advertising-intel-plans-huge-fall-campaign-for-pentium-its-latest.html | first=Stuart | last=Elliott | date=1994-08-24 | work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; ઇન્ટેલે ''ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ''  લોગો અને ટૂંકા જોડકણાનો ઉપયોગ કરનારા કેટલાક જાહેરાતકર્તાઓને અમુક ખર્ચ એ જાહેરાત પેટે ચૂકવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Intel mulls branding for handheld chips |url=http://news.cnet.com/Intel-mulls-branding-for-handheld-chips/2100-1041_3-1014468.html |access-date=2011-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815170312/http://news.cnet.com/Intel-mulls-branding-for-handheld-chips/2100-1041_3-1014468.html |archive-date=2012-08-15 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

====લોગો====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto;width:80%&quot;
|+ ઇન્ટેલ બ્રાન્ડ લોગો
|-
!મુખ્ય લોગો
! style=&quot;width:10%&quot;|તારીખ
!સબસેટ લોગો
! style=&quot;width:10%&quot;|તારીખ
! style=&quot;width:50%&quot;|નોંધ
|- style=&quot;background:white&quot;
|  rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|[[File:Intel Logo.svg|100px]]
|  rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;| 1968–2005
|  style=&quot;text-align:center&quot;|[[File:Intel Inside Logo (1991-2006).svg|100px]]
|  style=&quot;text-align:center&quot;|1991–2003
| મૂળ &quot;ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ&quot; લોગો.
|- style=&quot;background:white&quot;
|  style=&quot;text-align:center&quot;|[[File:Intelinsidemodified.PNG|100px]]
|  style=&quot;text-align:center&quot;|2003–2005
| હજુ પણ '''ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ'''  લોગો તરીકે, પરંતુ મૂળભૂત ઇન્ટેલના લોગોને ઇન્ટેલ &quot;ઇ(e)&quot; સાથે મેળવવા માટે બદલવામાં આવ્યો હતો અને ટાઇપફેસ બદલવામાં આવ્યા હતા.
|- style=&quot;background:white&quot;
|  rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|
|  rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot;|2005-વર્તમાન
|  style=&quot;text-align:center&quot;|[[File:Intel Core Duo.png|100px|ઇન્ટેલ કોર ડ્યૂઓ બ્રાન્ડનો લોગો]]
|  style=&quot;text-align:center&quot;|2006–2009
| [[File:Intel Leap ahead.png|right|100px]]ઇન્ટેલે નવા લોગો '''ઇન્ટેલ'''  અને સૂત્ર ''લિપ અહેડ'' ની તરફેણમાં ઇન્ટેલ ઇનસાઇડને દૂર કર્યો હતો.  '''''ઇનસાઇડ'' ''' ને છૂટ્ટું પાડવામાં આવ્યું, નવો લોગો સ્પષ્ટ રીતે ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ લોગો પરથી પ્રેરિત છે. ટાઇપફેસ નિયો સેન્સ ઇન્ટેલનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
|- style=&quot;background:white&quot;
|  style=&quot;text-align:center&quot;|[[File:Intel Inside 2009.png|100px]]
|  style=&quot;text-align:center&quot;|(2009-હાલમાં)
|  '''''ઇનસાઇડ'' '''  ટ્રેડમાર્ક સાથે વર્તમાન '''ઇન્ટેલ'''  લોગો. i3, i5, i7, એટોમ અને ક્ઝેઓન આ લોગોનો ઉપયોગ કરે છે.
|}

2006માં ઇન્ટેલે ઓપન સ્પેશિફિકેશન પ્લેટફોર્મના પ્રોત્સાહનોને સેન્ટ્રીનોથી આગળ વધાર્યા હતા, જેથી વીવ મિડીયા સેન્ટર પીસી(PC) અને બિઝનેસ ડેસ્કટોપ ઇન્ટેલ વીપ્રો (vPro)નો સમાવેશ કરી શકાય.

જાન્યુઆરી 2006ના મધ્યમાં ઇન્ટેલે એવી જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ પ્રોસેસર્સમાંથી લાંબા ગાળાથી ચાલી આવતા નામ ''પેન્ટિયમ'' ને પડતું મૂકે છે. પેન્ટિયમ નામનો ઉપયોગ પહેલાં P5 કોર ઇન્ટેલ પ્રોસેસર્સ(પેન્ટ એ P5માં 5નો ઉલ્લેખ કરે છે)નો ઉલ્લેખ કરવામાં થતો હતો અને તે કોર્ટના ચુકાદા સાથે છેતરપિંડી કરીને કરવામાં આવ્યું હતું, જે ક્રમાંક જોડાયેલા હોય તેવા ટ્રેડમાર્કીંગ સામે મનાઇ ફરમાવતો હતો, જેથી સ્પર્ધકો પણ તેમના પ્રોસેસર્સને સમાન નામથી બોલાવી શકે, જેમ કે પહેલાં 386 અને 486 પ્રોસેસર્સમાં થયું હતું.  (તે બન્નેની આઇબીએમ(IBM) અને એએમડી(AMD) દ્વારા નકલ ઉત્પાદિત કરવામાં આવી હતી). જ્યારે નવી યોનાહ ચિપ્સ, બ્રાન્ડેડ કોર સોલો અને કોર ડ્યૂઓને રજૂ કરવામાં આવ્યા ત્યારે મોબાઇલ પ્રોસેસર્સમાંથી તેમણે પેન્ટિયમ નામ કાઢી નાખ્યું હતું. જ્યારે કોર 2 પ્રોસેસર્સ શ્રેણી રજૂ કરવામાં આવી ત્યારે ડેસ્કટોપ પ્રોસેસર્સને બદલી નાખવામાં આવ્યા હતા.

ઇન્ટેલના પ્રવક્તાના અનુસાર 2009ના અનુસાર કોઇ પણ વ્યક્તિ સેલેરોન વિશે સારું-વધુ સારું-શ્રેષ્ઠની દ્રષ્ટિએ વિચારી શકે છે, જેમ કે સેલેરોન સારુ હતું, પેન્ટિયમ વધુ સારું અને ઇન્ટેલ કોર પરિવાર એ શ્રેષ્ઠતા દર્શાવે છે, જે કંપની પૂરી પાડી શકે છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pcworld.com/article/166973/intels_chip_renaming_strategy_meets_resistance.html|title=Intel's Chip Renaming Strategy Meets Resistance|last=Shah|first=Agam|work=[[PC World (magazine)|PC World]]|access-date=2009-06-22|archive-date=2009-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20090622062304/http://www.pcworld.com/article/166973/intels_chip_renaming_strategy_meets_resistance.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2008માં ઇન્ટેલે તેની ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ ઝુંબેશ પરના ભારને ટેલિવિઝન અને પ્રિન્ટ જેવા પરંપરાગત માધ્યમથી નવા માધ્યમ જેમ કે ઇન્ટરનેટ તરફ સ્થળાંતર કરવાનું વિચાર્યું હતું.&lt;ref name=&quot;IHT&quot;&gt;&lt;/ref&gt; કંપનીને તેના કો-ઓપ(co-op) કાર્યક્રમમાં પૂરા પાડવામાં આવતા નાણાંમાથી ઓછામાં ઓછા 35 ટકા જેટલી રકમ ઓનલાઇન માર્કેટિંગ માટે વાપરવામાં આવે તેવી જરૂરિયાત ઇન્ટેલે વ્યક્ત કરી હતી.&lt;ref name=&quot;IHT&quot;&gt;{{Cite news |first=Stuart |last=Elliott |coauthors= |title='Intel inside' ad campaign shifts focus to the Web |date=2007-10-11 |publisher=[[The New York Times Company]] |url=http://www.iht.com/articles/2007/10/11/business/adco.php?WT.mc_id=atomtechnology |work=[[International Herald Tribune]] |access-date=2007-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220214446/http://www.iht.com/articles/2007/10/11/business/adco.php?WT.mc_id=atomtechnology |archive-date=2008-02-20 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

કેટલાક કલાકારોએ ઇન્ટેલ બ્રાન્ડ સંસ્કૃતિને તેમનાં કાર્યોમાં ગૂંથી લીધી હતી. ઉદાહરણ તરીકે, ''ઈવિલ ઇનસાઇડ''  સ્ટિકરો,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stickergiant.com/Merchant2/merchant.mvc?Screen=PROD&amp;Product_Code=rst105 |title=ઇવિલ ઇનસાઇડ સ્ટિકર્સ: વિનયલ સ્ટિકર |access-date=2021-07-09 |archive-date=2008-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216121347/http://www.stickergiant.com/Merchant2/merchant.mvc?Screen=PROD&amp;Product_Code=rst105 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ''ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ, ઇડિયોટ આઉટસાઇડ''  &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://jokewallpaper.info/yerinjoke2003/html/165.php |title=JokeWalpaper.info ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ, ઇડિયટ આઉટસાઇડ |access-date=2011-06-24 |archive-date=2010-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101117160757/http://jokewallpaper.info/yerinjoke2003/html/165.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને ''આર.આઇ.પી. ઇન્ટેલ ઇનસાઇડ''  સાથેનો કબર પરની નિશાનીરૂપેનો પત્થર&lt;ref name=&quot;Inquirer 2006-04-11&quot;&gt;{{Cite news |first= |last= |coauthors= |title=IBM leads semiconductor plot against Intel |date=2006-04-11 |publisher=[[The Inquirer]] |url=http://www.theinquirer.net/?article=30912 |work=theinquirer.net |pages= |access-date=2008-01-07 |language= |archive-date=2006-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060412203909/http://www.theinquirer.net/?article=30912 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. ટેરી પ્રેટચેટ્ટની ડિસ્કવર્લ્ડ પુસ્તકોના સુપરકમ્પ્યૂટર હેક્સ પરના સ્ટિકરને &quot;એન્થિલ ઇનસાઇડ&quot; એમ વંચાય છે.

====સોનિક (ધ્વનિ) લોગો====
વિખ્યાત D♭&amp;nbsp; D♭&amp;nbsp; G♭&amp;nbsp; D♭&amp;nbsp; A♭ ટૂંકું જોડકણું, સોનિક(ધ્વનિ) લોગો, ટેગ, ઓડિયો  નેમોનિક(સ્મૃતિસહાયક) ''([http://www.uspto.gov/go/kids/soundex/75332744.mp3 સોનિક લોગોની એમપી3 ફાઇલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090510215923/http://www.uspto.gov/go/kids/soundex/75332744.mp3 |date=2009-05-10 }})''  મુસિકવર્ગન્યુજેન દ્વારા ઉત્પન્ન કરવામાં આવી હતી અને ઓસ્ટ્રિયન 1980ના દાયકાના સેમ્પલીંગ બ્રાન્ડ એડલવેઇસમાંથી વોલ્તેર વેર્ઝોવા દ્વારા લખવામાં આવી હતી.&lt;ref name=&quot;jingle&quot;&gt;{{Cite news|author=[[Paul Morley]]|title=Boot me up, Dessie|url=http://observer.guardian.co.uk/print/0,3858,4774366-111639,00.html|work=[[The Observer]]|publisher=[[Guardian Media Group]]|date=2003-10-19|access-date=2009-01-17|location=London|archive-date=2008-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080205232833/http://observer.guardian.co.uk/print/0,3858,4774366-111639,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; પેન્ટિયમ III, પેન્ટિયમ 4, અને કોર પ્રોસેસર્સ કે જે હજુ પણ સમાન ટૂંકું જોડકણું ધરાવે છે, તેની રજૂઆતથી સોનિક લોગોના સૂરમાં ભારે ફેરફાર કરવામાં આવ્યા હતા.

====નામ વ્યૂહરચના====
પ્રવક્તા બીલ કાલ્ડરના અનુસાર 2009થી ઇન્ટેલે ફક્ત સેલેરોન બ્રાન્ડ, નેટબુક્સ માટે એટોમ બ્રાન્ડ અને વ્યવસાયો માટે વીપીઆરઓ (vPro) લાઇનઅપ જાળવી રાખી છે.&lt;ref name=&quot;Mag&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2348923,00.asp|title=Intel Simplifying its Processor Branding|last=Hachman|first=Mark|date=2009-06-17|work=[[PC Magazine]]|access-date=2009-07-06}}&lt;/ref&gt; આગામી પ્રોસેસર્સ ઇન્ટેલ કોર બ્રાન્ડ ધરાવતા હશે પરંતુ તે ઇનટેલ કોર i7 અથવા કોર i3 તરીકે જ તેમના બજાર વિભાગના આધારે ઓળખાશે.&lt;ref name=&quot;Mag&quot;&gt;&lt;/ref&gt; વીપીઆરઓ (vPro) પ્રોડક્ટસમાં ઇન્ટેલ કોર i7 અથવા ઇન્ટેલ કોર i5 વીપીઆરઓ (vPro) નામનો સમાવેશ થશે.&lt;ref name=&quot;Mag&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

2010માં શરૂ થયેલા &quot;સેન્ટ્રીનો&quot;ને ઇન્ટેલના વાઇમેક્સ (WiMAX) અને વાઇ-ફાઇ (Wi-Fi) ટેકનોલોજી માટે લાગુ પડાશે; તે પીસી(PC) બ્રાન્ડ તરીકે રહેશે નહીં.&lt;ref name=&quot;Mag&quot;&gt;&lt;/ref&gt; વખતો વખત સ્થાન લેનારી આ એક ક્રાંતિકારી પ્રક્રિયા રહેશે, સંક્રાતિ કાળ દરમિયાન જૂના સહિત એક કરતાં વધુ બ્રાન્ડો બજારમાં રહેશે તે વાતને ઇન્ટેલ સમર્થન આપે છે.&lt;ref name=&quot;Mag&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====આઇટી મેનેજર 3: અદ્ગષ્ટ પરિબળો====
[[IT Manager 3: Unseen Forces|આઇટી મેનેજર III: અદ્ગષ્ટ પરિબળો]] એ વેબ આધારિત ઇન્ટેલની આઇટી નકલવાળી રમત છે. તેમાં તમે કંપનીના આઇટી વિભાગનું સંચાલન કરો છો. તેનો લક્ષ્યાંક ટેકનોલોજી અને કુશળતા લાગુ પાડવાનો છે, જેથી કંપનીને નાના કારોબારમાંથી વૈશ્વિક સાહસમાં વિકસાવી શકાય.

===ઓપન સોર્સ સપોર્ટ (મુક્ત સ્રોત સહાય)===
ઇન્ટેલ ઓપન સોર્સ સમુદાયોમાં નોંધપાત્ર ભાગીદારી ધરાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, 2006માં ઇન્ટેલે એમઆઇટી (MIT) પરવાના વાળા X.org ડ્રાઇવરોની ચિપસેટ્સના i965 ફેમિલીના તેમના સંકલિત ગ્રાફિક કાર્ડને રજૂ કર્યા હતા. ઇન્ટેલે કેટલાક નેટવર્કીંગ કાર્ડઝ માટે ફ્રીબીએસડી(FreeBSD) ડ્રાઇવરો રજૂ કર્યા હતા,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.freebsd.org/cgi/man.cgi?query=em |title=FreeBSD Kernel Interfaces Manual |access-date=2007-08-05 |date=2005-11-27 |work=freebsd.org |publisher=The FreeBSD Project }}&lt;/ref&gt; જે બીએસડી(BSD)-સ્વીકૃત પરવાના હેઠળ ઉપલબ્ધ હતા, જેને ઓપનબીએસડી(OpenBSD) માટે પણ લાગુ પાડવામાં આવ્યા હતા. ઇન્ટેલે 23 એપ્રિલ 2009 સુધી મોબલીન પ્રોજેક્ટ, તેમણે જ્યાં સુધી લિનક્સ ફાઉન્ડેશનને પ્રોજેક્ટ સોંપ્યો નહીં ત્યાં સુધી ચલાવ્યો હતો. ઇન્ટેલ વધુમાં ''લેસવોટ્સ.ઓઆરજી (LessWatts.org)''  ઝુંબેશો પણ ચલાવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.lesswatts.org/about.php |title=LessWatts.org વિશે |access-date=2011-06-24 |archive-date=2008-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080603083454/http://www.lesswatts.org/about.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2005માં પીઆરઓ/વાયરલેસ 2100, 2200બીજી/2225બીજી/2915એબીજી અને 3945 એબીજી તરીકે ઓળખાતી પ્રોડક્ટોની રજૂઆત બાદ, ચલાવવા માટેના વાયરલેસ ડિવાઇસ માટે ઓપરેટિંગ સિસ્ટમમાં સમાવી જ શકાય તેવા ફર્મવેર માટેના વિનામૂલ્યે પુનઃવિતરણ હક્કોની મંજૂરી નહીં આપવા બદલ ઇન્ટેલની ટીકા કરવામાં આવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Sam |last=Varghese |coauthors= |title=OpenBSD to support more wireless chipsets |date=2005-03-01 |publisher=The Age Company Ltd |url=http://www.theage.com.au/articles/2005/03/01/1109546842718.html |work=theage.com.au |pages= |access-date=2007-08-05 |language= | location=Melbourne}}&lt;/ref&gt; તેના પરિણામે, ઇન્ટેલ બાયનરી ફર્મવેરને ઓપન સોર્સ સમુદાયને સ્વીકાર્ય બનાવવાની શરતો પર વિનામૂલ્યે ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ પૂરી પાડવા માટે ઝુંબેશનું લક્ષ્યાંક બની ગઇ હતી. લિનસ્પાયર-લિનક્સના સર્જક  માઇકેલ રોબર્ટસને એ મુશ્કેલ સ્થિતિ પર ભાર મૂક્યો હતો કે ઇન્ટેલ તેમના મોટા ગ્રાહક માઇક્રોસોફ્ટને મુશ્કેલી ઊભી થાય તેવું કરવા માગતી નહીં હોવાથી ઓપન સોર્સ રજૂ કરવાની તૈયારીમાં હતી.&lt;ref name=&quot;M.Robertson&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.michaelrobertson.com/archive.php?minute_id=56 |title=Is Intel's &quot;Centrino&quot; Techno-Latin for &quot;No Linux?&quot; |access-date=2007-08-05 |last=Robertson |first=Michael |date=2003-03-19 |work=michaelrobertson.com }}&lt;/ref&gt; ઓપનબીએસડીના થિયો ડિ રાડ્ટે પણ એવો દાવો કર્યો હતો કે ઇન્ટેલના કર્મચારીએ ઓપન સોર્સ પરિસંવાદમાં પરિસ્થિતિનો વિકૃત દ્રષ્ટિકોણ રજૂ કર્યો હોવાથી ઇનટેલ &quot;ઓપન સોર્સ કૌભાંડ&quot; બની છે.&lt;ref name=&quot;Theo&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.undeadly.org/cgi?action=article&amp;sid=20060930232710&amp;mode=expanded |title=Intel: Only &quot;Open&quot; for Business |access-date=2007-08-05 |first=Theo de Raadt |date=2006-09-30 |work=undeadly.org |publisher=OpenBSD Journal }}&lt;/ref&gt; વાયરલેસ વ્યવહારોના પરિણામ સ્વરૂપે ઇન્ટેલે નોંધપાત્ર માત્રામાં નકારાત્મક ધ્યાન ખેંચ્યું હોવા છતાં, બાયનરી ફર્મવેરને હજુ પણ મુક્ત સોફ્ટવેર સિદ્ધાંતો સાથે સ્વીકાર્યતાનો પરવાનો મળ્યો નથી.

===પર્યાવરણ સંબંધી ઇતિહાસ===
2003માં, ઇન્ટેલના અનેક એસિડ સ્ક્રબર્સ(વાયુઓમાંથી અશુદ્ધિઓ દૂર કરવાનું
સાધન)માંના એકમાંથી 1.4 ટન કાર્બન ટેટ્રાક્લોરાઇડ મળી આવ્યા હતા. જો કે, ઇન્ટેલે 2003ના આખા વર્ષમાં કોઇ પણ કાર્બન ટેટ્રાક્લોરાઇડ છૂટો નહીં કર્યો હોવાનો અહેવાલ આપ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.swop.net/2007/04/4807-corrales-comment-intel-air.html |title=સ્વોપબ્લોગર(SWOPblogger): 4/8/07 કોરાલ્સની ટિપ્પણી – ઇન્ટેલ હવા પ્રદૂષણ મંજૂરી સુધારો અપેક્ષિત |access-date=2011-06-24 |archive-date=2007-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071130110448/http://www.swop.net/2007/04/4807-corrales-comment-intel-air.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ઇન્ટેલી રિયો રાંચો, ન્યુ મેક્સિકો ખાતેની સવલત નજીકનાં ગામડાઓ પર નજર રાખે છે અને તેના સ્થળની પર્વતીય રૂપરેખા હવા કરતાં ભારે રાસાયણિક ગેસની રચના કરે છે જેથી તે ગામડામાં પ્રવાહ અને સિંચાઇ નીક મારફતે તેને વહાવી શકાય. આ પ્રકારના પર્યાવરણમાં રસાયણોને મુક્ત કરવાથી તે પ્રાણીઓ અને માનવીઓ એમ બન્ને પર વિપરીત અસરમાં પરિણમી હતી. જ્યાં ઊંચા પ્રમાણમાં ફેફસામાં તોલ્યુને, હેક્ઝાને, ઇથીલબેન્ઝેન, અને ક્ઝાયલેન ઇસોમર્સ માલૂમ પડ્યા હતા તે વિસ્તારના કૂતરાઓને રોગ થઇ ગયો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.corralescomment.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=594&amp;Itemid=2 |title=કોરાલ્સની ટિપ્પણી – સ્થાનિક ગ્રામ્ય સમાચાર, મુદ્દાઓ, ઘટનાઓ અને જાહેરાતો– ઇન્ટેલ પ્રદૂષણ વણઉકેલ્યું |access-date=2023-03-19 |archive-date=2016-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205141244/http://www.corralescomment.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=594&amp;Itemid=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કંપનીએ જણાવ્યું હતું કે જૂન અને જુલાઇ 2006માં 1580 પાઉન્ડથી વધુ વીઓસી (VOC) છૂટો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.swop.net/2006/12/intel-pollution-control-shut-down.html |title=સ્વોપબ્લોગર(SWOPblogger): ઇન્ટેલ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બંધ કરી દેતા તપાસ |access-date=2011-06-24 |archive-date=2008-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007020156/http://www.swop.net/2006/12/intel-pollution-control-shut-down.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ઇન્ટેલની પર્યાવરણ સંબંધી કામગીરી તેમના કોર્પોરેટ જવાબદારી અહેવાલમાં વાર્ષિક ધોરણે પ્રકાશિત થાય છે.&lt;ref&gt;[http://www.intel.com/intel/cr/gcr/overview.htm?iid=intel_corp+rhc_visit_report ઇન્ટેલ કોર્પોરેટ જવાબદારી અહેવાલ]&lt;/ref&gt;

===ધાર્મિક વિવાદ===
રૂઢીચુસ્ત યહૂદીઓએ ઇઝરાયેલમાં શનિવારે, ''શબ્બાત'' ના રોજ ઇન્ટેલની કામગીરીનો વિરોધ કર્યો હતો. ઇન્ટેલે તેની ઓફિસની આસપાસ કાંટાવાળો તાર લગાડ્યો હતો, પરંતુ કોઇ હિંસા થઇ ન હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8360429.stm | work=BBC News | title='Sabbath' protest targets Intel | date=2009-11-14 | access-date=2010-03-31}}&lt;/ref&gt; ડિસેમ્બર 2009 મુજબ, ઇન્ટેલ ઇઝરાયેલમાં પરિસ્થિતિ સ્થિર છે, જો કે હજુ કેટલાક કર્મચારીઓ ''શબ્બાત''  પર વધુ સમય કામ કરે છે.

===વય ભેદભાવ===
ઇન્ટેલમાં કર્મચારીઓને કાઢી મૂકવાની બાબતે અને છટણીમાં વય ભેદભાવ રખાતો હોવાની ફરિયાદો થઈ છે. ઇન્ટેલ સામે ભૂતપૂર્વ નવ કર્મચારીઓ દ્વારા એવા આરોપસર અદાલતી દાવો કરાયો હતો કે તેમને એટલા માટે છૂટા કરવામાં આવ્યા હતા કારણ કે તેઓ 40 વર્ષથી ઉપરની વયના હતા.&lt;ref&gt;&quot;ઇન્ટેલ સ્યુડ ફોર ડિસ્ક્રીમિનેશન (ભેદભાવ માટે ઇન્ટેલ પર દાવો)&quot;, ''પિટ્સબર્ઘ પોસ્ટ ગેઝેટ'' , 30 જાન્યુ, 1993, બી-12.&lt;/ref&gt;

એફએસીઇ (ફેસ) (FACE) ઇન્ટેલ તરીકે ઓળખાતા જૂથ (ઇન્ટેલના ભૂતપૂર્વ અને વર્તમાન કર્મચારીઓ) એવો દાવો કરે છે કે ઇન્ટેલ મોટી વયના કર્મચારીઓને કાઢી મૂકે છે.  ફેસ ઇન્ટેલ દાવો કરે છે કે ઇન્ટેલ દ્વારા જેમની નોકરી અટકાવી દેવામાં આવી છે તેવા 90 ટકાથી વધુ 40 વર્ષથી ઉપરના છે. ''અપસાઇડ''  મેગેઝીને વયને કારણે અચાનક જ કામે રાખવાની અને કાઢી મૂકવા બાબતે ઇન્ટેલ પાસેથી માહિતી માગી હતી પરંતુ કંપનીએ કોઇ પણ માહિતી આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.&lt;ref name=&quot;upside&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.programmersguild.org/archives/lib/agediscimination/upm19981207older.htm |title=નોર્મ આલ્સ્ટર, &quot;ટેકીઝ કંપ્લેઇન ઓફ એજ બાયસીસ&quot;, ''અપસાઇડ મેગેઝીન'' , 07 ડિસેમ્બર, 1998. |access-date=2011-06-24 |archive-date=2009-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090522163807/http://www.programmersguild.org/archives/lib/agediscimination/upm19981207older.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ઇન્ટેલની રોજગારી પદ્ધતિમાં ઉંમર ભૂમિકા ભજવે છે તે સામે નનૈયો ભણ્યો હતો. &lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/TECH/computing/9809/14/tooold.idg/index.html નીલ વેઇનબર્ગ, &quot;હેલ્પ વોન્ટેડ: ઓલ્ડર વર્કર્સ નીડ નોટ એપ્લાય&quot;, ''cnn.com'' , 14 સપ્ટે., 1998.]&lt;/ref&gt; ફેસ ઇન્ટેલની સ્થાપના કેન હમીદી દ્વારા કરવામાં આવી હતી, જેમન ઇન્ટેલે 1995માં 47 વર્ષની ઉંમરે કાઢી મૂક્યા હતા.&lt;ref name=&quot;upside&quot;&gt;&lt;/ref&gt; કંપનીની ટીકા કર્મચારીઓમાં ફેલાવા માટે ઇન્ટેલની ઇમેલ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવા માટે હમિદીને 1999માં કોર્ટના ચુકાદા દ્વારા અટકાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.cnet.com/Court-blocks-former-Intel-employees-spam/2100-1023_3-225092.html |title=ડેન ગુડીન, &quot;કોર્ટ બ્લોક્સ ફોર્મર ઇન્ટેલ એમ્પ્લોયીઝ સ્પામ&quot;, ''સીએનઇટી(CNET) ન્યૂઝ''  28, એપ્રિલ, 1999. |access-date=2011-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815171842/http://news.cnet.com/Court-blocks-former-Intel-employees-spam/2100-1023_3-225092.html |archive-date=2012-08-15 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==સ્પર્ધા==
{{See|Semiconductor sales leaders by year}}

1980માં, ઇન્ટેલ વિશ્વમાં સેમિકન્ડક્ટરના ટોચના દસ વેચાણકર્તાઓમાં (1987માં 10મા ક્રમે) સમાવેશ ધરાવતી હતી. 1991માં ઇન્ટેલ આવક દ્રષ્ટિએ સૌથી મોટી ચિપ ઉત્પાદક બની હતી અને ત્યારથી તે સ્થિતિ કાયમ માટે જાળવી રાખી છે. ટોચની અન્ય સેમિકન્ડક્ટર કંપનીઓમાં એએમડી(AMD), સેમસંગ, ટેક્સાસ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટસ, તોશીબા અને એસટીમાઇક્રોઇલેક્ટ્રોનિક્સનો સમાવેશ થાય છે.

પીસી(PC) ચિપમાં સ્પર્ધકોમાં એએમડી, વીઆઇએ ટેકનોલોજીસ, એસઆઇએસ, અને વિદિયા (Nvidia)નો સમાવેશ થાય છે. નેટવર્કીંગમાં ઇન્ટેલના સ્પર્ધકોમાં ફ્રીસ્કેલ, ઇન્ફીનિયોન, બ્રોડકોમ, માર્વેલ ટેકનોલોજી ગ્રૂપ અને એએમસીસી(AMCC)નો, અને ફ્લેશ મેમરીના સ્પર્ધકોમાં સ્પેનસન, સેમસંગ, ક્વિમોન્ડા, તોશીબા, એસટીમાઇક્રોઇલેક્ટ્રોનિક્સ, અને હાયનીક્સનો સમાવેશ થાય છે.

એક્સ86(x86) પ્રોસેસર બજારમાં એકમાત્ર મોટો સ્પર્ધક એડવાન્સ્ડ માઇક્રો ડિવાઇસીસ (એએમડી) છે, જેની સાથે ઇન્ટેલ 1976થી સંપૂર્ણ અસરપરસના પરવાના (ક્રોસ લાયસન્સીંગ) કરારો ધરાવે છે: દરેક ભાગીદાર અન્યની  પેટન્ટવાળી ટેકનોલોજીકલ શોધનો ચોક્કસ સમય કોઇ પણ દર આપ્યા વિના ઉપયોગ કરી શકે છે.&lt;ref name=&quot;Intel-AMD deal 2001&quot;&gt;{{Cite news |first=Ian |last=Fried |coauthors= |title=Intel, AMD sign new licensing deal |date=2001-04-04 |publisher=CNET Networks, Inc |url=http://news.com.com/2100-1040-257059.html |work=news.com.com |pages= |access-date=2007-07-28 |language= |archive-url=https://archive.is/20121216055256/http://news.cnet.com/2100-1040-257059.html |archive-date=2012-12-16 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; જો કે, ક્રોસ લાયસન્સીંગ કરાર એએમડી(AMD)ની નાદારી અથવા ટેકઓવરની ઘટનામાં રદ થઇ ગઇ છે.&lt;ref name=&quot;Patent Cross License Agreement&quot;&gt;{{Cite news|title=Patent Cross License Agreement – Advanced Micro Devices Inc. and Intel Corp. |publisher=Findlaws, Inc |url=http://contracts.corporate.findlaw.com/agreements/amd/intel.license.2001.01.01.html |pages= |access-date=2007-09-15 |language=}}&lt;/ref&gt; કેટલાક નાના સ્પર્ધકો જેમ કે વીઆઇએ અને ટ્રાન્સમેટા સ્મોલ ફેક્ટર કમ્પ્યૂટર્સ અને પોર્ટેબલ સાધનો માટે ઓછી શક્તિવાળા એક્સ86 (x86) પ્રોસેસર્સનું ઉત્પાદન કરે છે.

===કાયદાકીય દાવાઓ===
ઇન્ટેલ પર સ્પર્ધામાં વિઘ્નો નાખવા માટે કાનૂની દાવાઓ કરવાનો આરોપ સ્પર્ધકો દ્વારા વારંવાર મૂકવામાં આવ્યો છે. ઇન્ટેલ એવો દાવો કરે છે કે તે તેની બૌદ્ધિક સંપત્તિનો બચાવ કરે છે. ઇન્ટેલ અસંખ્ય કાનૂની દાવાઓમાં પ્રતિવાદી અને વાદી રહી છે.

સપ્ટેમ્બર 2005માં ઇન્ટેલે એએમડીના દાવા&lt;ref name=&quot;Intel response 2005-09-01&quot;&gt;{{Cite news |first= |last= |coauthors= |title=Intel Files Response To AMD Complaint |date=2005-09-01 |publisher=Intel Corporation |url=http://www.intel.com/pressroom/archive/releases/20050901corp.htm |work=intel.com (Press release) |pages= |access-date=2007-07-28 |language= |archive-url=https://web.archive.org/web/20060624004033/http://www.intel.com/pressroom/archive/releases/20050901corp.htm |archive-date=2006-06-24 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; સામે વાંધો ઉઠાવતા [[wikinews:AMD files antitrust lawsuit against Intel in the federal district court|એએમડી કાનૂની દાવા]]માં પોતાનો પ્રતિભાવ ફાઇલ કર્યો હતો કે ઇન્ટેલની કારોબાર પદ્ધતિ વાજબી અને કાયદેસરની છે. તેના પ્રત્યુત્તરમાં ઇન્ટેલે એમએમડીની આક્રમક વ્યૂહરચનાનુ્ ખંડન કર્યું હતું અને દલીલ કરી હતી કે એએમડીએ પોતના ખરાબ વ્યાવસાયિક નિર્ણયોને પરિણામે જ મોટે ભાગે સંઘર્ષ કર્યો છે જેમાં આવશ્યક ઉત્પાદન ક્ષમતામાં ઓછું રોકાણ અને ચિપ ફાઉન્ડ્રીઝના કરાર કરવામાં વધુ પડતા વિશ્વાસનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;Forbes 2005-09-02&quot;&gt;{{Cite news |first=David |last=Whelan |coauthors= |title=Intel's Legal Strategy Takes Shape |date=2005-09-02 |url=http://www.forbes.com/technology/2005/09/02/intel-amd-antitrust-cz_dw_0902intel.html |work=[[Forbes]] |pages= |access-date=2007-07-28 |archive-date=2008-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080206160807/http://www.forbes.com/technology/2005/09/02/intel-amd-antitrust-cz_dw_0902intel.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; કાનૂની વિશ્લેષકો એવી આગાહી કરે છે કે આ કાનૂની દાવાઓ વર્ષો સુધી ચાલશે, કારણ કે ઇન્ટેલના પ્રારંભિક પ્રતિભાવે એએમડી સાથે સમાધાન કરવાની તેની અનિચ્છાનો સંકેત આપ્યો હતો.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/DownloadableAssets/AMD_Intel_Battle.pdf |title=AMD, Intel Battle Wages On As EU Decision Nears |access-date=2008-01-07 |date=2006-03-20 |format=PDF |work=[[AMD]] |publisher=Portfolio Media, Inc |archive-url=https://web.archive.org/web/20080216022410/http://www.amd.com/us-en/assets/content_type/DownloadableAssets/AMD_Intel_Battle.pdf |archive-date=2008-02-16 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;InfoWorld 2005-09-01&quot;&gt;{{Cite news|first=Tom |last=Krazit |coauthors= |title=Update: Intel issues formal response to AMD's antitrust lawsuit |date=2005-09-01 |publisher=IDG News Service |url=http://www.infoworld.com/article/05/09/01/HNintelresponse_1.html |work=infoworld.com |pages= |access-date=2008-01-07 |language=}}&lt;/ref&gt; 2008માં કોર્ટની તારીખ અંતે નિશ્ચિત કરવામાં આવી હતી,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Intel, AMD Lawsuit Pushed Off to 2010|url=http://www.eweek.com/c/a/Desktops-and-Notebooks/Intel-AMD-Lawsuit-Pushed-Off-to-2010/|publisher=[[eWeek]]|access-date=2008-06-12}}{{Dead link|date=જૂન 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; પરંતુ 2009માં ઇન્ટેલે એએમડી સાથે 1.25 અબજ ડોલરમાં પતાવટ કરી હતી (જુઓ નીચે).&lt;ref name=&quot;settled&quot;&gt;{{Cite web |last=Shankland |first=Stephen |url=http://news.cnet.com/8301-13578_3-10396798-38.html |title=What Intel just bought for $1.25 billion: Less risk &amp;#124; Politics and Law - CNET News |publisher=News.cnet.com |date=2009-11-12 |access-date=2010-07-29 |archive-date=2012-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815170319/http://news.cnet.com/8301-13578_3-10396798-38.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ઓક્ટોબર 2006માં કમ્પ્યૂટર આર્કિટેક્ચર અને વીજ ક્ષમતા ટેકનોલોજીઓ પરની પેટન્ટના ભંગ બદલ ઇન્ટેલ વિરુદ્ધ ટ્રાન્સમેટા કાનૂનીદાવો કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;Transmeta lawsuit 2006&quot;&gt;{{Cite news |first= |last= |coauthors= |title=Transmeta Announces Patent Infringement Lawsuit Against Intel Corporation |date=2006-10-11 |publisher=Transmeta Corporation |url=http://investor.transmeta.com/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=214275 |work=investor.transmeta.com (Press release) |pages= |access-date=2007-07-28 |language= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501122930/http://investor.transmeta.com/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=214275 |archive-date=2007-05-01 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; આ કાનૂનીદાવાની ઓક્ટોબર 2007માં પતાવટ કરવામાં આવી હતી, જેમાં ઇન્ટેલે પ્રારંભિક 150 મિલિયન ડોલરની ચૂકવવાની અને પાંચ વર્ષ માટે દર વર્ષે 20 મિલિયન ડોલર ચૂકવવાની સંમતિ દર્શાવી હતી. જ્યારે ઇન્ટેલને તેની ચિપ્સમાં 10 વર્ષ માટે પેટન્ટ કરાયેલ ટ્રાન્સમેટા ટેકનોલોજીનો વર્તમાનમાં અને ભવિષ્યમાં ઉપયોગ કરવા માટે સતત નોન-એક્સક્લુઝીવ કરારની મંજૂરી આપવામાં આવી, ત્યારે બન્ને કંપનીઓ એકબીજા સામેના કાનૂની દાવાઓ પડતા મૂકવા માટે સંમત થઇ હતી.&lt;ref name=&quot;Reuters 2007-10-24&quot;&gt;{{Cite news|first= |last= |coauthors= |title=Transmeta settles patent suit with Intel |date=2007-10-24 |publisher= |url=http://www.reuters.com/article/technology-media-telco-SP/idUSWNAS782620071024 |work=[[Reuters]]|pages= |access-date=2007-10-25 |language=}}&lt;/ref&gt;

4 નવેમ્બર 2009ના રોજ, ન્યૂયોર્કના એટર્ની જનરલે ઇન્ટેલની વિરુદ્ધમાં અવિશ્વાસનો કાનૂનીદાવો કર્યો હતો, જેમાં કંપનીએ કમ્પ્યૂટર માઇક્રોપ્રોસેસર્સ માટે બજાર પર પ્રભુત્વ ધરાવવા માટે &quot;ગેરકાયદે ધમકીઓ અને ઠગાઇ&quot;નો ઉપયોગ કર્યો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો.

12 નવેમ્બર 2009ના રોજ એએમડીએ(AMD) 1.25 મિલિયન ડોલરના બદલામાં ઇન્ટેલની સામે અવિશ્વાસનો કાનૂની દાવો પડતો મૂકવાની સંમતિ દર્શાવી હતી. &lt;ref name=&quot;settled&quot;&gt;&lt;/ref&gt; બન્ને ચિપ ઉત્પાદકો દ્વારા પ્રસારિત કરવામાં આવેલી સંયુક્ત અખબારી યાદીમાં જણાવ્યું હતું કે &quot;બન્ને કંપનીઓ વચ્ચે ભૂતકાળમાં ભલે સારો સંબંધ નહોતો, પણ આ કરાર કાનૂની વિવાદનો અંત આણે છે અને બંને કંપનીઓને પોતાના પ્રોડ્ક્ટ શોધ અને વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં સહાય કરે છે.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.intel.com/pressroom/archive/releases/2009/20091112corp_a.htm?cid=rss-90004-c1-245235 |title=AMD and Intel Announce Settlement of All Antitrust and IP Disputes |publisher=Intel.com |date= |access-date=2010-07-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.amd.com/us/press-releases/Pages/amd-press-release-2009nov12.aspx |title=AMD and Intel Announce Settlement of All Antitrust and IP Disputes |publisher=Amd.com |date= |access-date=2010-07-29}}&lt;/ref&gt;

===નિયમનકારી સંસ્થાઓ દ્વારા પ્રતિસ્પર્ધા-વિરોધી આરોપો===
{{See also|AMD v. Intel}}

====જાપાન====
2005માં સ્થાનિક ફેર ટ્રેડ કમિશને ઇન્ટેલે જાપાનીઝ એન્ટીમોનોપોલી એક્ટનું ઉલ્લંઘન કર્યું હોવાનું શોધી કાઢ્યું હતું. કમિશને ઇન્ટેલને એએમડી વિરુદ્ધ ભેદભાવ કરતાં ડિસ્કાઉન્ટને રદ કરવાનો હુકમ આપ્યો હતો. અદાલતી કાર્યવાહી ટાળવા માટે ઇન્ટેલે હુકમનું પાલન કરવાની સંમતિ દર્શાવી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=EU files new competition charges against Intel|url=http://uk.reuters.com/article/technologyNews/idUKL1730607220080718?pageNumber=3&amp;virtualBrandChannel=0|work=Reuters|date=2008-07-17|access-date=2011-06-24|archive-date=2008-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216122419/http://uk.reuters.com/article/technologyNews/idUKL1730607220080718?pageNumber=3&amp;virtualBrandChannel=0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.marketwatch.com/news/story/europe-files-more-antitrust-complaints/story.aspx?guid={6B204911-970B-468B-9E40-09787DDB4345}&amp;amp;dist=msr_4 Europe files more antitrust complaints against Intel – MarketWatch]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iht.com/articles/2008/06/20/business/wbjoe21.php |title=લૂંટી લેવાની કિંમત અથવા જૂની ઢબની સ્પર્ધા? – ઇન્ટરનેશનલ હેરાલ્ડ ટ્રિબ્યૂન |access-date=2008-06-23 |archive-date=2008-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080623183211/http://www.iht.com/articles/2008/06/20/business/wbjoe21.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.cnet.com/Intel-to-abide-by-Japan-FTC-recommendations/2100-1014_3-5649589.html |title=ઇન્ટેલે જાપાન એફટીસી(FTC) ભલામણોને બંધનકર્તા રહેવું પડશે – CNET News.com |access-date=2011-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815171835/http://news.cnet.com/Intel-to-abide-by-Japan-FTC-recommendations/2100-1014_3-5649589.html |archive-date=2012-08-15 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

====યુરોપીય સંઘ====
જુલાઇ 2007માં યુરોપિયન કમિશને ઇન્ટેલ પર, મોટે ભાગે એએમડી વિરુદ્ધ, પ્રતિસ્પર્ધા-વિરોધી પદ્ધતિઓ અંગે આરોપ મૂક્યો હતો.&lt;ref name=&quot;Europa Memo 2007-07-27&quot;&gt;{{Cite news|first= |last= |coauthors= |title=Competition: Commission confirms sending of Statement of Objections to Intel |date=2007-07-27 |publisher= |url=http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=MEMO/07/314&amp; |work=Official website of the [[European Union]] |pages= |access-date=2007-07-28}}&lt;/ref&gt; ભૂતકાળમાં 2003માં જોઇએ તો વિવિધ આરોપોમાં, ઇન્ટેલ દ્વારા તેમની મોટા ભાગની કે તમામ ચિપ્સ ખરીદવા માટે કમ્પ્યૂટર ઉત્પાદકોને પસંદગીનો ભાવ આપવો, એએમડી ચિપ્સનો ઉપયોગ કરીને કમ્પ્યૂટર ઉત્પાદકોને બજારમાં મૂકવામાં વિલંબ કરવા કે રદ કરવા માટે ચૂકવણી કરવી, અને સરકારી અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને નિયત કરતાં પણ ઓછી કિંમતે ચિપ્સ પૂરી પાડવી તેનો સમાવેશ થાય છે.&lt;ref name=&quot;Reuters 2007-07-27&quot;&gt;{{Cite news|first=David |last=Lawsky |coauthors= |title=UPDATE 4-EU says Intel tried to squeeze out Advanced Micro Devices|date=2007-07-27 |publisher=Reuters |url=http://www.reuters.com/article/governmentFilingsNews/idUSL2783620520070727?sp=true |work=reuters.com |pages= |access-date=2007-07-28 |language=}}&lt;/ref&gt; ઇન્ટેલે પોતાના પ્રતિભાવમાં દર્શાવ્યું હતું કે તમામ આરોપો ઉપજાવી કાઢેલા છે અને ઊલટાનું ઉપભોક્તાલક્ષી બજાર વર્તણૂકને યોગ્ય ઠરાવે છે.&lt;ref name=&quot;BBC Intel 2007-07-27&quot;&gt;&lt;/ref&gt; સામાન્ય સલાહકાર બ્રુસ સેવેલે એવો પ્રતિભાવ આપ્યો હતો કે કમિશને કિંમત અને ઉત્પાદકીય કિંમતોની દ્રષ્ટિએ વાસ્તવિક ધારણાઓને સમજવામાં ભૂલ કરી છે.&lt;ref name=&quot;Reuters 2007-07-27 (2)&quot;&gt;{{Cite news|first=David |last=Lawsky |coauthors= |title=Intel says EU made errors in antitrust charges |date=2007-07-27 |url=http://www.reuters.com/article/technology-media-telco-SP/idUSL2788098920070727?sp=true |work=[[Reuters]] |pages= |access-date=2007-07-28 |language=}}&lt;/ref&gt;

ફેબ્રુઆરી 2008માં, ઇન્ટેલે જણાવ્યું હતું કે તેની મુનિકમાં આવેલી ઓફિસ પર યુરોપીયન સંઘ નિયમનકર્તાઓ દ્વારા દરોડો પાડવામાં આવ્યો છે. ઇન્ટેલે એવો અહેવાલ આપ્યો હતો કે તે તપાસકર્તાઓને સહકાર આપી રહી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7241022.stm |date=2008-02-12 |access-date=2008-02-12 |publisher=BBC News |title=EU regulator raids Intel offices}}&lt;/ref&gt; જો સ્પર્ધાને ગૂંગળાવવામાં દોષી પુરવાર થાય તો ઇન્ટેલને તેની વાર્ષિક આવકના 10 ટકા જેટલો દંડ ભરવાનો સામનો કરવો પડે તેમ હતો.&lt;ref name=&quot;BBC Intel 2007-07-27&quot;&gt;{{Cite news|first= |last= |coauthors= |title=EU outlines Intel 'market abuse' |date=2007-07-27 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6918975.stm |work=[[BBC News]] |pages= |access-date=2007-07-28 |language=}}&lt;/ref&gt; ત્યાર બાદ એએમડીએ આ આરોપોને વેગ આપતી વેબસાઇટ શરૂ કરી હતી. &lt;ref&gt;{{Cite news |first=Peter |last=Clarke |coauthors= |title=AMD sets up website to tell &quot;the truth about Intel&quot; |date=2007-08-08 |publisher=CMP Media LLC |url=http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=201303681 |work=eetimes.com |pages= |access-date=2007-08-09 |language= |archive-date=2007-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926220601/http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=201303681 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://breakfree.amd.com/en-us/default.aspx |title=AMD Break Free |access-date=2007-08-09 |date=2007-07-31 |work=breakfree.amd.com |publisher=Advanced Micro Devices, Inc |archive-date=2007-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070731232711/http://breakfree.amd.com/en-us/default.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; જૂન 2008માં, યુરોપિયન સંઘે ઇન્ટેલ સામે નવા આરોપો ફાઇલ કર્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=EU files new competition charges against Intel|url=http://uk.reuters.com/article/technologyNews/idUKL1730607220080718|work=[[Reuters]]|date=2008-07-17|access-date=2008-09-10|first=Pete|last=Harrison|archive-date=2008-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20081204062439/http://uk.reuters.com/article/technologyNews/idUKL1730607220080718|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; મે 2009માં ઇયુને ઇન્ટેલ સ્પર્ધા-વિરોધી પદ્ધતિઓમાં સામેલ હોવાનું જણાયું હતું અને તેના પરિણામે ઇન્ટેલને €1.06 અબજ (પાઉન્ડ) ($1.44 અબજ (ડોલર)), જેટલી વિક્રમી રકમનો દંડ કર્યો હતો. ઇન્ટેલ કંપનીઓને પોતાની પ્રોડક્ટમાં સંપૂર્ણપણે ઇન્ટેલની ચિપ્સ જ વાપરવા માટે ચૂકવણી કરતી હોવાનું પણ માલૂમ પડ્યું હતું તેમાં એસર, ડેલ, એચપી, લિનોવો અને એનઇસીનો સમાવેશ થાય છે,&lt;ref name=&quot;fine&quot;&gt;&lt;/ref&gt; અને તેથી એએમડી સહિતની અન્ય કંપનીઓને નુકસાન પહોચ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;fine&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1897913,00.html|title=The Chips Are Down: Intel's $1.45 Billion Fine|date=May 13, 2009|publisher=TIME|access-date=2009-05-13|archive-date=2009-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090516170330/http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1897913,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=IP/09/745&amp;amp;format=HTML&amp;amp;aged=0&amp;amp;language=EN&amp;amp;guiLanguage=en &quot;અવિશ્વાસ: અગ્રણી સ્થિતિનો દુરુપયોગ કરવા બદલ કમિશને ઇન્ટેલ પર 1.06 અબજ પાઉન્ડનો દંડ લાદ્યો હતો; ઇન્ટેલને ગેરકાયદે કામકાજો સ્થગિત કરવાના હુકમો આપવામાં આવ્યા હતા&quot;, સંદર્ભ: IP/09/745, તારીખ: 13 મે 2009]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;નીલી ક્રોએસ, [http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=SPEECH/09/241&amp;amp;format=HTML&amp;amp;aged=0&amp;amp;language=EN&amp;amp;guiLanguage=en &quot;કમિશન ઇન્ટેલ સામે અવિશ્વાસના પગલાં લે છે&quot;, અખબારી પરિષદમાં પ્રારંભિક નોંધ, બ્રશેલ્સ, 13 મે, 2009]&lt;/ref&gt; યુરોપીયન કમિશને જણાવ્યું હતું કે ઇન્ટેલે કમ્પ્યૂટર ચિપ બજારમાંથી સ્પર્ધકોને બહાર રાખવા માટે ઇરાદાપૂર્વક કામગીરી કરી છે અને આવું કરવાથી તેણે &quot;યુરોપિયન સંઘના અવિશ્વાસના નિયમોનો ગંભીર અને કાયમી ધોરણે ભંગ કર્યો છે&quot;.&lt;ref name=&quot;fine&quot;&gt;&lt;/ref&gt; આ દંડ ઉપરાંત, ઇન્ટેલને તાત્કાલિક ધોરણે તમામ ગેરકાયદે પદ્ધતિઓ બંધ કરી કરી દેવાનો આદેશ અપાયો હતો.&lt;ref name=&quot;fine&quot;&gt;&lt;/ref&gt; ઇન્ટેલે દર્શાવ્યું હતં કે તે કમિશનના ચુકાદા સામે અરજી કરશે.&lt;ref name=&quot;fine&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

====દક્ષિણ કોરિયા====
સપ્ટેમ્બર 2007માં, દક્ષિણ કોરિયાના નિયમનકારોએ ઇન્ટેલ પર અવિશ્વાસનો કાયદો તોડ્યો હોવાનો આરોપ મૂક્યો હતો. જ્યારે અધિકારીઓએ ઇન્ટેલની દક્ષિણ કોરિયાની ઓફિસો પર દરોડો પાડતા ફેબ્રુઆરી 2006માં તપાસનો પ્રારંભ થયો હતો.  જો દોષી જણાય તો કંપનીને તેના વાર્ષિક વેચાણના 3 ટકા સુધીના દંડનું જોખમ હતું. &lt;ref name=&quot;iht 2007-09-11&quot;&gt;{{Cite news |first= |last= |coauthors= |title=Intel facing antitrust complaint in Korea |date=2007-09-11 |agency=[[Bloomberg News]], [[The Associated Press]] |publisher=[[The New York Times Company]] |url=http://www.iht.com/articles/2007/09/11/business/chip.php?WT.mc_id=atomtechnology |work=[[International Herald Tribune]] |pages= |access-date=2007-09-13 |language= |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220231301/http://www.iht.com/articles/2007/09/11/business/chip.php?WT.mc_id=atomtechnology |archive-date=2008-02-20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; જૂન 2008માં, ફેર ટ્રેડ કમિશને ઇન્ટેલને પોતાની અગ્રણી સ્થિતિનો લાભ ઉઠાવતા એએમડી પાસેથી પ્રોડક્ટો નહીં ખરીદવાની શરતે કોરીયન પીસી(PC) ઉત્પાદકોને મોટા વળતરની ઓફર કરવા બદલ ઇન્ટેલને $25.5 મિલિયન (ડોલર) ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;MarketWatch 2008-06-05&quot;&gt;{{Cite news|first=Benjamin |last=Pimentel|coauthors= |title=Intel fined $25.5 million by South Korea |date=2008-06-05 |publisher=[[MarketWatch]] |url=http://www.marketwatch.com/news/story/intel-fined-255-million-south/story.aspx?guid={5E548C55-0A59-47BA-8910-96F61A8C23E0}&amp;dist=msr_2 |work=marketwatch.com |pages= |access-date=2008-07-05 |language=}}&lt;/ref&gt;

====અમેરિકા====
કંપનીએ તેના માઇક્રોપ્રોસેસર્સની કિંમત અને વેચાણમાં અવિશ્વાસના કાયદાનો ભંગ કર્યો છે કે કેમ તે અંગે ન્યૂ યોર્કે જાન્યુઆરી 2008માં તપાસ આરંભી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news| url=http://www.nytimes.com/2008/01/10/technology/10cnd-chip.html?_r=4&amp;ref=technology&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin&amp;oref=slogin | work=The New York Times | title=Intel Gets New York Subpoena in Antitrust Inquiry | first=Nicholas | last=Confessore | date=2008-01-10 | access-date=2010-05-05}}&lt;/ref&gt; જૂન 2008માં ફેડરલ ટ્રેડ કમિશને પણ કેસમાં અવિશ્વાસની તપાસ શરૂ કરી હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=In Turnabout, Antitrust Unit Looks at Intel|url=http://www.nytimes.com/2008/06/07/technology/07chip.html?_r=1&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss&amp;oref=slogin|work=[[The New York Times]]|date=2008-06-07|access-date=2008-12-31 | first=Stephen | last=Labaton}}&lt;/ref&gt; ડિસેમ્બર 2009માં એફટીસી(FTC)એ જાહેરાત કરી હતી કે તે સપ્ટેમ્બર 2010માં ઇન્ટેલ સામે વહીવટીય કાર્યવાહીનો પ્રારંભ કરશે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ftc.gov/opa/2009/12/intel.shtm |title=FTC Challenges Intel's Dominance of Worldwide Microprocessor Markets |publisher=Ftc.gov |date=2009-12-16 |access-date=2010-07-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://online.wsj.com/article/BT-CO-20091217-712217.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2011-06-24 |archive-date=2010-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100118015722/http://online.wsj.com/article/BT-CO-20091217-712217.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.ftc.gov/os/adjpro/d9341/091216intelcmpt.pdf&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=King |first=Ian |url=http://www.businessweek.com/technology/content/dec2009/tc20091216_885383.htm |title=FTC Wants Intel to Repent, Not Pay Up |publisher=BusinessWeek |date=2009-12-16 |access-date=2010-07-29}}&lt;/ref&gt;

નવેમ્બર 2009માં, બે વર્ષની તપાસને પગલે, ન્યૂ યોર્ક એટર્ની જનરલ એન્ડ્રુ ક્યુઓમો ઇન્ટેલ સામે ફરિયાદ કરી હતી, જેમાં તેની સામે લાંચ અને બળજબરી આરોપ મૂકીને એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ઇન્ટેલે તેના હરીફોની તુલનામાં તેમની ચિપ્સ ખરીદવા માટે કમ્પ્યૂટર ઉત્પાદકોને લાંચ આપી હતી અને જો કમ્પ્યૂટર ઉત્પાદકો તેના સ્પર્ધકો સાથે ગાઢ રીતે સંકળાયેલા હોવાનું દેખાશે તો આ ચૂકવણી પાછી ખેંચી લેશે. ઇન્ટેલે આ દાવાઓ નકારી કાઢ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Intel in threats and bribery suit|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8343179.stm|work=[[BBC News]]|date=2009-11-04|access-date=2009-12-18}}&lt;/ref&gt;

22 જુલાઇ 2010ના રોજ, ડેલે યુ.એસ. સિક્યુરિટીઝ એન્ડ એક્સચેંજ કમિશન (એસઇસી-SEC) સાથે યોગ્ય રીતે રોકાણકારો સમક્ષ હિસાબી માહિતી જાહેર નહીં કરવા બદલ દંડ તરીકે 100 મિલિયન ડોલરની ચૂકવણી અંગે સંમતિ દર્શાવી હતી. ખાસ કરીને એસઇસીએ(SEC) એવો આરોપ મૂક્યો હતો કે 2002થી 2006 સુધી એડવાન્સ્ડ માઇક્રો ડિવાઇસીસ દ્વારા ઉત્પાદિત ચિપ્સનો ઉપયોગ નહીં કરવાના બદલામાં, ડેલનો ઇન્ટેલ સાથે વળતર પ્રાપ્ત કરવાનો કરાર હતો. આ નોંધપાત્ર વળતરોની જાહેરાત રોકાણકારો સમક્ષ કરવામાં આવી ન હતી, પરંતુ તેનો ઉપયોગ કંપનીની નાણાકીય કામગીરી સંબંધિત રોકાણકારોની ધારણાઓને પહોંચી વળવાની સહાય માટે કરવામાં આવ્યો હતો; એસઇસી(SEC)એ જણાવ્યું હતું કે 2007ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં આવી રકમનો ડેલની કામગીરી આવકમાં 70 ટકા હિસ્સો હતો. આખરે ડેલે એએમડી(AMD)ને 2006માં બીજા સપ્લાયર તરીકે સ્વીકારી લીધી હતી અને પરિણામે ઇન્ટેલે વળતરો અટકાવી દીધા હતા, તેના કારણે ડેલની નાણાંકીય કામગીરીમાં ઘટાડો થયો હતો.&lt;ref&gt;
{{Cite news
  | last = Gibb
  | first = Gordon
  | coauthors =
  | title = Dell Agrees to $100 in Penalties to Settle SEC Accounting Fraud Charges
  | newspaper =
  | location =
  | publisher = LawyersandSettlements.com
  | date = 2010-07-24
  | url = http://www.lawyersandsettlements.com/articles/14615/business-fraud-unfair-accounting-dell.html
  | access-date = 2010-07-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite news
  | last = Krantz
  | first = Matt
  | coauthors = Swartz, Jon
  | title = Dell settles SEC charges of fraudulent accounting
  | newspaper = [[USA Today]]
  | location =
  | publisher =
  | date = 2010-07-24
  | url = http://www.usatoday.com/money/industries/technology/2010-07-22-dell-sec-settlement_N.htm
  | access-date = 2010-07-25}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news
  | first = Kevin
  | last = Reed
  | title = Dell pays $100m penalty to settle accounting fraud charges
  | url = http://www.accountancyage.com/accountancyage/news/2266948/dell-pays-100m-penalty-settle
  | work = [[Accountancy Age]]
  | date = 2010-07-23
  | access-date = 2010-07-25
  | archive-date = 2010-07-25
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20100725104512/http://www.accountancyage.com/accountancyage/news/2266948/dell-pays-100m-penalty-settle
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;

==આ પણ જોશો==
{{Portal box|San Francisco Bay Area|Companies}}
* એએસસીઆઇ રેડ (ASCI Red)
* એટીઆઇ(ATI) ગ્રાફિક્સ પ્રોસેસીંગ યુનિટ્સની તુલના
* ન્વિદિયા ગ્રાફિક્સ પ્રોસેસીંગ યુનિટ્સની તુલના
* સિરીક્સ
* એન્જિનીયરીંગ નમૂનો (સીપીયુ-CPU)
* બીલ ગાયેડ
* ઇન્ટેલ જીએમએ(GMA) (ગ્રાફિક્સ મિડીયા એક્સેલરેટર)
* ઇન્ટેલ મ્યુઝિયમ
* ઇન્ટેલ સાયન્સ ટેલેન્ટ સર્ચ (ઇન્ટેલ વિજ્ઞાન પ્રતિભા શોધ)
* ઇન્ટેલ સોફ્ટવેર નેટવર્ક (આઇએસએન-ISN)
* જસ્ટીન રેટનર
* ઇન્ટેલ કોર્સની યાદી
* ઇન્ટેલ માઇક્રોપ્રોસેસર્સની યાદી
*વર્ષ મુજબ સેમિકન્ડક્ટર્સ વેચાણ અગ્રણીઓ
* વિન્ટેલ

==સંદર્ભો==
{{Reflist|colwidth=30em}}

==બાહ્ય લિંક્સ==
{{Commons category|Intel}}
* [http://www.intel.com/ ઇન્ટેલ સત્તાવાર વેબસાઇટ]
* {{dmoz|Computers/Companies/Product_Support/Intel}}
* [http://software.intel.com/en-us/ ઇન્ટેલ સોફ્ટવેર નેટવર્ક]

'''વિડીયો ક્લિપ્સ''' 
* [http://www.youtube.com/user/channelintel ઇન્ટેલ યૂટ્યૂબ ચેનલ]

{{Finance links
|name = INTEL CORP.
|symbol = INTC
|sec_cik = 50863
|hoovers = 13787
}}

{{Coord|37|23|16.54|N|121|57|48.74|W|type:landmark|display=title}}
{{Intel technology}}
{{Intel processors}}
{{Solid-state Drive}}
{{Dow Jones Industrial Average companies}}
{{NASDAQ-100}}
{{Open Handset Alliance Members}}

[[Category:સાન્ટા ક્લેરા, કેલિફોર્નિયા સ્થિત કંપનીઓ]]
[[Category:1968માં સ્થપાયેલી કંપનીઓ]]
[[Category:બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ]]
[[Category:મધરબોર્ડને લગતી કંપનીઓ]]
[[Category:ઇન્ટેલ]]
[[Category:સેમિકન્ડક્ટર્સને લગતી કંપનીઓ]]
[[Category:નેટબુક નિર્માતાઓ]]
[[શ્રેણી:કંપનીઓ]]</text>
      <sha1>1er28cqdrof9drfq0a3cbubd0p5yu8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>દેવાયત બોદર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36255</id>
    <revision>
      <id>906790</id>
      <parentid>881517</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T04:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11086" sha1="epn24rd7znng86r76q5p51w1ozrsqi4" xml:space="preserve">[[File:Painting of Jahal, sonbai and Devat Bodar who is killing his own son Uga to save Ranavghan.jpg|thumb|ડાબેથી - જાહલ (પુત્રી), દેવાયત બોદરના પત્નિ, ઉગો (પુત્ર), દેવાયત બોદર]]
'''દેવાયત બોદર''' (આશરે ઇ.સ. ૯૦૦ - ૧૦૨૫) તેમની શૌર્યતા, બલિદાન અને માતૃભૂમિના પ્રેમ માટે જાણીતાં મહત્વના વ્યક્તિ હતા, જેમની મદદ થી [[રા' નવઘણ]], [[જૂનાગઢ]]ના [[ચુડાસમા]] શાસક અને [[રા' ખેંગાર દ્વિતીય|રા' ખેંગાર]]ના પિતાએ જૂનાગઢની ગાદી મેળવી હતી. દેવાયત બોદરનો જન્મ અલિદર-બોડિદર ગામમાં આહિર સમુદાયમાં થયો હતો. તેમને તેમની પત્નિ સોનબાઈથી ઉગા નામનો પુત્ર અને જાહલ નામની પુત્રી હતી. દેવાયત બોદરે સોલંકીઓ દ્વારા [[રા' દિયાસ]]ને મારીને ગાદીભષ્ટ કર્યા પછી રા' નવઘણને બચાવવા માટે પોતાના પુત્ર ઉગાનું બલિદાન આપી દીધું હતું.&lt;ref name=&quot;Sree Padma&quot;&gt;{{cite book | url=https://books.google.co.in/books?id=9Jn_AwAAQBAJ&amp;pg=PA189&amp;dq=Chudasama+Ahir+Rajput&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=0EcUVfrMIImQuASkxYC4BA&amp;ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Chudasama%20Ahir%20Rajput&amp;f=false | title=Inventing and Reinventing the Goddess: Contemporary Iterations of Hindu Deities on the Move | publisher=Lexington Books, | author=Sree Padma, Brenda Beck, Perundevi Srinivasan, Tracy Pintchman, Sasikumar Balasundaram, Vasudha Narayanan, Neelima Shukla-Bhatt, R. Mahalakshmi, Caleb Simmons, Priya Kapoor | year=૨૦૧૪ | pages=૧૮૯ | isbn=9780739190029}}&lt;/ref&gt;

== કથા ==
ગુજરાતનાં સોલંકીવંશના રાજા દુર્લભસેનની રાણીઓ કાઠિયાવાડની જાત્રાએ નીકળે છે. દામોકુંડમાં સ્નાન કરવાનો વેરો જૂનાગઢના રાજવી રા' દિયાસે માંગતા રાણીઓને માઠું લાગ્યું અને સ્નાન કર્યા વિના પાટણ પાછી ફરી. અપમાનનો બદલો લેવા દુર્લભસેને જૂનાગઢ પર ચડાઈ કરી, પણ દિવસો સુધી મથવા છતાં કંઇ કરી ન શક્યા. છેવટે એક ચારણને જૂનાગઢના મહેલમાં રા'નું માથું દાનમાં માગી લેવા મોકલ્યો. રા'એ હરફ પણ ઉચ્ચાર્યો નહિ અને કવિરાજને માથું ઉતારી આપ્યું.

સોલંકીઓએ જૂનાગઢ હાથ કર્યું, જેથી રા’ની તમામ રાણીઓએ આત્મવિલોપન કર્યું. તેમાંની સોમલદે નામની રાણી મરતાં પહેલા પોતાનાં નાના બાળકને એક વાલબાઈ નામની વડારણ ને  સોંપતી ગઈ. જેણે બાળ રા' નવઘણને દેવાયત બોદરને સોંપ્યો.&lt;ref name=&quot;GoogleBook&quot;&gt;{{cite book | url=http://books.google.com/?id=XmrUykZPLpoC&amp;pg=PA293&amp;dq=bodar+junagarh#v=onepage&amp;q=ahir&amp;f=false | title=Târikh-i-Soraṭh: A History of the Provinces of Soraṭh and Hâlâr in Kâthiâwâd | publisher=Educ. Soc. Press, &amp; Thacker, Original from Harvard University | author=Ranchodji Amarji (Divan of Junagadh.) Editor James Burgess | year=૧૮૮૨ | pages=૧૦૩}}&lt;/ref&gt; દેવાયત બોદરે રા' નવઘણને બચાવવા માટે પોતે કંઇ પણ કરી છૂટવાની અને જૂનાગઢની ગાદી તેને સોંપવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી.&lt;ref name=&quot;Googlebook&quot;&gt;{{cite book | url=http://books.google.com/?id=Yu2fAAAAMAAJ&amp;dq=chudasama+ahir&amp;q=+ahir | title=Report on the Antiquities of Kâṭhiâwâḍ and Kachh: Being the Result of the Second Season's Operations of the Archaeological Survey of Western India, 1874-75 | publisher=Indological Book House, Original from the University of Michigan | author=James Burgess | year=૧૯૭૧ | pages=૧૪૧,૧૬૪}}&lt;/ref&gt; દેવાયતને નવઘણની એ જ ઉંમરનાં બે સંતાન છે – દીકરો વાહણ (ઉગો) અને દીકરી ઝાહલ. સોલંકીઓનો કેર હોવાં છતાં બહાદુર આહીર દંપતિ નવઘણને સ્વીકારે છે. હવે બે ને બદલે ત્રણ સંતાનો દેવાયતના ઘરમાં ઉછરે છે. સમય પસાર થતો જાય છે. ત્રણેય બાળકો માનો ખોળો મૂકી ફળીમાં રમતા થાય છે. એવે વખતે કોઈ જાણભેદુ સોલંકીઓના થાણેદારના કાન ભંભેરે છે અને વાત છતી થાય છે. ગામના ચોકમાં તમામ આહીરોને એકઠા કરી સોલંકીઓનો થાણેદાર એક-એકને પૂછે છે કે “સાચે જ દેવાયતના ઘરમાં રાજનો દુશ્મન ઉછરી રહ્યો છે?”. વફાદર આહીરો મગનું નામ મરી પાડતા નથી. આખરે દેવાયતને બોલાવી થાણેદાર એને જ પૂછે છે, અને સૌનાં આશ્ચર્ય વચ્ચે દેવાયત આ વાતની પુષ્ટિ કરતાં કહે છે - “મારે તો રાજભક્તિ દેખાડવી હતી. દિયાસનો દીકરો મારે ઘરે ઊઝરતો નથી. પણ કેદમાં રાખેલ છે. એ મોટો થાત એટલુ હું મારી જાણે જ દોરીને એની ગરદન સોળંકીયુંને સોંપી દેત. હું સોળંકીઓનો લૂણહરામી નથી.” પછી તો ઘરે પત્ની પર કાગળ લખી દેવાયત નવઘણને તેડાવે છે. કાગળમાં લખે છે – “રા’ રાખીને વાત કરજે”. “રા’ રાખીને વાત કરજે” – સોરઠી ભાષાના આ કોયડાને ગુજરાતનાં સોલંકીઓ પકડી ન શક્યા, પણ દેવાયતની પત્ની બધું જ સમજી ગઈ. હૈયા પર પથ્થર મૂકીને એણે પેટના દીકરા ઉગાને તૈયાર કરીને મોકલ્યો. નાનકડા ઉગાને જોતાં જ આખો આહીર ડાયરો દેવાયતની સ્વામી-ભક્તિ પર ઓવારી ગયો. ખુદ બાપના હાથે દીકરાની સોલંકીઓએ કતલ કરાવી. મર્યો છે એ નવઘણ જ છે એ વાતની ખરાઈ કરવા, તેમેણે મૃત દીકરાની આંખો પર ઉઘાડા પગે આહીરાણીને ચાલવાની ફરજ પાડી! પતિ-પત્નીએ હસતા મોંએ પુત્રનું બલિદાન આપી રા' ના કુળદીપકને જલતો રાખ્યો!

કેટલાય વર્ષ સુધી ઉગાના મૃત્યુ વિશે એક આંસુ ન પાડનાર આહિરાણીએ જ્યારે રા’નવઘણ જુનાગઢનો રાજા બને છે, ત્યારે વર્ષો પછી પોકે પોકે રડે છે અને ઉગાના મરશિયા ગાય છે. આહિરોમાં ત્યારથી બંગડી કે સેંથાનો કોઈ રિવાજ રહ્યો નથી. ત્યારથી કાળુ કાપડુ પહેરીને સતત આહિર સ્ત્રીઓ ઉગાનો શોક મનાવે છે.&lt;ref&gt;{{cite book|title=|title= જનેતાના દૂધમાં ભાગ|work=કાગવાણી|pages=૧૨-૧૬|author=[[દુલા ભાયા કાગ]]}}&lt;/ref&gt;

== સ્મારક ==
[[File:Devat Bodar Idol at Junagadh.png|thumb|દેવયાત બોદરની પ્રતિમા, જૂનાગઢ]]
રા' નવઘણ દ્વારા બંધાવેલ બે કૂવાઓ જૂનાગઢના ઉપરકોટમાં આવેલા છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Uperkot-Fort-21399.htm|title=Uperkot Fort|work=india9.com|access-date=2016-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303213123/http://www.india9.com/i9show/Uperkot-Fort-21399.htm|archive-date=2016-03-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indiaprofile.com/destinations/junagadh.htm|title=Heritage Junagadh,Junagadh India,Junagadh in India,Junagadh tourist places,Junagadh history,Junagadh tour,tour to Junagadh,Junagadh in india|work=indiaprofile.com}}&lt;/ref&gt;

દેવાયત બોદરનું મંદિર [[બોડિદર (તા. ગીર ગઢડા)|બોડિદર]] ગામમાં જૂનાગઢ નજીક આવેલું છે. દેવાયત બોદરના સન્માનમાં બોડિદર ગામનું નામ ૨૪ એપ્રિલ થી ૧ મે ૨૦૧૧ દરમિયાન યોજાયેલા સંભારભમાં બદલીને દેવાયતગઢ કરવામાં આવ્યું હતું.{{સંદર્ભ|reason=અધિકૃત રીતે બોડિદરનો જ ઉલ્લેખ મળ્યો છે.|date=૨૦૨૩-૦૩-૧૨}}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:ઇતિહાસ]]
[[શ્રેણી:વ્યક્તિત્વ]]</text>
      <sha1>epn24rd7znng86r76q5p51w1ozrsqi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IP એડ્રેસ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47760</id>
    <revision>
      <id>906757</id>
      <parentid>838294</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T18:52:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47238" sha1="29u00ve1ru6fzr8uzvhl49frq8coqt9" xml:space="preserve">ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ એડ્રેસ (IP એડ્રેસ) એક સંખ્યાત્મક લેબલ છે જે કમ્પ્યુટર નેટવર્કમાં વાર્તાલાપ કરવા માટે ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલનો ઉપયોગ કરે છે અને વાર્તાલાપમાં ભાગ લેનાર દરેક હોસ્ટને (કમ્પ્યુટર, પ્રિન્ટ ઉપકરણ વિ.) મળેલું હોય છે. &lt;ref name=rfc760&gt;RFC 760, ''DOD Standard Internet Protocol'' (January 1980)&lt;/ref&gt; IP એડ્રેસના મુખ્ય બે કાર્યો છે : (નેટવર્કમાં) હોસ્ટ કે નેટવર્ક ઇન્ટરફેસની ઓળખાણ અને તેનું સ્થાન. તેની આ ભૂમિકાની લાક્ષણિકતાઓ આ મુજબ છે : “એક નામ સૂચવે છેકે, આપ શુ શોધી રહ્યા છે. એક સરનામું સૂચવે છે કે તે ક્યાં છે. એક માર્ગ ત્યાં કેવી રીતે પહોચી શકાય તે સૂચવે છે.” &lt;ref name=rfc791&gt;RFC 791, ''Internet Protocol – DARPA Internet Program Protocol Specification'' (September 1981)&lt;/ref&gt;

ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલના ડીઝાઇનરોએ IP એડ્રેસને ૩૨-બીટ નંબર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કર્યા છે અને આ પ્રણાલી ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ આવૃત્તિ ૪ ([[IPv4]]) તરીકે ઓળખાઈ અને આજે પણ તેજ નામે ઓળખાય છે. જોકે, ઈન્ટરનેટમાં પ્રચંડ વૃદ્ધિ થવાથી અને બાકી રહેલા [[IPv4]] એડ્રેસોની અછતની આગાહી ના કારણે ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલની નવી આવૃત્તિ IPv6 ઈ.સ. ૧૯૯૫માં વિકસાવવામાં આવી જે ૧૨૮-બીટ નો ઉપયોગ કરે છે.&lt;ref name=rfc1883&gt;RFC 1883, ''Internet Protocol, Version 6 (IPv6) Specification'', S. Deering, R. Hinden (December 1995)&lt;/ref&gt; IPv6 ઈ.સ. ૧૯૯૮માં RFC 2460 તરીકે પ્રમાણિત થયું. &lt;ref name =rfc2460&gt;RFC 2460, ''Internet Protocol, Version 6 (IPv6) Specification'', S. Deering, R. Hinden, The Internet Society (December 1998)&lt;/ref&gt; અને તેનું પરીનીયોજન મધ્ય ૨૦૦૦ થી શરૂ થયું.

IP એડ્રેસ બાયનરી(જે માં મૂળભૂત રીતે બે જ અંકો ૦ અને ૧ હોય તેવી) સંખ્યા છે, પણ સામાન્ય રીતે તેનો ટેકસ્ટ ફાઈલમાં સંગ્રહ  થયેલો હોય છે અને માનવથી વંચાય એ રીતે પ્રદશિત થયેલ છે જેમકે, 172.16.241.1 ([[IPv4]] માટે) અને 2001:db8:0:1:1234:587:1 (IPv6 માટે)
ઈન્ટરનેટ એસાઈન નંબર્સ ઓથોરીટી (IANA) વૈશ્વિક રીતે IP એડ્રેસોની ફાળવણી કરે છે અને પાંચ (રીજીઓનલ ઈન્ટરનેટ રજીસ્ટ્રાર)RIRs પ્રતિનિધિઓને IP એડ્રેસોની ફાળવણી કરી કરીને પોતાના જે તે સ્થાનીક એકમોમાં ISP(ઈન્ટરનેટ સર્વિસ પ્રોવાઈડર)ની મદદથી IP એડ્રસોની વહેચણી કે વ્યવસ્થાપન કરે છે. 

== IP આવૃતિઓ ==
ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ (IP) ની મુખ્યત્વે બે આવૃતિઓ ઉપયોગમાં છે : IP આવૃત્તિ ૪ અને IP આવૃત્તિ ૬. દરેક આવૃતિઓ IP એડ્રેસને જુદી રીતે દર્શાવે છે. [[IPv4]]ના વ્યાપને કારણે સામાન્ય રીતે શબ્દ IP હજુ પણ [[IPv4]] દ્વારા વ્યખાયિત સરનામાંનો ઉલ્લેખ કરે છે. [[IPv4]] અને IPv6 આવૃત્તિઓ વચ્ચેના તફાવત વિષે જોઈએતો, ૧૯૭૯માં ઈન્ટરનેટ સ્ટ્રીમ પ્રોટોકોલના પ્રાયોગિક ધોરણે અજમાવેલા પ્રોટોકોલ ને કયારેય પણ IPv5 તરીકે ઉલ્લેખ કરાયો નથી.

=== IPની પરિભાષા ===
આ લેખને સારી રીતે સમજવા માટે નીચેના કેટલાક ઘટકો વિષે થોડું જાણી લઈએ.&lt;ref name=CCNASG&gt; CCNA:Cisco Certified Network Associate Study Guide - 6th Edition by Todd Lammle, Pages 93-100 &lt;/ref&gt;
*બીટ : બીટ એટલે એક અંક ૧ કે ૦
*બાઈટ : એક બાઈટ ૮ બીટ્સનો બનેલો છે.
*ઓક્ટેટ : ૮ બીટ્સના બનેલા છે – સામાન્ય રીતે ૮-બીટ બાયનરી સંખ્યા છે.

== [[IPv4]] એડ્રેસ ==
[[IPv4]] એડ્રેસ પ્રણાલીમાં તેના એડ્રેસો ૩૨ બીટના હોય છે અને તેઓ શક્ય એટલા અનન્ય ૪૨૯૪૯૬૭૨૯૬ (૨^૩૨) એડ્રેસો ધરાવે છે. [[IPv4]]એ તેના કેટલાક એડ્રેસોને ચોક્કસ હેતુઓ (જેમકે અંગત નેટવર્ક માટે ~૧૮ મિલિયન એડ્રેસો કે મલ્ટીકાસ્ટ એડ્રેસો (~૨૭૦ મિલિયન)) માટે અનામત કર્યા છે.
[[IPv4]]ના એડ્રેસો પ્રમાણભૂત રીતે ડોટ-ડેસીમલ પધ્ધતિથી લખવામાં(દર્શાવામાં) આવે છે, જેમાં ચાર દશાંશ (Decimal) સંખ્યાઓ (જેનો વિસ્તાર ૦ થી ૨૫૫ વચ્ચે) ટપકા (ડોટ) વડે અલગ પડેલ હોય છે. દા.ત. 172.16.254.1. એડ્રેસનો દરેક એક ભાગ ૮ બીટ્સ (ઓક્ટેટ)ને દર્શાવે છે. તકનીકી લખાણ અને અમુક કિસ્સાઓમાં [[IPv4]]ને વિવિધ રીતે એટલેકે હેક્ક્ષાડેસીમલ, ઓક્ટેલ કે બાઈનરી સ્વરૂપે પણ પ્રદશિત કરાય છે.  
બીજી રીતે કહીએતો, આ IP એડ્રેસો વૈશ્વિક રીતે અનન્ય હોય છે. IP એડ્રેસમાં ૩૨ બીટ્સ ની માહિતી રહેલી હોય છે. આ બીટ્સ ચાર વિભાગમાં વહેચાયેલા જેને ઓક્ટટ કે બાઈટ કહી શકીએ. જેને નીચે મુજબ જુદી જુદી રીતે દર્શાવી શકીએ. &lt;ref name=CCNASG/&gt;
*ડોટેટ-ડેસીમલ : ૧૭૨.૧૬.૩૦.૫૬ (172.16.30.56)
*બાયનરી : 10101100.00010000.00011110.00111000
*હેકસાડેસીમલ : AG.10.IE.38
=== Netid અને Hostid ===

[[File:IP Adrs Guj1.JPG|thumb|375 px|ડોટ-દશાંશ પધ્ધતિ દ્વારા [[IPv4]] એડ્રેસનું વિઘટન]]

વર્ગપૂર્ણ એડ્રેસિંગમાં, વર્ગ A,B અને C માં રહેલા IP એડ્રેસો Netid અને hostidમાં વહેચાયેલા છે. આ બંને ભાગોની લંબાઈ તે કયા વર્ગનો સભ્ય છે તે મુજબ બદલાતી રહે છે. આ પ્રકારની ધારણા વર્ગ D અને E ને લાગુ પડતી નથી. વર્ગ A એક બાઈટ netid અને ત્રણ બાઈટ hostid ને વ્યાખ્યાયિત કરે છે. વર્ગ B બે બાઈટ netid અને બે બાઈટ hostid ને વ્યાખ્યાયિત કરે છે. વર્ગ C ત્રણ બાઈટ netid અને એક બાઈટ hostid ને વ્યાખ્યાયિત કરે છે.

=== માસ્ક (સબનેટ-માસ્ક)===
વર્ગપૂર્ણ એડ્રેસિંગમાં netid અને hostid ની લંબાઈ(બીટ્સ માં) પૂર્વનિર્ધારિત હોય છે, આપણે માસ્કનો પણ ઉપયોગ કરી આ લંબાઈ જાણી શકો છો. માસ્ક એ ૩૨-બીટ સંખ્યા છે. દા.ત. વર્ગ A માટે માસ્ક આઠ ૧નો બનેલો છે એનો મતલબ એ થયો કે, વર્ગ A ના કોઈપણ એડ્રેસના પહેલા ૮ બીટ્સ netid વ્યાખ્યાયિત કરે છે અને બાકી રહેલા ૨૪ બીટ્સ hostid વ્યાખ્યાયિત કરે છે. વધુ માટે નીચેનું કોષ્ટક જુઓ.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ વર્ગપૂર્ણ એડ્રેસિંગ માટે મૂળભૂત સબનેટ માસ્ક 
!વર્ગ 
!બાયનરી
!ડોટેટ-ડેસીમલ
!CIDR
|-
!A
!11111111 00000000 00000000 00000000 
!255.0.0.0
!/૮
|-
!B
!11111111 11111111 00000000 00000000 
!255.255.0.0
!/૧૬
|-
!C
!11111111 11111111 11111111 00000000 
!255.255.255.0
!/૨૪
|}

=== અર્થપૂર્ણ નેટવર્ક સ્થાપત્ય (Classful Network Architecture) ===
ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલના શરૂવાતી વિકાસ દરમિયાન,&lt;ref name=rfc760/&gt; નેટવર્ક વ્યવસ્થાપકો IP એડ્રેસનું બે ભાગમાં અર્થઘટન કરતા હતા : નેટવર્ક નંબર વાળો હિસ્સો અને હોસ્ટ નંબર વાળો હિસ્સો. એડ્રેસમાં રહ્લું સૌથી મોટા ક્રમ વાળું ઓક્ટેટ (અત્યંત નોધપાત્ર આઠ બીટ્સ) નેટવર્ક નંબર તરીકે નિયુક્ત થતું અને બાકી રહેલા બીટ્સ બાકી ફિલ્ડ કે હોસ્ટ ઓળખકર્તા તરીકે ઓળખાતા અને નેટવર્કમાં હોસ્ટને નંબર આપવા માટે વાપરતા.

આ પ્રારંભિક પદ્ધતિ ટૂંક સમયમાં વધારાના વિકસિત કે હયાત પહેલેથી નેટવર્ક નંબર દ્વારા નિયુક્ત નેટવર્ક્સ સ્વતંત્ર હતા નેટવર્ક તરીકે અપૂરતી સાબિત થયા હતા. 1981 માં, ઈન્ટરનેટ સંબોધન સ્પષ્ટીકરણ વર્ગપૂર્ણ નેટવર્ક સ્થાપત્ય ની રજૂઆત સાથે સુધારવામાં આવી હતી. &lt;ref name=rfc791/&gt;

વર્ગપૂર્ણ નેટવર્કની ડીઝાઇનની અલગ-અલગ નેટવર્કોની મોટી સંખ્યામાં સોંપણી ઉપરાંત સૂક્ષ્મપ્રકારની ઉપનેટવર્ક ની ડીઝાઇનને પણ મંજૂરી આપે છે. IP એડ્રેસના સૌથી નોધપાત્ર ઓક્ટેટ ના પ્રથમ ત્રણ અક્ષરો એડ્રેસના વર્ગ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરાયા હતા. સાર્વત્રિક યુંનીકાસ્ટ એડ્રેસિંગ માટે ત્રણ વર્ગો (A,B અને C)ને વ્યાખ્યાયિત કરાયા. વર્ગોની તારવણીના આધારે, નેટવર્કની ઓળખ સંપૂર્ણ એડ્રેસના ઓક્ટેટ સીમા સેગ્મેન્ટો પર આધારિત હતા. દરેક વર્ગ નેટવર્ક ઓળખ ઓક્ટેટમાં ક્રમશ: વધારો કરે છે આથી આગળના વર્ગો (B અને C) માં હોસ્ટની સંખ્યા ઘટતી જાય છે. નીચેનું કોષ્ઠક જૂની પ્રણાલીની ઝાંખી આપે છે. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ ઐતિહાસિક વર્ગપૂર્ણ નેટવર્ક સ્થાપત્ય &lt;ref Name=IANA&gt; RFC1375 &amp; http://www.iana.org/assignments/ipv4-address-space and http://www.iana.org/numbers.htm   &lt;/ref&gt;
|-
! વર્ગ 
! સરનામાંના મુખ્ય બીટ્સ (બાયનરી) 
! પહેલા ઓક્ટેટનો વિસ્તાર (દશાંશ) 
! નેટવર્ક ID ફોર્મેટ 
! હોસ્ટ ID ફોર્મેટ
! નેટવર્કોની સંખ્યા 
! નેટવર્ક દીઠ એડ્રેસોની સંખ્યા 
! એપ્લીકેશન
|-
!A
!૦
!૦-૧૨૭
!a
!b.c.d
!૨&lt;sup&gt;૭&lt;/sup&gt; = ૧૨૮
!૨&lt;sup&gt;૨૪&lt;/sup&gt; = ૧૬ ૭૭૭ ૨૧૬
!યુંનીકાસ્ટ
|-
!B
!૧૦
!૧૨૮-૧૯૧
!a.b
!c.d
!૨&lt;sup&gt;૧૪&lt;/sup&gt; = ૧૬ ૩૮૪
!૨&lt;sup&gt;૧૬&lt;/sup&gt; = ૬૫ ૫૩૬
!યુંનીકાસ્ટ
|-
!C
!૧૧૦
!૧૯૨-૨૨૩
!a.b.c
!d
!૨&lt;sup&gt;૨૧&lt;/sup&gt; = ૨ ૦૯૭ ૧૫૨
!૨&lt;sup&gt;૮&lt;/sup&gt; = ૨૫૬
!યુંનીકાસ્ટ
|-
!D
!
!૨૨૪-૨૩૯
!
!
!૧
!૨૬૮,૪૩૫,૪૫૬
!મલ્ટીકાસ્ટ
|-
!E
!
!૨૪૦-૨૫૫
!
!
!૧
!૨૬૮,૪૩૫,૪૫૬
!અનામત
|-
!F
!
!૨૦૮-૨૧૫
!
!
!૨૮
!૪
!
|-
!G
!
!૨૧૬/૮
!
!
!
!
!ARIN - North America
|-
!G
!
!૨૧૭/૮
!
!
!
!
!RIPE NCC - Europe
|-
!G
!
!૨૧૮-૨૧૯/૮
!
!
!
!
!APNIC
|-
!H
!
!૨૨૦-૨૨૧
!
!
!૨૯
!૩
!
|-
!K
!
!૨૨૨-૨૨૩
!
!
!૩૧
!૧
!
|}

વર્ગપૂર્ણ નેટવર્ક ડીઝાઇન ઈન્ટરનેટના શરૂવતી  તબક્કામાં સેવા આપી પરંતુ, ૧૯૯૦માં નેટવર્કમાં થયેલ ઝડપી વિસ્તરણને કારણે આ ડીઝાઇને વધુ સરનામાંની જરૂર પડી. આ સરનામાઓને સમાવવા માટે ઈ.સ. ૧૯૯૩માં ક્લાસલેસ ઇન્ટર-ડોમેન રાઉંટીંગ (CIDR) નામની પદ્ધતિએ વર્ગપૂર્ણ નેટવર્ક ડીઝાઇનનું સ્થાન લીધું. વેરીએબલ-લેન્થ સબનેટ માંસ્કીંગ (VLSM) પર આધારિત આ CIDR IP એડ્રેસોની લંબાઈને  ઈચ્છાધિન રીતે વધારી ઘટાડી આપે છે. આજે, વર્ગપૂર્ણ નેટવર્કોના અવશેષો માર્યાદિત માત્રામાં જોવા મળે છે.

===[[IPv4]] ના વિવિધ વર્ગો &lt;ref name=CCNASG/&gt;===
ઉપર જોયું તેમ વર્ગપૂર્ણ [[IPv4]] ને જુદા જુદા નવ વર્ગોમાં વહેચી નાખવામાં આવ્યા છે : A,B,C,D,E,F,G,H અને K.
*વર્ગ A : IP એડ્રેસ યોજનાના રચનાકારો પ્રમાણે વર્ગ A માં રહેલો પહેલો બાઈટનો પહેલો બીટ નેટવર્ક એડ્રેસ છે અને તે ૦ છે. એટલેકે, વર્ગ A ના એડ્રેસ નો પહેલા બાઈટની કિમંત ૦ અને ૧૨૭ વચ્ચે જ રહે છે. માટે વર્ગ A માટે નેટવર્ક એડ્રેસ : 0XXXXXXX હવે આ X=0 અને 1 ની કિમંતોની સંભાવના લેતા તેની લઘુતમ કિમંત ૦ અને મહતમ કિમંત ૧૨૭ થાય. 
*વર્ગ B : વર્ગ Bમાં પહેલા બાઈટ ના પહેલા બીટ ની કીમંત ૧ અચલ રહે છે પરંતુ બીજો બીટ ૦ રહે છે અને બાકીના છ બીટની કિમતો બદલાતી રહે છે.  માટે વર્ગ B માટે નેટવર્ક એડ્રેસ : 10XXXXXX. X માટે (0,1) સંભાવના લેતા તેની લઘુતમ કિમંત ૧૨૮ અને મહતમ કિમંત ૧૯૧ મળે. 
*વર્ગ C : વર્ગ C માં પહેલા બાઈટના પહેલા બે બીટ્સ ની કિમંત ૧ અચળ રહે પરંતુ ત્રીજો બીટ ૦ રહે છે અને બાકીના પાંચ બીટ ની કિમંતો બદલાતી રહે છે. માટે વર્ગ C માટે નેટવર્ક એડ્રેસ : 110XXXXX. X માટે (૦,૧) ની સંભાવના લેતા તેની લઘુતમ કિમંત ૧૯૨ અને મહતમ કીમત ૨૨૩ મળે. 
*વર્ગો D થી K : બાકી રહેલા ૨૨૪ થી ૨૫૫ સુધીના એડ્રેસો વર્ગ D થી K ના નેટવર્કો માટે અનામત છે. વર્ગ D(૨૨૪-૨૩૯) નો ઉપયોગ મલ્ટીકાસ્ટ એડ્રેસો તરીકે થાય છે અને વર્ગ E (૨૪૦-૨૫૫) એડ્રેસો વૈજ્ઞાનિક હેતુ માટે અનામત કરાયા છે.

==== અનામત નેટવર્ક એડ્રેસ : વિશિષ્ટ હેતુ માટે &lt;ref name = rfc1918&gt; http://oav.net/mirrors/cidr.html and RFC1918 http://www.rfc-editor.org/rfc/rfc1918.txt &lt;/ref&gt; ====
કેટલાક IP એડ્રેસો ચોક્કસ હેતુ માટે અનામત કરાયા છે, માટે નેટવર્ક વ્યવસ્થાપક આનો ઉપયોગ કોઈ પણ હોસ્ટને આપી શકતો નથી. નીચેનું કોષ્ઠક આવા IP એડ્રેસો દર્શાવે છે. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ અનામત IP એડ્રેસો
! એડ્રેસ 
! કાર્યપ્રણાલી
|-
! ૦ થી બનેલ નેટવર્ક એડ્રેસ 
! અર્થ : આ નેટવર્ક કે વિભાગ 
|-
! ૧ થી બનેલ નેટવર્ક એડ્રેસ 
! તમામ નેટવર્કો 
|-
! નેટવર્ક ૧૨૭.૦.૦.૧
! લૂપબેક ટેસ્ટમાટે અનામત. સ્થાનિક નોડ માટે ટેસ્ટ પેકેટને પોતાના પર જ નેટવર્ક ટ્રાફિક વધાર્યા વિના મોકલવા બનાવ્યું.  
|-
! ૦ થી બનેલ નોડ એડ્રસ 
! અર્થ : આપેલ નેટવર્કનો કોઈપણ નોડ
|-
! ૧ થી બનેલ નોડ એડ્રસ 
! અર્થ : આપેલ નેટવર્કના બધા જ નોડ. દા.ત ૧૨૮.૨.૨૫૫.૨૫૫ એટલે નેટવર્ક ૧૨૮.૨ ના તમામ નોડ 
|-
! પૂરો IP એડ્રેસ ૦ નો બનેલ 
! અર્થ : કોઈપણ નેટવર્ક 
|-
! પૂરો IP એડ્રેસના બીટ્સ ૧ હોય એટલેકે IP : 255.255.255.255
! આપેલ નેટવર્ક ના તમામ નોડમાં પ્રસારિત માટે 
|-
! નેટવર્ક ૧૯૨.૦.૨.૦/૨૪
! Test-Net માટે અનામત
|-
! નેટવર્ક ૧૬૯.૨૫૪.૦.૦/૧૬
! લીંક લોકલ
|-
! નેટવર્ક ૨૨૪.૦.૦.૦/૪ 
! વર્ગ D મલ્ટીકાસ્ટ
|-
! નેટવર્ક ૨૪૦.૦.૦.૦/૫
! વર્ગ E અનામત
|-
! નેટવર્ક ૨૪૮.૦.૦.૦/૫
! અનામત
|}

=== A, B અને C વર્ગોમાં IP એડ્રેસો ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!વર્ગ 
!બાહ્યરૂપ
!નેટવર્ક ID 
(નોડના તમામ બીટ્સ ૦ થવાથી નેટવર્ક ID મળે.) 
!માન્ય હોસ્ટ ID 
(નેટવર્ક ID અને હોસ્ટ ID ને બાદ કરતા મળતા હોસ્ટ)
!પ્રસારણ ID 
(નોડના તમામ બીટ્સ ૧ કરવાથી પ્રસારણ (Broadcast) ID મળે.)
|-
!A
!નેટવર્ક.નોડ.નોડ.નોડ
!નેટવર્ક.૦.૦.૦. 
દા.ત. ૧૦.૦.૦.૦
!નેટવર્ક.૦.૦.૧ થી નેટવર્ક.૨૫૫.૨૫૫.૨૫૪ 
દા.ત. ૧૦.૦.૦.૧ થી ૧૦.૨૫૫.૨૫૫.૨૫૪
!નેટવર્ક.૨૫૫.૨૫૫.૨૫૫ 
દા.ત. ૧૦.૨૫૫.૨૫૫.૨૫૫
|-
!B
!નેટવર્ક.નેટવર્ક.નોડ.નોડ
!નેટવર્ક.નેટવર્ક.૦.૦ 
દા.ત. ૧૭૨.૧૬.૦.૦
!નેટવર્ક.નેટવર્ક.૦.૧ થી નેટવર્ક.નેટવર્ક.૨૫૫.૨૫૪ 
દા.ત. ૧૭૨.૧૬.૦.૧ થી ૧૭૨.૧૬.૨૫૫.૨૫૪
!નેટવર્ક.નેટવર્ક.૨૫૫.૨૫૫ 
દા.ત. ૧૭૨.૧૬.૨૫૫.૨૫૫
|-
!C
!નેટવર્ક.નેટવર્ક.નેટવર્ક.નોડ
!નેટવર્ક.નેટવર્ક.નેટવર્ક.૦ 
દા.ત. ૧૯૨.૧૬૮.૫૦.૦
!નેટવર્ક.નેટવર્ક.નેટવર્ક.૧ થી નેટવર્ક.નેટવર્ક.નેટવર્ક.૨૫૪ 
દા.ત. ૧૯૨.૧૬૮.૫૦.૧ થી ૧૯૨.૧૬૮.૫૦.૨૫૪
!નેટવર્ક.નેટવર્ક.નેટવર્ક.૨૫૫ 
દા.ત. ૧૯૨.૧૬૮.૫૦.૨૫૫
|-
|}

=== [[IPv4]]માં ખાનગી એડ્રેસો ===
નેટવર્ક ડીઝાઇનની શરૂઆતમાં, જયારે વૈશ્વિક રીતે છેવાડાના હોસ્ટને ઈન્ટરનેટના બધા હોસ્ટ જોડે જોડાણ કરવાની કલ્પના હતી, આ માટે જોડાણ મા રહેલા હોસ્ટને અનન્ય IP એડ્રેસ આપવો રહ્યો. આવું કરવાથી કોઈ હોસ્ટને ખાનગી રાખવો મુશ્કેલ હતો. આથી આ વર્ગોમાં ખાનગી એડ્રેસો અલગ ફાળવવામાં આવ્યા. આ ખાનગી એડ્રેસો કોઈ પણ પોતાના ખાનગી નેટવર્ક માટે વાપરી શકે. બાકીના એડ્રેસોને જાહેર કરી તેનું વ્યવસ્થાપન IANA દ્વારા કરાયું. ખાનગી નેટવર્કોમાં હોસ્ટ એકબીજા સાથે જોડાણમાં રહીને સંદેશાનું આદાન-પ્રદાન કરી શકતા અને ISP દ્વારા મળેલા એક અથવા એકથી વધુ જાહેર IP એડ્રેસો અને NAT (નેટવર્ક એડ્રેસ ટ્રાન્સલેશન) જેવી પદ્ધતિની મદદથી ઈન્ટરનેટ પર જોડાઈ શકે છે. ખાનગી નેટવર્કો માટે [[IPv4]] એડ્રેસોની ત્રણ શ્રુંખલાઓ RFC 1918 દ્વારા નક્કી કરાઈ. આ ખાનગી નેટવર્કોના એડ્રેસો ઈન્ટરનેટ પર આવતા નથી અને તેની ઈન્ટરનેટ IP એડ્રેસ તરીકે નોધણી થતી નથી.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ IANA દ્વારા અનામત ખાનગી [[IPv4]] નેટવર્ક વિસ્તારો
|-
!
! શરૂઆત
! અંત
! એડ્રેસોની સંખ્યા
|-
| ૨૪-બીટ બ્લોક (/૮ પૂર્વગ, ૧ × A)
| ૧૦.૦.૦.૦
| ૧૦.૨૫૫.૨૫૫.૨૫૫
| ૧૬ ૭૭૭ ૨૧૬
|-
| ૨૦-બીટ બ્લોક (/૧૨ પૂર્વગ, ૧૬ × B)
| ૧૭૨.૧૬.૦.૦
| ૧૭૨.૩૧.૨૫૫.૨૫૫
| ૧ ૦૪૮ ૫૭૬
|-
| ૧૬-બીટ (/૧૬ પૂર્વગ, ૨૫૬ X C)
| ૧૯૨.૧૬૮.૦.૦
| ૧૯૨.૧૬૮.૨૫૫.૨૫૫
| ૬૫ ૫૩૬
|}

આ ખાનગી અનામત બ્લોક કોઈપણ વપરાશકર્તા પોતાના ખાનગી નેટવર્ક માટે ઉપયોગમાં લઇ શકે છે, વપરાશકર્તા જરૂરિયાત મુજબ આ નેટવર્કોને સબનેટીંગ નો ઉપયોગ કરી ઓછા હોસ્ટવાળા નેટવર્કમાં વિભાજીત કરી શકે અથવાતો સુપરનેટીંગનો ઉપયોગ કરી બે નેટવર્કોને જોડી આપે છે.

=== [[IPv4]] અડ્રેસની થકાવટ ===
વધતા જતા ઈન્ટરનેટ ઉપયોગથી IANA અને RIR દ્વારા સ્થાનિક ISPને અપાતા [[IPv4]]ના બાકી રહેલા એડ્રેસોમાં સતત ઘટાડો થાય છે આ ઘટનાને [[IPv4]] એડ્રેસની થકાવટ તરીકે ઓળખાય છે.  ૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૧ના રોજ પાંચ RIRને છેલ્લા પાંચ બ્લોકની વહેચણી થતા IANAના પ્રાથમિક એડ્રેસ પૂલમાં એડ્રેસો ઘટી ગયા હતા. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nro.net/news/ipv4-free-pool-depleted|title=Free Pool of IPv4 Address Space Depleted|last=Smith|first=Lucie|coauthors=Lipner, Ian|date=3 February 2011|publisher=[[Regional Internet registry#Number_Resource_Organization|Number Resource Organization]]|access-date=3 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813211426/http://www.nro.net/news/ipv4-free-pool-depleted|archive-date=13 ઑગસ્ટ 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mailman.nanog.org/pipermail/nanog/2011-February/032107.html |title=Five /8s allocated to RIRs – no unallocated IPv4 unicast /8s remain | author=ICANN,nanog mailing list}}&lt;/ref&gt; ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૧૧ ના રોજ APNIC નામના RIR પાસે પોતાના પ્રાદેશિક IP ભંડોળના IP ઘટ્યા હતા, &lt;ref&gt;{{cite web|title=APNIC IPv4 Address Pool Reaches Final /8|url=http://www.apnic.net/publications/news/2011/final-8|access-date=15 April 2011|author=Asia-Pacific Network Information Centre|date=15 April 2011|archive-date=7 ઑગસ્ટ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807162057/http://www.apnic.net/publications/news/2011/final-8|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== IPv6 એડ્રેસ ==
સરક્ષણ યુક્તિઓ હોવા છતાં, ઝડપથી થતા [[IPv4]] એડ્રેસોના ઘટાડા થવાથી ઈન્ટરનેટ એન્જીન્યરીંગ ટાસ્ક ફોર્સ (IETF) દ્વારા ઈન્ટરનેટની એડ્રેસિંગ ક્ષમતા વધારવા નવી તકનીકોની શોધખોળ કરવી જરૂરી બની. આનો કાયમી ઉકેલ માટે સીધો ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલને પુન:ડીઝાઇન કરવાનું મનાતું હતું. ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલની આગલી પેઢી જેણે ઈન્ટરનેટ પર [[IPv4]]નું સ્થાન લેવાના ઈરાદે, ઈ.સ. ૧૯૯૫ માં શોધી તે ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ આવૃત્તિ ૬  (IPv6) થી ઓળખાઈ. &lt;ref name=rfc1883/&gt;&lt;ref name=rfc2460/&gt; નવી આવૃત્તિમાં એડ્રેસનું કદ ૩૨ બીટ્સ થી વધીને ૧૨૮ બીટ્સ (૧૬ ઓક્ટેટ) થયું.  એડ્રેસ કદ વધવાથી મળતા એડ્રેસોના બ્લોક નજીકના ભવિષ્યની જરૂરિયાતો સંતોષી શકે તેમ છે. ગાણિતિક રીતે જોઈએતો, નવો એડ્રેસ બ્લોક મહતમ ૨&lt;sup&gt;૧૨૮&lt;/sup&gt; હોસ્ટ સમાવે છે એટલેકે, ૩.૪૦૩X૧૦&lt;sup&gt;૩૮&lt;/sup&gt; અનન્ય એડ્રેસોને સમાવે છે.

આ નવી ડીઝાઇન માત્ર એડ્રેસોનો પર્યાપ્ત જથ્થો જ આપવા નથી બનાવી પણ તેને રાઉટીંગ નોડ પર સબનેટના રાઉંટીંગ પૂર્વગોને એકંદરે કાર્યક્ષમ બનવા પરવાનગી પણ આપે છે. પરિણામે રાઉંટીંગ કોષ્ટક નાનું બને છે અને અલગ-અલગ શક્ય એટલી નાનામાં નાની ફારવણી ૨૬૪ હોસ્ટ માટે બને છે. આ સ્તરે કોઈપણ IPv6 નેટવર્કના વિભાગ પર વાસ્તવિક એડ્રેસોનો ઉપયોગ ઓછો રહે છે. નવી ડીઝાઇન નેટવર્ક વિભાગના એડ્રેસિંગના આંતરમાળખાને અલગ કરવાની પણ તક પૂરી પાડે છે – કે જે ઉપલબ્ધ જગ્યાનો સ્થાનિક વહીવટ છે. IPv6ની સુવિધાઓ જેવીકે, જે વૈશ્વિક જોડાણ કે રાઉંટીંગ નીતિના બદલવાથી તે સમગ્ર નેટવર્કના રાઉંટીંગ પૂર્વગ આપોઆપ બદલી નાખે છે. (તેપણ આંતરિક પુન:ડીઝાઇન કે પુન:નંબરીંગની જરૂરિયાત વગર.) 

[[File:IPv6 Guj.jpg|thumb|390 px|IPv6 નું બંધારણ હેક્સાડેસીમલ અને બાયનારી અંકોમાં.]]
=== IPv6 નું બંધારણ &lt;ref name = BForouzan&gt; Data Communicaiton and Networking By B A Forouzan – edition 4 Page 567 to 572 &lt;/ref&gt; ===
IPv6 એડ્રેસ ૧૬ બાઈટ સમાવે છે. જે ૧૨૮ બીટ લાબું હોય છે. આ એડ્રેસને સરળતાથી વાંચવા તેમાં હેક્સાડેસીમલ(Hexadecimal) કોલોન(Colon)નો ઉલ્લેખ કરાયો છે. આ સંકેતલીપીમાં ૧૨૮ બીટ્સને ૮ વિભાગમાં વહેચેલ છે, દરેકની લંબાઈ ૨ બાઈટ છે. બે બાઈટને હેક્સાડેસીમલમાં લખવા ચાર હેક્સાડેસીમલ અંકોની જરૂર પડે છે. આથી ૮ વિભાગને દર્શાવવા ૩૨ હેક્સાડેસીમલ અંકોની જરૂર પડે છે. દરેક ચાર અંકો ને અલગ પાડવા કોલોનનો ઉપયોગ થાય છે. IPv6 એડ્રેસો હેક્સાડેસીમલમાં હોવાથી ઘણા લાંબા ([[IPv4]] ની સરખામણીએ) છે તેમાં ઘણા અંકો શૂન્ય છે આવા કિસ્સામાં આપણે આવા એડ્રેસોને સન્ક્ષેપમાં લખી શકીએ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે શૂન્ય ને અવગણી શકાય કે વચ્ચે રહેલા ચાર શુન્યોને એક શૂન્ય તરીકે દર્શાવી શકાય. દા.ત. 
 મૂળ એડ્રેસ - FDEC:0074:0000:0000:0000:B0FF:0000:FFF0 
 સન્ક્ષેપમાં - FDEC:74:0:0:0:B0FF:0:FFF0 
              અથવા 
              FDEC:74: :B0FF:0:FFF0 (અહી 74: અને :B0FF વચ્ચે રહેલી ખાલી જગ્યા શૂન્યો દર્શાવે છે.)

IPv6 ખુબજ વધારે એડ્રેસો (૨૧૨૮)ધરાવે છે. IPv6 ના રચનાકારોએ આ એડ્રેસોને જુદી જુદી શ્રેણીઓમાં વહેચેલ છે. ડાબીબાજુ રહેલા કેટલાક બીટ્સ જે ટાઈપપ્રીફિક્ષ (TypePrefix) તરેકે ઓળખાય છે જે એડ્રેસની શ્રેણી નક્કી કરે છે.

*યુંનિકાસ્ટ એડ્રેસ (Unicast Address) : એક જ હોસ્ટને દર્શાવવા યુનિકાસ્ટ એડ્રેસનો ઉપયોગ થાય છે. IPv6 માં બે પ્રકારના યુંનિકાસ્ટ એડ્રેસો હોય છે : ભૌગોલિક દ્રષ્ટીને (Geographically) આધારિત અને પ્રદાતા(Provider) આધારિત. પ્રદાતા આધારિત એડ્રેસ મોટેભાગે સાધારણ હોસ્ટમાં યુંનિકાસ્ટ એડ્રેસ તરીકે ઉપયોગમાં આવે છે.&lt;ref name = BForouzan/&gt;
*મલ્ટીકાસ્ટ એડ્રેસ (Multicast Address) : માત્ર એક જ હોસ્ટને બદલે જૂથમાં રહેલ હોસ્ટોને દર્શાવવા મલ્ટીકાસ્ટ એડ્રેસનો ઉપયોગ થાય છે. આ એડ્રેસ પર મોકલેલ સંદેશો તે જૂથમાં રહેલ દરેક સભ્યને મોકલી અપાય છે. IPv6માં જૂથ એડ્રેસ કાયમી છે કે ક્ષણીક તે ફલેગ તરીકે ઓળખાતી બીજા નંબરની ફિલ્ડ દર્શાવે છે. &lt;ref name = BForouzan/&gt;
*એનીકાસ્ટ એડ્રેસ (Anycast Address) : એનીકાસ્ટ એડ્રેસ પણ મલ્ટીકાસ્ટ એડ્રેસની જેમ હોસ્ટના જૂથને દર્શાવે છે. છતાં, એનીકાસ્ટ એડ્રેસ પર મોકલેલ પેકેટો એ જ સભ્યો તરફ પહોચે છે જે તેની નજીક હોય.  &lt;ref name = BForouzan/&gt;
*અનામત એડ્રેસ (Reserved Address) : IPv6માં આઠ શૂન્યોથી શરૂ થતા એડ્રેસો અનામત એડ્રેસો છે. તેનો ટાઈપપ્રીફિક્ષ : ૦૦૦૦૦૦૦૦. જેની થોડી ઉપશ્રેણીઓ છે. &lt;ref name = BForouzan/&gt;
*સ્થાનિક એડ્રેસ : જયારે કોઈ સંસ્થાન IPv6 થી પોતાના સ્થાનિક નેટવર્કમાં રહેલા હોસ્ટોને એડ્રેસ આપવા સ્થાનિક એડ્રેસ નો ઉપયોગ કરે છે. &lt;ref name = BForouzan/&gt;

== IP ઉપનેટવર્કો (IP Subnetworks) ==
[[IPv4]] અને IPv6 બંનેમાં IP નેટવર્કોને ઉપનેટવર્કોમાં વિભાજીત કરી શકાય છે. આ માટે, IP એડ્રેસને તાર્કિક રીતે બે વિભાગમાં સ્વીકૃત કરાયા છે. નેટવર્ક પૂર્વગ અને હોસ્ટ ઓળખકર્તા કે ઇન્ટરફેસ ઓળખકર્તા (IPv6). સબનેટ માસ્ક કે CIDR નો ઉપયોગ IP એડ્રેસને નેટવર્ક અને હોસ્ટ વિભાગમાં કેવી રીતે વહેચવા માટે થાય છે. 
સબનેટ માસ્કનો ઉપયોગ [[IPv4]] માંજ થાય છે. [[IPv4]] અને IPv6 બંને CIDR ધારણા અને પધ્ધતિનો ઉપયોગ કરે છે. આ પ્રમાણે, નેટવર્કે ઉપયોગમાં લીધેલ બીટ્સ ને IP એડ્રેસ બાદ એક સ્લેશ બાદ એક સંખ્યા(દશાંશ) તરીકે દર્શાવાય છે આને રાઉટીંગ પૂર્વગ પણ કહેવાય છે. દા.ત. [[IPv4]] ના એક એડ્રેસ ૧૯૨.૧૬૮.૪૭.૫ અને તેનું સબનેટ માસ્ક ૨૫૫.૨૫૫.૨૫૫.૦ હોયતો, તેને ૧૯૨.૧૬૮.૪૭.૫/૨૪ તરીકે દર્શાવાય જ્યાં પહેલા ૨૪ બીટ્સ IP એડ્રેસમાંથી જે તે સબનેટનો નેટવર્ક ID દર્શાવે છે.

== IP એડ્રેસની સોંપણી ==
જયારે હોસ્ટની બુટીંગ(સોફ્ટવરે સિસ્ટમનું હાર્ડવેરમાં સ્થાપન થવાની ક્રિયા) પ્રક્રિયા વખતે  હોસ્ટ પર નવા IP એડ્રેસની સોંપણી અથવા સોફ્ટવેર કે હાર્ડવેરમાં રૂપરેખાંકિત કરેલ કાયમી IP એડ્રેસની સોંપણી થાય છે. IP એડ્રેસના સ્થાયી માળખુ સ્થિર IP એડ્રેસના (Static IP Addresing) ઉપયોગ તરીકે પણ ઓળખાય છે. આની વિપરીત, જો દરેક વખતે નેટવર્કના હોસ્ટને નવા જ IP એડ્રેસ આપવાનો હોયતો આ પધ્ધતિને ગતિશીલ IP એડ્રેસિંગ (Dynamic IP Addressing) કહેવાય છે. 

=== પદ્ધતિઓ ===
સ્થિર IP એડ્રેસની સોંપણી હોસ્ટોને વ્યવસ્થાપક દ્વારા જાતે આપવામાં આવે છે. ચોક્કસ પધ્ધતિ પ્લેટફોર્મ પ્રમાણે બદલાય છે. આના વિપરીત ગતિશીલ IP એડ્રેસો જે કોઈ કમ્પ્યુટરના ઇન્ટરફેસ દ્વારા કે કોઈ હોસ્ટના સોફ્ટવેર (ZeroConf) કે ડાયનેમિક હોસ્ટ કોન્ફીગરેશન પ્રોટોકોલ (DHCP) વાળા સર્વરની મદદથી સોંપણી થાય છે. 
=== ગતિશીલ એડ્રેસિંગનો ઉપયોગ ===
LANમાં ઘણાબધા હોસ્ટને IPની જાતે સોંપણી કરવી એ નેટવર્કના વ્યવસ્થાપક માટે ખુબ જ સમય અને ધ્યાન માગી લે છે. ઉપરાંત તેમાં વધતા ઘટતા હોસ્ટની સંખ્યા તેના વ્યવસ્થાપનમાં ખુબ જ ચીવટાઈ માગી લે છે DHCP સર્વરનો ઉપયોગ કરી વ્યવસ્થાપક એક ચોક્કસ IP ની શ્રેણીને પોતાના નેટવર્કના હોસ્ટો માટે ખુલ્લી કરે છે. આ રૂપરેખાંકિત કરેલા સર્વર દ્વારા તે હોસ્ટોને IP એડ્રેસ ઉપરાંત ગેટવે એડ્રેસ, DNS એડ્રેસ, WINS સર્વર IP એડ્રેસ વિ. ની સોંપણી કરી શકે છે. DHCP સર્વર દ્વારા અપાતા IP એડ્રેસો ચોક્કસ મુદ્દત (વ્યવસ્થાપક દ્વારા નક્કી કરેલ) પછી બદલાય છે. કોઈ કિસ્સામાં કોઈક હોસ્ટનો IP એડ્રેસ સ્થિર કરવો હોઈતો પણ DHCP સર્વર દ્વારા જે તે હોસ્ટનો Mac એડ્રેસ અનામત કરી તેને કાયમી ધોરણે IP એડ્રેસ આપી શકાય છે. DHCP એડ્રેસિંગ નો ઉપયોગ ડાયલ-અપ અને કેટલીક ઈન્ટરનેટની વ્યવસ્થા કરતી ISP પોઈન્ટ-ટુ-પોઈન્ટ પ્રોટોકોલ દ્વારા કરે છે.
=== સ્ટીકી ગતિશીલ એડ્રેસ ===
સ્ટીકી ગતિશીલ એડ્રેસનો ઉપયોગ ઈન્ટરનેટની વ્યવસ્થાપક કંપનીઓ DSL કે કેબલ અને મોડેમ દ્વારા અપાતા ઈન્ટરનેટ માટે કરે છે આવા કિસ્સામા ભાગ્યેજ IP એડ્રેસમાં ફેરફાર થાય છે. મોડેમને એક વાર મળેલ IP એડ્રેસ જ્યાં સુધી મોડેમ બંધ કરવામાં નથી આવતું ત્યાં સુધી તે રહે છે. તેને આપેલ IP એડ્રેસની મુદ્દતમાં ISP દ્વારા વારંવાર વધારો કરાય છે. 
=== સ્વયં રૂપરેખાંકિત એડ્રેસ ===
સ્થિર કે ગતિશીલ (DHCP) IP એડ્રેસોની ગેરહાજરીમાં કેટલીક ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ (જેવીકે વિન્ડોસ) પોતાના ઇન્ટરફેસને APIPA(ઓટોમેટીક પ્રાઈવેટ IP એડ્રેસિંગ)ની મદદથી IPની સોંપણી કરે છે. RFC 3330 માં દર્શાવ્યા પ્રમાણે તેના માટે એક IP એડ્રેસ બ્લોક ૧૬૯.૨૫૪.૦.૦/૧૬ અનામત રાખ્યો છે, જે [[IPv4]] માટે લીંક-લોકલ એડ્રેસિંગ તરીકે વપરાય છે. IPv6માં આવા એડ્રેસો fe80::/10 બ્લોક માંથી આવે છે. આવા એડ્રેસો સ્થાનિક નેટવર્ક કે લીંક માટે માન્ય ગણાય છે. આ એડ્રેસો ખાનગી એડ્રેસોની જેમ રાઉટ થઇ શકતા નથી. 
=== સ્થિર એડ્રેસિંગનો ઉપયોગ ===
સ્થિર એડ્રેસિંગના ઉપયોગ કેટલાક નેટવર્ક સ્થાપત્ય માટે થાય છે. ઇન્ટરનેટ પર પ્રકાશિત થયેલ સર્વરો મોટે ભાગે સ્થિર એડ્રેસિંગ નો ઉપયોગ કરે છે કારણકે DNS દ્વારા શોધ કરતા જે તે સર્વરના IP એડ્રેસ સ્થિર હોયતો તેની સાથે જોડાણ થવાની ક્રિયા ઝડપી બને છે 
== સંદર્ભો ==
{{reflist}}


{{ઢાંચો:કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન}}
[[શ્રેણી:કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન]]

[[als:IP-Adresse]</text>
      <sha1>29u00ve1ru6fzr8uzvhl49frq8coqt9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>જુવાર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47953</id>
    <revision>
      <id>906785</id>
      <parentid>894430</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T03:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9277" sha1="o0ug6szdq4ovaplsz78ghr5yiplzpqj" xml:space="preserve">{{taxobox
|image = Sorghum.jpg
|regnum = [[Plantae]]
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Monocots]]
|unranked_ordo = [[Commelinids]]
|ordo = [[Poales]]
|familia = [[Poaceae]]
|subfamilia = [[Panicoideae]]
|tribus = [[Andropogoneae]]
|genus = '''''Sorghum'''''
|genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
|subdivision_ranks = Species
|subdivision = About 30 species, see text
|}}
'''જુવાર''' એ ભારતમાં પ્રચલિત એકદળ અનાજ છે.  આને અંગ્રેજીમાં સોર્ગમ (Sorghum) કહે છે. જુવારના દાણાનો ઉપયોગ ભોજન માટે અને એનો છોડ પ્રાણીઓના ચારામાં વપરાય છે. આમ ક્યારેક ચારા માટે પણ જુવારની ખેતી કરવામાં આવે છે. ગરમ વાતાવરણ ધરાવતા પ્રદેશોમાં સમગ્ર વિશ્વમાં જુવારની ખેતી થાય છે.

==વાવેતર અને વપરાશ==
[[ચિત્ર:Sorghum Field El Salvador 2011.jpg|thumb|મધ્ય અમેરિકામાં જુવારનું એક ખેતર.|alt=]]
જુવારની એક પ્રજાતિ સોર્ગમ બાઈકલર તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mutegi|first=Evans|date=2010-02-01|title=Ecogeographical distribution of wild, weedy and cultivated Sorghum bicolor (L.) Moench in Kenya: implications for conservation and crop-to-wild gene flow|url=|journal=Genetic Resources and Crop Evolution|volume=57|issue=2|pages=243–253|doi=10.1007/s10722-009-9466-7|via=|coauthors=Fabrice Sagnard, Moses Muraya, Ben Kanyenji, Bernard Rono, Caroline Mwongera, Charles Marangu, Joseph Kamau, Heiko Parzies, Santie de Villiers, Kassa Semagn, Pierre Traoré, Maryke Labuschagne}}&lt;/ref&gt; આ પ્રજાતિ વિશ્વનો એક પ્રમુખ પાક છે. એના દાણા ખોરાક તરીકે વપરાય છે. આ સિવાય તેનો ઉપયોગ માદક પીણા બનાવવામાં, ચારા તરીકે અને જૈવિક ઈંધણ તરીકે પણ થાય છે. આ પ્રજાતિ વિશ્વનું પાંચમુ સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ અનાજ છે. &lt;ref&gt;[http://www.grains.org/sorghum Sorghum], U.S. Grains Council.&lt;/ref&gt; આ પ્રજાતિને આફ્રિકા, દક્ષિણ એશિયા અને મધ્ય અમેરિકામાં વિપુલ પ્રમાણમાં ઊગડવામાં આવે છે. જુવારની મોટા ભાગની દરેક પ્રજાતિઓ ગરમી અને શુષ્ક વાતાવરણ પ્રત્યે સહનશીલ હોય છે. આને કારણે શુષ્ક ગરમ આબોજવા ધરાવતા પ્રદેશમાં જુવાર એ રોજિંદો આહાર હોય છે.  

જુવારની મૌક પ્રજાતિ તેના વિકાસના શરૂઆતના સમયમાં ભયજનક માત્રામાં હોર્ડેનાઈન નામનું હાયડ્રોજન સાયનાઈડ તત્ત્વ ધરાવે છે. આવા છોડ તેને ચરનારા પ્રાણી માટે ઘાતક નીવડી શકે છે. દુકાળ કે શુષ્ક વાતાવરણમાં પણ જુવારના છોડવામાં સાયનાઈડ અને નાઈટ્રેટનું પ્રમાણ ઝેરી સ્તર સુધી વધી શકે છે. &lt;ref&gt;Cyanide (prussic acid) and nitrate in sorghum crops - managing the risks. Primary industries and fisheries. Queensland Government. http://www.dpi.qld.gov.au/4790_20318.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120319020718/http://www.dpi.qld.gov.au/4790_20318.htm |date=2012-03-19 }}. 21 April 2011.&lt;/ref&gt;

ઝોન્સન ઘાસ નામની જુવારની પ્રજાતિને અમેરિકાના ખોરાક અને ઔષધ ખાતાએ આક્રમક પ્રજાતિ ઘોષિત કરી છે.&lt;ref&gt;[http://www.invasivespeciesinfo.gov/plants/johnsongrass.shtml Johnson Grass] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090507062325/http://www.invasivespeciesinfo.gov/plants/johnsongrass.shtml |date=2009-05-07 }}, U.S. Department of Agriculture, Accessed 2257 UDT, 12 March, 2009.&lt;/ref&gt;

જુવારની અન્ય પ્રજાતિ શોરગમ વલ્ગેર અને ટેક્નીકમને બ્રુમ કોર્ન પણ કહે છે. &lt;ref&gt;[http://www.hort.purdue.edu/newcrop/afcm/broomcorn.html Broomcorn], Alternative Field Crops Manual, Purdue University, Accessed 14 Mar 2011.&lt;/ref&gt;

==જુવારનો જીનોમ==
૨૦૦૯માં આંતરરાષ્ટ્રીય સંશોધકોએ જુવારનો જીનોમ ઉકેલ્યાને જાહેરાત કરી હતી.&lt;ref&gt;[http://www.eurekalert.org/pub_releases/2009-01/ru-sos012609.php Sequencing of sorghum genome completed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605113722/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2009-01/ru-sos012609.php |date=2013-06-05 }} EurekAlert, January 28, 2010, Retrieved August 30, 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite doi|10.1038/nature07723}}&lt;/ref&gt;

==સંદર્ભ==
{{Reflist}}
&lt;!-- Genetic Resources and Crop Evolution 48: 131–142, 2001. --&gt;
*Watson, Andrew M. ''Agricultural Innovation in the Early Islamic World: The Diffusion of Crops and Farming Techniques, 700–1100''. Cambridge: Cambridge University Press, 1983. ISBN 0-521-24711-X.

==બાહ્ય કડીઓ==
{{Commons category|Sorghum}}
{{cookbook}}

* [http://www.invasivespeciesinfo.gov/plants/johnsongrass.shtml Species Profile- Johnsongrass (''Sorghum halepense'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090507062325/http://www.invasivespeciesinfo.gov/plants/johnsongrass.shtml |date=2009-05-07 }}, National Invasive Species Information Center, United States National Agricultural Library.  Lists general information and resources for Johnsongrass.
*[http://gisweb.ciat.cgiar.org/GapAnalysis/?p=277 Crop Wild Relatives Gap Analysis Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100731081325/http://gisweb.ciat.cgiar.org/GapAnalysis/?p=277 |date=2010-07-31 }} reliable information source on where and what to conserve ''ex-situ'', regarding ''Sorghum'' genepool
* [http://www.fao.org/docrep/T0818e/T0818E00.HTM FAO Report (1995) &quot;Sorghum and millets in human nutrition&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181001231759/http://www.fao.org/docrep/T0818e/T0818E00.HTM |date=2018-10-01 }}
* [http://www.fao.org/inpho/content/compend/toc_main.htm#TopOfPage FAO &quot;Compendium on post-harvest operations&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100505233003/http://www.fao.org/inpho/content/compend/toc_main.htm#TopOfPage |date=2010-05-05 }}—Contains discussion on origin, processing and uses of sorghum
* [http://amarillo.tamu.edu/programs/irrigtce/publications/Grain%20Sorghum%20Irrigation%20B-6152.pdf Grain Sorghum Irrigation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090911064046/http://amarillo.tamu.edu/programs/irrigtce/publications/Grain%20Sorghum%20Irrigation%20B-6152.pdf |date=2009-09-11 }}
* [http://www.grains.org/page.ww?section=Barley%2C+Corn+%26+Sorghum&amp;name=Sorghum Sorghum on US Grains Council Web Site]
* [http://www.sorghumgrowers.com National Grain Sorghum Producers]
* [http://www.ca.uky.edu/nssppa/production.html National Sweet Sorghum Producers and Processors Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091126114659/http://www.ca.uky.edu/nssppa/production.html |date=2009-11-26 }}
* [http://www.grains.org/images/stories/technical_publications/Sorghum_Handbook.pdf Sorghum handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101015152011/http://www.grains.org/images/stories/technical_publications/Sorghum_Handbook.pdf |date=2010-10-15 }}, US Grain Council
* [http://weedsoft.unl.edu/documents/GrowthStagesModule/Sorghum/Sorg.htm Sorghum Growth Stages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070429022343/http://weedsoft.unl.edu/documents/GrowthStagesModule/Sorghum/Sorg.htm |date=2007-04-29 }}
* [https://web.archive.org/web/20170201064134/http://www.sseassociation.org/ Sweet Sorghum Ethanol Association], organization for the promotion and development of sweet ''Sorghum'' as a source for biofuels, especially ethanol
* [http://www.uky.edu/Ag/GrainCrops/grain_sorghum.htm Milo, Grain Sorghum]
* [http://www.dpi.qld.gov.au/4790_20318.htm Cyanide (prussic acid) and nitrate in sorghum crops - managing the risks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120319020718/http://www.dpi.qld.gov.au/4790_20318.htm |date=2012-03-19 }}

[[શ્રેણી:અનાજ]]
[[શ્રેણી:ધાન્ય]]</text>
      <sha1>o0ug6szdq4ovaplsz78ghr5yiplzpqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IPv4</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48329</id>
    <revision>
      <id>906758</id>
      <parentid>814577</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T18:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54202" sha1="4z0hags1vvqxfifsn7v1xy3miugkl58" xml:space="preserve">{{IPસ્ટેક}}

ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ આવૃત્તિ ૪ (IPv4) [[ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ]](IP)ની ચોથી આવૃત્તિ છે અને IPની સૌપ્રથમ આવૃત્તિ છે જેને વ્યાપક જમાવટ કરી છે. IPv6 સાથે મળીને તેઓ (IPv4 અને IPv6) ઈન્ટરનેટના મૂળભૂત માળખાના અભિન્ન અંગ બન્યા છે. આજે પણ ઈન્ટરનેટનો મોટેભાગેના ટ્રાફિકની હેરફેર IPv4ની મદદથી થાય છે. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://bgp.potaroo.net/index-bgp.html |title=BGP Analysis Reports |access-date=2013-01-09}}&lt;/ref&gt;
IETF પ્રકાશિત RFC 791 (સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૧) માં IPv4ને વર્ણવેલું છે, જેણે આગાઉના RFC 760 (જાન્યુઆરી ૧૯૮૦) ને બદલી નાખ્યું.
IPv4એ જોડાણરહિત પ્રોટોકોલ છે જેનો પેકેટ-સ્વીચડ લીંક-લેયર નેટવર્કો પર ઉપયોગ થાય છે. (દા.ત. [[ઇથરનેટ]]). તે શ્રેષ્ઠ પ્રયાસ વિતરણ (Best Effort Deliviery) મોડેલ પર કાર્ય કરે છે, પણ તેમાં ડીલેવરીની બાહેધરી કે તેના પેકેટોના યોગ્ય ક્રમની કે પેકેટોના નકલ અટકાવવા કોઈપણ સુવિધા આપતું નથી. આ ડેટા સંકલીતતા સહીતના આ પાસાઓ તેની ઉપર રહેલા સ્તરના ટ્રાન્સપોર્ટ પ્રોટોકોલ જેવાકે ટ્રાન્સમિશન કંટ્રોલ પ્રોટોકોલ (TCP) પાસે છે.
== એડ્રેસિંગ (સરનામાંલેખન) ==
IPv4 એડ્રેસ પ્રણાલીમાં તેના એડ્રેસો ૩૨ બીટના હોય છે અને તેઓ શક્ય એટલા અનન્ય ૪૨૯૪૯૬૭૨૯૬ (૨&lt;sup&gt;૩૨&lt;/sup&gt;) એડ્રેસો ધરાવે છે. IPv4એ તેના કેટલાક એડ્રેસોને ચોક્કસ હેતુઓ (જેમકે અંગત નેટવર્ક માટે ~૧૮ મિલિયન એડ્રેસો કે મલ્ટીકાસ્ટ એડ્રેસો (~૨૭૦ મિલિયન)) માટે અનામત કર્યા છે.

[[File:IP Adrs Guj1.JPG|thumb|375 px|ડોટ-દશાંશ પધ્ધતિ દ્વારા [[IPv4]] એડ્રેસનું વિઘટન]]

વધતા જતા ઈન્ટરનેટ ઉપયોગથી IANA અને RIR દ્વારા સ્થાનિક ISPને અપાતા IPv4ના બાકી રહેલા એડ્રેસોમાં સતત ઘટાડો થાય છે આ ઘટનાને IPv4 એડ્રેસની થકાવટ તરીકે ઓળખાય છે.  ૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૧ના રોજ પાંચ RIRને છેલ્લા પાંચ બ્લોકની વહેચણી થતા IANAના પ્રાથમિક એડ્રેસ પૂલમાં એડ્રેસો ઘટી ગયા હતા. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nro.net/news/ipv4-free-pool-depleted|title=Free Pool of IPv4 Address Space Depleted|last=Smith|first=Lucie|coauthors=Lipner, Ian|date=3 February 2011|publisher=[[Regional Internet registry#Number_Resource_Organization|Number Resource Organization]]|access-date=3 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813211426/http://www.nro.net/news/ipv4-free-pool-depleted|archive-date=13 ઑગસ્ટ 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mailman.nanog.org/pipermail/nanog/2011-February/032107.html |title=Five /8s allocated to RIRs – no unallocated IPv4 unicast /8s remain | author=ICANN,nanog mailing list}}&lt;/ref&gt; ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૧૧ ના રોજ APNIC નામના RIR પાસે પોતાના પ્રાદેશિક IP ભંડોળના IP ઘટ્યા હતા, &lt;ref&gt;{{cite web|title=APNIC IPv4 Address Pool Reaches Final /8|url=http://www.apnic.net/publications/news/2011/final-8|access-date=15 April 2011|author=Asia-Pacific Network Information Centre|date=15 April 2011|archive-date=7 ઑગસ્ટ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807162057/http://www.apnic.net/publications/news/2011/final-8|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
આ IPv4 માં થયેલ IP ને ઘટને પૂરી પાડવા ૧૯૯૦માં વિકાસ પામેલા IPv6 નું ૨૦૦૬થી વ્યપારીધોરણે વિસ્તારીકરણ કરી રહેલ છે. 
=== એડ્રેસની રજૂઆત ===
IPv4ના એડ્રેસો પ્રમાણભૂત રીતે ડોટ-ડેસીમલ પધ્ધતિથી લખવામાં(દર્શાવામાં) આવે છે, જેમાં ચાર દશાંશ (Decimal) સંખ્યાઓ (જેનો વિસ્તાર ૦ થી ૨૫૫ વચ્ચે) ટપકા (ડોટ) વડે અલગ પડેલ હોય છે. દા.ત. 172.16.254.1. એડ્રેસનો દરેક એક ભાગ ૮ બીટ્સ (ઓક્ટેટ)ને દર્શાવે છે. તકનીકી લખાણ અને અમુક કિસ્સાઓમાં IPv4ને વિવિધ રીતે એટલેકે હેક્ક્ષાડેસીમલ, ઓક્ટેલ કે બાઈનરી સ્વરૂપે પણ પ્રદશિત કરાય છે.  
બીજી રીતે કહીએતો, આ IP એડ્રેસો વૈશ્વિક રીતે અનન્ય હોય છે. IP એડ્રેસમાં ૩૨ બીટ્સ ની માહિતી રહેલી હોય છે. આ બીટ્સ ચાર વિભાગમાં વહેચાયેલા જેને ઓક્ટટ કે બાઈટ કહી શકીએ. જેને નીચે મુજબ જુદી જુદી રીતે દર્શાવી શકીએ. &lt;ref name=CCNASG&gt; CCNA:Cisco Certified Network Associate Study Guide - 6th Edition by Todd Lammle, Pages 93-100 &lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!દર્શાવવાની રીત !! કિમંત !! ડોટ-દશાંશ માં રૂપાંતરણ 
|-
!ડોટ-દશાંશ !! ૧૯૨.૦.૨.૨૩૫ !! 
|-
!ડોટ-હેક્સાડેસીમલ !! 0xC0.0x00.0x02.0xEB !! દરેક ઓક્ટેટ અલગથી હેક્સાડેસીમલમાં ફેરવ્યો છે.
|-
!ડોટ ઓકટલ !! ૦૩૦૦.૦૦૦૦.૦૦૦૨.૦૩૫૩!! દરેક ઓક્ટેટ અલગથી ઓક્ટલમાં ફેરવ્યો છે.
|-
!હેક્સાડેસીમલ !! 0xC00002EB !! ડોટ હેક્સાડેસીમલ એડ્રેસમાંથી ડોટ કાઢીને બધા ઓકટેટ સાથે કરાયા છે.
|-
!ડેસીમલ !! ૩૨૨૧૨૨૬૨૧૯ !! ૩૨-બીટ સંખ્યાને દશાંશમાં દર્શાવ્યા છે.
|-
!ઓક્ટલ !! ૦૩૦૦૦૦૦૦૧૩૫૩ !! ૩૨-બીટ સંખ્યાને ઓક્ટલમાં દર્શાવ્યા છે.
|-
|}
=== ફાળવણી===
[[ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ]]ના શરૂવાતી વિકાસ દરમિયાન, &lt;ref name=rfc760&gt;RFC 760, ''DOD Standard Internet Protocol'' (January 1980)&lt;/ref&gt; નેટવર્ક વ્યવસ્થાપકો IP એડ્રેસનું બે ભાગમાં અર્થઘટન કરતા હતા : નેટવર્ક નંબર વાળો હિસ્સો અને હોસ્ટ નંબર વાળો હિસ્સો. એડ્રેસમાં રહેલું સૌથી મોટા ક્રમ વાળું ઓક્ટેટ (અત્યંત નોધપાત્ર આઠ બીટ્સ) નેટવર્ક નંબર તરીકે નિયુક્ત થતું અને બાકી રહેલા બીટ્સ બાકી ફિલ્ડ કે હોસ્ટ ઓળખકર્તા તરીકે ઓળખાતા અને નેટવર્કમાં હોસ્ટને નંબર આપવા માટે વાપરતા. આનાથી મહતમ ૨૫૬ નેટવર્કો બનાવી શકતા. 

આ પ્રારંભિક પદ્ધતિ ટૂંક સમયમાં વધારાના વિકસિત કે હયાત પહેલેથી નેટવર્ક નંબર દ્વારા નિયુક્ત નેટવર્ક્સ સ્વતંત્ર હતા નેટવર્ક તરીકે અપૂરતી સાબિત થયા હતા. ૧૯૮૧માં, ઈન્ટરનેટ સંબોધન સ્પષ્ટીકરણ વર્ગપૂર્ણ નેટવર્ક સ્થાપત્ય ની રજૂઆત સાથે સુધારવામાં આવી હતી. &lt;ref name=rfc791&gt; RFC 791, ''Internet Protocol – DARPA Internet Program Protocol Specification'' (September 1981) &lt;/ref&gt;

વર્ગપૂર્ણ નેટવર્કની ડીઝાઇનની અલગ-અલગ નેટવર્કોની મોટી સંખ્યામાં સોંપણી ઉપરાંત સૂક્ષ્મપ્રકારની ઉપનેટવર્ક ની ડીઝાઇનને પણ મંજૂરી આપે છે. IP એડ્રેસના સૌથી નોધપાત્ર ઓક્ટેટ ના પ્રથમ ત્રણ અક્ષરો એડ્રેસના વર્ગ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરાયા હતા. સાર્વત્રિક યુંનીકાસ્ટ એડ્રેસિંગ માટે ત્રણ વર્ગો (A,B અને C)ને વ્યાખ્યાયિત કરાયા. વર્ગોની તારવણીના આધારે, નેટવર્કની ઓળખ સંપૂર્ણ એડ્રેસના ઓક્ટેટ સીમા સેગ્મેન્ટો પર આધારિત હતા. દરેક વર્ગ નેટવર્ક ઓળખ ઓક્ટેટમાં ક્રમશ: વધારો કરે છે આથી આગળના વર્ગો (B અને C) માં હોસ્ટની સંખ્યા ઘટતી જાય છે. નીચેનું કોષ્ઠક જૂની પ્રણાલીની ઝાંખી આપે છે. 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ ઐતિહાસિક વર્ગપૂર્ણ નેટવર્ક સ્થાપત્ય
|-
! વર્ગ 
! સરનામાંના મુખ્ય બીટ્સ (બાયનરી) 
! પહેલા ઓક્ટેટનો વિસ્તાર (દશાંશ) 
! નેટવર્ક ID ફોર્મેટ 
! હોસ્ટ ID ફોર્મેટ
! નેટવર્કોની સંખ્યા 
! નેટવર્ક દીઠ એડ્રેસોની સંખ્યા 
! એપ્લીકેશન
|-
!A
!૦
!૦-૧૨૭
!a
!b.c.d
!૨&lt;sup&gt;૭&lt;/sup&gt; = ૧૨૮
!૨&lt;sup&gt;૨૪&lt;/sup&gt; = ૧૬ ૭૭૭ ૨૧૬
!યુંનીકાસ્ટ
|-
!B
!૧૦
!૧૨૮-૧૯૧
!a.b
!c.d
!૨&lt;sup&gt;૧૪&lt;/sup&gt; = ૧૬ ૩૮૪
!૨&lt;sup&gt;૧૬&lt;/sup&gt; = ૬૫ ૫૩૬
!યુંનીકાસ્ટ
|-
!C
!૧૧૦
!૧૯૨-૨૨૩
!a.b.c
!d
!૨&lt;sup&gt;૨૧&lt;/sup&gt; = ૨ ૦૯૭ ૧૫૨
!૨&lt;sup&gt;૮&lt;/sup&gt; = ૨૫૬
!યુંનીકાસ્ટ
|-
!D
!
!
!
!
!૧
!૨૬૮,૪૩૫,૪૫૬
!મલ્ટીકાસ્ટ
|-
!E
!
!
!
!
!૧
!૨૬૮,૪૩૫,૪૫૬
!અનામત
|}

વર્ગપૂર્ણ નેટવર્ક ડીઝાઇન ઈન્ટરનેટના શરૂવતી તબક્કામાં સેવા આપી પરંતુ, ૧૯૯૦માં નેટવર્કમાં થયેલ ઝડપી વિસ્તરણને કારણે આ ડીઝાઇને વધુ સરનામાંની જરૂર પડી. આ સરનામાઓને સમાવવા માટે ઈ.સ. ૧૯૯૩માં ક્લાસલેસ ઇન્ટર-ડોમેન રાઉંટીંગ (CIDR) નામની પદ્ધતિએ વર્ગપૂર્ણ નેટવર્ક ડીઝાઇનનું સ્થાન લીધું. વેરીએબલ-લેન્થ સબનેટ માંસ્કીંગ (VLSM) પર આધારિત આ CIDR IP એડ્રેસોની લંબાઈને ઈચ્છાધિન રીતે વધારી ઘટાડી આપે છે. આજે, વર્ગપૂર્ણ નેટવર્કોના અવશેષો માર્યાદિત માત્રામાં જોવા મળે છે. CIDRના અધિક્રમિક(Hierarchical) માળખાનું વ્યવસ્થાપન ઈન્ટરનેટ એસાઈન નંબર્સ ઓર્થોરીટી (IANA) અને રીજીઓનલ ઈન્ટરનેટ રજીસ્ત્રિ (RIRs) કરે છે. દરેક RIR જાહેરમાં શોધી શકાય તેવા ડેટાબેઝ WHOISનું વ્યવસ્થાપન કરે છે જે (ડેટાબેઝ) માં IP સરનામાની સોંપણી વિશેની જાણકારી જાળવી રાખી હોય છે.

=== ખાસ ઉપયોગ માટેના IPv4 સરનામાં ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|+ આરક્ષિત IPv4 એડ્રેસો 
|-
! શ્રેણી !! વર્ણન !! સંદર્ભ
|-
| ૦.૦.૦.૦/૮ || વર્તમાન નેટવર્ક (માત્ર સ્ત્રોત સરનામાં તરીકે માન્ય) || RFC 5735
|-
|૧૦.૦.૦.૦/૮ || અંગત નેટવર્ક || RFC 1918
|-
|૧૦૦.૬૪.૦.૦/૧૦ || શેર્ડ એડ્રેસ સ્પેસ || RFC 6598
|-
|૧૨૭.૦.૦.૦/૮ || લૂપબેક || RFC 5735
|-
|૧૬૯.૨૫૪.૦.૦/૧૬ || લોકલ લીંક (AIPA દ્વારા મળતા એડ્રેસો) || RFC 3927
|-
|૧૭૨.૧૬.૦.૦/૧૬ || અંગત નેટવર્ક || RFC 1918
|-
|૧૯૨.૦.૦.૦/૨૪ || IETF પ્રોટોકોલ સોપણીઓ || RFC 5735
|-
|૧૯૨.૦.૨.૦/૨૪ || TEST-NET-1, દસ્તાવેજ અને ઉદાહરણો || RFC 5735
|-
|૧૯૨.૮૮.૯૯.૦/૨૪ || IPv6 થી IPv4 પુન:પ્રસારણ (Relay) || RFC 3068
|-
|૧૯૨.૧૬૮.૦.૦/૧૬ || અંગત નેટવર્ક || RFC 1918
|-
|૧૯૮.૧૮.૦.૦/૧૫ || નેટવર્ક બેંચમાર્ક પરિક્ષણ || RFC 2544
|-
|૧૯૮.૫૧.૧૦૦.૦/૨૪ || TEST-NET-2, દસ્તાવેજ અને ઉદાહરણો || RFC 5737
|-
|૨૦૩.૦.૧૧૩.૦/૨૪ || TEST-NET-3, દસ્તાવેજ અને ઉદાહરણો || RFC 5737
|-
|૨૨૪.૦.૦.૦/૪ || IP મલ્ટીકાસ્ટ || RFC 5771
|-
|૨૪૦.૦.૦.૦/૪ || અનામત || RFC 1700
|-
|૨૫૫.૨૫૫.૨૫૫.૨૫૫ || પ્રસારવું (Broadcast) || RFC 919
|-
|}

=== અંગત નેટવર્ક ===
IPv4માં મળતા આશરે ૪ અબજથી વધારે એડ્રેસોમાંથી ત્રણ શ્રેણી ના એડ્રેસોને અંગત નેટવર્ક માટે અનામત રખાયા છે. આ શ્રેણીઓ અંગત નેટવર્કની બહાર (ઈન્ટરનેટ પર) ડેટા ટ્રાફિક રાઉટ કરવા સક્ષમ નથી અને આવા એડ્રેસો ધરાવતા નેટવર્ક ઉપકરણો ઈન્ટરનેટ સાથે સીધી રીતે જોડી શકતા નથી. તે માટે તેઓ NAT (નેટવર્ક એડ્રેસ ટ્રાન્સલેશન) જેવી તકનીકોનો ઉપયોગ કરાય છે. 

નીચે આપેલ કોષ્ઠકમાં આવી ત્રણ શ્રેણીઓ અંગત નેટવર્ક માટે અનામત છે. (RFC 1918)

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! નામ !! એડ્રેસ વિસ્તાર !! એડ્રેસોની સંખ્યા!! વર્ગપૂર્ણ વર્ણન  !! મહત્તમ CIDR બ્લોક
|-
| ૨૪ બીટ બ્લોક || ૧૦.૦.૦.૦ – ૧૦.૨૫૫.૨૫૫.૨૫૫ || ૧૬ ૭૭૭ ૨૧૬ || A વર્ગ નો એક  || ૧૦.૦.૦.૦/૮
|-
| ૨૦-બીટ બ્લોક || ૧૭૨.૧૬.૦.૦ – ૧૭૨.૩૧.૨૫૫.૨૫૫|| ૧ ૦૪૮ ૫૭૬ ||B વર્ગના ૧૬ સલગ્ન બ્લોક|| ૧૭૨.૧૬.૦.૦/૧૨
|-
| ૧૬-બીટ બ્લોક || ૧૯૨.૧૬૮.૦.૦ - ૧૯૨.૧૬૮.૨૫૫.૨૫૫ || ૬૫ ૫૩૬ || C વર્ગના ૨૫૬ સલગ્ન બ્લોક || ૧૯૨.૧૬૮.૦.૦/૧૬
|}

=== વર્ચ્યુઅલ પ્રાઈવેટ નેટવર્ક (VPN) ===
જે પેકેટો પોતાના નિર્દષ્ટ સ્થાન માટે અંગત સરનામાં ધરાવતા ધરાવતા હોય ત્યારે તેવા પેકેટો જાહેરમાં (ઈન્ટરનેટ પર) રાઉટ થઇ શકતા નથી. બે અંગત નેટવર્કો (દા.ત. સંસ્થાની બે શાખાઓ) જાહેર નેટવર્કનો ઉપયોગ કરી ડેટાનું આદાન-પ્રદાન કરી શકે નહિ તે માટે આ બંને નેટવર્કોએ IP ટનલ કે વર્ચ્યુઅલ પ્રાઈવેટ નેટવર્ક (VPN) નો ઉપયોગ થાય છે. જયારે એક અંગત નેટવર્ક બીજા અંગત નેટવર્કને ઈન્ટરનેટના માધ્યમથી ડેટા મોકલવા માગતું હોય ત્યારે મોકલનાર અંગત નેટવર્ક તે ડેટાના પેકેટને પ્રોટોકોલ સ્તરમાં પ્રાવૃત(Encapsulates) કરીને તેને જહર નેટવર્ક (ઈન્ટરનેટ)માં મોકલાય છે. જયારે પેકેટ બીજા અંગત નેટવર્કમાં પહોચે ત્યારે તેના પર પ્રાવૃત થયેલ પ્રોટોકોલ સ્તરને હટાવવામાં આવે છે અને તેમાં રહેલા મૂળ પેકેટને તેના નિર્દિષ્ઠ સ્થાન સુધી મોકલવવામાં આવે છે.

વૈકલ્પિક રીતે, આ પ્રાવૃત થયેલ પેકેટો પોતાની મુસાફરી દરિમયાન એનક્રિપ્ટ (Encrypted) થઇ જાહેર નેટવર્કમાં સુરક્ષિત થઇ શકે છે. 

=== લીંક-લોકલ એડ્રેસિંગ ===

RFC 5735 માં દર્શાવ્યા પ્રમાણે એક વિશિષ્ટ એડ્રેસ બ્લોક ૧૬૯.૨૫૪.૦.૦/૧૬ લીંક-લોકલ એડ્રેસિંગ માટે વપરાય છે. અંગત એડ્રેસોની જેમ આ એડ્રેસો પણ જાહેર નેટવર્કો (ઈન્ટરનેટ) પર રાઉટ થઇ શકતા નથી. આ એડ્રેસોને પ્રાથમિકતાથી જ પોતાની જાતે જ (Automatic) રૂપરેખાંકિત થવા માટે બનાવેલા હતા આથી આવા અડ્રેસોને સ્વયં રૂપરેખાંકિત એડ્રેસ કહી શકાય.આ વિશિષ્ઠતા જયારે હોસ્ટ ને સ્થાયી કે DHCP સર્વર પાસેથી IP મળતો નથી ત્યારે લીંક-લોકલ એડ્રેસિંગની મદદથી હોસ્ટનું નેટવર્કમાં જોડાણ શક્ય બને છે. હોસ્ટની ઓપરેટીંગ સિસ્ટમમાં આ વિશિષ્ઠતા હોવી જરૂરી છે. દા.ત. માઈક્રોસોફ્ટ વિન્ડોસ APIPA (Automatic Private IP Addressing) જેવી તકનીકની મદદથી એક સેગ્મેન્ટના બધા કમ્પ્યુટરોને એક બીજા સાથે જોડે છે. (આ સુયોજનામાં DHCP સર્વરની જરૂર નથી). મે ૨૦૦૫માં IETFએ Dynamic Configuration of IPv4 Link-Local Addresses માટે RFC 3927 ધોરણ બનાવ્યું.

=== લૂપબેક ===
વર્ગ A નું નેટવર્ક ૧૨૭.૦.૦.૦ (વર્ગ-વિહીન નેટવર્ક ૧૨૭.૦.૦.૦/૮)  લૂપબેક માટે અનામત છે. આ નેટવર્કની કાર્યપ્રણાલી જોઈએતો, તે લૂપબેક ઇન્ટરફેસ પર વિસ્તરણ કરે છે.
*જે IP પેકેટો ના સ્ત્રોત અને નિર્દિષ્ટ એડ્રેસો જે સરખા લૂપબેક ધરાવતા નેટવર્ક (કે ઉપનેટવર્ક) સબંધિત હોયતો તે વળીને પાછુ તેજ ઇન્ટરફેસ પર આવે છે.
* જે IP પેકેટો ના સ્ત્રોત અને નિર્દિષ્ટ એડ્રેસો જે જુદા લૂપબેક ધરાવતા નેટવર્ક (કે ઉપનેટવર્ક) સબંધિત હોયતો તે જુદા ઇન્ટરફેસ (તે જ હોસ્ટ પર) પર આવે છે.

=== અંતમાં ૦ કે ૨૫૫ વાળા એડ્રેસો ===
ઓછામાંઓછા ૨૪ બીટ્સ ધરાવતા સબનેટ વાળા નેટવર્કો એટલે કે, વર્ગ C ના નેટવર્કો અને CIDR પૂર્વગ /૨૪ થી /૩૨ વચ્ચેના નેટવર્કો જેના અંતમાં ૦ કે ૨૫૫ નથી આવતો તેવા એડ્રેસો. 
વર્ગ-સભર એડ્રેસિંગને ત્રણ સબનેટમાં વહેચી શકાય : વર્ગ A : ૨૫૫.૦.૦.૦ કે /૮, વર્ગ B : ૨૫૫.૨૫૫.૦.૦ કે /૧૬, વર્ગ C : ૨૫૫.૨૫૫.૨૫૫.૦ કે /૨૪. દા.ત. સબનેટ ૧૯૨.૧૬૮.૫૦.૦/૨૫૫.૨૫૫.૨૫૫.૦ (૧૯૨.૧૬૮.૫૦.૦/૨૪) માં ૧૯૨.૧૬૮.૫૦.૦ એ સંપૂર્ણ નેટવર્ક માટે સામાન્ય રહેશે. માટે રજૂઆતમાં સંદિગ્ધતા ટાળવા માટે, ઑક્ટેટ 0 માં સમાપ્ત થતા સરનામા અનામત છે. 

આપેલ સબનેટ પર રહેલા બધા ઉપકરણોના ઇન્ટરફેસ પર માહિતી પહોચાડવા જે તે નેટવર્કનો બ્રોડકાસ્ટ એડ્રેસનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. સબનેટના બધા એડ્રેસો માંથી રહેલુ છેલ્લું એડ્રેસ બ્રોડકાસ્ટ એડ્રેસ છે. દા.ત. ૧૯૨.૧૬૮.૫૦.૦/૨૪ નું બ્રોડકાસ્ટ એડ્રેસ ૧૯૨.૧૬૮.૫૦.૨૫૫ છે. /૨૪ કદના નેટવર્ક માટે બ્રોડકાસ્ટ એડ્રેસ ના અંતમાં ૨૫૫ આવે છે.
તેમ છતાં, ૦ અને ૨૫૫ અંત વાળો એડ્રેસ કોઈ હોસ્ટ માટે ઉપયોગમાં લઇ શકતો નથી. દા.ત. /૧૬ સબનેટ વાળું નેટવર્ક ૧૯૨.૧૬૮.૦.૦/૨૫૫.૨૫૫.૦.૦ નો વિસ્તાર ૧૯૨.૧૬૮.૦.૦ – ૧૯૨.૧૬૮.૨૫૫.૨૫૫ થાય છે. 

ભૂતકાળમાં કેટલાક સોફ્ટવેર ધોરણ-વિહીન બ્રોડકાસ્ટ એડ્રેસના (જેમાં ૦ ના બદલે ૧ નો ઉપયોગ થયો હતો) ઉપયોગ કરવાથી બ્રોડકાસ્ટ અને નેટવર્ક એડ્રેસ વચ્ચે અથડામણ(Conflict) થયું હતું. &lt;ref&gt;{{cite web
|url       = http://tools.ietf.org/html/rfc1122#page-66
|title     = Requirements for Internet Hosts&amp;nbsp;– Communication Layers
|author     = [[Robert Braden]]
|month     = October
|year      = 1989
|publisher = [[Internet Engineering Task Force|IETF]]
|page      = 66
|rfc       = 1122
}}&lt;/ref&gt; /૨૪ થી નાના નેટવર્ક માટે બ્રોડકાસ્ટ એડ્રેસ ૨૫૫ થી અંત પામતો નથી. દા.ત. CIDRથી મળેલ ઉપનેટવર્ક ૨૦૧.૧૦.૧૩.૧૬/૨૮ માટે બ્રોડકાસ્ટ એડ્રેસ ૨૦૧.૧૦.૧૩.૩૧ થશે.

=== એડ્રેસ ઠરાવ (Resolution) ===

ઈન્ટરનેટ પર રહેલા સર્વર મોટેભાગે નામથી ઓળખાય છે. દા.ત. www.example.com, જેમાં તેના IPની માહિતી મળતી નથી, આ IPની મદદથી તે જે તે વેબસાઈટ પર રાઉટ થાય છે અને તેનો ઉપયોગ કરવા સક્ષમ બને છે. વેબસાઈટના નામ પરથી IP મેળવવાની રીતને Resolution કહેવાય છે. આ રીતથી એડ્રેસ પરથી વેબસાઈટનું નામ મળી શકે છે.(જો તેની વિગત હોયતો) આને આપને આપની ટેલીફોન ડિરેક્ટરીથી સાથે સરખાવી શકીએ જેમાં આપને વ્યક્તિના નામ પરથી તેનો ટેલીફોન નંબર અને ટેલીફોન નંબર પરથી વ્યક્તિનું નામ મેળવી શકીએ છે. 

આ IP પરથી નામ કે નામ પરથી IP મેળવવાની ક્રિયા ડોમેન નેમ સિસ્ટમ (Domain Name System - DNS) થી થાય છે. આ DNS અનુક્રમિક, વહેચાયેલ સિસ્ટમ છે જે બીજા સર્વરોને નામની પેટા સોંપણી કરે છે. 

== IPv4 એડ્રેસની થકાવટ ==

1980 થી, દેખીતું હતું કે ઉપલબ્ધ IPv4 સરનામાંની પૂલ દર, જે શરૂઆતમાં નેટવર્ક સરનામા સિસ્ટમ મૂળ ડિઝાઇનમાં ધારણા કરવામાં આવી રહી હતી તેના કરતા તે ઝડપથી ક્ષીણ થયું.
IPv4 એડ્રેસની આ થકાવટને નાથવા માટે ઉપચારાત્મક ટેકનોલોજી જેવીકે, ક્લાસફૂલ નેટવર્ક્સ ને  ક્લાસલેસ ઇન્ટર ડોમેન રૂટીંગ (CIDR) પદ્ધતિઓ દ્વારા વિભાજીત કરવી, અને નેટવર્ક સરનામા ભાષાંતર (NAT) જેવી તકનીકો આવી. આખરે, IPv6 રચના થઈ છે જેમાં IPv4થી વધુ સરનામાં ઉપલબ્ધ છે.

નીચે રહેલા કેટલાક કારણોથી આ IPv4ની થકાવટને વેગ મળ્યો.

*ઈન્ટરનેટ વપરાશકર્તાઓની સંખ્યામાં ઉત્તરોત્તર વધારો.
*કાયમ (૨૪ કલાક) ચાલુ રહેતા નેટવર્કિંગ ઉપકરણો – ADSL મોડેમ, કેબલ મોડેમ.
*મોબાઈલ ઉપકરણો – લેપટોપ, PDAs, મોબાઈલ ફોન વિ.

કેટલીક તકનીકો જેમણે આ થકાવટને ઓછી કરવા મદદ કરી.

*નેટવર્ક એડ્રેસ ટ્રાન્સલેશન (NAT) – આ તકનીકની મદદથી એક જાહેર IP(Public IP)ની મદદથી કોઈ અંગત નેટવર્કને ઈન્ટરનેટ આપી શકાય છે.
*અંગત નેટવર્કોનો ઉપયોગ
*ડાયનેમિક હોસ્ટ કન્ફીગરેશન પ્રોટોકોલ (Dynamic Host Configuration Protocol – DHCP)
*વેબસાઈટની નામ પ્રમાણે વર્ચ્યુઅલ હોસ્ટીંગ
*સ્થાનિક ઈન્ટરનેટ રજીસ્ટ્રાર ને કરકસરથી પ્રાદેશિક રજીસ્ટ્રાર દ્વારા જાહેર IPની વહેચણી. 

વધતા જતા ઈન્ટરનેટ ઉપયોગથી IANA અને RIR દ્વારા સ્થાનિક ISPને અપાતા [[IPv4]]ના બાકી રહેલા એડ્રેસોમાં સતત ઘટાડો થાય છે આ ઘટનાને [[IPv4]] એડ્રેસની થકાવટ તરીકે ઓળખાય છે.  ૩ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૧ના રોજ પાંચ RIRને છેલ્લા પાંચ બ્લોકની વહેચણી થતા IANAના પ્રાથમિક એડ્રેસ પૂલમાં એડ્રેસો ઘટી ગયા હતા. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nro.net/news/ipv4-free-pool-depleted|title=Free Pool of IPv4 Address Space Depleted|last=Smith|first=Lucie|coauthors=Lipner, Ian|date=3 February 2011|publisher=[[Regional Internet registry#Number_Resource_Organization|Number Resource Organization]]|access-date=3 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813211426/http://www.nro.net/news/ipv4-free-pool-depleted|archive-date=13 ઑગસ્ટ 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mailman.nanog.org/pipermail/nanog/2011-February/032107.html |title=Five /8s allocated to RIRs – no unallocated IPv4 unicast /8s remain | author=ICANN,nanog mailing list}}&lt;/ref&gt; ૧૫ એપ્રિલ ૨૦૧૧ ના રોજ APNIC નામના RIR પાસે પોતાના પ્રાદેશિક IP ભંડોળના IP ઘટ્યા હતા, &lt;ref&gt;{{cite web|title=APNIC IPv4 Address Pool Reaches Final /8|url=http://www.apnic.net/publications/news/2011/final-8|access-date=15 April 2011|author=Asia-Pacific Network Information Centre|date=15 April 2011|archive-date=7 ઑગસ્ટ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807162057/http://www.apnic.net/publications/news/2011/final-8|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

આ સમસ્યા ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ આવૃત્તિ ૬ ના ધોરણને સ્વીકૃતિ આપી ને કર્યો છે. IPv6 ના સરનામાંનું કદ વધારીને ૧૨૮ બીટ્સ કરાયું છે જેથી તેના દ્વારા મળતા એડ્રેસની સંખ્યા ઘણી વધારે છે. આ પ્રણાલી કોઈપણ ઉપનેટવર્કને ઓછામાંઓછા ૨૬૪ હોસ્ટ એડ્રેસ આપવાની ક્ષમતા રાખે છે. IPv4 થી IPv6 નું સ્થાનાંતરણ ચાલુ છે પરંતુ તેને સંપૂર્ણ થતા નોધપાત્ર સમય લાગે તેવું લાગી રહ્યું છે. 

== પેકેટનું માળખું ==
IP પેકેટને બે વિભાગમાં વહેચી શકાય :  મથાળા-વિભાગ અને ડેટા વિભાગ

=== મથાળું ===
IPv4નું મથાળું કુલ ૧૪ ફિલ્ડ ધરાવે છે જેમાં ૧૩ ફિલ્ડ જરૂરી છે. ૧૪મી ફિલ્ડ ગૌણ છે અને તેનું નામ પણ યથાર્થ છે : ગૌણ. IP ડેટાગ્રામનું પ્રસારણ લાઈન બાય લાઈન થાય છે. એટલેકે દરેક લાઈન ૧. પહેલું પ્રસારણ ૦-૭ બીટ્સ વાળી હાર(લાઈન) ૨. પછીનું પ્રસારણ ૮-૧૫ બીટ્સ વાળી હાર(લાઈન) ૩. પછી ૧૬-૨૩ બીટ્સ અને છેલ્લે ૪. ૨૪-૩૧ બીટ્સ વળી હારનું પ્રસરણ થાય છે. આને નેટવર્ક બાઈટ ઓર્ડર (Network Byte Order) કે Big Endian Byte ordering કહેવાય છે. 
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+IPv4 મથાળાનું બંધારણ (IPv4 હેડર ફોર્મેટ)
|-
! style=&quot;border-bottom:none; border-right:none;&quot;| ઓફસેટ
! style=&quot;border-left:none;&quot;| ઓક્ટેટ
! colspan=&quot;8&quot; | ૦
! colspan=&quot;8&quot; | ૧
! colspan=&quot;8&quot; | ૨
! colspan=&quot;8&quot; | ૩
|-
! style=&quot;border-top: none&quot; | ઓક્ટેટ
! બીટ
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૦
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૧
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૨
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૩
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૪
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૫
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૬
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૭
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૮
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૯
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૧૦
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૧૧
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૧૨
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૧૩
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૧૪
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૧૫
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૧૬
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૧૭
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૧૮
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૧૯
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૨૦
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૨૧
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૨૨
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૨૩
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૨૪
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૨૫
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૨૬
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૨૭
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૨૮
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૨૯
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૩૦
! style=&quot;width:2.6%;&quot;| ૩૧
|-
! ૦
! ૦
| colspan=&quot;4&quot;|આવૃત્તિ
| colspan=&quot;4&quot;|IHL
| colspan=&quot;6&quot;|DSCP
| colspan=&quot;2&quot;|ECN
| colspan=&quot;16&quot;|કુલ લંબાઈ
|-
! ૪
! ૩૨
| colspan=&quot;16&quot;|ઓળખ
| colspan=&quot;3&quot;|ફ્લેગ્સ
| colspan=&quot;13&quot;|ફ્રેગ્મેન્ટ ઓફસેટ
|-
! ૮
! ૬૪
| colspan=&quot;8&quot;|TTL
| colspan=&quot;8&quot;|પ્રોટોકોલ
| colspan=&quot;16&quot;|હેડર ચેકસમ
|-
! ૧૨
! ૯૬
| colspan=&quot;32&quot;|સ્ત્રોત IP એડ્રેસ
|-
! ૧૬
! ૧૨૮
| colspan=&quot;32&quot;|ગંતવ્ય IP એડ્રેસ
|-
! ૨૦
! ૧૬૦
| colspan=&quot;32&quot;  style=&quot;background:#ffd0d0;&quot;|ગૌણ (જો IHL&gt;૫)
|-
! colspan=&quot;34&quot;  |પેલોડ
|}

;આવૃત્તિ : IP પેકેટની સૌપ્રથમ અને ચાર-બીટ ધરવતી ફિલ્ડ છે. IPv4 માટે તેનું મુલ્ય ૪ છે (આથી જ IPv4 નામ આપ્યું છે)
;ઈન્ટરનેટ હેડર લંબાઈ (Internet Header Length – IHL) : ૪ બીટ્સ વાળી આ બીજી ફિલ્ડ હેડરમાં ૩૨-બીટ વર્ડ્સની સંખ્યા છે. IPv4ના હેડર કદાચ ચલ સંખ્યા વાળા વિકલ્પો સમાવી શકે છે કારણકે, આ ફિલ્ડ હેડરનું કદ સ્પષ્ટ કરે છે. આ ફિલ્ડની ન્યુનતમ કિમંત ૫ (RFC 791 પ્રમાણે) છે, જેની લંબાઈ ૫X૩૨=૧૬૦ બીટ્સ = ૨૦ બાઇટ્સ થાય. તેની મહત્તમ કિમંત ૧૫ વર્ડ્સ એટલેકે, ૧૫ X ૩૨ = ૪૮૦ બીટ્સ = ૬૦ બાઇટ્સ છે. 
;વિવિધ સેવાઓના કોડ પોઈન્ટ (Differentiated Services Code Point – DSCP) : મૂળભૂત રીતે સેવા ક્ષેત્ર પ્રકાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત, તો આ ક્ષેત્ર હવે વિવિધ સેવાઓ (DiffServ) માટે RFC 2474 દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. આજની નવી તકનીકોમાં રીયલ-ટાઈમમાં ડેટાનું સ્થાનાંતર ખુબજ જરૂરી બન્યું છે તેમાટે DSCP ફિલ્ડનો ઉપયોગ થાય છે. દા.ત. વોઈસ ઓવર IP (VoIP) અવાજના ડેટાના એક્ષ્ચેન્જ માટે વપરાય છે.
; (ડેટાની) સ્પષ્ટ ગીચતા સૂચક (Explicit Congestion Notification – ECN) : આ ફિલ્ડ RFC 3168 પર વ્યખાયિત છે અને પેકેટોને ગુમાવ્યા વગર નેટવર્ક કન્જેશનની સુચના નેટવર્કમાં એક છેડા થી બીજા છેડા (End-to-End) સુધી મોક્લવાની પરવાનગી આપે છે. ECN એક વૈકલ્પિક સેવા છે જે નેટવર્ક ના છેવાળાના બંને બિંદુઓ (રાઉટર કે હોસ્ટ) ECN ને ટેકો આપતા હોયતો આનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. આ ECN અંતર્ગર્ત નેટવર્કના આધારથી અસરકારક બને છે. 
;કુલ લંબાઈ : ૧૬ બીટ વાળી ફિલ્ડમાં આખા પેકેટ (ફ્રેગ્મેન્ટ – ટુકડા)નું કદ વ્યાખ્યાયિત હોય છે, જેમાં હેડર અને ડેટા બાઈટમાં હોય છે. પેકેટની ન્યુનતમ લંબાઈ ૨૦ બાઇટ્સ (૨૦ બાઈટ હેડર + ૦ બાઇટ્સ ડેટા) અને મહત્તમ લંબાઈ ૬૫,૫૩૫ બાઇટ્સ – મહત્તમ ૧૬-બીટ વર્ડ વાળી કિમંત. સૌથી મોટા ડેટાગ્રામને ફરીથી બાંધવા કોઈપણ હોસ્ટ ૫૭૬ બાઇટ્સ ના ડેટાને બાંધવાની ક્ષમતા ધરાવતો હોવો જોઈએ પરંતુ હવે મોટા ભાગના આધુનિક હોસ્ટો આનાથી મોટી પેકેટોને નિયંત્રિત કરી શકે છે. કેટલીકવાર સબનેટવર્કો પેકેટ કદ પર નિયંત્રણ લાદે છે, આવા કિસ્સાઓમાં ડેટાગ્રામ વિભાજન પામે છે. આવા વિભાજીત થયેલા પેકેટોને IPv4માં  રાઉટર કે હોસ્ટ વડે નિયંત્રિત થાય છે.
;ઓળખ :  આ ફિલ્ડ એક ઓળખ ફિલ્ડ છે અને મુખ્યત્વે અનન્ય મૂળ IP ડેટાગ્રામ ટુકડાઓ ઓળખવા માટે વપરાય છે. કેટલાક પ્રયોગોએ ID ફિલ્ડને અન્ય હેતુઓ (જેવાકે, પેકેટ-ટ્રેસિંગ માહિતી કે જેમાં ઉડીગયેલ સ્ત્રોત સરનામાં વાળા ડેટાગ્રામને શોધવા) માટે ઉમેરવા સૂચન કર્યું છે. &lt;ref&gt; {{cite web | last=Savage | first=Stefan | title=Practical network support for IP traceback | url=http://portal.acm.org/citation.cfm?id=347057.347560 | access-date=2010-09-06}}&lt;/ref&gt;

; ફ્લેગ્સ : આ ત્રણ બીટની ફિલ્ડ (ડેટાના) ટુકડાઓને ઓળખવા કે તેને નિયત્રિત કરે છે. 
*બીટ ૦ : અનામત; કિમંત ૦ રહે છે.
*બીટ ૧ : ટુકડા કરશો નહિ. (DF)
*બીટ ૨ : વધારે ટુકડાઓ (MF)
જો DF ફ્લેગ સેટ થયો હોય, અને પેકેટના રાઉટ માટે વિભાજન જરૂરી હોયતો, આ પેકેટને ડ્રોપ કરી દેવાય છે. આ ફ્લેગનો ઉપયોગ જયારે પેકેટને હોસ્ટ તરફ મોકલવાનો હોય અને વધુ વિભાજન નિયત્રિત કરવા માટે પૂરતા સ્ત્રોત હોય ત્યારે વાપરી શકાય છે. આનો ઉપયોગ PATH MTU Discovery માટે પણ થાય છે. 
અવિભાજિત પેકેટો માટે MF ફ્લેગ હોતો નથી. વિભાજીત પેકેટો માટે, છેલ્લા ટુકડા સિવાય બધા ટુકડાઓ પર MF ફ્લેગ સેટ કરેલ હોય છે. છેલ્લા ટુકડા પર શૂન્ય-રહિત વિભાજન ઓફસેટ ફિલ્ડ સેટ કરી હોય છે, જે તેને બીજા અવિભાજિત પેકેટોથી અલગ તારવે છે. 

; ઓફસેટ ટુકડો : ઓફસેટ ટુકડાની ફિલ્ડની માપણી આઠ-બાઈટ ના બ્લોક એકમમાં થાય છે, જે ૧૩ બીટ્સ લાબું છે.

; ટાઇમ ટુ લીવ (TTL) : આઠ બાઈટ ના આ ફિલ્ડની મદદથી ડેટાગ્રામ ઈન્ટરનેટમાં સતત અટવાતું અટકે છે. આ ફિલ્ડ ડેટાગ્રામના જીવનકાળને નક્કી કરે છે. આ મર્યાદા સેકન્ડમાં નક્કી કરેલી હોય છે અને તેમનો અંતરાલ મિલી-સેકન્ડમાં હોય છે. વ્યવહારમાં એટલે કે જયારે ડેટાગ્રામ તેના ઉદભવસ્થાનથી તેના નિર્દીશ કે ગંતવ્ય સ્થાને જવા નીકળે ત્યારે તેના માર્ગમાં પડતા દરેક રાઉટરને એક હોપ તરીકે ગણી TTL ના ફિલ્ડમાં એક અંકનો વધારો કરે છે અને જો TTL ફિલ્ડની કિમંત શૂન્ય થાય ત્યારે રાઉટર તે પેકેટને ત્યજી, ખાસકરીને ICMP Time Exceeded પેકેટ તેના ઉદગમ સ્થાનને મોકલી આપે છે. 

Traceroute જેવા પ્રોગ્રામો આવા ICMP Time Exceeded પેકેટોની મદદથી ડેટાગ્રામના શરૂઆત થી લઇ અંત સુધીના માર્ગના દરેક રાઉટર ને પ્રિન્ટ કરે છે.

; પ્રોટોકોલ : આ ફિલ્ડ IP ડેટાગ્રામ ના ડેટા ભાગમાં વપરાતા પ્રોટોકોલને વ્યાખ્યાયિત કરે છે. RFC 790 માં દર્શાવેલ IP પોર્ટ નંબર પ્રમાણે તે પ્રોટોકોલના નંબર જાળવી રાખે છે. 

; હેડર ચેકસમ :  આ ૧૬ બીટનું ફિલ્ડ હેડરની ક્ષતિ-ચકાસણી માટે વપરાઇ છે. જયારે પેકેટ રાઉટર પર આવી પહોચે ત્યારે રાઉટર તેના હેડરના ચેકસમની ગણતરી કરી તેને ચેકસમ ફિલ્ડ સાથે સરખાવે છે. જો બંનેના મુલ્યો જુદા હોય તો પેકેટોને ફગાવી દેવાય છે. 
ડેટા ફિલ્ડ માં રહેલી ક્ષતિઓનું સંચાલન એનકેપ્સ્યુલેટ પ્રોટોકોલથી થાય છે. UDP અને TCP બંને પાસે ચેકસમ ફિલ્ડ રહેલી છે. 
જયારે પેકેટ રાઉટર પર આવી પહોચે ત્યારે રાઉટર તેની TTL ફિલ્ડના મુલ્ય માં એક નો ઘટાડો કરે છે. પરિણામે રાઉટર નવી ચેકસમની ગણતરી કરે છે. આ ગણતરી RFC 1071 માં વ્યાખ્યાયિત છે. 
ચકાસણી ક્ષેત્ર હેડરમાં બધા 16 બીટ શબ્દોની એક પૂરક રકમ ની 16-bit એક પૂરક છે. ચકાસણી કમ્પ્યૂટિંગ હેતુઓ માટે, ક્ષેત્ર checksum ની કિંમત શૂન્ય છે.

; સ્રોત સરનામા : આ ક્ષેત્ર પેકેટની પ્રેષક ના IPv4 સરનામું છે. આ સરનામું નેટવર્ક સરનામા ભાષાંતર ઉપકરણ દ્વારા પરિવહનમાં બદલી શકાય શકે છે.

;લક્ષ્યસ્થાન સરનામું : આ ક્ષેત્ર પેકેટની રીસીવરનું IPv4 સરનામું છે. સ્ત્રોત સરનામા સાથે, આ નેટવર્ક સરનામા ભાષાંતર ઉપકરણ દ્વારા પરિવહનમાં બદલાઈ શકે છે.
;વિકલ્પો : આ વિકલ્પો ક્ષેત્રમાં વારંવાર ઉપયોગ કરવામાં નથી. જો IHL ક્ષેત્રમાં કિંમત બધા વિકલ્પો ધરાવે છે માટે પૂરતી વધારાની 32 બિટ શબ્દો (વત્તા કોઈપણ પેડિંગ હેડર 32 બીટ શબ્દો અભિન્ન નંબર સમાવે છે તેની ખાતરી કરવા માટે જરૂરી) નો સમાવેશ થાય જ જોઈએ. વિકલ્પોની યાદી એક EOL (વિકલ્પો યાદી અંતે 0x00) વિકલ્પ સાથે સમાપ્ત કરી શકે છે; વિકલ્પો ઓવરને અન્યથા હેડર ઓવરને સાથે સુસંગત હોવું ન હોત તો આ જ જરૂરી છે. હેડર મૂકી શકાય છે કે શક્ય વિકલ્પો નીચે પ્રમાણે છે:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ફિલ્ડ!! માપ (બીટ્સ) !! વિવરણ
|-
| કોપીડ	|| ૧ || આ વિકલ્પો ફ્રેગમેન્ટ પેકેટ બધા ટુકડાઓ નકલ કરવાની જરૂર હોય તો 1 રન સેટ કરો.
|-
| વિકલ્પ વર્ગ || ૨ || સામાન્ય વિકલ્પો શ્રેણી. 0 &quot;'' નિયંત્રણ''&quot; વિકલ્પો માટે છે, અને 2 માટે છે &quot;'' ડિબગીંગ અને માપ''&quot;. 1, અને 3 આરક્ષિત છે.
|-
| વિકલ્પ સંખ્યા || ૫ || એક વિકલ્પ સ્પષ્ટ કરે છે.
|-
| વિકલ્પ લંબાઇ || ૮ || સમગ્ર વિકલ્પ (આ ક્ષેત્ર સહિત) ના કદ સૂચવે છે. આ ક્ષેત્ર સરળ વિકલ્પો માટે અસ્તિત્વમાં નથી શકે છે.
|-
| વિકલ્પ માહિતી || પરિવર્તનશીલ || વિકલ્પ ચોક્કસ માહિતી. આ ક્ષેત્ર સરળ વિકલ્પો માટે અસ્તિત્વમાં નથી શકે છે.
|}

=== ડેટા ===

પેકેટ આ માહિતી ભાગ પેકેટ checksum માં સમાવેલ નથી. તેના સમાવિષ્ટો પ્રોટોકોલ હેડર ક્ષેત્ર ની કિંમત પર આધારિત છે અર્થઘટન કરવામાં આવે છે.

એક લાક્ષણિક IP અમલીકરણ છે, જેમ કે TCP અને UDP તરીકે પ્રમાણભૂત પ્રોટોકોલો પ્રભાવ કારણો માટે, ઓએસ કર્નલ અમલમાં આવે છે. જેમ કે ICMP જેવા અન્ય પ્રોટોકોલની આંશિક કર્નલ દ્વારા અમલમાં, અથવા વપરાશકર્તા સોફ્ટવેરમાં સ્પષ્ટ અમલ કરી શકે છે. કર્નલ માં અમલમાં મૂકાઈ નથી, અને આવા BSD સોકેટો તરીકે પ્રમાણભૂત API નો દ્વારા સંપર્કમાં આવતું નથી પ્રોટોકોલો, ખાસ કરીને 'કાચી સોકેટ' API નો ઉપયોગ કરીને લાગુ કરવામાં આવે છે.

ડેટા ભાગ માટે સામાન્ય પ્રોટોકોલ કેટલાક નીચે મુજબ છે: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! પ્રોટોકોલ ક્રમાંક !! પ્રોટોકોલ નામ!! સંક્ષેપમાં
|-
|૧|| ઈન્ટરનેટ કંટ્રોલ મેસેજ પ્રોટોકોલ || ICMP
|-
| ૨|| ઈન્ટરનેટ ગ્રુપ મેનેજમેન્ટ પ્રોટોકોલ || IGMP
|-
| ૬|| ટ્રાન્સમીશન કંટ્રોલ પ્રોટોકોલ || TCP
|-
| ૧૭|| યુસર ડેટાગ્રામ પ્રોટોકોલ || UDP
|-
| ૪૧|| IPv6 એન્કેપ્સુલેશન|| ENCAP
|-
| ૮૯|| ઓપન શોટેસ્ટ પાથ ફર્સ્ટ|| OSPF
|-
| ૧૩૨|| સ્ટ્રીમ કંટ્રોલ ટ્રાન્સમિશન પ્રોટોકોલ || SCTP
|}

== સંદર્ભો ==
{{reflist}}


{{ઢાંચો:કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન}}
[[શ્રેણી:કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન]]</text>
      <sha1>4z0hags1vvqxfifsn7v1xy3miugkl58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કુંઝુમ ઘાટ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51870</id>
    <revision>
      <id>906778</id>
      <parentid>895298</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T22:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3889" sha1="fmbcqfzqnsxpvpjhk9x656kvaj2nctq" xml:space="preserve">{{Infobox mountain pass
| name = કુંઝુમ ઘાટ
| elevation_m = 4551
| elevation_ref = 
| traversed = કાઝા-કેયલોંગ
| location = હિમાચલ પ્રદેશ, ભારત
| photo = File:Kunzum Pass between Lahaul &amp; Spiti 28-6-04.jpg
| photo_caption = લાહૌલ અને સ્પીતી વચ્ચે કુંઝુમ ઘાટ
| range = કુંઝુમ, હિમાલય
| coordinates = {{coord|32.415798|N|77.648528|E|display=inline}}
| coordinates_ref = 
| map = 
}}
'''કુંઝુમ ઘાટ''' અથવા '''કુંઝુમ પાસ''' ({{lang-en|Kunzum Pass}}; તિબેટિયન ભાષા: '''Kunzum La''') [[ભારત]] દેશના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[હિમાચલ પ્રદેશ]] રાજ્યના ૧૨ જિલ્લાઓ પૈકીનો એક એવા [[લાહૌલ અને સ્પીતી જિલ્લો|લાહૌલ અને સ્પીતી જિલ્લા]]માં અત્યંત ઊંચાઈ (૪૫૯૦ મીટર અથવા ૧૫,૦૫૯ ફીટ) પર આવેલ એક ઘાટ છે, જે બરફ વર્ષાને કારણે વર્ષમાં ઘણો ખરો સમય બંધ રહે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hplahaulspiti.nic.in/how-to-reach/|title=District Lahaul and Spiti &gt; Tourism &gt; How to Reach|last=|first=|date=|website=District Lahaul and Spiti, Government of Himachal Pradesh|archive-url=|archive-date=|url-status=live|access-date=16 May 2020}}&lt;/ref&gt; આ ઘાટ હિમાલયમાં આવેલી કુંઝુમ પર્વતમાળાના પૂર્વીય ક્ષેત્રમાં આવે છે, જે [[મનાલી]] થી આશરે ૧૨૨ કિલોમીટર (૭૬ માઇલ) જેટલા અંતરે આવેલ છે. આ ઘાટ આ જિલ્લાનું એક મહત્વપૂર્ણ સ્થાન છે. આ ઘાટ પસાર કરીને કુલુ ખીણ તેમ જ લાહૌલ ખીણમાંથી સ્પીતી ખીણમાં આવેલા કાઝા નગર જઈ શકાય છે. કુંઝુમ ઘાટનું નામ અહિંયા આવેલા કુંઝુમ માતાના નામ પરથી પડ્યું હોવાની માન્યતા છે.

આ ઘાટથી [[ચંદ્રતાલ]] પગપાળા રસ્તે (ટ્રેકીંગ રૂટ) ૧૪ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલ છે, જ્યારે સડક માર્ગે ચંદ્રતાલ ૨૧ કિલોમીટર જેટલા અંતરે આવેલ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.india9.com/i9show/Kunzum-Pass-18725.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2013-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225002056/http://www.india9.com/i9show/Kunzum-Pass-18725.htm |archive-date=2012-02-25 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==  ==
&lt;gallery class=center caption=&quot;કુંઝુમ ઘાટ - Kunzum La&quot;&gt;
Kunzum La-06-ascending from Spiti-gje.jpg
Kunzum La-11c-ascending from Spiti-buddhistischer Schrein-2016-gje.jpg
Kunzum La-22-pass height-road to Mata temple-gje.jpg
Kunzum_Pass_between_Lahaul_&amp;_Spiti.jpg|કુંઝુમ માતાનું મંદિર
Kunzum La-44-pass height-mani stone-gje.jpg
Kunzum La-52-descending to Lahaul-gje.jpg
Kunzum La-59-descending to Lahaul-2016-gje.jpg
Kunzum La-68-descending to Lahaul-gje.jpg
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભો ==
{{reflist}}

[[શ્રેણી:હિમાચલ પ્રદેશ]]
[[શ્રેણી:હિમાલય]]
[[શ્રેણી:ઘાટના રસ્તાઓ]]</text>
      <sha1>fmbcqfzqnsxpvpjhk9x656kvaj2nctq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો (ભારત)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54250</id>
    <revision>
      <id>906818</id>
      <parentid>891329</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20827" sha1="7el3orcbukatkq15twg7xs77iji4q1p" xml:space="preserve">{{About|રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો|ભારતીય એક્સપ્રેસમાર્ગો|ભારતીય એક્સપ્રેસમાર્ગો}}
[[File:DelhiFlyover EDITED.jpg|thumb|[[દિલ્હી]] અને ગુરગાંવને જોડતો [[રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગ નં. ૮|રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૮]]]]
[[File:Durgapur Xpressway.jpg|thumb|[[કોલકાતા]] નજીક દુર્ગાપુર એક્સપ્રેસમાર્ગ]]
[[ભારત]]ના '''રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો''', એ રાજમાર્ગો કે ધોરીમાર્ગોનું જાળું છે જેનું પ્રબંધન અને દેખરેખ [[ભારત સરકાર]]ની સંસ્થાઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે. આ ધોરીમાર્ગો સને.૨૦૧૦માં {{convert|1000|km|mi}}નાં સિમિત-વપરાશી એક્સપ્રેસમાર્ગો સહીત {{convert|70934|km|mi }} જેટલાં મપાયાં છે. ૭૧,૦૦૦ કિ.મી. રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોમાંથી ૧૫,૦૦૦ કિ.મી. કરતાં વધુ ૪ થી ૬ લેન (માર્ગ)નાં અને બાકીનાં ૫૦,૦૦૦ કિ.મી. જેટલાં ૨ માર્ગનાં (૨ લેનનાં) છે.&lt;ref name=&quot;nhai.org&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.nhai.org/roadnetwork.htm |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2013-11-24 |archive-date=2015-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150414094555/http://www.nhai.org/roadnetwork.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nhai.org/images/aprilwebsitemap2012/Phase%20%20I%20II%20III%20Eng.jpg |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2013-11-24 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193054/http://www.nhai.org/images/aprilwebsitemap2012/Phase%20%20I%20II%20III%20Eng.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ભારતીય રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગ પ્રાધિકરણ]] (NHAI) મોટાભાગનાં રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોના નિર્માણ, સુધારા અને દેખરેખ માટેની મધ્યવર્તી સંસ્થા છે. એ ભારત સરકારના [[માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય]] (Ministry of Road Transport and Highways) હેઠળ કામ કરે છે. [[રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગ વિકાસ પરિયોજના]] (NHDP) રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોનાં પ્રબંધન અને દેખરેખ માટેનો મુખ્ય આયાસ છે. ભારતીય રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગ પ્રાધિકરણ ધોરીમાર્ગોનાં નિર્માણ, વિકાસ અને કર ઉઘરાવવા (ટોલ ટેક્ષ) અર્થે અનેક વાર જાહેર-ખાનગી ભાગીદારીનો નમૂનો (મૉડલ) અમલમાં લાવે છે.

નેશનલ હાઇવે ભારતમાં તમામ રસ્તાઓનો લગભગ ૨% ભાગ ધરાવે છે, પરંતુ વર્ષ ૨૦૧૦ સુધીમાં તેમણે કુલ રોડ ટ્રાફિકના ૪૦% નું વહન કર્યું. &lt;ref name=&quot;nhai.org&quot;/&gt; મોટા ભાગના રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો બે લેન રસ્તા (દરેક દિશામાં એક સાથે એક વાહન પસાર થઇ શકે) ધરાવે છે, જોકે આમાનાં ઘણા માર્ગોનું ચાર,છ કે આઠ લેનમાં વિસ્તરણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોનો અમુક ભાગ [[ટોલ રોડ]] છે. વર્ષ ૨૦૧૧ સુધીમાં {{convert|30000|km|mi}}થી પણ વધારે નવા ધોરીમાર્ગો NHDPના ભાગ તરીકે આયોજન અથવા બાંધકામ હેઠળ છે. આમાં {{convert|2600|km|mi}}થી પણ વધારેના બાંધકામ હેઠળના [[ભારતીય એક્સપ્રેસમાર્ગો]]નો સમાવેશ થાય છે.

== સાંપ્રત વ્યવસ્થા ==
[[File:India roadway map.svg|thumb|left|ભારતમાં રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોનું જાળુ]]
{{Main|ભારતના રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોની યાદી}}
[[ભારત]]માં જુલાઈ ૨૦૧૩ સુધી તમામ મુખ્ય શહેરો અને [[ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો]]ના પાટનગરને જોડતાં કુલ {{convert|79116|km|mi}}ના રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો છે. રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો ભારતનાં કુલ રોડ નેટવર્કનો ૧.૭% ભાગ ધરાવે છે, પરંતુ રોડ ટ્રાફિકમાં ૪૦% ભાગ ધરાવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-02/india/40328372_1_national-highways-state-highways-total-road-network |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2013-11-24 |archive-date=2013-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202231111/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-02/india/40328372_1_national-highways-state-highways-total-road-network |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; મોટા ભાગના રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો બે લેન રસ્તા (દરેક દિશામાં એક સાથે એક વાહન પસાર થઇ શકે) ધરાવે છે. ઓગસ્ટ ૨૦૧૧ સુધીમાં {{convert|10000|km|mi}} જેટલા  ધોરીમાર્ગોનું બે લેન માંથી સાથે ચાર લેનમાં વિસ્તરણ થઇ ચુક્યું છે. માત્ર થોડા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો સિમેન્ટ કોંક્રિટથી બાંધવામાં આવેલા છે. વર્ષ ૨૦૧૦ સુધી {{convert|19064|km|mi }}ના રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો હજી પણ માત્ર એક લેન જ ધરાવે છે. હાલમાં [[ભારત સરકાર]] ડિસેમ્બર ૨૦૧૪ સુધીમાં સમગ્ર રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ તંત્રમાં બે અથવા વધારે લેનના રસ્તા હોય તેની ખાતરી સાથે કામ કરી રહી છે.&lt;ref name=&quot;hindu_2014_2lanenh&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2010/03/23/stories/2010032360821800.htm|publisher=The Hindu|title=Two-laning of entire National Highway network by 2014|author=K. Balchand|location=Chennai, India|date=23 March 2010|access-date=24 નવેમ્બર 2013|archive-date=7 નવેમ્બર 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107121158/http://www.hindu.com/2010/03/23/stories/2010032360821800.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[File:India roadway map with population density.svg|thumb|વસ્તી ઘનતા સાથે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો દર્શાવતો નકશો]]
રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો દેશની આર્થીક કરોડરજ્જુની રચના કરે છે, અને ઘણી વખત માર્ગની સાથેના વિસ્તારનો વિકાસ પણ સુગમ બનાવે છે. ઘણા નવા નગરો રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોની પાસે વિકસ્યા છે. રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો પર મોટી સંખ્યામાં નાના રેસ્ટોરાં છે જે પરંપરાગત [[ભારતીય ભોજન]] માટે જાણીતા છે, અને ટ્રક ચાલકોને આરામનો વિકલ્પ પણ આપે છે.

[[માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય]]એ એપ્રિલ ૨૦૧૦થી રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો માટે એક નવી વ્યવસ્થિત નંબર સિસ્ટમ અપનાવી છે. નવી સિસ્ટમ મુજબ પૂર્વ થી પશ્ચિમ જતા ધોરીમાર્ગોના નંબર એકી સંખ્યાથી ચાલુ થશે.અને ઉત્તર થી દક્ષિણ જતા ધોરીમાર્ગોના નંબર બેકી સંખ્યાથી ચાલુ થશે. &lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/File:Renumbered_National_Highways_map_of_India_(Schematic).jpg&lt;/ref&gt;

રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોની કુલ લંબાઈ ૨0૧૨ના અંત સુધીમાં {{convert|76818|km|mi}} વિસ્તારવામાં આવી છે, જે ૧૯૮૦માં {{convert|29023|km|mi}} હતી. ૧ જુલાઈ, ૨૦૧૩ ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટમાં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા દાખલ સોગંદનામા અનુસાર, એનડીએ સરકારના વર્ષ ૧૯૯૯ અને ૨૦૦૨ (નવમી પંચવર્ષીય યોજના) દરમિયાન {{convert|23814|km|mi}} ના રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો બનાવવામાં આવ્યા હતા. આ સ્વતંત્રતા પછી કોઈ પણ પાંચ વર્ષના સમયગાળા દરમિયાન રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોનું સૌથી વધારે બાંધકામ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-02/india/40328372_1_national-highways-state-highways-total-road-network |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2013-11-24 |archive-date=2013-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202231111/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-02/india/40328372_1_national-highways-state-highways-total-road-network |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== નવા વિકાસકાર્યો ==
ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયી હેઠળ ભારતમાં હાઇવે સુધારાઓનો મોટા પાયે કાર્યક્રમ શરૂ થયેલ જે [[રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગ વિકાસ પરિયોજના]] (NHDP) કહેવાયો. જેમાં ઉત્તર-દક્ષિણ અને પૂર્વ-પશ્ચિમ જતા અને ચાર મુખ્ય મેટ્રોપોલિટન શહેરોને ([[દિલ્હી]], [[મુંબઇ]], [[ચેન્નાઇ]] અને [[કોલકાતા]])  જોડતા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોને સંપૂર્ણપણે ચતુર્માર્ગીય કરવામાં આવ્યા છે. ભારતમાં રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોના વધુ ટ્રાફિક હોય તેવા કેટલાક ભાગોને ચતુર્માર્ગીય કે ષષ્ઠર્માગીય દ્રુતગતિમાર્ગમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવ્યા છે - ઉદાહરણ તરીકે, [[દિલ્હી]]-[[આગરા]], દિલ્હી-[[જયપુર]], [[અમદાવાદ]]-[[વડોદરા]] , મુંબઇ-[[પુણે]], મુંબઇ-[[સુરત]], [[બેંગલોર]]-[[મૈસુર]], બેંગલોર-ચેન્નાઇ, ચેન્નાઇ-ટાડા, દિલ્હી-મેરઠ [[હૈદરાબાદ]]-વિજયવાડા અને ગુંટુર-વિજયવાડા. [[રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગ વિકાસ પરિયોજના]] (NHDP)નો પાંચમો તબક્કો સ્વર્ણિમ ચતુર્ભુજના {{convert|6000|km|mi|mi}}ના બધા ધોરીમાર્ગોનું ૨૦૧૨ સુધીમાં ષષ્ઠર્માગીય રૂપાંતર કરશે.

નેશનલ હાઈવે અધિનયમ ૧૯૫૬ ધોરીમાર્ગોના બાંધકામ અને જાળવણી માટે રોકાણ માટે પૂરૂ પાડે છે.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.vakilno1.com/bareacts/Laws/The-National-Highways-Act-1956.htm | title = The National Highways Act, 1956 | access-date = 2012-12-02 | archive-date = 2012-02-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120214191232/http://www.vakilno1.com/bareacts/Laws/The-National-Highways-Act-1956.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; તાજેતરમાં, ઘણા વર્તમાન રસ્તાઓને રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો તરીકે વર્ગીક્રુત કરવામાં આવ્યા છે. રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોના ટ્રાફીકને અવિરત માર્ગ પૂરો પાડવા માટે મોટા નગરો અને શહેરોની ફરતે  બાયપાસ રોડ પણ બાંધવામાં આવ્યા છે. ભારતમાં ખૂબ જ વૈવિધ્યપૂર્ણ આબોહવા, વસ્તી, ટ્રાફિક, અને ક્યારેક રાજકીય પરિસ્થિતિને કારણે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો ક્યાંક ભારે ટ્રાફિક સાથે ષષ્ઠમાર્ગીય તો ક્યાંક એકદમ ઓછા ટ્રાફિક સાથે એકમાર્ગીય હોય છે. કેટલાક રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ લાંબા છે તો કેટલાક ટૂંકા માર્ગો નજીકના બંદરો માટે જોડાણ આપવા માટે અન્ય રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગમાંથી છૂટા પડ્યા હોય છે. 

સૌથી લાંબો રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ [[રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૭]] છે.&lt;ref name=&quot;ref3&quot;&gt;[http://www.mapsofindia.com/roads/ Indian Road Map-Source-Maps of India]&lt;/ref&gt; જે [[ઉત્તર પ્રદેશ]]ના [[વારાણસી]]થી ભારતીય મુખ્ય ભૂમિના દક્ષિણ બિંદુએ આવેલા [[તમિળનાડુ]]ના [[કન્યાકુમારી]] સુધીનું {{convert|2369|km|mi|mi}} અંતર આવરી લે છે.  તે [[હૈદરાબાદ]] અને [[બેંગલોર]]માંથી પસાર થાય છે. સૌથી ટૂંકો રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ [[રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ ૪૭A]] છે.&lt;ref name=&quot;ref4&quot;&gt;http://www.listkerala.com/highways_kerala.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180407225412/http://www.listkerala.com/highways_kerala.htm |date=2018-04-07 }} List Kerala] Highways in Kerala,&lt;br /&gt; [http://www.india9.com/i9show/National-Highway-47A-65892.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180908164522/https://www.india9.com/i9show/National-Highway-47A-65892.htm |date=2018-09-08 }} National Highway 47A-Source-India9.com]&lt;/ref&gt; જે [[એર્નાકુલમ]]થી [[કોચી]] પોર્ટ સુધીનું {{convert|6|km|mi}} અંતર આવરી લે છે. 
[[Image:NH7 Section Between Bangalore to Karnataka-Andhrapradesh Border.JPG|thumb|આંધ્રપ્રદેશની સરહદ અને બેંગલોર વચ્ચેનો નેશનલ હાઇવે ૭ વિભાગ. આ ઉત્તર-દક્ષિણ કોરિડોરનો એક ભાગ છે.]]

== ભારતીય માર્ગ નેટવર્ક ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''[[ભારતીય માર્ગો]]&lt;ref name=&quot;Road annual report&quot;&gt;{{cite web|url=http://morth.nic.in/showfile.asp?lid=414|title=Annual report 2010-2011,|publisher=Ministry of Road transport and highways|access-date=2012-02-07|archive-date=2012-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120124154837/http://www.morth.nic.in/showfile.asp?lid=414|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; '''
!વર્ગ!!લંબાઈ (કિ.મી. અને માઈલ)
|-
|[[ ભારતીય એક્સપ્રેસમાર્ગો‎|એક્સપ્રેસમાર્ગો‎]]||align=&quot;right&quot;|{{convert|1,000|km|mi}}
|-
| કુલ રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો||align=&quot;right&quot;|{{convert|70,934|km|mi}}
|-
|૨૦૧૨ સુધીનાં ૪ થી ૬ લેન (માર્ગ)નાં રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો||align=&quot;right&quot;|{{convert|16,000|km|mi}}
|-
|૪ થી ૬ લેન (માર્ગ)નાં બનતા રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો ||align=&quot;right&quot;|{{convert|25,000|km|mi}}
|-
|રાજ્ય ધોરીમાર્ગો||align=&quot;right&quot;|{{convert|154,522|km|mi}}
|-
|મુખ્ય અને અન્ય જિલ્લામાર્ગો||align=&quot;right&quot;|{{convert|2,577,396|km|mi}}
|-
|ગ્રામ્ય અને અન્ય માર્ગો||align=&quot;right&quot;|{{convert|1,433,577|km|mi}}
|-
|કુલ (અંદાજે)||align=&quot;right&quot;|'''{{convert|4,245,429|km|mi}}'''
|}

== ભારતનાં ધોરીમાર્ગોની ચિત્રગેલેરી ==
&lt;gallery&gt;
File:Nh_7.jpg
File:NH_73_from_Bangalore.JPG
File:Nh_72_from_bangalore.jpg
File:NH75.jpg
File:NH 8 - a view from Rajastan.jpg
File:NH-209-Dimbam Ghat.jpg
File:Nationalhighway2.jpg
File:National Highway 7 (old numbering) in Karnataka.jpg
File:HIghway Chennai Bangalore.jpg
File:NH 67 in Thanjavur.jpg
File:Looking-down-National-Highway-Chittode-Junction.JPG
File:Nh76.jpg
File:NH5.jpg
File:NH5-highway scenic drive India.jpg
File:BMIC-Mallasandra-flyover.jpg
File:Nh8.png
File:Pune bypass Soham Pablo.jpg
File:Indica NH7.jpg
File:NH5 at Anandapuram near Vizag.jpg
File:Salem NH47 trumpet exchange.jpg
File:Saurpanika_river_Arabian_Sea_Kundapur.jpg
&lt;/gallery&gt;

== આ પણ જુઓ ==
* [[ભારતના રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોની યાદી]]
* રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગ વિકાસ પરિયોજના

== સંદર્ભો અને નોંધો ==
{{Reflist|2}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [http://www.nhai.org ભારતીય રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગ પ્રાધિકરણ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160611061444/http://www.nhai.org/ |date=2016-06-11 }}
* [http://www.vignanam.org/india/Indian_highways.php ભારતીય રાજમાર્ગો પર એક લેખ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{ભારતીય ધોરીમાર્ગો}}

[[Category:ભારતીય રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો]]</text>
      <sha1>7el3orcbukatkq15twg7xs77iji4q1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>રુક્માવતી નદી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62846</id>
    <revision>
      <id>906820</id>
      <parentid>847524</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3843" sha1="960dhxs1f2946rz94dwg3dkmrq0jaom" xml:space="preserve">{{Infobox river
| name               = રુક્માવતી નદી
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| name_other         = 
| name_etymology     = 
| nickname           =
&lt;!---------------------- IMAGE--&gt;
| image              = 
| image_size         = 
| image_caption      = 
| image_alt          =
&lt;!---------------------- MAPS --&gt;
| map                = 
| map_size           = 
| map_caption        = 
| map_alt            = 
| pushpin_map        = 
| pushpin_map_size   = 
| pushpin_map_caption= 
| pushpin_map_alt    = 
&lt;!---------------------- LOCATION --&gt;
| subdivision_type1  = રાજ્ય
| subdivision_name1  = {{#statements:P131}}
| subdivision_type2  = દેશ
| subdivision_name2  = {{#statements:P17}}
| subdivision_type3  = 
| subdivision_name3  = 
| subdivision_type4  = 
| subdivision_name4  = 
| subdivision_type5  = 
| subdivision_name5  = 
&lt;!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;
| length             = ૫૦ કિમી
| width_min          = 
| width_avg          = 
| width_max          = 
| depth_min          = 
| depth_avg          = 
| depth_max          = 
| discharge1_location= {{#statements:P403}}
| discharge1_min     = 
| discharge1_avg     = 
| discharge1_max     = 
&lt;!---------------------- BASIN FEATURES --&gt;
| source1            = 
| source1_location   = {{#statements:P885}}
| source1_coordinates= &lt;!-- {{Coord|...}} --&gt;
| source1_elevation  = 
| mouth              = 
| mouth_location     = {{#statements:P403}}
| mouth_coordinates  = &lt;!-- {{Coord|...|display=inline,title}} --&gt;
| mouth_elevation    = 
| progression        = 
| river_system       = 
| basin_size         = 
| basin_landmarks    = 
| basin_population   = 
| tributaries_left   = 
| tributaries_right  = 
| waterbodies        = 
| waterfalls         = 
| bridges            = 
| ports              = 
| custom_label       = બંધ
| custom_data        = વિજય સાગર બંધ અને અન્ય પાંચ બંધો
| extra              = 
}}
'''રુકમાવતી નદી''' [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ જિલ્લા]]ના [[ભુજ તાલુકો|ભુજ તાલુકા]]ના રામપર-વેકરા ગામમાંથી નીકળીને [[કચ્છનો અખાત|કચ્છના અખાત]]ને મળે છે. નદીની લંબાઇ ૫૦ કિમી છે. તેનો સ્‍ત્રાવક્ષેત્ર ૪૪૮ ચો. કિમી. છે. નદી ઉપર નાની સિંચાઇ યોજનાના પાંચ બંધ તેમજ વિજય સાગર બંધ આવેલ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://guj-nwrws.gujarat.gov.in/showpage.aspx?contentid=2166&amp;lang=English|title=Rukmavati River {{!}} River Data {{!}} Data Bank {{!}} નર્મદા (ગુજરાત રાજય)|last=Narmada|first=|date=|website=guj-nwrws.gujarat.gov.in|publisher=|language=en-IN|access-date=૧૪ મે ૨૦૧૭}}{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

નદીના મુખ નજીક [[માંડવી (કચ્છ)|માંડવી]] શહેર કાંઠા પર કચ્છના અખાત નજીક વસેલું છે.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.india9.com/i9show/Rukmavati-River-72976.htm |title=Rukmavati River |publisher= |accessdate=2007-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927012202/http://www.india9.com/i9show/Rukmavati-River-72976.htm |archive-date=2007-09-27 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{ગુજરાતની નદીઓ}}

{{geo-stub}}

[[શ્રેણી:ગુજરાતની નદીઓ]]</text>
      <sha1>960dhxs1f2946rz94dwg3dkmrq0jaom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ગીટ (સોફ્ટવેર)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65030</id>
    <revision>
      <id>906780</id>
      <parentid>840083</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T00:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4361" sha1="1km8gdgo2ml7lxxd7m86g4ileitxzdv" xml:space="preserve">{{Infobox Software
 | name                = ગીટ
 | logo                = [[File:git-logo-2012.svg|x100px|ગીટ ચિહ્ન]]
 | screenshot          = [[File:Git session.svg|250px]]
 | collapsible         = 
 | caption             = ગીટની કામગીરી દર્શાવતા સ્ક્રિનની છબી
 | author              = [[લિનસ ટોરવાલ્ડ્સ]]&lt;ref name=&quot;git-initial-commit&quot;&gt;{{cite web
 | url = https://github.com/git/git/commit/e83c5163316f89bfbde7d9ab23ca2e25604af290
 | date        = 8 April 2005
 | title       = Initial revision of &quot;git&quot;, the information manager from hell
 | publisher   = ગીટહબ
 | access-date = 20 December 2015
 | url-status  = live
 | archiveurl  = https://web.archive.org/web/20151116175401/https://github.com/git/git/commit/e83c5163316f89bfbde7d9ab23ca2e25604af290
 | archive-date = 16 November 2015
 | df          = dmy-all}}&lt;/ref&gt;
 | developer           = જુનિઓ હમાનો અને અન્ય લોકો&lt;ref name=&quot;git-commits&quot;&gt;{{cite web
 | url         = https://github.com/git/git/graphs/contributors
 | date        = 8 June 2016
 | title       = Commit Graph
 | publisher   = ગીટહબ
 | access-date = 19 December 2015
 | url-status  = live
 | archiveurl  = https://web.archive.org/web/20160120121816/https://github.com/git/git/graphs/contributors
 | archive-date = 20 January 2016
 | df          = dmy-all}}&lt;/ref&gt;
 | released            = ૭ એપ્રિલ ૨૦૦૫
 | latest release version = ૨.૨૬.૦
 | latest release date = ૨૨ માર્ચ ૨૦૨૦&lt;ref&gt;{{cite web
 | url        = https://github.com/git/git/releases
 | access-date = 23 March 2020
 | title      = Releases - git/git}}&lt;/ref&gt;
 | operating system    =
 | platform            =
 | language            = [[C (પ્રોગ્રામિંગ ભાષા)|C‎]], બોર્ન શેલ, [[પર્લ]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://git.kernel.org/?p=git/git.git;a=tree |title=git/git.git/tree |publisher=git.kernel.org |date= |access-date=2011-11-30 }}{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 | genre               = રીવિઝન કંટ્રોલ
 | license             = GNU જનરલ પબ્લિક લાયસન્સ આવૃત્તિ ૨
 | website             = {{URL|https://git-scm.com}}
}}
'''ગીટ''' ({{ઢાંચો:IPAc-en|g|ɪ|t}}) એ વિતરિત રીવિઝન કંટ્રોલ સિસ્ટમ સોફ્ટવેર છે.&lt;ref&gt;http://marc.info/?l=linux-kernel&amp;m=111288700902396&lt;/ref&gt; ગીટ લિનક્સ કર્નલ માટે [[લિનસ ટોરવાલ્ડ્સ]] દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. હાલમાં જુનિઓ હમાનો ગીટ સોફ્ટવેરની જાળવણી કરે છે. ગીટ મુક્ત અને ઓપન સોર્સ સોફ્ટવેર છે જે GNU જનરલ પબ્લિક લાયસન્સ આવૃત્તિ ૨ હેઠળ આવરી લેવાયું છે.

==સંદર્ભ==
{{Reflist}}

==અન્ય કડીઓ==
* {{અધિકૃત વેબસાઇટ|https://git-scm.com/}}
* [http://book.git-scm.com/ Git Community Book]
* [http://utsl.gen.nz/talks/git-svn/intro.html Introduction to git-svn for Subversion/SVK users and deserters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120116230508/http://utsl.gen.nz/talks/git-svn/intro.html |date=2012-01-16 }} સામ વિલાઇન
* [http://eagain.net/articles/git-for-computer-scientists/ Git for computer scientists]
* [https://web.archive.org/web/20120127034313/http://www-cs-students.stanford.edu/~blynn/gitmagic/ Git Magic]: ગીટ અંગેની ટીપ્પણીઓની યાદી
* [http://jonas.nitro.dk/git/quick-reference.html Git Quick Reference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119131911/http://jonas.nitro.dk/git/quick-reference.html |date=2012-01-19 }}
* [http://www.youtube.com/watch?v=4XpnKHJAok8 Linus Torvalds hosting a Google Tech Talk on Git]
* [https://git.wiki.kernel.org/index.php/Main_Page Git Wiki at kernel.org]

{{સબસ્ટબ}}

[[શ્રેણી:સોફ્ટવેર]]</text>
      <sha1>1km8gdgo2ml7lxxd7m86g4ileitxzdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>લક્ષ્મેશ્વર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69224</id>
    <revision>
      <id>906821</id>
      <parentid>788700</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:28:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1299" sha1="pwnkmeok9deysmkyuizigaagskzlpi0" xml:space="preserve">[[ચિત્ર:Someshwara temple at Lakshmeshwara.jpg|300px|thumb|લક્ષ્મેશ્વર ખાતે સોમેશ્વર મંદિર]]
'''લક્ષ્મેશ્વર''' ({{Lang-kn|ಲಕ್ಷ್ಮೇಶ್ವರ}}) એ દક્ષિણ [[ભારત]]માં આવેલા [[કર્ણાટક|કર્ણાટક રાજ્ય]]ના [[ગડગ જિલ્લો|ગડગ જિલ્લા]]માં આવેલા શિરહટ્ટી તાલુકામાં આવેલું એક નગર છે. હુબલી શહેરથી આશરે ૫૫ કિલોમીટર&lt;ref&gt;http://www.india9.com/i9show/Lakshmeshwar-59196.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303184815/http://www.india9.com/i9show/Lakshmeshwar-59196.htm |date=2016-03-03 }} Lakshmeshwar accessdate=2009-02-10&lt;/ref&gt; જેટલા અંતરે આવેલ આ શહેર કૃષિ-ઉત્પાદનના વ્યાપાર કેન્દ્ર માટે જાણીતું છે.

આ ઐતિહાસિક નગરમાં અનેક મંદિરો આવેલાં છે.

==સંદર્ભો==
{{reflist}}

[[શ્રેણી:કર્ણાટક]]
[[શ્રેણી:મંદિરો]]</text>
      <sha1>pwnkmeok9deysmkyuizigaagskzlpi0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કાલુપુર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70749</id>
    <revision>
      <id>906776</id>
      <parentid>898984</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T22:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2162" sha1="03ko9l7kswuil5zojibfydqk4dt2727" xml:space="preserve">'''કાલુપુર''' [[ગુજરાત]]ના ઔદ્યોગિક પાટનગર [[અમદાવાદ]]નો એક વિસ્તાર છે.

== ભૂગોળ ==
કાલુપુરનું ભૌગોલિક સ્થાન {{coord|23|1|45|N|72|36|1|E}} પર છે.&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/#lat=23.0293749&amp;lon=72.6004726&amp;z=18&amp;l=0&amp;m=a&amp;v=2&amp;show=/394426/Kalupur-Bus-Station Wikimapia&lt;/ref&gt;

== સ્થાન ==
કાલુપુર અમદાવાદ શહેરનો મધ્ય વિસ્તાર છે. કાલુપુર બસ સ્ટેશનથી અમદાવાદના દરેક મુખ્ય વિસ્તારમાં જવા માટે બસ સેવા મળી રહે છે. કાલુપુર બસ સ્ટેશન અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ ટ્રાન્સપોર્ટ સર્વિસ (AMTS) વડે સંચાલિત છે.&lt;ref&gt;http://www.india9.com/i9show/Kalupur-Bus-Station-82270.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303214412/http://www.india9.com/i9show/Kalupur-Bus-Station-82270.htm |date=2016-03-03 }} About Kalupur Bus Station&lt;/ref&gt;

અમદાવાદનું મુખ્ય [[અમદાવાદ રેલ્વે સ્ટેશન|રેલ્વે સ્ટેશન]] પણ કાલુપુરમાં આવેલું છે.

== જોવાલાયક સ્થળો ==
કાલુપુરમાં [[સ્વામિનારાયણ મંદિર, કાલુપુર|શ્રી સ્વામિનારાયણ મંદિર]] આવેલું છે. આ મંદિર શ્રી સ્વામીનારાયણ સંપ્રદાયનું પ્રથમ મંદિર છે.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [https://web.archive.org/web/20160303181606/http://www.india9.com/i9show/Shri-Swaminarayan-Temple-54176.htm About Swaminarayan Temple]

{{અમદાવાદ શહેર}}

[[શ્રેણી:અમદાવાદ શહેરના વિસ્તારો]]</text>
      <sha1>03ko9l7kswuil5zojibfydqk4dt2727</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>લીમખેડા તાલુકો</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76923</id>
    <revision>
      <id>906822</id>
      <parentid>855500</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T10:38:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6752" sha1="nb8xecwra9d5q6ekvfs7otgmfhje8g5" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name                    = લીમખેડા તાલુકો
|native_name             = 
|native_name_lang        = &lt;!-- ISO 639-1 code e.g. &quot;fr&quot; for French. If more than one, use {{lang}} instead --&gt;
|settlement_type         = તાલુકો
|image_skyline           = 
|imagesize               = 
|image_alt               = 
|image_caption           = 
|image_flag              = 
|flag_alt                = 
|image_seal              = 
|seal_alt                = 
|image_shield            = 
|shield_alt              = 
|etymology               = 
|nickname                = 
|motto                   = 
|image_map               = {{maplink|frame=yes|frame-width=|frame-height=|frame-align=center|type=shape|id=|stroke-colour=#C60C30|stroke-width=2|text=તાલુકાનો નકશો}}
|map_alt                 = 
|map_caption             = 
|pushpin_map             = India Gujarat#India3
|pushpin_map_alt         = 
|pushpin_map_caption     = 
|pushpin_label_position  = 
|coordinates             = &lt;!-- {{coord|latitude|longitude|type:city|display=inline}} --&gt;
|coor_pinpoint           = 
|coordinates_footnotes   = 
|subdivision_type        = દેશ
|subdivision_name        = ભારત
|subdivision_type1       = [[ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો|રાજ્ય]]
|subdivision_name1       = [[ગુજરાત]]
|subdivision_type2       = [[ગુજરાતના જિલ્લાઓ|જિલ્લો]]
|subdivision_name2       = [[દાહોદ જિલ્લો|દાહોદ]]
|subdivision_type3       = 
|subdivision_name3       = 
|established_title       = 
|established_date        = 
|founder                 = 
|seat_type               = મુખ્ય મથક
|seat                    = [[લીમખેડા]]
|government_footnotes    = 
|government_type         = 
|governing_body          = 
|leader_party            = 
|leader_title            = 
|leader_name             = 
|leader_title1           = 
|leader_name1            = 
|leader_title2           = 
|leader_name2            = 
|leader_title3           = 
|leader_name3            = 
|leader_title4           = 
|leader_name4            = 
|unit_pref               = Metric
|area_footnotes          = 
|area_urban_footnotes    = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
|area_rural_footnotes    = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
|area_metro_footnotes    = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
|area_note               = 
|area_water_percent      = 
|area_rank               = 
|area_blank1_title       = 
|area_blank2_title       = 
|area_total_km2          = 5971.85
|area_land_km2           = 
|area_water_km2          = 
|area_urban_km2          = 
|area_rural_km2          = 
|area_metro_km2          = 
|area_blank1_km2         = 
|area_blank2_km2         = 
|length_km               = 
|width_km                = 
|dimensions_footnotes    = 
|elevation_footnotes     = 
|elevation_m             = 
|population_as_of        = ૨૦૧૧
|population_total        = ૩૦૬૨૬૯
|population_density_km2  = auto
|population_footnotes    = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.co.in/subdistrict/limkheda-taluka-dahod-gujarat-3892|title=Limkheda Taluka Population, Religion, Caste Dahod district, Gujarat - Census India|website=www.censusindia.co.in|language=en-US|access-date=૩ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮|archive-date=2020-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719174512/https://www.censusindia.co.in/subdistrict/limkheda-taluka-dahod-gujarat-3892|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|population_blank1_title = લિંગ પ્રમાણ
|population_blank1       = ૧૦૦૮
|population_blank2_title = સાક્ષરતા
|population_blank2       = ૪૯
|population_demonym      = 
|timezone1               = [[ભારતીય માનક સમય|IST]]
|utc_offset1             = +૫:૩૦
|postal_code_type        = પિનકોડ
|postal_code             = 
|area_code_type          = ટેલિફોન કોડ
|area_code               = 
|area_codes              = &lt;!-- for multiple area codes --&gt;
|iso_code                = 
|website                 = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
|module                  = 
|footnotes               = 
}}
'''લીમખેડા તાલુકો''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત]] રાજ્યના [[દાહોદ જિલ્લો|દાહોદ જિલ્લા]]નો તાલુકો છે. [[લીમખેડા]] આ તાલુકાનું મુખ્ય મથક છે.

લીમખેડા તાલુકો સૌથી પછાત તાલુકા તરીકે રાજયમાં બીજા ક્રમે આવે છે. તાલુકામાં આવેલાં ગામો પૈકી ર૬ ગામો રાજ્યના મુખ્યમંત્રીએ યોગ્ય વિકાસ થાય તે હેતુથી દત્તક લીધેલ છે.

== લીમખેડા તાલુકામાં આવેલાં ગામો ==
લીમખેડા તાલુકામાં ૧૫૩ ગામો આવેલાં છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/data/subdistrict/3892-limkheda-dohad-gujarat.html|title=Limkheda Taluka - Dohad|access-date=૧૪ ઓક્ટોબર ૨૦૧૬}}&lt;/ref&gt;

૨૦૧૭માં લીમખેડા તાલુકામાંથી ૭૧ ગામો વડે નવા [[સીંગવડ તાલુકો|સીંગવડ તાલુકા]]ની રચના થઇ હતી.

{{લીમખેડા તાલુકાના ગામ}}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [https://dahoddp.gujarat.gov.in/gu/taluka/Limkheda/home લીમખેડા તાલુકા પંચાયતની વેબસાઇટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210822173650/https://dahoddp.gujarat.gov.in/gu/taluka/Limkheda/home |date=2021-08-22 }} 
* [http://www.maplandia.com/india/gujarat/panchmahals-godhra/limkheda/ લીમખેડાનો ઉપગ્રહ પરથી નકશો]
* [https://web.archive.org/web/20160305012951/http://www.india9.com/i9show/Limkheda-77746.htm લીમખેડા વિશે માહિતી]
* [https://web.archive.org/web/20160305012614/http://www.india9.com/i9show/Limkheda-Shiva-Temple-30789.htm લીમખેડા શિવમંદિર વિશે માહિતી]

{{સ્ટબ}}

[[Category:દાહોદ જિલ્લો]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતનાં તાલુકાઓ]]</text>
      <sha1>nb8xecwra9d5q6ekvfs7otgmfhje8g5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ભુજિયો કિલ્લો</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77258</id>
    <revision>
      <id>906807</id>
      <parentid>807909</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T08:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8768" sha1="43rcfobfiqd4tdmjuvftubcopj83ytd" xml:space="preserve">{{Infobox Military Structure
|name = ભુજિયો કિલ્લો
|image = Dungar of bhuj.jpg
|caption = ભુજિયો કિલ્લો
|partof = 
|location = [[ભુજિયો ડુંગર]], [[ભુજ]], [[ગુજરાત]]
|map_type=India Gujarat
|map_size = 200
|map_caption = ગુજરાતમાં સ્થાન
|type = પર્વતીય કિલ્લો
|coordinates = {{coord|23|14|47.58|N|69|41|26.67|E|region:IN}}
|built = ૧૭૧૫-૧૭૪૧
|builder = રાવ ગોદજી, મહારાવ દેશલજી પ્રથમ
|materials = પથ્થર
|height = 
|used = લશ્કરી / મથક
|demolished =
|condition = આંશિક ખંડિત
|ownership = ભારત સરકાર
|open_to_public = હા
|controlledby = 
|garrison = 
|current_commander = 
|commanders = 
|occupants = 
|battles = મુઘલ આક્રમણ ‍(૧૭૨૦‌), સિંધના કેસરખાન અને શેર બુલંદખાનનું કચ્છ પર આક્રમણ ‍(૧૮૩૫)
}}
'''ભુજિયો કિલ્લો''' [[ગુજરાત]]ના [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ જિલ્લા]]ના [[ભુજ]] શહેરની બહાર આવેલો કિલ્લો છે. આ કિલ્લો [[ભુજિયો ડુંગર|ભુજિયા ડુંગર]]ની ઉપર બાંધવામાં આવેલો છે.&lt;ref name=&quot;x&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.india9.com/i9show/Bhujia-Fort-27943.htm |title=Bhujia Fort |access-date=2016-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107110603/https://www.india9.com/i9show/Bhujia-Fort-27943.htm |archive-date=2022-11-07 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;y&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=dLUBAAAAYAAJ&amp;q=bhujia+fort&amp;dq=bhujia+fort&amp;hl=en&amp;ei=eKXQTbPaOMezrAfVuLXCCg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CDEQ6AEwAA] Gazetteer of the Bombay Presidency: Cutch, Palanpur, and Mahi Kantha, 1880&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;v&quot;&gt;[http://www.flickr.com/photos/jvblogger/3266821574/ Fort of Bhuj on Bhujia Hill]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.panoramio.com/photo/25270410 |title=View of Bhujia Fort on Bhujia Hill, Bhuj, Kachchh |access-date=2016-11-03 |archive-date=2016-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424031223/http://www.panoramio.com/photo/25270410 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ray&gt;{{cite news|title=Gujarat to set up quake memorial in Bhuj|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/gujarat-to-set-up-quake-memorial-in-bhuj-104041601028_1.html|first=Joydeep|last=Ray|date=૧૬ એપ્રિલ ૨૦૦૪|newspaper=Business Standard}}&lt;/ref&gt;

== ઇતિહાસ ==
આ કિલ્લો શહેરના સંરક્ષણ માટે [[જાડેજા વંશ|જાડેજા]] શાસકો દ્વારા બાંધવામાં આવ્યો હતો. ભુજિયા કિલ્લાનું બાંધકામ કચ્છના શાસક રાવ ગોદજી પહેલા (૧૭૧૫-૧૭૧૮) દ્વારા ભુજના રક્ષણ માટે શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે તેનું મુખ્ય બાંધકામ અને પૂર્ણાહતિ તેના પુત્ર દેશલજી પ્રથમ (૧૭૧૮-૧૭૪૧) ના શાસન દરમિયાન થયું હતું. પાટનગર ભૂજના સંરક્ષણ માટે કિલ્લાની દિવાલ વધુ મજબૂત કરવામાં આવી હતી. ભૂજિયા ટેકરીને મજબૂત બનાવવામાં દેશલજી પ્રથમના દિવાન દેવકરણ શેઠે અગત્યનો ભાગ ભજવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;y&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;z&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.onlytravelguide.com/gujarat/historical/bhujia-hill-fort.php |title=Bhujia Hill fort |access-date=2016-11-03 |archive-date=2017-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171024153524/http://www.onlytravelguide.com/gujarat/historical/bhujia-hill-fort.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;w&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=fbUWAQAAMAAJ&amp;q=bhujia+fort&amp;dq=bhujia+fort&amp;hl=en&amp;ei=DKbQTbK3JYusrAe32YDDCg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CDAQ6AEwADgK] District census handbook&lt;/ref&gt; આ કિલ્લાએ મુખ્ય ૬ યુદ્ધો જોયા છે, જે ૧૭૦૦ થી ૧૮૦૦ની સાલમાં કચ્છના રાજપૂત શાસકો અને [[સિંધ]]ના આક્રમણખોરો અને ગુજરાતના મોગલ શાસકો વચ્ચે થયા હતા.&lt;ref name=&quot;y&quot;&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;w&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;x&quot; /&gt;

ભૂજિયા કિલ્લા પર પ્રથમ મુખ્ય યુદ્ધ દેશલજી પ્રથમના શરૂઆતી શાસન વખતે અને ગુજરાતના મોગલ સૂબા શેર બુલંદ ખાનના કચ્છ પરના આક્રમણ પર લડાયું હતું. કચ્છનું લશ્કર તે સમયે અનિશ્ચિત સ્થિતિમાં હતું. તે સમયે નાગા બાવાઓનું એક જૂથ કિલ્લાના નાગ મંદિરની પૂજાના બહાને કિલ્લામાં દાખલ થયું અને શેર બુલંદ ખાનના લશ્કર સામે યુદ્ધમાં જોડાયું. તે દિવસથી નાગા બાવાઓને નાગ પંચમીના દિવસ પર ખાસ મહત્વ આપવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=oPUFiGRH07IC&amp;pg=RA1-PA44&amp;dq=bhujia+fort+khengarji&amp;hl=en&amp;ei=N7zQTaWuN8HrrQe6uOnCCg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CDEQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=sher%20buland&amp;f=false] Kutch in festival and custom By K. S. Dilipsinh.&lt;/ref&gt;

૧૮૧૯માં કચ્છ રજવાડાએ જ્યારે બ્રિટિશ આધિપત્ય સ્વીકાર્યું ત્યારે  કર્નલ વિલિયમ કોરે કિલ્લાનો કબ્જો લીધો હતો.&lt;ref name=&quot;x&quot;&gt;&lt;/ref&gt; આ કિલ્લો ૧૯૪૭માં ભારતની સ્વતંત્રતા પછી [[ભારતીય ભૂમિસેના|ભારતીય સેના]] હેઠળ હતો. ૨૦૦૧ના ધરતીકંપ પછી ભારતીય સેનાએ કિલ્લો ખાલી કરીને નવી જગ્યા અપનાવી હતી.&lt;ref name=&quot;v&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;z&quot; /&gt;

== લાક્ષણિકતાઓ ==
ભૂજિયો કિલ્લો આંશિક રીતે ખંડેર છે. કિલ્લાની અંદર જવા માટે બે દરવાજાઓમાંથી પસાર થવું પડે છે. કિલ્લાની અંદર અનિયમિત રીતે બંધાયેલ ઇમારતો આવેલી છે. કિલ્લાની ટોચની દિવાલો નબળી અને નુકશાન પામેલી છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/Print/278716.aspx|title=Land-grab in Gujarat border zone|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-url = https://web.archive.org/web/20121021191207/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/Print/278716.aspx|archive-date=૨૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૨|access-date=૧૬ મે ૨૦૧૧|url-status=dead|df=}}&lt;/ref&gt;

== ચિત્રો ==
&lt;gallery widths=&quot;140px&quot; heights=&quot;140px&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
Image:Mount de bhuj - fort.jpg|કિલ્લાનું પ્રવેશદ્વાર
Image:Mount de bhuj - fort- entrance.jpg|કિલ્લાનું પ્રવેશદ્વાર
Image:Inside fort- bhujiyo dunger.jpg|કિલ્લાની અંદર
Image:Golden view.jpg|કિલ્લાની દિવાલ
Image:Mount de bhuj.jpg|કિલ્લાની દિવાલ
Image:Amazing golden view.jpg|કિલ્લાની દિવાલ
Image:Bhujang Naga Temple, Bhujia Hill, Bhuj, Kutch Gujarat.jpg|ભૂજંગ નાગ મંદિર અને કિલ્લો
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતના કિલ્લાઓ]]</text>
      <sha1>43rcfobfiqd4tdmjuvftubcopj83ytd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>બિરલા પ્લેનેટોરિયમ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79516</id>
    <revision>
      <id>906801</id>
      <parentid>787848</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T07:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7775" sha1="5ny99qd8nf67rgdj6kqyacv4fo5o420" xml:space="preserve">{{Infobox museum|name=એમ.પી.બિરલા પ્લેનેટોરિયમ|native_name=এম. পি. বিড়লা তারামণ্ডল|native_name_lang=bn|image=Birla Planetarium, Kolkata.jpg|caption=એમ.પી.બિરલા પ્લેનેટોરિયમ, કલકત્તા|established=૧૯૬૩|location= ૯૬, જવાહરલાલ નહેરુ રોડ, [[કલકત્તા]], ભારત|type=પ્લેનેટોરિયમ}}
'''બિરલા પ્લેનિટોરિયમ''' [[કોલકાતા]], [[પશ્ચિમ બંગાળ]], [[ભારત]], ખાતે એક મજલાવિહીન ઈમારત છે, જેનું સ્થાપ્ત્ય  લાક્ષણિક ભારતીય શૈલીમાં સાંચીના બૌદ્ધ સ્તૂપ પર આધારિત છે.&lt;ref&gt;[http://kolkata.clickindia.com/tourism/mpbirlaplanetarium.html Kolkata Click India] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418111625/http://kolkata.clickindia.com/tourism/mpbirlaplanetarium.html|date=૧૮ એપ્રિલ ૨૦૧૨}}&lt;/ref&gt; ચૌરંઘી રોડ પર  વિક્ટોરિયા મેમોરિયલ, સેન્ટ પોલ કેથેડ્રલ તેમ જ દક્ષિણ કોલકાતાના મેદાનને અડીને આવેલું છે. તે એશિયાનું સૌથી મોટું પ્લેનિટોરિયમ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.timeschennai.com/index.php?mod=article&amp;cat=MetroNews&amp;article=37926 |title=Birla Planetarium plans show for students to mark its golden jubilee |access-date=2017-02-11 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722232922/http://www.timeschennai.com/index.php?mod=article |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; અને વિશ્વમાં બીજા નંબરનું સૌથી મોટું પ્લેનિટોરિયમ છે.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.india9.com/i9show/M-P-Birla-Planetarium-23482.htm |title=M P Birla Planetarium |access-date=2017-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924042409/http://www.india9.com/i9show/M-P-Birla-Planetarium-23482.htm |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ભારતમાં બે અન્ય બિરલા પ્લેનેટોરિયમ આવેલ છે: ચેન્નાઇ ખાતે બી. એમ. બિરલા પ્લેનિટોરિયમ અને  હૈદરાબાદ ખાતે બિરલા પ્લેનિટોરિયમ.

''તારામંડળ '' જેવા હુલામણા નામથી ઓળખાતા પ્લેનિટોરિયમનું ઉદ્ઘાટન જુલાઈ ૨, ૧૯૬૩ના દિવસે ભારતના વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુ દ્વારા કરવામાં આવ્યું&lt;ref&gt;[http://scientificman.com/2013/07/16/50-years-of-birla-planetarium-kolkata-birla-planeterium-interview-with-director-birla-planetarium-kolkata/ 50 Glorious years of M.P. Birla Planetarium Kolkata] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130721064940/http://scientificman.com/2013/07/16/50-years-of-birla-planetarium-kolkata-birla-planeterium-interview-with-director-birla-planetarium-kolkata/|date=૨૧ જુલાઈ ૨૦૧૩}}&lt;/ref&gt; . અહિંયાં એક ઇલેક્ટ્રોનિક્સ લેબોરેટરી છે, જે ડિઝાઇન અને ફેબ્રિકેશનના વૈજ્ઞાનિક સાધનો વડે સજ્જ છે. અહીં એક ખગોળશાસ્ત્ર ગેલેરી છે કે જ્યાં આકાશી મોડેલો તથા પ્રખ્યાત ખગોળશાસ્ત્રીઓનાં ચિત્રોનો વિશાળ સંગ્રહ છે. આ પ્લેનિટોરિયમ ખાતે એક ખગોળીય વેધશાળા છે, જે સજ્જ છે સેલેસ્ટ્રોન C-14 ટેલિસ્કોપ ST6 CCD કેમેરા અને સૌર ફિલ્ટર જેવી એક્સેસરીઝ સાથે. અહીં જનતા અને વિદ્યાર્થીઓ ૧૦૦ કરતાં વધુ ખગોળીય પ્રોજેક્ટ માટે ખગોળશાસ્ત્ર, ખગોળ-ભૌતિકી, અવકાશ વિજ્ઞાન તેમજ તારા અને ગ્રહો અંગેની માન્યતાઓ વિષયક વિવિધ હકીકતો મેળવી તેના પર કાર્ય કરી શકે એવી સવલત મળે છે. તે ૬૮૦ માણસોની ક્ષમતા ધરાવે છે.

અહીં ૧૨:૦૦ થી ૧૯:૦૦ કલાક દરમિયાન દૈનિક કાર્યક્રમો અંગ્રેજી, બંગાળી અને હિન્દી ભાષામાં રજુ કરવામાં આવે છે. ક્યારેક ક્યારેક ઉડિયા, તમિલ, ગુજરાતી, જેવી અન્ય ભાષાઓમાં પણ કાર્યક્રમો રજુ કરવામાં આવે છે. રજાઓના દિવસોમાં વધારાના કાર્યક્રમો પણ રજુ કરવામાં આવે છે.
આ પ્લેનિટોરિયમ એમ એલ દાલમીયાં એન્ડ કંપની દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું, જેના માલિક બોર્ડ ઓફ કંટ્રોલ ફોર ક્રિકેટ ઇન ઇન્ડિયાના ભૂતપૂર્વ પ્રમુખ જગમોહન દાલમીયાં હતા.

હાલમાં અહીં નવીનીકરણ ચાલી રહ્યું છે. આ નવીનીકરણ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૯ સુધીમાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે.

== સંદર્ભો ==
{{reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* {{Commonscat inline}}
&lt;div class=&quot;cx-template-editor-source-container&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-source&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-title&quot; title=&quot;This template creates a link to a category on Commons.&quot;&gt;Commonscat-ઇનલાઇન&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-source-container&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-source&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-title&quot; title=&quot;This template creates a link to a category on Commons.&quot;&gt;Commonscat-ઇનલાઇન&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-source-container&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-source&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-title&quot; title=&quot;This template creates a link to a category on Commons.&quot;&gt;Commonscat-ઇનલાઇન&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-source-container&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;display: none;&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-source&quot;&gt;&lt;div class=&quot;cx-template-editor-title&quot; title=&quot;This template creates a link to a category on Commons.&quot;&gt;Commonscat-ઇનલાઇન&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
[[File:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|alt=|16x16px]]{{Wikivoyage-inline|Kolkata/Maidan}}

[[શ્રેણી:પશ્ચિમ બંગાળ]]
[[શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો]]</text>
      <sha1>5ny99qd8nf67rgdj6kqyacv4fo5o420</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ભુજિયો ડુંગર</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80859</id>
    <revision>
      <id>906808</id>
      <parentid>828561</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T08:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7594" sha1="539sotyirqmpszfgml3bz29qglf0ef3" xml:space="preserve">{{Infobox mountain
|name=ભુજિયો ડુંગર
|photo=Bhujang Naga Temple, Bhujia Hill, Bhuj, Kutch Gujarat.jpg
|photo_caption=ભુજિયા નાગ મંદિર અને કિલ્લાની દિવાલ
|map=India Gujarat
|map_caption=ગુજરાતમાં સ્થાન
|location=[[ભુજ]], [[કચ્છ જિલ્લો]], ગુજરાત, ભારત
|label=ભુજિયો ડુંગર
|label_position=right
|elevation_m=160
|coordinates = {{coord|23|14|47.58|N|69|41|26.67|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline}}
}}
'''ભુજિયો ડુંગર''' [[ભુજ]] શહેરની બહાર આવેલો ડુંગર છે. આ ડુંગર પર [[ભુજિયો કિલ્લો]] બાંધવામાં આવ્યો છે.&lt;ref name=&quot;x&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Bhujia-Fort-27943.htm|title=Bhujia Fort in India|publisher=india9.com|access-date=૧૪ એપ્રિલ ૨૦૧૬|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107110603/https://www.india9.com/i9show/Bhujia-Fort-27943.htm|archive-date=2022-11-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;y&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=dLUBAAAAYAAJ|title=Gazetteer of the Bombay Presidency: Cutch, Palanpur, and Mahi Kantha|last=Bombay (India : State)|date=૧૮૮૦|publisher=Printed at the Government Central Press|access-date=૧૪ એપ્રિલ ૨૦૧૬}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;panoramio&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.panoramio.com/photo/25270410|title=Panoramio - Photo of View of Bhujia Fort on Bhujia Hill, Bhuj, Kachchh|publisher=panoramio.com|access-date=૧૪ એપ્રિલ ૨૦૧૬|archive-date=2016-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424031223/http://www.panoramio.com/photo/25270410|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== નામ ==
=== ભુજંગની દંતકથા ===
દંતકથા મુજબ કચ્છ પર નાગ લોકોનું શાસન હતું. શેષપટ્ટનની રાણી સાગાઇએ ભેરિયા કુમારની સાથે મળીને નાગ લોકોના વડા ભુજંગ સામે બળવો કર્યો. લડાઇ પછી ભેરિયાનો પરાજય થયો અને સાગાઇ સતી થઇ. ભુજંગ જ્યાં રહેતો હતો તે ટેકરી ભુજિયા ડુંગર તરીકે જાણીતી થઇ અને નજીકનું શહેર ભુજ તરીકે ઓળખાયું. ભુજંગની પૂજા નાગદેવતા તરીકે કરવામાં આવે છે અને ત્યાં તેનું મંદિર બાંધવામાં આવ્યું છે.&lt;ref name=&quot;Ward1998&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=P7EHTBl_pyQC&amp;pg=PA316|title=Gujarat–Daman–Diu: A Travel Guide|last=Ward|date=૧ જાન્યુઆરી ૧૯૯૮|publisher=Orient Longman Limited|isbn=978-81-250-1383-9|pages=૩૧૬–૩૧૭}}&lt;/ref&gt;

== ભૂગોળ ==
આ ડુંગર ૧૬૦ મીટર ઉંચાઇ ધરાવે છે.

== કિલ્લો ==
[[જાડેજા વંશ|જાડેજા]] રાજવીઓ દ્વારા શહેરના રક્ષણ માટે [[ભુજિયો કિલ્લો]] બાંધવામાં આવ્યો હતો. ગોદીજી પહેલાએ ઇ.સ. ૧૭૧૫માં કિલ્લાનું બાંધકામ શરૂ કરાવેલું જે દેશલજી પહેલાના સમયમાં ઇ.સ. ૧૭૪૧માં પૂર્ણ થયેલું. આ કિલ્લાએ તેના ઇતિહાસમાં મુખ્ય ૬ યુદ્ધો જોયા છે.

== મંદિર ==
=== ભુજંગ મંદિર ===
[[ચિત્ર:Bhujang_Nag_Temple,_Bhujia_Fort_Hill,_Bhuj,_Kutch,_Gujarat.jpg|thumb|મંદિરના દેવ - ભુજંગ]]
કિલ્લાના એક ખૂણે એક નાનો ચોરસ મિનારો 'ભુજંગ નાગ' ને સમર્પિત છે, જે લોકકથા મુજબ [[પાતાળ]]ના દેવ 'શેષનાગ' નો ભાઇ છે. તે [[કાઠિયાવાડ]]ના [[થાન]] પ્રદેશમાંથી આવ્યો હતો અને કચ્છને દૈત્ય અને રાક્ષસોના ત્રાસમાંથી મુક્ત કરાવ્યું હતું.

ભુજંગ મંદિર પણ કિલ્લાના બાંધકામ સમયે દેશલજી પ્રથમના શાસન (૧૭૧૮-૧૭૪૦) દરમિયાન બંધાયુ હતું.&lt;ref name=&quot;z&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.onlytravelguide.com/gujarat/historical/bhujia-hill-fort.php|title=Bhujia Hill Fort, Hill Fort of Bhujia, How to reach Bhujia Hill Fort, Bhujia Hill, Bhujia Forts, Bhujia Hill Fort travel, Historical Bhujia Forts in Gujarat|last=Webmaster of onlytravelguide.com (India) Ace Web Technologies|publisher=onlytravelguide.com|access-date=૧૪ એપ્રિલ ૨૦૧૬|archive-date=2017-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024153524/http://www.onlytravelguide.com/gujarat/historical/bhujia-hill-fort.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;w&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=fbUWAQAAMAAJ|title=Kutch|last=India (Republic). Superintendent of Census Operations, Gujarat|date=૧૯૬૪|publisher=Director, Government Print. and Stationery, Gujarat State|access-date=૧૪ એપ્રિલ ૨૦૧૬}}&lt;/ref&gt; નાગ દેવતાની પૂજા કરતા નાગા બાવાઓની મદદથી એક યુદ્ધમાં વિજય મેળવતા દેશલજીએ ૧૭૨૩માં ત્યાં એક છત્રીનું નિર્માણ કરાવ્યું હતું. આ ઘટના પછી દર નાગ પંચમીએ કિલ્લા પર મેળો ભરાય છે.

== સ્મૃતિવન ==
{{મુખ્ય|સ્મૃતિવન}}
[[ચિત્ર:Smritivan_2001_Gujarat_earthquake_memorial_garden_in_Bhuj,_Gujarat,_India.jpg|right|thumb|સ્મૃતિવન]]
૨૦૦૧ના ગુજરાતના ધરતીકંપમાં ભોગ બનેલા લોકો માટે ડુંગર પર એક સ્મૃતિવન અને સંગ્રહાલય બનાવવામાં આવ્યું છે. તેમાં દરેક વ્યક્તિને એક એમ કુલ ૧૩,૮૦૫ વૃક્ષો સમર્પિત કરવામાં આવ્યા છે અને ૧૦૮ નાના જળાશયો બનાવવામાં આવ્યા છે.&lt;ref name=&quot;Ray&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/gujarat-to-set-up-quake-memorial-in-bhuj-104041601028_1.html|title=Gujarat to set up quake memorial in Bhuj|last=Ray|first=Joydeep|date=૧૬ એપ્રિલ ૨૦૦૪|newspaper=Business Standard}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભ ==
{{reflist}}

{{ગુજરાતના પર્વતો}}

[[શ્રેણી:કચ્છ જિલ્લો]]
[[શ્રેણી:ગુજરાતના પર્વતો]]</text>
      <sha1>539sotyirqmpszfgml3bz29qglf0ef3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>દાવકી, મેઘાલય</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81812</id>
    <revision>
      <id>906788</id>
      <parentid>844437</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T04:21:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5928" sha1="dmyi8gciydoa69hly0cyus4y5crkqct" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name=દાવકી
|other_name=દુકી
|settlement_type=નગર
|pushpin_map=India Meghalaya#India
|coordinates={{coord|25|11|0|N|92|1|0|E|display=inline,title}}
|pushpin_label_position=right
|pushpin_map_caption=મેઘાલય રાજ્યમાં દાવકીનું સ્થાન
|subdivision_name={{flag|ભારત}}
|subdivision_name1=[[મેઘાલય]]
|subdivision_type=દેશ
|subdivision_type1=[[રાજ્ય]]
|subdivision_type2=[[જિલ્લો]]
|subdivision_name2=[[જયંતિયા હિલ્સ જિલ્લો|પશ્ચિમ જયંતિયા હિલ્સ જિલ્લો]]
|established_title=&lt;!-- Established --&gt;
|unit_pref=Metric
|population_density_km2=auto
|demographics_type1=ભાષાઓ
|demographics1_title1=અધિકૃત
|demographics1_info1=[[અંગ્રેજી ભાષા|અંગ્રેજી]]
|timezone1=[[ભારતીય માનક સમય]]
|utc_offset1=+૫:૩૦
|postal_code_type=પિનકોડ
|postal_code=૭૯૩૧૦૯
|registration_plate=ML
|blank1_name_sec1=નજીકનાં શહેર
|blank1_info_sec1=શિલોંગ, સિલહટ
}}
'''દાવકી''' ({{lang-en|Dawki}}) એ ભારત દેશના મેઘાલય રાજ્યમાં આવેલા [[જયંતિયા હિલ્સ જિલ્લો|પશ્ચિમ]] જયંતિયા હિલ્સ જિલ્લામાં આવેલ એક નાનું શહેર છે.

== ભૂગોળ ==
તે {{Coord|25|11|0|N|92|1|0|E}}.&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/559420/Dawki Wikimapia&lt;/ref&gt; પર સ્થિત થયેલ છે.

તે ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચેની સરહદ પર આવેલું છે.&lt;ref&gt;http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/talkingturkey/a-trip-to-dawki-a-hidden-paradise-and-a-friendly-international-border/&lt;/ref&gt;

== સરહદ પાર ==
દાવકી-તામાબીલ રોડ એ ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચેની સરહદ પાર કરવાનું નાકું (ક્રોસિંગ) છે. તે મુખ્યત્વે બાંગ્લાદેશ માટે કોલસાના પરિવહન માટે વપરાય છે. ધંધાની મોસમ (પીક સીઝન)માં આશરે ૫૦૦ ટ્રક સરહદ પાર દરરોજ આવ-જા કરે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ivsource.com/page1.asp?ccode=bd&amp;info=cai|title=Travel and Tourism Information|archive-url = https://web.archive.org/web/20120426071908/http://www.ivsource.com/page1.asp?ccode=bd&amp;info=cai|archive-date=2012-04-26|url-status = dead|access-date=૨૦૧૧-૧૨-૧૬}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/article2711855.ece|title=Coal-laden trucks stranded on Bangladesh border|publisher=The Hindu Business Line, 13 December 2011|access-date=૨૦૧૧-૧૨-૧૬}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cbec.gov.in/customs/cs-act/notifications/csnt63-94.htm|title=Notification No. 63/94-Cus. (N.T.) dtd 21/11/1994 with amendments - Land Customs Stations and Routes for import and export of goods by land or inland water ways|access-date=૨૦૧૨-૦૩-૧૫|archive-date=2012-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128165640/http://www.cbec.gov.in/customs/cs-act/notifications/csnt63-94.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

દરરોજ સવારે શિલોંગ ખાતે બડા બજારથી દાવકી બોર્ડર પોસ્ટ પર જવા માટે કેટલીક ખાનગી પરિવહન સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે. શિલોંગથી ૭૦ કિલોમીટર (૪૩ માઈલ) જેટલા અંતર માટે બસો પણ ઉપલબ્ધ છે. બીજી બાજુ પર બાંગ્લાદેશની અંદર તામાબિલ બસ સ્ટેશન {{Convert|1.5|km}} દૂર છે, નિયમિત બસ સેવા માટે સિલહટ {{Convert|55|km}} દૂર છે.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&amp;pg=PA1176&amp;lpg=PA1176&amp;dq=Dawki+border+lonely+planet&amp;source=bl&amp;ots=jqB9bTnREk&amp;sig=ZcBbiyp-DkCoEEsCJmaLhO35A20&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=shX3TuLPLcbtrQex1tXQDw&amp;sqi=2&amp;ved=0CCwQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=Dawki%20border%20lonely%20planet&amp;f=false|title=Shillong to Sylhet|publisher=India Lonely Planet|access-date=૨૦૧૧-૧૨-૧૬}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pxcRDuFIYUsC&amp;pg=PA151&amp;lpg=PA151&amp;dq=Dawki+border+lonely+planet&amp;source=bl&amp;ots=DdC0NSAdkQ&amp;sig=sV-6GqW80vte_kSdmLqiczY9pPI&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=shX3TuLPLcbtrQex1tXQDw&amp;sqi=2&amp;ved=0CEEQ6AEwBQ#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=From India|publisher=Bangladesh Lonely Planet|access-date=૨૦૧૧-૧૨-૧૬}}&lt;/ref&gt;

== જોવાલાયક સ્થળો ==
દાવકી પુલ, એક સસ્પેન્શન સેતુ છે, જે ઉમંગોટ નદી પર આવેલ છે. તે અંગ્રેજો દ્વારા ૧૯૩૨ના વર્ષમાં બનાવવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref&gt;http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?id=s0010632 Dawki Suspension Bridge&lt;/ref&gt;{{Wide image|Umngot river, Dawki.jpg|700px|દાવકી પુલ}}

== સંદર્ભો ==
{{reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [https://web.archive.org/web/20180623021941/http://www.india9.com/i9show/Dawki-45110.htm દાવકી વિશે]
* [https://web.archive.org/web/20180609205111/http://www.india9.com/i9show/Dawki-Bridge-14128.htm દાવકી પુલ વિશે]

[[શ્રેણી:મેઘાલય]]</text>
      <sha1>dmyi8gciydoa69hly0cyus4y5crkqct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>રજત પ્રપાત</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84550</id>
    <revision>
      <id>906814</id>
      <parentid>874285</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T09:38:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3913" sha1="dhsg9yjxey0uwhwxfzpi20h8y9r88th" xml:space="preserve">{{Infobox waterfall
|name=રજત પ્રપાત
|location=[[હોશંગાબાદ જિલ્લો]], [[મધ્ય પ્રદેશ]], [[ભારત]]
|type=હોર્સટેઈલ
|height={{convert|107|m}}
|number_drops=૧
|watercourse=અજ્ઞાત
}}
[[ચિત્ર:Silver Fall (Rajat Prapat in Hindi).jpg|250px|thumb|રજત પ્રપાત, પંચમઢી]]
'''રજત પ્રપાત''' એક [[ધોધ|જળધોધ]] છે, જે [[ભારત]] દેશના મધ્ય ભાગમાં આવેલા [[મધ્ય પ્રદેશ]] રાજ્યના [[હોશંગાબાદ જિલ્લો|હોશંગાબાદ જિલ્લા]]&lt;nowiki/&gt;માં આવેલ છે. તે ભારતના સૌથી ઊંચા ધોધ પૈકી ૩૦મા ક્રમે આવે છે.&lt;ref name=&quot;database&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.world-waterfalls.com/database.php?s=T&amp;t=G&amp;category=country&amp;search=India&amp;orderby=height%20DESC|title=Showing all Waterfalls in India|publisher=World Waterfalls Database|access-date=૨૦૧૦-૦૬-૨૦|archive-date=2012-08-25|archive-url=https://www.webcitation.org/6AC0BJT4W?url=http://www.worldwaterfalldatabase.com/country/India/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== આ ધોધ ==
આ એક ઘોડાની પુંછડી (horsetail) પ્રકારનો ધોધ છે, જેની ધારા {{Convert|107|m}} ઊંચાઈ પરથી સીધી નીચે પછડાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.world-waterfalls.com/waterfall.php?num=977|title=Rajat Prapat Falls|publisher=World Waterfall Database|access-date=૨૦૧૦-૦૭-૦૧|archive-date=2011-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611075240/http://www.world-waterfalls.com/waterfall.php?num=977|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== વ્યુત્પત્તિશાસ્ત્ર ==
જ્યારે આ જળ પ્રપાત પર સૂર્યનાં કિરણો પડે છે, તે રજત એટલે કે ચાંદી માફક ચમકવા લાગે છે, આથી તે રજત પ્રપાત તરીકે ઓળખાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dazzlingindia.com/travel/Rajat-Prapat-or-Silver-Fall-of-Pachmarhi.html|title=Pachmarhi – Rajat Prapat or Silver Falls|publisher=Dazzling India|access-date=૨૦૧૦-૦૭-૦૧|archive-date=2011-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006183251/http://www.dazzlingindia.com/travel/Rajat-Prapat-or-Silver-Fall-of-Pachmarhi.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; હિન્દી ભાષામાં 'રજત'નો અર્થ ચાંદી અને 'પ્રપાત'નો અર્થ પડવું થાય છે.

== સ્થાન ==
રજત પ્રપાત સાતપુડાની રાણી તરીકે ઓળખાતા [[પંચમઢી]] ગિરિમથક નજીક આવેલ છે. અહીં અપ્સરા વિહાર ખાતેથી પગપાળા નાના-મોટા પથ્થરોવાળા રસ્તે ૧૦ મિનિટમાં પહોંચી શકાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Rajat-Prapat-26311.htm|title=Rajat Prapat|publisher=india9|access-date=૨૦૧૦-૦૭-૦૧|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529003957/http://www.india9.com/i9show/Rajat-Prapat-26311.htm|archive-date=2012-05-29|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== આ પણ જુઓ ==
* {{Wikivoyage-inline|Pachmarhi|પંચમઢી}}

== સંદર્ભો ==
{{સંદર્ભયાદી}}

[[શ્રેણી:મધ્ય પ્રદેશ]]
[[શ્રેણી:ભારતના જળધોધ]]
[[શ્રેણી:પંચમઢીનાં જોવાલાયક સ્થળો]]</text>
      <sha1>dhsg9yjxey0uwhwxfzpi20h8y9r88th</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કાલિન્દી કુંજ, દિલ્હી</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94961</id>
    <revision>
      <id>906775</id>
      <parentid>887052</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T22:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2524" sha1="12wvhl2xe92tequ04y3ws7tbddyvl0b" xml:space="preserve">{{Infobox park
|name=કાલિન્દી કુંજ
|image=Delhi Rides Main Gate 1.jpg
|photo size=
|alt=
|photo_caption=Delhi Rides - main gate
|type=
|location=[[દિલ્હી]]
|coords={{coord|28|32|45|N|77|18|31|E|format=dms|display=inline}}
|area=
|plants=
|species=
|collections=
|created=
|opened=
|owner=
|operator=
|budget=
|visitation_num=
|open=
|status=
|website=
}}
'''કાલિન્દી કુંજ''' ({{lang-en|Kalindi Kunj}}) [[ભારત]] દેશની રાજધાનીના શહેર [[દિલ્હી]] ખાતે આવેલ એક જાહેર બગીચો છે, જે [[યમુના|યમુના નદી]]ના કિનારા પર બાંધવામાં આવેલ ''ઓખલા બેરેજ'' નજીક સ્થિત છે.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Kalindi-Kunj-48215.htm|title=Kalindi Kunj|publisher=india9|access-date=2018-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221736/http://www.india9.com/i9show/Kalindi-Kunj-48215.htm|archive-date=2016-03-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

દિલ્હી રાઇડ્સ નામનો એક એમ્યુઝમેન્ટ પાર્ક જેમાં એક વોટર પાર્કનો પણ સમાવેશ છે, આ બગીચા સાથે જોડાયેલ છે.

== ચિત્ર-દર્શન ==
દિલ્હી રાઇડ્સ:
&lt;gallery&gt;
File:Delhi Rides Main Gate.jpg|મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર
File:Cars inside Delhi rides.JPG|બમ્પર કાર રાઇડ
File:Delhi Rides - Water Park.JPG|વોટર પાર્ક
&lt;/gallery&gt;

દિલ્હી આઈ:
&lt;gallery&gt;
File:Delhi Eye B.jpg|દિલ્હી આઇ ફેરિસ વ્હીલ
File:Delhi Eye - Cabins.JPG|સહેલાણી માટે પેસેન્જર કેબિન
File:Delhi Eye - Cabin.JPG|પેસેન્જર કેબિન
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભો ==
{{સંદર્ભયાદી}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [http://wikimapia.org/5670397/Kalindi-Kunj-Park કાલિન્દી કુંજ ઉદ્યાન] - વિકિમેપિયા પર
* [http://delhirides.in દિલ્હી રાઇડ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625035547/http://delhirides.in/ |date=2014-06-25 }}

[[શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો]]
[[શ્રેણી:દિલ્હી]]</text>
      <sha1>12wvhl2xe92tequ04y3ws7tbddyvl0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>બાસ્ગો બૌદ્ધ મઠ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95680</id>
    <revision>
      <id>906800</id>
      <parentid>765900</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T06:53:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3625" sha1="l8kzbn5fj0xzhootoftevsg4rb910iw" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| name = બાસ્ગો બૌદ્ધ મઠ
| image = Basgo_monastery.jpg
| caption = બાસ્ગો બૌદ્ધ મઠ, લડાખ
| map_type = India
| map_caption = ભારતમાં સ્થાન
| coordinates = {{coord|34.13|N|77.16|E|region:IN-AN_type:isle_dim:50000_source:GNS-enwiki|display=inline}}
| coordinates_footnotes = 
| religious_affiliation = [[બૌદ્ધ]]
| location = બાસ્ગો
| deity = 
| festival = 
| district = [[લેહ જિલ્લો|લડાખ]]
| state = [[જમ્મુ અને કાશ્મીર]]
| country = [[ભારત]]
| architecture_style = 
}}
'''બાસ્ગો બૌદ્ધ મઠ''', જે બાઝ્ગો ગોમ્પા તરીકે પણ ઓળખાય છે, એક [[બૌદ્ધ ધર્મ|બૌદ્ધ]] આશ્રમ છે, જે બાસ્ગો અથવા બાઝ્ગો, [[લેહ જિલ્લો]], [[લડાખ]], ઉત્તર [[ભારત]] ખાતે [[લેહ]] શહેરથી આશરે ૪૦ કિલોમીટર અંતરે આવેલ છે.

આ મઠનું નિર્માણ ''નામગ્યાલ શાસકો'' દ્વારા વર્ષ ૧૬૮૦માં કરવામાં આવ્યું હતું, તેમ છતાં બાસ્ગોનો તે પહેલાંના સમયમાં એક રાજકીય અને સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર તરીકે લડાખ પ્રદેશના ઇતિહાસમાં વારંવાર ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.&lt;ref name=&quot;Temples&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.india9.com/i9show/Basgo-Monastery-23809.htm|title=Basgo Monastery|publisher=India9.com|access-date=૧૧ ઓક્ટોબર ૨૦૦૯|archive-url=https://web.archive.org/web/20120819074548/http://www.india9.com/i9show/Basgo-Monastery-23809.htm|archive-date=2012-08-19|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ૧૫મી સદીમાં બાસ્ગો ખાતે એક મહેલ બાંધવામાં આવ્યો હતો. 

આ બૌદ્ધ મઠ પ્રાચીન નગરના અવશેષો વચ્ચે આવેલ ટેકરીની ટોચ પર આવેલ છે અને તે મઠ ખાતેની બુદ્ધ પ્રતિમા તેમ જ ભીંતચિત્રો માટે પ્રસિદ્ધ છે. આ જટિલ મઠ પરિસરનો સમાવેશ મેત્રેય બુદ્ધને સમર્પિત ચામચુંગ, ચમ્બા લખાંગ અને સેર્ઝંગ ધર્મસ્થાનોમાં થાય છે. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wmf.org/project/basgo-gompa-maitreya-temples|title=World Monuments Fund: Basgo Gompa (Maitreya Temples)|publisher=World Monuments Fund|access-date=૨૦૧૬-૧૨-૦૮}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
File:Basgo Monastery - 1.jpg|બાસ્ગો બૌદ્ધ મઠ
File:Basgo Village sign (250).jpg|બાસ્ગો ગામનું પ્રવેશદ્વાર
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભો ==
{{સંદર્ભયાદી}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* [https://www.flickr.com/photos/tags/basgo બાસ્ગો ટૅગધારક ફ્લીકરના ફોટાઓ]

[[શ્રેણી:લડાખ]]
[[શ્રેણી:બૌદ્ધ ધર્મ]]
[[શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો]]</text>
      <sha1>l8kzbn5fj0xzhootoftevsg4rb910iw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107262</id>
    <revision>
      <id>906793</id>
      <parentid>859916</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T04:51:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14679" sha1="ixj4ggzyt2hgh98zfq01jpgljkh1lar" xml:space="preserve">{{Infobox award
| name = નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક
|
|
| caption = 
| subheader = ગુજરાતી લોકસાહિત્યમાં ઉલ્લેખનીય કાર્ય માટે અપાતો પુરસ્કાર
| awarded_for = સાહિત્યિક સન્માન
| location = [[ગુજરાત]], [[ભારત]]
| sponsor = નર્મદ સાહિત્ય સભા, [[સુરત]]
| firstawarded = ૧૯૪૦
| lastawarded = ૨૦૨૨
| reward = 
| former name = 
| holder_label = અંતિમ વિજેતા
| holder = 
| award1_type = કુલ પુરસ્કારો
| award1_winner = 
| award2_type = પ્રથમ વિજેતા
| award2_winner = [[જ્યોતીન્દ્ર દવે]] 
| award3_type = અંતિમ વિજેતા
| award3_winner = [[પ્રવીણ દરજી]]
| website = 
| previous = 
| next = 
}}
'''નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક''' અથવા '''નર્મદ ચંદ્રક'''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/surat/Mohan-Meghani-awarded-Narmad-Chandrak/articleshow/6184537.cms|title=Mohan Meghani awarded Narmad Chandrak - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-11-13}}&lt;/ref&gt; '''('''અંગ્રેજી: '''નર્મદ ગોલ્ડ મેડલ'''&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=WOpfQmlmfiwC&amp;pg=PA3&amp;lpg=PA3&amp;dq=narmad+gold+medal#v=onepage&amp;q=narmad%20gold%20medal&amp;f=false|title=Eng Hem Chandra Barua|publisher=Sahitya Akademi|isbn=9788126020249|language=en}}&lt;/ref&gt;) એ [[ગુજરાત]], [[ભારત]]નું એક સાહિત્યિક સન્માન છે. સુપ્રસિદ્ધ [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] કવિ [[નર્મદ]]ની સ્મૃતિમાં નર્મદ સાહિત્ય સભા, [[સુરત]] સંસ્થા દ્વારા આ ચંદ્રક દર વર્ષે એનાયત કરવામાં આવે છે. [[ગુજરાતી ભાષા]]માં લખાયેલા ઉત્કૃષ્ટ પુસ્તકના લેખકને ચંદ્રક એનાયત કરવામાં આવે છે.

== પ્રાપ્તકર્તાઓ ==
નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક મેળવનારા લેખકો અને તેમના પુસ્તકો આ પ્રમાણે છે:&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Arvachin Gujarati Sahityano Itihas|last=Trivedi|first=Dr. Ramesh M.|date=2015|publisher=Adarsh Prakashan|isbn=978-93-82593-88-1|location=Ahmedabad|page=415}}&lt;/ref&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! વર્ષ
! પ્રાપ્તકર્તા
! પુસ્તક
|-
|૧૯૪૦ – ૪૪
|[[જ્યોતીન્દ્ર દવે]]
|''રંગતરંગ''
|-
|૧૯૪૧ – ૪૫
|[[રામલાલ ચુનીલાલ મોદી]]
|''દ્રાયશ્રય કાવ્યમાં મધ્યકાલિન ગુજરાતની સ્થિતિ''
|-
|૧૯૪૨ – ૪૬
|[[ચંદ્રવદન મહેતા]]
|''ધરાગુર્જરી''
|-
|૧૯૪૩ – ૪૭
|[[ઉમાશંકર જોષી]]
|''પ્રાચિના''
|-
|૧૯૪૪ – ૪૮
| [[પ્રભુદાસ ગાંધી]]
|''જીવનનું પરોઢ''
|-
|૧૯૪૫ – ૪૯
|[[વિષ્ણુપ્રસાદ ત્રિવેદી]]
|''પરિશીલન''
|-
|૧૯૪૬ – ૫૦
|[[રામનારાયણ પાઠક|રામનારાયણ વિ. પાઠક]]
|''બૃહદ્‌પિંગળ''
|-
|૧૯૪૭ – ૫૧
|[[ચુનીલાલ મડિયા]]
|''રંગદા''
|-
|૧૯૪૮ – ૫૨
|[[સુંદરમ્]] 
|''યાત્રા''
|-
|૧૯૪૯ – ૫૩
|[[ગૌરીશંકર જોશી 'ધૂમકેતુ'|ધૂમકેતુ]]
|''જીવનપથ''
|-
|૧૯૫૦ – ૫૪
|[[કિશનસિંહ ચાવડા]]
|''અમાસના તારા''
|-
|૧૯૫૧ – ૫૫
|[[હરિપ્રસાદ શાસ્ત્રી]]
|''મૈત્રકકાલીન ગુજરાત''
|-
|૧૯૫૨ – ૫૬
|[[શિવકુમાર જોશી|શિવકુમાર જોષી]]
|''સુમંગલા''
|-
|૧૯૫૩ – ૫૭
|[[નિરંજન ભગત]]&lt;ref name=&quot;Dutt1999&quot;&gt;{{cite book|author=Kartik Chandra Dutt|title=Who's who of Indian Writers, 1999: A-M|url=https://books.google.com/books?id=QA1V7sICaIwC&amp;pg=PA131|year=1999|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-0873-5|page=131|access-date=2016-10-25|archive-date=2017-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215103357/https://books.google.com/books?id=QA1V7sICaIwC&amp;pg=PA131|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|''છંદોલય''
|-
|૧૯૫૪ – ૫૮
|[[ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિક]]
|''આત્મકથા''
|-
|૧૯૫૫ – ૫૯
|[[વિજયરાય વૈદ્ય]]
|''ગત શતકનું સાહિત્ય''
|-
|૧૯૫૬ – ૬૦
|[[ભોગીલાલ સાંડેસરા]]
|''મહાઅમાત્ય વસ્તુપાળનું સાહિત્યમંડળ અને સંસ્કૃત સાહિત્ય પર તેની અસર''
|-
|૧૯૫૭ – ૬૧
|[[ધનસુખલાલ મહેતા]]
|''ગરીબની ઝૂંપડી''
|-
|૧૯૫૮ – ૬૨
|[[સુંદરજી બેટાઇ]]
|''તુલસીડાળ''
|-
|૧૯૫૯ – ૬૩
| રાવજીભાઈ પટેલ
|''જીવનના ઝરણાં''
|-
|૧૯૬૦ – ૬૪
|[[રામપ્રસાદ બક્ષી]]
|''વાઙ્‌મય વિમર્શ''
|-
|૧૯૬૧ – ૬૫
|કનૈયાલાલ દવે
|''ગુજરાતનું મૂર્તિવિધાન''
|-
|૧૯૬૨ – ૬૬
| [[પ્રાગજી ડોસા ]]
|''ઘરનો દીવો''
|-
|૧૯૬૩ – ૬૭
|[[ઉશનસ્|નટવરલાલ પંડ્યા 'ઉશનસ્']]
|''તૃણનો ગ્રહ''
|-
|૧૯૬૪ – ૬૮
|[[જયંત પાઠક]]
|''વનાંચલ''
|-
|૧૯૬૫ – ૬૯
|[[સુરેશ જોષી]]
|''જનાન્તિકે''
|-
|૧૯૬૬ – ૭૦
|[[કલ્યાણરાય ન. જોષી]]
|''ઓખામંડળના વાઘેરો''
|-
|૧૯૬૭ – ૭૧
|વજુભાઈ ટાંક
|''રમતા રૂપ''
|-
|૧૯૬૮ – ૭૨
|[[હીરા પાઠક]]
|''પરલોકે પત્ર''
|-
|૧૯૬૯ – ૭૩
|[[કમળાશંકર પંડ્યા]]
|''વેરાન જીવન''
|-
|૧૯૭૦ – ૭૪
|[[અનંતરાય મણિશંકર રાવળ|અનંતરાય રાવળ]]
|''ઉન્મિલન''
|-
|૧૯૭૧ – ૭૫
|પ્રવિણભાઈ પરીખ
|''પ્રાચીન ગુજરાતમાં બ્રાહ્મીથી નાગરી લિપી વિકાસ''
|-
|૧૯૭૨ – ૭૬
|[[મધુ રાય]]
|''કુમારની અગાશી''
|-
|૧૯૭૩ – ૭૭
|[[રાજેન્દ્ર શાહ]]
|''મધ્યમા''
|-
|૧૯૭૪ – ૭૮
| [[મુકુન્દરાય પટ્ટણી|મુકુન્દ પરાશર્ય]]
|''સત્વશીલ''
|-
|૧૯૭૫ – ૭૯
|[[વાડીલાલ ડગલી]]
|''શિયાળાની સવારનો તડકો''
|-
|૧૯૭૬ – ૮૦
|હસમુખ સાંકળિયા
|''અખંડ ભારતમાં સંસ્કૃતીનો ઉષાકાળ''
|-
|૧૯૭૭ – ૮૧
|[[રસિકલાલ પરીખ]]
|''મેના ગુજરી''
|-
|૧૯૭૮ – ૮૨
|[[રમેશ પારેખ]]
|''ખડિંગ''
|-
|૧૯૭૯ – ૮૩
|[[સ્નેહરશ્મિ]]
|''સાફલ્યટાણું''
|-
|૧૯૮૦ – ૮૪
|[[યશવંત શુક્લ]]
|''કેન્દ્ર અને પરિઘ''
|-
|૧૯૮૧ – ૮૫
|જે. પી. અમીન
|''ગુજરાતનું શૈવ મૂર્તિવિધાન''
|-
|૧૯૮૨ – ૮૬
|[[લાભશંકર ઠાકર]]
|''પીળુ ગુલાબ અને હું''
|-
|૧૯૮૩ – ૮૭
|[[ચંદ્રકાન્ત શેઠ]]
|''પડઘાની પેલે પાર''
|-
|૧૯૮૪ – ૮૮
|[[સ્વામી સચ્ચિદાનંદ]]
|''મારા અનુભવો''
|-
|૧૯૮૫ – ૮૯
|[[હરિવલ્લભ ભાયાણી]]
|''કાવ્યપ્રપંચ''
|-
|૧૯૮૬ – ૯૦
|રમણલાલ એન. મહેતા
|''વડોદરા: એક અધ્યયન''
|-
|૧૯૮૭ – ૯૧
|[[હસમુખ બારાડી]]
|''રાઈનો દર્પણરાય''
|-
|૧૯૮૮ – ૯૨
|[[સુરેશ દલાલ]]
|''પદધ્વની''
|-
|૧૯૮૯ – ૯૩
|[[નારાયણ દેસાઈ]]
|''અગ્નિકુંડમાં ઉગેલું ગુલાબ''
|-
|૧૯૯૦ – ૯૪
|[[ગુણવંત શાહ]]
|''ઢાઈ અક્ષર પ્રેમકા''
|-
|૧૯૯૧ – ૯૫
|[[વિષ્ણુ પંડ્યા]]
|''ગુજરાતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામનો ઇતિહાસ''
|-
|૧૯૯૨ – ૯૬
|[[રવિન્દ્ર પારેખ]]
|''ઘર વગરના દ્વાર''
|-
|૧૯૯૩ – ૯૭
|[[હરિકૃષ્ણ પાઠક]]
|''જળના પડઘા''
|-
|૧૯૯૪ – ૯૮
|[[યોગેશ જોષી]]
|''મોટી બા''
|-
|૧૯૯૫ – ૯૯
|[[રઘુવીર ચૌધરી]]
|''તિલક કરે રઘુવીર''
|-
|૧૯૯૬ – ૦૦
|મુગટલાલ બાવીશી
|''લીંબડી રાજ્યનો ઇતિહાસ''
|-
|૧૯૯૭ – ૦૧
|[[સિતાંશુ યશશ્ચન્દ્ર]]
|''કહો મકનજી ક્યાં ચાલ્યા?''
|-
|૧૯૯૮ – ૦૨
| [[જવાહર બક્ષી]]
|''તારાપણાના શહેરમાં''
|-
|૧૯૯૯ – ૦૩
| [[રતન માર્શલ]]
|''આત્મકથાનક''
|-
|૨૦૦૦ – ૦૪
| [[રતિલાલ 'અનિલ']]
|
|-
|૨૦૦૧ – ૦૫
|મોહન મેઘાણી&lt;ref name=&quot;mm2010&quot;&gt;{{cite web | title=Mohan Meghani awarded Narmad Chandrak | website=The Times of India | date=18 July 2010 | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/surat/Mohan-Meghani-awarded-Narmad-Chandrak/articleshow/6184537.cms | access-date=6 April 2016 | archive-date=18 May 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170518054851/http://timesofindia.indiatimes.com/city/surat/Mohan-Meghani-awarded-Narmad-Chandrak/articleshow/6184537.cms | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|''ધ 19th સેન્ચુરી સુરત''
|-
|૨૦૦૨ – ૦૬
|[[સતીષ વ્યાસ]]
|''જળને પડદે''
|-
|૨૦૦૩ – ૦૭
|[[રાજેન્દ્ર શુક્લ]]
|
|-
|૨૦૦૫ – ૦૯
|[[ભગવતીકુમાર શર્મા]]
|''સુરત મુજ ઘાયલ ભૂમિ''
|-
|૨૦૦૮ – ૧૨
|[[રઈશ મનીઆર|રઈશ મણિયાર]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=ડો. રઈશ મનિઆરને નર્મદ ચંદ્રક એનાયત |url=https://www.nobat.com/news_detail.php?news_id=73c4fa583436363031 |access-date=11 September 2022 |agency=nobat.com |archive-date=10 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170710152031/http://www.nobat.com/news_detail.php?news_id=73c4fa583436363031 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|''આમ લખવું કરાવે અલખની સફર''
|-
|૨૦૧૬ – ૨૦
| [[ભરત દવે]]
|''વાસ્તવવાદી નાટક''
|-
|૨૦૧૭ – ૧૯
| [[ધ્વનિલ પારેખ]]&lt;ref name=&quot;Mytro&quot;&gt;{{cite news|title=ગાંધીનગરના સાહિત્યકાર ધ્વનિલ પારેખના એકાંકી સંગ્રહ ‘એક ચપટી ઊંઘ’ને નર્મદ સુવર્ણચંદ્રક|newspaper=Mytro|date=27 May 2022|url=https://www.mytro.in/2022/05/narmad-gold-medal-for-gandhinagar-literary-writer-dhwanil-parekhs-solo-collection-ek-chapati-ungh/|language=gu|access-date=27 Aug 2022|archive-date=11 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220911194740/https://mytro.in/2022/05/narmad-gold-medal-for-gandhinagar-literary-writer-dhwanil-parekhs-solo-collection-ek-chapati-ungh/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|''એક ચપટી ઊંઘ''
|-
|૨૦૧૮ – ૨૦
| [[વિનોદ જોશી]]&lt;ref name=&quot;Divya Bhaskar 2022&quot;&gt;{{cite news|title=સન્માન: ગુજરાતી ભાષાના કવિ વિનોદ જોશીને નર્મદ ચંદ્રક એનાયત થશે|newspaper=Divya Bhaskar|date=10 May 2022|url=https://www.divyabhaskar.co.in/local/gujarat/bhavnagar/news/gujarati-language-poet-vinod-joshi-will-be-awarded-narmad-medal-129785519.html|language=gu|access-date=10 May 2022|archive-date=12 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220612071708/https://www.divyabhaskar.co.in/local/gujarat/bhavnagar/news/gujarati-language-poet-vinod-joshi-will-be-awarded-narmad-medal-129785519.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|''સૈરાન્ધ્રિ''
|-
|૨૦૧૯ – ૨૧
| [[ભરત ખેની]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=રાજા રવિ વર્મા પુસ્તકના લેખક ભરત ખેનીને નર્મદ સુવર્ણ ચંદ્રક એનાયત થયો |url=https://dahodlive.com/gujarat-17/ |access-date=27 January 2023 |date=May 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127161528/https://dahodlive.com/gujarat-17/ |archive-date=27 જાન્યુઆરી 2023 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|''રાજા રવિ વર્મા''
|-
|૨૦૨૧ – 
|[[પ્રવીણ દરજી]]
|''નદીગાન''
|}

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

{{ગુજરાતના પુરસ્કારો}}

[[શ્રેણી:ગુજરાતના પુરસ્કારો]]
[[શ્રેણી:સાહિત્ય]]</text>
      <sha1>ixj4ggzyt2hgh98zfq01jpgljkh1lar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>કચ્છ સંગ્રહાલય</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109903</id>
    <revision>
      <id>906772</id>
      <parentid>887852</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T22:15:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12753" sha1="7m9j226pvzx7d8d53tfoddw9n0243fz" xml:space="preserve">{{Infobox museum
|name=કચ્છ સંગ્રહાલય ભુજ
|native_name=
|native_name_lang=ગુજરાતી
|image=Kutch Museum Bhuj Kutch Gujarat India.jpg
|imagesize=
|caption=સંગ્રહાલય ઈમારતનોપ્રવેશ
|alt=કચ્છ સંગ્રહાલયની ઈમારત
|map_type=|map_caption=
|map_size=|coordinates={{Coord|23|14|55|N|69|39|59|E|display=inline,title}}
|established=૧ જુલાઈ ૧૯૭૭
|dissolved=
|location=[[હમીરસર|હમીરસર તળાવ]] સામે, [[ભુજ]], [[ગુજરાત]], [[ભારત]].|type=સ્થાનીય સંગ્રહાલય, ઐતિહાસીક સંગ્રહાલય, કલા સંગ્રહાલય|collection=
|visitors=
|director=
|president=
|curator=
|owner=
|publictransit=
|car_park=
|network=
|website=}} 

'''કચ્છ સંગ્રહાલય''' એ [[ગુજરાત]]નું સૌથી પ્રાચીન સંગ્રહાલય છે. તે [[ભુજ]], [[કચ્છ જિલ્લો|કચ્છ]], [[ગુજરાત]], ભારતમાં [[હમીરસર|હમીરસર તળાવ]]&lt;nowiki/&gt;ની સામે આવેલું છે  

== ઇતિહાસ ==
[[કચ્છ રાજ્ય]]&lt;nowiki/&gt;ના મહારાઓ ખેંગરજી ત્રીજા દ્વારા સ્થાપિત કલા શાળાના ભાગ રૂપે શરૂઆતમાં કચ્છ સંગ્રહાલયની રચના કરવામાં આવી હતી. તેની સ્થાપના ૧ જુલાઈ ૧૮૭૭ ના દિવસે કરવામાં આવી હતી. &lt;ref name=&quot;a&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.agrocel.co.in/kutch/land_att.htm |title=Kutch Museum |access-date=2019-11-11 |archive-date=2018-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180817150624/http://www.agrocel.co.in/kutch/land_att.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;c&quot;&gt;[http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=44&amp;webpartid=51 Kutch Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130925015110/http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=44&amp;webpartid=51|date=25 September 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;d&quot;&gt;[http://www.kutchforever.com/Museums.aspx?catalog=Kutch-Museum-Bhuj Kutch Museum, Bhuj]{{Dead link|date=ફેબ્રુઆરી 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;e&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.india9.com/i9show/Kutch-Museum-22194.htm |title=Kutch Museum |access-date=2019-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111181436/https://www.india9.com/i9show/Kutch-Museum-22194.htm |archive-date=2019-11-11 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; આ સંંગ્રહાલય અગાઉ '''''ફર્ગ્યુસન મ્યુઝિયમ''''' તરીકે જાણીતું હતું.   

૧૯ ફેબ્રુઆરી ૧૮૮૪ ના દિવસે મહારાઓ ખેંગારજી ત્રીજાના લગ્ન સમયે ઘણી નવી વસ્તુઓ ભેટ મળી હતી અને તેના પ્રદર્શન માટે નવી ઈમારતની જરૂરિયાત હતી. આ માટે, ૧૪ નવેમ્બર ૧૮૮૪ ના રોજ, બોમ્બે પ્રેસીડેન્સીના રાજ્યપાલ સર જેમ્સ ફર્ગ્યુસન દ્વારા હાલના સંગ્રહાલયના મકાનનો શિલાન્યાસ થયો અને કચ્છના મહારાઓ દ્વારા તેમના નામ પર સંગ્રહાલયનું નામ ''ફર્ગ્યુસન મ્યુઝિયમ'' રાખ્યું હતું. બે માળવાળી આ ઈમારતની કિંમત તે સમયે. રૂ. ૩૨૦૦૦ થઈ હતી. ઈટાલિયન ગોથિક શૈલીમાં બનાવવામાં આવેલું આ સંગ્રહાલય નઝર બાગ બગીચાની સામે જ હમીરસર તળાવના કાંઠે મનોહર વિસ્તારમાં આવેલું છે.&lt;ref name=&quot;a&quot;/&gt; આ ઈમારત રાજ્યના ઇજનેર - મેક લેલેન્ડ &lt;ref name=&quot;d&quot;/&gt; દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવી હતી અને રાજ્યના ગઢેર - જયરામ રૂડા ગજધરની દેખરેખ હેઠળ કચ્છના મિસ્ત્રીઓ તરીકે ઓળખાતા સ્થાનિક કારીગરો દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી. &lt;ref&gt;Kutch Gurjar Kshatriyas : A brief History &amp; Glory : by Raja Pawan Jethwa, Calcutta, 2007 Page:63 Jairam Ruda Gajdhar of Mistri community was the Gaidher of the State during reign of Pragmulji II and part of reign Khengwarji Bawa, when Prag Mahal, Alfred High School, Fergusson Museum, embankment of Hamirsar Lake, etc. were constructed.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;''Nanji Bapa ni Nondhpothi'' Author : Nanji Gavindji Taunk compiled by Dharsi J. Taunk, Jamshedpur, Published at Vadodara : pp:03&lt;/ref&gt; ૧૯૪૮ સુધી આ સંગ્રહાલય કચ્છના મહારાવના સંરક્ષણમાં રહ્યું, આ સંગ્રહાલય તેઓ ફક્ત પોતાના અંગત મહેમાનોને જ બતાવતાં. તે દિવસોમાં ફક્ત મહત્વપૂર્ણ ધાર્મિક પ્રસંગોએ જ લોકો માટે આ સંગ્રહાલય ખોલવામાં આવતું હતું.   

== સંગ્રહ ==
આ સંગ્રહાલયમાં ક્ષત્રપ શિલાલેખોનો સૌથી મોટો સંગ્રહ છે, જે પહેલી સદી જેટલો જૂનો છે. ખાવડાના અંધાઉ ગામમાં મળી આવેલા સૌથી જૂના છ ક્ષત્રપ શિલાલેખ-પત્થરો અહીં ખસેડવામાં આવ્યા છે. તેઓ મૂળ સ્વરૂપે લાશ્તી નામની ટેકરી પર મળ્યા હતા. તે રુદ્રદમન પહેલાના સમયમાં બનાવવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref name=&quot;Sankalia1941&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fvAdAAAAMAA|title=The Archaeology of Gujarat: Including Kathiawar|last=Hasmukh Dhirajlal Sankalia|publisher=Natwarlal &amp; Company|year=1941|pages=46|archive-url=http://www.dli.ernet.in/handle/2015/51876|archive-date=2015}}&lt;/ref&gt; ત્રીજી સદીનો એકમાત્ર ગુજરાતી અભિર શિલાલેખ પણ અહીં છે. તેમાં લુપ્ત થયેલ કચ્છી લિપિના ઉદાહરણો પણ છે (હવે [[કચ્છી ભાષા]] મોટે ભાગે [[ગુજરાતી લિપિ|ગુજરાતી લિપી]]માં લખાય છે) અને કચ્છની ૧૯૪૮ સુધીના સ્થાનિક ચલણ [[કચ્છ કોરી|કોરી]] સહિતના સિક્કાઓનો રસિક સંગ્રહ અહીં જોવા મળે છે.  &lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;[http://www.panjokutch.com/geography/Museums.htm Kutch Museum]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;c&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;d&quot;/&gt; 

આ સંગ્રહાલયમાં લગભગ ૧૧ વિભાગ છે. પુરાતત્વીય વિભાગમાં સિંધુ મુદ્રાઓ(સીલ) છે. વિવિધ પ્રકારના પથ્થરની ગોળીઓ પણ ઉપલબ્ધ છે. કચ્છના વિવિધ વ્યવસાયો દર્શાવતા ચિત્રો પણ અહીં દર્શાવાયા છે. શાસ્ત્રીય અને સંગીતનાં સાધનો આવરી લેતો એક એક ઉત્તમ વિભાગ અહીં છે જેમાં નાગફણી, મોરચાંગ અને અન્ય ઘણા વાજિંત્રો છે.  

સંગ્રહાલયનો એક ભાગ આદિજાતિની સંસ્કૃતિને સમર્પિત છે, જેમાં પ્રાચીન કલાકૃતિઓ, લોક કળાઓ અને હસ્તકલા અને આદિવાસી લોકો વિશેની માહિતીના ઘણા પ્રદર્શનો છે. આ સંગ્રહાલયમાં ભરતકામ, પેઇન્ટિંગ્સ, હથિયારો, સંગીતનાં સાધનો, શિલ્પ અને કિંમતી ધાતુકામનાં પ્રદર્શનો પણ છે. &lt;ref name=&quot;c&quot;/&gt; 

આ સંગ્રહાલયમાં એક ચિત્ર ગેલેરી, માનવશાસ્ત્ર વિભાગ, પુરાતત્વીય વિભાગ, કાપડ, શસ્ત્રો, સંગીતનાં સાધનો, શિપિંગ વિભાગ અને ભરેલા પ્રાણીઓનો વગેરે વિભાગોનો સમાવેશ થાય છે. &lt;ref name=&quot;b&quot;/&gt; 

મ્યુઝિયમના ભોંય તળિયે, મધ્યવર્તી ખંડમાં, 'અઈરાવત ' પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યો છે. ઐરાવત એક , લાકડાનો કોતરવામાં આવેલો બરફ જેવા સફેદ રંગનો હાથી છે જે સાત સૂંઢ ધરાવે છે. તેની રચના ૧૮ મી સદીમાં [[માંડવી (કચ્છ)|માંડવીમાં]] [[તીર્થંકર]]ની ઉપાસનામાટે કરવામાં આવી હતી. તેના બાકીના શરીરને ફૂલોથી નક્શીથી શણગારવમાં આવ્યો છે. ભારત સરકારે ૧૯૭૮માં ઐરાવત દર્શાવતી એક ટપાલ ટિકિટ બહાર પાડી હતી. આ 'ઐરાવત'નું નિરૂપણ પોસ્ટલ શ્રેણી &quot;ટ્રેઝર્સ ઑફ મ્યુઝિયમ&quot; અંતર્ગત કર્યું છે. &lt;ref name=&quot;a&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;d&quot;/&gt; &lt;ref&gt;[http://www.herenow4u.net/index.php?id=cd11105 A 25 paisa stamp was issued on 27 July 1978 under the `Treasures of Museum' series on Kutch Museum.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005051400/http://www.herenow4u.net/index.php?id=cd11105 |date=5 ઑક્ટોબર 2011 }} Jainism in Philataly&lt;/ref&gt;

[[ગુજરાત]]નું આ સૌથી જૂનું મ્યુઝિયમ, એટલે કે કચ્છ મ્યુઝિયમ, ઈ. સ. ૨૦૧૦ માં ભારતનું સૌ પ્રથમ ઓનલાઈન વર્ચ્યુઅલ મ્યુઝિયમ બન્યું હતું. &lt;ref name=&quot;f&quot;&gt;[http://www.dnaindia.com/lifestyle/report_kutch-museum-s-virtual-reality_1382953 Kutch museum's virtual reality]&lt;/ref&gt;

== ગેલેરી ==
&lt;gallery widths=&quot;140&quot; heights=&quot;140&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
ચિત્ર:Cannon Haidari at Kutch Museum, Bhuj, Kutch, Gujarat.jpg|હૈદરી તોપ, આ તોપ ટીપુ સુલતાને કચ્છના સંચાલક ફતેહ મહંમદને ભેટ આપી હતી. બદલામાં તેને કચ્છના ઘોડા જોઈતા હતા.
ચિત્ર:Kutch museum 2014-01-27 13-33.jpg|કચ્છ સંગ્રહાલય
ચિત્ર:Embroidered hanging, Kutch (western India.jpg|ભરતકામ અટકી, કચ્છ મ્યુઝિયમ
ચિત્ર:Tea and coffee service, Kutch, Gujarat, India, c. 1880 - Royal Ontario Museum - DSC09642.JPG|ચા અને કોફી સેવા, કચ્છ, ગુજરાત, ભારત, ઈ.સ. ૧૮૮૦ - રોયલ એન્ટારિયો મ્યુઝિયમ
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:Coordinates on Wikidata]]
[[શ્રેણી:સંગ્રહાલયો]]</text>
      <sha1>7m9j226pvzx7d8d53tfoddw9n0243fz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>વ્હાઇટ ટાઇટ્સ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139428</id>
    <revision>
      <id>906829</id>
      <parentid>842681</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T11:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15550" sha1="02pbith575d5kbd20hktirz807un4oe" xml:space="preserve">
'''વ્હાઇટ ટાઇટ્સ''', '''વ્હાઇટ પેન્ટીહોઝ''' અથવા '''વ્હાઇટ સ્ટોકિંગ્સ''' &lt;ref name=&quot;Whitmore&quot;&gt;{{Cite news|first=Brian|last=Whitmore|date=9 October 1999|title=Myth of Women Snipers Returns|url=http://old.themoscowtimes.com/news/article/tmt/271501.html|work=[[The Moscow Times]]|access-date=7 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20190116201111/http://old.themoscowtimes.com/news/article/tmt/271501.html|archive-date=16 January 2019}}&lt;/ref&gt; (રશિયન: белые колготки , beliye kolgotki) એ ૧૯૮૦ના દાયકાના અંતથી વિવિધ સશસ્ત્ર સંઘર્ષોમાં રશિયન દળો સામે લડતી ભાડૂતી સ્ત્રી સૈનિકો (સ્નાઈપર્સ) અંગેની રશિયન શહેરી દંતકથા છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Mainat|last=Abdulaeva|date=3 April 2000|script-title=ru:Где шьют белые колготки. Мифы второй чеченской|url=http://2000.novayagazeta.ru/nomer/2000/13n/n13n-s17.shtml|work=[[Novaya Gazeta]]|issue=13|access-date=2 January 2009|language=ru|archive-date=29 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929111410/http://2000.novayagazeta.ru/nomer/2000/13n/n13n-s17.shtml}}&lt;/ref&gt; દંતકથા મુજબ આ સ્ત્રીઓ ગૌરવર્ણની એમેઝોન જેવી રાષ્ટ્રવાદી બાયથ્લેટ્સ છે જે રશિયા-વિરોધી ભાડૂતી સૈનિકો બની ગઈ છે. મૂળ તો તેઓ બાલ્ટિક દેશોમાંથી આવે છે તેવી દંતકથા હતી, પરંતુ દંતકથાના અનુગામી ફેરફારો મુજબ આ સૈનિકો વિવિધ વંશના હોવાની વાતો ચાલે છે, જેમાં યુક્રેનિયન અને રશિયન મહિલાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. &quot;વ્હાઇટ ટાઇટ્સ&quot; નામ આ સ્નાઈપર્સે પહેરેલા સફેદ રંગના શિયાળાની રમત બાયથ્લેટ્સના પોશાકમાંથી ઉદ્દભવ્યું છે અને પ્રથમ નાગોર્નો-કારાબાખ યુદ્ધ દરમિયાન સૌપ્રથમ પ્રચલિત થયું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Yanchenkov|first=Vladimir|date=1 April 2000|script-title=ru:&quot;Дикие гусыни&quot; в белых колготках|url=http://www.trud.ru/issue/article.php?id=200004010600202|work=[[Trud (Russian newspaper)|Trud]]|language=ru|issue=60|access-date=2 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829062127/http://www.trud.ru/issue/article.php?id=200004010600202|archive-date=29 August 2008}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Maetnaya|first=Elizaveta|date=6 April 2001|script-title=ru:Волчицы в белых колготках|url=http://www.memo.ru/hr/hotpoints/N-Caucas/ch99/010406/mk0406a.htm|work=[[Moskovskij Komsomolets]]|language=ru|via=[[Memorial (society)|Memorial]]|access-date=2 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20170123230515/http://www.memo.ru/hr/hotpoints/n-caucas/ch99/010406/mk0406a.htm|archive-date=23 January 2017}}&lt;/ref&gt;

== મૂળ ==
આ ઘટના સૌપ્રથમ ૧૯૮૦ના દાયકાના અંતમાં નોંધવામાં આવી હતી, જેમાં આ બાલ્ટિક અનિયમિત સ્ત્રી સૈનિકો સોવિયેત-અફઘાન યુદ્ધમાં લડતી હોવાની અફવા હતી.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=[[The Case for Latvia]]|last=Rislakki|first=Jukka|publisher=[[Rodopi Publishers|Rodopi]]|year=2008|isbn=978-90-420-2424-3|location=Amsterdam; New York|page=27|chapter=Prologue|oclc=237883206|author-link=Jukka Rislakki|chapter-url=https://books.google.com/books?id=yXANj6Y_7goC&amp;pg=PA27}}&lt;/ref&gt; તેમણેટ્રાન્સનિસ્ટ્રિયા યુદ્ધમાં ભાગ લીધેલો એવી દંતકથાઓ પણ હતી, પરંતુ રશિયન લેખક યુલિયા શુમ દલીલ કરે છે કે આ માટે કોઈ પુરાવા નથી અને આ અફવાઓ પ્રચાર અભિયાનમાંથી ઉદ્ભવેલી છે.&lt;ref&gt;[https://www.ozon.ru/product/zhurnalistskoe-rassledovanie-shum-yuliya-aleksandrovna-254194064 Журналистское расследование]&lt;/ref&gt; સોવિયેત ભંગ પછીના પ્રથમ અને બીજા ચેચન યુદ્ધોના સમયે પ્રથમ વખત અંગ્રેજી-ભાષાના મીડિયામાં તેઓની નોંધ લેવાઈ હતી.&lt;ref name=&quot;Whitmore&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Higgins|first=Andrew|date=11 March 1995|title=Document check on the borders of madness|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19950311/ai_n13970807|work=[[The Independent]]|access-date=4 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080925204241/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19950311/ai_n13970807|archive-date=25 September 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Faurby|first=Ib|last2=Magnusson|first2=Märta-Lisa|year=1999|title=The battle(s) of Grozny|url=http://www.bdcol.ee/fileadmin/docs/bdreview/07bdr299.pdf|url-status=dead|journal=Baltic Defence Review|issue=2|pages=77|issn=1736-1265|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927074010/http://www.bdcol.ee/fileadmin/docs/bdreview/07bdr299.pdf|archive-date=2011-09-27|access-date=4 December 2008}}&lt;/ref&gt; ચેચન રિપબ્લિક ઓફ ઇક્કેરિયામાં &quot;વ્હાઇટ ટાઇટ્સ&quot;ની કથિત હાજરીને બાલ્ટિક રાજ્યોના વિશેષ દળો અને ગુપ્તચર સેવાઓ સાથે અને તે ઉપરાંત એસ્ટોનિયા સરકાર અને લિથુનિયન રાજકારણી વાયટૌટાસ લેન્ડસબર્ગિસ સાથે ચેચન નેતા ઝોખાર દુદાયેવ સાથેના સારા સંબંધો સાથે જોડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=6Q5vD_2PncU|language=ru|publisher=Sovershenno Sekretno TV|year=2006|access-date=9 May 2022}}&lt;/ref&gt; બીજા ચેચન યુદ્ધના પ્રારંભિક તબક્કા દરમિયાન ક્રેમલિન પ્રેસ સેક્રેટરી સેર્ગેઈ યાસ્ટ્રઝેમ્બસ્કીએ દલીલ કરી હતી કે GRUની ગુપ્ત લશ્કરી માહિતીના પુરાવાના આધારે બાલ્ટિક સ્ત્રી સ્નાઈપર્સ ખરેખર અસ્તિત્વમાં છે. એસ્ટોનિયા સરકારે રશિયા પાસે આ દાવાઓના પુરાવા માંગ્યા છે અને બે વાર રાજદ્વારી નોંધો મોકલી છે પણ સત્તાવાર જવાબ મળ્યો નથી.&lt;ref&gt;{{Cite magazine |date=8–14 July 2000 |title=Are foreigners fighting there? |url=http://www.economist.com/node/4748?story_id=E1_QSQR |magazine=[[The Economist]] |volume=356 |pages=51–52 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121016184020/http://www.economist.com/node/4748?story_id=E1_QSQR |archive-date=16 October 2012 |access-date=7 December 2008}}&lt;/ref&gt;

== અન્ય યુદ્ધોમાં ==

=== રુસો-જ્યોર્જિયન યુદ્ધ ===
નવેમ્બર ૨૦૦૮માં, રશિયન પ્રોસીક્યુટર જનરલની તપાસ સમિતિના વડા એલેક્ઝાન્ડર બેસ્ટ્રીકિને સૂચન કર્યું હતું કે રુસો-જ્યોર્જિયન યુદ્ધ દરમિયાન જ્યોર્જિયન પક્ષમાં બાલ્ટિક દેશોના ભાડૂતી સૈનિકો,&lt;ref name=&quot;Reuters&quot;&gt;{{Cite news|title=Russia says U.S. mercenaries, others fought for Georgia|url=https://www.reuters.com/article/topNews/idUSTRE4AN2S020081124|publisher=[[Reuters]]|date=24 November 2008|access-date=4 December 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=13 August 2008|title=Украинцы планируют убийства в Грузии?|url=http://www.km.ru/magazin/view.asp?id={5CE15A8F-9F1E-4C36-A007-0C818963B6CD}|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080814002609/http://www.km.ru/magazin/view.asp?id={5CE15A8F-9F1E-4C36-A007-0C818963B6CD}|archive-date=14 August 2008|access-date=4 December 2008|website=KM.RU|language=ru}}&lt;/ref&gt; લાટવિયાની મહિલા સ્નાઈપરે,&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Krievija: Gruzijas pusē karoja NATO algotņi, arī Latvijas snaipere|url=http://www.delfi.lv/news/world/other/article.php?id=22473299|work=[[Delfi (web portal)|Delfi]]|agency=[[LETA]]|date=24 November 2008|language=lv|access-date=4 December 2008}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;DN&quot; /&gt; ભાગ લીધો હતો. આ ઉપરાંત અન્ય દેશોના સ્નાઈપરે ભાગ લીધો હોવાના અહેવાલો પણ હતા.&lt;ref name=&quot;Reuters&quot; /&gt; આ અહેવાલોએ &quot;વ્હાઈટ ટાઈટ્સ&quot; કાકેશસ વિસ્તારમાં કાર્યરત હોવાની અફવાઓને પુનર્જીવિત કરી.&lt;ref name=&quot;DN&quot;&gt;{{Cite news|first=Michael|last=Winiarski|date=30 November 2008|title=Kallblodiga baltiska kvinnor går igen|url=http://www.dn.se/DNet/jsp/polopoly.jsp?d=3561&amp;a=858176|work=[[Dagens Nyheter]]|language=sv|access-date=5 December 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202020011/http://www.dn.se/DNet/jsp/polopoly.jsp?d=3561&amp;a=858176|archive-date=2 December 2008}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Hodge |first=Nathan |date=25 November 2008 |title=The Return of 'White Tights': Mythical Female Snipers Stalk Russians |url=http://blog.wired.com/defense/2008/11/return-of-white.html |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |access-date=4 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205010329/http://blog.wired.com/defense/2008/11/return-of-white.html |archive-date=5 ડિસેમ્બર 2008 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|first=Aivars|last=Ozoliņš|date=26 November 2008|title=Zeķbikses galvā|url=https://www.diena.lv/raksts/latvija/politika/aivars-ozolins-zekbikses-galva-638787|work=[[Diena]]|language=lv|access-date=4 December 2008}}&lt;/ref&gt; લાટવિયન સંરક્ષણ મંત્રાલયના પ્રવક્તા, એરિસ રિકવેલિસે નીચે પ્રમાણે બેસ્ટ્રીકિનના નિવેદનોને રદિયો આપ્યો: &quot;અમે વિચાર્યું હતું કે રશિયન પ્રેસમાં 'વ્હાઇટ ટાઇટ્સ'નું ભૂત મરી ગયું છે, પરંતુ હવે આપણે જોઈએ છીએ કે તે હજી પણ રશિયામાં ફરે છે.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Krievija: Gruzijas pusē karoja NATO algotņi, arī Latvijas snaipere|work=nra.lv|date=24 November 2008|language=lv|access-date=4 December 2008|quote=Mēs jau bijām domājuši, ka &quot;balto zeķubikšu rēgs&quot; Krievijas presē ir miris, tomēr tagad mēs redzam, ka tas joprojām klīst par Krieviju[.]|url=http://www.nra.lv/zinas/12442-krievija-gruzijas-puse-karoja-nato-algotni-ari-latvijas-snaipere.htm|archive-date=26 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126042520/http://nra.lv/zinas/12442-krievija-gruzijas-puse-karoja-nato-algotni-ari-latvijas-snaipere.htm}}&lt;/ref&gt;

=== રુસો-યુક્રેનિયન યુદ્ધ ===
૨ મે ૨૦૧૪ના રોજ, યુક્રેનમાં રશિયન સમાચાર આઉટલેટ ''લાઇફન્યૂઝ''ના સંવાદદાતા, સેર્ગેઈ ગોલ્યાન્ડિને, સ્લોવિયનસ્કની ઘેરાબંધી દરમિયાન રશિયાતરફી દળો સામેની કાર્યવાહીમાં બાલ્ટિક મહિલા સ્નાઈપર્સ હાજર હોવાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો જે અપ્રમાણિત દાવો હતો.&lt;ref&gt;{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=BaeQeGpetvA#t=52|title=#Славянск #Sloviansk #Славянска #Славянске 02/05/14 (&quot;LifeNews&quot;)|date=2 May 2014|via=[[YouTube]]|access-date=4 એપ્રિલ 2023|archive-date=4 એપ્રિલ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404131411/https://www.youtube.com/watch?v=BaeQeGpetvA#t=52|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== લોકસંસ્કૃતિમાં ==
વ્હાઇટ ટાઇટ્સનો ઉલ્લેખ રશિયન લોકસંસ્કૃતિમાં પણ જોવા મળે છે, જેમ કે એલેક્ઝાન્ડર નેવઝોરોવની ૧૯૯૭ની ફિલ્મ ''પર્ગેટરી''માં. આ ફિલ્મમાં બે લિથુનિયન &quot;બાયથ્લેટ્સ&quot;ને ચેચન બળવાખોરો માટે લડતા ભાડૂતી સ્નાઈપર્સ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા છે.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Konyakhov |first=Sergey |date=4 April 1998 |script-title=ru:Пекло &quot;Чистилища&quot; |url=http://www.moles.ee/98/Apr/04/a-10.html |work=[[Molodezh Estonii]] |language=ru |page=7 |access-date=7 December 2008 |quote=Это как бы и не чеченцы: хладнокровно за доллары убивают биатлонистки-снайперши из Литвы - такая &quot;у белых колготок&quot; работа, отрезают головы пленным боевики из Афганистана - дикий народ, в отряде - непонятно откуда взявшееся черномазое отребье - наемники выглядят просто недоумками.}}&lt;/ref&gt; ભાડૂતી લિથુઆનિયન સ્ત્રી સ્નાઈપરનું વધુ સહાનુભૂતિપૂર્ણ પાત્ર આન્દ્રે કોંચલોવ્સ્કીની ૨૦૦૨ની ફિલ્મ ''હાઉસ ઓફ ફૂલ્સ''માં પણ દેખાયું હતું, જે સેસિલી થોમસેન દ્વારા ભજવવામાં આવ્યું હતું.

== સંદર્ભ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>02pbith575d5kbd20hktirz807un4oe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>થાઇલેન્ડમાં પ્રવાસન</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152789</id>
    <revision>
      <id>906786</id>
      <parentid>894478</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T04:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20665" sha1="qshkf6itey9v7pmu0aav3djbt9ikred" xml:space="preserve">[[ચિત્ર:0000140_-_Wat_Arun_Ratchawararam_005.jpg|thumb|300x300px|વાટ અરુણ, બેંગકોક થાઇલેન્ડના સૌથી જાણીતા સીમાચિહ્નોમાંનું એક છે.]]
[[પર્યટન|પ્રવાસન]] થાઇલેન્ડમાં આર્થિક ફાળો આપે છે અને તેની આવકનો અંદાજ ૧ લાખ કરોડ બાહટ (૨૦૧૩) થી ૨.૫૩ લાખ કરોડ બાહટ (૨૦૧૬) જેટલો છે. આ આવક થાઇલેન્ડની ૧૨ લાખ કરોડ બાહટ જીડીપીના ૯% થી ૧૭.૭% ની સમકક્ષ છે.&lt;ref name=&quot;BP-20170217&quot;&gt;{{cite news|last1=Theparat|first1=Chatrudee|title=Tourism to continue growth spurt in 2017|url=http://www.bangkokpost.com/business/tourism-and-transport/1199925/tourism-to-continue-growth-spurt-in-2017|access-date=17 February 2017|work=Bangkok Post|date=17 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Reporters|first=Post|date=2015-08-24|title=Government moves to head off tourist fears|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/politics/666028/government-moves-to-head-off-tourist-fears|access-date=2025-09-29|work=Bangkok Post|language=en}}&lt;/ref&gt; પરોક્ષ મુસાફરી અને પ્રવાસન આવકની સાથે વખતે ૨૦૧૪ની કુલ થાઇલેન્ડના જીડીપીના ૧૯.૩% (૨.૩ ટ્રિલિયન બાહટ)ની સમકક્ષ હોવાનો અંદાજ છે. રાષ્ટ્રીય આર્થિક અને સામાજિક વિકાસ પરિષદના કાર્યાલયના મહાસચિવના જણાવ્યા અનુસાર, અંદાજો સૂચવે છે કે પ્રવાસન ક્ષેત્ર ૨૦૩૦ સુધીમાં જીડીપીના ૩૦% જેટલું હશે, જે ૨૦૧૯ માં ૨૦% હતું, અને થાઇલેન્ડને ૨૦૨૭માં ૮ કરોડ મુલાકાતીઓ પ્રાપ્ત થવાની અપેક્ષા છે.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Theparat|first=Chatrudee|title=Prayut: Zones vital for growth|url=https://www.bangkokpost.com/business/1753349/prayut-zones-vital-for-growth|access-date=19 September 2019|work=Bangkok Post|date=19 September 2019}}&lt;/ref&gt;

૨૦૧૭માં વિશ્વભરમાં પ્રવાસન વૈશ્વિક જીડીપીના ૧૦.૪% અને ૩૧૩ મિલિયન નોકરીઓ, અથવા કુલ રોજગારના ૯.૯% હિસ્સો ધરાવે છે.&lt;ref name=&quot;WTTC-WW-2018&quot;&gt;{{cite book|url=https://www.wttc.org/-/media/files/reports/economic-impact-research/regions-2018/world2018.pdf|title=Global Travel &amp; Tourism Economic Impact World 2018|date=March 2018|publisher=World Travel &amp; Tourism Council (WTTC)|location=London|access-date=26 August 2018}}&lt;/ref&gt; મોટાભાગની સરકારો પ્રવાસનને સરળ નાણાં કમાવનાર અને આર્થિક વિકાસના ટૂંકા માર્ગ તરીકે જુએ છે. પ્રવાસનની સફળતાને મુલાકાતીઓની સંખ્યા દ્વારા માપવામાં આવે છે. &lt;ref&gt;{{Cite news|date=2017-08-05|title=Only governments can stem the tide of tourism sweeping the globe|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2017/aug/05/only-governments-can-stem-tide-of-tourism-sweeping-the-globe|access-date=2025-09-29|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

કોવિડ-૧૯ રોગચાળા પહેલાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર વિશ્વ પ્રવાસન સંગઠન દ્વારા સંકલિત વિશ્વ પ્રવાસન રેન્કિંગ વડે થાઇલેન્ડને વિશ્વના આઠમા સૌથી વધુ મુલાકાત લેવાયેલા દેશમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. ૨૦૧૯માં થાઇલેન્ડમાં ૩.૯૮ કરોડ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓ આવ્યા હતા, જે [[યુનાઇટેડ કિંગડમ]] અને [[જર્મની]] કરતાં વધારે હતા.&lt;ref name=&quot;WTO Tourism Highlights 2019 Edition&quot;&gt;{{Cite journal|date=18 December 2020|title=UNWTO World Tourism Barometer and Statistical Annex, December 2020 {{!}} World Tourism Organization|journal=UNWTO World Tourism Barometer (English Version)|volume=18|issue=7|pages=1–36|doi=10.18111/wtobarometereng.2020.18.1.7|doi-access=free|s2cid=241989515}}&lt;/ref&gt; થાઇલેન્ડે ૬૦.૫ અબજ યુએસ ડોલરની આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસન કમાણી પ્રાપ્ત કરી જે વિશ્વમાં ચોથા સ્તરે હતી. કોવિડ-૧૯ મહામારી પછી પ્રવાસન ફરી એક વખત સમાન સ્તરે પહોંચ્યું છે. વર્ષ ૨૦૨૪માં આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓની સંખ્યા ૩.૯૮ કરોડ થવાની ધારણા હતી. જો કે, તે વર્ષે થાઇલેન્ડે માત્ર ૩.૫૫ કરોડ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસીઓને આકર્ષ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Thailand: tourist arrivals 2024|url=https://www.statista.com/statistics/994693/thailand-number-international-tourist-arrivals/|access-date=2025-06-11|website=Statista|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;div class=&quot;floatright&quot;&gt;
&lt;timeline&gt;
ImageSize=width:270 height:300
PlotArea=left:60 bottom:75 top:10 right:16
AlignBars=justify
Period=from:0 till:4
TimeAxis=orientation:horizontal

Colors=
 id:gray value:gray(0.5)
 id:line1 value:gray(0.9)
 id:line2 value:gray(0.7)

ScaleMajor=unit:year increment:1 start:0 gridcolor:line2
ScaleMinor=unit:year increment:1 start:0 gridcolor:line1

BarData=
 bar:January text:January
 bar:February text:February
 bar:March text:March
 bar:April text:April
 bar:May text:May
 bar:June text:June
 bar:July text:July
 bar:August text:August
 bar:September text:September
 bar:October text:October
 bar:November text:November
 bar:December text:December

PlotData=
 color:tan1 width:10

 bar:January from:start till:3.04 text:
 bar:February from:start till:3.35 text:
 bar:March from:start till:2.98 text:
 bar:April from:start till:2.76 text:
 bar:May from:start till:2.63 text:
 bar:June from:start till:2.74 text:
 bar:July from:start till:3.1 text:
 bar:August from:start till:2.96 text:
 bar:September from:start till:2.52 text:
 bar:October from:start till:2.68 text:
 bar:November from:start till:3.15 text:
 bar:December from:start till:3.63 text:

TextData=
 pos:(50,37) textcolor:gray fontsize:M text:Tourist arrivals in 2024 (millions)
TextData=
 pos:(50,20) textcolor:gray fontsize:M text:Source: Trading Economics /
TextData=
 pos:(50,3) textcolor:gray fontsize:M text:Ministry of Tourism and Sports
&lt;/timeline&gt;&lt;/div&gt;
{| cellpadding=&quot;10&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:solid 1px #aaa&quot;
|+'''વાર્ષિક પ્રવાસીઓની સંખ્યા (૧૦ લાખમાં) &lt;ref name=&quot;mots.go.th&quot;&gt;{{Cite web|title=สถิตินักท่องเที่ยวชาวต่างชาติที่เดินทางเข้าประเทศไทย|trans-title=International Tourist Arrivals to Thailand|url=https://www.mots.go.th/more_news_new.php?cid=629|access-date=2022-05-20}}&lt;/ref&gt;'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=สถิตินักท่องเที่ยวชาวต่างชาติที่เดินทางเข้าประเทศไทย|trans-title=International Tourist Arrivals to Thailand|url=https://www.mots.go.th/news/category/707|access-date=2022-05-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=สถิตินักท่องเที่ยวชาวต่างชาติที่เดินทางเข้าประเทศไทย|trans-title=International Tourist Arrivals to Thailand|url=https://www.mots.go.th/news/category/707|access-date=2022-05-20}}&lt;/ref&gt;
|&lt;timeline&gt;
ImageSize  = width:auto height:150 barincrement:18
PlotArea   = left:50 bottom:15 top:10 right:20
AlignBars  = justify
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:45
TimeAxis   = orientation:vertical
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:0

PlotData=
  color:skyblue width:11
  bar:95 from:start till:7
  bar:96 from:start till:7.2
  bar:97 from:start till:7.3
  bar:98 from:start till:7.8
  bar:99 from:start till:8.7
  bar:00 from:start till:9.6
  bar:01 from:start till:10.1
  bar:02 from:start till:10.9
  bar:03 from:start till:10.1
  bar:04 from:start till:11.7
  bar:05 from:start till:11.6
  bar:06 from:start till:13.8
  bar:07 from:start till:14.5
  bar:08 from:start till:14.6
  bar:09 from:start till:14.2
  bar:10 from:start till:15.9
  bar:11 from:start till:19.2
  bar:12 from:start till:22.4
 bar:13 from:start till:26.6
 bar:14 from:start till:24.8
 bar:15 from:start till:29.9
 bar:16 from:start till:32.5
 bar:17 from:start till:35.6
 bar:18 from:start till:38.2
 bar:19 from:start till:39.9
 bar:20 from:start till:6.7
 bar:21 from:start till:0.5
 bar:22 from:start till:11.1
 bar:23 from:start till:28.2
 bar:24 from:start till:35.6
 color:powderblue width:11
&lt;/timeline&gt;
|}

== ઝાંખી ==
[[ચિત્ર:0005030-วัดพระแก้วน้อย.jpg|thumb|ફ્રા નાખોન ખિરી ઐતિહાસિક ઉદ્યાન, ફેટચાબુરી ખાતે થતી આતશબાજી]]
૧૯૬૦ના દાયકામાં પ્રવાસનમાં વૃદ્ધિના કારણોમાં સ્થિર રાજકીય વાતાવરણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ પરિવહનના એક લેયઓવર એરપોર્ટ તરીકે બેંગકોકનો વિકાસ સામેલ હતો.&lt;ref&gt;{{cite news|title=How Thailand Became a Tourist Hotspot during the 60's|url=https://www.thailand-business-news.com/tourism/70078-how-thailand-became-a-tourist-hotspot-during-the-60s.html|access-date=3 September 2018|work=Bloomberg|publisher=Thailand Business News|date=2018-08-30|type=Video|archive-url=https://web.archive.org/web/20180903183330/https://www.thailand-business-news.com/tourism/70078-how-thailand-became-a-tourist-hotspot-during-the-60s.html|archive-date=2018-09-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; પ્રવાસીઓની માંગને કારણે હોટેલ ઉદ્યોગ અને છૂટક ઉદ્યોગ બંને ઝડપથી વિસ્તર્યા હતા. ૧૯૬૦ના દાયકામાં આરામ અને પુનઃપ્રાપ્તિ માટે વિયેતનામના યુદ્ધથી આવેલા અમેરિકન સૈનિકોની હાજરીને કારણે તેને પ્રોત્સાહન મળ્યું હતું.&lt;ref name=&quot;repository.kulib.kyoto-u.ac.jp&quot;&gt;{{cite journal|author=Ouyyanont, Porphant|year=2001|title=The Vietnam War and Tourism in Bangkok's Development, 1960–70|url=http://repository.kulib.kyoto-u.ac.jp/dspace/bitstream/2433/56779/1/KJ00000132246.pdf|journal=Southeast Asian Studies|volume=39|issue=2|pages=157–187}}&lt;/ref&gt; આ સમય દરમિયાન, આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રવાસનનો નવો ચીલો ચિતરાઇ રહ્યો  કારણ કે સમગ્ર વિશ્વમાં જીવનધોરણમાં વધારો થયો હતો અને હવાઈ પરિવહન ક્ષેત્રમાં નવી તકનીકની રજૂઆત સાથે મુસાફરી ઝડપી અને વધુ ભરોસાપાત્ર બની હતી.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/edfuller/2017/12/18/thailand-the-land-of-smiles-is-still-smiling-after-all-these-years/#1d669fb14137|title=Thailand: The Land Of Smiles Is Still Smiling After All These Years|last=Fuller|first=Ed|work=Forbes|access-date=2018-04-12|language=en}}&lt;/ref&gt;

૧૯૬૭માં ૩૩૬,૦૦૦ વિદેશી મુલાકાતીઓ અને ૫૪,૦૦૦ સૈનિકોએ મુલાકાત કરી હતી.&lt;ref name=&quot;repository.kulib.kyoto-u.ac.jp2&quot;&gt;{{cite journal|author=Ouyyanont, Porphant|year=2001|title=The Vietnam War and Tourism in Bangkok's Development, 1960–70|url=http://repository.kulib.kyoto-u.ac.jp/dspace/bitstream/2433/56779/1/KJ00000132246.pdf|journal=Southeast Asian Studies|volume=39|issue=2|pages=157–187}}&lt;/ref&gt; ૨૦૧૬માં થાઇલેન્ડની મુલાકાત લેનારા વિદેશી મહેમાનોની સંખ્યા વધીને ૩.૨૫ કરોડ થઈ ગઈ છે.&lt;ref name=&quot;VOA-201701312&quot;&gt;{{cite news|date=2017-01-31|title=Record 32.59 Million Foreign Tourists Visit Thailand in 2016|url=https://www.voanews.com/a/ap-record-32-million-foreign-tourists-visit-thailand-in-2016/3699721.html|access-date=1 February 2017|work=Voice of America|agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Tore|first1=Ozgur|title=Thailand greets 29 millionth visitor in 2015|url=http://ftnnews.com/other-news/29303-thailand-greets-29-millionth-visitor-in-2015.html|access-date=25 December 2015|work=FTN News|date=2015-12-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Thailand hoping to attract wealthier travellers|url=http://www.nationmultimedia.com/breakingnews/Thailand-hoping-to-attract-wealthier-travellers-30275657.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225211635/http://www.nationmultimedia.com/breakingnews/Thailand-hoping-to-attract-wealthier-travellers-30275657.html|url-status=dead|archive-date=25 December 2015|access-date=25 December 2015|work=The Nation|date=2015-12-25}}&lt;/ref&gt;
[[ચિત્ર:Donald_Duck_bay,_similan_islands.jpg|thumb|ડોનાલ્ડ ડકની ખાડી, કો સિમિલન]]

== સેક્સ ટૂરિઝમ ==
૨૦૧૪માં થાઇલેન્ડની પ્રથમ મહિલા પ્રવાસન મંત્રી તરીકે નિયુક્ત કોબકાર્ન વટ્ટાનાવરંગકુલએ થાઇલેન્ડના સેક્સ ઉદ્યોગને નાબૂદ કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી છે. &quot;અમે ઈચ્છીએ છીએ કે થાઇલેન્ડ ગુણવત્તાયુક્ત પ્રવાસન વિશે હોય. અમે ઈચ્છીયે છીએ કે સેક્સ ઉદ્યોગ બંધ થાય&quot;, એમ કોબકર્ને રોઇટર્સને જણાવ્યું હતું. &quot;પ્રવાસીઓ સેક્સ માટે થાઇલેન્ડ આવતા નથી. તેઓ અહીં આપણી સુંદર સંસ્કૃતિ માટે આવે છે&quot;. તેમણે સફાઈ અભિયાનમાં હજારો બાર, વેશ્યાગૃહ અને મસાજ પાર્લરો સાથે પટાયાનું નામ રાખ્યું છે, જે તેમનો &quot;પાયલોટ પ્રોજેક્ટ&quot; છે. નવેમ્બર ૨૦૧૭માં કોબકાર્નને પ્રવાસન મંત્રી તરીકે બદલવામાં આવ્યા હતા.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Hamdi|first=Raini|title=A familiar face helms Thai tourism but Kobkarn will be missed|url=https://www.ttgasia.com/2017/11/28/a-familiar-face-helms-thai-tourism-but-kobkarn-will-be-missed/|access-date=10 January 2018|work=TTG Asia|date=28 November 2017|archive-date=9 એપ્રિલ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409094430/https://www.ttgasia.com/2017/11/28/a-familiar-face-helms-thai-tourism-but-kobkarn-will-be-missed/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

૨૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૭ના રોજ, વડા પ્રધાન જનરલ પ્રયુત ચાન-ઓ-ચા જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ પોલીસને [[પટાયા]]&lt;nowiki/&gt;ના સેક્સ ઉદ્યોગને નાબૂદ કરવાનો આદેશ આપશે.&lt;ref name=&quot;Prachathai-20170221&quot;&gt;{{Cite news|title=Junta to purge Pattaya of prostitution|url=http://prachatai.org/english/node/6942|access-date=22 February 2017|work=Prachatai English|date=22 February 2017}}&lt;/ref&gt;

== હાથી પ્રવાસન ==
દાયકાઓથી થાઇલેન્ડમાં હાથીઓ પર ટ્રેકિંગ પ્રવાસીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર રહી છે. ૧૯૮૯માં થાઇલેન્ડમાં લાકડીઓ કાપવાના ઉદ્યોગ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. પછી પ્રવાસીઓ માટે શો કરવા અને તેમને સવારી આપવા માટે હાથીઓને શિબિરોમાં લાવવામાં આવ્યા હતા. આમાંના મોટાભાગના હાથીઓ એક સમયે લાકડા કાપવાના ઉદ્યોગમાં કામ કરતા હતા.&lt;ref name=&quot;Chatkupt-1999&quot;&gt;{{cite journal|last1=Chatkupt|first1=Thomas T|last2=Aollod|first2=Albert E|last3=Sarobol|first3=Sinth|date=1999|title=Elephants in Thailand: Determinants of Health and Welfare in Working Populations|journal=Journal of Applied Animal Welfare Science|volume=2|issue=3|pages=187–203|doi=10.1207/s15327604jaws0203_2|pmid=16363921}}&lt;/ref&gt;  દેશમાં પ્રવાસનમાં વધારો થયા પછી હાથીઓની માંગ ફરી શરૂ થઈ. પ્રવાસનની તેજીએ હાથીઓને કામ કરવા અને તેમની સંભાળ રાખવા માટે જગ્યા આપી હતી. આજે દેશમાં અંદાજે ૩૫૦૦ થી ૪૦૦૦ પાળેલા હાથીઓ છે.&lt;ref name=&quot;Kontogeorgopoulos, 2009&quot;&gt;{{Cite journal|last=Kontogeorgopoulos|first=Nick|date=2009|title=The Role of Tourism in Elephant Welfare in Northern Thailand|url=http://soundideas.pugetsound.edu/faculty_pubs/976/|format=PDF|journal=Journal of Tourism|volume=10|issue=2|access-date=10 January 2015|archive-date=9 જાન્યુઆરી 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109224809/http://soundideas.pugetsound.edu/faculty_pubs/976/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== રમતગમત પ્રવાસન ==
[[ચિત્ર:Thai_wiki.JPG|right|thumb|&quot;અમેઝિંગ થાઇલેન્ડ&quot;-ટ્રાવેલ એન્ડ ટૂર એક્સ્પોમાં થાઇલેન્ડ પ્રવાસન મથક]]
મય થાઈ એ થાઇલેન્ડની રાષ્ટ્રીય રમત છે અને 'આઠ અંગોનું વિજ્ઞાન' જોવા માટે સ્ટેડિયમની સફર ઘણા પ્રવાસીઓ માટે એક આવશ્યક અનુભવ છે. મુએ થાઈનો અભ્યાસ કરવો એ થાઈ રમતગમત પ્રવાસન માટેની મુખ્ય પ્રવૃત્તિ છે, જેને સરકાર પ્રોત્સાહન આપે છે.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-09-07|title=Tourism and Sports Ministry to support Muay Thai training for foreigners|url=https://www.thephuketnews.com/tourism-and-sports-ministry-to-support-muay-thai-training-for-foreigners-63786.php#a21tvPrRvqR2FkYk.97|access-date=7 September 2017|website=thephuketnews}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

[[શ્રેણી:થાઇલેન્ડ]]</text>
      <sha1>qshkf6itey9v7pmu0aav3djbt9ikred</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>આનંદમઠ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153356</id>
    <revision>
      <id>906762</id>
      <parentid>902343</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T20:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19379" sha1="k5jstq4grksw6vnjun3flhy825cimv9" xml:space="preserve">{{ઉમદા લેખ|જુલાઇ ૨૦૨૬}}
{{Infobox book|&lt;!-- See [[Wikipedia:WikiProject Novels]] or [[Wikipedia:WikiProject Books]] --&gt;
| name              = આનંદમઠ
| author            = બંકિમ ચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાય
| language          = બંગાળી
| country           = ભારત
| genre             = રાષ્ટ્રવાદી
| publisher         = રામાનુજન યુનિવર્સિટી પ્રેસ, ભારત
| isbn              = 
| title_orig        = আনন্দ মঠ
| translators       = કાશ્યપી મહા; ઉર્વા અધ્વર્યુ (ગુજરાતીમાં)
| image             = File:আনন্দমঠ (দ্বিতীয় সংস্করণ, ১৮৮৩).djvu
| image_size        = 200px
| alt               = Title page of the second edition of the books
| caption           = પુસ્તકની બીજી આવૃત્તિનું શિર્ષકપૃષ્ઠ
| illustrators      = 
| cover_artist      = 
| series            = 
| release_date      = ૧૮૮૨
| english_release_date = ૨૦૦૫, ૧૯૪૧, ૧૯૦૬
| media_type        = છપાયેલું
| pages             = ૩૩૬
| oclc              = 
| preceded_by       = 
| followed_by       = 
}}

'''આનંદમઠ''' [[બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાય]] લિખિત અને ૧૮૮૨માં પ્રકાશિત થયેલી એક બંગાળી ઐતિહાસિક નવલકથા છે. તે ૧૭૭૦ના સંન્યાસી વિદ્રોહ અને બંગાળ દુષ્કાળથી પ્રેરિત અને તેની પૃષ્ઠભૂમિમાં ભજવાયેલી છે. આ નવલકથાને બંગાળી અને ભારતીય સાહિત્યના ઇતિહાસમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ નવલકથાઓમાંની એક માનવામાં આવે છે.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Anandamath|last=Julius|first=Lipner|publisher=OUP|year=2005|isbn=978-0-19-517858-6|location=Oxford, UK|pages=27–59}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Anandamath|last=Julius|first=Lipner|publisher=OUP|year=2005|isbn=978-0-19-517858-6|location=Oxford, UK|pages=27–59}}&lt;/ref&gt;

તે સમયે બંગાળના મુસલમાન શાસકો નિષ્ક્રિય, ભોગવિલાસી અને પ્રજાપીડક હોવાથી એમની સામે વિરોધ કરવા માટે સંતાન સંપ્રદાયની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આ સંપ્રદાયની પ્રવૃત્તિઓ ગુપ્ત હતી.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=આનંદમઠ – Gujarati Vishwakosh – ગુજરાતી વિશ્વકોશ|url=https://gujarativishwakosh.org/%E0%AA%86%E0%AA%A8%E0%AA%82%E0%AA%A6%E0%AA%AE%E0%AA%A0/|access-date=2026-01-07|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; બ્રિટિશ તરફી લાગણીઓ માટે જાણીતી આ નવલકથા એવી દલીલ કરે છે કે બ્રિટિશ શાસકો ભારતના ઉદ્ધારક છે અને ભારતીયો બ્રિટિશ શાસન વિના ઘમંડને દૂર કરી શકતા નથી.&lt;ref name=&quot;k829&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VPJ7jqVSl34C&amp;pg=RA1-PA144&amp;dq=|title=Early Novels in India|last=Mukherjee|first=Meenakshi|date=2002|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-1342-5|page=144}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;m795&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wvtLClojU_4C&amp;pg=PA124|title=Tantra: Sex, Secrecy, Politics, and Power in the Study of Religion|last=Urban|first=Hugh B.|date=2012-01-01|publisher=Motilal Banarsidass Publishing House|isbn=978-81-208-2932-9|page=124}}&lt;/ref&gt;

આ નવલકથામાં માતૃભૂમિ તરીકે ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરતું પ્રથમ ગીત [[વંદે માતરમ્]] ('માતૃભૂમિને વંદન') પ્રકાશિત થયું હતું. ૧૯૪૭માં આઝાદી મળ્યા પછી તેને ૧૯૫૦માં પ્રજાસત્તાક ભારતના રાષ્ટ્રીય ગીત તરીકે અપનાવવામાં આવ્યું હતું.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Anandamath|last=Julius|first=Lipner|publisher=OUP|year=2005|isbn=978-0-19-517858-6|location=Oxford, UK|pages=27–59}}&lt;/ref&gt;

== કથાવસ્તુ ==
આ પુસ્તક ઇસવીસન ૧૭૭૦માં બંગાળમાં દુષ્કાળ દરમિયાનના વર્ષોમાં રચાયેલું છે. તેની શરૂઆત મહેન્દ્ર અને કલ્યાણી નામના દંપતીના પરિચયથી થાય છે, જેઓ દુષ્કાળના સમયમાં તેમના ગામ પદચિહ્નમાં અન્ન અને પાણી વિના ફસાયેલા છે. તેઓ તેમનું ગામ છોડીને નજીકના શહેરમાં જવાનું નક્કી કરે છે જ્યાં બચવાની વધુ સારી તક હોય છે. 

પણ આમ કરતી વખતે દંપતી અલગ થઈ જાય છે અને કલ્યાણીએ લૂંટારાઓ દ્વારા પકડાઈ ન જાય તે માટે તેની બાળકી સાથે જંગલમાંથી દોડવું પડે છે. લાંબો પીછો કર્યા પછી તે નદીના કિનારે બેભાન થઈ જાય છે. એક હિન્દુ &quot;સંતાન&quot; જે સાચા સંન્યાસી ન હતા પરંતુ સામાન્ય લોકો કે જેમણે સંન્યાસીઓનું પ્રતીક ધારણ કર્યું હતું અને બ્રિટિશ [[બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની|ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની]] સામે બળવો કરવા માટે પોતાનું ઘર છોડી દીધું હતું તેવા જીવાનંદ તેને અને બાળકને તેના ઘરે લઈ જાય છે અને તેની બહેનને બાળક સોંપી દે છે જ્યારે તે કલ્યાણીને તેના આશ્રમમાં ખસેડે છે.

પતિ મહેન્દ્ર આ સમયે સાધુઓના ભાઈચારામાં જોડાવા અને રાષ્ટ્રમાતાની સેવા કરવા તરફ વધુ વલણ ધરાવે છે. કલ્યાણી આત્મહત્યા કરવાનો પ્રયાસ કરીને તેનાં સપનાં સિદ્ધ કરવામાં મદદ કરવા માંગે છે, જેથી તેને સાંસારિક ફરજોમાંથી મુક્તિ મળે છે. આ સમયે મહાત્મા સત્યાનંદ તેની સાથે જોડાય છે પરંતુ તેઓ તેની મદદ કરે તે પહેલાં ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીના સૈનિકો તેની ધરપકડ કરે છે, કારણ કે, અન્ય સાધુઓ કંપનીના શાસન સામે બળવો કરી રહ્યા હતા. જ્યારે તેમને ખેંચીને લઈ જવામાં આવે છે ત્યારે તે અન્ય સાધુને જુએ છે જેણે તેનો વિશિષ્ટ ઝભ્ભો પહેર્યો નથી અને શ્લોક બ્લોક હોય છે. 

[[ચિત્ર:A rare painting of our national song, Vande Mataram, published in 1923.jpg|thumb|૧૯૨૩માં પ્રકાશિત થયેલું 'વંદે માતરમ્'નું એક દુર્લભ ચિત્ર]]
અન્ય સાધુ ગીત સમજાવે છે, કલ્યાણી અને બાળકને બચાવે છે અને તેમને બળવાખોર સાધુના છુપાયેલા સ્થળે લઈ જાય છે. સાથેસાથે મહેન્દ્રને પણ સાધુઓ આશ્રય આપે છે. આમ મહેન્દ્ર અને કલ્યાણી ફરી ભેગાં થાય છે. બળવાખોરોના નેતા મહેન્દ્રને ત્રણ દેવી મૂર્તિઓની પૂજા સતત ત્રણ ઓરડામાં કરવામાં આવતી હોય છે તે રુપમાં [[ભારત માતા]]ના ત્રણ ચહેરાઓ બતાવે છે જેમ કે, 

૧. માતા શું હતી - દેવી જગદધાત્રીની મૂર્તિ, બંગાળ/ભારતના ભૂતકાળના વૈભવનો ઉલ્લેખ કરે છે, 

૨. માતા શું બની ગઈ છે - દેવી [[કાલિ|કાલી]]ની મૂર્તિ, જમીનના આર્થિક શોષણ અને દુષ્કાળનો સંદર્ભ આપે છે,

૩. માતા શું હશે - દેવી [[દુર્ગા]]ની મૂર્તિ, જે ભવિષ્યના ભારત માટે તેમના દૃષ્ટિકોણનો ઉલ્લેખ કરે છે.

ધીમેધીમે બળવાખોરોનો પ્રભાવ વધે છે અને તેમની સંખ્યા વધે છે. ઉત્સાહિત થઈને તેઓ તેમનું મુખ્યમથક એક નાના ઈંટના કિલ્લામાં સ્થાનાંતરિત કરે છે. ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીના સૈનિકો મોટી સેના સાથે કિલ્લા પર હુમલો કરે છે. બળવાખોરો નજીકની નદી પરના પુલને અવરોધે છે, પરંતુ તેમની પાસે તોપખાના અથવા લશ્કરી તાલીમનો અભાવ છે. લડાઈમાં સૈનિકો પુલ પર વ્યૂહાત્મક પીછેહઠ કરે છે. લશ્કરી અનુભવની અછતને કારણે સંન્યાસીઓની શિસ્તવિહીન સેના સૈન્યનો જાળમાં પીછો કરે છે. એકવાર પુલ બળવાખોરોથી ભરાઇ ગયા પછી ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની ગોળીબાર અને તોપમારો શરૂ કરે છે જેમાં ગંભીર જાનહાનિ થાય છે. જો કે, કેટલાક બળવાખોરો કેટલીક તોપો કબજે કરવામાં સફળ થાય છે અને તોપમારાની દિશા બદલીને ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની તરફ કરે છે. ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીના સૈનિકોને પાછા ફરવાની ફરજ પડે છે, બળવાખોરો તેમની પ્રથમ લડાઈ જીતી જાય છે. મહેન્દ્ર અને કલ્યાણીએ ફરીથી ઘર બનાવ્યું અને મહેન્દ્ર બળવાખોરોને ટેકો આપવાનું ચાલુ રાખ્યું ત્યારે વાર્તાનો અંત આવે છે. 

=== વંદે માતરમ્ ===
આ નવલકથામાં પ્રથમવાર [[વંદે માતરમ્]] ગીત ગાવામાં આવ્યું છે. વંદે માતરમનો અર્થ થાય છે &quot;માતા, હું તને નમન કરું છું&quot;. આ ગીતે ૨૦મી સદીમાં સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓને પ્રેરણા આપી હતી અને તેના પ્રથમ બે ફકરા આઝાદી પછી ભારતનું રાષ્ટ્રીય ગીત બની ગયા હતા.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|date=2025-12-10|title=Vande Mataram 150 years: How Bankim Chandra Chattopadhyay imagined nation as motherland in Ananda Math|url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-history/how-bankim-imagined-nation-as-motherland-in-ananda-math-10410140/|access-date=2026-01-07|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

== વિવેચન ==
આ નવલકથાનું વિવેચન કરતાં ચંદ્રિમા ચક્રવર્તી કહે છે કે આ નવલકથાએ રાષ્ટ્રીય ઓળખનું લૈંગિકીકરણ કરવામાં અગત્યની ભૂમિકા ભજવી છે. તેણી આગળ લખે છે, &quot;[બંકિમ] તપસ્વી રાષ્ટ્રવાદીનું સ્વરૂપ બનાવે છે, [અને] રાષ્ટ્ર પ્રત્યેની ફરજ તરીકે સામાજિક જવાબદારીના નવા માપદંડો મૂકે છે.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Chakraborty|first=Chandrima|date=2006|title=Reading Anandamath, Understanding Hindutva: Postcolonial Literatures and the Politics of Canonization|url=https://www.postcolonial.org/index.php/pct/article/view/446|journal=Postcolonial Text|language=en|volume=2|issue=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20260208102645/https://www.postcolonial.org/index.php/pct/article/view/446|archive-date=2026-02-08|access-date=2026-01-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  મિનાક્ષી મુખર્જી ૧૯૮૨ના પોતાના સંશોધનપત્ર &quot;આનંદમઠ: એક રાજકીય દંતકથા&quot;માં લખે છે કે, આ નવલકથાએ એવા લોકોના કેટલાક અસ્પષ્ટ આદર્શો અને આકાંક્ષાઓને એકીકૃત કરી જેમને એક નવી દંતકથાની જરૂર હતી.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mukherjee|first=Meenakshi|date=1982|title=Anandamath: A Political Myth|url=https://www.jstor.org/stable/4370972|journal=Economic and Political Weekly|volume=17|issue=22|pages=903–905|issn=0012-9976}}&lt;/ref&gt;

[[અરવિંદ ઘોષ]] ૧૯૦૫માં સ્વદેશી ચળવળ સમયે લખે છે: &quot;...લાંબા ભ્રમમાંથી જાગૃત થયાની અચાનક એક ક્ષણમાં બંગાળના લોકો સત્યની શોધમાં આસપાસ જોવા લાગ્યા અને એક ભાગ્યશાળી ક્ષણમાં કોઈએ વંદે માતરમ્ ગાયું. મંત્ર આપવામાં આવી ગયો હતો...&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== અનુકૂલન ==

=== ફિલ્મ ===
આ નવલકથાને પાછળથી ૧૯૫૨માં હેમેન ગુપ્તા દ્વારા નિર્દેશિત ફિલ્મ ''આનંદ મઠ''માં રૂપાંતરિત કરવામાં આવી હતી. તેમાં પૃથ્વીરાજ કપૂર, ભરત ભૂષણ, પ્રદીપ કુમાર, અજીત અને ગીતા બાલી વગેરેએ અભિનય કર્યો હતો. તેનું સંગીત હેમંત કુમારે આપ્યું હતું, જેમણે લતા મંગેશકર દ્વારા ગવાયેલ 'વંદે માતરમ્'નું વર્ઝન આપ્યું હતું, જે એક કલ્ટ સક્સેસ બન્યું હતું.&lt;ref name=&quot;red&quot;&gt;[http://www.rediff.com/entertai/2003/jun/02dinesh.htm Pradeep Kumar] [[Rediff.com]].&lt;/ref&gt;

=== ગુજરાતી અનુવાદ ===
આ પુસ્તકનો ગુજરાતીમાં અનુવાદ કાશ્યપી મહાએ કર્યો છે જેને આદર્શ પ્રકાશન દ્વારા પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો છે.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=આનંદમઠ|last=મહા|first=કાશ્યપી|publisher=આદર્શ પ્રકાશન|isbn=9789391513320|location=અમદાવાદ}}&lt;/ref&gt; અન્ય અનુવાદ ઉર્વા અધ્વર્યુ દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે તેનું પ્રકાશન [[ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી]]&lt;nowiki/&gt;એ ૨૦૨૪માં કર્યું છે.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=આનંદમઠ|last=અધ્વર્યુ|first=ઉર્વા|publisher=[[ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી]]|year=૨૦૨૪|isbn=978-81-967343-1-2|location=ગાંધીનગર}}&lt;/ref&gt;

=== અન્ય ===
તેને ભારતીય હાસ્ય પુસ્તક શ્રેણી [[અમર ચિત્ર કથા]] દ્વારા ૬૫૫મા અને ૧૦૦-૨૮મા અંકમાં હાસ્ય (કોમિક) તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું. તેને વિશેષ અંક ગ્રેટ ઇન્ડિયન ક્લાસિકમાં પણ સ્વીકારવામાં આવ્યું છે.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Anandamath|last=Julius|first=Lipner|publisher=OUP|year=2005|isbn=978-0-19-517858-6|location=Oxford, UK|pages=27–59}}&lt;/ref&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist}}

== બાહ્ય કડીઓ ==

* {{Cite book|title=Anandamath, or The Sacred Brotherhood|last=Chattopadhyay|first=Bankim Chandra|date=April 2006|publisher=[[Oxford University Press]], India|isbn=978-0-19-568322-6|editor-last=Lipner, J. J.|location=India}}
* [[iarchive:anandamath_202402/mode/2up|''આનંદમઠ'']] અંગ્રેજી અનુવાદની ઓનલાઇન આવૃત્તિ, ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ

[[શ્રેણી:બંગાળી સાહિત્ય]]</text>
      <sha1>k5jstq4grksw6vnjun3flhy825cimv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>દેવકંચન</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153991</id>
    <revision>
      <id>906789</id>
      <parentid>899753</parentid>
      <timestamp>2026-11-05T04:25:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63183</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>906789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7966" sha1="cz1v9i15c0y887r4xdxult7dg01ybur" xml:space="preserve">{{Speciesbox
|image=Phanera purpurea tree with fruits (Philippines).jpg
|image_caption=ફીલીપાઈન્સમાં દેવકંચનના વૃક્ષો|
image2=Bauhinia purpurea flower in Andhra University.jpg
|image2_caption=આંધ્રપ્રદેશ, ભારત ખાતે ફુલ ખીલેલું દેચકંચન વૃક્ષ
|genus=Bauhinia
|species=purpurea
|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref name=POWO_481605-1/&gt;
|synonyms={{Species list
  |Bauhinia castrata|Blanco
  |Bauhinia coromandeliana|DC.
  |Bauhinia kurzii|Prain
  |Bauhinia rosea|Kurz
  |Bauhinia triandra|Roxb.
  |Caspareopsis purpurea|(L.) Pittier
  |Casparia castrata|(Blanco) Hassk.
  |Perlebia purpurea|(L.) A.Schmitz
  |Phanera kurzii|(Prain) Thoth.
  |Phanera purpurea|(L.) Benth.
  |Phanera rosea|Rich. ex Teijsm. &amp; Binn.
  |Telestria purpurea|(L.) Raf.
  }}|synonyms_ref=&lt;ref name=POWO_481605-1/&gt;
}}
'''દેવકંચન''' ('''''બૌહિનિયા પર્પ્યુરિયા''''') એ [[ભારતીય ઉપખંડ]] અને [[બર્મા|મ્યાનમાર]] પ્રદેશનું મૂળ વતની ફેબેસી કુટુંબનું ફૂલો ધરાવતી એક પ્રજાતિ છે, અને વિશ્વના ઉષ્ણકટિબંધીય અને ઉપઉષ્ણકટિબંધીય વિસ્તારોમાં અન્યત્ર વ્યાપકપણે રજૂ કરવામાં આવે છે. સામાન્ય નામોમાં '''ઓર્કિડ વૃક્ષ''', '''જાંબલી બૌહિનિયા''', ઊંટના પગ, બટરફ્લાય વૃક્ષ નો સમાવેશ થાય છે.

== વર્ણન ==
''દેવકંચન'' એક નાના થી મધ્યમ કદનું પાનખર વૃક્ષ છે, જે ૫.૨ મીટર (૧૭ ફૂટ) ઊંચું છે. પાંદડા વૈકલ્પિક, ૧૦-૨૦ સેન્ટીમીટર (૪-૮ ઇંચ) લાંબા અને પહોળા, ગોળાકાર અને આધાર અને ટોચ પર દ્વિસ્તરીય હોય છે. [[ફૂલ|ફૂલો]] પાંચ પાંખડીઓ સાથે વિશિષ્ટ, ગુલાબી અને સુગંધિત હોય છે. આ ફળ ૩૦ સે. મી. (૧૨ ઇંચ) લાંબા, ૧૨ થી ૧૬ બીજ ધરાવતા એક [[કઠોળ|પોડ]] છે. ૨૮ રંગસૂત્રો ધરાવતી દ્વિગુણિત પ્રજાતિ તરીકે, ૩૦૪MB ''બી. પર્પ્યુરિયા'' જીનોમના ક્રમનો ઉપયોગ તે દર્શાવવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો કે તે હોંગકોંગ બૌહિનિયા (બૌહિનિયા x બ્લેકેના) ના સંકરનો માતૃ પૂર્વજ છે.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mu|first=Weixue|last2=Darian|first2=Joshua Casey|last3=Sung|first3=Wing-Kin|last4=Guo|first4=Xing|last5=Yang|first5=Tuo|last6=Tang|first6=Mandy Wai Man|last7=Chen|first7=Ziqiang|last8=Tong|first8=Steve Kwan Hok|last9=Chik|first9=Irene Wing Shan|last10=Davidson|first10=Robert L|last11=Edmunds|first11=Scott C|date=2025-01-01|title=The haplotype-resolved T2T genome for Bauhinia × blakeana sheds light on the genetic basis of flower heterosis|url=https://doi.org/10.1093/gigascience/giaf044|journal=GigaScience|volume=14|doi=10.1093/gigascience/giaf044|issn=2047-217X|pmc=12012898|pmid=40276955}}&lt;/ref&gt;

== વિતરણ અને નિવાસસ્થાન ==
[[ભારતીય ઉપખંડ]] અને [[બર્મા|મ્યાનમાર]] પ્રદેશની મૂળ વતની વૃક્ષની આ પ્રજાતિ વિશ્વના ઉષ્ણકટિબંધીય અને ઉપઉષ્ણકટિબંધીય વિસ્તારોમાં અન્યત્ર ઉગાડવામાં આવી છે.

== ઉપયોગો ==
દેવકાંચનના નાના પાંદડા અને ફૂલો ખાઈ શકાય છે. [[ફિલિપીન્ઝ|ફિલિપાઇન્સ દેશમાં]] દેવકંચનને એલિબાંગબાંગ (શાબ્દિક અર્થમાં &quot;પતંગીયું&quot;) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. પાંદડાઓ ખાટાં અને ખારશ પડતો સ્વાદ ધરાવે છે અને તેનો ઉપયોગ સિનિગેંગ અને સમાન વાનગીઓ માટે ખાટા એજન્ટ તરીકે અથવા ફિલિપાઇન્સની વાનગીઓમાં અથાણાંના મસાલા તરીકે થાય છે.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=World Spice Plants|last=Seidemann|first=Johannes|date=2005|publisher=Springer-Verlag Berlin Heidelberg|isbn=9783540279082|location=Berlin, Heidelberg|page=64}}&lt;/ref&gt;

સમગ્ર દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં, દેવકંચન અને સંબંધિત પ્રજાતિઓનો ઉપયોગ સોજો, ઉઝરડા, ફોલ્લા અને અલ્સરની સારવાર માટે પોલ્ટિસ બનાવવા માટે પણ થાય છે. છોડના વિવિધ ભાગોનો ઉપયોગ તાવ અને પેટની બિમારીઓની સારવાર માટે પણ થાય છે, તેમજ સંકોચક તરીકે પણ વપરાય છે.&lt;ref name=&quot;wac&quot;&gt;{{Cite web|title=''Bauhinia purpurea''|url=http://old.worldagroforestry.org/treedb/AFTPDFS/Bauhinia_purpurea.PDF|access-date=26 November 2019|website=Agroforestree database|publisher=World Agroforestry Centre}}&lt;/ref&gt;

ભારતીય પરંપરાગત દવાઓમાં, પાંદડાઓનો ઉપયોગ ઉધરસની સારવાર માટે થાય છે જ્યારે છાલનો ઉપયોગ ગ્રંથીના રોગો માટે અને ઝેર માટે મારણ તરીકે થાય છે. આ ફૂલોનો ઉપયોગ [[અથાણું|અથાણાં]] અને કરીમાં પણ થાય છે અને તેને રેચક માનવામાં આવે છે. &lt;ref name=&quot;wac&quot; /&gt;

== છબીઓ ==
&lt;gallery&gt;
ચિત્ર:Phanera_purpurea_bark.JPG|થડ
ચિત્ર:Phanera_purpurea_leaf.JPG|પાંદડું
ચિત્ર:Bauhinia_purpurea_(Kaniar)_in_Hyderabad,_AP_W2_IMG_2574.jpg|ફુલો
ચિત્ર:Bauhinia_purpurea_2793.jpg|ફુલને નજીકથી નિહાળતા
ચિત્ર:Bauhinia_purpurea-batang-Raflinoer32.jpg|થડ
ચિત્ર:Bauhinia_purpurea-pohon-Raflinoer32.jpg|વૃક્ષ
&lt;/gallery&gt;

== સંદર્ભો ==
{{Reflist|refs=&lt;ref name=POWO_481605-1&gt;{{cite web |title=''Bauhinia purpurea'' L. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:481605-1 |accessdate=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529112944/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:481605-1 |archive-date=2023-05-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;}}

== બાહ્ય કડીઓ ==
* {{Commonscat inline|Bauhinia purpurea}}
* [https://web.archive.org/web/20151229070954/http://web.hku.hk/%7Elramsden/purp.html ''ફનેરા પર્પ્યુરિયા'' એલ., જાંબલી ઊંટનો પગ]

[[શ્રેણી:વૃક્ષ]]</text>
      <sha1>cz1v9i15c0y887r4xdxult7dg01ybur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Jaypal babubhai</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155520</id>
    <revision>
      <id>906748</id>
      <timestamp>2026-11-04T12:12:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>906748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218" sha1="228l601uzl2di1amgmperij5psjx7xp" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Jaypal babubhai}}

-- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૭:૪૨, ૪ નવેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>228l601uzl2di1amgmperij5psjx7xp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્ય:Kavi devgadhavi nanakapaya</title>
    <ns>2</ns>
    <id>155521</id>
    <revision>
      <id>906753</id>
      <timestamp>2026-11-04T15:25:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kavi devgadhavi nanakapaya</username>
        <id>89847</id>
      </contributor>
      <comment>Creating my user page</comment>
      <origin>906753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1919" sha1="p1mriy9nkfal9a15mdmtahapwznnrsy" xml:space="preserve">Kavi Dev Gadhavi, Nana Kapaya, Mundra, Kutch. Creator of 'Moj e Fakiri'. A Gujarati Kavi, Gazal writer and Author.

કવિ દેવ ગઢવી (નાના કપાયા) | મોજ એ ફકીરી

કવિ દેવ ગઢવી એ ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લાના મુન્દ્રા તાલુકાના નાના કપાયા ગામના કવિ, ગઝલકાર અને લેખક છે. તેઓ ગુજરાતી, કચ્છી, હિન્દી અને વ્રજ ભાષામાં કાવ્યરચના કરે છે.

તેમની સાહિત્યિક યાત્રા માટે તેઓ &quot;ગામ થી ગૂગલ સુધી યાત્રા&quot; એ વાક્યનો ઉપયોગ કરે છે.

મોજ-એ-ફકીરી

તેમનું સૌથી જાણીતું પુસ્તક &quot;મોજ-એ-ફકીરી&quot; છે. આ પુસ્તક ગઝલો અને પ્રેરણાદાયી શાયરીઓનો સંગ્રહ છે. આ પુસ્તકમાં આધ્યાત્મિક અને સૂફી રંગ ધરાવતી કવિતાઓ છે.

આ પુસ્તક Google Play Books અને &lt;nowiki&gt;http://Pothi.com&lt;/nowiki&gt; પર ઈ-બુક સ્વરૂપે ઉપલબ્ધ છે.

બાહ્ય કડીઓ

Book (Google Play Books):

&lt;nowiki&gt;https://play.google.com/store/books/details?id=x9X7EQAAQBAJ&lt;/nowiki&gt;

Blog:

&lt;nowiki&gt;https://devgadhavi1983.blogspot.com&lt;/nowiki&gt;

Wikidata:

&lt;nowiki&gt;https://www.wikidata.org/wiki/Q141738057&lt;/nowiki&gt;

Facebook:

&lt;nowiki&gt;https://www.facebook.com/share/1bA1pZF9Pr/&lt;/nowiki&gt;

Instagram:

&lt;nowiki&gt;https://www.instagram.com/p/DeTMmiGy94z/&lt;/nowiki&gt;

Pothi:

&lt;nowiki&gt;https://store.pothi.com/book/ebook-devendra-gadhavi-dev-moj-e-fakiri/&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>p1mriy9nkfal9a15mdmtahapwznnrsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Dkjadeja</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155522</id>
    <revision>
      <id>906756</id>
      <timestamp>2026-11-04T17:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>906756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="282" sha1="bm51b1qrqmhqb4virai15csma96lk8s" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Dkjadeja}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૨૨:૪૭, ૪ નવેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>bm51b1qrqmhqb4virai15csma96lk8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Tukh R</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155523</id>
    <revision>
      <id>906781</id>
      <timestamp>2026-11-05T00:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>906781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="280" sha1="iyvq6z186dsnd2tt6lhr8ci9xy9r2uz" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Tukh R}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૦૬:૧૩, ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>iyvq6z186dsnd2tt6lhr8ci9xy9r2uz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ચર્ચા:નાના કપાયા (તા. મુન્દ્રા)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>155524</id>
    <revision>
      <id>906795</id>
      <timestamp>2026-11-05T05:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kavi devgadhavi nanakapaya</username>
        <id>89847</id>
      </contributor>
      <comment>/* કવિ દેવેન્દ્ર(દેવ)ગઢવી વિશે માહિતી ઉમેરવા વિનંતી */ નવો વિભાગ</comment>
      <origin>906795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1462" sha1="7dpmc0ioygq9po4w8pql5vn5000pydw" xml:space="preserve">== કવિ દેવેન્દ્ર(દેવ)ગઢવી વિશે માહિતી ઉમેરવા વિનંતી ==
નમસ્તે,

&gt;

&gt; નાના કપાયા ગામના કવિ દેવ ગઢવી વિશે માહિતી ઉમેરવા વિનંતી છે.

&gt;

&gt; દેવ ગઢવી (દેવેન્દ્ર ગઢવી) નાના કપાયા, તા. મુન્દ્રા, કચ્છના ગુજરાતી કવિ અને ગઝલકાર છે. તેમનો ગઝલ સંગ્રહ 'મોજ-એ-ફકીરી' પ્રકાશિત થયેલ છે.

&gt;

&gt; પુરાવા માટે લિંક:

&gt; 1. Book (Google Play Books): &lt;nowiki&gt;https://play.google.com/store/books/details?id=x9X7EQAAQBAJ&lt;/nowiki&gt;

&gt; 2. Pothi: &lt;nowiki&gt;https://store.pothi.com/book/ebook-devendra-gadhavi-dev-moj-e-fakiri/&lt;/nowiki&gt;

&gt; 3. Wikidata: &lt;nowiki&gt;https://www.wikidata.org/wiki/Q141738057&lt;/nowiki&gt;

&gt; 4. Blog: &lt;nowiki&gt;https://devgadhavi1983.blogspot.com&lt;/nowiki&gt;

&gt;

&gt; કોઈ સંપાદક 'પ્રખ્યાત વ્યક્તિઓ' વિભાગમાં આ માહિતી ઉમેરી આપે તો આભાર. [[સભ્ય:Kavi devgadhavi nanakapaya|Kavi devgadhavi nanakapaya]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Kavi devgadhavi nanakapaya|ચર્ચા]]) ૧૧:૨૩, ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>7dpmc0ioygq9po4w8pql5vn5000pydw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>સભ્યની ચર્ચા:Umeshbhai Meda</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155525</id>
    <revision>
      <id>906811</id>
      <timestamp>2026-11-05T09:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>14116</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો</comment>
      <origin>906811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="288" sha1="a2kveyu7w00e729t4c14cntikpqz5kq" xml:space="preserve">{{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Umeshbhai Meda}}

-- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]&lt;sup&gt;[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]&lt;/sup&gt; ૧૪:૩૯, ૫ નવેમ્બર ૨૦૨૬ (IST)</text>
      <sha1>a2kveyu7w00e729t4c14cntikpqz5kq</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>