વિકિપીડિયા guwiki https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિપીડિયા વિકિપીડિયા ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 0 4615 906833 823991 2026-11-05T12:20:05Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 906833 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = સાપુતારા | settlement_type = ગિરિમથક | image_skyline = Saputara view from table top.jpg | image_caption = પર્વત પરથી સાપુતારાનો દેખાવ | nickname = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = India Gujarat | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = ગુજરાતમાં સ્થાન | coordinates = {{coord|20|34|47|N|73|44|48|E|display=inline}} | subdivision_type = દેશ | subdivision_name = ભારત | subdivision_type1 = રાજ્ય | subdivision_name1 = [[ગુજરાત]] | subdivision_type2 = જિલ્લો | subdivision_name2 = [[ડાંગ જિલ્લો|ડાંગ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1000 | population_total = 2968 | population_as_of = ૨૦૧૧ | population_rank = | population_density_km2 = 3,151 | population_demonym = | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/town/802613-saputara-gujarat.html|title=Saputara Population Census 2011|last=|first=|date=|website=|archive-url=|archive-date=|access-date=13 Jun 2018}}</ref> | demographics_type1 = ભાષાઓ | demographics1_title1 = અધિકૃત | demographics1_info1 = [[ગુજરાતી ભાષા]] | timezone1 = [[ભારતીય માનક સમય|IST]] | utc_offset1 = +૫:૩૦ | postal_code_type = પિનકોડ | postal_code = ૩૯૪૭૨૦ | area_code_type = ટેલિફોન કોડ | area_code = +૦૨૬૩૧ | registration_plate = GJ-30 | website = | footnotes = }} [[Image:Saputara.jpg|thumb|right|[[સાપુતારા તળાવ]]]] '''સાપુતારા''' એ [[ભારત]] દેશના [[ગુજરાત]] રાજ્યનું એકમાત્ર હવાખાવાનું સ્થળ છે.<ref name=":0">{{Cite web|last=|first=|date=|title=Saputara Hill station|url=https://dangs.gujarat.gov.in/tourist/saputara-hill-station|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=13 Jun 2018|website=Dangs district administration website}}</ref> આ સ્થળ [[ગુજરાત|ગુજરાત રાજ્ય]]ના દક્ષિણ ભાગમાં આવેલા [[ડાંગ જિલ્લો|ડાંગ જિલ્લા]]ના [[આહવા|આહવા તાલુકા]]માં આવેલું છે. આ સ્થળ [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય]]ની સરહદ પર, [[સહ્યાદ્રિ પર્વતમાળા]]માં જંગલ વચ્ચે આશરે ૧૦૦૦ મીટર જેટલી ઉંચાઇ પર આવેલું છે. આ ક્ષેત્ર ડુંગરાળ અને જંગલ વિસ્તાર છે. અહીં ઉનાળા દરમિયાન પણ તાપમાન આશરે ૩૦ ડીગ્રીથી ઓછું રહે છે. અહીંના સ્થાનિક લોકો આદિવાસીઓ છે, જે સરકારની વિનંતીથી સાપુતારાનું વંશપરંપરાગત રહેઠાણ ખાલી કરી નવાનગર ખાતે રહેવા ગયા છે. તેઓ પરસ્પર સામાન્ય વહેવારમાં ડાંગી ભાષા એટલે કે [[કુકણા બોલી]]નો ઉપયોગ કરે છે. આ ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ઉપરાંત અહીંના લોકો જંગલમાંથી [[મહુડો|મહુડા]]નાં ફુલ તેમ જ બી, [[ખાખરો|ખાખરા]]નાં પાન, [[ટીમરુ]]નાં પાન, [[સાગ]]નાં બી, [[કરંજ]]ના બી જેવી ગૌણ વનપેદાશો એકઠી કરી તેને વેચીને પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે. == જોવાલાયક સ્થળો == [[સાપુતારા તળાવ]] (નૌકાવિહાર સગવડ સાથે), [[સાપુતારા ઉડનખટોલા|રોપ વે]], સાપુતારાનો સાપ, સનસેટ પોઇન્ટ, સનરાઇઝ પોઇન્ટ, નવાનગર (ડાંગી સંસ્ક્રૃતિનું દર્શન) તેમ જ ઋતુંભરા વિદ્યાલય વગેરે અહીંના જોવાલાયક સ્થળો છે. * સાપુતારા સંગ્રહાલય: આ સંગ્રહાલયન આદિવાસી કલા અને સંસ્કૃતિ માટે વિખ્યાત છે. અહીં પ્રદર્શન મુખ્ય ૪ વર્ગોમાં વહેંચવામાં આવેલું છે આદિવાસી સંગીતવાદ્યો, આદિવાસી વસ્ત્ર, આદિવાસી દાગીના, ડાંગ વિસ્તારના પૂર્વ ઐતિહાસિક સાધનો વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. સંગ્રહાલયમા લગભગ ૪૨૦ પ્રકારના પ્રદર્શન છે. * બગીચા: રોઝ ગાર્ડન, સ્ટેપ ગાર્ડન. <gallery> ચિત્ર:Saputara - YS.jpg|સાપુતારા સનસેટ પોઇન્ટ ચિત્ર:Sunrise Saputara.jpg|સાપુતારા સનરાઈઝ પોઇન્ટ ચિત્ર:Flowers at botanical garden red lines.jpg|સાપુતારાનો બગીચો </gallery> == સાપુતારા આસપાસ પ્રવાસનના સ્થળો == * વનસ્પતિ-ઉદ્યાન: સાપુતારાથી ૪૯ કિ.મી. દૂર, ભારતભરમાંથી ૧૪૦૦ છોડની જાતો સાથે ૨૪ હેક્ટરમાં બગીચો આવેલો છે. * [[ગિરા ધોધ]]: સાપુતારાથી ૪૯ કિ.મી. દૂર સાપુતારા-વઘઈ માર્ગ પર આવેલો છે. આ ધોધને પોતાનું આગવું સૌન્દર્ય છે. આશરે ૩૦૦ ફૂટ જેટલે ઉંચેથી, બિલકુલ સીધો જ નીચે પડે છે. ચોમાસામાં પાણી ઘણું વધારે હોય ત્યારે આ ધોધ ખૂબ ભવ્ય લાગે છે. એટલે એને ‘ગુજરાતનો નાયગરા’ કહેવાય છે. * સપ્તશૃંગી ગઢ: સાપુતારાથી ૫૦ કિ.મી. દૂર આવેલ સ્થળ. == પ્રવાસ માટે માહિતી == સાપુતારા [[અમદાવાદ]]થી ૪૨૦ કિ.મી., [[ભાવનગર]]થી ૫૮૯ કિ.મી., [[રાજકોટ]]થી ૬૦૩ કિ.મી., [[સુરત]]થી ૧૭૨ કિ.મી., [[વઘઇ]]થી ૪૯ કિ.મી., [[બીલીમોરા]]થી ૧૧૦ કિ.મી., [[નાસિક]]થી ૮૦ કિ.મી., [[મુંબઇ]]થી ૧૮૫ કિ.મી.ના અંતરે આવેલું છે. * વિમાનમથક: [[સુરત]] ૧૭૨ કિમી દૂર, [[મુંબઇ]] ૨૨૫ કિ.મી. દૂર આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ * નેરોગેજ રેલ્વેસ્ટેશન: [[વઘઇ]] * બ્રોડગેજ રેલ્વેસ્ટેશન: [[બીલીમોરા]] * ધોરી માર્ગ: સાપુતારાથી આહવા, વઘઇ, બીલીમોરા, સુરત, વલસાડ, વડોદરા, પાટણ, અમદાવાદ, નાસિક, સપ્તશ્રુંગી ગઢ, કળવણ, શીરડી જવા માટે ગુજરાત તેમ જ મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય પરિવહન નિગમની બસો પ્રાપ્ય છે.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=13 Jun 2014|title=New highways notification dated 13th June, 2014|url=http://www.egazette.nic.in/WriteReadData/2014/159938.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140704/http://www.egazette.nic.in/WriteReadData/2014/159938.pdf|archive-date=12 જૂન 2018|access-date=13 Jun 2018|website=The Gazette of India - Ministry of Road Transport and Highways}}</ref> == વસ્તી == ભારતની ૨૦૧૧ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, સાપુતારાના સૂચિત વિસ્તારની વસ્તી ૨,૯૬૮ છે જેમાંથી ૧,૦૩૧ પુરૂષો છે જ્યારે ૧,૯૩૭ સ્ત્રીઓ છે. સાપુતારાનો સાક્ષરતા દર ૮૭.૪% છે. આમ, ડાંગ જિલ્લાના ૭૫.૨%ની સરખામણીમાં સાપુતારામાં સાક્ષરતા દર વધુ છે. સાપુતારામાં પુરૂષ સાક્ષરતા દર ૮૯.૭૩% અને સ્ત્રી સાક્ષરતા દર ૮૬.૨૯% છે. == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons category|Saputara|સાપુતારા}} * [http://www.gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=294 ગુજરાત પ્રવાસન નિગમની વેબસાઇટ પર સાપુતારા ગિરિમથક વિશે માહિતી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100103144743/http://gujarattourism.com/showpage.aspx?contentid=294 |date=2010-01-03 }} * [https://web.archive.org/web/20120529054403/http://www.india9.com/i9show/Saputara-26280.htm સાપુતારા વિશે માહિતી] {{ગુજરાતના પર્વતો}} [[શ્રેણી:જોવાલાયક સ્થળો]] [[શ્રેણી:ગિરિ મથકો]] [[શ્રેણી:ભારતના ગિરિમથકો]] [[શ્રેણી:ગુજરાતના પર્વતો]] kmfmip7dmnljkrc4lwchjzjk58yfkzy 0 5202 906840 906754 2026-11-05T13:54:42Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-58952-62|~2026-58952-62]] ([[User talk:~2026-58952-62|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:2401:4900:1D47:639A:0:49:13CE:DF01|2401:4900:1D47:639A:0:49:13CE:DF01]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 867833 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = પ્રિયકાંત મણિયાર | image = | image_size = | caption = | pseudonym = | birth_name = પ્રિયકાંત પ્રેમચંદ મણિયાર | birth_date = {{Birth date|df=y|1927|1|24}} | birth_place = [[વિરમગામ]], [[ગુજરાત]], ભારત | death_date = {{Death date and age|df=y|1976|6|25|1927|1|24}} | death_place = [[અમદાવાદ]], ગુજરાત | occupation = કવિ | language = [[ગુજરાતી ભાષા|ગુજરાતી]] | nationality = ભારતીય | education = | period = | genres = | subject = | movement = | notableworks = {{plainlist| * ''પ્રતિક'' (૧૯૫૩) * ''લીલેરો ઢાળ'' (૧૯૭૯; મરણોત્તર) }} | spouse = {{marriage|રંજન|April 1956}} | children = | awards = {{plainlist| * [[કુમાર સુવર્ણ ચંદ્રક]] (૧૯૬૩) * [[ઉમા-સ્નેહરશ્મિ પારિતોષિક]] (૧૯૭૨-૧૯૭૩) * સાહિત્ય અકાદમી પુરસ્કાર (૧૯૮૨) }} | signature = }} '''પ્રિયકાંત મણિયાર''' [[ગુજરાતી ભાષા]]ના જાણીતા [[કવિ]] હતા. == જીવન == તેમનો જન્મ [[જાન્યુઆરી ૨૪|૨૪ જાન્યુઆરી]], ૧૯૨૭ ના રોજ [[અમદાવાદ જિલ્લો|અમદાવાદ જિલ્લા]]ના [[વિરમગામ]] ખાતે થયો હતો. તેમણે ફક્ત ૯ ધોરણ સુધી અભ્યાસ કરેલો. તેમનું અવસાન [[જૂન ૨૫|૨૫ જૂન]], ૧૯૭૬ ના રોજ અમદાવાદ ખાતે થયું હતું. ==સર્જન== તેમનો પ્રથમ કાવ્યસંગ્રહ ''પ્રતીક''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=KnPoYxrRfc0C&pg=PA4266&lpg=PA4266&dq=Priyakant+Maniar&source=bl&ots=Y8Hxz6nGA-&sig=G0hoBeQkmSi4MSSLwM7h6be20LM&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjZ7q7E2s_XAhVGyrwKHXh7D8I4ChDoAQgpMAE#v=onepage&q=Priyakant%20Maniar&f=false|title=Encyclopaedia of Indian Literature: Sasay to Zorgot|last=Lal|first=Mohan|date=૧૯૯૨|publisher=Sahitya Akademi|year=|isbn=9788126012213|location=|pages=|language=en}}</ref> ૧૯૫૩માં પ્રગટ થયો હતો. ત્યાર બાદ ''અશબ્દ રાત્રિ'' (૧૯૫૯), ''સ્પર્શ'' ‍(૧૯૬૬), ''સમીપ'' ‍(૧૯૭૨), ''પ્રબલ ગતિ'' (૧૯૭૪) પ્રગટ થયા હતા. ''વ્યોમલિપિ'' અને ''લીલેરો ઢાળ'' તેમના મરણોત્તર પ્રકાશનો છે. == સન્માન == * [[કુમાર સુવર્ણ ચંદ્રક]] * ૧૯૭૨-૭૩: [[ઉમા-સ્નેહરશ્મિ પારિતોષિક]] * ૧૯૮૨: સાહિત્ય અકાદમી, દિલ્હીનો પુરસ્કાર == સંદર્ભ == {{Reflist}} == પૂરક વાચન == * {{cite book |title=પ્રિયકાંત મણિયાર |language=gu |last=બ્રહ્મભટ્ટ |first=પ્રસાદ |year=1983 |publisher=આદર્શ પ્રકાશન |location=અમદાવાદ |oclc=21937764}} * {{cite book |title=પ્રિયકાંત મણિયાર |language=gu |last=રાવલ |first=નલિન |year=1998 |series=ગુજરાતી ગ્રંથકાર શ્રેણી |publisher=ગુર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય |location=અમદાવાદ |oclc=43639381}} * {{cite book |title=પ્રતિક ની કવિતા |language=gu |last=બ્રહ્મભટ્ટ |first=પ્રસાદ |year=1989 |publisher=પાર્શ્વ પ્રકાશન |location=અમદાવાદ |oclc=21154465}} == બાહ્ય કડીઓ == * {{ગુજરાતી વિશ્વકોશ}} * {{Gbooks-author|પ્રિયકાન્ત મણિયાર}} * [https://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Priyakant-Maniyar.html ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ પર પરિચય] {{સાહિત્ય-સ્ટબ}} [[શ્રેણી:ગુજરાતી સાહિત્યકાર]] [[શ્રેણી:કુમાર સુવર્ણચંદ્રક વિજેતા]] [[શ્રેણી:૧૯૨૭માં જન્મ]] [[શ્રેણી:૧૯૭૬માં મૃત્યુ]] 94mc824343moqz8xzu9jqsf7urr3vqr 0 23570 906841 906752 2026-11-05T13:57:33Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/~2026-58525-65|~2026-58525-65]] ([[User talk:~2026-58525-65|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:KartikBot|KartikBot]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 743433 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = ભેરુંડા | state_name = ગુજરાત | district = અરવલ્લી | taluk_names = મોડાસા | latd = 23.460087 | longd= 73.295399 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેત-ઉત્પાદનો | blank_value_3 = [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]],<br> [[દિવેલી]], [[શાકભાજી]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''ભેરુંડા (તા. મોડાસા)''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર પૂર્વ ભાગમાં આવેલા [[અરવલ્લી જિલ્લો|અરવલ્લી જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૬ (છ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[મોડાસા તાલુકો| મોડાસા તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. ભેરુંડા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[ઘઉં]], [[જીરુ]], [[બાજરી]], [[કપાસ]], [[દિવેલી| દિવેલી]] તેમ જ [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]] તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:મોડાસા તાલુકો]] o5ld26wnoup6478arhjpiyw12lrch4z 0 25125 906839 905758 2026-11-05T13:42:07Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 906839 wikitext text/x-wiki [[File:GDP Real Growth in 2009.svg|thumb|right|600px|વિશ્વનો નક્શો જે 2009 માટે જીડીપીના સાચા વિકાસના દરોને બતાવે છે ]] '''2007ની-હાલની નાણાકીય કટોકટી''' , કે '''મહામંદી''' તરીકે હાલ કેટલાક લોકો દ્વારા જેને કહેવામાં આવી રહી છે,<ref>http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703837004575013592466508822.html</ref><ref name="etyl">{{citation | title='Great Recession': A Brief Etymology | url=http://economix.blogs.nytimes.com/2009/03/11/great-recession-a-brief-etymology/ | month=March | day=11 | year=2009 | first=Catherine | last=Rampell }}</ref> તે કટોકટીની શરૂઆત એક [[નાદાર]] [[સંયુક્ત રાજ્યો]]ની બેંકિંગ વ્યવસ્થાના લીધે થઇ હતી. મોટી નાણાકીય સંસ્થાઓનું ભાંગી પડવું, રાષ્ટ્રીય શાસનો દ્વારા બેંકોની જામીનગીરી કરવામાં આવતા અને વિશ્વભરની શેર બજારો નીચેની દિશામાં જવાના પરિણામે આમ થયું હતું. કેટલાક વિસ્તારોમાં, ગૃહનિર્માણની બજારને પણ આનાથી નુકશાન થયું હતું, જેના કારણે અનેક લોકોને ઘર [[ખાલી કરી]], [[બંધ કરવા પડ્યા]] અને [[નોકરીની ખાલી જગ્યાઓને ચાલુ રાખવી]] પડી હતી. ધણા અર્થશાસ્ત્રીઓ તેને [[1930]]ની સાલની [[મહાન ઉદાસી]] બાદની સૌથી ખરાબ [[નાણાકીય કટોકટી]] તરીકે ગણાવે છે.<ref>[http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS193520+27-Feb-2009+BW20090227 થ્રી ટોપ ઇકોનોમીસ્ટ એગ્રી 2009 વર્સ્ટ ફાઇનાશીયલ ક્રાઇસીસ સીન્સ ગ્રેટ ડિપરેશન; ઇનક્રીજ ઇફ રાઇટ સ્ટેપ આર નોટ ટેકન.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101211201813/http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS193520+27-Feb-2009+BW20090227 |date=2010-12-11 }} (2009-2-29). રોઇટર્સ રેટ્રાઇવડ 2009-9-30, ફ્રોમ [[બિઝનેસ વાયર ન્યૂઝ]] ડેટાબેઝ.</ref> મહત્વના વેપારોની નિષ્ફળતા, ઉપભોક્તાની સંપત્તિમાં ધટાડો જેનો અંદાજ યુ.એસ. ડોલર્સના ટ્રિલિયનમાં થાય છે, [[શાસનો]] દ્વારા વાસ્તવિક નાણાકીય જવાબદારીઓને ન સંભાળવી, અને આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં મહત્વપૂર્ણ ઘટાડાએ આ કટોકટીમાં સહિયારો ભાગ ભજવ્યો છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.brookings.edu/~/media/Files/rc/papers/2009/0615_economic_crisis_baily_elliott/0615_economic_crisis_baily_elliott.pdf |title=બ્રુકીંગ્રસ-નાણાકીય કટોકટી |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602131359/http://www.brookings.edu/~/media/Files/rc/papers/2009/0615_economic_crisis_baily_elliott/0615_economic_crisis_baily_elliott.pdf |url-status=dead }}</ref> ધણા કારણોને રજૂ કરવાની, સાથે વિવિધ વજન પણ નિષ્ણાતો દ્વારા નીમવામાં આવ્યા છે.<ref>[http://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/bernanke20090414a.htm બેર્નાન્કે-ચાર પ્રશ્નો]</ref> બજાર-આધારીત અને [[યોગ્ય રીતે ચાલે]] તેવા બંન્ને ઉકેલોને અમલી બનાવવા કે વિચાર હેઠળ લાવવામાં આવ્યા હતા,<ref>{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/the_press_office/Remarks-of-the-President-on-Regulatory-Reform/ |title=ઓબામા-નિયમબદ્ધ ફરી કરેલ ભાષાણ જૂન 17, 2009 |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-06-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/68F92augA?url=http://www.whitehouse.gov/the_press_office/Remarks-of-the-President-on-Regulatory-Reform/ |url-status=dead }}</ref> જ્યારે મહત્વના જોખમોને [[વિશ્વના અર્થતંત્ર]] માટે 2010-2011ના સમય ઉપર રહેવા દેવા આવ્યા.<ref>[http://www.forbes.com/2009/05/27/recession-depression-global-economy-growth-opinions-columnists-nouriel-roubini.html રોયબીની-10 રીસ્ક ટુ ગ્લોબલ ગ્રોથ]</ref> 2006માં યુ.એસમાં ઊંચાઇ પર રહેલ, વૈશ્વિક [[ગૃહનિર્માણના પરપોટા]]ના પડી ભાંગવાથી, [[જામીનગીરી]]ના મૂલ્યના કારણે બાંધેલા [[અસલ મિલકતના ભાવો]] નીચે પડ્યા બાદ, નાણાકીય સંસ્થાઓને વૈશ્વિકરીતે નુકશાન પહોંચ્યું હતું.<ref>{1એનપીઆર ધ જાયન્ટ પૂલ ઓફ મની-એપ્રિલ 2009{/1}</ref> બેંકની [[સાંપત્તિક સદ્ધરતા]]ને લગતા પ્રશ્નો, જમા રકમની સુલભતામાં સતત ધટાડો, અને રોકાણકારોના વિશ્વાસને હાની થવાની અસર વૈશ્વિક [[શેર બજારો]] પર પડી, જેમાં 2008 અને 2009ની શરૂઆતમાં જામીનગીરીઓને મોટા પાયે નુકશાન સહન કરવું પડ્યું. તંગ જમા રકમ અને આંતરાષ્ટ્રીય વેપારમાં થઇ રહેલા સતત ઘટાડાને કારણે વિશ્વભરનું અર્થતંત્ર આ સમય દરમિયાન ધીમું રહ્યું.<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/pdf/text.pdf આઇએમએફ વર્લ્ડ ઇકોનોમિક આઉટલુક એપ્રિલ 2009]</ref> ટીકાકારોની તેવી દલીલ હતી કે [[જમા રકમના દરોની કચેરીઓ]] અને [[ગીરો]]-આધારીત નાણાકીય ઉત્પાનો સાથે જોડાયેલ [[જોખમ]]ની ચોક્કસ કિંમત નીકાળવામાં રોકાણકારો નિષ્ફળ ગયા છે.<ref name="Declaration of G20">{{cite web|url=http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2008/11/20081115-1.html |title=Declaration of G20 |publisher=Whitehouse.gov |date= |access-date= 2009-02-27}}</ref> સરકારો અને [[કેન્દ્રીય બેંકો]]એ અગાઉ ન દેખાડ્યો હોય તે રીતે [[રાજવિત્તીય પ્રેરકો]], [[નાણાકીય નીતિ]]નું વિસ્તરણ અને સંસ્થાગત [[જામીગીરી|<span class="goog-gtc-fnr-highlight">જામીગીરી</span>]]ઓ જેવા કાર્યો કરીને આ અંગે પ્રતિક્રિયા આપી. ==પૂર્વભૂમિકા અને કારણો== 2005-2006માં જે [[સંયુકત રાજ્યોના ગૃહનિર્માણનો પરપોટો]] લગભગ તેની ઊંચાઇ પર હતો તેના તૂટવાને આ કટોકટીનું પ્રત્યક્ષ કારણ કે પ્રતિક્રિયા માનવામાં આવે છે.<ref name="Moyers Morgenson">{{cite episode | title = Episode 06292007 | series = [[Bill Moyers Journal]] | network = [[PBS]] | transcripturl = http://www.pbs.org/moyers/journal/06292007/transcript5.html | airdate = 2007-06-29}}</ref><ref name="WSJ Housing Bubble Burst">{{cite news |first=Justin|last=Lahart | title=Egg Cracks Differ In Housing, Finance Shells | work = [[WSJ.com]] | publisher=Wall Street Journal | url=http://online.wsj.com/article/SB119845906460548071.html?mod=googlenews_wsj | date = 2007-12-24 | access-date = 2008-07-13 }}</ref> ઊંચા ચૂકવણીના દરોની "[[ઉપપ્રાથમિકતા]]" અને [[ગીરોઓના બંધબેસતા દર]] (એઆરએમ) ત્યારબાદ ઝડપથી વધ્યા. ઉધારે નાણાં આપવાના પેકેજીંગમાં વધારો, લે-વેચ અને પ્રોત્સાહનો જેવા કે સરળ પ્રાથમિક શરતો અને એક લાંબી-શરતો વલણથી ગૃહનિર્માણના ભાવમાં વધારો થયો જેને ખરીદનારાઓને પ્રોત્સાહીત કર્યા તેઓનું માનવું હતું કે મુશ્કેલ ગીરોમાં તેઓ ઝડપથી નાણાં વધુ પસંદગીની શરતોમાં મેળવી શકશે. જોકે, 2006-2007માં જ્યારે વ્યાજ દરોમા વધારો થવાની શરૂઆત થઇ અને ગૃહનિર્માણના ભાવો સમધોરણે પડવાની શરૂઆત થઇ ત્યારે યુ.એસના ધણા ભાગોમાં, ફરી નાણાં મેળવવા વધુ મુશ્કેલ થઇ ગયા. [[દેણદારો]] અને [[દેવું ન ચૂકવાથી ગીરે મૂકેલી વસ્તુ પર કબજો જમાવવાની]] ક્રિયાઓમાં નાટકીય રીતે વધારો થયો કારણ કે સરળ પ્રાથમિક શરતો સમાપ્ત થઇ ગઇ હતી, ઘરના ભાવો અપેક્ષા મુજબ વધી રહ્યા ન હતા, અને એઆરએમ [[વ્યાજ]] દરો ફરથી વધી રહ્યા હતા. [[File:NYUGDPFinancialShare.jpg|thumb|300px|right|યુ.એસ. નાણાકીય ભાગમાં 1860થી જીડીપીમાં જે શેર હતા<ref>કોનફર થોમસ ફીલીપ્પોન: "નાણાકીય ઉદ્યોગનું ભવિષ્ય", ન્યૂ યોર્ક વિદ્યાપીઠ ખાતે નાણાકીય વિભાગનો ન્યૂ યોર્ક વિદ્યાપીઠની શિસ્ત શાળાનો વ્યાપાર [17]</ref> ]] નીચા વ્યાજ દરો અને વિદેશી ભંડોળના આંતરિક વહેણથી સરળ રકમની શરતોની રચના કેટલાક વર્ષોના સમગ ગાળા સુધી કટોકટીની પહેલા રહી હતી, જે ગૃહનિર્માણના બાંધકામની તેજીને ઇંધણ આપવા અને ઋણ-નાણાકીય વપરાશને પ્રોત્સાહન આપતી હતી.<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2008/09/24/business/economy/24text-bush.html?_r=2&pagewanted=1&oref=slogin|title=President Bush's Address to Nation}}</ref> સરળ જમા રકમ અને નાણાં આંતરીક પ્રવાહના જોડાણે [[સંયુક્ત રાજ્યોના ગૃહનિર્માણ પરપોટા]]ના બનવામાં નિમિત્ત બન્યા હતા. વિવિધ પ્રકારોથી ધિરાણો (ઉદાહરણ માટે, ગીરો, ક્રેડિટ કાર્ડ, અને સ્વયં) મેળવવાની સરળતા અને ઉપભોક્તાઓ દ્વારા અપવાદરૂપ ઋણનો ભાર ધારી લેવામાં આવ્યો હતો.<ref>[http://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/bernanke20090414a.htm બેર્નાન્કે-નાણાકીય કટોકટી અંગે ચાર પ્રશ્નો]</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/03/02/opinion/02krugman.html?pagewanted=print|last=Krugman|first=Paul|title=Revenge of the Glut|date=March 2, 2009|publisher=New York Times|work=nytimes.com}}</ref> ગૃહનિર્માણના ભાગરૂપે અને જમા રકમમાં તેજીના કારણે, અનેક નાણાકીય કરારો જેને [[ગીરો-પાછા મળવાની સલામતી]] (એમબીએસ) અને [[ગૌણ ઋણ ઉપકાર]] (સીડીઓ) કહેવાય છે, જેમાં તેઓની ગીરો ચૂકવણીઓમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી કિંમત અને ગૃહનિર્માણના ભાવોમાં મોટા પાયે વધારો થયો. જેમ કે [[નાણાકીય નવીનીકરણ]] સમર્થ સંસ્થાઓ અને વિશ્વભરના રોકાણકારોએ યુ.એસ. ગૃહનિર્માણની બજારમાં રોકાણ કર્યું. ગૃહનિર્માણના ભાવોમાં ધટાડો થવાથી, મહત્વના વૈશ્વિક નાણાકીય સંસ્થાઓ કે જેમણે ઉધાર લઇને અને ઉપપ્રાથમિકતા એમબીએસ માં મોટા પાયે રોકાણ કર્યું હતું તેમને મહત્વપૂર્ણ ખોટ નોંધી. ભાવોના પડવાથી સાથે જ પરિણામરૂપે ઘરમાં ગીરો ધિરાણ ઓછા મૂલ્યે મળવા લાગ્યા, એક નાણાકીય પ્રોત્સાહન ઉપલબ્ધ કરાવવા ગીરો મૂકેલી મિલકત પર કબજો લેવાની શરૂઆત થઇ. ચાલી રહેલ કબજો મેળવાની વ્યાપ્કતાને કારણે 2006ના અંતમાં યુ.એસ. ઉપભોક્તા પાસેથી સંપત્તિનો નિકાલ ચાલુ રહેવાની અને બેંકીંગ સંસ્થાઓની નાણાકીય શક્તિ ધસાવવાની શરૂઆત થઇ. દેણદારો અને ખોટોના અન્ય ધિરાણ પ્રકારોમાં પણ મહત્વપૂર્ણ વધારો થવાના કારણે કટોકટી ગૃહનિર્માણ બજારથી અર્થતંત્રના અન્ય ભાગોમાં વિસ્તરી. સંપૂર્ણ ખોટનો અંદાજ વૈશ્વિકરીતે ટ્રિલિયન યુ.એસ. ડોલર્સમાં થઇ રહ્યો છે.<ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/pdf/exesum.pdf આઇએમએફ લોસ એસ્ટીમેટ]</ref> જ્યારે ગૃહનિર્માણ અને જમા રકમના પરપોટાનું નિર્માણ થઇ રહ્યું હતું, ત્યારે એક શ્રેણીના કારણોના લીધે નાણાકીય પ્રણાલી બંન્ને રીતે ફેલાઇ રહી હતી અને સહજમાં ભાગી જનારની જેમ વધી રહી હતી, આ પ્રક્રિયાને [[નાણાકીયકરણ]] કહેવાય છે. નીતિબનાવનારાઓ, નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા જે મહત્વની ભૂમિકા ભજવાઇ રહી હતી તેને ઓળખી ના શક્યા ઉદાહરણ માટે [[રોકાણ બેંકો]] અને [[હેજ ભંડોળો]], જેને [[પડછાળાની બેંકિંગ પ્રણાલી]] તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. કેટલાક જાણકારોનું માનવું છે કે આ સંસ્થાઓ યુ.એસ અર્થતંત્રમાં રકમ ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે વેપારી (નિધિ) બેંકો જેટલી જ મહત્વપૂર્ણ બની ગઇ હતી, પણ તેઓ કાયદાના વિષયમાં સમાન ન હતી.<ref name="newyorkfed.org">[http://www.newyorkfed.org/newsevents/speeches/2008/tfg080609.html જેઇથનેર-સ્પીચ રીડ્યુસીંગ સીસ્ટમીક રીસ્ક ઇન અ ડાયનેમીક ફાઇનાસીયલ સિસ્ટમ]</ref> આ સંસ્થાઓ તથા કેટલીક નિયમિત બેંકોનું તેવું માનવું હતું કે મહત્વપૂર્ણ ઋણ ભારોને ઉપરયુક્ત ધિરાણો વર્ણાવતી વખતે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં અને નાણાકીય તકીયા મોટા ધિરાણ દેણદારો કે એમબીએસ ખોટોને ચૂસી લેવા માટે સક્ષમ છે.<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/9c158a92-1a3c-11de-9f91-0000779fd2ac.html ગ્રીનસ્પાન-વી નીડ અ બેટર કુશન અગેનસ્ટ રિસ્ક]</ref> આ ખોટોની અસર નાણાકીય સંસ્થાઓની ફાળવવાની ક્ષમતા, અર્થતંત્રની પ્રક્રિયાને ઉકેલવા પર પડી. મુખ્ય નાણાકીય સંસ્થાઓની સ્થિરતાને લગતી ચિંતાના કારણે કેન્દ્રીય બેંકોના ટોળાએ ભંડોળ ઉપલબ્ધ કરાવ્યા જેથી ધિરાણ અને [[વેપારી દસ્તાવેજી]] બજાર પર વિશ્વાસ જળવાઇ રહેવાને પ્રોત્સાહન મળે, જે પૂર્ણ નિધિયન વેપાર વ્યવહાર છે. સરકારે પણ [[બાંયધરી]]વાળી મહત્વની નાણાકીય સંસ્થાઓ અને અર્થતંત્ર પ્રેરક યોજનાઓને અમલી કરી, મહત્વના વધુના નાણાકીય કાર્યોની આશા કરી. ===ગૃહનિર્માણના પરપોટાનો વિકાસ=== [[File:Median and Average Sales Prices of New Homes Sold in United States 1963-2008 annual.png|thumb|300px|1963 અને 2008ની વચ્ચે સંયુક્ત રાજ્યોમાં મધ્ય અને સરેરાશ વેચાણ કિંમતના નવા ઘરોનું વેચાણ (ભાવ વધારા માટે બંધબેસતું નથી)<ref>http://www.census.gov/const/uspriceann.pdf</ref>]] 1997 અને 2006ની વચ્ચે, લાક્ષણિક અમેરીકન ઘરની કિંમત 124% વધી હતી.<ref>{{cite news | title = CSI: credit crunch | Economist.com | url=http://www.economist.com/specialreports/displaystory.cfm?story_id=9972489 | access-date= 2008-05-19 | year = 2008 }}</ref> 2001માં બે દાયકાઓના અંતમાં, રાષ્ટ્રીય મઘ્ય ઘરની કિંમત ક્રમ 2.9 થી 3.1 થઇ ગયો જે તે વખતના મધ્ય ધરકામની આવક હતી. 2004માં પ્રમાણ 4.0, અને 2006માં 4.6 હતું.<ref name="businessweek1">{{cite web |url=http://www.businessweek.com/investor/content/oct2008/pi20081017_950382.htm?chan=top+news_top+news+index+-+temp_top+story |title=The Financial Crisis Blame Game - BusinessWeek |publisher=Businessweek.com |author=Ben Steverman and David Bogoslaw |date=October 18, 2008<!--, 12:01AM EST --> |access-date=2008-10-24 |archive-date=2008-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021034501/http://www.businessweek.com/investor/content/oct2008/pi20081017_950382.htm?chan=top+news_top+news+index+-+temp_top+story |url-status=dead}}</ref> આ [[ગૃહનિર્માણ પરપોટો]]ના પરિણામે અંશિકપણે કેટલાક ઘરના માલિકો ફરી નાણાં મેળવવા માટે તેઓના ઘર ઓછા વ્યાજ દરે, કે ઉપભોક્તાને નાણાં પૂરા પાડવા ખર્ચાને બાદ કરી [[બીજા ગીરો]]ને કિંમત વધારીને સુનિશ્ચિત કરી. [[પીબોડી પુરસ્કાર]]માં જીતેલી યોજના [[એનપીઆર]]ના ખબરપત્રીની તેવી દલીલ છે કે "વિશાળ સહિયારા નાણાં" (જે વિશ્વભરમાં આવેલ રોકાણકારોની ચોક્કસ રકમ $70 ટ્રિલિયનને રજૂ કરતા હતા) તે યુ.એસ. નાણાકીય કરારો દ્વારા જે પહેલાના દાયકામાં રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા તેના કરતા વધુ ઊંચી કિંમતે નફો મેળવી શક્યા હતા. વધુમાં, 2000 થી 2007 સુધીમાં આ સમાહિક નાણાનો જથ્થો આશરે બમણો થઇ ગયો, જોકે આ પુરવઠો એકરીતે સુરક્ષિત હતો, રોકાણકારો દ્વારા એકત્રિત થતી આવકનો વિકાસ હજી જોઇએ તેટલો ઝડપી નહતો થયો. રોકાણ બેંકોએ વોલ સ્ટ્રીટની આ માંગણીની સાથે એમબીએસ અને સીડીઓને રદિયો આપ્યો હતો, કે [[જમા રકમ દારોની કચેરીઓ]] દ્વારા સોપેલા [[દરો]] સુરક્ષિત હતા. આની અસરથી, વોલ સ્ટ્રીટ યુ.એસમાં ગીરો બજારના નાણાં સહિયારી રકમથી જોડાયેલા રહ્યા, ગીરો પૂરી પાડવાની આખી કડીમાં મોટા પ્રમાણમાં ફીઓનો ઉમેરો થયો, જેમાં ગીરોના દલાલનું ધિરાણ વેચવાથી લઇને, દલાલોને ભંડોળ આપતી નાની બેંકો, તથા મોટી રોકાણકાર બેંકો કે જે આમની પાછળ હતી તે બધાં આમાં જોડાયેલા હતા. લગભગ 2003 સુધીમાં, ગીરોને પૂરો પાડનાર મૂળના પરંપરાગત ઉધાર આપવાના માનકો ખાલી થઇ ગયા. જોકે, એમબીએસ અને સીડીઓ માટે પ્રબળ ઉધરાણીથી ઉધાર આપવાના માનકો નીચે ધકેલાઈ ગયા હતા, ગીરો હજી સુધી પણ પૂરી પાડવાની કડીની સાથે વેચી શકતો હતો, છેવટે, અવ્યવહારુ પરોપટો અસમર્થ સાબિત થયો.<ref>{{Cite web |url=http://www.pri.org/business/giant-pool-of-money.html |title=એનપીઆર-ધ જાયન્ટ પુલ ઓફ મની |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-06-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/68F37KLal?url=http://www.pri.org/stories/business/giant-pool-of-money.html |url-status=dead }}</ref> સીડીઓ ખાસ કરીને નાણાકીય સંસ્થાઓ માટે ઉપપ્રાથમિક નાણાકીય રોકણકારોનું ભંડોળ મેળવવામાં સમર્થ હતું અને અન્ય ઉધાર આપનાર, વિસ્તરતા કે ગૃહ નિર્માણના પરપોટોમાં વધારતા હતા અને મોટી ફીઓના ઉત્પાદક હતા. સીડીઓ એક સામુહિક જથ્થામાં બહુલ ગીરો કે અન્ય દેવાના કરારોમાંથી નાણાંની ભરપાઇ કરે છે, જેમાંથી એક અગ્રતા ક્રમમાં ખાસ <span class="goog-gtc-fnr-highlight">બાયંધરી</span>ઓ સાથે નાણાંને ફાળવવામાં આવે છે. આ બાયંધરીઓ મેળવવા માટે દરની કચેરીઓમાંથી નાણાંને પહેલા રોકણ-પાયરી દરોમાંથી મેળવવાની હોય છે. નીચલી અગ્રતા બાયંધરીઓ નાણાં મળ્યા બાદ, નીચલી જમા રકમ દરો સાથે પણ સિદ્ધાંતિકરીતે રકમના રોકણ પર મોટા દરના પૈસા પાછા મળી શકે છે.<ref>{{Cite web |url=http://money.cnn.com/2007/11/24/magazines/fortune/eavis_cdo.fortune/index.htm |title=સીડીઓ એક્સપ્લેન્ડ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100828154140/http://money.cnn.com/2007/11/24/magazines/fortune/eavis_cdo.fortune/index.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.portfolio.com/interactive-features/2007/12/cdo પ્રોર્ટફોલીયો-સીડીઓ એક્સપેલન્ડ]</ref> સપ્ટેમ્બર 2008 સુધીમાં, મધ્ય-2006માં જેટલી ઊંચાઇએ હતી તેના કરતા સરેરાશ યુ.એસ ગૃહ નિર્માણ કિંમતોમાં 20% જેટલો ઘટાડો થયો હતો.<ref>http://www2.standardandpoors.com/spf/pdf/index/CSHomePrice_Release_112555.pdf</ref><ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=12470547 |title=Economist-A Helping Hand to Homeowners |publisher=Economist.com |date=2008-10-23 |access-date= 2009-02-27}}</ref> કિંમતોના પડવાની સાથે, ઉધારલેનારાઓ જોડે [[સમયોજનીય-દર ગીરો]]થી ફરીથી નાણાંની વ્યવસ્થા ના કરી શકતા તેને દૂર કરવા ઊંચા વળતરોવાળા વ્યાજ દરો વધવા લાગ્યા અને દેણદાર બનવાની શરૂઆત થઇ. 2007 દરમિયાન, ઘીરનારાઓએ આશરે 1.3 મિલિયનની મિલકતો પર કબજો લેવાની પ્રક્રિયાની શરૂઆત કરી, જે 2006 કરતા વધીને 79% થઇ ગઇ હતી.<ref>{{cite news | title=U.S. FORECLOSURE ACTIVITY INCREASES 75 PERCENT IN 2007 | date=2008-01-29 | publisher=RealtyTrac | url=http://www.realtytrac.com/ContentManagement/pressrelease.aspx?ChannelID=9&ItemID=3988&accnt=64847 | access-date=2008-06-06 | archive-date=2018-12-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174619/https://www.realtytrac.com/ContentManagement/pressrelease.aspx?ChannelID=9&ItemID=3988&accnt=64847%20 | url-status=dead }}</ref> 2008માં તેમાં 2.3 મિલિયન જેટલો વધારો થયો, જે 2007 કરતા 81%નો વધારો બતાવતો હતો.<ref>{{cite web |url=http://www.realtytrac.com/ContentManagement/pressrelease.aspx?ChannelID=9&ItemID=5681&accnt=64847 |title=RealtyTrac Press Release 2008FY |publisher=Realtytrac.com |date=2009-01-15 |access-date=2009-02-27 |archive-date=2012-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717060347/http://www.realtytrac.com/content/press-releases/foreclosure-activity-increases-81-percent-in-2008-4551?accnt=64847 |url-status=dead }}</ref> ઓગસ્ટ 2008 સુધીમાં, 9.2% જેટલા તમામ યુ.એસ બાકી રહેલા ગીરો કાં તો અપરાધી થઇ ગયા હતા કે પછી દેવાની રકમ ન ચૂકવાથી મિલકત પરથી અધિકાર ખોઇ ચૂક્યા હતા.<ref name="mbaa1">{{cite web|url=http://www.mbaa.org/NewsandMedia/PressCenter/64769.htm|title=MBA Survey|access-date=2010-07-15|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174452/https://www.mba.org/NewsandMedia/PressCenter/64769.htm|url-status=dead}}</ref> સપ્ટેમ્બર 2009 સુધીમાં, આમાં 14.4% જેટલો વધારો થયો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.mbaa.org/NewsandMedia/PressCenter/71112.htm |title=એમબીએ સર્વે-ક્યૂ3 2009 |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-06-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/68F2SWpkv?url=http://www.mbaa.org/NewsandMedia/PressCenter/71112.htm |url-status=dead }}</ref> ===સરળ રકમની શરતો=== ઓછા વ્યાજ દરોએ ઉધાર આપવાને પ્રોત્સાહન આપ્યું. 2000 થી 2003 સુધીમાં, સમવયી ઉમેરેલો નફો નીચે આવતા સમવયી ભંડોળોના દર સૂચક રીતે 6.5% થી 1.0% સુધી પહોચ્યાં.<ref>{{cite web | title = Federal Reserve Board: Monetary Policy and Open Market Operations | url = http://www.federalreserve.gov/fomc/fundsrate.htm | access-date = 2008-05-19 | archive-date = 2001-04-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20010413160651/http://www.federalreserve.gov/fomc/fundsrate.htm | url-status = dead }}</ref> આમ થવાથી [[ડોટ-કોમ પરપોટા]]ના તૂટવાથી પડેલી અસર થઇ હતી તે નરમ પડી અને [[સપ્ટેમ્બર 2001ના આંતકવાદી હુમલાઓ]]માંથી બહાર આવવા, અને વ્યાપાર પરની [[મંદી]]ના ભયથી ટક્કર લેવામાં મદદ મળી.<ref name="WallStreetJournal">{{cite web | title = The Wall Street Journal Online - Featured Article | url=http://opinionjournal.com/editorial/feature.html?id=110010981 | access-date= 2008-05-19 | year = 2008 }}</ref> [[File:U.S. Trade Deficit Dollars and % GDP.png|thumb|left|યુ.એસ.ના હાલનો હિસાબ કે વ્યાપારની ખોટ]] વધુમાં યુએસએના ઊંચા અને વધતા જતા [[ચાલુ ખાતા]] પરની (વેપાર) ખોટથી વ્યાજ દરો પર નીચેની તરફ દબાણ પેદા થયું, જે 2006માં ગૃહ નિર્માણના પરપોટાની સાથે શિખર પર પહોચ્યું હતું. [[બેન બેર્નાન્કે]] સમજાવ્યું કે કંઇ રીતે યુ.એસ.ને વ્યાપારમાં ખોટોના લીધે વિદેશમાંથી ઉધારના નાણાંની જરૂરિયાત પડી, જેથી કરારના ભાવોની બોલી વધી અને વ્યાજ દરો નીચે આવ્યા..<ref>{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/2005/20050414/default.htm |title=Bernanke-The Global Saving Glut and U.S. Current Account Deficit |publisher=Federalreserve.gov |date= |access-date= 2009-02-27}}</ref> બેર્નાન્કે જણાવ્યું કે જીડીપી દર 1.5% થી વધી ને 5.8% થઈ ગયો જેને લીધે, 1996 અને 2004ની વચ્ચે, યુએસએના ચાલુ ખાતાની ખોટ $650 બિલયન સુધી વધી ગઇ હતી. આ ખોટો માટે નાણાંકીય વ્યવસ્થાની જરૂરિયાત પૂરી પાડવા યુએસએને મોટી સંખ્યામાં વિદેશથી નાણાં ઉધાર લીધા, મોટા ભાગના તેવા દેશોમાંથી જેમની પાસે વિનિમય બાકી રાખીને ચાલતી હોય, ખાસ કરીને એશિયાના વધતા જતા અર્થતંત્રવાળા દેશો અને તેલની-નિકાસ કરતા દેશો પાસેથી તેમને આ નાણાં લીધા. [[માલની કિંમતના તફાવત]]ની [[ઓળખ]]ની જરૂરિયાત તે પણ એક એવા દેશ (યુએસએ જેવા) જે [[ચાલુ ખાતા]]ની ખોટની સાથે બાકી રહેલા [[મૂડી ખર્ચ]] (રોકાણ) માટે પણ સમાન કિંમતની જરૂરિયાત ધરાવતો હોય. જોકે મોટા અને વિકાસ પામતા ખાતાઓના વિદેશી ભંડોળો (મૂડી)નો પ્રવાહ યુએસએની અંદર તેની આયાતોની નાણાં વ્યવસ્થા માટે થઇ રહ્યો હતો. આ કારણે વિવિધ પ્રકારના નાણાકીય મિલકતની માંગનું નિર્માણ થયું, આ મિલકતના ભાવોમા વધારો થતા વ્યાજ દરો નીચા આવ્યા. વિદેશી રોકાણકારોની પાસે આ ભંડોળોને ઉધાર આપવા, માટે બે કારણો હોઇ શકે કાં તો તેઓ પાસે ખુબ જ ઊંચા ખાનગી બચત દરો હોય તેથી (ચીનમાં 40% જેટલા ઊંચા), કે પછી ઊંચા તેલની કિંમતોને કારણે. બેર્નાન્કે તેને "[[બચત અતિશયતા]]" તરીકે ઉલ્લેખી છે.<ref name="Bernanke">{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/bernanke20070911a.htm |title=Chairman Ben S. Bernanke, At the Bundesbank Lecture, Berlin, Germany September 11, 2007: Global Imbalances: Recent Developments and Prospects|publisher=Federalreserve.gov |date= |access-date= 2009-05-03}}</ref> આ ભંડોળોનો "પૂર" ([[મૂડી]] કે [[પાસે રહેલી રોકડ રકમ]]) દ્વારા યુએસએની નાણાંકીય બજારો સુધી પહોંચ્યું. વિદેશી સરકારો દ્વારા આ ભંડોળોને પૂરા પાડવાથી યુએસએ [[નાણાં કોષના કરાર]]ને ખરીદી શકી અને જોથી આ કટોકટીની સીધી અસરને મોટે પાયે દૂર કરી શકી. યુએસએ ગૃહતંત્રોએ, બીજી બાજુએ, વિદેશીઓ પાસેથી મળેલા ઉધારના ભંડોળનો ઉપયોગ નાણાકીય વપરાશ કે ગૃહ નિર્માણ અને નાણાકીય મિલકતના ભાવોની બોલીને વધારવામાં કર્યો. નાણાંકીય સંસ્થાઓએ વિદેશી ભંડોળોમાં [[ગીરો-પાછા મેળવાની બાયંધરી]]માં રોકાણ કર્યું. આ પોષણને ત્યારબાદ પોષણ ભંડોળોના દરો તરીકે મહત્વપૂર્ણરીતે જુલાઇ 2004 અને જુલાઇ 2006ની વચ્ચે વધારવામાં આવ્યા.<ref>[http://www.federalreserve.gov/releases/h15/data.htm ફેડ હિસ્ટ્રોરીકલ ડેટા-ફેડ ફન્ડ રેટ]</ref> આ ફાળાથી [[સમયોજનીય-દર ગીરો]] (એઆરએમ)ના દરોમાં 1-વર્ષ અને 5-વર્ષનો વધારો થયો, ઘરના માલિકો માટે એઆરએમ વ્યાજ દરને ફરી સ્થાપવાથી આ દરો વધુ કિંમતી બની ગયા.<ref>{{Cite web |url=http://article.nationalreview.com/?q=OTUyM2MxMThkOWI2MzBmNTM2OGRiYTYwOTA1NzQ1NDE= |title=નેશનલ રીવ્યૂ માસ્ટ્રોબટ્ટીસ્ટા |access-date=2010-07-15 |archive-date=2009-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221041012/http://article.nationalreview.com/?q=OTUyM2MxMThkOWI2MzBmNTM2OGRiYTYwOTA1NzQ1NDE%3D |url-status=dead }}</ref> આ ફાળાને લીધે ગૃહ નિર્માણના પરપોટાના ફુગાવાને ઓછા કરવામાં પણ મદદ મળી, વ્યાજ દરોથી સામાન્યરીતે વિપરિત દિશામાં મિલકતના ભાવો જવાના કારણે અને ગૃહ નિર્માણમાં સટ્ટાના ભયોને લીધે આમ બન્યું હતું.<ref>{{Cite web |url=http://money.cnn.com/2004/07/13/real_estate/buying_selling/risingrates/ |title=સીએનએન-ધ બબલ ક્વેશ્ચન |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120623202852/http://money.cnn.com/2004/07/13/real_estate/buying_selling/risingrates/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.businessweek.com/magazine/content/04_29/b3892064_mz011.htm |title=બિઝનેસ વીક- ઇઝ અ હાઉસીંગ બબલ અબાઉ ટુ બુર્સ્ટ? |access-date=2010-07-15 |archive-date=2004-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040714033738/http://www.businessweek.com/magazine/content/04_29/b3892064_mz011.htm |url-status=dead}}</ref> ગૃહ નિર્માણના પરપોટાના તૂટ્યા બાદ યુએસએ ગૃહ નિર્માણ અને નાણાકીય મિલકતોની કિંમતમાં નાટકીય રીતે ઘટાડો થયો.<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=12972083 |title=Economist-When a Flow Becomes a Flood |publisher=Economist.com |date=2009-01-22 |access-date= 2009-02-27}}</ref><ref>{{cite web |author=Roger C. Altman |url=http://www.foreignaffairs.org/20090101faessay88101/roger-c-altman/the-great-crash-2008.html |title=Altman-Foreign Affairs-The Great Crash of 2008 |publisher=Foreignaffairs.org |date= |access-date=2009-02-27 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174515/https://www.foreignaffairs.com/20090101faessay88101/roger-c-altman/the-great-crash-2008.html%20 |url-status=dead }}</ref> ===ઉપ-પ્રાથમિક વ્યાજે આપવું=== [[File:U.S. Home Ownership and Subprime Origination Share.png|thumb|right|2004-2006માં યુ.એસ ઉપપ્રાથમિકમાં નાટકીય રીતે ફેલાવો]] ઉપપ્રાથમિક પારિભાષિક શબ્દને ખાસ ધિરનારની કિંમતની માત્રાના સંદર્ભમાં લેવાય છે, જેની પાસે નબળી જમા રકમ ઇતિહાસો અને મુખ્ય ધિરનાર કરતા મોટા જોખમની ધિરાણ ખોટ હોય છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.fdic.gov/news/news/press/2001/pr0901a.html |title=એફડીઆઇસી-ગાઇડન્સ ફોર સબપ્રાઇમ લેન્ડીંગ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309153500/http://www.fdic.gov/news/news/press/2001/pr0901a.html |url-status=dead }}</ref> માર્ચ 2007થી યુ.એસ. ઉપ પ્રાથમિક ગીરોની કિંમત અંદાજીત $1.3 ટ્રીલિયન થઇ જવાથી,<ref>{{cite news | title = How severe is subprime mess? | url = http://www.msnbc.msn.com/id/17584725 | work = [[msnbc.com]] | agency = Associated Press | date = 2007-03-13 | access-date = 2008-07-13 | archive-date = 2012-11-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121101045950/http://www.msnbc.msn.com/id/17584725/ | url-status = dead }}</ref> 7.5 મિલિયન ઉપરના પહેલા-[[લેણદારનો હક્ક]] ઉપ પ્રાથમિક ગીરોમાં બાકી રહી જાય છે.<ref>{{cite speech | title = The Subprime Mortgage Market | author = [[Ben S. Bernanke]] | date = 2007-05-17 | location = [[Chicago, Illinois]] | url=http://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/bernanke20070517a.htm | access-date= 2008-07-13 }}</ref> વધુમાં સરળ રકમ મળવાની શરતોથી, તેવા પુરાવા છે કે બંન્ને સરકાર અને હરિફાઇના દબાવ હેઠળના ફાળાથી કટોકડટીના અગાઉના વર્ષોમાં ઉપ પ્રાથમિક વ્યાજે દેવાની આવકમાં વધારો થયો હતો. મોટી યુ.એસ. [[રોકણની બેંકો]] અને [[સરકારી ફાળો આપનાર સહાસો]] જેવા કે [[ફન્નીઇ માઇ]]એ ઊંચા-જોખમના વ્યાજને ફેલાવવામાં એક મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો.<ref>[http://www.nytimes.com/2008/10/03/business/03sec.html એનવાય ટાઇમ્સ-ધ રેકોનીંગ-એજન્સી 04 રુલ લેટ્સ બેંક્સ પીલ ઓન ડેબ્ટ]</ref><ref>[http://www.nytimes.com/2008/10/05/business/05fannie.html એનવાયટી-ધ રેકકોનીંગ-પર્સ્યડ ટુ ટોક મોર રીસ્ક, ફન્નેઇ રિસર્ચ ટીપીંગ પોઇન્ટ]</ref> 2004 સુધી તમામ ગીરોના મૂળમાં ઉપ પ્રાથમિક ગીરો 10%થી નીચે રહ્યો હતો, 2005-2006 વખતે જ્યારે [[સંયુક્ત રાજ્યોનો ગૃહનિર્માણ પરપોટો]] તેના શિખર પર હતો ત્યારે આ સમયે તે લગભગ 20% પર આવીને સ્થિર રહ્યો.<ref>[http://www.jchs.harvard.edu/publications/markets/son2008/son2008.pdf હાર્વર્ડ રિપોર્ટ-સ્ટેટ ઓફ ધ નેશન્સ હાઉસીંગ 2008 રિપોર્ટ]</ref> આ વધારાની નજીકની ઘટના હતી, એપ્રિલ 2004માં [[યુ.એસ. બાયંધરી અને વિનિમય સમિતિ]] (એસઇસી) દ્વારા લેવાયેલા એ નિર્ણય જેમાં [[ચોખ્ખી મૂડી કાયદા]]માં ઢીલ છોડવામાં આવી હતી, જેનાથી પાંચ મોટી રોકણ બેંકોને નાટકીય રીતે તેઓના નાણાકીય ઉચ્ચાલન ક્રિયામાં વધારો કરવાની અને તેઓના ઇસ્યૂઆન્સના ગીરો પાછી મેળવાની બાયંધરીઓમાં આક્રમક રીતે વિસ્તરવાની છૂટ મળી હતી. આ વધુની હરિફાઇ દબાણ [[ફન્નીઇ માઇ]] અને [[ફરેડ્ડી મેક]] પર પણ લાગુ પડ્યું, જેથી તેઓના ઉધાર આપવાના જોખમ વધુ વિસ્તરીત થયા.<ref>[http://www.nytimes.com/2008/10/03/business/03sec.html એનવાય ટાઇમ્સ- ધ રેકકોનીંગ- એજન્સી 04 રુલ લેટ્સ બેંક્સ પીલ ઓન ડેબ્ટ]</ref> 1998 થી 2006 સુધી ઉપ પ્રાથમિક ગીરોની ચૂકવણીનો અપરાધ દર 10-15%ની હદમાં રહ્યો, ત્યારબાદ તેમાં ઝડપથી વધારો થયો,<ref>{{Cite web |url=http://www.chicagofed.org/publications/fedletter/cflaugust2007_241.pdf |title=સીકાગો ફેડરલ રિસર્વ લેટર ઓગસ્ટ 2007 |access-date=2010-07-15 |archive-date=2008-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080828054223/http://www.chicagofed.org/publications/fedletter/cflaugust2007_241.pdf |url-status=dead }}</ref> 2008 ની શરૂઆત સુધીમાં તે વધીને 25% થઇ ગયો.<ref>[http://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/Bernanke20080505a.htm બેર્નાર્નકે-માર્ટગાગે ડેલીનક્યૂન્સીસ એન્ડ ફોરેસ્કોલસુર્સ મે 2008]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mortgagebankers.org/NewsandMedia/PressCenter/69031.htm |title=માર્ટગાગે બેંકર્સ એસોશિયેશન- નેશનલ ડેલીક્વન્સી સર્વે |access-date=2010-07-15 |archive-date=2013-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131115024654/http://www.mortgagebankers.org/NewsandMedia/PressCenter/69031.htm |url-status=dead }}</ref> કેટલીક, [[અમેરીકન સહાસી સંસ્થા]] જેવી કે, [[ફેલ્લો]], [[પીટર જે. વાલ્લીસન]],<ref>http://www.aei.org/publications/filter.all,pubID.29047/pub_detail.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418152548/http://www.aei.org/publications/filter.all,pubID.29047/pub_detail.asp |date=2009-04-18 }} ''વોટ ગોટ અસ હીયર?'' , ડિસેમ્બર 2008.]</ref> નું માનવું છે કે કટોકટી મૂળનું પગેરું સીધું જ ફન્નીઇ માઇ અને ફરેડ્ડી મેક દ્વારા ઉપ પ્રાથમિક ઉધારી પર જાય છે, જેઓ સરકારી ફાળા આપતા સહાસો હતા.<ref>{{Cite web |url=http://www.aei.org/publications/filter.all,pubID.29047/pub_detail.asp |title=''વોટ ગોટ અસ હીયર?'' , ડિસેમ્બર 2008. |access-date=2010-07-15 |archive-date=2009-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090418152548/http://www.aei.org/publications/filter.all,pubID.29047/pub_detail.asp |url-status=dead }}</ref> 30, સપ્ટેમ્બર 1999ના રોજ, ''ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ'' નોંધ્યું કે ક્લીન્ટન પ્રસાશને ઉપ-પ્રાથમિક વ્યાજને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે: {{Quotation|Fannie Mae, the nation's biggest underwriter of home mortgages, has been under increasing pressure from the Clinton Administration to expand mortgage loans among low and moderate income people... In moving, even tentatively, into this new area of lending, Fannie Mae is taking on significantly more risk, which may not pose any difficulties during flush economic times. But the government-subsidized corporation may run into trouble in an economic downturn, prompting a government rescue similar to that of the savings and loan industry in the 1980s.<ref>{{Cite news | last = Holmes | first = Steven A. | author-link = | publication-date = September 30, 1999 | title = Fannie Mae Eases Credit To Aid Mortgage Lending | newspaper = The New York Times | pages = section C page 2 | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0DE7DB153EF933A0575AC0A96F958260 | access-date = 2009-03-08}}</ref>}} વ્યાજે આપવાના પ્રવાહો પર 2000ના સંયુક્ત રાજ્યોના વિભાગના નાણાંખાતાંના અભ્યાસ 1993 થી લઇને 1998સુધીમાં 305 નગરોમાં તેવું જોવા મળ્યું છે કે $467 બિલિયનનો ગીરો રકમ સીઆરએ-આવૃત્ત ધિરાણદારોની અંદરના નીચા કે મધ્યમ સત્તરની આવકના ઉધાર લેનારોઓ અને પડોશીઓથી પાસેથી આવ્યો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.ustreas.gov/press/releases/report3079.htm |title=''ધ કમ્યુનિટી રીઇનવેસ્ટમેન્ટ એક્ટ આફટર ફાઇનાસીયલ મોર્ડનાઇજેશન'' , એપ્રિલ 2000. |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528014514/http://www.ustreas.gov/press/releases/report3079.htm |url-status=dead }}</ref> તેમ છતાં, માત્ર 25%ની તમામ ઉપ-પ્રાથમિક ઉધારી સીઆરએ-આવૃત્ત સંસ્થાઓથી પ્રાપ્ત થઇ હતી, અને એક સંપૂર્ણ 50%ની ઉપ-પ્રાથમિક ધિરાણોના મૂળ સીઆરએમાંથી મુક્તિ પામેલી સંસ્થાઓથી પ્રાપ્ત થયા હતા.<ref>{{Cite web |url=http://www.prospect.org/cs/articles?article=did_liberals_cause_the_subprime_crisis |title=રોબર્ટ ગોર્ડોન, ''ડીડ લીબેરલ્સ કોઝ ધ સબ-પ્રાઇમ ક્રાઇસીસ?'' , અમેરીકન પ્રોસ્પેક્ટ (એપ્રિલ. 7, 2008). |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-06-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/68F7wzs5E?url=http://prospect.org/article/did-liberals-cause-sub-prime-crisis |url-status=dead }}</ref> અન્યનો તેવો મત છે કે કટોકટીના આ પરિણામનું કારણ માટે આ ધિરાણો પૂર્ણ નથી. પ્રોર્ટફોલિયો સામાયિકના એક લેખમાં, [[મિચેલ લેવીસે]] એક વેપારી જોડે વાત કરી જેને નોંધ્યું કે "અંતિમ ઉત્પાદન માટે રોકાણકારોની ભૂખને સંતોષી શકે તેટલી [ખરાબ] રકમ મેળવી શકે [ખરાબ લોન] તેટલા પૂરતા અમેરિકનો અહીં નથી." ખરી રીતે, [[રોકાણ બેંકો]] અને [[હેજ ભંડોળો]]નો ઉપયોગ [[નાણાંકીય નવીનતા]]ના સમન્વય કરીને [[કરાર]]માંથી વધુને વધુ ધિરાણોનો ઉપયોગ કરવનો હોય છે. "તેઓ આખા કપડામાંથી [લોનનું] નિર્માણ કરે છે. હજાર હજાર સમય ઉપર! તેથી જ ખોટો લોનો કરતા પણ વધુ મોટા પાયે થાય છે."<ref>[http://www.portfolio.com/news-markets/national-news/portfolio/2008/11/11/The-End-of-Wall-Streets-Boom પ્રાર્ટફોલિયા-મેચેલ લ્યૂઇસ- "ધ એન્ડ"-ડિસેમ્બર 2008]</ref> જાન્યુઆરી 2010માં અર્થશાસ્ત્રી [[પોલ કરુગમન]]ની દલીલ હતી કે એક સાથે એકી વખતે કરતા વધારાથી રહેણાક અને વેપારી સ્થાવર મિલકતના ભાવના પરપોટાઓએ તે લોકો દ્વારા બનાવેલ કિસ્સાને ઝાંખો કરી નાંખ્યો છે જેમની દલીલ હતી કે [[ફન્નીઇ મેઇ]], [[ફરેડ્ડીઇ મેક]], સીઆરએ કે અગાઉના ધિરાણ આપનારાઓ આ કટોકટીના મુખ્ય કારણો છે. અન્ય શબ્દોમાં, બંન્ને બજારોમાંના પરપોટાઓના વિકાસથી રહેઠાણ સંબંધીત બજારને જ માત્ર આ સંભવનીય કારણોથી અસર થઇ છે.<ref>[http://krugman.blogs.nytimes.com/2010/01/07/cre-ative-destruction/ કરુગમન-સીઆરઇએક્ટીવ ડેસ્ટ્રકશન-એનવાયટી કોન્સીન્સ ઓફ અ લીબેરલ બ્લોગ-જાન્યુઆરી 2010]</ref> ===લૂંટતા ધિરાણ=== લૂંટતા ધિરાણના સંદર્ભનો ઉપયોગ તેવા અજાગૃત ધિરાણદારો માટે વપરાય છે, જે અયોગ્ય કારણો માટે "અસુરક્ષિત" અને "ન સાંભળેલી" સુરક્ષિત ધિરાણોની અંદર પ્રવેશ મેળવે છે.<ref>{{cite web |url=http://banking.senate.gov/docs/reports/predlend/occ.htm |title=Letter from the Comptroller of the Currency Regarding Predatory Lending |publisher=Banking.senate.gov |date= |access-date=2009-11-11 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174523/https://www.banking.senate.gov/docs/reports/predlend/occ.htm%20 |url-status=dead }}</ref> એક નમૂનારૂપ છટકું ગોઠવો-અને-ફેરબદલ કરવાની પદ્ધતિ [[દેશભર]]માં થાય છે, ઘર માટે ફરી નાણાં મેળવવાની ઓછા વ્યાજ દરોવાળી જાહેરાતમાં આમ જ કરવામાં આવે છે. આવા ધિરાણોમાં વિસ્તૃત વિગતોવાળા કરારો લખાતા હોય છે, અને વધુ કિંમતી ધિરાણ ઉત્પાદકોને જે દિવસે તે બંધ થવાની હોય છે ત્યારે બદલી દેવામાં આવે છે. જ્યાં જાહેરાતમાં તેવું કહેવાય છે કે 1% કે 1.5% વ્યાજ લેવામાં આવશે, અને ગ્રાહકને એક બંધબેસતા દર ગીરો (એઆરએમ)ની અંદર મૂકવામાં આવી શકે છે જેમાં વ્યાજનું વળતર કિંમતના ભરેલા વ્યાજ કરતા ધણું વધારે હોય તેવું બની શકે છે. આ એક [[નકારાત્મક ઋણમુક્તિ]]નું નિર્માણ કરે છે, જેમાં પ્રતિષ્ઠિત ગ્રાહક આ વાતને ત્યાં સુધી નોંધતો નથી જ્યાં સુધી લાંબી ધિરાણ વ્યવહાર સંપૂર્ણપણે પૂરા નથી થતા. દેશભરમાં, "ગેરવાજબી વેપારી વ્યવહાર" અને "ખોટી જાહેરાતો" માટે કેલિફોર્નિયાના સરકારી વકીલ જેરી બ્રાઉન દ્વારા દાવો માંડવામાં આવ્યો હતો જેમાં ઊંચી કિંમતના ગીરો માટે "ઘરમાલિકો નબળી રકમ સાથે, બંધબેસતા દરના ગીરો (એઆરએમએસ) મેળવી શકતા હતા જેમાં ઘરમાલિકોને ખાલી વ્યાજની ભરપાઇ કરવાની હતી."<ref>{{cite web |url=http://thinkdebtrelief.com/debt-relief-blog/money-news/bofa-modifies-64000-home-loans-as-part-of-predatory-lending-settlement/ |title=BofA Modifies 64,000 Home Loans as Part of Predatory Lending Settlement &#124; Debt Relief Blog |publisher=Thinkdebtrelief.com |date=2009-05-25 |access-date=2009-11-11 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174642/http://www.debtreliefnetwork.com/debt-relief-blog/money-news/bofa-modifies-64000-home-loans-as-part-of-predatory-lending-settlement/ |url-status=dead }}</ref> આ ઉત્પાદકોની જટિલતા અલગ હોય છે અને નાણાકીય સંસ્થાઓની ચોપડીઓના મૂલ્યો તેમાં સરળતા સાથે જોઇ શકાય છે. આ કારણે દેશભરની નાણાકીય પરિસ્થિતિ ઉતરતી ગઇ, આખરે પરિણામ તે આવ્યું કે એક નિર્ણય દ્વારા કરકસરની કચેરીની દેખરેખ હેઠળ ધિરનારની મિલકત પર કબજો મેળવવામાં આવ્યો. [[અમેરીક્વેસ્ટ]]માંના અગાઉના કર્મચારી, કે જે સંયુક્ત રાજ્યોના ધિરાણના જથ્થાબંધ ધિરનાર હતા,<ref name="RoadToRuinMayANP09"></ref> તેને આ પદ્ધતિ વિષે જણાવ્યું કે તેઓને કપટ કરી ગીરોના દસ્તાવેજો માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા અને ત્યારબાદ ગીરોને વોલ સ્ટ્રીટ બેંકો કે જે ઝડપી નફો કરવા ઇચ્છુક હતી તેને વેંચી દીધા.<ref name="RoadToRuinMayANP09"></ref> આવા પુરાવાઓની વુદ્ધિ થઇ રહી છે જેમ કે [[ગીરોની છેતરપીંડી]]ઓ કદાચ આ કટોકટીનું કારણ બની હોય.<ref name="RoadToRuinMayANP09">''[http://therealnews.com/id/3708/May13,2009/Road+to+Ruin%3A+Mortgage+Fraud+Scandal+Brewing રોડ ટુ રુઇન: મોર્ટગાગે ફોર્ડ સ્કેન્ડલ બેરવીન]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' મે 13, 2009 બાય [[અમેરીકન ન્યૂઝ પ્રોટેક્શન]] હોસ્ટડ બાય [[ધ રીયલ ન્યૂઝ]]</ref> ===અનિયમિતતા=== ટીકાકારોની તેવી દલીલ છે કે નિયમિત માળખા સાથે [[નાણાકીય નવીનીકરણ]] યોગ્ય ગતિએ નથી ચાલી રહ્યું, ઉદાહરણ તરીકે [[પડછાયાની બેંકિંગ પ્રણાલી]], [[કરાર]] અને બંધ-સ્થિરતા શીટની નાણાકીય વ્યવસ્થાનું વધતું જતું મહત્વ. અન્ય કિસ્સાઓમાં, નાણાકીય પ્રણાલીના ભાગોમાં કાયદાઓને બદલીને કે તેને નબળી રીતે લાગુ પાડવાથી આવું થતું હોય છે. મુખ્ય ઉદાહરણમાં સમાવેશ થાય છે: ઓક્ટોબર 1982માં, યુ.એસ. પ્રમુખ રોનાલ્ડ રેગને [[ગાર્ન-St. જેરમીન નિધિ સંસ્થાઓના કાયદા]]માં સહી કરી, કે જેને બેંકિંગ અનિયમિતતાની પ્રક્રિયાની શરૂઆત કરી વળી, 1980સાલના અંતમાં/1990 સાલની શરૂઆતની બચત અને ધિરાણ કટોકટીમાં ફાળો આપવામાં, અને 2007-2010ના નાણાકીય કટોકટીમાં તેને સહાય કરી. નવેમ્બર 1999માં, યુ.એસ પ્રમુખ બિલ કિલન્ટને [[ગ્રામ-લેચ-બલીલે કાયદા]]માં સહી કરી, જે 1933ના [[ગ્લાસ-સ્ટેઅગલ્લ કાયદા]]ના ભાગને રદ કરતો હતો. તેને પાછા ખેંચવાથી [[વ્યાપારી બેંકો]] (જે પરંપરાગતરીતે એક રૂઢિચુસ્ત સંસ્કૃતિમાં માનતી હતી) અને [[રોકણ બેંકો]] (જે વધુ જોખમ-લેનાર સંસ્કૃતિમાં માનતી હતી) તેમની વચ્ચે રહેલી અલગતા ઓછી થઇ ગઈ તેવી ટીકા કરાતી હતી.<ref>{{Cite web |url=http://www.vanityfair.com/magazine/2009/01/stiglitz200901 |title=સ્ટીગલેટ્ઝ- કેપીટલીસ્ટ ફુલ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622220639/http://www.vanityfair.com/magazine/2009/01/stiglitz200901 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | last = Ekelund | first = Robert | coauthors = Thornton, Mark | publisher = Ludwig von Mises Institute | url = http://mises.org/story/3098 | title = More Awful Truths About Republicans | date = 2008-09-04 | access-date = 2008-09-07 | archive-date = 2018-12-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181225174500/https://mises.org/story/3098%0A%20 | url-status = dead }}</ref> 2004માં, યુ.એસ. [[બાયંધરી અને વિનિમય મંડળે]] [[ચોખ્ખા મૂડીના નિયમ]] પર ઢીલ છોડી, જેણે રોકાણ બેંકોને વહેવારુ રીતે તેઓ જે દેવું લેતી હતી તેની કક્ષાને વધારવા માટે સમર્થ મળ્યું, ઉપપ્રાથમિક ગીરોને ટેકો આપતા ગીરો-પાછા આપવાની બાયંધરીના વિકાસને પણ તેને ઇંધણ પૂરું પાડ્યું. SEC તે સ્વીકાર્યું કે સ્વ-નિયમિત કરતી રોકાણ બેંકોનો આ કટોકટીમાં ફાળો છે.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/09/27/business/27sec.html?em|title=SEC Concedes Oversight Flaws}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/10/03/business/03sec.html?em|title=The Reckoning}}</ref> નાણાકીય સંસ્થાઓમાં [[પડછાળાની બેંકિંગ પ્રણાલી]] ભંડાર બેંકોની જેવી જ સમાન નિયમિતતા રાખવાને પાત્ર નથી હોતી, તેઓને નાણાકીય કુશન કે મૂડી આધારીત વધુના દેવાના કરારના સંબંધને માનવાની છૂટ મળી હતી.<ref name="Krugman 2009">{{cite book | last = Krugman | first = Paul | year = 2009 | title = The Return of Depression Economics and the Crisis of 2008 | url = https://archive.org/details/returnofdepressi0000krug_o6v7 | publisher = W.W. Norton Company Limited | isbn = 978-0-393-07101-6}}</ref> 1998માં [[લાંબી-અવધિના મૂડી સંચાલન]]ના ધબડકાના બનેલા એક કિસ્સામાં, જેમાં એક ઉચ્ચ-હેતુ પાર પાડનાર પડછાળાની સંસ્થા પ્રણાલી સંપૂર્ણ પણે સંડોવવાથી તે નિષ્ફળ ગઇ હતી. નિધિ બેંકો વ્યવસ્થિત ચાલનારાઓને અને હિસાબ પદ્ધતિમાં માનક-સ્થિર રહેવાની છૂટ આપે છે જેમ કે [[સીટીસમૂહ]] જેણે મહત્વપૂર્ણ રીતે તેના ખાતાની મિલકત અને જવાબદારીઓની બંધ-સ્થિરતા શીટમાંથી જટિલ કાયદાકીય અસ્તિત્વવાળા જેને [[રોકાણ સાધનોનું માળખું]] કહેવાય છે તેમાં બદલી દીધી, મૂડી આધારિત કંપની કે [[હેતુ પાર પાડવાની]] પદવી કે જોખમ લેવાની નબળાઇને આચ્છાદન કરીને. એક સમાચાર કચેરીના અંદાજ મુજબ યુ.એસ. બેંકોની સૌથી મોટી ચાર બેંકો 2009 સુધીમાં તેઓના સરવૈયાને $500 બિલિયન અને $1 ટ્રિલિયન વચ્ચે પાછું મેળવી લેશે.<ref>[http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601039&amp;sid=akv_p6LBNIdw&amp;refer=home બ્લૂમબર્ગ-બેંક હીડન જર્ક મેનાક્સ $1 ટ્રિલિયન પુર્ગે]</ref> કટોકટીની વખતે આના લીધે મહત્વની બેંકોની નાણાકીય સ્થિતી અનિશ્ચિત થઇ ગઇ હતી.<ref>[http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601039&amp;sid=a6dgIOAfMIrI બ્લૂમબર્ગ-સીટીગ્રુપ એસઆઈવી એકાઉન્ટીંગ થ્રુ ટુ ડિફેન્સ]</ref> બંધ-સ્થિરતા શીટ પ્રવેશોને પણ [[ઇનરોન]] દ્વારા કૌભાંડના ભાગ રૂપે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો જેને 2001માં આ કંપનીને નીચે લાવી દીધી હતી.<ref>હેલેય, પોલ એમ. પોલ ક્રિષ્ના જી.: "ધ ફોલ ઓફ ઇર્નોન" - જર્નલ ઓફ ઇકોનોમીક પરપેક્ટીવ્સ, વોલ્યુમ 17, નંબર 2. (સ્પ્રિંગ 2003), p.13</ref> *1997ની શરૂઆતમાં, સમવયી અરક્ષિત ચેરમેન અલાન ગ્રીનસ્પાન યોગ્ય વિનિયમ વિનાના કરારની બજારના કરાર કરવા માટે લડ્યા હતા.<ref>{{cite speech | title = Government regulation and derivative contracts | author = Alan Greenspan | first = Alan | last = Greenspan | date = 1997-02-21 | location = Coral Gables, FL | url = http://www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/199/19970221.htm | access-date = 2009-10-22 | archive-date = 2018-12-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181225174550/https://www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/199/19970221.htm%20 | url-status = dead }}</ref> જ્યારે [[2000ના લાભ લક્ષણોના આધુનિકરણના કાયદા]]નો ઠરાવ પસાર કર્યો ત્યારે [[નાણાકીય બજારો પરના પ્રમુખના કાર્ય સમૂહ]]ની સલાહ સાથે,<ref>{{cite paper | first = Lawrence | last = Summers | coauthors = Alan Greenspan, Arthur Levitt, William Ranier | title = Over-the-Counter Derivatives Markets and the Commodity Exchange Act: Report of The President’s Working Group on Financial Markets | date = 1999-11 | page = 1 | url = http://www.ustreas.gov/press/releases/reports/otcact.pdf | access-date = 2009-07-20 | journal = | archive-date = 2003-08-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20030810165603/http://www.ustreas.gov/press/releases/reports/otcact.pdf | url-status = dead }}</ref> યુ.એસ. કોંગ્રેસ અને પ્રમુખે સ્વ-નિયમિતના [[ઓવર-ધ-કાઉન્ટર]]વાળી કરાર બજારને છૂટ આપી. [[રકમના કસૂરદારની અદલબદલ]] (CDS) જેવા કરારોનો ઉપયોગ ખાસ રકમના જોખમોની વિરુદ્ધમાં હેડ્જ કે સટ્ટા માટે કરી શકાય છે. 1998 થી 2008 સુધીમાં CDSના બાકી રહેલો જથ્થો વધીને 100-ગડી થઇ ગયો હતો, તેમાં સીડીએસ કરારોથી જોડાયેલી અંદાજીત ખોટ પણ હતી, જેને કારણે નવેમ્બર 2008માં, યુએસ $33 માંથી વધીને $47 ટ્રિલિયન પહોંચી ગયું. સંપૂર્ણ ઓવર-ધ-કાઉન્ટર (OTC) કરારથી [[રાષ્ટ્રીય જથ્થો]]વધીને જૂન 2008 સુધીમાં $683 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચી ગયો હતો.<ref>[http://www.forbes.com/2009/05/18/geithner-derivatives-plan-opinions-contributors-figlewski.html ફોર્બસ-જેઇથનેર્સ પ્લાન ફોર ડીરેક્ટીવ]</ref> 2003ની શરૂઆતમાં [[વર્રેન બુફ્ફેટ્ટ]]એ આ કરારને "મોટા પાયે વિશાનનું નાણાકીય શસ્ત્ર" તરીકે ઉલ્લેખ્યું હતું જે ખૂબ જાણીતું થયું હતું.<ref>[http://www.economist.com/finance/displayStory.cfm?story_id=12274112 ધ ઇકોનોમીસ્ટ-ડીરાઇવ્ટ-એ ન્યૂક્લીયર વીન્ટર?]</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/2817995.stm બીબીસી-બુફેટ ઓન ઇન્વેસમેન્ટ ટાઇમ બોમ્બ]</ref> ===વર્ધિત ખોટનો ભાર કે ઉપર-લિંવરેજીંગ=== [[File:Leverage Ratios.png|thumb|2003-2007માં લીવરેજ દરોની રોકાણ બેંકોમાં મહત્વપૂર્ણ વધારો]] કટોકટીની અગાઉના વર્ષો દરમિયાન યુ.એસ ગૃહતંત્ર અને નાણાકીય સંસ્થાઓ વધુ દેવાદાર કે [[ઓવરલીવરેજ્ડ]] બની ગઇ હતી. આ વધારાથી તેઓની આંતરિક નિર્બળતા એટલી વધી ગઇ કે ગૃહ નિર્માણનો પરપોટો તૂટી પડ્યો અને તેથી પણ ખરાબ થયું કે તેનું અર્થતંત્ર નીચેની તરફ જવા લાગ્યું. મહત્વના આંકડામાં સમાવેશ થાય છે: ગ્રાહકો દ્વારા ગૃહ શેરોમાંથી નીકળેલા મફતના નાણાંનો ઉપયોગ 2001માં બમણો થઇને $627 બિલયન જેટલો થઇ ગયો, જે 2005માં વધીને $1,428 બિલિયન થયો આ સમયે ગૃહ નિર્માણના પરપોટાની રચના થઇ રહી હતી, આ સમય દરમિયાન તે લગભગ $5 ટ્રિલિયન ડોલર્સ જેટલો થઇ ગયો, જેમાં વિશ્વભરના આર્થિક વિકાસનો ફાળો હતો.<ref name="Greenspan Kennedy Report - Table 2">[http://www.federalreserve.gov/pubs/feds/2007/200720/200720pap.pdf ગ્રીનસ્પામ કેનેડી રિપોર્ટ - ટેબલ 2]</ref><ref name="Equity extraction - Charts">[http://seekingalpha.com/article/33336-home-equity-extraction-the-real-cost-of-free-cash ઇક્વીટી એક્ટાકશન - ચાર્ટ]</ref><ref name="reuters.com">[http://www.reuters.com/article/ousiv/idUSN2330071920070423 રોઇટર્સ-સ્પેન્ડીંગ બુસ્ટેડ બાય હોમ ઇક્વીટી લોન્સ]</ref> 1990ની સાલ દરમિયાન યુ.એસ. ગૃહ ગીરો ખોટને સંબંધિત GDPનો સરેરાશ 46%માંથી વધીને 2008 સુધીમાં 73% થઇ ગયો હતો, આમ તે $10.5 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચી ગયો હતો.<ref name="money.cnn.com">{{Cite web |url=http://money.cnn.com/2009/05/27/news/mortgage.overhang.fortune/index.htm |title=ફોર્ચ્યુન-ધ $4ટ્રિલિયન હાઉસીંગ હેડએક |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100306095651/http://money.cnn.com/2009/05/27/news/mortgage.overhang.fortune/index.htm |url-status=dead }}</ref> USA ગૃહતંત્રની ખોટના કારણે વાર્ષિક [[નિકાલજોગ ખાનગી આવક]]નું પ્રમાણ જે 1990માં 77% હતું તે વધીને, 2007ના અંત સુધીમાં 127% જેટલું થઇ ગયું હતું.<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/world/unitedstates/displaystory.cfm?story_id=12637090 |title=The End of the Affair |publisher=Economist |date=2008-10-30 |access-date= 2009-02-27}}</ref> 1981માં, યુ.એસ. ખાનગી ખોટ GDPમાં 123% હતી; 2008ના ત્રીજા ભાગમાં, તે 290% હતી.<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/774c0920-fd1d-11dd-a103-000077b07658.html એફટી-વુલ્ફ જાપાન્સ લેશન્સ]</ref> 2004-07 સુધીમાં, યુ.એસ.ની પાંચ મોટી રોકાણ બેંકોમાંથી દરેક મહત્વપૂર્ણ રીતે તેમના નાણાકીય લીવરેજમાં (રેખાકૃતિ જુઓ) વધારો કરી રહી હતી, જેથી તેઓની નાણાકીય આઘાતમાં વધારો થઇ રહ્યો હતો. 2007ના નાણાકીય વર્ષ માટે આ પાંચ સંસ્થાઓએ લગભગ $4.1 ટ્રિલિયનની ખોટ નોંધાવી હતી, 2007 માટે લગભગ 30%ની USA રાષ્ટ્રીય GDP પણ. [[લેહમન બ્રધર્સ]] નિર્ણિત થઇ ગઇ હતી, [[બેર સ્ટ્રેર્નેસ]] અને [[મેર્રીલ્લી લીન્ચ]] જુસ્સા ભરેલ વેચાણ ભાવોએ વેંચાઇ ગઇ હતી, અને [[ગોલ્ડમેન સાચે]] અને [[માર્ગેન સ્ટેન્લી]] વેપારી બેંકો બની ગઇ હતી, તેમના વિષે વધુ કડક નિયમિતતા રાખવા લાગી હતી. લેહમનના વાંધાની સાથે, આ કંપનીઓને સરકારી સહાયની જરૂઆત કે મળવાની આશા હતી.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/10/03/business/03sec.html|title=Agency's ’04 Rule Let Banks Pile Up New Debt, and Risk}}</ref> સપ્ટેમ્બર 2008માં યુ.એસ. સરકાર દ્વારા તેઓને [[સંરક્ષક]]માં મૂકવામાં આવી ત્યાં સુધીમાં ગીરો કરારનામામાં [[ફેન્ની મેઇ]] અને [[ફરેડ્ડીઇ મેક]], બે યુ.એસ. [[સરકારી બાંયધરી આપતા ઉદ્યમો]]એ, પોતાની માલિકીના કે રક્ષિત હોય તેવા લગભગ $5 ટ્રિલિયન કરારનામાં કરી ચૂકી હતી.<ref name="publications1">{{cite web |url=http://www.aei.org/publications/pubID.28704/pub_detail.asp |title=AEI-The Last Trillion Dollar Commitment |publisher=Aei.org |date= |access-date=2009-02-27 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174424/http://www.aei.org/publications/pubID.28704/pub_detail.asp%20 |url-status=dead }} અમેરીકન એન્ટરપ્રાઇઝ ઇન્સટીટ્યૂટ ઇઝ અ કનઝર્વેટીવ ઓર્ગેનાઇજેશન વીથ અ રાઇટ- ઓફ-સેન્ટર પોલીટકલ એજન્ડા.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601109&sid=adr.czwVm3ws&refer=home |title=Bloomberg-U.S. Considers Bringing Fannie & Freddie Onto Budget |publisher=Bloomberg.com |date=2008-09-11 |access-date= 2009-02-27}}</ref> આ સાત અસ્તિત્વ ધરાવતી ખૂબ જ ઊંચી લેવરેજ અને $9 ટ્રિલિયનની ખોટ કે બાંયધરીના કરારનામાઓમાં તે હતી, આ એક પ્રચંડ કેન્દ્રીકરણનું જોખમ હતું જોકે તેઓ ભંડાર બેંકોની જેવા સમાન નિયમિતતાઓને આધાની ન હતા. ===નાણાકીય નવીનીકરણ અને જટિલતા=== [[નાણાકીય નવોત્પાદ]] આ શબ્દનો ઉલ્લેખ હાલ ચાલી રહેલા તેવા નાણાકીય ઉત્પાદકોની રચનાના વિકાસને દર્શાવે છે જેમની રચના ખાસ ગ્રાહકના લક્ષ્યઓને પાર પાડવા માટે કરવામાં આવી હોય, જેમ કે એક ખાસ જોખમને ખુલ્લું મૂકવા માટે પર્યાપ્ત વળતર રજૂ કરવું (જેમ કે ઉધાર લેનારની ચૂક) કે નાણાકીય વ્યવસ્થા મેળવવા માટે મદદ કરવી. આ કટોકટીને બંધબેસતા ઉદાહરણમાં સમાવેશ થાય છે: [[બંધબેસતા-દર ગીરો]]; ઉપપ્રાથમિક [[ગીરોના સમૂહની અંદર ગીરો-પાછો આપવાની બાયંધરીઓ]] (MBS) કે રોકણકારોના વેચાણ માટે [[ગૌણ ખોટ કરારનામાઓ]] (CDO), [[જામીનગીરીપણા]]નો એક પ્રકાર; જમા રકમ વીમાના ફાર્મ જેને [[જમા રકમ કસૂરની અદલબલદ]] ((CDS). અમુક વર્ષોમાં આ ઉત્પાદનો ઉપયોગમાં નાટકીય રીતે ફેલાવો થયો જે તેમને કટોકટી તરફ દોરી ગયો. આ ઉત્પાદકોની જટિલતા અલગ હોય છે અને નાણાકીય સંસ્થાઓની ચોપડીઓના મૂલ્યો તેમાં સરળતા સાથે જોઇ શકાય છે. કેટલાક નાણાકીય નવીનતાઓ નીતિ-નિયમોને છેતરવાની અસરો ધરવે છે જેમકે ઓફ-બેલેન્સ શીટ ફાઈનાન્સિંગ કે જે મોટી બેંકો તરફથી જાહેર કરવામાં આવેલા લીવરેજ કે કેપિટલ કુશન (વધારાની મૂડી)ને અસર કરે છે. ઉદાહરણ માટે, [[માર્ટિન વુલ્ફ]] જૂન 2009માં લખ્યું હતું કે: "...આ દયાકાની શરૂઆતના સમયમાં બેંકોએ જે મોટા પાયે કર્યું હતું – બંધ-સ્થિરતા-શીટ સાધનો, કરારનામાઓ અને 'પડછાયાની બેંકિંગ પ્રણાલી' પોતે પણ – તે નિયમબદ્ધતાની આસપાસનો રસ્તાને શોધવા માટે હતું."<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/095722f6-6028-11de-a09b-00144feabdc0.html એફટી માર્ટીન વુલ્ફ – રીફોર્મ ઓફ રેગ્લેશન એન્ડ ઇનસેન્ટીવ્સ]</ref> ===જોખમની અચોક્કસ કિંમતો=== [[File:AIG Protester on Pine Street.jpg|thumb|right|એઆઇજી બક્ષિસોની ચૂકવણીના વિવાદમાં જોગેલ એક વિરોધકરનારની મુલાકાત સમાચાર માધ્યમ દ્વારા લેવામાં આવી રહી છે.]] કિંમત પર જોખમ આ તે સંદર્ભમાં કહેવાય છે કે રોકોણકારો દ્વારા [[વર્ધમાન વળતર]]ની જરૂરિયાત માટે તેની પર વધુનો જોખમ લેવામાં આવતો હોય, જે વ્યાજ દરો કે ફી દ્વારા અંકિત થઇ શકે. અનેક કારણોથી, બજારના સહભાગીઓએ નાણાકીય નવોત્પાદ સાથે સહજ રીતે જોડાયેલા જોખમનું ચોક્કસ પરિમાણ ના કાઢી શક્યા ઉદાહરણ માટે MBS અને CDOના કે તે સમજવામાં કે તેની અસર નાણાકીય પ્રણાલીની તમામ સ્થિરતા પર કેટલી થશે.<ref name="Declaration of G20"></ref> ઉદાહરણ માટે, જ્યારે તેઓને પ્રણાલીમાં રજૂ કરાયા ત્યારે CDO માટેની કિંમતના નમૂનોમાં સ્પષ્ટપણે જોખમના સ્તર રજૂ નથી કરતા. સરેરાશ વસૂલાત દર માટે ઊંચી ખાસિયતના CDOની પાસે ડોલર પર લગભગ 32 સેન્ટ્સ થાય, જ્યારે વસૂલાત દર માટે [[મેઝનીન]] CDOની પાસે પ્રતિ ડોલર માટે લગભગ પાંચ સેન્ટ્સ થતા હોય છે. આ મોટા, વહેવારીક રીતે વિચારી ન શકાતી, ખોટની નાટકીય અસર વિશ્વભરની બેંકોના સરવૈયા પર પડી, જેને તેમને કાર્ય કરવા માટે ખૂબ થોડીક મૂડીવાળી બેંકો કરી દીધી.<ref name="TPMBLOG1">{{cite web |date=2009-03-02 |url=http://tpmcafe.talkingpointsmemo.com/talk/blogs/paulw/2009/03/the-power-of-belief.php |title=paulw's Blog &#124; Talking Points Memo &#124; The power of belief |publisher=Tpmcafe.talkingpointsmemo.com |access-date=2009-11-11 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174540/https://tpmcafe.talkingpointsmemo.com/talk/blogs/paulw/2009/03/the-power-of-belief.php%20 |url-status=dead }}</ref> [[AIG]]ને લગતું અન્ય એક ઉદાહરણ, કે જે વિવિધ નાણાકીય સંસ્થાઓના કરારનામાની ખાતરી કરે છે જે મૂડી કસૂરના બદલાઓના ઉપયોગના માધ્યમથી થાય છે. જૂથ એને નાણાં ચૂકવાના વચનની મહત્વની ઘટનામાં જૂથ બીના દેણદાર થવા માટે વિનિમયમાં AIGને બક્ષિસ મળે છે આમ AIG CDSના મૂળભૂત સોદામાં જોડાયેલું હતું. જોકે, એઆઇજી (AIG)ની પાસે તેની ધણીબધી સીડીએસ (CDS) મંડળોને ટેકો પૂરો પાડવા માટે પૂરતી નાણાકીય મજબૂત ન હતી જેના કારણે કટોકટીમાં વધારો થયો અને સપ્ટેમ્બર 2008માં તેને સરકાર હસ્તક કરવામાં આવી. 2008 અને 2009ની શરૂઆતના સમયે એઆઇજી (AIG)ને ટેકો પૂરો પાડવા યુ.એસ કર ભરનારોએ $180 બિલિયનથી વધારે કર સરકારને આપ્યો છે, કે જેનાથી સીડીએસ (CDS) સોદાઓમાં વિવિધ પ્રતિ-જૂથોમાં નાણાંનો પ્રવાહો ચાલુ રહે, જેમાં ધણી મોટી વૈશ્વિક નાણાકીય સંસ્થાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601109&sid=aKKRHZsxRvWs&refer=home |title=Bloomberg-Credit Swap Disclosure Obscures True Financial Risk |publisher=Bloomberg.com |date=2008-11-06 |access-date= 2009-02-27}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/content/mar2009/db20090316_859460.htm?chan=top+news_top+news+index+-+temp_top+story |title=બિઝનેસ વીક- વુઝ વુ ઓન એઆઇજી લીસ્ટ ઓફ કાઉન્ટરપાર્ટીસ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2009-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318141052/http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/content/mar2009/db20090316_859460.htm?chan=top+news_top+news+index+-+temp_top+story |url-status=dead}}</ref> વિશાળપાયે-વપરાયેલા નાણાકીય નમૂનાની મર્યાદાઓને લીધે તેને વ્યવસ્થિત રીતે સમજી ન શકાયો.<ref>{{cite web |last=Regnier |first=Pat |url=http://moneyfeatures.blogs.money.cnn.com/2009/02/27/the-financial-crisis-why-did-it-happen/ |title=New theories attempt to explain the financial crisis - Personal Finance blog - Money Magazine's More Money |publisher=Moneyfeatures.blogs.money.cnn.com |date=2009-02-27 |access-date=2009-11-11 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174609/http://moneyfeatures.blogs.money.cnn.com/2009/02/27/the-financial-crisis-why-did-it-happen/%20 |url-status=dead }}</ref><ref name="Felix1">{{Cite news | last = Salmon | first = Felix | publication-date = 2009-02-23 | title = Recipe for Disaster: The Formula That Killed Wall Street | magazine = Wired Magazine | issue = 17.03 | url = http://www.wired.com/techbiz/it/magazine/17-03/wp_quant | access-date = 2009-03-08}} {{Dead link|date=નવેમ્બર 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> આ રચના અંગે તેવું માનવામાં આવ્યું કે CDSની કિંમતને સંકળાવવાની સાથે અને ગીરોને પાછા આપવાની બાયંધરીની કિંમતનું ચોક્કસ અંદોજો ના નકાળી શકે. કારણ કે તે ઉચ્ચ રીતનું આલેખાન છે, તેનો મોટા દરોના CDO અને CDS રોકાણકારો, નિર્ગમનકારો, અને દરોની કચેરીઓ દ્વારા તેનો ઝડપથી ઉપયોગ થવા લાગ્યો.<ref name="Felix1"></ref> એક વાઇર્ડ.કોમ લેખ મુજબ: {{quotation|Then the model fell apart. Cracks started appearing early on, when financial markets began behaving in ways that users of Li's formula hadn't expected. The cracks became full-fledged canyons in 2008—when ruptures in the financial system's foundation swallowed up trillions of dollars and put the survival of the global banking system in serious peril... Li's [[Gaussian copula]] formula will go down in history as instrumental in causing the unfathomable losses that brought the world financial system to its knees.<ref name="Felix1" /> }} જ્યારે નાણાકીય મિલકતો વધુને વધુ જટિલ બનતી ગઇ, અને તેનું મૂલ્ય કરવાનું વધુને વધુ દુષ્કર થતું ગયું, રોકાણકારો જે બંન્ને આંતરાષ્ટ્રીય [[કરાર દર]] કચેરીઓ અને બેંકની નિયમબદ્ધ કરનાર વ્યક્તિઓ દ્વારા તેમને ફરીથી ખાતરી આપવામાં આવી, જે તેઓની પર આધાર રાખતા હતા, સ્વીકૃતા માટે કેટલાક યોગ્ય જટિલ આંકડાશાસ્ત્રના નમૂના જે સિદ્ધાંતિકરીતે તેવું બતાવતા હતા કે આ જોખમો ખૂબ જ નાના છે જેટલા તેઓ વ્યવહારમાં ખરેખરમાં સાબિત થયો છે તે બતાવવામાં આવ્યા.<ref name="RISKS1">[http://www.nytimes.com/2008/11/25/business/25assess.html?hp ફ્લોયડ નોર્રીસ (2008). ][http://www.nytimes.com/2008/11/25/business/25assess.html?hp ''ન્યૂઝ એનાલીસીસ: અનઅધર ક્રાઇસીસ, અનઅધર ગેરેન્ટી'' , ધ ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સ, નવેમ્બર 24, 2008]</ref> [[જ્યોર્જે સોરોસે]] કહ્યું કે "સખતની-તેજી હાથમાં ત્યારે જતી રહી જ્યારે નવા ઉત્પાદકો એટલી બધી હદે જટિલ બની ગયા કે સત્તાઓ તેમના લાંબા ગણતરીવાળા જોખમોને ગણી ના શકી અને બેંકોના પોતાના જોખમના સંચાલનના નમૂનાઓ પર આઘાર રાખવાનું તેમને શરૂ કરી. સમાનરીતે, દરની કચેરીઓ નવસર્જનના કુત્રિમ ઉત્પાદકો દ્વારા ઉપલબ્ધ કરાવાતી માહિતી પર આધાર રાખ્યો. તે એક આધાતજનક જવાબદારીઓના કસૂરના લીધે થયું હતું." <ref name="WORSTCRISIS">{{Cite news | last = Soros | first = George | author-link = George Soros | publication-date = January 22, 2008 | title = The worst market crisis in 60 years | newspaper = Financial Times | publication-place = London, UK | pages = | url = http://www.ft.com/cms/s/0/24f73610-c91e-11dc-9807-000077b07658.html?nclick_check=1 | access-date = 2009-03-08}}</ref> ===તેજી અને પડછાયાની બેંકિંગ પ્રણાલીનું તૂટી પડવું=== જૂન 2008ના એક ભાષણમાં, પ્રમુખ અને એનવાય સમવયી અરક્ષિત બેંકના સીઇઓ [[ટીમોથી જેઇથનેર]]{{mdash}} કે જેમણે 2009માં સંયુક્ત રાજ્યોના નાણાં કોષના{{mdash}} મંત્રી રહ્યા હતા તેમને ઠંડી પડેલી જમા રકમની બજારો માટે મહત્વનો આરોપ "સમાંતર" બેંકિંગ પ્રણાલીમાં અસ્તિત્વને "ચલાવા" પર, જેને [[પડછાળાની બેંકિંગ પ્રણાલી]] પણ કહેવાય છે તેની પર મૂક્યો હતો. જમા રકમની બજારો માટે આ અસ્તિત્વો નિર્ણાયક બનીને નાણાકીય પ્રણાલીને મજબૂત બનાવી, પણ તે સમાન નિયમબદ્ધતાના નિયંત્રણોનો વિષય ન હતી. વધુમાં, આ અસ્તિત્વો ખૂબ જ મહત્વના હતા કારણકે તેઓ રોકડ રકમની બજારમાંથી ટૂંકી-અવધિમાંથી ખરીદ્યા હતા જેથી લાંબી-અવધિની, બિન રોકડ અને જોખમી મિલકતો ખરીદી શકાય. મૂડી બજારોના તૂટવાથી તેઓને ઝપડથી, તેમની લાંબી-અવધિના નિરાશાજનક ભાવોવાળી મિલકતોને નીચે ભાવે વેચવી પડી. તેને આને મહત્વપૂર્ણના અસ્તિત્વો તરીકે જણાવ્યું: {{quotation|In early 2007, asset-backed commercial paper conduits, in structured investment vehicles, in auction-rate preferred securities, tender option bonds and variable rate demand notes, had a combined asset size of roughly $2.2 trillion. Assets financed overnight in triparty repo grew to $2.5 trillion. Assets held in hedge funds grew to roughly $1.8 trillion. The combined balance sheets of the then five major investment banks totaled $4 trillion. In comparison, the total assets of the top five bank holding companies in the United States at that point were just over $6 trillion, and total assets of the entire banking system were about $10 trillion. The combined effect of these factors was a financial system vulnerable to self-reinforcing asset price and credit cycles.<ref name="newyorkfed.org"/>}} [[પોલ કરુગમન]], [[અર્થશાસ્ત્રમાં નોબલ પુરસ્કાર]] મેળવનારે, જણાવ્યું કે પડછાળાની બેંકિંગ પ્રણાલીના ચલાવું તે કટોકટીના કારણે જે "ઘટી રહ્યું હતું તેને એક ભાગ" હતું. આમાં નિયંત્રણની કમીને તેમને "પ્રતિકુળ અવગણના" તરીકે ઉલ્લેખી હતી.<ref name="Krugman 2009"></ref> {{quotation|As the shadow banking system expanded to rival or even surpass conventional banking in importance, politicians and government officials should have realized that they were re-creating the kind of financial vulnerability that made the Great Depression possible—and they should have responded by extending regulations and the financial safety net to cover these new institutions. Influential figures should have proclaimed a simple rule: anything that does what a bank does, anything that has to be rescued in crises the way banks are, should be regulated like a bank.}} ===ચીજવસ્તુઓ બમણી થવી=== ચીજવસ્તુઓના ભાવનો પરપોટોનું નિર્માણ ગૃહ નિર્માણના પરપોટાના તૂટવાની બાદ શરૂ થયું. [[તેલ]]ના ભાવ [[2007]]ની શરૂઆતથી 2008 સુધીમાં $50 થી $147 એટલે ત્રણ ગણી થઇ ગઈ, [[2008]]ના અંતમાં નાણાકીય કટોકટીમાં પૂરેપૂરા ડુબાવીને પહેલા આમ થવાની શરૂઆત થઇ ગઇ હતી.<ref>[http://futures.tradingcharts.com/chart/CO/M લાઇટ કરુડે ઓઇલ ચાર્ટ]</ref> જાણકારો તેના કારણો અંગે ચર્ચા કરી, જેમાં નાણાંના પ્રવાહમાંથી ગૃહ નિર્માણ અને અન્ય ચીજવસ્તુઓની અંદરના રોકાણોથી સટ્ટો કરવો અને નાણાકીય નીતિ કે કાચી સામગ્રીની અછતમાં ઝડપથી વધતી વિશ્વના અર્થતંત્ર અને આ બજારોના સ્થાન પર કબજો જમાવવોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો, જેમ કે આફ્રિકામાં ચાઇનાની વધી રહેલ હાજરી. તેલના ભાવોમાં વધારના વલણોથી ગ્રાહકોએ ગેસલાઇનની અંદરના વિશાળ શેરને ખર્ચવાના પ્રવાહને ફેરવ્યો, જેથી તેલનો નિકાસ કરતા દેશોના આર્થિક વિકાસના દબાણ નીચે તરફ દોરી ગયો, કારણ કે તેમની સંપત્તિનો પ્રવાહ તેલ-ઉત્પાદક રાજ્યોમાંથી આવતો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://mises.org/story/2999 |title=મીસેસ ઇન્સ્ટીટ્યૂટ-ધ ઓઇલ પ્રાઇઝ બબલ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2009-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090409062432/http://mises.org/story/2999 |url-status=dead }}</ref> 3 જૂન, 2008ના રોજ વેપાર, વિજ્ઞાન અને પરિવહનના સેનેટ મંડળની સામે સાક્ષીના સમયે, CFTC વ્યાપાર અને બજારના અગાઉના નિયાકમ (જે લાગુ પાડવા માટે જવાબદાર છે) માઇકલ ગ્રીનબર્ગે લંડન અને ન્યૂયોર્કના નિયમબદ્ધ વિશ્લેષણોના વિનિયમથી ચાલતા તેલના ભવિષ્યના સોદાની કિંમતોની સટ્ટેબાજીમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવવા માટે, ખાસ કરીને [[ગોલ્ડમેન સેચ]], [[મોર્ગન સ્ટેનલી]] દ્વારા સ્થાપિત અટલાન્ટા-આધારીત [[આંતરખંડીય વિનિમય]] અને [[બ્રિટિશ પેટ્રોલિયમ]]નું નામ લીધું હતું<ref>[http://digitalcommons.law.umaryland.edu/cong_test/27/ એનર્જી માર્કેટ મનીપુલેશન એન્ડ ફેડરલ ઇનફોર્સમેન્ટ રેજીમ્સ]</ref>.. [[File:Copper Price History USD.png‎|thumb|right|150px|વૈશ્વિક તાંબાના ભાવ]] તેવું નોંધવામાં આવ્યું કે તાંબાના ભાવોનો પરપોટા તેલના પરપોટાના સમયે જ જોવામાં આવ્યો હતો. તાંબાનો વેપાર 1990 થી લઇને 1999 સુધી પર [[ટન]] $2,500 જેટલો થતો હતો, જ્યારે તે $1,600 જેટલો પડ્યો ત્યારે. છેલ્લે 2004માં સૌથી નવો ભાવમાં ઘટાડો થયા હતો ત્યારબાદ 2008માં તેના ભાવમાં જોરદાર ઉછાળો જોવા મળ્યો અને [[તાંબા]]ના ભાવ $7,040 પર ટન થઇ ગ.યા. ફેબ્રુઆરી 2010ના રોજ તાંબાનો વેપાર $6,500 પર ટન થયો હતો અને ઘીમે ઘીમે તે ભાવો પડવા લાગ્યા<ref>{{Cite web |url=http://ddo.typepad.com/ddo/2006/10/the_relation_be.html |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2006-11-15 |archive-date=2006-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061115035115/http://ddo.typepad.com/ddo/2006/10/the_relation_be.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.pincock.com/Perspectives/Issue1-Copper.pdf |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2004-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041108173731/http://www.pincock.com/Perspectives/Issue1-Copper.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://investinmetal.com/copper-price/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100523113444/http://investinmetal.com/copper-price/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://dow-futures.net/historical-copper-prices-history/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512134725/http://dow-futures.net/historical-copper-prices-history |url-status=dead }}</ref>. [[કલાઇ]]ના ભાવોમાં પણ 1990ની સાલના અંતમાં તેજી આવી હતી, ત્યારબાદ કલાઇના ભાવો પડ્યા [[2007]]ની [[મે]]માં તે લગભગ $51,000 /£36,700 પર મીટર [[ટન]] થયા ત્યારબાદ [[2009]]ની [[જાન્યુઆરી]]માં તે $11,550/£8,300 પર મીટર ટન થઇ ગ.યા. જાન્યુઆરી 2010માં ભાવો વળી પાછા મળવાની શરૂઆત થઇ પણ ત્યાં સુધીમાં ઓસ્ટ્રેલિયાની મોટા ભાગની કલાઇ ખાણો નાદાર થઇ ચૂકી હતી<ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7841417.stm</ref>. ઉચ્ચ કોટીના [[કલાઇ સલ્ફેટ]]ની [[કાચી ધાતુ]]ના માટેના ભાવ [[2010]]માં પાછા મળવા લાગ્યા, અને [[ઓસ્ટ્રેલિયન]] ખાણ ઉદ્યોગ પણ પુન:પ્રસ્થાપિત થવા લાગ્યું<ref>http://www.proactiveinvestors.com.au/companies/news/5032/mincors-result-reflects-a-return-to-better-days-for-sulphide-nickel-5032.html</ref>. ===પદ્ધતિસરની કટોકટી=== અન્ય વિશ્લેષણ, જે [[મૂળધારા]]ના ખુલાસાઓથી અલગ છે, જે પ્રમાણે નાણાકીય કટોકટી માત્ર એક લક્ષણ છે અન્ય, ઊંડી કટોકટીનો, જે [[મૂડીવાદ]]નો પોતાની જાતની એક પદ્ધતિસરની કટોકટી છે. [[સમીર અમીન]]ના જણાવ્યા મુજબ, જે એક ઇજિપ્તમાં રહેતા માર્કીસ્ટ અર્થશાસ્ત્રી છે,જેમના પ્રમાણે 1970ની સાલની શરૂઆતથી [[પશ્ચિમ દેશો]]માં [[GDP]] [[વુદ્ધિ]] દરોમાં સ્થાયી ઘટાડો થઇ રહ્યો છે જે વધતા જતા ફાજલ જથ્થાનું નિર્માણ કરી રહ્યો છે જેમાં તેની પાસે સાચા [[અર્થતંત્ર]]ના નિકાલ માટે પૂરતો નફો નથી. તેના વિકલ્પ તરીકે ફાજલ પડેલા જથ્થાને નાણાકીય બજારમાં નાખવો જોઇએ, જેથી તે [[ઉત્પાદક મૂડી]], [[રોકાણ]], ખાસ કરીને અનુગામી અનિયમિતતા કરતા વધુ ફાયદાકારક બને.<ref>{{cite web |url=http://www.ismea.org/INESDEV/AMIN.eng.html |title=Samir AMIN |publisher=Ismea.org |date=1996-08-22 |access-date=2009-11-11 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174524/http://www.ismea.org/INESDEV/AMIN.eng.html%20 |url-status=dead }}</ref> સમીર અમીનના જણાવ્યા મુજબ, આ અસાધારણ ઘટના હાલની [[નાણાકીય પરપોટાઓ]]ની તરફ દોરી ગઇ હતી (જેવી કે [[ઇન્ટર્નેટ બબલ]]) અને 2007-2010ની નાણાકીય કટોકટીના ઊંડા કારણો.<ref>{{cite web|last=Amin |first=Samir |url=http://www.globalresearch.ca/index.php?context=va&aid=11099 |title=Financial Collapse, Systemic Crisis? |publisher=Globalresearch.ca |date=2008-11-23 |access-date= 2009-11-11}}</ref> [[જ્હોન બેલ્લામી ફોસ્ટર]], રાજકીય અર્થશાસ્ત્રના વિશ્લેષક અને [[મથલી રીવ્યૂ]]ના સંપાદકનું, માનવું છે કે [[જીડીપી (GDP)]] [[વુદ્ધિ]] દરોમાં 1970ની સાલથી થયેલા ઘટાડાની પાછળ [[બજાર સંતૃપ્તિ]]માં થયેલો વધારો જવાબદાર છે.<ref>{{cite web |url=http://monthlyreview.org/080401foster.php |title=The Financialization of Capital and the Crisis |publisher=Monthly Review |date= |access-date=2009-11-11 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174534/https://monthlyreview.org/2008/04/01/the-financialization-of-capital-and-the-crisis/ |url-status=dead }}</ref> 2005 દરમિયાન [[જ્હોન સી. બોગ્લે]] લખ્યું કે મૂડીવાદ અણઉકલ્યા પડતરોની શ્રેણીનો સામનો કરી રહી છે જેનો પાછલી નાણાકીય કટોકટીમાં ફાળો હતો અને તેને સારી પેઠે લખવામાં નથી આવ્યું:{{quotation|Corporate America went astray largely because the power of managers went virtually unchecked by our gatekeepers for far too long...They failed to 'keep an eye on these geniuses' to whom they had entrusted the responsibility of the management of America's great corporations.}} તેમને ખાસ મુદ્દાઓની ટીકા કરી હતી, જેમાં સમાવેશ થાય છે:<ref>{{cite book | last = Bogle | first = John | year = 2005 | title = The Battle for the Soul of Capitalism | url = https://archive.org/details/battleforsoulofc0000bogl | publisher = Yale University Press | isbn = 978-0-300-11971-8}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://video.google.com/videoplay?docid=-9091574967491272154&q=Battle+for+the+Soul+of+Capitalism |title=બેટલ ફોર ધ સોલ ઓફ કેપીટાલીઝમ |access-date=2021-12-24 |archive-date=2011-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103071618/http://video.google.com/videoplay?docid=-9091574967491272154&q=Battle+for+the+Soul+of+Capitalism |url-status=dead }}</ref> તેની દલીલ છે કે "સંચાલકના મૂડીવાદ"ની સાથે "માલિકના મૂડીવાદ"ને બદલી શકાય, એટલે કે કંપનીના વહીવટને ચલાવવા માટે શેરધારકોને જોવાને બદલે નફાને જોવું જોઇએ, [[મહત્વની-એજન્ટ સમસ્યા]] પર એક વિવિઘતા; વહીવટી નુકશાનની ભરપાઇનું ઝડપથી વધવું; કમાવવાનો વહીવટ, મુખ્ય કેંન્દ્રના શેરની કિંમત પર મુખ્યરીતે એક કેંન્દ્ર કરતા તેની સાચી કિંમતની રચના; અને પહેરીગાર, હિસાબ તપાસનારની સાથે, નિર્દેશકોનું મંડળ, વોલ સ્ટ્રીટ વિશ્લેષકો, અને કારકિર્દી રાજશાસ્ત્રીઓની નિષ્ફળતા. ===આર્થિક આગાહીકરનારની ભૂમિકા=== નાણાકીય કટોકટીની વિશાળ પાયે આગાહી [[મૂળધારાના અર્થશાસ્ત્રીઓ]] દ્વારા કરવામાં આવી ન હતી, જે તેના બદલે [[મહા સમધોરણ]] અંગે બોલતા હતા. કેટલાક [[સુધારાવાદી અર્થશાસ્ત્રીઓ]]એ, વિવિધ દલીલો સાથે, કટોકટી અંગે અનુમાન કર્યું હતું. ડીર્ક બેજેમેર તેના સંશોઘનમાં<ref>{{cite web |url=http://mpra.ub.uni-muenchen.de/15892/ |title=“No One Saw This Coming”: Understanding Financial Crisis Through Accounting Models |last=Bezemer |first=Dirk J |date=June 2009 |publisher=Munich Personal RePEc Archive |access-date= 2009-10-23 }}</ref> (દલીલોની સહાય અને અંદાજીત સમયથી) 12 અર્થશાસ્ત્રીઓ સાથે ભરોસાપૂર્વક કટોકટી અંગે અનુમાન લગાવ્યું હતું: [[ડીન બારેક]] (US), વયન્ની ગોલ્ડી (US), [[ફેર્ડ હેરીસન]] (UK), [[મિચેલ હડસન]] (US), [[એરીક જાન્સજેન]] (US), [[સ્ટીવ કીન]] (ઓસ્ટ્રેલિયા), [[જેકોબ બ્રોચનેર માડસેન]] &amp; જેન્સ કજાઇર સોરેનસેન (ડેનમાર્ક), [[કર્ટ રીચબેકર]] (US), [[નાઉરિયલ રુબીની]] (US), [[પીટર શિફ]] (US), અને [[રોબર્ટ શીલ્લેર ]](US). અન્ય નિષ્ણાતો જેમણે નાણાકીય કટોકટી અંગે સૂચન કર્યું હતું તેમના ઉદાહરણ પણ અહીં આપેલ છે.<ref>"રીસેસન ઇન અમેરીકા," ધ ઇકોનોમીસ્ટ, નવેમ્બર 15, 2007.</ref><ref>રીચાર્ડ બેર્નેરh, "પરફેક્ટ સ્ટ્રોમ ફોર ધ અમેરીકન કનસ્યૂમર," મોર્ગન સ્ટેનલી ગ્લોબલ ઇકોનોમીક ફોરમ, નવેમ્બર 12, 2007.</ref><ref>કબીર ચીદ્દર, "ગોલ્ડમેન સી સબપ્રાઇમ કટીંગ $2 ટ્રિલિયન ઇન લેન્ડીંગ," બ્લૂમબેર્ગ.કોમ, નવેમ્બર 16, 2007.</ref> ''[[બિઝનેસ વીક]]'' નામના સામયિકની મુખ્ય લેખમાં તેવો દાવો છે કે 1930ની [[મહામંદી]] થઇ ત્યારથી સૌથી ખરાબ આંતરાષ્ટ્રિય કટોકટી અંગે અનુમાન લગાવવામાં મોટાભાગના અર્થશાસ્ત્રીઓ નિષ્ફળ ગયા છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.businessweek.com/magazine/content/09_17/b4128026997269.htm?chan=top+news_economics+subindex+page_economics |title=બિઝનેસવીક મેગેઝીન |access-date=2010-07-15 |archive-date=2009-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090430235331/http://www.businessweek.com/magazine/content/09_17/b4128026997269.htm?chan=top+news_economics+subindex+page_economics |url-status=dead}}</ref> [[વોર્ટન સ્કૂલ ઓફ ધ યુનિવર્સિટિ ઓફ પેન્સીવેલીયા]]ના ઓનલાઇન વ્યાપારી વર્તમાન પત્રમાં જણાવ્યું કે કેમ અર્થશાસ્ત્રીઓ આ મોટી વૈશ્વીક નાણાકીય કટોકટી અંગે અનુમાન કરવામાં નિષ્ફળ ગયા.<ref>{{cite web |url=http://knowledge.wharton.upenn.edu/article.cfm;jsessionid=a830ee2a1f18c5f62020347bf11442669617?articleid=2234 |title=Why Economists Failed to Predict the Financial Crisis - Knowledge@Wharton |publisher=Knowledge.wharton.upenn.edu |date= |access-date=2009-11-11 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174518/http://knowledge.wharton.upenn.edu/article.cfm;jsessionid=a830ee2a1f18c5f62020347bf11442669617?articleid=2234%0A%20 |url-status=dead }}</ref> માધ્યમોમાં જાણીતા લેખોને રજૂ કરાયા જેનાથી સામાન્ય લોકો તેવું માનવા લાગ્યા કે મોટા ભાગના અર્થશાસ્ત્રીઓ નાણાકીય કટોકટીનું અનુમાન કરવાની તેમની ફરજમાં નિષ્ફળ ગયા છે. ઉદાહરણ માટે, ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સના એક લેખ માટે તેવું જણાવવામાં આવ્યું કે અર્થશાસ્ત્રી [[નાઉરિયલ રુબીની]] આવી કટોકટી અંગે સપ્ટેમ્બર 2006ની શરૂઆતમાં ચેતવ્યા હતા, અને આ લેખમાં તેવું લખવામાં આવ્યું કે અર્થશાસ્ત્રના વ્યવસાય કરનારને મંદીનું અનુમાન કરવામાં અયોગ્ય છે.<ref>[http://www.nytimes.com/2008/08/17/magazine/17pessimist-t.html?pagewanted=all "ડૉ.ડુમ"], બાય સ્ટેફેન મીથ્મ, ઓગસ્ટ 15, 2008, ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ મેગેજીન</ref> ''[[ગાર્ડિયન]]'' પ્રમાણે, ગૃહ બજારનું તૂટી પડવું અને વૈશ્વિક મંદીનું અનુમાન રુબીની માટે કરવું હાસ્ય જનક છે, જ્યારે ''ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સે'' તેમને "ડૉ.વિનાશ"નું લેબલ આપ્યું.<ref>[http://www.guardian.co.uk/business/2009/jan/24/nouriel-roubini-credit-crunch ઇમ્મા બોર્કકેસ, "હી ટોલ્ડ યસ સો," ધ ગાર્ડીયન જાન્યુઆરી 24, 2009.]</ref> મુખ્યપ્રવાહમાં આવેલા [[નાણાકીય અર્થશાસ્ત્રીયો]] માંથી મોટા ભાગે માનવું છે કે નાણાકીય કટોકટીની આગાહી સામાન્ય રીતે ન કરી શકાય,<ref>{{Cite web |url=http://modeledbehavior.com/2009/09/11/john-cochrane-responds-to-paul-krugman-full-text/ |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100506061819/http://modeledbehavior.com/2009/09/11/john-cochrane-responds-to-paul-krugman-full-text/ |url-status=dead }}</ref> જેને અનુસરવા [[ઇજેને ફામા]]ની [[કાર્યક્ષમ-બજાર અનુમાન]] અને તેને લગતા [[અવ્યવસ્થિત-ચાલ અનુમાન]], કે જેમાં કહ્યું છે કે સંભવિત ભવિષ્યની હિલચાલ અંગે તમામ માહિતી બજારમાં હોય અને જેથી નાણાકીય ભાવોની હિલચાલ અવ્યવસ્થિત અને અનુમાન ન કરી શકાય તેવી હોય છે. ==નાણાકીય બજારો પર થયેલી અસરો== ===નાણાકીય સંસ્થાઓ પર થયેલી અસરો=== {{See also|Nationalisation of Northern Rock|Federal takeover of Fannie Mae and Freddie Mac}} [[File:Northern Rock Queue.jpg|thumb|right|200px|2007માં ચાલતી નોર્ધન રોક, એક યુકે બેંક]] આંતરાષ્ટ્રીય નાણાં ભંડોળના અંદાજ મુજબ જાન્યુઆરી 2007થી સપ્ટેમ્બર 2009 સુધીમાં યુ.એસ અને યુરોપીયનની મોટી બેંકોએ વિષમય મિલકતો અને ખરાબ ધિરાણોની અંદર $1 ટ્રિલિયનથી પણ વધારે નાણાં ગુમાવ્યા છે. આ નુકશાન 2007-10માં $2.8 ટ્રિલિયનની ઊંચાઇએ પહોચવાની આશા સેવાઇ રહી છે. યુ.એસ. બેંકોના નુકશાન અંગે $1 ટ્રિલિયનનું અનુમાન કરવામાં આવ્યું અને યુરોપીયન બેંકોની ખોટ $1.6 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચી જશે તેવું મનાય છે. IMFના અંદાજ મુજબ યુ.એસ. બેંકો લગભગ 60 ટકા જેટલી ખોટમાં હતી, પણ બ્રિટિશ અને યુરોજોનની બેંકોને ખાલી 40 ટકા જેટલી જ ખોટ સહન કરવી પડી.<ref>[http://www.reuters.com/article/marketsNews/idCNL554155620091105?rpc=44 બ્લૂમબર્ગ-યુ.એસ. યુરોપીયન બેંક રાઇટડાઉન &amp; લોસીસ-નવેમ્બર 5, 2009]</ref> [[નાર્ધન રોક]], મધ્યમ-કદની [[બ્રિટિશ]] બેંક, ભોગ બનનાર બેંકોમાંની પહેલી એવી એક બેંક હતી.<ref>{{cite web | url=http://www.bankofengland.co.uk/publications/news/2007/090.htm | title=News Release: Liquidity Support Facility for Northern Rock plc | author=HM Treasury, Bank of England and Financial Services Authority | date=September 14, 2007 | access-date=જુલાઈ 15, 2010 | archive-date=ઑક્ટોબર 14, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081014194643/http://www.bankofengland.co.uk/publications/news/2007/090.htm | url-status=dead }}</ref> ઉચ્ચ [[લેવરેજ]]ના વેપારની પ્રકૃતિને કારણે આ બેંકને [[બેંક ઓફ ઇંગ્લેન્ડ]]થી સુરક્ષાની વિંનતી માટે દોરી ગયો. આનાથી રોકાણકારો ભયભીય થઇ બીજી દિશા તરફ દોરાઇ ગયા અને 2007ના મધ્ય-સપ્ટેમ્બરમાં આ બેંક, [[બેંક રન]] થઇ ગઇ. [[લિબેરલ ડેમોકેટ્ર શેડો]] [[ચન્સલર]] [[વીન્સે કેબલ]] થી લઇને [[રાષ્ટ્રીયકરણ]] દ્વારા આ અંગે બોલવાથી શરૂઆતમાં આ સંસ્થાની અવગણના કરાઇ; ફેબ્રુઆરી 2008માં, [[બિટ્રીશ સરકારે]] (ખાનગી ભાગને ખરીદનારને શોધવામાં મોટે પાયે નિષ્ફળ જતા) નરમ પડી, અને આ બેંકને સાર્વજનિક હાથોમાં લેવામાં આવી. [[નાર્ધન રોકની સમસ્યાઓ]] એક પ્રારંભિક સૂચક પૂરવાર થઇ તેવી આફત માટે જે જલ્દી જ અન્ય બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ પર પડવાની હતી. શરૂઆતમાં તેવી કંપનીઓને તેની અસર થઇ જે સીધે સીધી ગૃહ બાંધકાર અને ગીરો ઉધારી સાથે સંકળાયેલી હોય જેવી કે નાર્ધન રોક અને [[કન્ટ્રિવાઇડ નાણાકીય]], જે મૂડી બજારોથી નાણાં મેળવવામાં અસફળ રહી હતી. 2007 અને 2008 દરમિયાન 100 કરતા વધુ ગીરો ધિરનાર નાદાર થઇ ગયા. માર્ચ 2008માં [[બીયર સ્ટેઅર્નેસ]] જેવી રોકાણ બેંક પડી ભાંગી આમ [[જેપી માર્ગન ચેઝ]]ના આક્રમક વેચાણ કરવાથી બન્યું હતું. સપ્ટેમ્બર અને ઓક્ટોબર 2008માં આ કટોકટી તેના શિખરે પહોંચી. ઘણા મહત્વની સંસ્થાઓ ધાકધમકી હેઠળ આવીને કાં તો નિષ્ફળ ગઇ, કે પછી તેને સરકાર હસ્તક કરવામાં આવી. જેમાં [[લેહમેન બ્રધર્સ]], [[મેર્રીલ્લ લયન્ચ]], [[ફ્રેની મેઇ]], [[ફ્રેર્ડ્ડી મેક]], [[વોશિંગ્ટન મીચ્યુઅલ]], [[વચોવી]] અને [[AIG]]નો સમાવેશ થાય છે.<ref name="foreignaffairs1">{{cite web |author=Roger C. Altman |url=http://www.foreignaffairs.org/20090101faessay88101/roger-c-altman/the-great-crash-2008.html |title=Altman - The Great Crash |publisher=Foreign Affairs |date= |access-date=2009-02-27 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174515/https://www.foreignaffairs.com/20090101faessay88101/roger-c-altman/the-great-crash-2008.html%20 |url-status=dead }}</ref> ===મૂડી બજારો અને પડછાળાની બેંકિંગ પ્રણાલી=== [[File:TED spread 2008.svg|thumb|2008 દરમિયાન ટીઇડી ફેલાવવું અને ઘટકો]] સપ્ટેમ્બર 2008 દરમિયાન, કટોકટી તેના સૌથી નિર્ણાયક તબક્કા પર પહોંચી ગઇ હતી. એક [[બેંક રન]]નો સમાન હિસ્સો નાણાં બજારના સહિયારા ભંડોળમાંથી આવતો હતો, જે [[વેપારી હૂંડી]] બાહર પાડી તેમાં નિગમના ભંડોળ તેઓના કાર્યો અને પગારપત્રકો દ્વારા વારંવાર રોકાણ કરીને મેળવવામાં આવતો હતો. નાણાં બજારોમાંથી એક અઠવાડિયામાં $144.5 બિલિયન નાણાંને પાછા ખેંચી લેવામાં આવ્યા, જેની સામે અગાઉના અઠવાડિયામાં $7.1 બિલિયન જેટલા નાણાં પાછા ખેંચવામાં આવ્યા હતા. તેઓની ટૂંકી-અવધિની ખોટથી આ વિક્ષેપના નિર્ગમની ક્ષમતાને રોલઓવર (પાછું પોતાના સ્થાને મૂકવું) કરી શકતી હતી. યુ.એસ. સરકારે નાણાં બજારના સમાતંર ખાતાઓથી બેંકના [[થાપણ વીમા]] દ્વારા કામચલાઉ બાંયધરી<ref>[http://online.wsj.com/article/SB122186683086958875.html?mod=article-outset-box એનવાયટી-]</ref> અને જેની સાથે સમવાયી અરક્ષિત યોજનાઓથી વેપારી હૂંડી ખરીદવા માટે વિસ્તરેલા વીમા દ્વારા પ્રતિક્રિયા આપી. [[TED વિસ્તાર]], સામાન્ય અર્થતંત્રમાં મૂડી જોખમને સમજવા માટે આ એક સૂચક હતું, જેની અણી જુલાઇ 2007માં ઉપર થઇ, એક વર્ષ માટે અસ્થિર રીતે રહ્યું, ત્યારબાદ સપ્ટેમ્બર 2008<ref>[http://www.bloomberg.com/apps/cbuilder?ticker1=.TEDSP%3AIND "3 યર ચાર્ટ"] [[ટેડ સ્પ્રેર્ડ]] બ્લૂમબેર્ગ.કોમ "ઇન્વેસમેન્ટ ટૂલ્સ"</ref> તે વધુ ઉપર આવ્યું, ઓક્ટોબર 10, 2008, ના રોજ તે 4.65% નોંધેલી જગ્યા પર પહોંચી ગયું. સપ્ટેમ્બર 18, 2008ની નાટકીય બેઠકમાં, નાણાં મંત્રી [[હેનરી પોલસન]] અને ફેડના વડા [[બેન બેર્નાન્કે]] મહત્વના ધારાસભ્યોને $700 બિલિયનની કટોકટી જામીનગીરીના પ્રસ્તાવ સાથે મળ્યા. બેર્નાન્કે તેઓને જણાવ્યું કે: "જો આપણે આ નહીં કરીએ, તો સોમવારે આપણી પાસે અર્થતંત્ર નહીં હોય."<ref>[http://www.nytimes.com/2008/10/02/business/02crisis.html એનવાયટી ધ રેકકુનીંગ- એસ ક્રાઇસીસ સ્પીર્લેડ, એલારામ લીડ ટુ એકશન]</ref> [[કટોકટી અર્થતંત્ર સ્થિરતા કાયદો]], કે જેમાં [[આફતમાં ઉપલબ્ધ મિલકતથી સહાય કરવાની યોજના]] (TARP)ને લાગુ પાડી શકાય છે તેને ઓક્ટોબર 3,2008ના રોજ આ સહી કરી લાગુ પાડવામાં આવ્યો.<ref name="Associated Press-Raum-2008-10-03">રુયમ, ટોમ (ઓક્ટોબર 3, 2008) [http://www-cdn.npr.org/templates/story/story.php?storyId=95336601 બુશ સાઇન $700 બિલયન બેલઆઉટ બિલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091202085955/http://www-cdn.npr.org/templates/story/story.php?storyId=95336601 |date=2009-12-02 }}. એનપીઆર</ref> અર્થશાસ્ત્રી [[પોલ ક્રુગમેન]] અને યુ.એસ નાણાં કોષના મંત્રી [[ટીમોથી જેઇથનેરે]] જણાવ્યું કે [[પડછાયાની બેંકિંગ પ્રણાલી]]ના સ્ફોટથી મૂડીની કટોકટી થઇ, જેનાથી પરંપરાગત વ્યાપારી બેંકિંગ વિભાગ પર સમાન રીતે મહત્વપૂર્ણ વિકાસ થયો છે જે ઉપર જણાવ્યું છે તે મુજબ. વિનિમયમાં રોકાણ ભંડોળને મેળવી ન શકવાની ક્ષમતાના લીધે વિવિધ પ્રકારના [[ગીરો-પાછા મેળવવાની બાયંધરીઓ]] કે ઉપલબ્ધ [[મિલકત પાછળની વેપારી હૂંડી]], રોકાણ બેંકો અને અન્ય પડછાયાની બેંકિંગ પ્રણાલીના અસ્તિત્વ ગીરો મંડળોને અને અન્ય નિગમોને ભંડોળ ઉપલબ્ધ નહીં કરાવી શકે.<ref name="newyorkfed.org"></ref><ref name="Krugman 2009"></ref> આના કારણે યુ.એસ. ઉધાર આપવાના માળખાનો આશરે ત્રીજા ભાગ જકડી ગયો અને જૂન 2009 સુધી તે આ રીતે જકઠાયેલો રહ્યો.<ref>{{cite web |author=Search Site |url=http://www.city-journal.org/2009/19_1_credit.html |title=Nicole Gelinas-Can the Fed's Uncrunch Credit? |publisher=City-journal.org |date= |access-date=2009-02-27 |archive-date=2012-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510024457/http://www.city-journal.org/2009/19_1_credit.html |url-status=dead }}</ref> [[બ્રુકીંગ્સ સંસ્થા]] મુજબ, પરંપરાગત બેંકીંગ પ્રણાલી પાસે જૂન 2009ના આ તફાવતને બંધ કરવા જેટલી મૂડી નહતી: "વધુના ઉધારના જથ્થા માટે, મજબૂત નફાઓના કેટલાક વર્ષો લાગશે જેથી મહત્વપૂર્ણ મૂડીના ટેકોનું નિર્માણ થઇ શકે." લેખકોએ પણ સૂચવ્યું કે કેટલાક બાયંધરીપણાના પ્રકારો જેવાકે "હંમેશા માટે નાશ પામવું, જેમ કે વધુ પડતી અચોક્કસ મૂડી શરતોના વિમાનોમાં હોવું." પડછાયાની બેંકિંગ પ્રણાલીના જ્યારે તૂટી પડી ત્યારે પરંપરાગત બેંક્સ તેમના ઉધાર માનકોને ઊભા કર્યા આમ થવા પાછળનું મૂળ કારણ ઉધાર માટે ઉપલબ્ધ ભંડોળમાં થયેલો ધટાડો હતું.<ref>{{Cite web |url=http://www.brookings.edu/papers/2009/0615_economic_crisis_baily_elliott.aspx |title=બ્રુક્રીંગ્સ ઇન્સટીટ્યૂટ – યુ.એસ. ફાઇનાસીયલ એન્ડ ઇકોનોમીક ક્રાઇસીસ જૂન 2009 પીડીએફ પેજ 14 |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-06-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/68F3Ctgsk?url=http://www.brookings.edu/research/papers/2009/06/15-economic-crisis-baily-elliott |url-status=dead }}</ref> ===સંપત્તિ પર થયેલી અસરો=== [[File:Lehman Brothers Times Square by David Shankbone.jpg|thumb|150px|લેહમન ભાઈઓનું ન્યૂ યોર્ક શહેર ખાતે આવેલું મુખ્યમથક]] સંપત્તિમાં થતો સતત ઘટાડો અને ઉપભોગ તથા વેપાર રોકાણમાં થતા સતત ઘટાડા વચ્ચે સીધો સંબંધ છે, જેની સાથે સરકાર વપરાશને રજૂ કરતું આર્થિક એન્જિન પણ જોડાયેલું છે. જૂન 2007 અને નવેમ્બર 2008ની વચ્ચે, અમેરીકનોએ સરેરાશ અંદાજ મુજબ તેઓના સંગ્રહિત ચોખ્ખી કિંમતના ચોથા ભાગ કરતા વધુ કિંમતને ગુમાવી હતી. નવેમ્બર 2008ની શરૂઆત સુધીમાં, યુ.એસ. શેર ઇન્ડેક્સનું પાટિયું S&amp;P 500 થઇ ગયું, જે તેની 2007 ઊંચાઇથી 45 ટકા નીચે આવી ગયું હતું. 2006માં ગૃહ નિર્માણના ભાવો જે શિખરે હતા તે હવે પડીને 20% થઇ ગયા હતા, જે ભવિષ્યની બજારોને સંભવનીય 30-35% નો ઘટાડો દેવાનું સૂચન કરતા હતા. સંયુક્ત રાજ્યોમાં તમામ ગૃહ શેર, જે 2006માં તેને શિખરના સમયે $13 ટ્રિલિયનની કિંમત ધરાવતા હતા, તેમાં 2008ના મધ્ય સુધીમાં $8.8 ટ્રિલિયનનો ઘટાડો થઇ ગયો હતો અને 2008 અંત સુધી પણ તેમાં ઘટાડો ચાલુ રહ્યો. સમગ્ર નિવૃત્તિ સંપત્તિઓ, અમેરિકાની બીજી-વિશાળ ગૃહતંત્રની મિલકત છે, જે 22 ટકા નીચે આવી ગઇ હતી, 2006માં જે $10.3 ટ્રિલિયન માંથી 2008ના મધ્ય સુધીમાં તે $8 ટ્રિલિયન થઇ ગઇ હતી. આ સમય દરમિયાન, બચત અને રોકાણ મિલકતોને (નિવૃત્તિ બચતના ભાગ માંથી) $1.2 ટ્રિલિયનની ખોટ ગઇ હતી અને નિવૃત્તિ વેતનની મિલકતોને $1.3 ટ્રિલિયનની ખોટ થઇ હતી. સાથે મળીને, આશ્ચર્યચકિત રીતે $8.3 ટ્રિલિયનની કુલ ખોટ ગઇ હતી.<ref>{{cite web |author=Roger C. Altman |url=http://www.foreignaffairs.org/20090101faessay88101/roger-c-altman/the-great-crash-2008.html |title=The Great Crash, 2008 - Roger C. Altman |publisher=Foreign Affairs |date= |access-date=2009-02-27 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174515/https://www.foreignaffairs.com/20090101faessay88101/roger-c-altman/the-great-crash-2008.html%20 |url-status=dead }}</ref> 2007ના બીજા ભાગના શિખરની શરૂઆત થઇ ત્યારથી, ગૃહતંત્રની મિલકતમાં $14 ટ્રિલિયનનો ઘટાડો થયો છે.<ref>[http://money.cnn.com/2009/06/11/news/economy/Americans_wealth_drops/?postversion=2009061113 અમેરીકન વેલ્થ ડ્રોપ્સ $1.3 ટ્રિલિયન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100913115645/http://money.cnn.com/2009/06/11/news/economy/Americans_wealth_drops/?postversion=2009061113 |date=2010-09-13 }}. સીએનએનમની.કોમ. જૂન 11, 2009</ref> વધુમાં, યુ.એસ.ના ઘરના માલિકો કે જેમનું તેવું અનુમાન હતું કે તેમના ઘરના શેરોનું મહત્વ કટોકટીના વર્ષોની પહેલા વધશે, તેઓને પણ જ્યારે ગૃહ નિર્માણના ભાવો તૂટી પડ્યા ત્યારે તે વખતે તેમની આશા પડી ભાંગી. ગુહ ઇક્વીટી નિકાલથી ઉપભોક્તાઓ દ્વારા મળતા મફતના નાણાં, ગૃહ નિર્માણના પરપોટાના નિર્માણની સાથે 2001માં $627 બિલિયનથી 2005માં $1,428 બિલિયન થઇ બેગણું થઇ ગયા, જે આ સમય દરમિયાન તે કુલ $5 ટ્રિલિયનની નજીક પહોંચી ગયો હતો.<ref name="Greenspan Kennedy Report - Table 2"></ref><ref name="Equity extraction - Charts"></ref><ref name="reuters.com"></ref> 1999ની સાલમાં યુ.એસ. ગૃહ ગીરો ખોટ સંબંધી GDP જે આ સમયે સરેરાશ 46% હતી તે 2008 સુધીમાં વધીને 73% થઇ ગઇ, એટલે કે તે $10.5 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચી ગઇ હતી.<ref name="money.cnn.com"></ref> વપરાશ અને ઉધાર આપવાની ક્ષમતામાં પર્યાપ્ત વળતરની વસ્તુઓના ઘટાડાથી, યુ.એસ. સરકાર અને યુ.એસ. સમવયી આરક્ષણ પોતે $13.9ની વચનબદ્ધતા બતાવી, જેમાં $6.8 ટ્રિલિયનનું જૂન 2009 સુધીમાં રોકણ થઇ ગયું હતું કે વેચાઇ ગયા હતા.<ref>[http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf ગવર્મેન્ટ સપાર્ટ ફોર ફાઇનાસીયલ એસેસ્ટ એન્ડ લાઇએબીલીટી એનાઉન્સ ઇન 2008 એન્ડ સુન ધેરઆફ્ટર ($ ઇન બિલિયન). ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527155935/http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf |date=2010-05-27 }}[http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf પૃષ્ઠ 32. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527155935/http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf |date=2010-05-27 }}[http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf એફડીઆઇસી સુપરવીઝનરી ઇનસાઇટ પબ્લિકેશન. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527155935/http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf |date=2010-05-27 }}[http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf સમર 2009.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527155935/http://www.fdic.gov/regulations/examinations/supervisory/insights/sisum09/si_sum09.pdf |date=2010-05-27 }}</ref> આની અસરથી, અર્થતંત્રના મહત્વના ભાગ ફેડ માટે "ઉધાર લેવો તે છેલ્લો આશ્રય" હોવાને બદલે "ઉધાર લેવો તે એક માત્ર આશ્રય" બની ગયો. કેટલાક કિસ્સાઓમાં ફેડને હવે "ખરીદનારનો છેલ્લો આશ્રય" તરીકે ગણાવામાં આવવા લાગ્યું. અર્થશાસ્ત્રી [[ડીન બેકરે]] સમજાવ્યું કે આ રીતે આવકની ઉપલબ્ધતામાં ઘટાડો થયો: {{quotation|Yes, consumers and businesses can't get credit as easily as they could a year ago. There is a really good reason for tighter credit. Tens of millions of homeowners who had substantial equity in their homes two years ago have little or nothing today. Businesses are facing the worst downturn since the [[Great Depression]]. This matters for credit decisions. A homeowner with equity in her home is very unlikely to default on a car loan or credit card debt. They will draw on this equity rather than lose their car and/or have a default placed on their credit record. On the other hand, a homeowner who has no equity is a serious default risk. In the case of businesses, their creditworthiness depends on their future profits. Profit prospects look much worse in November 2008 than they did in November 2007 (of course, to clear-eyed analysts, they didn't look too good a year ago either). While many banks are obviously at the brink, consumers and businesses would be facing a much harder time getting credit right now even if the financial system were rock solid. The problem with the economy is the loss of close to $6 trillion in housing wealth and an even larger amount of stock wealth. Economists, economic policy makers and economic reporters virtually all missed the housing bubble on the way up. If they still can't notice its impact as the collapse of the bubble throws into the worst recession in the post-war era, then they are in the wrong profession.<ref>{{cite web | last = Baker | first = Dean | author-link = | publication-date = November 29, 2008 | title = It's Not the Credit Crisis, Damn It! | url = http://www.prospect.org/csnc/blogs/beat_the_press_archive?month=11&year=2008&base_name=its_not_the_credit_crisis_damn | access-date = 2009-03-08 | archive-date = 2018-12-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181225174446/https://prospect.org/blog/beat-press?month=11&year=2008&base_name=its_not_the_credit_crisis_damn%252520 | url-status = dead }}</ref>}} પૈસા રોકનારનાં ઋણપત્રોની યાદીના મૂળમાં અનેક આવી સંસ્થાઓ હતી જેના રોકાણકારોની મિલકત ગૃહ ગીરોમાંથી નીકળતી હોય. આવા ગીરો-પાછા આપતી સલામતીઓના જાહેર થતા, કે જમા [[રકમના કરારો]]નો ઉપયોગ તેઓની નિષ્ફળતાની વિરુદ્ધની બાયંધરી માટે કરતા હોય, તેવી ધણી મુખ્ય કંપનીઓને માટે આ આંચકી લેવામાં કારણભૂત બન્યું જેમ કે, [[લેહમન બ્રધર્સ]], [[AIG]], [[મેર્રીલ્લ લયચ]], અને [[HBOS]].<ref>{{Cite news | last = Uchitelle | first = Louis | author-link = | publication-date = September 18, 2008 | title = Pain Spreads as Credit Vise Grows Tighter | newspaper = The New York Times | pages = A1 | url = http://www.nytimes.com/2008/09/19/business/economy/19econ.html | access-date = 2009-03-08}}</ref><ref name="Lehman Merrill"> [http://www.nytimes.com/2008/09/15/business/15lehman.html "લેહમન ફાઇલ્સ ફોર બેંકકર્પ્ટસી; મેરીલ્લ ઇઝ સોલ્ડ"] આર્ટીકલ બાય એન્ડૂઝ રોઝ સોર્કીન ઇન ''[[ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ]] સપ્ટેમ્બર 14, 2008'' </ref><ref> [http://www.nytimes.com/2008/09/18/business/worldbusiness/18lloyds.html "લલોયર્ડ બેંક ઇન ડીસકસીંગ પરચેઝ ઓફ બ્રિટીશ લેન્ડર"] આર્ટીકલ બાય જુલીયા વેર્ડીગીરે ઇન ''[[The ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ]]'' સપ્ટેમ્બર 17, 2008 </ref> ===વૈશ્વિક માઠી અસર=== આ કટોકટી ઝડપથી વિકસી અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રની અંદર ધડાકા સાથે ફેલાઇ ગઇ, જેનું પરિણામે આવ્યું કે અનેક યુરોપીયન [[બેંકો બંધ]] થઇ ગઇ, અનેક શેર અનુક્રમણિકાઓમાં સતત ઘટાડો થવા લાગ્યો, અને કંપનીના શેરો<ref>{{cite news | url=http://norris.blogs.nytimes.com/2008/10/24/united-panic | title=United Panic | publisher=The New York Times | date=2008-10-24 | access-date= 2008-10-24 | first=Floyd | last=Norris | coauthors=}}</ref> અને [[ચીજવસ્તુ]]ઓના બજાર મૂલ્યમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો.{2/ એમબીએસ (MBS) અને સીડીઓ (CDO) બંન્ને નિગમ અને સંસ્થાકિય રોકાણકારો દ્વારા વૈશ્વિકરીતે ખરીદી લેવામાં આવ્યા. ઋણ ચૂકવણીની અદલા-બદલી જેવા કરારોએ પણ મોટા નાણાકીય સંસ્થાઓની વચ્ચેના જોડાણમાં વધારો કર્યો. વધુમાં, [[પ્રતિ-લિવરેજીંગ]]ની નાણાકીય સંસ્થાઓને, તેઓની મિલકતને વેચવી પડી જેથી તે કરારનામાંના પૈસાની ચૂકવણી કરી શકે તેનાથી ઠંડી પડેલી જમા રકમની બજારોમાં ફરીથી નાણાંની વ્યવસ્થાને ઊભી ના કરી શકાઈ, વધુમાં કટોકટીના દારપણાએ વેગ પકડ્યો અને આંતરાષ્ટ્રિય વેપારમાં ધટાડો થવા માટે તે નિમિત્ત બન્યું. વિશ્વ રાજકીય નેતાઓ, નાણાંના રાષ્ટ્રીય મંત્રી અને કેન્દ્રીય બેંકના નિયામકોએ સંયુક્ત રીતે તેમના પ્રયત્નોથી<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/e91b24b6-8557-11dd-a1ac-0000779fd18c.html સેન્ટરલ બેંક્સ એક્ટ ટુ ક્લેમ માર્કેટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091125125930/http://www.ft.com/cms/s/0/e91b24b6-8557-11dd-a1ac-0000779fd18c.html |date=2009-11-25 }}, ''ધ ફાઇનાસીયલ ટાઇમ્સ'' , સપ્ટેમ્બર 18, 2008</ref> આ ભયને ઓછા કર્યો, પણ આ કટોકટી ચાલુ રહી. ઓક્ટોબર 2008ના અંત સુધીમાં, ચલણની કટોકટી ઊભી થઇ, રોકાણકારો ધણી મોટી મૂડી સાધનોને વધુ મજબૂત ચલણો જેવા કે યેનમાં બદલી રહ્યા હતા, ડોલર અને સ્વિસ ફ્રાન્સ, કેટલીક મુખ્ય ઉદ્રામી અર્થતંત્રોથી [[આંતરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડાળ]]માંથી સહાય માંગી રહ્યા હતા.<ref name="landler1">{{cite news | url=http://www.nytimes.com/2008/10/24/business/worldbusiness/24emerge.html | title=West Is in Talks on Credit to Aid Poorer Nations | publisher=The New York Times | date=2008-10-23 | access-date= 2008-10-24 | first=Mark | last=Landler | coauthors=}}</ref><ref name="fackler1">{{cite news | url=http://www.nytimes.com/2008/10/24/business/worldbusiness/24won.html | title=Trouble Without Borders | publisher=The New York Times | date=2008-10-23 | access-date= 2008-10-24 | first=Martin | last=Fackler | coauthors=}}</ref> ==વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર તેની અસરો== ===વૈશ્વિક અસરો=== અનેક ટીકાકારોએ તેવું સૂચન કર્યું કે જો રોકડ રકમની કટોકટી ચાલુ રહી તો, અહીં એક વિસ્તૃત [[મંદી]] કે તેનાથી પણ ખરાબ સંજોગો થવાની શક્યતા બની સકે છે.<ref>{{Cite news | last = Goodman | first = Peter S. | author-link = | publication-date = September 26, 2008 | title = Credit Enters a Lockdown | newspaper = The New York Times | pages = A1 | url = http://www.nytimes.com/2008/09/26/business/26assess.html | access-date = 2009-03-08}}</ref> કટોકટીના વધવાથી કેટલાક વિસ્તારોમાં વૈશ્વિક [[અર્થતંત્રના પતન]]નો ભય સતાવી રહ્યો છે, જોકે કેટલાક નકારાત્મક જાણીતા સ્ત્રોતોની સાથે હવે કેટલાક સાવધાન આશાવાદી અનુમાનકારનાર પણ હવે વધી રહ્યા છે.<ref>{{Cite news | last1 = Cho | first1 = David | last2 = Appelbaum | first2 = Binyamin | author-link = | publication-date = 2008-10-07 | title = Unfolding Worldwide Turmoil Could Reverse Years of Prosperity | newspaper = The Washington Post | pages = A01 | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/06/AR2008100603249.html | access-date = 2009-03-08}}</ref> જ્યારથી બચત-અને-ધિરાણમાં ઘટાડો થઇ રહ્યો હતો તે જોતા નાણાકીય કટોકટી સૌથી મોટી બેંકિગ કંપનને પેદા કરી શકે તેમ હતી.<ref name="bank-failures">સીન્સ 1934, [[એફડીઆઇસી]] હેઝ ક્લોઝ્ડ મોર ધેન 3,500 બેંક્સ. મોર ધેન 82% ફ્લેડ ડ્યુરીંગ ધ સેવીંગ-એન્ડ લોન કાઇસીસ (ચાર્ટ).{{cite news |title=Bank on this: bank failures will rise in next year |agency=Associated Press |date=2008-10-05 |url=http://biz.yahoo.com/ap/081005/shaky_banks.html?.&.pf=banking-budgeting }}</ref> રોકાણ બેંકો ([[UBS]])એ ઓક્ટોબર 6ના રોજ કહ્યું કે 2008 એક ચોખ્ખી વૈશ્વિક મંદીને જોશે, જેની પુન:પ્રાપ્તિ માટે બે વર્ષ લાગી શકે છે.<ref>[[યુબીએસ એજી]]. [http://uk.youtube.com/watch?v=_27gGoplAQA "][http://uk.youtube.com/watch?v=_27gGoplAQA રીસેસન". ][http://uk.youtube.com/watch?v=_27gGoplAQA ધેર ઇઝ નો આલ્ટનેટીવ]. ડેલી રાઉન્ડઅપ ફોર 2008-10-06. રેટ્રીઇવડ 2008-10-12. 'ગ્લોબલ ગ્રોથ એટ 2.2% યુય (પ્રીવીયસલી 2.8%) ધ આઇએમએફ બ્રાન્ડસ 2.5% યોય અ "રીસેશન".' 'ગ્લોબલ કોલેપ્સ ઇઝ ઇનએવીટેબલ... એટ લીસ્ટ ટુ યર્સ બીફોર વી કેન ટોક ઓફ અ નાર્મલાઝેશન ઇન ઇકોનોમી એક્ટીવીટી'</ref> ત્રણ દિવસ બાદ યુબીએસ અર્થશાસ્ત્રીઓએ જાહેરાત કરી કે કટોકટીનો "અંત આવવાની શરૂઆત થઇ ચૂકી છે", વિશ્વ પણ આ સાથે કટોકટીને જોડવા માટેના જરૂરી કાર્યો કરી રહ્યું છે: સરકાર દ્વારા [[મૂડી]]ને અતં:ક્ષેપન આપવામાં આવ્યું છે; આ અતં:ક્ષેપન [[આખા તંત્ર]]માંથી બનાવવામાં આવ્યું હતું; દેણદારોને મદદ કરવા માટે વ્યાજ દર પર કાપ મૂકવામાં આવશે. સંયુક્ત રાજ્યે આખા તંત્રમાં અતં:ક્ષેપનને આપવાની શરૂઆત કરી હતી, અને વિશ્વની કેન્દ્રીય બેંકો હવે તેઓના વ્યાજ દરોમાં ધટાડો કરી રહી છે. UBS તે વાત પર ભાર મૂક્યો કે સંયુક્ત રાજ્યોને પણ આખા તંત્રના અતં:ક્ષેપનને અમલી કરવાની જરૂર હતી. UBS વધુમાં ભાર મૂકતા કહ્યું કે આ જોડાણથી નાણાકીય કટોકટીને જ નહીં, પણ અર્થતંત્રમાં શબ્દિક રીતે "આનાથી પણ ખરાબને આવતા સમયને" રોકી શકાશે.<ref>[[યુબીએસ એજી]]. [http://uk.youtube.com/watch?v=-yLIkx2QT00 અ પ્લાન ટુ સેવ ધ વર્લ્ડ]. ડેલી રાઉન્ડઅપ ફોર 2008-10-09. મેળવ્યું 2008-12-13. "ધ એક્શન યસ્ટરડે કેન નોટ સ્ટોપ અ સીંગનીફીકન્ટ ઇકોનોમી ડાઉનટર્ન."</ref> UBS એ તેઓના મંદીનું સંભવિત સમયમર્યાદાનું પરિમાણ ઓક્ટોબર 16ના રોજે કહ્યું: યુરોજોનને પાછલા બે ચોથાઇ ભાગમાં, સંયુક્ત રાજ્યાને છેલ્લા ત્રણ ચોથાઇ ભાગોમાં, અને સંયુક્ત રાજ્યને છેલ્લા ચાર ચોથાઇ ભાગો જોટલો સમય લાગશે.<ref>[[યુબીએસ એજી]]. યુબીએસ એજી. ડેલી રાઉન્ડઅપ ફોર 2008-10-09. રીટ્રાઇવર્ડ 2008-10-17. "સોર્ટ બાય હીસ્ટોરીકલ સ્ટાન્ડર્ડ"</ref> [[આઇસલેન્ડની આર્થિક કટોકટી]]માં તમામ ત્રણેય દેશોની મહત્વની બેંકો સમાવિષ્ટ હતી. તેના અર્થતંત્રના કદના સંબંધ મુજબ, [[આઇસલેન્ડ]]ની બેંકિંગ તૂટી પડવાથી અન્ય દેશના આર્થિક તંત્રને મોટા પાયે નુક્શાન થયું છે.<ref>{{cite web|url=http://www.economist.com/world/europe/displaystory.cfm?story_id=12762027 |title=Cracks in the crust |publisher=The Economist |date= |access-date= 2009-11-11}}</ref> ઓક્ટોબર મહિનાના અંત સુઘીમાં UBS એ નીચેની સમગ્ર વાતો પર ફરી નજર કરી: [[1981 અને 1982ની રેગન મંદી]]ના કરતા આગામી મંદી ખૂબ જ ખરાબ હોઇ શકે છે 2009ની નકારાત્મક વુદ્ધિ માટે યુ.એસ., યુરોજોન, UK; 2010માં ખૂબ જ થોડીક નુક્શાનની રકમ મેળવી હતી; પણ તે [[મહામંદી]] જેટલી ખબર પણ ન હતી.<ref>[[યુબીએસ એજી]].ધ આઇએમએફ ઇન માર્ચ,ફોરકાસ્ટ ધેટ ઇટ વુડ બી ધ ફસ્ટ ઓકેશન સીન્સ ધ ગ્રેટ ડીપ્રેશન ધેટ ધ વર્લ્ડ ઇકોનોમી એઝ અ વોલ વુડ કોન્ટ્રક્ટ. [http://uk.youtube.com/watch?v=ZsuM1kIPSiM બી અફરેડ. ][http://uk.youtube.com/watch?v=ZsuM1kIPSiM બી વેરી અફરેડ]. ડેલી રાઉન્ડઅપ ફોર 2008-10-31. સુધારો 2008-12-30. "નેગેટીવ ગ્રોથ ઇન 2009 ફોર ધ યુએસ, યુકે, યુરો એરિયા. જાપાન ઇઝ ધ ફાસ્ટેસ્ટ ગ્રોઇંગ જી7 ઇકોનોમી એટ 0.1% ગ્રોથ, ફોલોડ ક્લોઝ બીહાઇન્ડ બાય કેનેડા વીથ .098% ગ્રોથ. ગ્લોબલ ગ્રોથ ઇન 2009 ફોરકાસ્ટ એટ 1.3%."</ref> જૂન 2009માં [[બ્રુકિંગ સંસ્થા]]ના અહેવાલ પ્રમાણે યુ.એસ.ના 2000 અને 2007ની વચ્ચેનો વૈશ્વિક વપરાશના વિકાસના ત્રીજા કરતા વધુ ભાગ વપરાશ ખાતા માટે વપરાઇ ચૂક્યો હતો. "US અર્થતંત્રએ ખૂબ જ ખર્ચો અને ખૂબ જ ઉધાર આ વર્ષો માટે લીધો હતો અને આ પછી વિશ્વ યુ.એસના ઉપભોક્તા પર તેની વૈશ્વિક જરૂરિયાતના મૂળના કારણે આધારીત રહેશે." યુ.એસ.માં મંદીની સાથે અને યુ.એસ.ના ઉપભોક્તાઓના બચત દરના વધવાથી, અન્ય કોઇ જગ્યાએ વિકાસમાં નાટકીય રીતે ઘટાડો થઇ શકે છે. 2009ના પહેલા ચોથાઇ ભાગ માટે, વાર્ષિક દરના GDPમાં જર્મનીમાં 14.4% ઘટાડો થયો, જાપાનમાં 15.2%, યુકેમાં 7.4%, લાટવીઆમાં 18%,<ref>{{cite web |url=http://pulitzercenter.typepad.com/untold_stories/2009/05/latvia-sobering-lessons-in-unregulated-lending.html |title=Untold Stories: Latvia: Sobering Lessons in Unregulated Lending |publisher=Pulitzercenter.typepad.com |date=2009-05-18 |access-date=2009-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090521164709/http://pulitzercenter.typepad.com/untold_stories/2009/05/latvia-sobering-lessons-in-unregulated-lending.html |archive-date=2009-05-21 |url-status=live }}</ref> યુરો વિસ્તારોમાં 9.8% અને મેક્સિકોમાં 21.5% જેટલા ઘટાડો થયો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.brookings.edu/papers/2009/0615_economic_crisis_baily_elliott.aspx |title=બ્રુકીંગ્સ-બેઇલી એન્ડ ઇલ્લીઓટ-ધ યુ.એસ. ફાઇનાસીયલ એન્ડ ઇકોનોમીક ક્રાઇસીસ-જૂન 2009 |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-06-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/68F3Ctgsk?url=http://www.brookings.edu/research/papers/2009/06/15-economic-crisis-baily-elliott |url-status=dead }}</ref> કેટલાક [[વિકાસશીલ દેશો]] જેની પાસે મજબૂત [[આર્થિક વદ્ધિ]] હતી તેઓ પણ મહત્વપૂર્ણરીતે ધીમા પડી ગયા. ઉદાહરણ માટે, 2007માં [[કમ્બોડિયા]]નો વુદ્ધિ અંદાજનો ઘટાડો 10% કરતા વધુ જોવા મળ્યો અને 2009માં તે શૂન્યએ આવીને બંધ થઇ ગયો, અને કેનિયાએ 2007ના 7% ઘટાટામાંથી, ખાલી 3-4% જેટલી વુદ્ધિ 2009માં મેળવી. [[ઓવરસીજ ડિવેલપમેન્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ]] દ્વારા કરાયેલા સંશોધન મુજબ, [[વેપાર]]ના પડવાથી વુદ્ધિમાં ઘટાડો થઇ શકે છે, ચીજવસ્તુના ભાવો, રોકાણ અને [[પરદેશમાં નાણાં મોકલવા]] માટે પ્રવાસી કાર્યકરોને મોકલવામાં આવ્યા હતા (2007માં જેની નોંધ$251 બિલિયન સુધી પહોંચી ગઇ હતી, પણ કેટલાય દેશોમાં ત્યારબાદ તેમાં ઘટાડો થયો હતો).<ref>ડીર્ક વેલ્લીમ ટે વેલ્ડે(2009) [http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=2822&amp;title=global-financial-crisis-developing-countries-crisis-resilient-growth%7CODI બ્રીઇફીંગ પેપર 54 - ગ્લોબલ ફાઇનાસીકલ ક્રાઇસીસ એન્ડ ડેવલોપીંગ: કન્ટીઝ ટોકીંગ સ્ટોક, ટોકીંગ એક્શન]{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. લંડન: [[ઓવરસીસ ડેવલોપમેન્ટ ઇનસ્ટીટ્યૂટ]]</ref> 2009ની માર્ચ સુધીમાં, [[અરબ વિશ્વ]]ને $3 ટ્રિલિયનની ખોટ આ કટોકટીના કારણે થઇ.<ref>[http://infoprod.co.il/main/siteNew/index.php?langId=1&amp;mod=article&amp;action=article&amp;Admin=qwas&amp;stId=247 ફોલોઇંગ ક્રાઇસીસ, અરબ વર્લ્ડ લોસ $3 ટ્રિલિયન ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2009ની એપ્રિલમાં, અરબ વિશ્વમાં બેકારીને 'ટાઇમ બોમ્બ' કહેવામાં આવી.<ref>[http://infoprod.co.il/main/siteNew/index.php?langId=1&amp;mod=article&amp;action=article&amp;Admin=qwas&amp;stId=251 અનએમપ્લોયમેન્ટ ઇન અરબ વર્લ્ડ ઇઝ અ 'ટાઇમ બોમ્બ']{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2009ના મેમાં, સંયુક્ત દેશોના અહેવાલ મુજબ મધ્ય-પૂર્વીય અર્થતંત્રમાં વિદેશી રોકાણનું એક ટીપું પણ તેલ માટેની માંગ માટેના ફુવારા ઉગાડવા માટે પૂરતી હતી તેવી સ્થિતિ હતી.<ref>[http://infoprod.co.il/main/siteNew/index.php?langId=1&amp;mod=article&amp;action=article&amp;Admin=qwas&amp;stId=259 યુએન રિપોર્ટ ડ્રોપ ઇન ફોરેન ઇનવેસમેન્ટ ઇન મીડઇસ્ટ-2008]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2009 જૂનમાં, વિશ્વ બેંકે તેવી આગાહી કરી કે આ વર્ષ અરબ રાજ્યો માટે મુશ્કેલી ભર્યું રહેશે.<ref>[http://infoprod.co.il/main/siteNew/index.php?langId=1&amp;mod=article&amp;action=article&amp;Admin=qwas&amp;stId=269 વર્લ્ડ બેંક પ્રેડીક્ટ્સ થ્રુ યર્સ ફોર અરબ સ્ટેટ્સ]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> સપ્ટેમ્બર 2009માં, અરબ બેંકોના અહેવાલ પ્રમાણે વૈશ્વિક નાણાકીય કટોકટીના ઘસારાના લીધે ખોટ $4 બિલિયનની નજીક પહોંચી ગઇ હતી.<ref>{{Cite web |url=http://www.infoprod.co.il/article/2/295 |title=રિસેશન કોસ્ટ અરબ બેંક્સ $4બી |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304064615/http://www.infoprod.co.il/article/2/295 |url-status=dead }}</ref> ===યુ.એસ. આર્થિક અસરો=== [[સાચી કુલ ગૃહ ઉત્પાદક]]- પેદા કરેલ ઉત્પાદનો અને સેવાઓ જે કામદારો દ્વારા ઉત્પન્ન થતી હતી તથા સંયુક્ત રાજ્યોમાં આવેલી મિલકત- 2008ના ચોથા ભાગમાં અને 2009ના પહેલા ભાગમાં તેના વાર્ષિક દરમાં લગભગ 6 ટકા જેટલો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, તેના આગળના વર્ષની પ્રવૃતિ કરતા.<ref>[http://www.bea.gov/newsreleases/national/gdp/gdpnewsrelease.htm બીઆઇએ પ્રેસ રિલિઝ]</ref> 2009 ઓક્ટોબર સુધીમાં યુ.એસ.માં [[બેકારી]] દર વધીને 10.2% જેટલો થઇ ગયો હતો, આ દર 1983 બાદ કરતા સૌથી ઊંચો દર હતો જે કટોકટી-પહેલાના દર કરતા લગભગ બમણો હતો. અઠવાડિયાના સરેરાશ કામ દીઠ કલાકો ઘટીને 33 થઇ ગયા હતા, જે સરકાર દ્વારા માહિતી ભેગી કરવાની શરૂઆત કરી ત્યારથી અત્યાર સુધીનું સૌથી નીચું સ્તર હતું. <ref>[http://data.bls.gov/PDQ/servlet/SurveyOutputServlet?data_tool=latest_numbers&amp;series_id=LNU04000000&amp;years_option=all_years&amp;periods_option=specific_periods&amp;periods=Annual+Data બીએલએસ-હીસ્ટ્રોરીકલ અનએપ્લોયમેન્ટ રેટ ટેબલ]</ref><ref>[http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/content/jul2009/db20090710_255918.htm બિઝનેસ વીક-એનએપ્લોયમેન્ટ લોસ વીથ હવર એન્ડ વેગ ક્ટ્સ]</ref> ===અધિકારીક આર્થિક પ્રક્ષેપો=== નવેમ્બર 3, 2008ના રોજ, યુરોપીયન મંડળે [[બ્રુસ્સેલ્સ]] ખાતે 2009 માટે 0.1 ટકાથી, GDPના અતિશય નબળી વુદ્ધિનું અનુમાન કર્યું હતું, [[યુરોઝોન]]ના દેશો માટે ([[ફ્રાન્સ]], [[જર્મની]], [[ઇટાલી]], વગેરે) અને નકારાત્મક આંકડા માટે યુકે (-1.0 ટકા), [[આરેલેન્ડ]] અને [[સ્પેન]]ને ગણવામાં આવ્યા હતા. નવેમ્બર 6ના રોજ, IMF [[વોશિગ્ટન, ડી.સી.]] ખાતે, સરેરાશ વિકસિત અર્થતંત્રોની ઉપર જઇને, 2009 માટે વિશ્વભરની મંદથી -0.3 ટકા આંકડાઓના અનુમાનને જાહેર કર્યૃં હતું. તે જ દિવસે, ઇંગ્લેન્ડની બેંક અને [[યુરોપીયન કેન્દ્રીય બેંકે]], વારાફરતી, તેઓના વ્યાજ દરોને 4.5 ટકાથી નીચા કરીને 3 ટકા કરી દીધા, અને 3.75 ટકામાંથી નીચે આવીને 3.25 ટકા કર્યા. પરિણામરૂપ, નવેમ્બર 2008થી શરૂ થઇને, કેટલાક દેશોમાં વિશાળ "મદદની પેકેઝ" તેમના અર્થતંત્ર માટે જાહેર કરવામાં આવી. યુ.એસ. ફેડરલ રિઝર્વ ખુલ્લી બજારના મંડળે જૂન 2009માં કહ્યું કે: {{quotation|...the pace of economic contraction is slowing. Conditions in financial markets have generally improved in recent months. Household spending has shown further signs of stabilizing but remains constrained by ongoing job losses, lower housing wealth, and tight credit. Businesses are cutting back on fixed investment and staffing but appear to be making progress in bringing inventory stocks into better alignment with sales. Although economic activity is likely to remain weak for a time, the Committee continues to anticipate that policy actions to stabilize financial markets and institutions, fiscal and monetary stimulus, and market forces will contribute to a gradual resumption of sustainable economic growth in a context of price stability.<ref>[http://www.federalreserve.gov/newsevents/press/monetary/20090624a.htm FOMC Statement June 24, 2009]</ref> Economic projections from the Federal Reserve and Reserve Bank Presidents include a return to typical growth levels (GDP) of 2-3% in 2010; an unemployment plateau in 2009 and 2010 around 10% with moderation in 2011; and inflation that remains at typical levels around 1-2%.<ref>[http://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/files/fomcminutes20090429.pdf Minutes of the FOMC April 2009]</ref>}} ==નાણાકીય કટોકટી પર પ્રતિક્રિયા== ===કટોકટી અને ટૂંકી-અવધિની પ્રતિક્રિયાઓ=== યુ.એસ. [[ફેડરલ રિઝર્વ]] અને વિશ્વભરની કેન્દ્રીય બેંકોએ [[મંદીકારક શંકુ]]ના જોખમને દૂર કરવા નાણાંના પ્રવાહને વિસ્તારવા કેટલાક પગલા લીધા, જેમાં ઓછો પગાર અને ઊંચી બેરોજગાર સ્વ-પ્રબળ વૈશ્વિક ખપતને ઘટાડા તરફ લઇ ગઇ. વધુમાં, કટોકટી દ્વારા ખાનગી ક્ષેત્રોમાં ઊભી થયેલી માંગને કારણે પર્યાપ્ત વળતર મેળવવા ઉધાર અને ખર્ચમાં ધટાડો કરીને તે દ્વારા સરકારોએ મોટા નાણાં સંબંધી પ્રવાહોના પેકેજોનો હુકમ બહાર પાડ્યો. 2008 અને 2009 દરમિયાનના યુ.એસ.માં અમલીમાં મૂકાયેલા બે પ્રોત્સાહનના પેકેજો, કુલ $1 ટ્રિલિયનની નજીકના હતા.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7889897.stm |title=BBC - Stimulus Package 2009 |publisher=BBC News |date=2009-02-14 |access-date= 2009-02-27 }}</ref> આ ઠંડી પડેલી મૂડીએ વૈશ્વિક નાણાકીય પ્રણાલીની ભાંગી પડેલી કોરને પાછી લાવી. [[ફેડરલ રિઝર્વ]] પર યુ.એસ.ની આ પ્રતિક્રિયા, [[યુરોપીયન સેન્ટ્રલ બેંક]], અને અન્ય કેન્દ્રીય બેંકો માટે તાત્કાલીક અને નાટકીય હતી. 2008ના છેલ્લા ચોથો ભાગના સમયે, આ કેન્દ્રીય બેંકો US$2.5 ટ્રિલિયનની સરકારી ખોટ અને અગવડવાળી ખાનગી મિલકતોને બેંકોમાંથી ખરીદી હતી. વિશ્વ ઇતિહાસમાં જમા રકમની બજારમાં નાખવામાં આવેલા આ સૌથી મોટી રોકડ રકમ હતી. યુરોપીયન દેશોની સરકાર અને USA પણ મૂડી માટે તેઓની નાણાકીય બેંકીંગ પ્રણાલીઓ દ્વારા $1.5 ટ્રિલિયન ઊભા કર્યા, આવું તેમને નવા બહાર પડેલા [[પસંદગીના શેરો]]ને તેઓની મોટી બેંકો દ્વારા ખરીદીને કર્યું.<ref name="foreignaffairs1"></ref> સરકારોની પાસે જે [[જામીનગીરી]] થયેલી વિવિધ કંપનીઓ હતી તેને ઉપરોક્ત ચર્ચા કરીને, તેના મોટા નાણાકીય કરારનામા પોતાના નામે લઇ લીધા. આજની તારીખે, યુ.એસ.ની વિવિધ સરકારી કચેરીઓ પાસે લોનમાં ટ્રિલિયન ડોલર્સ ખર્ચ કરી ચૂકેલી કે નિર્ધારીત કચેરીઓ, ખરીદેલી મિલકત, કરારનામાઓ, અને સીધા ખર્ચાઓ છે. યુ.એસ. સરકારના નાણાકીય જવાબદારીઓની સંક્ષેપ માહિતી અને રોકાણને લગતી કટોકટી માટે, જુઓ [http://money.cnn.com/news/specials/storysupplement/bailout_scorecard/index.html CNN - Bailout Scorecard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304154228/http://money.cnn.com/news/specials/storysupplement/bailout_scorecard/index.html |date=2010-03-04 }}. ===નિયમબદ્ધ પ્રસ્તાવો અને લાંબી-અવઘિની પ્રતિક્રિયાઓ=== સંયુક્ત રાજ્યોના પ્રમુખ [[બરાક ઓબામા]] અને મુખ્ય સલાહકારો મળીને જૂન 2009માં એક શ્રેણીના નિયમબદ્ધ પ્રસ્તાવોને રજૂ કર્યા. આ પ્રસ્તાવોનો ઉદ્દેશ ગ્રાહક રક્ષણ, વહીવટી ચૂકવણી, બેંક નાણાકીય કુશન કે મૂડીની જરૂરિયાતો, [[પડછાયા બેંકિંગ પ્રણાલી]] અને [[કરારો]]ની નિયમિતતાને ફેલાવવી, અને [[સમવાયી અરક્ષણ]] માટે વધારાના અઘિકારો બનાવવા જેથી અન્ય કરતા, મહત્વની સંસ્થાઓને સુવ્યવસ્થિત રીતે સલામતી સાથે ઉકેલી શકાય.<ref>{{cite web |url=http://www.whitehouse.gov/the_press_office/Remarks-of-the-President-on-Regulatory-Reform/ |title=Remarks of the President on Regulatory Reform &#124; The White House |publisher=Whitehouse.gov |date=2009-06-17 |access-date=2009-11-11 |archive-date=2012-06-07 |archive-url=https://www.webcitation.org/68F92augA?url=http://www.whitehouse.gov/the_press_office/Remarks-of-the-President-on-Regulatory-Reform/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/14/AR2009061402443_pf.html વોશિગ્ટન પોસ્ટ- જેઇથનેર &amp; સુમર્સ – અ ન્યૂ ફાઇનાસીયલ ફાઉન્ડેશન]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.financialstability.gov/roadtostability/regulatoryreform.html |title=ટ્રેસરી ડિપાર્ટમેન્ટ રિપોર્ટ – ફાઇનાસીયલ રેગ્યુલેટરી રીફોર્મ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2010-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100421184209/http://www.financialstability.gov/roadtostability/regulatoryreform.html |url-status=dead }}</ref> જાન્યુઆરી 2010માં, ઓબામાએ વધારાની નિયમબદ્ધતાઓનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો જેમાં [[મિલકતના વેપાર]]માં બંધાયેલી બેંકોની ક્ષમતાને મર્યાદિત કરવાનું સૂચન હતું. આ પ્રસ્તાવને ધ [[વોલ્કર રુલ]]નું ઉપનામ આપવામાં આવ્યું, જે [[પોલ વોલ્કર]], કે જેમણે સાર્વજનિક રીતે આ યોજનાને બદલવા માટે દલીલ કરી હતી.<ref>{{Citation |url=http://economix.blogs.nytimes.com/2010/01/22/glass-steagall-vs-the-volcker-rule/ |access-date= 2010-01-27 | title=Glass-Steagall vs. the Volcker Rule}}</ref><ref name="David Cho, and Binyamin Appelbaum">{{cite web |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/01/21/AR2010012104935.html |title= Obama's 'Volcker Rule' shifts power away from Geithner|author=David Cho, and Binyamin Appelbaum |date=January 22 |work= |publisher= [[The Washington Post]]|access-date= 13 February 2010}}</ref> નિયમબદ્ધતાના પ્રકારોના બદલાવો માટે અર્થશાસ્ત્રીઓ, રાજકારણીઓ, પત્રકારો, અને વેપારી નેતાઓ જોડેથી તેની હાલની કટોકટી અને ફરીથી પુનરાવર્તિત થવાની ઓછામાં ઓછી શક્યતા અંગે તેમના વિચારોને પૂછવામાં આવ્યા હતા. જોકે, નવેમ્બર 2009ના, આમાંથી ધણા પ્રસ્તાવોના ઉકેલોને હજી સુધી અમલી નથી કરી શકાયો. તેમાં સમાવેશ થાય છે: [[બેન બેર્નાન્કે]]: [[પડછાયાની બેંકીંગ પ્રણાલી]]વાળા મુશ્કેલ નાણાકીય સંસ્થાઓને બંધ કરવા માટે નિર્ધારીત કાર્યપ્રણાલીઓની સ્થાપના કરી, જેવી કે રોકાણ બેંકો અને હેડ્જ ભંડોળો.<ref>{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/bernanke20081201a.htm |title=Bernanke Remarks |publisher=Federalreserve.gov |date=2008-12-01 |access-date= 2009-02-27}}</ref> [[જોસેફ સ્ટીગલીટ્ઝ]]: નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા ધારણ કરી શકાય તેવા [[લિવરેજ]] પર મર્યાદા મૂકવી. વહીવટી નુકશાનનો સંબંધ લાંબી-અવધિની કાર્યપદ્ધતિથી વધુ રહે તે જરૂરી છે.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/09/17/stiglitz.crisis/index.html|title=Stigliz Recommendations}}</ref> ફરી-કબજો મેળવવા માટે વ્યાપારી (ભંડોળ) અને રોકાણ બેંકીંગને અલગ અલગ રીતે સ્થાપવા માટે 1933નો ગ્લાસ-સ્ટેગલ્લ કાયદાને 1999માં [[જર્મ્મ-લેન્ચ-બીલેય કાયદા]] દ્વારા રદ કરવામાં આવ્યો.<ref>{{Cite web |url=http://www.vanityfair.com/magazine/2009/01/stiglitz200901 |title=સ્ટીગલેટ્ઝ – વેનીટી ફેર – કેપીલીસ્ટ ફુલ્સ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120622220639/http://www.vanityfair.com/magazine/2009/01/stiglitz200901 |url-status=dead }}</ref> [[સીમોન જોનસન]]: [[આખા તંત્રના જોખમ]]ને મર્યાદિત કરવા માટે તેવી સંસ્થાઓને તોડી દો કે "જે ખૂબ જ વિશાય હોય નિષ્ફળ જવા માટે". [[પોલ કરુગમન]]: "બેંકની જેમ વર્તતી" સમાન બેંકોને નિયમિત સંસ્થાઓ બનાવો.<ref name="Krugman 2009"></ref> [[અલેન ગ્રીનસ્પાન]]: બેંકની પાસે એક મજબૂત કેપિટલ કુશન (વધારાની મૂડી) હોવો જરૂરી છે, જેમાં ક્રમિક વ્યવસ્થિત મૂડી જરૂરિયાતો પણ હોવી જોઇએ (ઉદાહરણ માટે, તેવું મૂડી પ્રમાણ જે બેંકના કદ મુજબ વધે), "તેમને ખૂબ મોટી બનતા અને તેઓના સ્પર્ધાત્મક નફાની નવી ફાંટને માંડવા બદલ તેમને નાહિંમત કરો."<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/9c158a92-1a3c-11de-9f91-0000779fd2ac.html ગ્રીનસ્પાન-વી નીડ અ બેટર કુશન અગેન્સ્ટ રીસ્ક]</ref> [[વાર્રેન બુફેટ]]: ગૃહ ગીરોના ઓછામાં ઓછા 10% અને આવકની સાબિતી માટે ઓછામાં ઓછી તત્કાળ ચૂકવણીને જરૂરી ગણો.<ref>[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSTRE51R16220090228?pageNumber=3&amp;virtualBrandChannel=0 વોર્નર બુફેટ-2008 શેરહોલ્ડર્સ લેટર સમરી ]</ref> [[એરીક ડીનાલ્લો]]: ખાતરી કરો કે કોઇ પણ નાણાકીય સંસ્થાઓ પાસે તેના નાણાકીય જવાબદારીઓને ટેકો પૂરો પાડવા જરૂરી મૂડી હોય. મૂડી કરોરોને નિયમિત કરો અને ખાતરી કરો કે તેઓ સંપૂર્ણ-મૂડીકૃત વિનિમયોનો વેપાર મર્યાદિત [[પ્રતિકૂળ જોખમ]]થી કરે છે કે નહીં.<ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/3b94938c-1d59-11de-9eb3-00144feabdc0.html ડેનાલ્લો-વી મોર્ડનાઇઝ અવરસ્લેવ્સ ઇનટુ ધીસ આઇસ એઝ]</ref> [[રધુરામ રાજન]]: નાણાકીય સંસ્થાઓની જરૂરિયાતને ટકાવવા પૂરતી "અનિશ્ચિત મૂડી" રાખો (ઉદાહરણ માટે, સરકારી તેજીના સમય દરમિયાન વિમાના હપ્તાની ચૂકવણી કરો, નીચે પડતી વખતે ચૂકવણી માટે ફેરબદલ કરો).<ref>[http://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=13446173 ધ ઇકોનોમીસ્ટ-રાજન-સાયકલ પ્રુફ રેગ્યુલેશન ]</ref> [[HM કોષ]]: અનિશ્ચિત મૂડી કે મૂડીનો વીમો ખાનગી વિભાગ દ્વારા પકડમાં રાખવાથી સમાન્ય કંપનીએ કાઢેલા શેરોમાં કટોકટીના સમયે વધારો થઇ શકતો નથી. અહીં વિવિધ પ્રકારના યોજનાઓ હોય છે (ઉદાહરણ તરીકે, રાવીવ 2004, ફ્લાન્નેરી 2009) જેની અંદર બેંકો ચોક્કસ આવકવાળું દેવું બહાર પાડી શકે છે જેને મૂડી મુજબ આગળથી નક્કી કરેલ માળખાની અંદર બદલી શકાય છે, જેને કાં તો બેંકના-ખાસ (નિયમિત મૂડીના ધોરણને સંબંધિત) કે એક વધુ સામાન્ય માપની કટોકટીમાં મૂકવામાં આવે છે. તેના બદલામાં, મૂડી વીમા હેઠળ, જો આખા તંત્રની કટોકટીના કિસ્સામાં બેંકને મૂડીની કિંમત ઉપલબ્ધ કરવા માટે વીમાદાર રાજી થઇ જાય તો તે વીમાના હપ્તા મેળવી શકે છે. રાવીવ (2004)ના યોજનાને અનુસરીએ તો, નવેમ્બર 3ના રોજ લ્લોયર્ડ બેંકીંગ સમૂહે (LBG), બ્રિટેનની સૌથી મોટી છૂટક વેચાણ કરતી બેંકે, કહ્યું હતું કે તે હાલના દેવાને બદલીને તેને લગભગ £7.5 બિલિયનની ($12.3 બિલિયન) "અનિશ્ચિત હાર્દ ટિઅર-1 મૂડી" (CoCoના રૂપમાં નામે કરવા) બનાવી શકે છે. આ એવી પ્રકારનું દેવું છે જે જો બેંકનો તકિયાની શેરોની મૂડી 5%થી નીચે પડે તો આપોઆપ શેરોમાં બદલાઇ જાય છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.voxeu.org/index.php?q=node%2F4417 |title=વીઓએક્સ-પાર્ટ્સ-રીસ્ક, રીવોર્ડ એન્ડ રિસપોન્સીબીલીટી: ધ ફાઇનાસીઅલ સેક્ટર એન્ડ સોસાયટી |access-date=2010-07-15 |archive-date=2012-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120531122700/http://voxeu.org/index.php?q=node%2F4417 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=575862 અલોન રાવીવ, બેંક સ્ટેબીલીટી એન્ડ માર્કેટ ડીસીપ્લીન: ડેબ્ટ-ફોર-ઇક્વીટી સ્વેપ વર્સીસ સબઓર્ડીનેટ નોટ્સ]</ref> [[એ.મિચેલ સ્પેન્સે]] અને [[ગોર્ડોન બ્રાઉન]]: પહેલીથી ચેતવણી આપતી પ્રણાલી સ્થાપિત કરી જે [[આખા તંત્રના જોખમને ]]શોધવામાં મદદ કરે.<ref>{{cite web |url=http://www.pimco.com/LeftNav/Viewpoints/2008/Viewpoints+Lessons+from+the+Crisis+Spence+November+2008.htm |title=PIMCO-Lessons from the Crisis |publisher=Pimco.com |date=2008-11-26 |access-date=2009-02-27 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174416/http://www.pimco.com/LeftNav/Viewpoints/2008/Viewpoints+Lessons+from+the+Crisis+Spence+November+2008.htm%20 |url-status=dead }}</ref> [[નિઆલ ફેરગુસન]] અને [[જેફરી સૈક્સ]]: કર ચૂકવનારના નાણાંમાં જામીનગીરીઓનો ઉપયોગ કરવાની પહેલા કરારધારકો અને જોડીદારોની પર [[હેરકટ્સ]]ને લાદવો. બીજા શબ્દોમાં, તેવા કરારધરાકો જેમની પાસે એક $100 દાવો હોય તે તેઓના દાવાને ધટાડીને $80નો કરી શકે છે, જે $20ની ઇક્વીટીનું નિર્માણ કરે છે. આને પણ ઇક્વીટી અદલાબદલી માટેનું દેવું કહેવાય છે. આવું વારંવાર બેંકની નાદારી વખતે કરવામાં આવે છે, જ્યાં હાલના શેર ધારકોનો નાશ થઇ જાય છે અને કરાર ધારકો નવા શેર ધારકો બની જાય છે, તે સમજૂતી સાથે કે તે કંપનીની ખોટના ભારની પ્રક્રિયાને ઓછી કરવામાં સાથે રહેશે. આવું સામાન્ય ગીરોની સાથે કરવામાં આવ્યું, ઉદાહરણ માટે.<ref>[http://www.realclearpolitics.com/articles/2009/03/making_rich_guys_richer.html જેફરી સુચેસ-અવર વોલ સ્ટ્રીટ બેસ્કોટ્ડ પબ્લિક પોલીસી]</ref><ref>[http://www.ft.com/cms/s/0/85106daa-f140-11dd-8790-0000779fd2ac.html એફટી-ફેર્ગુસન-બેયોન્ડ ધ એઝ ઓફ લીવરેજ]</ref> [[નાઉરીલ રુબિની]]: રાષ્ટ્રીય નાદાર બેંકો.<ref>{{Cite web |url=http://www.charlierose.com/view/interview/9310 |title=રોબીની-ચાર્લી રોઝ ઇન્ટવ્યુ |access-date=2010-07-15 |archive-date=2013-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130401130731/http://www.charlierose.com/view/interview/9310 |url-status=dead }}</ref> ઘરમાલિકોને મદદ કરવા અને ગીરોની બાકી રકમ ઓછી કરવા માટે, ધીરનારને એક શેર આપવો જેથી ભવિષ્યમાં ક્યારેય ઘરની કિંમત વધવાથી તે તેનો લાભ લઇ શકે.<ref>{{Cite web |url=http://www.forbes.com/2009/05/27/recession-depression-global-economy-growth-opinions-columnists-nouriel-roubini.htmlRoubini-Ten |title=રીસ્ક ટુ ગ્લોબલ ગ્રોથ |access-date=2012-09-18 |archive-date=2012-09-18 |archive-url=https://archive.is/20120918110708/http://www.forbes.com/2009/05/27/recession-depression-global-economy-growth-opinions-columnists-nouriel-roubini.htmlRoubini-Ten |url-status=live }}</ref> [[આદીર ટર્નર]]: ઓગસ્ટ 2009ની એક ગોળટેબલ મુલાકાતના દરમિયાન [[પ્રોસ્પેક્ટ સામયિક]]માં અદીર ટર્નરે [[નાણાકીય અદલ બદલના કરો]]ને નવા વૈશ્વિક વિચારને તે ચેતવણીની સાથે સમર્થન કર્યું કે વધુ પડતા વળતરની ચૂકવણી કરવાવાળો સુજેલ નાણાકીય ક્ષેત્ર, સમાજ માટે ખુબ જ મોટો થઇ શકે છે.<ref>{{cite web|url=http://www.prospectmagazine.co.uk/2009/08/how-to-tame-global-finance/|title=How to tame global finance|publisher=Prospect Magazine|access-date=2010-07-15|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174616/https://www.prospectmagazine.co.uk/magazine/how-to-tame-global-finance|url-status=dead}}</ref> લોર્ડ ટર્નરના સૂચન મુજબ એક "[[ટોબીન કર]]" બનાવ્યું- આ નામની પાછળ અર્થશાસ્ત્રી [[જેમ્સ ટોબીન]]ના નામ પરથી લેવામાં આવ્યું છે- જેમને નાણાકીય વહેવાર માટે વિશ્વભરમાં પરિવર્તન કરનાર તરીકે ગણવામાં આવે છે.<ref>{{cite web |url= http://www.ft.com/cms/s/0/8e68678a-ccba-11de-8e30-00144feabdc0.html |title= Q & A on Tobin tax |publisher= [[The Financial Times]] |author= Daniel Pimlott |date = 2009-11-08 |access-date= 2009-12-11}} </ref><ref>{{cite web |url=http://www.ft.com/cms/s/0/4e3e8888-940c-11de-9c57-00144feabdc0,s01=1.html |title=Turner relishes role on City front line |author=George Parker, Daniel Pimlott, Kate Burgess, Lina Saigol and Jim Pickard |date=August 28, 2009 |work= |publisher=[[Financial Times]] |access-date= 2009-12-31}}</ref><ref>ફાઇનાસીયલ ટાઇમ્સ 27/08/2009 (www.ft.com)</ref> [[લેટ વોલ સ્ટ્રીટ પે ફોર ધ રેસ્ટોરેશન ઓફ મેન સ્ટ્રીટ બીલ]] - માત્ર USમાં જ (આંતરાષ્ટ્રિય રીતે નહી) - 2009, ડિસેમ્બર 3ના રોજ આ કાયદાને ઘડવા માટેનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરાયો - [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ હાઉસ ઓફ રેપ્રિઝેન્ટટીવ]] વિધેયક અધિકૃત "''એચ.આર. 4191: લેટ વોલ સ્ટ્રીટ પે ફોર ધ રેસ્ટોરેશન ઓફ મેન સ્ટ્રીટ એક્ટ ઓફ 2009'' "<ref>{{cite web |url=http://www.cnsnews.com/news/print/58099 |title=Pelosi Endorses ‘Global’ Tax on Stocks, Bonds, and other Financial Transactions |author=Matt Cover |date=December 7, 2009 |work= |publisher=CNSNews.com |access-date=13 February 2010 |archive-date=25 ડિસેમ્બર 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174559/https://www.cnsnews.com/news/print/58099%20 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.govtrack.us/congress/billtext.xpd?bill=h111-4191|title= Text of H.R. 4191: Let Wall Street Pay for the Restoration of Main Street Act of 2009|author= GovTrack - A civic project to track Congress|date= December 3, 2009|work= |publisher= GovTrack|access-date= 13 February 2010|archive-date= 25 ડિસેમ્બર 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20181225174456/https://www.govtrack.us/congress/bills/111/hr4191/text|url-status= dead}}</ref> યોજના ના એક ભાગ એવો ઘડેલો કાયદા છે જે [[યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ હાઉસ ઓફ રેપ્રિઝેન્ટટીવ]]ને [[US]] [[નાણાકીય બજાર]] ("[[વોલ સ્ટ્રીટ]]")ની [[બાયંધરી]] વ્યવહારના અત્યંત નાના કરની આકરણી કરવામાં મદદ કરે છે. જો તે પસાર થઇ જાય, તો તે નાણાંના નિર્માણનો ઉપયોગ "[[મુખ્ય સ્ટ્રીટ]]"ને ફરથી સ્થાપવા માટે થઇ શકે. જે દિવસે તેને રજૂ કરવામાં આવ્યો, તેને 22 પ્રતિનિધિઓનો ટેકો મળ્યો.<ref name="introduces">{{cite web |url=http://www.defazio.house.gov/index.php?option=com_content&view=article&id=531:defazio-introduces-legislation-invoking-wall-street-transaction-tax&catid=60:2009-press-releases |title=DEFAZIO INTRODUCES LEGISLATION INVOKING WALL STREET 'TRANSACTION TAX' |author= |date= |work= |publisher=Website of Peter DeFazio |access-date=13 February 2010 |archive-date=25 ડિસેમ્બર 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174509/https://defazio.house.gov/index.php?option=com_content&view=article&id=531:defazio-introduces-legislation-invoking-wall-street-transaction-tax&catid=60:2009-press-releases%2520 |url-status=dead }}</ref> [[વોલ્કર નિયમ]] - (USમાં) - જાન્યુઆરી 21, 2010ના રોજ પ્રમુખ [[બરાક ઓબામા]] દ્વારા તેને સ્વીકૃત કરવામાં આવ્યો. તેના હાર્દમાં, [[અવ્યવહારુ]] રોકણ કરી નાણાં બનાવતી બેંકો પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો પ્રસ્તાવ USના અર્થશાસ્ત્રી [[પોલ વોલ્કર]] કર્યો હતો આ તેવી બેંકો માટે હતી જે તેમના ગ્રાહકોના હિતમાં ન હોય તેવે અવ્યવહારુ રોકાણો કરતી હતી.<ref name="David Cho, and Binyamin Appelbaum"></ref> વોલ્કરની તેવી દલીલ હતી કે આવી અવ્યવહારુ પ્રવૃત્તિએ 2007-2010ની નાણાકીય કટોકટીમાં મહત્વનો ભાગ ભજવ્યો હતો. *એપ્રિલ 21, 2010ના રોજ, [[IMF]] બેંકો પર બે પ્રકારના વૈશ્વિક કરનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો: નાણાકીય પ્રવૃત્તિઓનો કરોમાં બે વિવિધતા હતી. આ સરળ વૃત્તાન્ત બેંકોના કુલ નફા પર એક સીધો કર હતો -- નુકશાનની ભરપાઇને બાદ કર્યાની પહેલા. "નાણાકીય સ્થિરતાનો ફાળો", શરૂઆતમાં એક સાફ દરે હોઇ શકે, આ ત્યારબાદ શિષ્ટ થઇ જેથી જોખમી વ્યાવસાયને વધુ ચૂકવી શકાય.<ref>{{cite web |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8633455.stm|title=IMF proposes two big new bank taxes to fund bail-outs |author=[[BBC]] |date= April 21, 2010|work= |publisher= [[BBC]]|access-date= 22 April 2010}}</ref> બીજો, વધુ જટિલ કરના હેતુઓ સીઘી રીતે નફા અને ચૂકવણીમાં વધારો કરતી બેંક માટે છે.<ref>{{cite web|url= http://www.breakingviews.com/2010/04/21/fat%20tax.aspx?sg=nytimes|title= Low-FAT diet|author= Peter Thal Larsen|date= 23 April 2010|work= |publisher= [[Reuters]] Breaking News|access-date= 23 April 2010|archive-date= 24 એપ્રિલ 2010|archive-url= https://web.archive.org/web/20100424082421/http://www.breakingviews.com/2010/04/21/fat%20tax.aspx?sg=nytimes|url-status= dead}}</ref> ===લોકો પર અત્યાચાર: "પરપોટાનું યંત્ર" અને "વેમ્પાયર સ્કિવડ"=== નાણાકીય કટોકટીના કારણે નાણાકીય મુદ્રણ અને પંડિતો દ્વારા તેવી ચોપડીઓ અને લેખો બહાર પડવા લાગી જેમાં આ વિચારો અંગે લોકોને ઉશ્કેરવામાં આવતા હોય. જેમાંથી સૌથી નોંધપાત્ર લેખો અને ચોપડીઓ હતી લેખક [[વિલિઅમ ગ્રેડેર]], અર્થશાસ્ત્રી [[મિચેલ હડસન]], લેખક અને અગાઉના કરાર વેચનાર [[મિચેલ લેવીસ]], કોંગ્રેસના માણસ [[રોન પોલ]], લેખક [[કેલવીન ફિલિપ્સ]], અને [[રોલીંગ સ્ટોન]] રાષ્ટ્રીય ખબરપત્રી [[માટ્ટ તાઇબ્બી]]. વધુમાં, અનેક બ્લોગ્સેએ પણ અભૂતપૂર્વક વુદ્ધિનો અનુભવ કર્યો, જેમાં ધ બેસલાઇન સચેનરો દ્વારા [[જેમ્સ કવાક]] અને [[સીમોન જોન્હસન]], ધ બિંગ પીક્ચર દ્વારા [[બેરી રીથોલ્ટ્ઝ]], કેલ્યુલેટેડ રીસ્ક દ્વારા [[બિલ માકબ્રાઇડ]] અને [[જેરો હેડગે]] દ્વારા "ટાયલર ડુર્ડેન"નો સમાવેશ થાય છે. મટ્ટ તાઇબી, ખાસ કરીને જુલાઇ 2009ના તેના લેખ વડે કટોકટીના જાણીતી સમજ અંગે એક વિભક્તિ મુદ્દાનું સર્જન કર્યું હતું તેમના લેખ, "ધ ગ્રેટ અમેરીકન બબલ મશીન હાઉ ગોલ્ડમન-સાચસ બ્લૂ અપ ધ ઇકોનોમી", માં તેમને [[ગોલ્ડમન સાચસ]]નો આ પ્રકારે વર્ણન કર્યું છે "એક વિશાળ લોહી ચૂસનાર આઠપગી પ્રાણી માનવતાના ચહેરાની આસપાસ લપેટાઇને, કઠોર રીતે ગરદીને તેની લોહીની નળીને પૈસા જેવી સુંગધ આવતી કોઇપણ વસ્તુમાં નાખી રહ્યો છે." <ref>[http://www.rollingstone.com/politics/story/29127316/the_great_american_bubble_machine ધ ગ્રેટ અમેરીકન બબલ મશીન: હાઉ ગોલ્ડમન-સાચસ બ્લૂ અપ ધ ઇકોનોમી ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416021718/http://www.rollingstone.com/politics/story/29127316/the_great_american_bubble_machine/ |date=2010-04-16 }}, રોલિંગ સ્ટોન, જુલાઇ 13, 2009</ref> ==આ પણ જુઓ == {{col-begin}} {{col-2}} *[[ઓસ્ટ્રેલિયા વ્યાપાર ચક્ર સિદ્ધાંન્ત]] *[[અન્ટોન આર. વાલુકાસનો અહેવાલ]] *[[ડેફાઝીઓ નાણાકીય સોદાનો કર]] *[[નાણાકીય સુધારા માટે યુરોપીયન્સ]] *[[ઉપપ્રાથમિકતા ગીરોની કટોકટી]] *[[ઉપપ્રથમિકતા કટોકટીની અસરની સમયમર્યાદા]] *[[2008નો અર્થતંત્ર પ્રેરક કાયદો]] *[[2008 ચાઇનીઝ અર્થતંત્ર પ્રેરક યોજના]] *[[નાણાકીય કટોકટી તપાસ મંડળ]] *[[જ્હોન માયનાર્ડ કેયનેસ]]- 2008માં [[કેયનેશીયન]] ફરી ઊભું કરવું *[[2008–2009 કેયનેશીયન ફરી ઊભું કરવું]] *[[પાછલા 2000ની નાણાકીય કટોકટીમાં મેળવેલ કે નાદાર બેંકોની સૂચિ]] *[[પાછલા 2000ની નાણાકીય કટોકટીમાં મેળવેલ કે નાદાર સંયુક્ત રાજ્યોની બેંકોની સૂચિ]] *[[નાણાકીય કટોકટીની સૂચિ]] *[[2007-2008ની નાણાકીય કટોકટી અસ્તિત્વમાં જોડાયેલાની સૂચિ]] *[[બિલ્ડરબર્ગ સમૂહ]] *[[2009 જી-20 લંડન શિખરનો વિરોધો]] *[[2008 ગ્રીક તોફાનો]] *[[2009 આઇસલાન્ડીક નાણાકીય કટોકટી વિરોધો]] *[[2009 માય ડે વિરોધ]] *[[2009 માલ્ડોવા નાગરિક અશાંતિ]] {{col-2}} *[[2009 રીગા તોફાન]] *[[એસ-ચીપ્સ કૌભાંડો]] *[[યુ.એસ.ની સૌથી મોટી બૅન્ક નિષ્ફળતાઓની યાદી]] *[[2008-2009 બેંક નિષ્ફળતાઓમાં સંયુક્ત રાજ્યો]] *[[એલન સ્ટાનફોર્ડ]] *[[બેરનીઇ મેડઓફ]] *[[ટોમ પેટ્ટેર્સ]] *[[સ્કોટ રોથસ્ટીન]] *[[ડોટ-કોમ પરપોટો]] *[[એફઆરઇડી (સમવયી આરક્ષિત આર્થિક માહિતી)]] *[[ઓછી-આવકના દેશો તનાવ]] હેઠળ (એલઆઇસીયુએસ) (વિશ્વ બેંક યોજના) *[[માર્ક-ટુ-માર્કેટ હિસાબ]] *[[21મી સદીના ખાનગી શેરોમાં ]] *''[[ધ સેકન્ડ ગ્રેટ ડિપરેશન]]'' (ચોપડી) *[[સંયુક્ત રાજ્યો વી. વીનસ્ટાર ક્રોર્પ.]] *[[સંયુક્ત રાજ્યો ગૃહ નિર્માણ પરપોટો]] *[[Volcker Rule]] *''[[અ ફેલ્યોર ઓફ કેપીટલાઝમ]]'' (ચોપડી) {{col-end}} ==સંદર્ભો== {{Reflist|2}} આ પ્રારંભિક લેખો અને કેટલીક અનુગામી સામગ્રી [[વિકીપીડિયા]]નો લેખ "2007-2008ની નાણાકીય કટોકટી" http://www.wikinfo.org/index.php?title=Financial_crisis_of_2007-2008 જેને [[Wikipedia:Text of the GNU Free Documentation License|જીએનયુના મફત દસ્તાવેજ પરવાના વૃતાન્ત 1.2]] હેઠળ બહાર પાડવામાં આવ્યા છે ==બાહ્ય કડીઓ અને વધુ વાંચન == * રોઇટર: [http://widerimage.reuters.com/timesofcrisis ટાઇમ્સ ઓફ ક્રાઇસીસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090925065705/http://widerimage.reuters.com/timesofcrisis/ |date=2009-09-25 }} - મલ્ટીમીડીયા ઇન્ટરેક્ટીવ ચેટીંગ ધ યર ઓફ ગ્લોબલ ચેન્જ * [[સ્ટેવર્ટ, જેમ્સ બી.]], "એટ ડેયસ: ધ બેટલ ટુ સેવ ધ અમેરિકન ફાઇનાસીયલ સીસ્ટમ", [[ધ ન્યૂ યોર્કર]] મેગેજીનસ, સપ્ટેમ્બર 21, 2009. *[http://ssrn.com/abstract=1470249 ટેસ્ટીંગ ધ એફીસ્ટન્સી ઓફ ધ કોમર્શીયલ રીયલ એસ્ટેટ માર્કેટ: એવીડન્સ ફોર્મ ધ ફાઇનાન્સશીયલ ક્રાયસીસ] - પેપર બાય અટ્ટો વાન હેમેર્ટ, એનવાયયુ સ્ટેર્ન &amp; એઓઆર કેપીટલ મેનેજમેન્ટ *[http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/meltdown/ પીબીએસ ફર્નટલાઇન - ઇનસાઇડ ધ મેલ્ટડાઉન] *[http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/stimulus.html ઇકોનોમી ક્રાઇસીસ એન્ડ સ્ટીમ્યુલ્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611205026/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/stimulus.html |date=2010-06-11 }} ફ્રોમ ''યુસીબી લાઇબ્રેરીઝ ગુવપબ્સ'' *[http://www.financialcrisis2009.org ફાઇનાસીયલ ઇન્ફોર્મેશન પોર્ટલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200901151400/https://www.financialcrisis2009.org/ |date=2020-09-01 }} - ફાઇનાસીયલ ન્યૂઝસ **[http://www.financialcrisis2009.org/feed.rss ફાઇનાસીયલ ઇન્ફોર્મેશન પોર્ટલ (એફઇપી) – ન્યૂઝ ફીડ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100415010656/http://www.financialcrisis2009.org/feed.rss |date=2010-04-15 }} *[http://topics.nytimes.com/topics/reference/timestopics/subjects/c/credit_crisis/ ક્રેડિટ ક્રાઇસીસ — ધ એસેન્સીયલ્સ] ટોપીક પેઝ ફોર્મ [[ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ]] **[http://www.nytimes.com/interactive/2008/10/08/business/economy/20081008-credit-chart-graphic.html ક્રેડિટ ક્રાઇસીસ ઇન્ડીકેટર્સ (અપડેટ ડેલી)] - ફાઇવ વે ટુ મેઝર રીસન્ટ માર્કટ ડિસરીપશન ફોર્મ ન્યૂ યોર્ક ટાઇમ્સ *[[અટવુડ માર્ગરેટ]], ''પ્લેબેક: ડેબ્ટ એન્ડ ધ સેડો સાઇડ ઓફ વેલ્થ'' . ટોરોન્ટો: હાઉસ ઓફ અનન્સી. 2008 *[[કોહન, વિલિયમ ડી.]], હાઉસ ઓફ કાર્ડ્સ'''' ''ટેલ ઓફ હુબરીસ એન્ડ વરેટચેડ એક્સેસ ઓન વોલ સ્ટ્રીટ'' . ન્યૂ યોર્ક: ડબલડે. આઇએસબીએન 9780761933250. *[[ફેરગુસન, નીઅલ્લે]], ''ફેરગુસન, નીઅલ્લે: ફેરગુસન, નીઅલ્લે '' . લંડનઃ એલેન લેન. 2008. ISBN 0765610906 પીપી36 * {{cite web |first= Steven |last= Gjerstad |author= |authorlink= |coauthors= and Vernon L. Smith |title= From Bubble to Depression? Why the Housing Bubble Crashed the Financial System but the Dot-com Bubble Did Not|url= http://online.wsj.com/article/SB123897612802791281.html|archive-url = |work= Wall Street Journal|publisher= |location= |page= A15 |pages= |language= |doi= |date=2009-04-06 |month= |year= |archive-date= |access-date= |quote= }} *[[હાઇગ, ગીબેન]], ‘સ્ટુપીડ મની’, [[જેરીથ રીવ્યૂ]] 25, ક્વીન્સલેન્ડ: ક્વીન્સલેન્ડ 2009, પીપી.&nbsp;13–46. ISBN 0765610906 પીપી36 *[[જ્હોન સી. હુલ્લ]], ''ધ ક્રેડિટ કર્ન્ચ ઓફ 2007: વોટ વેન્ટ રોગ? '' ''વાઈ? '' ''વોટ લેસન્સ કેન બી લરન્ડ?'' , રોથમન સ્કૂલ રિસર્ચ પેપર: {{cite web |url=http://www.rotman.utoronto.ca/~hull/DownloadablePublications/CreditCrunch.pdf |title=Microsoft Word - JCRpaper.doc |format=PDF |date= |access-date=2009-11-11 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225174415/http://www.rotman.utoronto.ca/~hull/DownloadablePublications/CreditCrunch.pdf%20 |url-status=dead }} *[http://www.tyndale.ca/seminary/mtsmodular/viewpage.php?pid=50 ધ ગ્લોબલ ફાઇનાસીયલ ક્રાઇસીસ એન્ડ રેસ્પોન્સ બાય ધ ચર્ચ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090504041559/http://www.tyndale.ca/seminary/mtsmodular/viewpage.php?pid=50 |date=2009-05-04 }} (આર્નોલ્ડ નેયુફેલ્ડ્ટ-ફાસ્ટ, પીએચડી, ટ્રાન્ડાલે સેમીનરી, ટોરેન્ટ્રો) *[http://www.towersperrin.com/tp/showhtml.jsp?url=global/crisis/index.htm&amp;country=global/The ઇમ્પેક્ટ ઓફ ધ ફાઇનાન્સ ક્રાઇસીસ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120304225223/http://www.towersperrin.com/tp/showhtml.jsp?url=global/crisis/index.htm&country=global/The |date=2012-03-04 }} [[ટ્રાવર્સ પેર્રીન]] થોટ લીડરશીપ *[http://pages.stern.nyu.edu/~sternfin/crisis/ એનવાયયુ સ્ટેર્ન ઓન ફાઇનાન્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081020041822/http://pages.stern.nyu.edu/~sternfin/crisis/ |date=2008-10-20 }} - અન્ડરસેટેન્ડીંગ ધ ફાઇનાશીયલ ક્રાઇસીસ * ડેવીસ પોલ્ક [http://www.davispolk.com/files/News/7f041304-9785-4433-aa90-153d69b92104/Presentation/NewsAttachment/3c9302c0-409f-4dd1-9413-24e8cd60cd93/Financial_Crisis_Manual.pdf ફાઇનાશીયલ ક્રાઇસીસ મેન્યૂઅલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720174642/http://www.davispolk.com/files/News/7f041304-9785-4433-aa90-153d69b92104/Presentation/NewsAttachment/3c9302c0-409f-4dd1-9413-24e8cd60cd93/Financial_Crisis_Manual.pdf |date=2011-07-20 }} *[http://www.pbs.org/wnet/wideangle/uncategorized/how-global-is-the-crisis/3543/ Hહાઉ નેશન્સ અરાઉન્ડ ધ વર્લ્ડ આર રિસ્પોન્સીંગ ટુ ધ ગ્લોબલ ફાઇનાસીયલ ક્રાઇસીસ] ફ્રોમ [[પીબીએસ]] *[http://research.stlouisfed.org/recession/ ટ્રેકીંગ ધ ગ્લોબલ રીસેશન] એક્યુરેટ એન્ડ યુઝફુલ ઇન્ફોર્મેશન ફોર્મ [[ફેડરલ રિઝર્વ બેંક ઓફ સેટ. લુઇસ]] *{{cite web | last=Sjostrom, Jr. | first=William K. | title=The AIG Bailout | url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1346552}} (2009) *[[ટેટ્ટ, ગીલ્લીઅન]], ''ફૂલ'સ ગોલ્ડ : હાઉ અનરેસ્ટ્રાઇન્ડ ગ્રીડ કોર્પોરેટ અ ડ્રીમ, શેટ્ટર્ડ ગ્લોબલ માર્કેટ એન્ડ અનલેશ અ કાટાસ્ટ્રોફે'' . લંડન: લીટલ, બ્રાઉન (ISBN 9781408701645) / ન્યૂ યોર્ક: સીમોન એન્ડ સ્ચુસ્ટર, 2009. *{{cite book | last = Woods | first = Thomas | title = [[Meltdown (book)|Meltdown]]: A Free-Market Look at Why the Stock Market Collapsed, the Economy Tanked, and Government Bailouts Will Make Things Worse | publisher = Regnery | year = 2009 | location = Washington, DC | isbn = 1596985879}} * રુપ્પેલ, કોનર્ડ: ''ગ્લોબલ ફાઇનાસીયલ ક્રાઇસીસ: કોર્પોરેટ ગવર્નસ એન્ડ રેગ્યુલેશન'' [http://www.cuvillier-verlag.de/flycms/en/html/30/-UickI3zKPS72dEk=/Buchdetails.html?SID=28fv3UR5c792 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718222209/http://www.cuvillier-verlag.de/flycms/en/html/30/-UickI3zKPS72dEk=/Buchdetails.html?SID=28fv3UR5c792 |date=2011-07-18 }}, ચુવીલેર વેર્લાગ, ગોટ્ટીન્ગેન 2010, આઇએસબીએન 978-3-86955-256-9. *[http://www.ft.com/indepth/global-financial-crisis ઇન ડેપ્થ: ગ્લોબલ ફાઇનાશીયલ કાઇસીસ] ફોર્મ ધ[[ફાઇનાશીયલ ટાઇમ્સ]] *[http://www.usbudgetwatch.org/stimulus સ્ટીમુલુસ વોચ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090307183334/http://www.usbudgetwatch.org/stimulus |date=2009-03-07 }}, [[યુ.એસ. બજેટ વોચ]], એન ઇન્ટરેક્ટ્રીવ ડેટાબેઝ વીચ ટ્રેક ઓલ ઇકોનોમિક રીકવરી એફોટસ *[http://www.erollover.com/blog/2009-subprime-mortgage-housing-bubble/ ઇરોલઓવર ઓન હાઉસીંગ બબલ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100103044826/http://erollover.com/blog/2009-subprime-mortgage-housing-bubble/ |date=2010-01-03 }} *[http://www.fadyart.com/financialcrisis.html અ વ્યૂહ ફોર્મ ઇનસાઇડ ધ ફાઇનાસીયલ વર્લ્ડ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100919113931/http://www.fadyart.com/financialcrisis.html |date=2010-09-19 }}[http://www.fadyart.com/financialcrisis.html ડેપેર એનાલીસીસ એન્ડ પાર્ટ ઓફ ધ સોલ્યુશન ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100919113931/http://www.fadyart.com/financialcrisis.html |date=2010-09-19 }} એડી વાનડેર્લીનડેન *[http://www.ilo.org/public/english/support/lib/financialcrisis/index.htm આઇએલઓ જોબ ક્રાઇસીસ ઓબસર્વેટરી] * [http://www.imf.org/external/np/exr/key/finstab.htm ફાઇનાસીયલ ક્રાઇસીસ-એએમએફ] * [http://www.worldbank.org/html/extdr/financialcrisis/ ફાઇનાસીયલ ક્રાઇસીસ- વર્લ્ડ બેંક ગ્રુપ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090506041247/http://www.worldbank.org/html/extdr/financialcrisis/ |date=2009-05-06 }} * [http://www.adb.org/Financial-Crisis/ ફોર્મ ગ્લોબલ ફાઇનાશીયલ ક્રાઇસીસ-એશિયન ડેવલમેન્ટ બેંક] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425151538/http://www.adb.org/Financial-Crisis/ |date=2009-04-25 }} * [http://www.tyndale.ca/sem/mtsmodular/viewpage.php?pid=50 ફાઇનાશીયલ કાઇસીસ- થીઓલોજીકલ રીસપોન્સ એન્ડ રિસોર્સ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722081419/http://www.tyndale.ca/sem/mtsmodular/viewpage.php?pid=50 |date=2011-07-22 }} * [http://wtfaculty.wtamu.edu/%7Esanwar.bus/otherlinks.htm#GlobalFinCrisis 2008-2009 ગ્લોબલ ફાઇનાશીયલ કાઇસીસ] (યુઝફૂલ લીંક) * [http://technosoc.blogspot.com/2010/02/number-of-failed-banks-from-2000-to.html નંબર ઓફ ફેઇલ્ડ બેંક ઇન યુએસએ ફોર્મ 2000 થી 2009] * [http://www.uiowa.edu/ifdebook/ebook2/contents/part5-I.shtml વોટ ગેવ રાઇઝ ટુ ધ ગ્લોબલ ફાઇનાશીયલ ક્રાઇસીસ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100705203323/http://www.uiowa.edu/ifdebook/ebook2/contents/part5-I.shtml |date=2010-07-05 }} [[શ્રેણી:મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ]] 46bkbjjxag3vq9b4toau0tg3vz5pwnn 0 26796 906834 895313 2026-11-05T12:26:53Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 906834 wikitext text/x-wiki {{Infobox writing system | name = સિંધુ લિપિ | type = અસ્પષ્ટ | typedesc = સંભવતઃ કાંસ્ય યુગ લેખન અથવા પ્રોટો-લેખન | languages = અજ્ઞાત ("હડપ્પા ભાષા") | time = {{circa|2800–1900 BCE}} | iso15924 = Inds | note = none <!-- remove this line if IPA phonetics are added to the article --> | sample = Indus seal impression.jpg | caption = પાંચ અક્ષરોનો લાક્ષણિક શિલાલેખ દર્શાવતી મહોરની છાપ }} '''સિંધુ લિપિ''', જેને '''હડપ્પા લિપિ''' અને '''સિંધુ ખીણ લિપિ''' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિ દ્વારા ઉત્પન્ન કરાયેલા પ્રતીકોનો સંગ્રહ છે. આ પ્રતીકો ધરાવતા મોટાભાગના શિલાલેખો અત્યંત ટૂંકા હોય છે, જેના કારણે તે નક્કી કરવું મુશ્કેલ બને છે કે તેઓ હડપ્પા ભાષા રેકોર્ડ કરવા માટે વપરાતી લેખન પદ્ધતિનું નિર્માણ કરે છે કે નહીં, જેમાંથી કોઈ પણ હજુ સુધી ઓળખાઈ નથી.<ref name="Locklear">{{cite web |last1=Locklear |first1=Mallory |title=Science: Machine learning could finally crack the 4,000-year-old Indus script |work=The Verge |location=Manhattan, New York, NY |publisher=Vox Media |date=25 January 2017 |url=https://www.theverge.com/2017/1/25/14371450/indus-valley-civilization-ancient-seals-symbols-language-algorithms-ai |access-date=25 January 2017 |quote=After a century of failing to crack an ancient script, linguists turn to machines.}}</ref> ઘણા પ્રયાસો છતાં,{{sfnp|Possehl|1996}} "લિપિ" હજુ સુધી સમજવામાં આવી નથી. લિપિને સમજવામાં મદદ કરવા માટે કોઈ જાણીતો દ્વિભાષી શિલાલેખ નથી,{{sfnp|Robinson|2015}} જે સમય જતાં કોઈ નોંધપાત્ર ફેરફારો દર્શાવતું નથી. જો કે, કેટલીક વાક્યરચના (જો તે કહી શકાય તો) સ્થાનના આધારે બદલાય છે.<ref name="Locklear"/> હડપ્પા પ્રતીકો ધરાવતી મહોરનું પ્રથમ પ્રકાશન ૧૮૭૫માં{{sfnp|Wright|2009|p=7}}, એલેક્ઝાન્ડર કનિંગહામ દ્વારા દોરવામાં આવેલા ચિત્રમાં થયું હતું.{{sfnp|Cunningham|1875|pp=105–108}} ૧૯૯૨ સુધીમાં, અંદાજે ૪,૦૦૦ કોતરેલી વસ્તુઓ મળી આવી હતી,{{sfnp|Fairservis|1992|p=5}} જેમાંથી કેટલીક મેસોપોટેમીયા સુધી મળી આવી હતી, જે દર્શાવે છે કે સિંધુ-મેસોપોટેમીયા સંબંધો અસ્તિત્વમાં હતા, અને જાણીતા શિલાલેખોમાં ૪૦૦ થી વધુ વિશિષ્ટ ચિહ્નો દર્શાવવામાં આવ્યા હતા.{{sfnp|Ghosh|1990}}{{sfnp|Robinson|2015}} કેટલાક વિદ્વાનો, જેમ કે જી. આર. હન્ટર,{{sfnp|Hunter|1934}} એસ. આર. રાવ, જોન ન્યુબેરી,{{sfnp|Newberry|1980|pp=10–20}} અને કૃષ્ણ રાવ{{sfnp|Ghosh|1990|p=361–364}} એ દલીલ કરી છે કે બ્રાહ્મી લિપિનો સિંધુ પ્રણાલી સાથે થોડો સંબંધ છે. રેમન્ડ ઓલચીન[13] એ બ્રહ્મી લિપિ સિંધુ લિપિથી પ્રભાવિત હોવાની શક્યતાને કંઈક અંશે સાવધાનીપૂર્વક સમર્થન આપ્યું છે, પરંતુ આ જોડાણ સાબિત થયું નથી.{{sfnp|Goody|1987|pp=301–302|loc=note 4}} સિંધુ પરંપરાના સાતત્યની બીજી શક્યતા દક્ષિણ અને મધ્ય ભારત અને શ્રીલંકાના મેગાલિથિક ગ્રેફિટી પ્રતીકોમાં છે, જે કદાચ ભાષાકીય લિપિ બનાવતા નથી, પરંતુ સિંધુ પ્રતીક યાદી સાથે કેટલાક ઓવરલેપ હોઈ શકે છે.{{sfnp|Mahadevan|2004}}{{sfnp|Ray|2006|pp=121–122}} ઇરાવથમ મહાદેવન, કામિલ ઝ્વેલેબિલ અને અસ્કો પારપોલા જેવા ભાષાશાસ્ત્રીઓએ દલીલ કરી છે કે આ લિપિનો દ્રવિડિયન ભાષા સાથે સંબંધ હતો.<ref>{{cite web |title=Peoples and languages in pre-Islamic Indus valley |last1=Rahman |first1=Tariq |url=http://asnic.utexas.edu/asnic/subject/peoplesandlanguages.html |url-status=dead |access-date=20 November 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509053921/http://asnic.utexas.edu/asnic/subject/peoplesandlanguages.html |archive-date=9 May 2008 |quote=most scholars have taken the 'Dravidian hypothesis' seriously}}<!-- also live at https://apnaorg.com/prose-content/english-articles/page-1/article-8/index.html --></ref><ref>{{cite web |title=The Indus Script &#124; Harappa |website=harappa.com |url=https://www.harappa.com/script/maha0.html |access-date=22 May 2020}}</ref> == સંગ્રહ == [[File:Copper plates with Indus script.jpg|thumb|તામ્રપત્ર પર સિંધુ લિપિ]] [[File:Indus script.jpg|thumb|upright=1.2|પ્રાણીઓની સાથે સિંધુ લિપિના અક્ષરો ધરાવતા ત્રણ સ્ટેમ્પ સીલ અને તેમની છાપ: "યુનિકોર્ન" (ડાબે), બળદ (મધ્યમાં), અને હાથી (જમણે); ગિમેટ મ્યુઝિયમ]] [[File:Stamp seal and modern impression- unicorn and incense burner (?) MET DP23101 (cropped).jpg|thumb|upright=1.2|સિંધુ શિલાલેખ સાથે "યુનિકોર્ન" સીલ, અને આધુનિક છાપ; મેટ મ્યુઝિયમ]] [[File:IndusValleySeals.JPG|thumb|upright=1.2|સીલ અને તેમની છાપનો સંગ્રહ; બ્રિટિશ મ્યુઝિયમ]] ૧૯૭૭ સુધીમાં ઓછામાં ઓછી ૨,૯૦૬ સુવાચ્ય શિલાલેખોવાળી કોતરેલી વસ્તુઓ મળી આવી હતી,{{sfnp|Mahadevan|1977|pp=5–7}} અને ૧૯૯૨ સુધીમાં કુલ ૪,૦૦૦ કોતરેલી વસ્તુઓ મળી આવી હતી.{{sfnp|Fairservis|1992|p=5}} ૧૯૨૪ થી ૨૦૨૫ સુધીમાં લગભગ ૫,૦૦૦ શિલાલેખો ખોદવામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલ હતા.<ref>{{cite news |last=Pragati |first=K. B. |date=2025-02-01 |title=Want a Million Dollars? Get Busy Deciphering This Ancient Script. |url=https://www.nytimes.com/2025/02/01/world/asia/india-indus-script-prize.html |url-access=subscription |work=The New York Times |access-date=2025-02-02}}</ref> સિંધુ લિપિના પ્રતીકો મુખ્યત્વે સ્ટેમ્પ સીલ, માટીકામ, કાંસ્ય અને તાંબાની પ્લેટો, સાધનો અને શસ્ત્રો પર મળી આવ્યા છે.{{sfnp|Possehl|2002|p=[https://books.google.com/books?id=XVgeAAAAQBAJ&pg=PA127 127]}} મોટાભાગના લખાણમાં મહોર, આવી મહોરની છાપ અને માટીકામ પર કોતરેલા ગ્રેફિટી ચિહ્નોનો સમાવેશ થાય છે.{{sfnp|Fairservis|1983}} મહોર અને તેમની છાપ સામાન્ય રીતે કદમાં નાની અને પોર્ટેબલ હતી, જેમાં મોટાભાગની દરેક બાજુ ફક્ત 2-3 સેન્ટિમીટર લંબાઈની હતી.{{sfnp|Mukhopadhyay|2018a|p=5–6}} પેપિરસ, કાગળ, કાપડ, પાંદડા, લાકડું અથવા છાલ જેવા નાશવંત કાર્બનિક પદાર્થો પર સિંધુ લિપિના કોઈ અસ્તિત્વમાં રહેલા ઉદાહરણો મળ્યા નથી.{{sfnp|Possehl|2002|p=[https://books.google.com/books?id=XVgeAAAAQBAJ&pg=PA127 127]}} === પ્રારંભિક હડપ્પા === સિંધુ લિપિના પ્રારંભિક ઉદાહરણો માટીના વાસણો પર લખેલા લેખો અને હડપ્પા મહોરોના માટીની છાપ પર મળી આવ્યા છે,{{sfnp|Kenoyer|2006|pp=10–11}} જે લગભગ ઇ.સ.પૂ. ૨૮૦૦થી ઇ.સ.પૂ. ૨૬૦૦ના પ્રારંભિક હડપ્પાકાળના છે,{{sfnp|Kenoyer|2006|pp=10–11}} અને આ સમયગાળાના કોટડીજી તબક્કા દરમિયાન મહોર અને પ્રમાણિત વજન જેવા વહીવટી પદાર્થો સાથે ઉભરી આવ્યા છે.{{sfnp|Meadow|Kenoyer|2001|p=224}} જોકે, હડપ્પા ખાતે ખોદકામમાં કુંભારના ચિહ્નો અને ભીંતચિત્રોમાંથી કેટલાક પ્રતીકોનો વિકાસ દર્શાવવામાં આવ્યો છે જે ઇ.સ.પૂ. ૩૫૦૦ -ઇ.સ.પૂ. ૨૮૦૦ પહેલાના રવિ તબક્કાના છે.{{sfnp|Kenoyer|2006|pp=10–11}}{{sfnp|Bryant|2001|p=[https://books.google.com/books?id=Y2jfHlinW4UC&pg=PA178 178]}} == આ પણ જુઓ == *[[બ્રાહ્મી લિપિ]] *[[દેવનાગરી લિપિ]] *[[ચિત્રલિપિ]] == બાહ્ય કડીઓ == * [http://www.organiser.org/dynamic/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=309&page=4 Computers Unlocking Mysterious Indus Valley Script] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006185203/http://www.organiser.org/dynamic/modules.php?name=Content |date=2008-10-06 }} ડો. એસ. કલ્યાણરામન દ્વારા == સંદર્ભ == {{Reflist|20em}} * [http://ancientscripts.com/indus.html Indus Script] (ancientscripts.com) * [http://www.shangrilagifts.org/hp/indus.html Indus Script] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007074411/http://www.shangrilagifts.org/hp/indus.html |date=2011-10-07 }} (http://www.shangrilagifts.org/hp/indus.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007074411/http://www.shangrilagifts.org/hp/indus.html |date=2011-10-07 }} - Comparison of Indus Valley Harappan 哈拉帕 and Ancient Chinese Jia-Gu-wen 甲骨文 "Bone Script") * [http://www.hindu.com/2006/05/01/stories/2006050112670100.htm "Discovery of a century" in Tamil Nadu ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615053236/http://www.hindu.com/2006/05/01/stories/2006050112670100.htm |date=2006-06-15 }} ("Discovery of a century" in Tamil Nadu ) * [http://www.harappa.com/script/index.html The Indus Script] (From [http://www.harappa.com harappa.com]) * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/334517.stm BBC - 'Earliest writing' found] * [http://www.straightdope.com/mailbag/mindusscript.html How come we can't decipher the Indus script?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080703224318/http://www.straightdope.com/mailbag/mindusscript.html |date=2008-07-03 }} (from [[The Straight Dope]]) *Iravatham Mahadevan, [http://www.hindu.com/mag/2007/02/04/stories/2007020400260500.htm Towards a scientific study of the Indus Script] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206005438/http://www.hindu.com/mag/2007/02/04/stories/2007020400260500.htm |date=2007-02-06 }} * [http://www.safarmer.com/indus/M-495.jpg Script Image];[http://www.safarmer.com/indus/longestinscription.htm Article] * [http://www.safarmer.com/downloads/ Collection of essays about the Indus script] (Steve Farmer) * [https://web.archive.org/web/20090426195622/http://blog.wired.com/wiredscience/2009/04/indusscript.html WIRED.com] (WIRED.com) [[શ્રેણી:લિપિ]] [[શ્રેણી:પ્રાચીન સંસ્કૃતિ]] [[nl:Indusbeschaving#Schrift en taal]] cxomu47gitswymtlmhpm759xhheh1j4 0 27016 906838 906456 2026-11-05T12:54:06Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 906838 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |image_name= CardSeal-1.gif |image_size= 165px |caption = Seal of Stanford University |name =Stanford University |native_name =Leland Stanford Junior University |motto = {{lang|de|''Die Luft der Freiheit weht''}}<br /> ([[German language|German]])<ref name="casper">{{cite speech|title=Die Luft der Freiheit weht - On and Off|author=Gerhard Casper|first=Gerhard|last=Casper|authorlink=Gerhard Casper|date=1995-10-05|url=http://www.stanford.edu/dept/pres-provost/president/speeches/951005dieluft.html}}</ref> |mottoeng = The wind of freedom blows<ref name="casper" /> |established = 1891<ref>{{cite web | url=http://www.stanford.edu/home/stanford/history/begin.html | title=Stanford University History | publisher=Stanford University | access-date=2007-04-26 | archive-date=2008-01-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080129093210/http://www.stanford.edu/home/stanford/history/begin.html | url-status=dead }}</ref> |type = [[private university|Private]] |calendar= Quarter |president = [[John L. Hennessy]] |provost = [[John Etchemendy]] |city = [[Stanford, California|Stanford]] |state = [[California]] |country = United States |endowment = US$12.6 [[1000000000 (number)|billion]]<ref>As of August 31, 2009. {{cite web| title = Stanford Facts: Finances & Governance| work = Stanford University web site| url = http://www.stanford.edu/about/facts/finances.html| access-date = January 13, 2010| archive-date = નવેમ્બર 15, 2008| archive-url = https://web.archive.org/web/20081115042016/http://www.stanford.edu/about/facts/finances.html| url-status = dead}}</ref> |faculty = 1,878<ref name="StanfordFactsFaculty" /> |students = 15,319 |undergrad = 6,878<ref name="stanford_facts_2010">{{cite book | url = http://www.stanford.edu/home/stanford/facts/chron.html#facultylist | author = Office of University Communications | title = Stanford Facts 2010 | publisher = Stanford University | page = 12 | access-date = 2010-04-01 | archive-date = 2008-07-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080725095156/http://www.stanford.edu/home/stanford/facts/chron.html#facultylist | url-status = dead }}</ref> |postgrad = 8,441<ref name="stanford_facts_2010" /> |campus = [[Suburb]]an, {{convert|8180|acre|km2}}<ref name="stanford_tours" /> |colors = Cardinal red and white {{Color box|#C41E3A}}{{Color box|#ffffff}} |mascot = [[Cardinal (color)|Cardinal red]] <br />[[Stanford Tree|Stanford Tree (unofficial)]] |athletics =[[National Collegiate Athletic Association|NCAA]] [[Division I (NCAA)|Division I]] (FBS) [[Pacific-10 Conference|Pac-10]] |free_label = Athletic nickname |free = [[Stanford Cardinal|Cardinal]] |website = [http://www.stanford.edu/ www.stanford.edu] |logo = [[ચિત્ર:Stanford logo.png|center|225px]] }} ધી '''લેલેન્ડ સ્ટેનફોર્ડ જુનિયર યુનિવર્સિટી''' કે જેનો સામાન્ય રીતે '''સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી''' અથવા '''સ્ટેનફોર્ડ''' તરીકે ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે તે સ્ટેનફોર્ડ, કેલિફોર્નિયા, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ખાતે આવેલી એક ખાનગી સંશોધન યુનિવર્સિટી છે. યુનિવર્સિટીની સ્થાપના 1891માં કેલિફોર્નિયાના રેલમાર્ગ ઉદ્યોગપતિ લેલેન્ડ સ્ટેનફોર્ડ દ્વારા સ્થાપવામાં આવી હતી અને તેનું નામ તેના તાજેતરના રોગગ્રસ્ત પુત્રના નામ પરથી પાડવામાં આવ્યું હતું. તેના સ્નાતકો દ્વારા સ્થાપવામાં આવેલી કંપનીઓમાં હ્યુવલેટ પેકાર્ડ, ઇલેક્ટ્રોનીક આર્ટસ, સન માઇક્રોસિસ્ટમ્સ, વિદીયા, યાહૂ! (Yahoo!), સિસ્કો સિસ્ટમ્સ, સિલીકોન ગ્રાફિક્સ અને ગૂગલ (Google)નો સમાવેશ થાય છે. વૈશ્વિક યુનિવર્સિટીઓના શૈક્ષણિક ક્રમાંક દ્વારા વિશ્વની યુનિવર્સિટીઓમાં સ્ટેનફોર્ડનો ક્રમ બીજો આવે છે અને સ્નાતકથી ઉતરતી કક્ષાના કાર્યક્રમને હાલમાં ''યુ.એસ. ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રિપોર્ટ'' દ્વારા ચતુર્થ ક્રમ આપવામાં આવ્યો છે. 2010ના અનુસાર સ્ટેનફોર્ડ 7.1 ટકાના (જેમાં અત્યંત સ્પર્ધાત્મક હાર્વર્ડ છે, જેનો સ્વીકાર્યતા દર 6.9 ટકાનો છે) સ્વીકાર્યતા દર સાથે દેશમાં બીજી સૌથી મોટી પસંદગીની શૈક્ષણિક સંસ્થા છે, જેમાં અત્યંત પસંદગીયુક્ત નિયમિત નિર્ણય પૂલ 5.4 ટકાના સ્તરે છે. <ref>cite news | url=http://thechoice.blogs.nytimes.com/2010-admissions-tally/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101003225835/http://thechoice.blogs.nytimes.com/2010-admissions-tally/ |date=2010-10-03 }}</ref>સ્ટેનફોર્ડ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને સમગ્ર વિશ્વમાંથી આશરે 6,800 સ્નાતકો અને 8,300 સ્નાતકોની ભરતી ધરાવે છે. યુનિવર્સિટીને અસંખ્ય શાળાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવી છે, જેમાં સ્ટેનફોર્ડ ગ્રેજ્યુએટ સ્કુલ ઓફ બિઝનેસ, સ્ટેનફોર્ડ લો સ્કુલ, સ્ટેનફોર્ડ સ્કુલ ઓફ મેડિસિન, અને સ્ટેનફોર્ડ સ્કુલ ઓફ એન્જિનીયરીંગનો સમાવેશ થાય છે. યુનિવર્સિટીની મિલકતોમાં 12.6 અબજ અમેરિકન ડોલરના વાર્ષિક વીમાનો સમાવેશ થાય છે, જે કોઇ પણ શૈક્ષણિક સંસ્થાના વાર્ષિક વીમાઓમાં ત્રીજી સૌથી સંસ્થા છે. સ્ટેનફોર્ડના એથલેટ (દોડ) કાર્યક્રમે છેલ્લા છ વર્ષથી દરેક વર્ષે એનએસીડીએ (NACDA) ડિરેક્ટર્સ કપ જીત્યો છે. <ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/college/2010-06-22-stanford-directors-cup_N.htm|title=Stanford locks up Directors' Cup award for 16th consecutive season|work=[[USA Today]]|author=[[Eddie Timanus]]|date=June 22, 2010}}</ref> પેસિફિક-10 કોન્ફરન્સમાં સ્પર્ધા કરતી બે યુનિવર્સિટીઓમાંની એક સ્ટેનફોર્ડે કાલ સાથે તેની એથલેટિક હરિફાઇ જાળવી રાખી છે. == ઇતિહાસ == === મૂળ === સ્ટેનફોર્ડની સ્થાપના લેલેન્ડ સ્ટેનફોર્ડ, રેલરોડ માંધાતા, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સેનેટર, અને ભૂતપૂર્વ કેલિફોર્નિયાના ગવર્નર, અને તેમના પત્ની, જેન સ્ટેનફોર્ડ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તેનું નામ તેમના એક માત્ર બાળક, લેલેન્ડ સ્ટેનફોર્ડ, જુનિયરની સ્મૃતિમાં આપવામાં આવ્યું છે, જેનું અવસાન તેના 16મા જન્મદિનના થોડા દિવસો પહેલા જ 1884માં થયું હતું. તેમના માતાપિતાએ તેમના પુત્રને એક યુનિવર્સિટી સમર્પિત કરવાનું નક્કી કર્યું હતું અને લેલેન્ડ સ્ટેનફોર્ડે તેમની પત્નીને કહ્યું હતું કે, "કેલિફોર્નિયાના બાળકો અમારા બાળકો બનશે." સેનેટર અને શ્રીમતી સ્ટેનફોર્ડે હાર્વર્ડના પ્રમુખ ઇલીયોટની મૂલાકાત લીધી હતી અને પૂછ્યું હતું કે હાર્વર્ડને કેલિફોર્નિયામાં નકલ કરવા માટે કેટલો ખર્ચ લાગશે. ઇલીયોટે જવાબ આપ્યો હતો કે તેઓ માને છે કે 15 મિલીયન ડોલર પૂરતા થઇ રહેશે. જોકે, સ્ટેનફોર્ડને કોર્નેલ યુનિવર્સિટીના પ્રમુખ એ.ડી. વ્હાઇટને સ્ટેનફોર્ડના સ્થાપક પ્રમુખ પદ પ્રાપ્ત કરવા માટે ગૌરવપૂર્ણ રીતે ના પાડવામાં આવી હતી. <ref>ત્યાં એક લોકપ્રિય વાર્તા રહેલી છે જેમ કે "સુતરાઉ કાપડ"માં વીંટળાયેલી એક સ્ત્રી અને "બરછટ કાપડવાળા સ્યુટ"માં સજ્જ એક ગૃહસ્થ દાન આપવા માટે હાર્વર્ડના પ્રમુખની મુલાકાત લીધી હતી, જેનો કઠોર રીતે અસ્વીકાર કરાયો હતો અને ત્યાર બાદ સ્ટેનફોર્ડની સ્થાપના કરી હતી. {{cite web|title=Stanford University History|publisher=Stanford University|url=http://www.stanford.edu/home/stanford/history/begin.html#myth|access-date=2010-09-23|archive-date=2008-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080129093210/http://www.stanford.edu/home/stanford/history/begin.html#myth|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Dear Uncle Ezra Question #10|publisher=[[Cornell University]]|url=http://ezra.cornell.edu/posting.php?timestamp=1097125200|access-date=2010-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110913220012/http://ezra.cornell.edu/posting.php?timestamp=1097125200|archive-date=2011-09-13|url-status=dead}}</ref> તેના બદલે, વ્હાઇટે ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થી અને ઇન્ડિયાના યુનિવર્સિટીના પ્રમુખ ડેવીડ સ્ટાર જોર્ડનને લેવાની ભલામણ કરી હતી. તેમને આઇવી લીગનું વેતન બમણું કરવાની ઓફર હોવા છતા સ્ટેનફોર્ડને માર્ગદર્શન આપવા માટે તેઓ અંતિમ પસંદગી હતા. <ref name="Starr">{{cite book|last=Starr|first=Kevin|title=Americans and the California Dream|url=https://archive.org/details/americanscalifor0000star_e8a5|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=1973|pages=[https://archive.org/details/americanscalifor0000star_e8a5/page/314 314]–315|chapter=Life Among the Best and Truest: David Starr Jordan and the Founding of Stanford University |isbn=0-19-501644-0}}</ref>સ્થાનિક અને યુનિવર્સિટી સમાજના સભ્યો શાળાને '''ધી ફાર્મ''' તરીકે ઉલ્લેખ કરવા માટે જાણીતા હતા, જે યુનિવર્સિટી લેલેન્ડ સ્ટેનફોર્ડના ઘોડાના ફાર્મના અગાઉના સ્થળ પર જ આવેલી છે તે હકીકતનો સંકેત આપે છે. સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીનો સિદ્ધાંત પ્રમુખ જોર્ડન દ્વારા પસંદ કરવામાં આવ્યો હતો, તે એ હતો કે "''ડાઇ લુફ્ટ ડેર ફ્રેઇહેઇટ વેહટ.'' " [[જર્મન ભાષા|જર્મન]]માંથી ભાષાંતર કરેલ આ ટાંકણ અલરિચ વોન હુટ્ટેન પરથી લેવામાં આવ્યું છે, તેનો અર્થ છે "સ્વતંત્રતાના પવનો વીંઝાઇ રહ્યા છે". આ સિદ્ધાંત વિશ્વ યુદ્ધ 1 દરમિયાન વિવાદાસ્પદ બન્યો હતો, જ્યારે જર્મનીમાં કોઇ પણ વસ્તુ પર શંકા વ્યક્ત કરવામા આવતી હતી, તે સમયે યુનિવર્સિટીએ આ સિદ્ધાંત સત્તાવાર હોવા સામે ઇનકાર કર્યો હતો. <ref>{{cite web | last = Casper | first = Gerhard | authorlink = | coauthors = | title = Die Luft der Freiheit weht - On and Off | work = | publisher = Stanford University | date = 1995-10-05 | url = http://www.stanford.edu/dept/pres-provost/president/speeches/951005dieluft.html | doi = | access-date = 2009-09-06 }}</ref>યુનિવર્સિટીની સ્થાપક મંજૂરી 11 નવેમ્બર 1885ના રોજ લખાઇ હતી, અને 14 નવેમ્બરના રોજ ટ્રસ્ટીના પ્રથમ બોર્ડ દ્વારા સ્વીકારવામાં આવી હતી. 14 મે 1887ના રોજ ખૂણાનો પત્થર મૂકવામાં આવ્યો હતો અને આયોજન અને ઇમારતના છ વર્ષો બાદ યુનિવર્સિટીએ 1 ઓક્ટોબર 1891ના રોજ 559 વિદ્યાર્થીઓ અને 15 શિક્ષક સભ્યો સમક્ષ ખુલ્લુ મૂક્યું હતું, જેમાંના સાત કોર્નેલના હતા. <ref name="cornell">{{Cite web |url=http://ezra.cornell.edu/posting.php?timestamp=1097125200 |title=કોર્નેલ/સ્ટાનફોર્ડ જોડાણ |access-date=2010-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110913220012/http://ezra.cornell.edu/posting.php?timestamp=1097125200 |archive-date=2011-09-13 |url-status=dead}}</ref> જ્યારે શાળાને ખુલ્લી મૂકવામાં આવી ત્યારે વિદ્યાર્થીઓને શિક્ષણ લેવા માટે કોઇ દર લાગુ પડાયો ન હતો, આ કાર્યક્રમ 1930 સુધી ચાલુ રહ્યો હતો. <ref>{{cite web |url=http://www.stanford.edu/home/stanford/history/leader.html |title=History : Stanford University |publisher=Stanford.edu |date= |access-date=2010-07-09 |archive-date=2008-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080804030656/http://www.stanford.edu/home/stanford/history/leader.html |url-status=dead }}</ref> પ્રથમ વર્ગના વિદ્યાર્થીઓમાંથી ભવિષ્યના યુવાન પ્રમુખ હર્બર્ટ હૂવર હતા, જેઓ સ્ટેનફોર્ડ ખાતે ''કાયમ'' માટે પ્રથમ વિદ્યાર્થી હોવાનો દાવો કરે છે, કેમ કે તેઓ શયનગૃહમાં સુઇ રહેલા પ્રથમ વર્ગમાં પ્રથમ વ્યક્તિ હતા. <ref>દવે રેવસિન, [http://sports.espn.go.com/ncf/columns/story?columnist=revsine_dave&id=2680873 એક બાજુના ક્રમાંકો શનિવારની હરીફ રમતો પર પ્રભુત્વ ધરાવે છે], ઇએસપીએન.કોમ, નવેમ્બર 30, 2006.</ref>મૂળ 'આંતરિક ચારમાંની એક' ઇમારત (1887–91)ની ડિઝાઇન ફ્રેડેરિક લો ઓલ્મસ્ટેડ, ફ્રાંસિસ એ. વોકર, ચાર્લ્સ એલરટોન કૂલીજ, અને લેલેન્ડ સ્ટેનફોર્ડ પોતાના દ્વારા કરવામાં આવી હતી. ==== સહશિક્ષણ ==== શાળાની સ્થાપના સહશૈક્ષણિક સંસ્થા તરીકે થઇ હતી. જોકે, જેન સ્ટેફોર્ડે તરત જ એક નીતિ જાહેર કરી હતી, જે સ્ત્રીઓની સંખ્યાને 500 સુધીની મર્યાદિત કરી હતી કેમ કે સ્ત્રીઓની મોટી સંખ્યા તેમાં પ્રવેશ લેતી હતી. તેણી શાળાને "પશ્ચિમની વાસ્સાર" બનવા દેવા ઇચ્છતી ન હતી કેમ કે તેણીને એમ લાગ્યું હતું કે તે તેના પુત્ર માટેની યોગ્ય યાદગીરી બની રહેશે નહી. સ્નાતકથી નીચેના (અંડરગ્રેજ્યુએટ) પુરુષોઃસ્ત્રીઓનો ગુણોત્તર 3:1નો રહે તે માટે નીતિમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો. <ref>[http://www.godeke.org/News/SigmaRho_Chapter.htm ધી સ્ટેનફોર્ડ ડેઇલી, 12 નવેમ્બર, 2004]</ref> 3:1નો "સ્ટેનફોર્ડનો ગુણોત્તર" 1960ના પ્રારંભ સુધી અસ્તિત્વમાં રહ્યો હતો. 1960 સુધીમાં આ "ગુણોત્તર" અંડરગ્રેજ્યુએટ માટે આશરે 2:1નો રહ્યો હતો, પરંતુ જાણકારી અને બૌદ્ધિક કુશળતાઓ પૂરી પાડવાના અભ્યાસ સિવાય સ્નાતક ધોરણે વધુ મરોડવામાં આવી હતી. 2005ના અનુસાર પ્રવેશને જાતિઓ વચ્ચે લગભગ સરખા ભાગે વહેંચી નાખવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ પુરુષોએ સ્ત્રીઓને આશરે સ્નાતક ધોરણે આશરે 2:1ના ગુણોત્તરથી પાછળ રાખી દીધી હતી. <ref>{{cite web|title=The Undergraduate Program: Stanford University|url=http://stanford.edu/about/facts/undergraduate.html|access-date=2010-09-23|archive-date=2010-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527220643/http://www.stanford.edu/about/facts/undergraduate.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Graduate Program: Stanford University|url=http://stanford.edu/about/facts/graduate.html|access-date=2010-09-23|archive-date=2010-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527221101/http://www.stanford.edu/about/facts/graduate.html|url-status=dead}}</ref> ==== પ્રારંભિક ધિરાણો ==== જ્યારે સેનેટર સ્ટેનફોર્ડનું 1893માં અવસાન થયું ત્યારે યુનિવર્સિટીના અસ્તિત્વની સાતત્યતા જોખમમાં મૂકાઇ હતી. સેનેટર સ્ટેનફોર્ડની મિલકત સામે 15 મિલીયન અમેરિકન ડોલરનો દાવો કરાયો હતો, જેમાં 1893ની કટોકટીનો સમાવેશ થતો હતો, તેના કારણે ખર્ચાઓને પહોંચી વળવાનું અત્યંત મુશ્કેલ બન્યું હતું. મોટા ભાગના બોર્ડના ટ્રસ્ટીઓએ જ્યાં સુધી ધિરાણનો ઉકેલ ન મળે ત્યાં સુધી હંગામી ધોરણે બંધ રાખવાની સલાહ આપી હતી. જોકે, જેન સ્ટેનફોર્ડે યુનિવર્સિટી કાર્યરત રહે તેવો આગ્રહ સેવ્યો હતો. યુનિવર્સિટી માટે નાણાંકીય પાયમાલીની શક્યતાનો સામનો કરતા તેણીએ યુનિવર્સિટીમાં 1893-1905 દરમિયાન નાણાંકીય, વહીવટ અને વિકાસકીય બાબતોનો હવાલો સંભાળ્યો હતો; એક માતા અને ગૃહિણી તરીકેના તેમના અનુભવને કારણે તેણી સંસ્થાને એક ઘરની જેમ ચલાવી હતી. તેના પછીના ઘણા વર્ષો સુધી, તેણીએ તેના અંગત સ્રોતોમાંથી વેતનની ચૂકવણી કરી હતી, એટલું જ નહી યુનિવર્સિટીને કાર્યરત રાખવા માટે પોતાના ઝવેરાતને પણ ગીરવે મૂક્યા હતા. જ્યારે 1895માં દાવાને આખરે પડતો મૂકવામાં આવ્યો ત્યારે યુનિવર્સિટીમાં રજા જાહેર કરવામાં આવી હતી. <ref>એડિથ આર. મિરીલીસ, ''સ્ટેનફોર્ડ: યુનિવર્સિટીની વાર્તા'' , (1959), પૃષ્ઠથી પૃષ્ઠ 82-91</ref><ref>રોક્સાને નિલાન, "જેન લેથ્રોપ સ્ટેનફોર્ડ અને સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીનું સ્થાનિકીકરણ, 1893-1905", ''સાન જોસ અભ્યાસો'' 1979 5(1): 7-30.</ref>એડવર્ડ અલ્સવર્થ રોસે અમેરિકન સોશિયોલોજીના સ્થાપક પિતા તરીકેની ખ્યાતિ પ્રાપ્ત કરી હતી; 1900માં જેન સ્ટેનફોર્ડે તેમને ઉદ્દામવાદ અને જાતિવાદ માટે કાઢી મૂક્યા હતા અને શૈક્ષણિક સ્વાતંત્ર્યને નિયંત્રણોમાંથી મુક્ત કર્યું હતું. <ref>જેમ્સ સી. મોહર, "શૈક્ષણિક કટોકટી અને જાહેર મંતવ્ય: સ્ટેનફોર્ડ ખાતેનો રોસ કેસ", ''પેસિફિક ઐતિહાસિક સમીક્ષા'' 1970 39(1): 39-61</ref> જેન સ્ટેનફોર્ડના પગલાંને કેટલીકવાર તરંગી હતા. 1897માં તેણીએ ટ્રસ્ટીઓના બોર્ડને આદેશ આપ્યો હતો કે "વિદ્યાર્થીઓને એવુ્ શીખવવામાં આવે કે પૃથ્વી પર જન્મનાર દરેક નવો જીવ બનવાની ક્ષમતા ધરાવે છે અને તેના અહીના જીવનમાં થતા મોટા ભાગના વિકાસ પર આધારિત છે અને જીવનમાં દરેક વસ્તુ શાશ્વત છે". <ref name="Starr1">{{cite book|last=Starr|first=Kevin|title=Americans and the California Dream|url=https://archive.org/details/americanscalifor0000star_e8a5|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=1973|page=[https://archive.org/details/americanscalifor0000star_e8a5/page/329 329]|chapter=Life Among the Best and Truest: David Starr Jordan and the Founding of Stanford University |isbn=0-19-501644-0}}</ref> તેણીએ જીવન-ચિત્ર વર્ગમાં સ્ત્રી મોડેલોના ચિત્રો દોરવા સામે મનાઇ ફરમાવી હતી, કેમ્પસમાં વાહન લાવવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો અને દવાખાનાના બાંધકામને મંજૂરી આપી ન હતી કેમ કે લોકોમાં એવી છાપ ન બંધાવી જોઇએ કે સ્ટેનફોર્ડ બિનતંદુરસ્ત છે. 1899 અને 1905ની વચ્ચે તેણીએ સ્ટેનફોર્ડ પરિવારમાં યાદગીરીઓ ઊભી કરવા માટે વિશાળ બાંધકામ યોજના પાછળ 3 મિલીયન ડોલરનો અપવ્યય કર્યો હતો, જ્યારે યુનિવર્સિટીના શિક્ષકો અને સ્વ સહાય કરતા વિદ્યાર્થીઓ ગરીબીમાં જીવતા હતા. <ref name="Starr1"/> === 20મી સદી === [[ચિત્ર:StanfordLibrary-1906.jpg|thumb|left|1906માં સાનફ્રાંસિસ્કોના ભૂકંપ બાદ સ્ટેનફોર્ડ ગ્રંથાલયનું શાસન ]] 1906ના સાંન ફ્રાંસિસ્કોના ભૂકંપે ચાર ભાગમાંના મુખ્ય ભાગનો (મેમોરિયલ ચર્ચના મૂળ પુનરાવર્તન સહિત) તેમજ શાળાના પ્રવેશ તરીકે ઓળખાતા દરવાજાનો નાશ કર્યો હતો; જોકે તેની પરનું ઓછું ભવ્ય પુનઃબાંધકામ તરત જ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. ==== ફૂટબોલ ==== 1906થી 1919 સુધી થયેલી અસંખ્ય ઇજાઓના પ્રતિભાવમાં ઇન્ટરકોલેજ વચ્ચેની ફૂટબોલ જોખમમાં મૂકાઇ હતી. જ્યારે કેટલીક કોલેજોએ સંપૂર્ણ રીતે ફૂટબોલનો ત્યાગ કર્યો હતો, ત્યારે યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા અને સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીઓ જેવી થોડી યુનવર્સિટીઓએ તેના સ્થાને ઇંગ્લીશ રગ્બીને અપનાવી હતી. 1906થી 1914 સુધી બે શાળાઓએ તેમની મુખ્ય રમત તરીકે રગ્બી રમી હતી, પરંતુ તરત જ તેમણે અનુભવ્યું હતું કે જે ફૂટબોલમાં અનિચ્છનીય આચરણો જોયા હતા તે રગ્બીમાં પણ લાવવામાં આવ્યા હતા. અંતે, જ્યારે ફૂટબોલના નિયમો બદલાઇ ગયા ત્યારે, આ પગલું ફૂટબોલમાં ફરીથી અપનાવવામાં પરિણમ્યુ હતું, જેના કારણે આંતરકોલેજ રમતો પુનઃસજીવન થયું હતું અને વિદ્યાર્થીઓ અને સ્નાતકોને અમેરિકન રમત ફૂટબોલ સાથે ઓળખવા શક્ય બન્યું હતું. <ref>રોબર્ટા જે. પાર્કમ, "ફૂટબોલથી લઇને રગ્બી સુધી - અને પરત, 1906-1919: યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા -સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી '1905ની ફૂટબોલની કટોકટી'", ''રમત ઇતિહાસની જર્નલ'' 1984 11(3): 5-40</ref> ==== હૂવર સંસ્થા ==== સ્ટેનફોર્ડ ખાતે હૂવર સંસ્થા (પૂરું નામ: યુદ્ધ, ક્રાંતિ અને શાંતિ પરની હુવર સંસ્થા)ની સ્થાપના સ્ટેનફોર્ડના અનેક પ્રથમ સ્નાતકોમાંના એક એવા હર્બર્ટ સી. હૂવર દ્વારા કરવામં આવી હતી. 1928માં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના પ્રમુખની ચુંટણી પહેલા [[પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ]] પછી યુરોપમાં તેઓ અમેરિકન રિલીફ એફોર્ટના હવાલામાં હતા. હૂવરનો સ્પષ્ટ હેતુ જેમ ઘટનાઓ બનતી હતી તેમ સમકાલીન ઇતિહાસના રેકોર્ડઝ એકત્ર કરવાનો હતો. હૂવરના મદદનીશોએ વારંવાર દસ્તાવેજી અને ભાગ્યેજ પ્રિન્ટેડ સામગ્રીઓ પ્રાપ્ત કરવા માટે ખાસ કરીને નાઝી અથવા કોમ્યુનિસ્ટ શાસન હેઠળના દેશો તરફથી તેમની જિંદગીને જોખમમાં નાખી હતી. તેમની અનેક સફળતાઓમાં રોસા લક્ઝેમબર્ગના પેપરો, ગોએબેલ્સની ડાયરીઓ અને પેરિસમાં રશીયન ગુપ્ત પોલીસના રેકોર્ડનો સમાવેશ થાય છે. હૂવરના પ્રભાવ હેઠળ સંશોધન સંસ્થાઓની પણ સ્થાપના કરવામા આવી હતી, જોકે ફરતા દળો, હૂવર અને યજમાન યુનિવર્સિટી વચ્ચે અનિવાર્ય સંઘર્ષો થતા હતા. 1960માં ડબ્લ્યુ. ગ્લેન કેમ્પબેલની નિમણૂંક ડિરેક્ટર તરીકે કરવામાં આવી હતી અને ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો હતો, જે હસ્તાંતરણોમાં અને સંબંધિત સંશોધન પ્રોજેક્ટોના ખર્ચના વધારામાં પરિણમી હતી. 1960માં વિદ્યાર્થીઓની અશાંતિ છતાં સંસ્થા સતત સફળતા પ્રાપ્ત કરતી જતી હતી અને સ્ટેનફોર્ડ સાથે ગાઢ સંબંધો વિકસાવ્યા હતા. ખાસ કરીને, ચાઇનીઝ અને રશીયન એકત્રીકરણોમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો હતો. સંસ્થા ખાસ કરીને 1980થી વોશિંગ્ટોન સાથેના જોડાણમાં વધુને વધુ સંકુચિત વૈચારિક સંસ્થા તરીકે ઉભરી આવી હતી. તે યુનિવર્સિટીના આંતરિક ઘટક તરીકે સતત રહી હતી. <ref>પીટર ડુઇનનાન, "યુદ્ધ, ક્રાંતિ અને શાંતિ અંગેનું હૂવરનુ્ ગ્રંથાલય. ભાગ 1: ઉત્પત્તિ અને વૃદ્ધિ", ''ગ્રંથાલય ઇતિહાસ'' 2001 17(1): 3-19; "યુદ્ધ, ક્રાંતિ અને શાંતિ અંગેનું હુવરનું ગ્રંથાલય. ભાગ 2: કેમબેલ વર્ષો", ''ગ્રંથાલય ઇતિહાસ'' 2001 17(2): 107-118.</ref> === 1945 બાદ === ==== જીવવિજ્ઞાન ==== જૈવિક વિજ્ઞાનોના સંશોધનમાં શિત યુદ્ધ અને અન્ય ઐતિહાસિક નોંધપાત્ર શિક્ષણની બહારની સ્થિતિઓને કારણે ભાર મૂકવામાં ફેરફાર થયો હોવાથી 1946 થી 1972માં તેનો ઝડપથી વિકાસ થયો હતો. સ્ટેનફોર્ડ વિજ્ઞાન તે સમયગાળા દરમિયાન અજમાયશી દિશાના ત્રણ તબક્કાઓમાંથી પસાર થયું હતું. 1950ના પ્રારંભમાં, વિભાગ પ્રાચીન સ્વતંત્રતામાં જ અને સ્વ-માર્ગદર્શિત સંશોધન સ્થિતિમાં જ ઝકડાયેલો રહ્યો હતો, જે આંતરિકશિસ્તતા સહયોગ અને વધુ પડતા સરકારી ભંડોળથી દૂર રહ્યું હતું. 1950 અને 1960ના મધ્યની વચ્ચે જૈવિક સંશોધને પોતાનું ધ્યાન ફેરવી પરમાણુ સ્તરે કેન્દ્રિત કર્યું હતું. ત્યાર બાદ, 1960થી આગળ જતા, સ્ટેનફોર્ડના લક્ષ્યાંકો માનવવાદ તરફ લાગુ પાડી શકાય તેવા સંશોધનો અને તારણો તરીકે ઉભરી આવ્યા હતા. દરેક તબક્કાઓમાં મોટા સામાજિક મુદ્દાઓ સ્થાન લીધુ હતું જેમ કે શિત યુદ્ધમાં વધારો, સ્પુટનીકનો પ્રારંભ અને તબીબી દુરુપયોગ અંગે જનતાની ચિંતા.<ref>એરિક જે.; વેટ્ટેલ, "સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના જૈવિક વિજ્ઞાનનો પરિવર્તનશીલ સ્વભાવ, 1946-1972", ''ભૌતિક અને દૈવિક વિજ્ઞાનમાં ઐતિહાસિક અભ્યાસો; 2004 35(1): 95-113'' </ref> ==== હાઇ ટેક (ઉચ્ચ ટેકનોલોજી) ==== સિલીકોન વેલીના ઉદભવમાં પ્રાદેશિક મજબૂતાઇની શક્તિશાળી સમજણે સાથ આપ્યો હતો. 1890થી યુનિવર્સિટીના અગ્રણીઓએ તેમના મિશનને પશ્ચિમમાં એક સેવા તરીકે જોઇ હતી અને તે અનુસાર શાળાને કંડારી હતી. તેજ સમયે, પૂર્વીય હિતોને હાથો બનાવીને પશ્ચિમના દેખીતા શોષણે પોતાના પૂરતી સ્વદેશી સ્થાનિક ઉદ્યોગ ઊભા કરવાના તેજીમય પ્રયત્નોને વેગ પૂરો પાડ્યો હતો. આમ, સિલીકોન વેલીના વિકાસના પ્રથમ પચાસ વર્ષોના ઇતિહાસ સાથે પ્રાદેશિકવાદે સ્ટેનફોર્ડના હિતોને વ્યવસ્થિત કરવામાં સહાય કરી હતી. 20મી સદીના પ્રથમ છ મહિનાઓમાં પશ્ચિમના સ્પષ્ટ પ્રાદેશિક નૈતિક વિચારો એ સિલીકોન વેલીના આગાઉથી તૈયાર થઇ ગયેલા પર્યાવરણના આંતરિક ઘટકો છે, આ એવું આંતરિક ઘટક છે જે તેમના જોખમે નકલકર્તાને અવગણશે. <ref>સ્ટીફન બી આદમ્સ, "સિલીકોન વેલીના ઉદભવમાં સ્ટેનફોર્ડનો પ્રાદેશિકવાદ", ''એન્ટરપ્રાઇસ એન્ડ સોસાયટી'' 2003 4(3): 521-543</ref> 1940 અને 1950ના ગાળા દરમિયાનમાં એન્જિનીયરીંગના ડીન અને વડા ફ્રેડરિક ટર્મનએ તેમની પોતાની કંપનીઓ શરૂ કરવા માટે શિક્ષકો અને સ્નાતકોને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું. હ્વુવલેટ પેકાર્ડ, વેરિયન એસોસિયેટ્સ, અને અન્ય હાઇ ટેક કંપનીઓ જ્યાં સુધી [[સિલિકૉન વૅલી|સિલીકોન વેલી]] ન બની અને સ્ટેનફોર્ડ કેમ્પસમાં ન વિકસી ત્યાં સુધી જાળવણી કરવાનો યશ તેમને આપવામાં આવે છે. ટર્મનને ઘણી વખત "સિલીકોન વેલીના પિતા" તરીકે સંબોધવામાં આવે છે. <ref>સી. સ્ટુવર્ટ ગિલમોર, "સ્ટેનફોર્ડ ખાતે ફ્રેડ ટર્માન: શિસ્ત, યુનિવર્સિટી અને સિલીકોન વેલીની રચના કરતા" (2004); [http://www.netvalley.com/archives/mirrors/terman.html નેટવેલીડોટકોમ બેકગ્રાઉન્ડ]</ref> ==== ભૌતિકશાસ્ત્ર ==== 1962-70માં કેન્બ્રિજ ઇલેક્ટ્રોન એક્સેલેટર લેબોરેટરી (હાર્વર્ડ અને મેસાચ્યુએટ્સ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેકનોલોજી દ્વારા વહેંચવામાં આવેલ), સ્ટેનફોર્ડ લિનીયર એક્સેલેટર સેન્ટર અને યુએસ એટોમિક એનર્જી કમિશન વચ્ચે સૂચિત 1970 સ્ટેનફોર્ડ પોસીસ્ટ્રોન ઇલેક્ટ્રોન એસીમેટ્રિક રિંગ (એસપીઇએઆર)ની રચના અંગેની વાટાઘાટોએ સ્થાન લીધું હતું. તે કદાચ સૌપ્રથમ યુએસ ઇલેક્ટ્રોન પોસીસ્ટ્રોન કોલીડીંગ સ્ટોરેજ રિંગ હશે. પેરિસે (2001) બે યુનિવર્સિટી લેબોરેટરીઓ વચ્ચે સ્પર્ધા અને સહકાર હોવાનું શોધી કાઢ્યું હતું અને સૂચિત સવલતો અંગેનો ડાયાગ્રામ, સ્થળ પરિબળોની વિગત દર્શાવતા ચાર્ટસ અને 1967 અને 1970 વચ્ચેની વિવિધ પ્રોજેક્ટ દરખાસ્તોના પરિબળો રજૂ કરે છે. પાંચ વર્ષના ગાળા દરમિયાનામાં યુરોપમાં વિવધ રિંગ્સ ઊભી કરવામાં આવી હતી, જેનો ઉપયોગ પ્રોજેક્ટ માટેના ધિરાણો માટે કરાયો હતો, પરંતુ ઉગ્ર પ્રોજેક્ટ પરિવર્તનો ઝડપથી બાંધવામાં આવેલી શ્રેષ્ઠ ડિઝાઇનમાં પરિણમ્યા હતા અને 1976માં બર્ટોન રિચર અને 1995માં માર્ટિન પર્લ માટે નોબેલ પ્રાઇઝ માટેનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો. <ref>એલિઝાબેથ પેરિસ, "રિંગનો રાજા: સૌપ્રથમ યુ.એસ. ઇલેક્ટ્રોન પોઝીસ્ટ્રોન કોલીડેર ઊભી કરવાની લડત", ''ભૌતિક અને જૈવિક વિજ્ઞાનમાં ઐતિહાસિક અભ્યાસો'' 2001 31(2): 355-380</ref>1955-85 દરમિયાનમાં સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી ખાતેના સોલિડ સ્ટેટ ટેકનોલોજી સંશોધન અને વિકાસે ઔદ્યોગિક શોધના ત્રણ મોઝાઓનું અનુકરણ કર્યું હતું, જે ખાનગી સહકાર દ્વારા શક્ય બનાવાયું હતું, જેમાં મુખ્યત્વે બેલ ટેલિફોન લેબોરેટરીઝ, શોકલી સેમિકન્ડક્ટર, ફેઇરચાઇલ્ડ સેમિકન્ડક્ટર અને ઝેરોક્સ પીએઆરસીનો સમાવેશ થાય છે. 1969માં સ્ટેનફોર્ડ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યુટે [[ઇન્ટરનેટ]]ના પૂરોગામી એર્પાનેટને સમાવતા ચાર મૂળ નોડ્ઝમાંથી એકનું સંચાલન કર્યું હતું. <ref>ક્રિસ્ટોફે લેક્યુયેર, "શુ યુનિવર્સિટી ખરેખર ઉદ્યોગની ઋણી છે? સ્ટેનફોર્ડ ખાતે નક્કર સ્થિતિનો કિસ્સો", ''મિનર્વા: વિજ્ઞાન, શિક્ષણ અને નીતિની સમીક્ષા'' 2005 43(1): 51-71</ref> == કેમ્પસ == [[ચિત્ર:Stanford Campus Aerial Photo.JPG|300px|thumb|right|સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી કેમ્પસની આકાશમાંથી લીધેલી તસવીરો ]] સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી સાન ફ્રાંસિસ્કો દ્વીપકલ્પના {{convert|8180|acre|ha|sing=on}}<ref name="stanford_tours">{{cite web |url=http://admission.stanford.edu/place/tours.html |title=Virtual Tours : Stanford University |access-date= 2009-02-23}}</ref>કેમ્પસ પર આવેલી છે, જે સાન્ટા ક્લેરા વેલી ([[સિલિકૉન વૅલી|સિલીકોન વેલી]])ના ઉત્તરપશ્ચિમ ભાગમાં, સાન ફ્રાંસિસ્કોના આશરે{{convert|37|mi|km|0|sp=us}} દક્ષિણપૂર્વમાં અને સાન જોસના આશરે{{convert|20|mi|km}} ઉત્તરપશ્ચિમ ભાગમાં છે. મુખ્ય કેમ્પસ પાલો અલ્ટોના શહેરની નજીક આવેલું છે, જે અલ કેમિનો રિયલ, સ્ટેનફોર્ડ એવેન્યુ, જુનિપેરો સેરા બૌલેવાર્ડ અને સેન્ડ હીલ રોડથી ઘેરાયેલું છે. યુનિવર્સિટી મોન્ટેરે ખાડીમાં આવેલા પેસિફિક ઉપવન, કેલિફોર્નિયામાં આવેલા હોપકીન્સ મરિન સ્ટેશનનું પણ સંચાલન કરે છે. સ્ટેનફોર્ડ જેની માલિકી {{convert|8183|acre|ha|0}} ધરાવે છે, જે તેને પાસેના વિસ્તાર તરીકે વિશ્વમાં બીજા ક્રમની સૌથી મોટી યુનિવર્સિટી બનાવે છે. {{Citation needed|date=July 2010 }} મોસ્કો સ્ટેટ યુનિવર્સિટી ઊભી રીતે બાંધવામાં આવી છે અને વિશાળ સપાટી (ફ્લોર) વિસ્તાર ધરાવે છે, પરંતુ જમીનનો નાનો ટુકડો રોકે છે. રોમ, જ્યોર્જીયા નજીક આવેલી બેરી કોલેજ, નજીક નજીક જમીન રોકે {{convert|28000|acre|ha}} છે અને પાઉલ સ્મિથસ કોલેજ ન્યુ યોર્કના ઉત્તરીય ભાગના એડીરોનડેક પર્વતોમાં જમીન રોકે {{convert|14200|acre|ha}} છે, પરંતુ તે યુનિવર્સિટી નથી. ડ્યૂક યુનિવર્સિટી જમીન રોકે છે {{convert|8709|acre|ha|0}}, પરંતુ તે નજીક નજીક નથી. <ref>{{cite web|title=Quick Facts about Duke|work=Duke News & Communications|publisher=[[Duke University]]|url=http://www.dukenews.duke.edu/resources/quickfacts.html#buildings|access-date=2010-09-23|archive-date=2011-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304214630/http://www.dukenews.duke.edu/resources/quickfacts.html#buildings|url-status=dead}}</ref> યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એર ફોર્સ એકેડમી તેની પાસે રહેલી નિકાલની જમીનમાં નજીક નજીક જમીન રોકે {{convert|18000|acre|ha}} છે, પરંતુ તે યનુવર્સિટી નથી. વિશાળ જમીન મળેલી ડાર્ટમાઉથ કોલેજ, વધુની <ref>{{cite web | url = http://www.dartmouth.edu/~doc/secondcollegegrant/ | title = Second College Grant | publisher = [[Dartmouth Outing Club]] | access-date = 2007-10-30 }}</ref> માલિકી ધરાવે છે {{convert|50000|acre|ha}}, પરંતુ ફક્ત {{convert|269|acre|ha|0}} તે કેમ્પસના ભાગ છે. <ref>{{cite web|title=Dartmouth College: College Life|work=America's Best Colleges 2008|publisher=[[U.S. News & World Report]]|year=2007|url=http://www.usnews.com/usnews/edu/college/directory/brief/drlife_2573_brief.php}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.dartmouth.edu/home/about/facts.html | title = About Dartmouth: Facts | publisher = Dartmouth College | access-date = 2007-10-30 }}</ref> [[Sewanee: The University of the South]] તેની "હદ"માં રોકે {{convert|13000|acres|0|abbr=on}} છે; જોકે, આમાંની મોટા ભાગના વપરાયા વિનાના જંગલ છે. જ્યારે કેમ્પસનું સૌપ્રથમ વખત આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું ત્યારે 1886ના ઉનાળામાં, સ્ટેનફોર્ડે મેસ્સાચ્યુએટ્સ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેકનોલોજીના પ્રમુખ ફ્રાંસિસ અમાસા વોકરને અને બોસ્ટનના વિખ્યાત લેન્ડસ્કેપ સ્થપતિ ફ્રેડેરિક લો ઓમસ્ટેડ વેસ્ટવર્ડને સલાહ માટે બોલાવ્યા હતા. ઓમસ્ટેડે કેમ્પસ અને તેની ઇમારતોના સર્વસામાન્ય વિચારને ઘડી કાઢ્યો હતો, જેમાં વધુ વ્યવહારુ સપાટ જમીનની તરફેમમાં ટેકરાવાળી જમીનનો વિરોધ કર્યો હતો. ત્યાર બાદ ચાર્લ્સ એલ્લેર્ટોન કૂલીડે રિચાર્ડસનીયન રોમનેસ્કમાં તેમના સ્વ ગુરુ હેનરી હોબસન રિચાર્ડસન અનુસાર આ વિચારને વિકસાવ્યો હતો, જેમાં સમચોરસ આકારના પત્થરોની ઇમારતોને અર્ધવર્તુળાકાર કમાનના આર્કેડ દ્વારા જોડવામાં આવ્યો હતો. મૂળ કેમ્પસની સ્પેનિશ વસાહત શૈલીમાં રચના કરવામાં આવી હતી, જે કેલિફોર્નિયાના વિખ્યાત મિશન રિવાઇવલ જેવી સમાન હતી. કેલિફોર્નિયામાં લાલ ટાઇલ્સવાળા છાપરાઓ અને મજબૂત સેન્ડસ્ટોન કડીયાકામગીરી દેખાવમાં સ્પષ્ટ તફાવત પાડે છે અને તેજસ્વી વાદળી આકાશની આ પ્રદેશને એક ભેટ છે અને ત્યાર બાદ બંધાયેલી મોટાભાગની ઇમારતોએ આ પ્રકારેનું બાહ્ય આવરણ જાળવી રાખ્યું છે. પ્રથમ બંધાયેલા બાધકામના મોટા ભાગનો 1906માં આવેલા સાંન ફ્રાંસિસ્કો ભૂકંપ દ્વારા નાશ કરાયો હતો, પરંતુ યનુવર્સિટીના મિનારાઓ ઊભા રહ્યા હતા, જે જૂની ઢબે બંધાયેલું બાધકામ હતું (જે વપરાશમાં ન હતું અને 1989માં આવેલા લોમા પ્રિયેટા ભૂકંપ સુધી ઊભુ હતું.), <ref>{{Cite web |url=http://quake06.stanford.edu/centennial/tour/stop2.html |title=સ્ટેનફોર્ડની શતાબ્દી યાત્રા |access-date=2010-09-23 |archive-date=2024-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604212600/http://quake06.stanford.edu/centennial/tour/stop2.html |url-status=dead }}</ref> અને એન્સિમા હોલ (હર્બર્ટ હૂવર, જોહ્ન સ્ટેઇનબેક, અને એન્થોની કેનેડીનું તેમના સ્ટેનફોર્ડના કાળ દરમિયાનના નિવાસસ્થાનો) ઊભા હતા. 1989ના ભૂકંપ બાદ વધુ નુકસાનનો ફટકો લાગત,ા યુનિવર્સિટીએ નવીન, તૈયાર વપરાશલાયક બનાવવા માટે જૂની ઇમારતોને અસલ સ્થિતિમાં લાવવા અને નવીની કરણ કરવા માટે અબજો ડોલરની મૂડીની સુધારા યોજનાનો અમલ કર્યો હતો. સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી ખરેખર બિનસંગઠિત સાન્ટા ક્લેરા કાઉન્ટીમાં તેની માલિકીનું વસતી માન્ય સ્થળ ધરાવે છે, જો કે યુનિવર્સિટીની કેટલીક જમીન (સ્ટેનફોર્ડ શોપીંગ સેન્ટર અને સ્ટેનફોર્ડ રિસર્ચ પાર્ક સહિત) પાલો અલ્ટો શહેરની હદમાં છે. કેમ્પસમાં મેનલો પાર્ક (સ્ટેનફોર્ડ હીલ્સ પાડોશપણું)ની શહેરી હદમાં રહેલી કેટલીક જમીનનો અને અડીને આવેલ બિનસંગઠિત સામ માટેઓ કાઉન્ટીનો (સ્લેક નેશનલ એક્સેલેટર લેબોરેટરી અને જાસ્પર રિજ બાયોલોજિકલ પ્રિઝર્વ સહિત) પણ સમાવેશ થાય છે. સ્ટેનફોર્ડ મોટા ભાગની જમીનની પાલો અલ્ટો શહેર સાથે વહેંચણી કરે છે, જેમાં તેની શાળા જિલ્લા અને અગ્નિશામક વિભાગનો સમાવેશ થાય છે, જોકે, પોલીસ દળો અલગ છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પોસ્ટલ સર્વિસીઝે સ્ટેનફોર્ડને બે ઝીપ કોડ્ઝ આપ્યા છે: કેમ્પસ પત્ર માટે અને પી.ઓ. બોક્સ પત્ર માટે 94309. તે વિસ્તાર કોડ 650ની હદમાં આવે છે અને કેમ્પસ ફોન નંબરો 721, 723, 724, 725, 736, 497, અથવા 498થી શરૂ થાય છે. ભૌતિકશાસ્ર્તી વેર્નર હેઇસેનબર્ગને પૂછવામાં આવ્યું હતું કે શું તેઓ સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી ક્યાં આવેલી છે તે જાણે છે. "હું માનું છું કે તે સાન ફ્રાંસિસ્કોથી બહુ દૂર નહી તેવા યુનાઇટેડ સ્ટેટસના પશ્ચિમ કિનારે છે. તેની નજીક અન્ય પણ એક શાળા આવેલી છે અને તેઓ બન્ને એકબીજાની સીમાની ચોરી કરે છે", એવો તેમણે સ્ટેનફોર્ડની યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા, બર્કલે સાથેની દુશ્મનાવટનો ઉલ્લેખ કરતા ઉત્તર આપ્યો હતો. <ref name="Heisenberg axe">{{cite book|chapter=The Life and work of [[Felix Bloch]]|title=Guide to the Felix Bloch Papers, 1931-1987|publisher=Stanford University Archives|location=[[Stanford, California]]|url=http://content.cdlib.org/view?docId=tf2n39n5nt&doc.view=entire_text|quote=For the next few months, Bloch stayed mostly at his home in Zurich, but he also traveled to France, Holland, and Denmark. During his summer visit to Copenhagen to see Niels Bohr, he received his first offer from the chairman of the Stanford University physics department, David Locke Webster. Originally, Bloch later confessed, he knew nothing about Stanford so he mentioned the offer to Bohr and Heisenberg and asked for their advice. Heisenberg knew only that Stanford was in California and that the students from Stanford and another school nearby stole each other's axes. Bohr's opinion was definitive: Stanford was a good school; he should go.|access-date=2010-09-23|archive-date=2021-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223025223/http://content.cdlib.org/view?docId=tf2n39n5nt&doc.view=entire_text|url-status=dead}}</ref> <ref name="Rivalry History">{{cite news |first=Rick |last=DelVecchio |title=Stanford pranks pique Cal |curly=y |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/chronicle/archive/2005/11/18/BAGS4FQHIS1.DTL |work=San Francisco Chronicle |page=B-1 |date=November 18, 2005 |access-date=17 November 2008 |quote=The Cal-Stanford football rivalry, which began in 1892, has produced some memorable mischievous student tricks. Stealing the Axe for Stanford from an armored car (1930) and from a display case (1953). Stenciling bear prints on the side of Stanford's Hoover Tower (1960). Retaking the Axe for Stanford by ruse (1973). Printing a fake issue of the Daily Cal claiming that Stanford won the 1982 game that ended with "The Play." |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206060127/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fchronicle%2Farchive%2F2005%2F11%2F18%2FBAGS4FQHIS1.DTL |archive-date=6 ડિસેમ્બર 2008 |url-status=dead }}</ref> === સીમાચિન્હો === {{wide image|stanfordquad.jpg|2000px|<center>''Orthographic panorama of the Main Quad, located in the heart of the Stanford University campus.''</center>}} કેમ્પસના સમકાલીન સીમાચિન્હોમાં મુખ્ય સ્તંભ અને મેમોરિયલ ચર્ચ, કેન્ટોર સેન્ટર ફોર વિઝ્યુઅલ આર્ટસ અને આર્ટ ગેલેરી, સ્ટેનફોર્ડ મૌસોલિયમ અને એન્જલ ઓફ ગ્રિફ, હૂવર ટાવર, રોડીન સ્થાપત્ય બગીચો, પપુઆ ન્યુ જિનીવા સ્કલ્પચર ગાર્ડન, એરિજોના કેક્ટસ ગાર્ડન, સ્ટેનફોર્ડ યુનુવર્સિટી આર્બોરેટમ, ગ્રીન લાયબ્રેરી અને ડીશનો સમાવેશ થાય છે. ફ્રેંક લોયડ વ્રેઇટનું 1937નું હાન્ના-હનીકોમ્બ હાઉસ અને 1919નું લૌ હેનરી અને હર્બર્ટ હૂવર હાઉસ બન્ને નેશનલ હિસ્ટોરિક રજિસ્ટર પર નોંધાયેલ છે. <gallery> File:Stanford University Quad Memorial Church.JPG|સ્ટેનફોર્ડ મેમોરિયલ ચર્ચ File:Lou Henry Hoover House from NW.jpg|લૌ હેનરી અને હર્બર્ટ હૂવર હાઉસ File:Stanford University Hoover Tower.JPG|હૂવર ટાવર File:The Dish, Stanford University.jpg|ધી ડીશ </gallery> === શિક્ષકોના મકાન === સ્ટેનફોર્ડના શિક્ષક સભ્ય હોવા તરીકેના અનેક ફાયદાઓમાંનો એક ફાયદો "ફેકલ્ટી ઘેટ્ટો" (શિક્ષકોનો વસવાટ) છે, જ્યાં શિક્ષક સભ્યો કેમ્પસમાં પગપાળા ચાલી શકાય અથવા બાઇક પર જઇ શકાય તેવા સ્થળે રહી શકે છે. ફેકલ્ટી ઘેટ્ટો સ્ટેનફોર્ડની જ સમગ્ર માલિકીની જમીનમાંથી રચાયેલ હોય છે. કોન્ડોમિનીયમ (કોઈ મંડળે ખરીદેલાં કે ભાડે રાખેલાં મકાનો, ફ્લૅટો ઇ.નું જૂથ)ની જેમ જ, ઘરની ખરીદી કે વેચાણ કરી શકાય છે, પરંતુ તેની હેઠળની જમીન 99 વર્ષના ભાડા પટ્ટે હોય છે. "ઘેટ્ટો"માં રહેલા મકાનોનું મૂલ્ય વધે અને ઘટે છે, પરંતુ [[સિલિકૉન વૅલી|સિલીકોન વેલી]]ના મૂલ્યની જેમ ઝડપથી નહી. આમ છતાં, સંપત્તિની માલિકી ધરાવવી એ ખર્ચાળ વિસ્તાર બનીને રહી ગયો છે અને કેમ્પસ પર એક જ પરિવારની સરેરાશ કિંમત ખરેખર પાલો અલ્ટો કરતા ઊંચી છે. સ્ટેનફોર્ડ પોતે સિલીકોન વેલી જમીનમાલિકોના મૂડી લાભનો ફાયદો ઉઠાવે છે, જોકે તેની સ્થાપનાની શરતો અનુસાર યુનિવર્સિટી જમીનનું વેચાણ કરી શકે નહી. === મુખ્ય કેમ્પસ સિવાયની === મુખ્ય કેમ્પસથી દૂર સહાયને આધારે રચાયેલ, જાસ્પર રિજ બાયોલોજિકલ પ્રિઝર્વ એ કુદરતની અનામત છે જેની માલિકી યુનિવર્સિટીની છે અને તેનો ઉપયોગ સંશોધન માટે જંગલી જીવનના જીવવિજ્ઞાનિકો દ્વારા થાય છે. હૂપકીન્સ મરિન સ્ટેશન, જે પેસિફિક ગ્રોવ, કેલિફોર્નિયામાં આવેલું છે, તે સમુદ્રી જીવવિજ્ઞાન સંશોધન કેન્દ્ર છે, જેની માલિકી 1892થી યુનિવર્સિટીની છે. યુનિવર્સિટી તેનો પોતાનો ગોલ્ફ કોર્સ અને સીઝનલ તળાવ (તળાવ લાગુનીટા, ખરેખર સિંચાઇ સંગ્રહસ્થાન છે) ધરાવે છે, બન્ને ભયંકર કેલિફોર્નિયા ટાઇગર સેલેમેન્ડરનું ઘર છે. તળાવ લાગુનીટા ઘણી વખત સૂકાઇ જાય છે, પરંતુ તેને કૃત્રિમ રીતે ભરવાનો યુનિવર્સિટીનો કોઇ ઇરાદો નથી. <ref>{{cite web |url=http://daily.stanford.edu/article/2005/4/4/noPlansToFillLakeLagunita |title=No plans to fill Lake Lagunita |access-date=12 January 2009 |date=4 April 2005 |author=Bea Sanford |publisher=[[The Stanford Daily]] }}{{Dead link|date=જાન્યુઆરી 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{wide image|Lake Lagunita, Stanford University.jpg|800px|<center>''Lake Lagunita in early spring; the Dish is visible in the foothills behind the lake.''</center>}} === સ્ટેનફોર્ડ ખાતેની ટકાઉ મિલકત === સ્ટેનફોર્ડ માર્ગારાઇટ નામની વિના મૂલ્યે શટલ બસની સેવા ઓફર કરે છે અને તેના કર્મચારીઓને કારપૂલીંગ (કારમાં સાથે આવવા માટે) નાણાંકીય વળતરો પણ આપે છે. યુનિવર્સિટી આ ઉપરાંત વિવિધ મિલકત સંબધી સહાયો પણ કરે છે. અધ્યાપક ગિલ માસ્ટર્સના ડિઝાઇન નિરીક્ષણ હેઠળ {{convert|21000|sqft|m2}} ગ્રીન ડોર્ન હાલમાં વિચારણા હેઠળ છે, જેઓ ચાળીસ અને પચાસ વિદ્યાર્થીઓને સમાવી શકાય તેવી રચના કરશે, જેમાં શૂન્ય કાર્બન પ્રદૂષણ હશે અને હાલમાં જે પ્રકાશ આ ઇમારત પેદા કરે છે તેના કરતા વધુ પેદા કરશે. <ref>{{cite web |url=http://www.stanford.edu/group/greendorm/greendorm/goals/performance.html |title=Measurable Environmental Performance |access-date=2009-01-01 |publisher=Lotus Living Laboratory |archive-date=2008-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017134929/http://www.stanford.edu/group/greendorm/greendorm/goals/performance.html |url-status=dead }}</ref> નવુ્ પર્યાવરણ મુક્ત પર્યાવરણ અને ઉર્જા ઇમારતનું પણ આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. વુડ્ઝ ઇન્સ્ટિટ્યુટ પણ યુનિવર્સિટીની પર્યાવરણીય પગલાને "અનેક શિસ્તવાળું પર્યાવરણીય સંશોધન, શિક્ષણ અને પ્રસરતું કેન્દ્ર" તરીકે ટેકો આપે છે. <ref>{{cite web| title =Working for a Sustainable Future| publisher =Stanford University| url =https://thestanfordchallenge.stanford.edu/get/file/g2sdoc/env_l2CaseStatement.pdf| access-date =2010-09-23| archive-date =2010-07-05| archive-url =https://web.archive.org/web/20100705073806/https://thestanfordchallenge.stanford.edu/get/file/g2sdoc/env_l2CaseStatement.pdf| url-status =dead}}</ref> સ્ટેનફોર્ડ એડવાન્સમેન્ટ ઓફ સસ્ટેઇનેબીલિટી ઇન હાયર એજ્યુકેશનની સભ્ય છે. <ref>{{cite web|author=Artifical Turfgrass on Campus |url=http://www.aashe.org/membership/members.php |title=Member Universities, System Offices, NGOs, Businesses, Government Agencies, and K-12 Institutions &#124; Association for the Advancement of Sustainability in Higher Education |publisher=AASHE |date= |access-date= 2010-07-09}}</ref> એસ્પીયન ઇન્સ્ટિટ્યુટે સ્ટેનફોર્ડ ગ્રેજ્યુએટ સ્કુલ ઓફ બિઝનેસને વિશ્વભરમાં આવેલી 590 શાળાઓમાંથી ભવિષ્યના ઉદ્યોગ અગ્રણીઓને તાલીમ આપવામાં સામાજિક અને પર્યાવરણીય મુદ્દાઓની પહેલ કરવા માટે પ્રથમ ક્રમના એમબીએ કાર્યક્રમ તરીકેનો દરજ્જો આપ્યો છે. <ref>{{cite web |url=http://www.beyondgreypinstripes.org/rankings/index.cfm |title=Beyond Grey Pinstripes 2007-2008 Rankings |publisher=Aspen Institute |access-date=2008-08-26 |archive-date=2012-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517012116/http://www.beyondgreypinstripes.org/rankings/index.cfm |url-status=dead }}</ref> 2009માં, સસ્ટેઇનેબલ એન્ડોવમેન્ટસ ઇન્સ્ટિટ્યુટે તેના વાર્ષિક કોલેજ સસ્ટેનેબીલીટી રિપોર્ડ કાર્ડમાં સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીને A ગ્રેડ આપ્યો છે, જે તેને યુ.એસ. અને કેનેડામાંથી સમીક્ષા કરેલ 300 કોલેજોમાંથી ટોચની 15માંની એક બનાવે છે. (હવામાન, ઉર્જા અને વાહનવ્યવહાર તેના નબળા મુદ્દાઓ હતા.) <ref name="greenreportcard.org">{{cite web |url=http://www.greenreportcard.org/report-card-2009/schools/stanford-university |title=Stanford University - Green Report Card 2009 |publisher=Greenreportcard.org |date=2007-06-30 |access-date=2010-07-09 |archive-date=2010-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620230340/http://greenreportcard.org/report-card-2009/schools/stanford-university |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.endowmentinstitute.org/ |title=College Sustainability Report Card 2008 |access-date= 2008-11-27 |publisher=Sustainable Endowments Institute |access-date= 2008-07-20}}</ref> == વહીવટ અને સંગઠન == ખાનગી રીતે નિમાયેલા 35 સભ્યોના બોર્ડ ઓફ ટ્રસ્ટીની માલિકી અને સંભાળ હેઠળની સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી કર મુક્ત કંપની ટ્રસ્ટ છે. <ref name="FG facts"/> ટ્રસ્ટીઓ પાંચ વર્ષનો કાર્યકાળ ધરાવે છે (બે સતત કાળથી વધુ નહી) અને વર્ષમાં પાંચ વખત મળે છે. <ref>{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4807.htm |title=Stanford Bulletin - Board of Trustees |publisher=Stanford University Registrar's Office |access-date=2008-11-27 |archive-date=2008-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206013243/http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4807.htm |url-status=dead }}</ref> સ્ટેનફોર્ડના ટ્રસ્ટીઓ આ ઉપરાંત સ્ટેનફોર્ડ રિસર્ચ પાર્ક, સ્ટેનફોર્ડ શોપીંગ સેન્ટર, કેન્ટોર સેન્ટર ફોર વિઝ્યુઅલ આર્ટસ, સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી મેડિકલ સેન્ટર, અને ઘણા સંલગ્ન તબીબી સવલતો (લ્યુસાઇલ પેકાર્ડ ચિલ્ડ્રન્સ હોસ્પિટલ સહિત) પર દેખરેખ રાખે છે. <ref name="FG facts">{{cite web |url=http://www.stanford.edu/about/facts/finances.html |title=Stanford University Facts - Finances and Governance |publisher=Stanford University |access-date=2008-11-27 |archive-date=2008-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081115042016/http://www.stanford.edu/about/facts/finances.html |url-status=dead }}</ref> બોર્ડ યુનિવર્સિટીના ચિફ એક્ઝિક્યુટિવ ઓફિસર તરીકે ફરજ બજાવવા માટે પ્રમુખની નિમણૂંક કરે છે અને અધ્યાપકોની ફરજો અને અભ્યાસનો અભ્યાસક્રમ નકી કરે છે, તેમ જ નાણાંકીય અને કારોબારની બાબતોનું સંચાલન કરે છે અને નવ ઉપ પ્રમુખોની નિમણૂંક કરે છે. <ref>{{cite web|url=http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4808.htm |title=Stanford Bulletin - The President |publisher=Stanford University Registrar's Office |access-date= 2008-11-27}}</ref> જોહ્ન એલ. હેનેસ્સીની નિમણૂંક ઓક્ટોબર 2000માં યુનિવર્સિટીના 10મા પ્રમુખ તરીકે કરવામાં આવી હતી. <ref>{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/president/biography/ |title=Office of the President - Biography |publisher=Stanford University |access-date=2008-11-27 |archive-date=2004-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040416051039/http://www.stanford.edu/dept/president/biography/ |url-status=dead }}</ref> કોલેજનો વડો શૈક્ષણિક અને અંદાજપત્રીય અધિકારી હોય છે, જેને દરેક સાતેય શાળાઓના ડીને અહેવાલ આપવાનો હોય છે. <ref name="Provost">{{cite web|url=http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4810.htm |title=Stanford Bulletin - The Provost |publisher=Stanford University Registrar's Office |access-date= 2008-11-27}}</ref> જોહ્નન એચેમેન્ડીનું નામ સપ્ટેમ્બર 2000માં 12મા કોલેજ વડા તરીકે આપવામાં આવ્યું હતું. <ref>{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/provost/biography/ |title=Office of the Provost - Biography |publisher=Stanford University |access-date=2008-11-27 |archive-date=2010-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100703052212/http://www.stanford.edu/dept/provost/biography/ |url-status=dead }}</ref> યુનિવર્સિટી સાત શાળાઓમાં સંગઠિત થયેલી છે: સ્કુલ ઓફ હ્યુમેનિટીઝ એન્ડ સાયંસીઝ, સ્કુલ ઓફ એન્જિનીયરીંગ, સ્કુલ ઓફ અર્થ સાયંસીઝ, સ્કુલ ઓફ એજ્યુકેશન, ગ્રેજ્યુએટ સ્કુલ ઓફ બિઝનેસ, સ્ટેનફોડર્ડ લો સ્કુલ અને સ્ટેનફોડર્ડ યુનિવર્સિટી સ્કુલ ઓફ મેડીસિન. <ref name="Provost"/> શિક્ષકોની શક્તિ અને સત્તા એકેડેમિક કાઉન્સીલમાં સમાયેલી છે, જે કાર્યકાળ અને કાર્યકાળ વિનાના શિક્ષકો, સંશોધન શિક્ષકો, કેટલાક નીતિ કેન્દ્રો અને સંસ્થાઓમાં વરિષ્ઠ વિદ્યાર્થીઓ, યુનિવર્સિટીના પ્રમુખ અને અન્ય કેટલાક શૈક્ષણિક વહીવટકર્તાઓથી બનેલી છે, પરંતુ મોટા ભાગની બાબતો ફેકલ્ટી સેનેટ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવે છે, જે શિક્ષકોના 55 ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓની બનેલી છે. <ref>{{cite web|url=http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4811.htm |title=Stanford Bulletin - The Academic Council |publisher=Stanford University Registrar's Office |access-date= 2008-11-27}}</ref> 2006માં, પ્રમુખ હેનેસ્સીએ સ્ટેનફોર્ડ ચેલેન્જ, 4.3 અબજ ડોલરનું ભંડોળ ઊભુ કરવાની ઝુંબેશનો પ્રારંભ કર્યો હતો, જે મુખ્ય ત્રણ બાબતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી હતી: અનેકશિસ્ત સંશોધન પ્રયત્નો, શિક્ષણ સુધારવાના પ્રયત્નો અને મહત્વનો ટેકો. <ref name="StanfordChallenge">{{cite web |url=http://news-service.stanford.edu/pr/2006/pr-challenge-101106.html |title=The Stanford Challenge: University sets out to address global problems, educate leaders, foster excellence |publisher=Stanford |year=2006 |access-date=2008-11-18 |archive-date=2009-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090129202726/http://news-service.stanford.edu/pr/2006/pr-challenge-101106.html |url-status=dead }}</ref> સ્ટેનફોર્ડે ખાનગી દાન પેટે 69,350 દાતાઓ પાસેથી 2006-07માં 832.2 મિલીયન ડોલર ઊભા કતર્યા હતા, જે યુ.એસની દરેક યુનિવર્સિટીઓની તુલનામાં સૌથી વધુ રકમ હતી. <ref name="FG facts"/> એસોસિયેટેડ સ્ટુડન્ટસ ઓફ સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી (એએસએસયુ) સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી માટેની વિદ્યાર્થી સરકાર છે અને નોંધાયેલા તમામ વિદ્યાર્થીઓ તેના સભ્યો છે. <ref name="ASSU">{{cite web|url=http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4813.htm |title=Stanford Bulletin - Associated Students of Stanford University |publisher=Stanford University Registrar's Office |access-date= 2008-11-27}}</ref> તે ચુંટાયેલ સભ્યપદ છે, જેમાં પૂર્વસ્નાતક વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા ચુંટાયેલ પૂર્વસ્નાતક સેનેટ અને પ્રમુખ અને ઉપપ્રમુખ કે જે સમગ્ર વિદ્યાર્થી સંસ્થા દ્વારા ટિકીટ તરીકે ચુંટાયેલા છે તેમનો સમાવેશ થાય છે. <ref name="ASSU"/> == શિક્ષકો == [[ચિત્ર:Stanford University Walkway Panorama.jpg|thumb|left|ક્વાડ નજીક વોકવે]] સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી વિશાળ, ઉચ્ચ નિવાસી સંશોધન યુનિવર્સિટી છે જેમાં મોટા ભાગનો પ્રવેશ સ્નાતકો અને વ્યાવસાયિક વિદ્યાર્થીઓનો છે. <ref name="Carnegie">{{cite web|url=http://www.carnegiefoundation.org/classifications/sub.asp?key=748&subkey=16815&start=782 |title=Carnegie Classifications - Stanford University |publisher=Carnegie Foundation for the Advancement of Teaching |access-date= 2008-11-27}}</ref> પૂર્ણકાલીન ચાર વર્ષના પૂર્વસ્નાતક કાર્યક્રમને "સૌથી વધુ પસંદગીયુક્ત" એમ વર્ગીકૃત્ત કરવામાં આવે છે અને ઉચ્ચ સ્નાતક વિદ્યાર્થીઓની હાજરી સાથે કલા અને વિજ્ઞાન પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. <ref name="Carnegie"/> સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીને વેસ્ટર્ન એસોસિયેશન ઓફ સ્કુલ્સ એન્ડ કોલેજીસ દ્વાર માન્યતા આપવામાં આવી છે. <ref>{{cite web|url=http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4068.htm |title=Stanford Bulletin – Accreditation |publisher=Stanford University Registrar's Office |access-date= 2008-11-27}}</ref> પૂર્ણકાલીન પૂર્વસ્નાતકોના ટ્યુશન 2008-2009 માટે 36,030 ડોલરના હતા. <ref name="CDS">{{cite web|url=http://ucomm.stanford.edu/cds/ |title=Common Data Set |year=2008 |publisher=Stanford University |access-date= 2008-11-27}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4837.htm |title=Stanford Bulletin - Tuition |publisher=Stanford University Registrar's Office |access-date=2008-11-27 |archive-date=2009-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090312041742/http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin/4837.htm |url-status=dead }}</ref> === સંશોધન કેન્દ્રો અને સંસ્થાઓ === [[ચિત્ર:Hoover Tower from Main Quad.JPG|thumb|મુખ્ય ક્વાડ તરફથી હૂવર ટાવરનું અવલોકન.]] અન્ય સ્ટેનફોર્ડ સંલગ્ન સંસ્થાઓમાં સ્લેક (એસએલએસી) નેશનલ એક્લીલેટર લેબોરેટરી (મૂળ સ્ટેનફોર્ડ લિનીયર એક્સેલેટર સેન્ટર) અને સ્ટેનફોર્ડ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યુટ, જે હવે સ્વતંત્ર સંસ્થા છે જે સ્ટેનફોર્ડ હ્યુમિનીટીઝ સેન્ટર ઉપરાંત યુનિવર્સિટી ખાતે પોતાનું મૂળ ધરાવે છે તેનો સમાવેશ થાય છે. સ્ટેનફોર્ડ મોટી જાહેર નીતિ વૈચારિક સંસ્થા હૂવર [https://gminfotech.org/web-development-course-in-surat.php ઇન્સ્ટિટ્યુશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221007052509/https://gminfotech.org/web-development-course-in-surat.php |date=2022-10-07 }} ઓન વોર, રિવોલ્યુશન એન્ડ પીસને પણ સમાવે છે જે વિશ્વભરમાંથી મૂલાકાત લેતા વિદ્વાનોને {{Dubious|date=September 2009}} આકર્ષે છે, અને ફ્રીમેન સ્પોગલી [https://gminfotech.org/ ઇન્સ્ટિટ્યુટ]{{Dead link|date=સપ્ટેમ્બર 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ફોર ઇન્ટરનેશનલ સ્ટડીઝ, જે આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોના વધુ ચોક્કસ પર સમર્પિત છે તેનો પણ સમાવેશ કરે છે. તેના કોઇ પણ ગ્રંથાલયમાં નકલ સ્થિત કરવા અસમર્થતાને કારણે તેના ''પ્રાવદા'' (તારીખ 5 માર્ચ, 1917)ના પ્રથમ ઇસ્યુની મૂળ આવૃત્તિ માટે હૂવર ઇન્સ્ટિટ્યુશનને કહેવાની સોવિયેત સંઘને ફરજ પાડવામાં આવી હતી. <ref>{{cite news | author = Cynthia Gorney | coauthors = | title = Gorbachev's Scholarly Stopover; Stanford's Hoover Think Tank & The Makings of Soviet History | work = The Washington Post | page = C1 | date = 1990-05-26 }}</ref> સ્ટેનફોર્ડની મેન્ડ્રીયન ચાઇનીઝમાં સ્નાતક વિદ્યાર્થીઓને તાલીમ આપવાની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે ઉગ્ર ભાષા તાલીમ સંસ્થા એવા સ્ટેનફોર્ડ સેન્ટરની મૂળ સ્થાપના નેશનલ તાઇવાન યુનિવર્સિટી (એનટીયુ) ખાતે કરવામાં આવી હતી. પાછળથી અન્ય પ્રતિષ્ઠિત યુનિવર્સિટીઓ બોર્ડમાં જોડાઇ હતી અને સંસ્થાએ તેનું નામ બદલીને ઇન્ટર-યુનિવર્સિટી પ્રોગ્રામ (આઇયુપી) કરી નાખ્યું હતું. આજે, આઇયુપીને બીજિંગ ખાતે પુનઃવસાવવામાં આવ્યું છે, જ્યારે મૂળ તાઇપેઇમાં રહેલો પ્રોગ્રામ એનટીયુ સંસ્થા તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને હવે તે ઇન્ટરનેશનલ ચાઇનીઝ લેંગ્વેજ પ્રોગ્રામ (આઇસીએલપી) તરીકે જાણીતો છે. સ્ટેનફોર્ડ એ જોહ્ન એસ. નાઇટ ફેલોશીપ્સ ફોર પ્રોફેશનલ જર્નાલિસ્ટનું ઘર છે. === ગ્રંથાલયો અને ડિજીટલ સ્રોતો === સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી ગ્રંથાલયો આઠ મિલીયન વોલ્યુમોથી વધુનું એકત્રીકરણ ધરાવે છે. એસયુ ગ્રંથાલય સિસ્ટમમાં આવેલ મુખ્ય ગ્રંથાલય ગ્રીન લાયબ્રેરી છે. મેયેર લાયબ્રેરી વિશાળ પૂર્વ એશિયા એકત્રીકરણ ધરાવે છે અને વિદ્યાર્થીઓ પ્રવેશી શકે તેવો માધ્યમ સ્ત્રોત ધરાવે છે. અન્ય નોંધપાત્ર એકત્રીકરણમાં લેન મેડીકલ લાયબ્રેરી, ટર્મન એન્જિનીયરીંગ લા.યબ્રેરી, જેકસન બિઝનેસ લાયબ્રેરી, ફાલ્કનેર બાયોલોજી લાયબ્રેરી, ક્યુબરલે એજ્યુકેશ લાયબ્રેરી, બ્રાનેર અર્થ સાયંસીઝ લાયબ્રેરી, સ્વેઇન કેમિસ્ટ્રી એન્ડ કેમિકલ એન્જિનીયરીંગ લાયબ્રેરી, જોનસ્સોન ગવર્નમેન્ટ ડોક્યુમેન્ટસ કલેક્શન, ક્રાઉન લો લાયબ્રેરી, સ્ટેનફોર્ડ ઓક્સીલરી લાયબ્રેરી (એસએએલ), એસએલએસી લાયબ્રેરી, હૂવર લાયબ્રેરી, હોપકીન્સ મરિન સ્ટેશન ખાતે મિલર મરિન બાયોલોજી લાયબ્રેરી, મ્યુઝિક લાયબ્રેરી અને યુનિવર્સિટીના ખાસ એકત્રીકરણનો સમાવેશ થાય છે. કુલે થઇને 19 ગ્રંથાલયો છે. ડિજીટલ ગ્રંથાલયો અને પાઠ્ય સેવાઓમાં ડિજીટલ ઇમેજ કલેક્શન્સ, હાઇવાયર પ્રેસ, હ્યુમિનીટીઝ ઇન્ફર્મેશન સર્વિસીઝ ગ્રુપ અને મિડીયા માઇક્રોટેક્સ્ટ સેન્ટરનો સમાવેશ થાય છે. વિવિધ શૈક્ષણિક વિભાગો અને કેટલાક નિવાસો પણ તેમના પોતાના અંગત ગ્રંથાલય ધરાવે છે. સ્ટેનફોર્ડ એ સેનીક (સીઇએનઆઇસી)ના સ્થાપક અને પ્રથમ સભ્ય છે, જે કેલિફોર્નિયામાં એજ્યુકેશન નેટવર્ક માટેના કોર્પોરેશનની પહેલ છે અને બિનનફાકારક સંસ્થા છે જે કેલિફોર્નિયાના કે-20 સંશોધન અને શિક્ષણ સમાજને ઊંચી કામગીરી વાળી ઇન્ટરનેટ આધારિત નેટવર્કીંગ પૂરું પાડે છે. === વિદ્યાર્થી સંગઠન === {| style="text-align:center;float:right;font-size:85%;margin-left:2em;margin:auto" class="wikitable" |+ <td>વિદ્યાર્થી સંગઠનનું વસતી વિષયક<ref name="CDS"/><ref>{{cite web |url=http://ucomm.stanford.edu/cds/cds_2009.html#enrollment |title=Stanford University: Common Data Set 2009-2010 |publisher=Stanford University |access-date=2010-05-29 |archive-date=2010-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100622220558/http://ucomm.stanford.edu/cds/cds_2009.html#enrollment |url-status=dead }}</ref><ref>સંદર્ભ માટે જુઓ કેલિફોર્નિયાની વસતીવિષયક અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની વસતીવિષયક.</ref></td> ! ! પૂર્વસ્નાતક ! સ્નાતક ! કેલિફોર્નિયા ! યુ.એસ. વસતી |- ! આફ્રિકી-અમેરિકી | 10% | 3 | 6.2% | 12.1% |- ! એશિયન અમેરિકન | 23 | 13 | 12.3% | [4] ^ [3] |- ! વાઇટ અમેરિકન | 36% | 35% | 59.8% | 65.8% |- ! હિસ્પાનિક અમેરિકન | 13 | 5% | 35.9% | 14.5% |- ! અમેરિકા વતન હોય તેવું | 2.8% | 1 | 0.7% | 0.9% |- ! આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થી | 7% | 33% | એન/એ (N/A) | એન/એ (N/A) |} [[ચિત્ર:Stanford University campus from above.jpg|thumb|ક્વાડની હૂવર ટાવર નિરીક્ષણ ડેક અને પશ્ચિમ તરફના આસપાસના વિસ્તારોનું અવલોકન ]] સ્ટેનફોર્ડે 6,602 અંડરગ્રેજ્યુએટ અને 11,896 સ્નાતકોને 2009માં પ્રવેશ આપ્યો હતો. <ref name="CDS"/> પૂર્વસ્નાતકોમાં સ્ત્રીઓનો 48.7 ટકા અને 39 ટકા વ્યાવસાયિકો અને સ્નાતક વિદ્યાર્થીઓનો સમાવેશ થાય છે. <ref name="CDS"/> નવા વિદ્યાર્થીઓ લેવાનો દર 2008માં 98 ટકા, ચાર વર્ષની સ્નાતક ટકાવારી 79.4 ટકા અને છ વર્ષની ટકાવારી 94.4 ટકા હતી. <ref name="CDS"/> સંબંધિત રીતે ઓછો ચાર વર્ષનો સ્નાતક દર એ યુનિવર્સિટીની કોટર્મીનલ ડિગ્રી (અથવા "સમક્ષેત્રીય") કાર્યક્રમની કામગીરી છે, જે વિદ્યાર્થીઓને તેમના પૂર્વસ્નાતક કાર્યક્રમનું વિસ્તરણ કરવા તરીકે અનુસ્નાતક ડિગ્રી હાંસલ કરવા માટે સહાય કરે છે. <ref>{{cite web |url=http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/college/highest-grad-rate |title=Best Colleges - Education - US News and World Report |publisher=Colleges.usnews.rankingsandreviews.com |date=2009-08-19 |access-date=2010-07-09 |archive-date=2009-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090314054424/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/college/highest-grad-rate |url-status=dead }}</ref>સ્ટેનફોર્ડે 2008માં 1646 જેટલી પૂર્વસ્નાતક ડિગ્રીઓ, 1984 અનુસ્નાતક ડિગ્રીઓ અને 271 ડિગ્રીઓ આપી હતી. <ref name="CDS"/> અત્યંત લોકપ્રિય સ્નાતક ડિગ્રી [[સામાજિક વિજ્ઞાન]], આંતરશિસ્ત અભ્યાસ અને એન્જિનીયરીંગમાં હતી. સ્ટેનફોર્ડે 2007-2008માં પૂર્વસ્નાતક કાર્યક્રમમાં પ્રવેશ માટેની 25,299 અરજીઓ પ્રાપ્ત કરી હતી, જેમાં 2,400 (9.8 ટકા)ને દાખલ કર્યા હતા અને 1,703 (71 ટકા)ને પ્રવેશ આપ્યો હતો, આ ટકાવારી યુનિવર્સિટીના 117 વર્ષના ઇતિહાસમાં સૌથી ઓછી હતી. <ref name="CDS"/><ref>{{cite news |url=http://news-service.stanford.edu/news/2008/april2/admission-040208.html |title=2,400 students from record applicant pool offered admission |publisher=Stanford News Service |date=March 28, 2008 |access-date=2008-11-27 |archive-date=2009-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719071322/http://news-service.stanford.edu/news/2008/april2/admission-040208.html |url-status=dead }}</ref> તેમના હાઇ સ્કુલ વર્ગમાં ટોચના દશમાં 92 ટકા વિદ્યાર્થી સ્નાતક થયા હતા અને એસએટી માટેની આંતરિક ગુણ રેન્જ ગણિતમાં 680-780, લખાણમાં 670-760 અને વાંચનમાં 650-760ની હતી. <ref name="CDS"/>2013ના વર્ગ માટે સ્ટેનફોર્ડે એક જ પસંદગી વહેલા પગલાંમાં 5300 અરજીઓ પ્રાપ્ત કરી હતી અને તેમાં 689 સ્વીકારી હતી, વહેલા પ્રવેશનો દર આશરે 13 ટકા હતો. અરજીઓની આ મૌસમમાં સ્ટેનફોર્ડે 30,000થી વધુ અરજી ફોર્મ મેળવ્યા હતા, જેમાં રેગ્યુલર અને પ્રારંભિક રાઉન્ડનો સમાવેશ થતો હતો અને એકંદરે પ્રવેધ દર 7.2 ટકા રહે તેવી આશા સેવતું હતુ, જે યુનિવર્સિટીના ઇતિહાસમાં સૌથી નીચો દર હતો અને 2012ના વર્ગ માટે 2 ટકાથી પણ ઓછો દર હતો. સ્ટેનફોર્ડ પ્રવેશ પ્રક્રિયા યુએસ નાગરિકો અને કાયમી નિવાસીઓ માટે નીડ બ્લાઇન્ડ હતી. યુનિવર્સિટીએ 2,960 વિદ્યાર્થીઓને 75.6 મિલીયનની સહાય પૂરી પાડી હતી, જે સરેરાશ પેકેજ 33,108 ડોલરનો હતો. <ref name="CDS"/> સ્ટેનફોર્ડને જે પરિવારોની આવક 60,000 ડોલરથી નીચે હોય તેમના તરફથી વાલી ફાળાની જરૂર ન હતી અન જે પરિવારો 100,000 ડોલરથી નીચેની આવક હાલમાં ધરાવે છે તેમના માટે ટ્યુશન દરો આવરી લેવામાં આવ્યા હતા. <ref name="CDS"/><ref>{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/finaid/undergrad/how/enhancements.html |title=Financial Aid - Enchancements for 2008-2009 |publisher=Stanford University |access-date=2008-11-27 |archive-date=2008-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216034354/http://www.stanford.edu/dept/finaid/undergrad/how/enhancements.html |url-status=dead }}</ref> === ક્રમાંકો === {{Infobox US university ranking | GUR = 6th | THES_W = 16th | USNWR_NU = 4th | USNWR_LA = | Forbes = 10th | USNWR_Bus = 1st | USNWR_Law = 3rd | USNWR_Medr = 6th | USNWR_Medc = 58th | USNWR_Eng = 2nd | USNWR_Ed = 2nd | CGC_NU = 3rd | ARWU_W = 2nd | ARWU_N = 2nd | ARWU_SCI = 6th | ARWU_ENG = 2nd | ARWU_LIFE = 5th | ARWU_MED = 11th | ARWU_SOC = 4th | Wamo_NU = 4th | FSPI = 5th }} સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના પૂર્વસ્નાતક કાર્યક્રમને તમામ રાષ્ટ્રીય યુનિવર્સિટીઓમાં ''યુ.એસ. ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રિપોર્ટ'' (યુએસએનડબ્લ્યુઆર))ના અનુસાર ચતુર્થ ક્રમ આપવામાં આવ્યો છે. <ref>{{cite web|url=http://www.usnews.com/usnews/edu/college/directory/brief/drglance_1305_brief.php |title=America's Best Colleges 2009 |publisher=U.S. News & World Report |year=2009 |access-date= 2009-05-10}}</ref> એકેડેમિક રેન્કીંગ ઓફ વર્લ્ડ યુનિવર્સિટીઝ, શાઘાઇ જિયાગો ટોંગ યુનિવર્સિટી દ્વારા સ્ટેનફોર્ડને વૈશ્વિક યુનિવર્સિટીઓમાં બીજો ક્રમાંક અને અમેરિકામાં તમામ યુનિવર્સિટીઓમાં બીજો ક્રમાંક, ટીએચઇએસ-ક્યુએસ વર્લ્ડ યુનિવર્સિટી રેન્કીંગ્સ (વિષય ક્રમાંકોઃ સામાજિક વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી, 3જી લાઇફ સાયંસીઝ અને પાયોમેડીસિન, 6ઠ્ઠી આર્ટસ અને હ્યુમનીટીઝ, નચરલ સાયંસીઝઃ 8મી) માં વિશ્વની યુનિવર્સિટીઓમાં 17મો ક્રમાંક,<ref>{{cite web |url=http://www.thes.co.uk/worldrankings/ |title=World University Rankings |year=2006 |publisher=The Times Higher Educational Supplement |access-date=2007-04-15 |archive-date=2007-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070504114435/http://www.thes.co.uk/worldrankings/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.timeshighereducation.co.uk/hybrid.asp?typeCode=438 |title=Top 200 World Universities |publisher=The Times Higher Education Supplement |access-date=2009-12-23 |year=2009 |archive-date=2013-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116212417/http://www.timeshighereducation.co.uk/hybrid.asp?typeCode=438 |url-status=dead }}</ref> ''ધી વોશિંગ્ટોન મંથલી'' દ્વારા તમામ યુનિવર્સિટીઓમાં ચતુર્થ ક્રમ, <ref>{{cite web |url=http://www.washingtonmonthly.com/college_guide/rankings/national_university_rank.php |title=The Washington Monthly College Rankings |year=2009 |publisher=The Washington Monthly |access-date=2009-12-23 |archive-date=2010-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100121010040/http://www.washingtonmonthly.com/college_guide/rankings/national_university_rank.php |url-status=dead }}</ref> ''ન્યૂઝવીક'' દ્વારા "વૈશ્વિક યુનિવર્સિટીઓ"માં બીજો ક્રમાંક, <ref>{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/14321230/site/newsweek/ |publisher=Newsweek |title=The World's 100 Most Global Universities |access-date=2007-04-15 |year=2007 |archive-date=2008-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080522052332/http://www.msnbc.msn.com/id/14321230/site/newsweek/ |url-status=dead }}</ref> અને સેન્ટર ફોર મેઝરીંગ યુનિવર્સિટી પરફોર્મન્સ દ્વારા રાષ્ટ્રીય યુનિવર્સિટીઓમાં પ્રથમ ક્રમાંક આપવામાં આવ્યો હતો. <ref>{{cite web |url=http://mup.asu.edu/research2007.pdf |format=PDF |title=The Top American Research Universities: 2007 Annual Report |year=2007 |access-date=2008-11-27 |archive-date=2015-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150505134008/http://mup.asu.edu/research2007.pdf |url-status=dead }}</ref> ''યુ.એસ. ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રિપોર્ટ'' અનુસાર સ્ટેનફોર્ડ લો સ્કુલને રાષ્ટ્રમાં ત્રીજો જ્યારે તેની એજ્યુકેશન સ્કુલને બીજો અને બિઝનેસ સ્કુલને પ્રથમ ક્રમાંક અપાયો છે. ''ફોર્બ્સે'' તેના 2009ના "બેસ્ટ બિઝનેસ સ્કુલ્સ" યાદીમાં સ્ટેનફોર્ડ ગ્રેજ્યુએટ સ્કુલ ઓફ બિઝનેસને ટોચનો ક્રમાંક આપ્યો હતો. <ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/2009/08/05/best-business-schools-09-leadership-careers-intro.html|title=The Best Business Schools|last=Badenhausen|first=Kurt|date=2009-08-05|work=Forbes|access-date=2009-09-02|archive-url=https://archive.today/20121210040519/http://www.forbes.com/2009/08/05/best-business-schools-09-leadership-careers-intro.html|archive-date=2012-12-10|url-status=live}}</ref> સ્ટેનફોર્ડ સ્કુલ ઓફ મેડિસિન ''યુ.એસ. ન્યૂઝ એન્ડ વર્લ્ડ રિપોર્ટ'' અનુસાર સંશોધન ક્ષેત્રે હાલમાં છઠ્ઠો ક્રમાંક ધરાવે છે. સ્ટેનફોર્ડની દરેક શાળાઓ માટેના પ્રવેશ દરો (પૂર્વસ્નાતક, સ્નાતક અને વ્યાવસાયિક) યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સૌથી નીચામાં નીચા દરો (જો સૌથી નીચા ન હોય તો) રહ્યા હતા. ટોપ સ્ટડી લિંક્સ યુનિવર્સિટી ક્રમાંકો 2010 સ્ટેનફોર્ડને વિશ્વમાં ત્રીજી સૌથી શ્રેષ્ઠ યુનિવર્સિટીનો ક્રમાંક આપે છે. <ref>{{cite web |url=http://topstudylinks.com/Top-Universities-in-World.aspx |title=Top Universities in World 2010 |publisher=Top Study Links |date= |access-date=2010-07-09 |archive-date=2010-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722110134/http://topstudylinks.com/Top-Universities-in-World.aspx |url-status=dead }}</ref> === કલા === [[ચિત્ર:Les-bourgeois-de-Calais.jpg|thumb|left|ઔગસ્ટે રોડીન દ્વાકા સ્થાપવામાં આવેલા કાંસાના પૂતળાઓ કેમ્પસમાં પથરાયેલા છે, જેમાં આ કાલાઇસના બર્ઘરોનો પણ સમાવેશ થાય છે. ]] [[ચિત્ર:Leland Stanford p1070023.jpg|thumb|લેલેન્ડ સ્ટેનફોર્ડ, જિયાન લુઇસ અર્નેસ્ટ મેઇસોનિયર, 1881, કેન્ટોર સેન્ટર.]] સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી એ કેન્ટોર સેન્ટર ફોર વિઝ્યુઅલ આર્ટસ મ્યુઝિયમનું ઘર છે, જેમાં 24 ગેલેરીઓ, સ્થાપત્ય બગીચાઓ, અગાશીઓ અને જેન અને લેલેન્ડ દ્વારા તેમના એકના એક બાળકની યાદગીરી રૂપે 1891માં સ્થપાયેલા કંટ્રીયાર્ડનો સમાવેશ થાય છે. નોંધવાલાયક એ છે કે સેન્ટર પેરિસ, ફ્રાંસની બહારની રોડીન કૃતિઓનું સૌથી મોટો સંગ્રહ ધરાવે છે. આખા કેમ્પસમાં મુખ્યત્વે સ્થાપત્યો જ પરંતુ મોટી સંખ્યામાં બહારના કલા ઇન્સ્ટોલેશનો, પરંતુ કેટલાક ભીંત ચિત્રોનો પણ સમાવેશ થાય છે. રોબલ હોલ નજીક પપુઆ ન્યુ ગિનીવા સ્કલ્પચર ગાર્ડનમાં હસ્તબનાવટના કાષ્ટ કોતરણ અને "ટોટેમ પોલ્સ" દર્શાવે છે. સ્ટેનફોર્ડ સમૃદ્ધ કલાત્મક અને સંગીત સમાજ ધરાવે છે. અભ્યાસક્રમ બહારની પ્રવૃત્તિઓમાં થિયેટર ગ્રુપ્સ જેમ કે રા્મના હેડ થિયેટ્રિકલ સોસાયટી અને સ્ટેનફોર્ડ શેક્સપિયર સોસાયટી, પુરસ્કાર વિજેતા કેપેલ્લા સંગીત જૂથો જેમ કે મેન્ડિકેટ્સ, કાઉન્ટરપોઇન્ટ, સ્ટેનફોર્ડ ફ્લીટ સ્ટ્રીટ સિંગર્સ, હાર્મોનિક્સ, મિક્સડ કંપની, ટેસ્ટીમની, તાલીસમેન, એવરીડે પીપલ, રાગાપેલ્લા અને ગિલ્બર્ટ અને સુલીવાનની કૃતિઓ સ્ટેનફોર્ડ સેવોયાર્ડઝને ભજવતાને સમર્પિત જૂથ. આ ઉપરાંત, [http://music.stanford.edu/Home/ સંગીત વિભાગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091011120530/http://music.stanford.edu/Home/ |date=2009-10-11 }} પાંચ ગાયકવૃંદો સહિત [http://sso.stanford.edu/ સ્ટેનફોર્ડ સિમ્ફોની ઓરકેસ્ટ્રા], સ્ટેનફોર્ડ ટાઇકો અને સ્ટેનફોર્ડ વિન્ડ એસેમ્બલ અસંખ્ય ગાયકજૂથોને સ્પોન્સર કરે છે. સ્ટેનફોર્ડનો નૃત્ય કરતો સમાજ દેશમાં અનેક ગતિશીલ સમાજોમાંનો એક છે, ડ્રામા ડિપાર્ટમેન્ટમાં સક્રિય નૃત્ય વિભાગ અને સ્ટેનફોર્ડ બેન્ડના ડોલી નૃત્ય ટુકડીઓ સહિત 30 અલગ અલગ નૃત્ય આધારિત વિદ્યાર્થી જૂથ ધરાવે છે. કદાચ તેના તમામ સામાજિક અને વિન્ટેજ નૃત્ય સમાજથી અલગ, તેમજ નૃત્ય ઇતિહાસકાર રિચાર્ડ પાવર્સ દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યો હતો અને તેને સોથી વધુ વિદ્યાર્થીઓએ અને હજ્જારો સ્નાતકોએ માણ્યો હતો. સ્ટેનફોર્ડ માસિક ધોરણે ઔપચારીક નૃત્યો (જેને જામિક્સ કહેવાય છે) અને વિશાળ ત્રિમાસિક નૃત્ય પ્રસંગો યોજે છે, જેમા રેગટાઇમ બોલ (ફોલ), સ્ટેનફોર્ડ વિયેનીઝ બોલ (શિયાળું) અને બીગ ડાન્સ (હેમંત)નો સમાવેશ થાય છે. સ્ટેનફોર્ડ વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા ચલાવાતી ટુકડીઓ કે જેને સ્વીંગટાઇમ કહેવાય છે તેને અને ડિકેડન્સ અને એકેડેમી ઓફ ડાન્સ લિબ્રે સહિત વિવિધ સ્નાતકોના જૂથોને પ્રોત્સાહન આપે છે. સર્જનાત્મક લખાણ કાર્યક્રમ યુવાન લેખકોને સ્ટેન્જર ફેલોશીપ મારફતે અને અન્ય સ્નાતક સ્કોલરશીપ કાર્યક્રમોને કેમ્પસમાં લાવે છે. ''ધી બોયઝ લાઇફ'' ના લેખક ટોબપીયસ વુલ્ફ પૂર્વસ્નાતક અને સ્નાતક વિદ્યાર્થીઓને લખાણ શીખવે છે. નાઇટ જર્નાલિઝમ ફેલોને કેમ્પસમાં એક વર્ષ વીતાવવા માટે આમંત્રણ આપવામાં આવે છે જેઓ સેમિનારો અને તેમની પસંદગીના અભ્યાસક્રમો લે છે. વધુમાં વધારાનો અભ્યાસક્રમ લખાણ અને કૌશલ્ય બતાવતું જૂથ પણ છે જેને સ્ટેનફોર્ડ વર્ડ સ્પોકન કલેક્ટીવ કહેવાય છે, જે શાળાની કવિતાની સખત ટીકા કરતી ટીમ તરીકે પણ કામ કરે છે. સ્ટેનફોર્ડ પણ વ્યાવસાયિકો માટે વિવિધ પ્રકાશન અભ્યાસક્રમો ચલાવે છે. સ્ટેનફોર્ડ પબ્લીશીંગ કોર્સ, કે જે 1970ના અંતથી કેમ્પસ પર ઓફર કરવામાં આવે છે તે મેગેઝીન અને પુસ્તક પ્રકાશનમાં બદલાતા જતા બિઝનેસ મોડેલોની ચર્ચા કરવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રકાશક વ્યાવસાયિકોને એકત્ર કરે છે. == કાયમી આવક (એન્ડોવમેન્ટ) અને ભંડોળ ઊભુ કરવું == ૩૦ જૂન 2008ના રોજ પૂરા થતા નાણાંકીય વર્ષના અંતે 785 મિલીયન ડોલર સ્ટેનફોર્ડ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં ટોચની ભંડોળ એકત્ર કરનારી યુનિવર્સિટી હતી.<ref>{{cite news | title =Top Fund-Raising Institutions, 2007-8 | work = [[The Chronicle of Higher Education]]| page = A16| date = March 6, 2009}}</ref> સ્ટેનફોર્ડ મેનજમેન્ટ કંપની દ્વારા સંચાલિત યુનિવર્સિટીનો એન્ડોવમેન્ટ કાર્યક્રમનું મૂલ્ય 2008માં 17.2 અબજ હતું અને તેણે વાર્ષિક ધોરણે 1998થી 15.1 ટકાનો વળતર દર પ્રાપ્ત કર્યો હતો. <ref name="FG facts"/><ref>{{cite web |url=http://www.stanfordmanage.org/smc_endowment.html |title=Endowment Asset Allocation |publisher=Stanford Management Company |access-date=2008-11-27 |archive-date=2009-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322155818/http://www.stanfordmanage.org/smc_endowment.html |url-status=dead }}</ref> જાન્યુઆરી 2009ના આર્થિક પછડાટમાં એન્ડોવમેન્ટમાં 20થી 30 ટકાનો ઘટાડોનો થયો હતો. <ref>{{cite web|url=http://www.mercurynews.com/ci_11540137 |title=Stanford suspends $1.3 billion in construction projects as endowment plunges|access-date= 2009-02-14}}</ref> ''સાન ફ્રાંસિસ્કો ક્રોનિકલ'' ના અનુસાર, "સ્ટેનફોર્ડના એન્ડોવમેન્ટે 2008થી આશરે 4 અબજ ડોલરથી 5 અબજ ડોલર અથવા તેના મૂલ્યના 20થી 30 ટકા ગુમાવ્યા હતા. પરિણામસ્વરૂપે, દરેક કેમ્પસ એકમોએ 2009માં તેમના ખર્ચમાં 15 ટકાનો કાપ મૂક્યો હતો. <ref>{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2009/02/25/SPOR1653KJ.DTL|title=Stanford athletics cuts 21 posts|last=FitzGerald|first=Tom|date=2009-02-26|work=[[San Francisco Chronicle]]|publisher=[[Hearst Corporation]]|pages=D-5|access-date=2009-03-07|archive-date=2011-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429204532/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2009%2F02%2F25%2FSPOR1653KJ.DTL|url-status=dead}}</ref> == વિદ્યાર્થી જીવન == [[ચિત્ર:Stanford-bikes.jpg|thumb|મોટા કેમ્પસની આસપાસ આંટો મારવા ઘણા વિદ્યાર્થીઓ સાયકલનો ઉપયોગ કરે છે. ]] === શયનગૃહો અને વિદ્યાર્થી નિવાસો === નેવ્યાસી ટકા પૂર્વસ્નાતક વિદ્યાર્થીઓ કેમ્પસ પરના યુનિવર્સિટી હાઉસીંગમાં રહે છે, તેમાં થોડુ કારણ પાંચ વર્ષના વિદ્યાર્થીઓને કેમ્પસમાં રહેવાની જરૂરિયાત છે તે છે અને અન્ય કારણ વિદ્યાર્થીઓને તેમની પૂર્વસ્નાતકની કારકીર્દીના દરેક ચાર વર્ષો માટે બાંયધરીપૂર્વકનો નિવાસ છે. <ref name="CDS"/><ref>{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/rde/shs/ugrad/eligibility_09.htm |title=Stanford University - Student Housing - Apply for Housing 2009-10 |publisher=Stanford.edu |date= |access-date=2010-07-09 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514044643/http://www.stanford.edu/dept/rde/shs/ugrad/eligibility_09.htm |url-status=dead }}</ref> સ્ટેનફોર્ડ હાઉસીંગ એસાઇનમેન્ટ ઓફિસના અનુસાર પૂર્વસ્નાતકો 80 વિવિધ ઘરોમાં રહે છે, જેમાં શયનગૃહો, સહચારીતા, રો હાઉસ, ભાઈચારા અને સ્ત્રી પૂર્વસ્નાતકોની સામાજિક ક્લબોનો સમાવેશ થાય છે. <ref name="ugradres">{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/resed/Residences/ |title=Stanford Housing - Undergraduate Residences |publisher=Stanford University |access-date=2008-11-27 |archive-date=2012-12-15 |archive-url=https://archive.is/20121215043129/http://www.stanford.edu/dept/resed/Residences/ |url-status=dead }}</ref> મેન્ઝાનીટા પાર્ક ખાતે 118 મોબાઇલ ઘરોને 1960ના અંતથી 1991 સુધી "હંગામી" નિવાસ તરીકે સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ હવે તે આધુનિક ડોર્મસ કેસ્ટાનો, કિમ્બોલ અને લેન્ટાનાની સાઇટ બની ગયા છે. <ref>{{cite web |url=http://news.stanford.edu/pr/91/910724Arc1246.html |title=Manzanita trailers to house Webb Ranch workers |publisher=News.stanford.edu |date= |access-date=2010-07-09 |archive-date=2010-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100729084308/http://news.stanford.edu/pr/91/910724Arc1246.html |url-status=dead }}</ref> મોટા ભાગના વિદ્યાર્થીઓના નિવાસો કેમ્પસની હદની બહાર સ્થિત છે, જે મોટા ભાગના વર્ગો અને ગ્રંથાલયોથી દસ મિનીટ (ચાલતા અથવા બાઇક પર)ના અંતરે છે. કેટલાક લોકો તદ્દન નવા જ હોય છે; અન્યો યુનિવર્સિટીના બીજા વર્ગના વિદ્યાર્થીને અગ્રિમતા આપે છે, અન્યો ઉપરના વર્ગનાને જ પ્રાધાન્ય આપે છે અને કેટલાક લોકો દરેક ચાર વર્ગ માટે ખુલ્લા રહે છે. મોટા ભાગના નિવાસો સ્ત્રી અને પુરુષ એમ બન્ને માટે છે; સાત દરેક પુરુષ ભાઈઓ, ત્રણ સ્ત્રી સામાજિક ક્લબ, અને એક દરેક સ્ત્રી, સ્ત્રી સભ્ય સિવાયના નિવાસો રોથ નિવાસ હોય છે. મોટા ભાગના નિવાસોમાં, પુરુષો અને સ્ત્રીઓ એક જ માળ પર રહે છે, પરંતુ બહુ ઓછા શયનગૃહો પુરુષો અને સ્ત્રીઓને એક જ માળ પર રહેવા માટે રચાયેલા હોય છે (એક જ જાતિના માળ), જેમાં એરોયો અને ઓકાડા સિવાયના વિલ્બુર શયનગૃહોનો સમાવેશ થાય છે. <ref>{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/rde/shs/ugrad/wilbur.htm#junipero |title=Stanford University - Student Housing - Tour Undergraduate Housing |publisher=Stanford.edu |date= |access-date=2010-07-09 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514044724/http://www.stanford.edu/dept/rde/shs/ugrad/wilbur.htm#junipero |url-status=dead }}</ref> 2009-10ના શરૂ થયેલ યુનિવર્સિટીની નિવાસ યોજનામાં એવી ધારણા કરવામા આવી હતી કે દરેક નવો માણસ દરેક નવા માણસોના શયનગૃહમાં રહેવાની ઇચ્છા ધરાવતો હોય તેને સમાવી લેવાશે. 2009-10માં મોટે ભાગે બે તૃતીયાંશ નવા માણસોને સ્ટેર્મ અને વિલ્બુર હોલ્સમાં સમાવી લેવાશે. એક તૃતીયાંશ કે જેમણે ચાર વર્ગ નિવાસની વિનંતી કરી હતી તેમને કેમ્પસમાં આવેલી ફ્લોરેન્સ મૂર (ફ્લોમો) સહિતના શયનગૃહમાં સમાવવામાં આવશે. <ref name="froshhousing">{{cite web |url=http://parents.stanford.edu/newsletter/09fall/golder.html |title=Parents' Newsletter, Fall 2009 - Golder looks to improve life and learning in the residences |publisher=Stanford University |access-date=2009-09-16 |archive-date=2010-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100705165210/http://parents.stanford.edu/newsletter/09fall/golder.html |url-status=dead }}</ref> એપ્રિલ 2008માં, સ્ટેનફોર્ડે પાંચ કેમ્પસ નિવાસોમાં જાતિ તટસ્થતાના પરીક્ષણ માટે નવી અગ્રણી નવી યોજનાનો પ્રારંભ કર્યો હતો, જેમાં પુરુષ અને સ્ત્રીઓને એક જ ખંડમાં રહેવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. આવું વિદ્યાર્થીઓમાં અરસપરસનો તણાવ તેમજ હરીફ સંસ્થાઓ ખાતેની સમાન નીતિઓ ધરાવતી સંસ્થાઓ જેમ કે વેસલીયન, ઓબર્લીન, ક્લાર્ક, ડાર્ટમાઉથ, બ્રાઉન, અને ઉપેને અનુસર્યા બાદ કરવામાં આવ્યું હતું. <ref name="genderblind">{{cite news |url=http://daily.stanford.edu/article/2008/4/8/genderneutralHousingPlanUnveiled |title=Gender-neutral housing plan unveiled |publisher=Stanford Daily |date=April 8, 2008 |access-date=2008-11-27 |last=Xu |first=Joanna |archive-date=2008-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621003855/http://daily.stanford.edu/article/2008/4/8/genderneutralHousingPlanUnveiled |url-status=dead }}</ref> વિવિધ નિવાસોને વિષય બાબત નિવાસો તરીકે ગણવામાં આવે છે. શૈક્ષણિક, ભાષા અને સંસ્કૃતિ નિવાસોમાં ઇસ્ટ (પૂર્વ એશિયન અભ્યાસ વિષય), હેમાર્સ્કજોલ્ડ (આંતરરાષ્ટ્રીય વિષય), હાઉસ મિટ્ટેલિયુરોપા (મધ્ય યુરોપીયન વિષય), લા કાસા ઇટીલીયાના (ઇટાલીયન ભાષા અને સંસ્કૃતિ), લા મેઇસન ફ્રાંન્કાઇસ (ફ્રેંચ ભાષા અને સંસ્કૃતિ નિવાસ), સ્લેવિયન ડોમ (સ્લેવિક/પૂર્વ યુરોપીયન વિષય નિવાસ), સ્ટોરે (માનવ જૈવિક વિષય નિવાસ), અને યોસ્ટ (સ્પેનિશ ભાષા અને સંસ્કૃતિ)નો સમાવેશ થાય છે. અનેક સંસ્કૃતિ વિષય નિવાસોમાં કાસા ઝેપાટા (સ્ટર્મ હોલમાં ચિકાનો/લેટિનો વિષય), મ્યુવેકમા-તાહ-રુક (અમેરિકન ભારતીય/અલાસ્કા વતન, અને નેટિવ હવાલીયન વિષય), ઓકાડા (વિલ્બુર હોલમાં એશિયન-અમેરિકન વિષય), અને ઉજામા (લેગ્યુનીટા કોર્ટમાં કાળા/આફ્રિકન વિષય)નો સમાવેશ થાય છે. ભાર મૂકવામાં આવતા નિવાસોમાં ફ્રેશમેન-સોફોમોર કોલેજ (નવા આવનાર પર ધ્યાન), બ્રાનેર હોલ (સમાજ સેવા), કિમ્બોલ (કલા અને કૌશલ્યદર્શક કલાઓ), ક્રોથર્સ (વૈશ્વિક નાગરિકત્વ) અને ટોયોન (સોફોમોર અગ્રિમતા)નો સમાવેશ થાય છે. <ref>{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/resed/Residences/ |title=Stanford Undergraduate Residences |publisher=Stanford University |access-date=2009-12-30 |archive-date=2012-12-15 |archive-url=https://archive.is/20121215043129/http://www.stanford.edu/dept/resed/Residences/ |url-status=bot: unknown }}</ref> સ્ટેનફોર્ડમાં અન્ય વિખ્યાત નિવાસની શૈલી કો-ઓપ્સ છે. આ મકાનો સહકારી રહેવાસ દર્શાવે છે, જ્યાં નિવાસીઓ અને સમાન ખાનારાઓ દરેક ઘર ચલાવવા માટે કામમાં સહયોગ આપે છે, જેમ કે વહેચાયેલી જગ્યાઓમાં ખાવાનું અથવા ચોખ્ખાઇ રાખવી. કો-ઓપ્સ કેમ્પસોમાં ચિ થેટા ચિ, કોલંબા, એન્ચેન્ટેડ બ્રોકૂલી ફોરેસ્ટ (ઇબીએફ), હેમાર્સ્કજોલ્ડ (કે જે આંતરરાષ્ટ્રીય વિષય ગૃહ પણ છે), કેઇરોસ, ટેરા અને સિનર્જીનો સમાવેશ થાય છે. <ref>{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/resed/Staff/StaffResources/StudentMgmt/CoOps.html |title=Residential Education - Cooperative Houses |publisher=Stanford University |access-date=2008-11-27 |archive-date=2009-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090526032501/http://www.stanford.edu/dept/resed/Staff/StaffResources/StudentMgmt/CoOps.html |url-status=dead }}</ref> કોઇ પણ સમયે, આશરે 50 ટકાની આસપાસની સ્નાતક વસતી કેમ્પસ પર રહે છે. હવે તે બાંધકામ નવા મુન્ગર સ્નાતક નિવાસમાં પૂર્ણ થયું છે, આ ટકાવારીમાં કદાચ વધારો થયો છે. પાંચ વર્ષના સ્નાતક વિદ્યાર્થીઓને બાંયધરીપૂર્વકનો નિવાસ અપાય છે. === પરંપરાઓ === [[ચિત્ર:Stanford banner.jpg|right|thumb|વિન્ટેજ સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી પોસ્ટકાર્ડ]] * પ્રાંગણમાં આખો ચંદ્રમાઃ વિશ્વવિદ્યાલયના મુખ્‍ય પ્રાંગણમાં વિદ્યાર્થીઓનો મેળાવડો. પરંપરાગત રીતે વરિષ્ઠ વિદ્યાર્થીઓ નવા વિદ્યાર્થીઓ સાથે ચુંબનની આપ-લે કરે છે, જો કે, ચારેય વર્ગના બધા જ વિદ્યાર્થીઓ (એ જ રીતે અનિયમિત સ્‍નાતક કક્ષાના વિદ્યાર્થી કે અજાણ્‍યા) ભાગ લેવા માટે જાણીતા છે. * રવિવારની ફિલ્મઃ મેમોરિયલ ઓડિટોરિયમમાં અઠવાડિક [[રવિવાર]] રાતની ફિલ્મનું પ્રદર્શન. સામાન્‍ય રીતે, ફિલ્મ પ્રદર્શન વખતે વિદ્યાર્થીઓ ખૂબ બૂમો પાડતા હોય છે અને ઉત્તેજિત હોય છે, અને કાગળનાં એરોપ્‍લેન ઉડાડતા કે સીધા છાપાંના ડૂચા એકબીજા પર ફેંકતા જોવા મળી શકે છે. 2006માં સિનેમા ગંભીર આર્થિક સમસ્‍યામાં ધકેલાઇ ગયું હતું અને એએસએસયુ દ્વારા રાહત સહાય મળતાં તે બધા જ વિદ્યાર્થીઓ માટે મફ્‍ત કરી દેવામાં આવ્‍યું હતું. * વરાળની સુરંગઃ સ્ટેનફોર્ડના કૅમ્‍પસમાં વરાળની સુરંગનું સંશોધન કરવાની ક્રિયા ધ્‍યાનપૂર્વક જોવાની ક્રિયા. * ફુવારા પરના કૂદકાઃ કૅમ્‍પસમાં એક ફુવારાએથી બીજા ફુવારા પર દોડવાની ક્રિયા, અથવા માત્ર સ્ટેનફોર્ડના ઘણા બધા ફુવારામાંથી ગમે તેમાં છલાંગ મારવાનું/તરવાનું (જેમ કે, વ્હાઇટ પ્લાઝામાં સ્ટેટેનફેર્ડ ક્‍લો ફઉન્‍ટેન). * બીગ ગેમના પ્રસંગોઃ સપ્તાહમાં થયેલી ઘટનાઓ કે બીગ ગેમ વિરુદ્ધ યુસી બર્કલે તરફ દોરી જાય છે, જેમાં ગેઈટીસ (રામ્‍સ હેડ થીએટ્રીકલ સોસાયટી'ના વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા સંગીતમય રીતે લખાયેલું, કમ્‍પોઝ થયેલું, તૈયાર થયેલું અને પ્રસ્‍તુત થયેલું), બેરીઅલ (જેમાં સ્ટેનફોર્ડ બેન્‍ડ અંતિમવિધિની જેમ સમુહમાં ચાલવાની ક્રિયા અને સ્ટેનફોર્ડ ક્‍લો ફુવારાની ટોચ પર ઝીલાયેલું ઠૂંસાયેલ રીંછ), અને દર કલાકની શ્રૃંખલામાં આવતો ટ્રેઇનની સીટી જેવો અવાજ કે જે બીગ ગેમ'ની શરૂઆત સુધીના કલાકોનું કાઉન્‍ટ ડાઉન કરે છે, જે સ્ટેનફોર્ડ એક્‍સ કમીટી દ્વારા સંગઠિત (ઓર્કેર્સ્‍ટે્રટેડ) કરવામાં આવ્‍યું છે. * મૂળભૂત ચીસઃ તણાવગ્રસ્‍ત વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા ડેડ વીક દરમિયાન અર્ધી રાત્રે (આખર પહેલાંનું સપ્તાહ) પ્રદર્શિત થયેલું. * અર્ધી રાત્રિનો નાસ્તો: શિયાળાના ત્રિમાસિક ડેડ વીક દરમિયાન, સ્ટેનફોર્ડનો શિક્ષકવર્ગ કેમ્‍પસ પરનાં કેટલાંક સ્થળોએ વિદ્યાર્થીઓને નાસ્‍તો આપે છે (તમે કોલેજના નાયબ વડાને નારંગીનો રસ ફરીથી ભરી દેતાં જોઈ શકો, વગેરે.) * વિયેનીસ બોલઃ હાલમાં બંધ થઇ ગયો છે તેવો વિયેના ઓવરસીઝ કાર્યક્રમમાંથી પરત ફરી રહેલા વિદ્યોર્થીઓ દ્વારા 1970માં શરૂ કરાયેલ વાલ્તઝ સાથેનો સામાન્ય બોલ. <ref>{{cite news|title=Strictly Ballroom|author=Theresa Johnston|first=Theresa|last=Johnston|work=Stanford Magazine|publisher=Stanford Alumni Association|date=May 2002|url=http://www.stanfordalumni.org/news/magazine/2002/mayjun/features/vienneseball.html|access-date=2010-09-23|archive-date=2010-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20100221113650/http://www.stanfordalumni.org/news/magazine/2002/mayjun/features/vienneseball.html|url-status=dead}}</ref> * સ્ટેનફોર્ડ પોવોવ (ઝડપી ખાનગી પરિસંવાદ): સ્ટેનફોર્ડ અમેરિકન ઈન્‍ડિયન ઓર્ગેનાઈઝેશન દ્વારા 1971 શરૂ કરાયેલ અને દર મધર્સ ડેના અઠવાડિયાની આખરમાં આયોજિત થતો હતો. <ref>{{Cite web |url=http://powwow.stanford.edu/ |title=37મો વાર્ષિક સ્ટેનફોર્ડ પરિસંવાદ મે 9-11, 2008 |access-date=2010-09-23 |archive-date=2010-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100719070037/http://powwow.stanford.edu/ |url-status=dead }}</ref> * મૌસોલિમ પાર્ટીઃ સ્ટેનફોર્ડ મૌસોલિયમમાં એક વાર્ષિક [[હેલોવીન|હોલોવીન]] પાર્ટીનું આયોજન, જેમાં લેલેન્‍ડ સ્ટેનફોર્ડ, જુનિઅર અને તેના વાલીઓના મૃતદેહ રખાયા છે. 20 વર્ષ જૂની પરંપરા. સ્નાતકો દ્વારા મળતા ભંડોળના અભાવે 2002થી 2005 <ref>{{cite web |url=http://www.stanfordalumni.org/news/magazine/2007/janfeb/red/mausoleum.html |title=A Party to Die For |date=January/February 2007 |work=Stanford Magazine |publisher=Stanford Alumni Association |access-date=2009-11-03 |archive-date=2010-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101103192446/http://www.stanfordalumni.org/news/magazine/2007/janfeb/red/mausoleum.html |url-status=dead }}</ref> સુધી સ્‍થગિત રહી હતી, <ref>http://www.stanforddaily.com/cgi-bin/?p=1018874{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> પરંતુ 2006માં ફરી ચાલુ થઇ હતી. 2008માં તે મૂળ મૌસોલિમને બદલે ઓલ્‍ડ યુનિયન'માં આયોજિત કરવામાં આવી, કારણ કે વરસાદ જનરેટર (વિદ્યુત ઉત્‍પાદક યંત્ર)ને ભાડે લેતાં રોકતો હતો. <ref>http://www.stanforddaily.com/cgi-bin/?p=954{{Dead link|date=ઑગસ્ટ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> જુનિઅર ક્‍લાસ'ના પ્રમુખો અને એએસએસયુ એક્‍સીક્‍યુટીવ દ્વારા 2009માં ભંડોળ ઊભા કરવાના પ્રયત્‍નો પછી, પ્રારંભિક વર્ષોમાં ખર્ચમાં કાપનો સામનો કરવા છતાં, આ પ્રસંગ મૌસોલિમમાં ફરી શરૂ થઈ શક્‍યો હતો. <ref>{{cite web |url=http://www.stanforddaily.com/2009/10/07/mausoleum-next-to-die/ |title=Mausoleum: next to die? |publisher=Stanford Daily |date=2009-10-07 |access-date=2010-07-09 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430043003/http://www.stanforddaily.com/2009/10/07/mausoleum-next-to-die/ |url-status=dead }}</ref> * સ્ટેનફોર્ડ ચેરિટી ફ્‍ૅશન શોઃ મોટી સંખ્‍યામાં વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા ચલાવાતો વૈવિધ્‍યસભર ફ્‍ૅશન શો, જે 1991માં શરૂ થયો હતો, તેમાં વિદ્યાર્થીઓ ઉપરાંત સ્થાનિક અને આંતરરાષ્‍ટ્રીય ડિઝાઈનરો ભાગ લે છે. <ref>[charityfashionshow.stanford.edu]</ref> * સીનિઅર પબ નાઈટઃ અભ્‍યાસના વર્ષો દરમિયાન, મોટા ભાગના ગુરુવારે બધા સીનિઅર પાલો અલ્‍ટો અથવા સૅન ફ્રાન્‍સીસ્‍કોમાંના બારમાં ભેગા થાય છે. દર સપ્તાહે સ્થાન ક્રમાનુસાર બદલાતું રહે છે, અને સીનિઅર્સને બાર અને કૅમ્‍પસની વચ્‍ચે સુરક્ષિત રીતે લઈ જવા માટે વિશેષ બસોની વ્‍યવસ્‍થા કરવામાં આવે છે. * અસાધારણ પુરુષ / અસાધારણ સ્રીઃ સ્‍ટેનફોર્ડ માનદ્‌ ઉપાધિઓ (ડિગ્રી) આપતી નથી,<ref>{{Cite web |url=http://registrar.stanford.edu/bulletin/4913.htm |title=સ્ટેનફોર્ડ બુલેટીન: ડિગ્રી એનાયત કરવાની ક્રિયા |access-date=2010-09-23 |archive-date=2011-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111228213935/http://registrar.stanford.edu/bulletin/4913.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.stanford.edu/dept/registrar/bulletin0809/4913.htm સ્ટેનફોર્ડ બુલેટીન 2008/2009: ડિગ્રી એનાયત કરવાની ક્રિયા]</ref> પરંતુ 1953માં યુનિવર્સિટીએ અનકોમન મેન' (અસાધારણ પુરુષ) / અનકોમન વુમન'(અસાધારણ સ્રી)ની ઉપાધિ વ્‍યક્‍તિગત સ્‍તરે એવી વ્‍યક્‍તિઓ માટે રચી હતી, કે જેમણે ભાગ્‍યે જ જોવા મળતી અને અસામાન્‍ય રીતે સારી સેવા યુનિવર્સિટીને આપી હોય. * યુનિવર્સિટીનું સૌથી ઊંચું સન્માન, ઉપાધિ નક્કી કરેલા સમયગાળાએ આપવામાં આવતી નથી, પણ માત્ર ત્‍યારે જ અપાય છે જ્‍યારે અસાધારણ સેવાને માન્‍યતા આપવી અને તેની કદર કરવી ઉચિત હોય. તેના પ્રાપ્તિકર્તાઓમાં હર્બર્ટ હૂવર, બિલ હ્યુવલેટ, દવે પૅકાર્ડ, લુસીલ પેકાર્ડ અને જ્‍હૉન ગાર્ડનરનો સમાવેશ થાય છે. <ref>{{cite web|title=Degree of Uncommon Man and Uncommon Woman Award|publisher=Stanford Alumni Association|url=http://www.stanfordalumni.org/volunteer/assoc/awards/umwa.html}}</ref> * બર્થડે શૉવર્સઃ વિદ્યાર્થીઓને તેમના જન્‍મદિવસે અરધી રાત્રે તેમના મિત્રો દ્વારા ફવારામાં ફ્‍ેંકી દેવામાં આવે છે. * કેપેલા જૂથો ન્‍યૂ સ્‍ટુડન્‍ટ ઓરિએન્‍ટેશન દરમિયાન અને આખા વર્ષ દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓના રહેઠાણોમાં કૌશલ્ય રજૂ કરે છે. સૌથી વધુ નોંધપાત્ર એવા ctN ગીતોમાં વિનોદ-કેન્‍દ્રિત ફ્‍લીટ સ્‍ટ્રીટનાં "એવરીવન પીઝ ઈન ધ શૉવર" અને "પ્રે ટુ ધી ગોડ ઑફ્‍ પાર્શિયલ ક્રેડિટ" ગીતોનો સમાવેશ થાય છે. * ધી ગેમ: વસંત અથવા ઉનાળામાં છાત્રાલયના સ્‍ટાફ્‍ દ્વારા શરૂ કરાયેલ શિકારની રમત. ભૂતપૂર્વ કૅમ્‍પસની પરંપરાઓમાં બીગ ગેમ'નો સમાવેશ થાય છે. બીગ ગેમની લેક લગુનિટા (એક મોસમી તળાવ કે જે સામાન્‍ય રીતે પાનખરમાં સૂકાઈ જાય છે) પરની હોળી, જે હવે તળાવના તળિયે સૅલમૅન્‍ડરના ભયમાં મૂકાવાને કારણે નિષ્‍ક્રિય છે. === ગ્રીકનું જીવન === 1891થી, જ્‍યારે યુનિવર્સિટી સૌથી પ્રથમવખત શરૂઆત થઈ, ત્યારે સ્ટેનફોર્ડના કૅમ્‍પસમાં ભાઈચારા અને સ્ત્રીઓની ક્લબો સક્રિય રહી હતી. 1944માં યુનિવર્સિટીના પ્રમુખ ડોનાલ્‍ડ ટ્રેસીડરે હદ બહારની સ્‍પર્ધાને કારણે સ્ટેનફોર્ડની બધી જ સ્ત્રીક્લબો પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો હતો. <ref>{{cite web |url=http://chapters.kappakappagamma.org/betaeta/pages/our-chapter.php |title=Kappa Kappa Gamma |publisher=Chapters.kappakappagamma.org |date=1944-04-26 |access-date=2010-07-09 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528005547/http://chapters.kappakappagamma.org/betaeta/pages/our-chapter.php |url-status=dead }}</ref> આમ છતાં, ટાઈટલ IXને અનુસરતાં, 1977માં બોર્ડ ઑફ્‍ ટ્રસ્‍ટીએ 33 વર્ષનો સોરોરીટીસ પરનો પ્રતિબંધ ઉઠાવી લીધો હતો. <ref>{{Cite web |url=http://cgi.stanford.edu/group/chiomega/cgi-bin/history.php |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-09-23 |archive-date=2013-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120104456/http://cgi.stanford.edu/group/chiomega/cgi-bin/history.php |url-status=dead }}</ref> સ્‍ટેનફોર્ડ હવે 28 ગ્રીક સંસ્થઆઓનું ઘર બની ગઇ છે, જેમાં 12 સ્ત્રી ક્લબો અને 16 ભાઈચારા ક્લબોનો સમાવેશ થાય છે, જે પૂર્વસ્નાતકોના 13 ટકા હિસ્સાને પ્રદર્શિત કરે છે. ઘણી યુનિવર્સિટીઓની તુલનામાં, દસમાંથી નવ ગ્રીક સંસ્થાઓ યુનિવર્સિટીની માલિકીના મકાનોમાં રહે છે, જેમાં સિગ્મા ચી અપવાદરૂપ છે કેમ કે તે ધી રો પર પોતાનું મકાન ધરાવે છે (પરંતુ જમીન નહી). પાંચ શાખાઓ આફ્રિકન અમેરિકન ફ્રેટર્નલ એન્‍ડ સોરોરલ એસોસીએશન'ની સભ્‍ય છે, અગિયાર શાખાઓ ઇન્‍ટરફ્રટર્નિટી કાઉન્‍સીલની સભ્‍ય છે, છ શાખાઓ ઇન્‍ટરસોરોરીટી કાઉન્‍સીલ સાથે સંકળાયેલી છે, અને છ શાખાઓ મલ્‍ટીકલ્‍ચરલ ગ્રીક કાઉન્‍સીલ સાથે સંકળાયેલી છે. <ref>{{cite web |url=http://osa.stanford.edu/greek/learn/whatis.htm |title=What is Greek Life @ Stanford? |publisher=Osa.stanford.edu |date= |access-date=2010-07-09 |archive-date=2010-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100704182330/http://osa.stanford.edu/greek/learn/whatis.htm |url-status=dead }}</ref> *સ્ટેનફોર્ડ એ બે, મકાન ન ધરાવતાં ઐતિહાસિક એનપીએચસી (નેશનલ પૅન-હૅલેન્‍ટીક કાઉન્‍સીલ કે "ડિવાઈન નાઈન") સોરોરીટીસ (આલ્‍ફા કાપ્‍પા આલ્ફા અને ડેલ્‍ટા સીગ્‍મા થીટા) અને ત્રણ મકાન ન ધરાવતાં એનપીએચસી ફ્રેટર્નિટીસ (આલ્‍ફા ફી આલ્‍ફા, ઓમેગા સી ફી, અને ફી બીટા સીગ્‍મા)નું ઘર છે. આ ભાઈચારા અને સ્ત્રીઓની ક્લબો એએએફ્‍એસએ (આફ્રિકન અમેરિકન ફ્રેટર્નિટી સોરોરલ એસોસીએશન)ની નીચે સ્ટેનફોર્ડ ખાતે ચલાવવામાં આવે છે. *છ ઐતિહાસિક એનપીસી (નેશનલ પાનહેલેનીક કૉન્‍ફ્‍રન્‍સ) સ્ત્રીક્લબો, જેમાંની ત્રણ મકાન ધરાવતી નથી (આલ્‍ફા એપ્‍સીલોન ફી, ચી ઓમેગા અને કાપ્‍પા કાપ્‍પા ગામ્‍મા) અને જેમાંની ત્રણ મકાન ધરાવે છે (ડેલ્‍ટા ડેલ્‍ટા ડેલ્‍ટા, કાપ્‍પા આલ્‍ફ થેટા, અને પી બીટા ફી) સ્ટેનફોર્ડને ઘર માને છે. આ સ્ત્રીક્લબો સ્ટેનફોર્ડ ઇન્‍ટર-સોરોરીટી કાઉન્‍સીલ (આઈએસસી)ની નીચે કામગીરી આવે છે. *અગિયાર ઐતિહાસિક એનઆઈસી (નેશનલ ઇન્‍ટરફ્રેટર્નિટી કૉન્‍ફ્‍રન્‍સ) ફ્રેટરનીટીસનું પણ સ્ટેનફોર્ડ ખાતે પ્રતિનિધિત્‍વ કરવામાં આવે છે, જેમાં ચાર, મકાન ન ધરાવતી ફ્રેટરનીટીસ (આલ્‍ફા એપ્‍સીલોન પી, ડેલ્‍ટા કાપ્‍પા એપ્‍સીલોન, ડેલ્‍ટા ટૌ ડેલ્‍ટા, અને સીગ્‍મા ફી એપ્‍સીલોન) અને સાત, મકાન ધરાવતી ફ્રેટર્નિટીસ (કાપ્‍પા આલ્‍ફા, કાપ્‍પા સીગ્‍મા, ફી કાપ્‍પા સી, સીગ્‍મા આલ્‍ફા એપ્‍સીલોન, સીગ્‍મા ચી, સીગ્‍મા નુ, અને થીટા ડેલ્‍ટા ચી) નો સમાવેશ થાય છે. આ ભાઈચારા ક્લબો સ્ટેનફોર્ડ ઇન્‍ટર-ફ્રેટર્નિટી કાઉન્‍સીલ (આઈએફ્‍સી) હેઠળ કામગીરી કરે છે. *કૅમ્‍પસમાં ચાર, મકાન ન ધરાવતાં એમજીસી (મલ્‍ટીકલ્‍ચરલ ગ્રીક કાઉન્‍સીલ) સોરોરીટીસ (આલ્‍ફા કાપ્‍પા ડેલ્‍ટા ફી, લામડા થીટા નુ, સીગ્‍મા સી ઝીટા, અને સીગ્‍મા થીટા સી), તેમજ સાથે મકાન ન ધરાવતાં બે એમજીસી ફ્રેટર્નિટીસ (ગામા ઝીટા આલ્‍ફા અને લામડા ફી એપ્‍સીલોન)પણ છે. લામડા ફી એપ્‍સીલોન નેશનલ ઇન્‍ટરફ્રેટર્નિટી કોન્ફરન્સ' (એનઆઈસી) દ્વારા ઓળખાય છે. <ref>{{cite web |url=http://www.lambdaphiepsilon.com/about.php |title=Lambda Phi Epsilon National Fraternity |publisher=Lambdaphiepsilon.com |date= |access-date=2010-07-09 |archive-date=2009-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090211130555/http://www.lambdaphiepsilon.com/about.php |url-status=dead }}</ref> === વિદ્યાર્થીઓના જૂથો === સ્ટેનફોર્ડ તેના વિદ્યાર્થીઓને 650થી વધુ જૂથોમાં સામેલ થવાની તક પૂરી પાડે છે. <ref>{{cite web |url=http://www.stanford.edu/dept/uga/student/organizations/index.html |title=Student Organizations |access-date=2010-09-23 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528022711/http://www.stanford.edu/dept/uga/student/organizations/index.html |url-status=dead }}</ref> જૂથો હંમેશા નહી પરંતુ ઘણી વખત થાય છે, જેને વિદ્યાર્થી સરકારી સંસ્થા એએસએસયુના આદેશ મારફતે યુનિવર્સિટી દ્વારા અંશતઃ ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે. આ ભંડોળમાં "ખાસ ફી", જે વિદ્યાર્થીઓની સંસ્થા દ્વારા અપાતા સ્પ્રીંગ ક્વાર્ટર મત દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. જૂથોમાં એથલેટિક/મનોરંજન, કારકીર્દી/પૂર્વ વ્યાવસાયિક, સમાજ સેવા, એથનિક/સાસ્કૃતિક, ભાઈચારો/સ્ત્રી ક્લબ, આરોગ્ય/સલાહકારી, માધ્યમો/પ્રકાશનો, સંગીત/નૃત્ય/સર્જનાત્મક કલાઓથી લઇને ધાર્મિક/માન્યતા તરફે રાજકીય/સામાજિક સતર્કતા સુધીનો સમાવેશ થાય છે. જૂથોમાં સમાવેશ થાય છે (પરંતુ મર્યાદિત નહી): * ''સ્ટેનફોર્ડ દૈનિક'' એ ખરેખર સ્વસંતત્ર સંસ્થા છે, પરંતુ તે સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં વહેચાતું દૈનિક અખબાર નથી અને જ્યારે 1892માં યુનિવર્સિટીની સ્થાપના થઇ ત્યારથી તે પ્રકાશિત થાય છે. * સ્ટેનફોર્ડ એક્સ સમિતિ એ સ્ટેનફોર્ડ એક્સની સત્તાવાર પાલક છે તેમજ તમામ સ્ટેનફોર્ડ પરંપરા અને વિદ્વતાને જાળવે છે. તે સ્ટેનફોર્ડની સ્થાનિક ફૂટબોલ રમતોના મેદાનમાં દેખાય છે. * સ્ટેનફોર્ડ પૂર્વ ઉદ્યોગ સંગઠન <ref>{{cite web |url=http://spba.stanford.edu/ |title=SPBA |access-date=2010-09-23 |archive-date=2018-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181207191411/http://spba.stanford.edu/ |url-status=dead }}</ref> સૌથી મોટું ઉદ્યોગ કેન્દ્રિત પૂર્વસ્નાતકોની સંસ્થા છે. તે ઉદ્યોગ, સ્નાતક અને વિદ્યાર્થી સમુદાય વચ્ચે કાર્યરત કડી જોડવામાં મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. * સ્ટેનફોર્ડ સોલર કાર પ્રોજેક્ટ, કે જ્યાં વિદ્યાર્થીઓ સૂર્ય આધારિત કાર દર બે વર્ષે બનાવે છે અને નોર્થ અમેરિકન સોલર ચેલેન્જ અથવા વિશ્વ સોલર ચેલેન્જમાં સ્પર્ધા કરે છે. * સ્ટેનફોર્ડ એસ્ટ્રોનોમિકલ સોસાયટી ઉલ્કા શોઅર્સ, ચંદ્ર ગ્રહણ અને અન્ય અવકાશી ઘટનાઓનું આયોજન કરે છે. * સ્ટેનફોર્ડ કાઇ ફ્લાયીંગ સોસાયટી <ref>{{cite web |url=http://sites.google.com/site/stanfordkfs/ |title=Stanford Kite Flying Society |access-date=2010-09-23 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430030254/http://sites.google.com/site/stanfordkfs/ |url-status=dead }}</ref> (સ્થાપના 2008માં), પૂર્વસ્નાતકોનું જૂથ કે જે પતંગ ઉડાવવા પ્રત્યે સમર્પિત છે. સોસાયટીની "બેઠકો" સામાન્ય રીતે વિલ્બુર ફિલ્ડમાં હવા ન હોય ત્યારે યોજાય છે. * પેલિપિનો અમેરિકન સ્ટુડન્ટ યુનિયન (પીએએસયુ), એ સંસ્કૃતિ આધારિત સમાજ સેવા અને સામાજિક કાર્યકર્તા જૂથ છે. તેમજ પીએએસયુનો આંતરિક ભાગ એ પરંપરાગત કલા દર્શાવતી પાંખ છે જે કાયુમાન્ગી તરીકે ઓળખાય છે. * સ્ટેનફોર્ડ ફાયનાન્સ એ પૂર્વ વ્યાવસાયિક સંસ્થા છે જેનો ઉદ્દેશ જે વિદ્યાર્થીઓ માર્ગદર્શન અથવા ઇન્ટર્નશીપ દ્વારા નાણા ક્ષેત્રની કારકીર્દીમાં પ્રવેશવા માગતા હોય તેવા વિદ્યાર્થીઓને માર્ગદર્શન પૂરું પાડવાનો છે. * બિઝનેસ એસોસિયેશન ઓફ સ્ટેનફોર્ડ એન્ટપ્રિન્યુરીયલ સ્ટુડન્ટસ [http://bases.stanford.edu/ બીએએસઇએસ (BASES)]) એ 5000થી વધુ સભ્યો ધરાવતું સિલીકોન વેલીમાં સૌથી મોટી વ્યાવસાયિક સંસ્થા છે. તેનો ઉદ્દેશ સાહસિકોની હવે પછીની પેઢીને ટેકો પૂરો પાડવાનો છે. *સ્ટેનફોર્ડફ્લીટ સ્ટ્રીટ સિંગર્સ એ તમામ પુરુષો ધરાવતું એકાપ્પેલા જૂથ છે જે ખાસ કરીને રમૂજને લગતી મૂળ રચનાઓ, જાઝમાં, અને સ્ટેનફોર્ડ લડાઇ ગીતોમાં વિશિષ્ટતા ધરાવે છે. ફ્લીટ સ્ટ્રીટ સ્ટેનફોર્ડના ગીતોને તેના ભજવાતા નાટિકાસંગ્રહના એક ભાગ તરીકે જાળવી રાખે છે, સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીએ ફ્લીટ સ્ટ્રીટનો યુનિવર્સિટીની શતાબ્દી ઉજવણી દરમિયાન એક રાજદૂત તરીકે ઉપયોગ કરે છે અને સ્ટેનફોર્ડના ગીતોના એક આલ્બમનો પ્રારંભ કર્યો હતો જેનું શિર્ષક હતું અપ ટોવર્ડ માઉન્ટેઇન્સ હાયર(1999), જેને વિશ્વના તમામ સ્નાતકો સુધી મોકલવામાં આવ્યું હતું. * ધી સ્ટેનફોર્ડ માર્શલ આર્ટસ પ્રોગ્રામ (એસએમએપી) એ કેમ્પસ પર આવેલી 11 વિવિધ માર્શલ આર્ટસ જૂથો માટે એક છત્ર સંસ્થા છે: એઇકીડો, કોપેઇરા, એસ્ક્રિમા, જૂડો, જુજિત્સુ, કેન્પો કરાટે, મુઆય થાઇ, વિંગ ચૂન, જેકેએ શોટોકન, ટાએકવોન્ડો અને વુશુ. * સ્ટેનફોર્ડ વિમેન ઇન બિઝનેસ (એસડબ્લ્યુઆઇબી)<ref>{{cite web |url=http://swib.stanford.edu/ |title=SWIB |access-date=2010-09-23 |archive-date=2010-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100731160330/http://swib.stanford.edu/ |url-status=dead }}</ref> એ કેમ્પસ પરની ઉદ્યોગ સંસ્થા છે જેમાં બોર્ડ પરના 40 અને 100 જેટલા સક્રિય સભ્યોનો સમાવેશ થાય છે. દર વર્ષે, એસડબ્લુઆઇબી 25થી વધુ કાર્યક્રમો અને વર્કશોપ્સનું આયોજન કરે છે, જેમાં શિયાળુ અને હેંમંત પરિસંવાદ બોલાવે છે અને માર્ગદર્શન અને સ્પ્રીંગ ક્વાર્ટર ઇન્ટર્નશીપ પૂરી પાડે છે. === કેમ્પસમાં આવેલા સમય વીતાવવાના સ્થળો === કેમ્પસમાં અસંખ્ય સ્થળો છે જ્યાં વિદ્યાર્થીઓ કામ માટે અથવા સમય વીતાવવા જાય છે, જે શયનગૃહમાં હોતું નથી. * ઓલ્ડ સ્ટુડન્ટ યુનિયન - આ ઇમારત વિદ્યાર્થીઓની જૂથ કામગીરીનું મધ્યબિંદુ છે. અસંખ્ય કોચ સામાન્ય બેઠકમાં વિદ્યાર્થીઓ માટે વિશ્રાંતીસ્થળ પૂરું પાડે છે, જેમાં મિત્રો સાથે હોય છે કે ઓફિસ કલાકો માટે ટીએ હોય છે. આ ઉપરાંત વિવિધ પરિસંવાદો માટે ખંડો પણ ઉપલબ્ધ છે, જેનો સામાન્ય રીતે બેઠકો માટે વિદ્યાર્થીઓના જૂથો દ્વારા ઉપયોગ થાય છે. * કોહો (કોફી હાઉસ) - ટ્રેસીડર યુનિયનમાં આવેલું છે, કોહો આરામ, મૈત્રીપૂર્ણ વાતાવરણ આપવાની સાથે વિદ્યાર્થીઓની મૂળ કલાથી તેમજ અસંખ્ય વિખ્યાત સ્ટેનફોર્ડના ફિગરહેડ્ઝ (કેટલીક પ્રશ્નાર્થ પ્રવૃત્તિઓ માટે આવરણ તરીકે જેનો ઉપયોગ થાય છે તેવી વ્યક્તિ)ના વ્યંગચિત્રોથી શણગારેલ દિવાલો પૂરી પાડે છે. મોટા ભાગની સાંજે તેઓ જીવંત સંગીત પણ રાખે છે. * સ્ટેનફોર્ડ બુકસ્ટોર અને જૂના યુનિયન વચ્ચે આવેલ વ્હાઇટ પ્લાઝા - વ્હાઇટ પ્લાઝા એવું સ્થળ છે જ્યાં તમે મેળાઓ ભરાતા, વિદ્યાર્થીઓના સમય પસાર કરતા તરફેણકારી જૂથો,ફૂવારા પર કૂદાકૂદ કરતા કોઇક જગ્યાએ અઢેલીને ઊભા લોકો, ભંડોળ ઊભુ કરનારા બૂથ જે ચલ્લાહ બ્રેડનું વેચાણ કરે છે તેવા લોકો અથવા પાળવા માટે નાની બકરીઓનું વેચાણ કરનારા લોક અને તે રીતેની અન્ય પ્રવૃત્તિઓ થતી જોશો. == એથલેટિક્સ (વ્યાયામની રમતો) == સ્ટેનફોર્ડ એનસીએએના વિભાગ આઇ-એમાં ભાગ લે છે અને પેસિફિક-10 પરિસંવાદની સભ્ય છે . તે માઉન્ટેઇન પેસિફિક સ્પોર્ટસ ફેડરેશન માં ઇન્ડોર ટ્રેક (પુરુષો અને સ્ત્રીઓ), વોટર પોલો (પુરુષો અને સ્ત્રીઓ), સ્ત્રીઓની કસરત, સ્ત્રીઓની લાક્રોસે (હોકી જેવી દડાની અમેરિકન રમત), પુરુષોની કસરત, અને પુરુષોના વોલીબોલમાં પણ ભાગ લે છે. સ્ત્રીઓની ફિલ્ડ હોકી ટીમ એ નોરપાક પરિસંવાદનો ભાગ છે. <ref>{{cite web |url=http://www.norpacfieldhockey.com/ |title=NorPac |publisher=i2i Interactive |year=2007 |access-date=2007-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070617134534/http://www.norpacfieldhockey.com/ |archive-date=2007-06-17 |url-status=dead}}</ref> સ્ટેનફોર્ડની પરંપરાગત રમતોમાં હરીફ યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા, બર્કલે છે, જે પૂર્વ ખાડીમાં ઉત્તરનું પડોશી છે. સ્ટેનફોર્ડ 34 યુનિવર્સિટી રમતો (18 સ્ત્રી, 15 પુરુષ, એક બન્નેની સાથે), 19 ક્લબ રમતો અને 37 વર્ગમાં શીખવાતી રમતો ઓફર કરે છે-આશરે 800 વિદ્યાર્થીઓ આંતરકોલેજની રમતોમાં ભાગ લે છે. યુનિવર્સિટી આશરે 300 એથલેટિક સ્કોલરશીપ ઓફર કરે છે. [[ચિત્ર:Stanstadium view.jpg|thumb|right|નવું સ્ટેનફોર્ડ સ્ટેડીયમ, સ્થાનિક ફૂટબોલની રમતોનું સ્થળ. ]] કાલ અને સ્ટેનફોર્ડ ફૂટબોલ ટીમો વચ્ચે રમાતી વાર્ષિક "મોટી રમત"ના વિજેતા સ્ટેનફોર્ડ એક્સનો હવાલો જીતી લે છે. પ્રથમ "મોટી રમત", 19 માર્ચ 1892ના રોજ સાન ફ્રાંસિસ્કો ખાતે હેઇટ સ્ટ્રીટમાં રમાઇ હતી, જેણે પશ્ચિમ કિનારે ફૂટબોલની સ્થાપના કરી હતી. સ્ટેનફોર્ડે 8 હજાર દર્શકો સામે 14થી 10 જીત્યા હતા. સ્ટેનફોર્ડની ફૂટબોલ ટીમ 1902માં પ્રથમ રોઝ બોઉલ રમી હતી. જોકે, તે સમયે રમતની હિંસા સાથે શરાબ પીધેલા દર્શકોનું રમત પછીનુ તોફાન સાન ફ્રાંસિસ્કોને 1905માં શહેરમાં "મોટી રમત" કરવા પ્રેર્યુ હતું. 1906માં ડેવીડ સ્ટાર જોર્ડને સ્ટેનફોર્ડ પર ફૂટબાલ પ્રતિબંધિત કર્યો હતો. 1906-1914ની "મોટી રમત"માં ફૂટબોલને બદલે રગ્બીનું નિદર્શન કર્યું હતું. સ્ટેનફોર્ડે ફૂટબોલનો 1919માં પુનઃપ્રારંભ કર્યો હતો. <ref name="Starr3">{{cite book|last=Starr|first=Kevin|title=Americans and the California Dream|url=https://archive.org/details/americanscalifor0000star_e8a5|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=1973|pages=[https://archive.org/details/americanscalifor0000star_e8a5/page/336 336]–338|chapter=Life Among the Best and Truest: David Starr Jordan and the Founding of Stanford University |isbn=0-19-501644-0}}</ref> સ્ટેનફોર્ડે 1971 અને 1972માં બેક ટુ બેક રોઝ બાઉલ્સ ફરી જીતી લીધો હતો. સ્ટેનફોર્ડે અત્યંત તાજેતર 2000માં 12 રોઝ બાઉલ્સ રમ્યા હતા. સ્ટેનફોર્ડના જિમ પ્લુનકેટ્ટે હેઇસમેન ટ્રોફી 1970માં જીતી હતી. ક્લબ રમતો, જોકે સત્તાવાર રીતે નહી પરંતુ સ્ટેનફોર્ડના એથલેટનો ભાગ છે અને સ્ટેનફોર્ડ ખાતે તે અસંખ્ય છે. રમતોમાં બાણવિદ્યા, બેડમિંટોન, ક્રિકેટ, સાયક્લીંગ, ઘોડેસવારી, હોકી જેવી આઇરીશ રમત (હર્લીંગ), આઇસ હોકી, જૂડો, કેકીંગ, પુરુષોનું લાક્રોસે, પોલો, રેક્વેટબોલ, રગ્બી યુનિયન, સ્ક્વોશ, સ્કઇંગ, ટાએકવોન્ડો, ટેનિસ, ટ્રિયાથલોન અને અલ્ટિમેટનો સમાવેશ થાય છે. પુરુષોની અલ્ટિમેટ ટીમે 1984 અને 2002માં,<ref name="UPA College Open Champions">{{Cite web |url=http://upa.org/hallofchampions/college/openchampions |title=કોલેજ ઓપન ચેમ્પીયન્સ અલ્ટીમેટ પ્લેયર્સ એસોસિયેશન |access-date=2010-09-23 |archive-date=2009-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091216040956/http://www.upa.org/hallofchampions/college/openchampions |url-status=dead }}</ref> સ્ત્રીઓની અલ્ટિમેટ ટીમે 1997, 1998, 1999, 2003, 2005, 2006, અને 2007માં,<ref name="UPA College Women's Champions">{{Cite web |url=http://upa.org/hallofchampions/college/womenschampions |title=કોલેજ વિમેન્સ ચેમ્પીયન્સ અલ્ટીમેટ પ્લેયર્સ એસોસિયેશન |access-date=2010-09-23 |archive-date=2009-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090818025728/http://www.upa.org/hallofchampions/college/womenschampions |url-status=dead }}</ref> સ્ત્રીઓની રગ્બી ટીમે 1999, 2005, 2006 અને 2008માં નેશનલ ચેમ્પીયનશીપ્સ જીતી લીધી હતી. સાયક્લીંગ ટીમે 2007માં ડિવીઝન I યુએસએ સાયક્લીંગ કોલેજિયેટ રોડ નેશનલ ચેમ્પીયનશીપ જીતી હતી. 1930 સુધી, સ્ટેનફોર્ડ પાસે તેની એથલેટિક ટીમો માટે "માસ્કોટ" નામ ન હતું. તે વર્ષમાં એથલેટિક વિભાગે નામ "ભારતીય" અપનાવ્યું હતું. 1972માં, નેટિવ અમેરિકન વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા જાતિવાદ સંવેદનશૂન્યતાની ફરિયાદ થયા બાદ "ભારતીય"ને પડતું મૂકવામાં આવ્યું હતું. [[ચિત્ર:11-04-06-LSJUMB-003.jpg|thumb|લેલેન્ડ સ્ટેનફોર્ડ જુનિયર યુનિવર્સિટી માર્ચીંગ બેન્ડ "ઓલ રાઇટ નાવ" અને અન્ય હંગામી સંગીત દ્વારા ફૂટબોલના ચાહકોને આનંદ પૂરો પાડે છે.]] સ્ટેનફોર્ડ રમત ટીમોનો હવે સત્તાવાર રીતે સ્ટેનફોર્ડ કાર્ડીનલ તરીકે ઉલ્લેખ કરાય છે, જે ઘાટા લાલ રંગનો ઉલ્લેખ કરે છે, કાર્ડીનલ પક્ષી નહી. કાર્ડીનલ (ઘેરો કિરમજી રંગ)અને પાછળના કાર્ડીનલ અને સફેદ યુનિવર્સિટીના 19મી સદીથી સત્તાવાર રંગ બની ગયા છે. બેન્ડના માસ્કોટ, "ધી ટ્રી", સામાન્ય રીતે શાળા સાથે સંલગ્ન બની ગયા છે. લેલેન્ડ સ્ટેનફોર્ડ જુનિયર યુનિવર્સિટી માર્ચીંગ બેન્ડ (એલએસજેયુએમબી)નો થોડા ભાગમાં, ઝાડનું સંકેત અલ પાલો અલ્ટો સ્ટેનફોર્ડ અને પાલો અલ્ટો સીલ્સ પરના રેડવુડથી પ્રાપ્ત કરવામાં આવ્યું છે. સ્ટેનફોર્ડ વાર્ષિક યુ.એસ. ઓપન સિરીઝ ટેનિસ ટૂર્નામેન્ટ, બેન્ક ઓફ ધ વેસ્ટ ક્લાસિકનું ટૌબે સ્ટેડીયમ ખાતે યોજે છે. કોબ્બ ટ્રેક, એન્જેલ ફિલ્ડ, અને એવરી સ્ટેડીયમ પૂલની ગણના વિશ્વ કક્ષાની એથલેટિક સવલતો તરીકે થાય છે. સ્ટેનફોર્ડ સ્ટેડીયમે 20 જાન્યુઆરી 1985ના રોજસુપર બાઉલ XIXનું આયોજન કર્યું હતું, જેમાં સાન ફ્રાંસિસ્કો 49 વર્ષના લોકોએ 38-16 સ્કોરથી મિયામી ડોલ્ફીન્સને હરાવી હતી. સ્ટેનફોર્ડે ટોચના ક્રમાંકિત કોલેજ સ્તરનો એથલેટિક કાર્યક્રમ - એનએસીડીએ (NACDA) ડિરેક્ટર્સ કપ, જે અગાઉ ''સિયર્સ કપ'' — કે જે છેલ્લા 16 વર્ષોથી દર વર્ષે યોજાય છે તે જીત્યો હતો. સ્ટેનફોર્ડ પાસે 1976-77 શાળા વર્ષથી દર વર્ષે ઓછામાં ઓછી એક એનસીએએ ટીમ વિજેતા રહી છે. <ref>[http://www.usatoday.com/sports/college/2010-06-22-stanford-directors-cup_N.htm યુએસએ ટુડે, 22 જૂન, 2010]</ref> '''એનસીએએની સિદ્ધિઓ:''' સ્ટેનફોર્ડે તેની સ્થાપના થઇ ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં 99નેશનલ કોલેજ સ્તરના એથલેટિક એસોસિયેશન નેશનલ ટીમ ટાઇટલ્સ મેળવ્યા છે, જે યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા, લોસ એંજલસ અન 421 વ્યક્તિગત એનસીએએ ચેમ્પીયનશીપ્સ બાદ બીજા ક્રમે આવે છે, જે કોઇ પણ યુનિવર્સિટીએ જીતેલામાં સૌથી વધુ છે. <ref>{{Cite web |url=http://web1.ncaa.org/web_files/stats/champs_records_book/summaries/combined.pdf |title=એનસીએએ વેબસાઇટ |access-date=2010-09-23 |archive-date=2010-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100627170832/http://web1.ncaa.org/web_files/stats/champs_records_book/summaries/combined.pdf |url-status=dead }}</ref> '''ઓલિમ્પિક સિદ્ધિઓ:''' ''સ્ટેનફોર્ડ દૈનિક'' ના અનુસાર, "સ્ટેનફોર્ડે 1908થી દરેક ઉનાળુ ઓલિમ્પીયાડમાં પોતાની હાજરી રાખી છે." <ref name="olympics">{{Cite web |url=http://daily.stanford.edu/article/2000/2/2/cardinalBoastsGoldenHistory |title=કાર્ડિનલ સોનેરી ઇતિહાસનું ગર્વ લે છે - ધી સ્ટેનફોર્ડ ડેઇલી ઓલાઇન |access-date=2010-09-23 |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207041903/http://daily.stanford.edu/article/2000/2/2/cardinalBoastsGoldenHistory |url-status=dead }}</ref> 2004ના અનુસાર, સ્ટેનફોર્ડ એથલેટોએ 182 ઓલિમ્પીક ચંદ્રકો ઉનાળુ રમતોમાં જીત્યા છે; "હકીકતમાં, દરેક 1912થી ઓલિમ્પીયાડમાં સ્ટેનફોર્ડ એથલેટિસે ઓછામાં ઓછો એક અને વધુમાં વધુ 17 સુવર્ણ ચંદ્રકો જીત્યા છે." <ref name="olympicmedals">{{Cite web |url=http://daily.stanford.edu/article/2004/8/12/fortytwoAthletesTryLivingUpToStanfordsOlympicLegacy |title=42 દોડવીરો સ્ટેનફોર્ડના ઓલિમ્પીક વારસા સુધી રહેવાનો પ્રયત્ન કરે છે - ધી સ્ટેનફોર્ડ ડેઇલી ઓનલાઇન |access-date=2010-09-23 |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905025919/http://daily.stanford.edu/article/2004/8/12/fortytwoAthletesTryLivingUpToStanfordsOlympicLegacy |url-status=dead }}</ref> સ્ટેનફોર્ડ એથલેટ્સે 2008 ઉનાળુ રમતોમાં 24 ચંદ્રકો મેળવ્યા હતા, જેમાં 8 સુવર્ણ, 12 ચાંદીના અન 4 કાંસાના ચંદ્રકોનો સમાવેશ થાય છે. <ref name="olympics08">{{Cite web |url=http://gostanford.cstv.com/sports/olympics/spec-rel/082408aaa.html |title=25 ઓલિમ્પીક ચંદ્રકો સાથે સ્ટેનફોર્ડ વિશ્વવિક્રમ સ્થાપિત કરે છે |access-date=2010-09-23 |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207232918/http://gostanford.cstv.com/sports/olympics/spec-rel/082408aaa.html |url-status=dead }}</ref> == વિખ્યાત સ્નાતક, શિક્ષક અને કર્મચારીઓ == વિન્ટોન સર્ફ, "ઇન્ટરનેટના પિતા", સ્ટેનફોર્ડમાંથી સ્નાતક થયા છે. સ્ટેનફોર્ડના જે સ્નાતકોએ કંપનીઓનો પ્રારંભ કર્યો હતો તેમાં હ્યુવલેટ પેકાર્ડ (વિલીયમ હ્યુવલેટ અને ડેવીડ પેકાર્ડ), સિસ્કો સિસ્ટમ્સ (સાન્ડ્રા લર્નર અને લિયોનાર્દ બોસેક), એનવીઆઇડીઆઇએ, એસજીઆઇ, વીએમવેર, એમઆઇપીએસ ટેકનોલોજીસ , યાહૂ! (Yahoo!) (ચિહ-યૂઆ યાંગ અને ડેવીડ ફિલો), ગૂગલ (Google) (સેર્જી બ્રીન અને લૌરેન્સ પેજ), વિપ્રો ટેકનોલોજીસ, નાઇક, ગેપ (ડોરિસ ફિશર) અને સન માઇક્રોસિસ્ટમ્સનો સમાવેશ થાય છે. સન માઇક્રોસિસ્ટમમાં ''સન'' નો મૂળભૂત રીતે "સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી નેટવર્ક" તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. <ref>{{cite web | title = Mr. Scott McNealy | publisher = Sun Microsystems, Inc. | date = 2005-04-24 | url = http://www.sun.com/products-n-solutions/edu/gelc/bios/scottmcnealy.html | access-date = 2009-09-17}}</ref><ref>{{cite web |url=http://blogs.sun.com/dador/entry/sunw_stanford_university_network_workstation |title=Jim McGuinness's Weblog |access-date= 2009-02-22 |work= |publisher= |date=2007-08-27 |author=Jim McGuinness}}</ref> સ્ટેનફોર્ડના પ્રવર્તમાન વિદ્વાનોના સમૂહમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે: * 16 [[નોબૅલ પારિતોષિક|નોબેલ ઇનામ]] વિજેતા;<ref name="StanfordFactsFaculty">{{cite web | url = http://www.stanford.edu/about/facts/faculty.html | title = Stanford Facts: Faculty | publisher = Stanford University | access-date = 2009-09-17 | archive-date = 2010-05-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100527220858/http://www.stanford.edu/about/facts/faculty.html | url-status = dead }}</ref> * નેશનલ એકેડમી ઓફ સાયંસીઝના 136 સભ્યો; <ref name="StanfordFactsFaculty"/> * નેશનલ એકેડમી ઓફ એન્જિનીયંરીંગના 83 સભ્યો <ref name="StanfordFactsFaculty"/> * અમેરિકન એકેડમી ઓફ આર્ટસ એન્ડ સાયંસીઝના 244 સભ્યો; <ref name="StanfordFactsFaculty"/> * નેશનલ મેડલ ઓફ સાયંસ 19 પ્રાપ્તિકર્તાઓ; <ref name="StanfordFactsFaculty"/> * નેશનલ મેડલ ઓફ ટેકનોલોજીના 2 પ્રાપ્તિકર્તાઓ; <ref name="StanfordFactsFaculty"/> * નેશનલ એકેડમી ઓફ એજ્યુકેશનના 27 સભ્યો; <ref name="StanfordFactsFaculty"/> * અમેરિકન ફિલોસોફિકલ સોસાયટીના 46 સભ્યો; <ref name="StanfordFactsFaculty"/> * 4 પુલિત્ઝર ઇનામ વિજેતાઓ; <ref name="StanfordFactsFaculty"/> * 23 મેકઆર્થર ફેલો; <ref name="StanfordFactsFaculty"/> * 8 વુલ્ફ ફાઉન્ડેશન ઇનામ વિજેતાઓ; <ref name="StanfordFactsFaculty"/> * 6 કોરેટ ફાઉન્ડેશન ઇનામના વિજેતાઓ; <ref name="StanfordFactsFaculty"/> * 3 પ્રેસીડેન્શિયલ મેડલ ઓફ ફ્રીડમ વિજેતાઓ. <ref name="StanfordFactsFaculty"/><ref name="Teller">{{cite news |first=Dawn |last=Levy |title=Edward Teller wins Presidential Medal of Freedom |curly=y |work= |page=http://news-service.stanford.edu/pr/03/teller723.html |date=2003-07-22 |access-date=17 November 2008 |quote=Teller, 95, is the third Stanford scholar to be awarded a Presidential Medal of Freedom. The others are Nobel Prize-winning economist Milton Friedman (1988) and former Secretary of State George Shultz (1989). |url=http://news-service.stanford.edu/pr/03/teller723.html |archive-date=2007-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614040209/http://news-service.stanford.edu/pr/03/teller723.html |url-status=dead }}</ref> ભૂતપૂર્વ જાપાનીઝ વડાપ્રધાન યૂકીઓ હાટોયામા,<ref>{{cite web |author= |title=The Dish: Stanford alum primed to be Japan's next premier; multitasking experts juggle media; and much more |url=http://news.stanford.edu/news/2009/august31/the-dish-090209.html |work=Stanford Report |publisher=Stanford News Service |date=2009-09-01 |access-date=2009-10-12 |archive-date=2010-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100616003743/http://news.stanford.edu/news/2009/august31/the-dish-090209.html |url-status=dead }}</ref> ભૂતપૂર્વ યુ.એસ. પ્રમુખ હર્બર્ટ હૂવર, ભૂતપૂર્વ યુ.એસ. સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ વોરેન ક્રિસ્ટોફર, અને ભૂતપૂર્વ ઇઝરાયેલી વડાપ્રધાન એહુદ બારાક સ્નાતકો છે. એનએફએલ ક્વાર્ટરબેક્સ (ફૂટબોલ)રમનારાઓમાં જિમ પ્લન્કેટ્ટ, ટ્રેન્ટ એડવર્ડઝ અને જોહ્ન એલવે, એનએફએલ મેળવનારાઓમાં ગોર્ડોન બેન્કસ અને ઇડી મેકાફ્રેનો સમાવેશ થાય છે, એનએફએલ ફુલબેકમાં જોન રિચી, રનર યાન હોલ, એમએલબી પ્રારંભકર્તા પીચર માઇક મ્યુસિયાના, એમએલબી ડાબોડી ફિલ્ડર કાર્લોસ ક્વીન્ટીન, ગ્રાન્ડ સ્લેમ વિજેતા ટેનિસ ખેલાડીઓ જોહ્ન મેકએનરો (સ્નાતક ન હતા) (સિંગલ્સ અને ડબલ્સ) અને (ડબલ્સ) બોબ અને માઇક બ્રાયન, વ્યાવસાયિક ગોલ્ફ રમનાર ટાઇગર વુડ્ઝ (સ્નાતક ન હતા), ન્યુ ઝીલેન્ડ ફૂટબોલ અને બ્લેકબર્ન રોવર્સ બચાવકર્તા યાન નેલ્સેન, ઓલિમ્પીક તરવૈયાઓ જેન્ની થોમ્પસન, સમર સેન્ડર્સ અને પાબલો મોરાલ્સ, ઓલિમ્પીક ફિગર સ્ટેકર ડેબી થોમસ, ઓલિમ્પીક વોટર પોલો ખેલાડીઓ ટોની એઝેવેડો અને બ્રેન્ડા વિલ્લા, ઓલિમ્પીક સોફ્ટબોલ ખેલાડી જેસિકા મેન્ડોઝા, હેઇસમેન અંતિમ ચરણવાળા ટોબી ગર્હાર્ટ, અને અભિનેત્રી રીસ વિથર્સસ્પૂન (સ્નાતક ન હતા) સ્નાતકો છે. અભિનેત્રીઓ જેનિફર કોનેલી અને સિગૌર્ની વીવર (તેનો સ્નાતકનો દરજ્જો 2009ની ફિલ્મ અવતારમાં દર્શાવાયો હતો), અભિનેતા ફ્રેડ સેવેજ, અને રાજકીય ટિપ્પણીકાર રાશેલ મેડ્ડો આગળ પડતા સ્નાતકો હતા. == સંદર્ભો == {{Reflist|2}} == વધુ વાંચન == * રોનાલ્ડ એન. બ્રેસવેલ, ''ટ્રીઝ ઓફ સ્ટેનફોર્ડ એન્ડ એન્વાયર્નસ'' (સ્ટેનફોર્ડ હિસ્ટોરિકલ સોસાયટી, 2005) * કેન ફેન્યો, ''ધી સ્ટેનફોર્ડ ડેઇલી 100 યર્સ ઓફ હેડલાઇન્સ'' (2003-10-01) ISBN 0-9743654-0-8 * જિયાન ફેટ્ટર, ''પ્રશ્નો અને પ્રવેશ: સ્ટેનફોર્ડ ખાતે 100,000 પ્રવેશના નિર્ણયોનું પ્રતિબિંબ'' (1997-07-01) ISBN 0-8047-3158-6 * રિકાર્ડ જોનકાસ, ડેવીડ ન્યુમાન અને પાઉલ વી.ટર્નર. ''સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી, '' ''કેમ્પસ માર્ગદર્શિકા.'' પ્રિન્સટોન આર્કિટેક્ચરલ પ્રેસ, 2006. [http://www.springerlink.com/content/h236g6/ ઓનલાઇન ઉપલબ્ધ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190919035307/https://link.springer.com/book/10.1007/1-56898-664-5 |date=2019-09-19 }}. * સ્ટુઅર્ટ ડબ્લ્યુ, લેસ્લીન'', ધી કોલ્ડ વોર અને અમેરિકન સાયંસ: એમઆઇટી અને સ્ટેનફોર્ડ ખાતે મિલીટ્રી-ઇન્ડસ્ટ્રીયલ કોમ્પ્લેક્સ'' , કોલંબીયા યુનિવર્સિટી પ્રેસ 1994 * રેબેક્કા એસ. લોવેન, આર.એસ.લોવેન, ''કોલ્ડ વોર યુનિવર્સિટીનું સર્જન કરતા: સ્ટેનફોર્ડનું પરિવર્તન'' , યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા પ્રેસ 1997 === દ્રષ્ટિ === * ડીવીડી: સ્ટેનફોર્ડની દંતકથાઓ (2008-09-23) યુપીસી: 182490000514 [http://www.amazon.com/Legends-Stanford/dp/B001CQ5FEW એમેઝોન પ્રવેશ] == બાહ્ય કડીઓ == * ફેસબુક ખાતે [http://www.facebook.com/stanford સ્ટેનફોર્ડ] [[શ્રેણી:અમેરિકન યુનિવર્સિટીઓ]] [[શ્રેણી:સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી]] [[શ્રેણી:વિદેશી યુનિવર્સિટીઓ]] am5fjzws14z3u8lp0i3qtin6f7vfcu1 0 28114 906835 899602 2026-11-05T12:31:45Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 906835 wikitext text/x-wiki {{Infobox company |company_name = Cisco Systems, Inc. |company_logo = [[ચિત્ર:Cisco logo.svg|250px|Cisco Systems Logo]] |company_type = [[Public company|Public]]<br />[[NASDAQ]]: [http://quotes.nasdaq.com/asp/SummaryQuote.asp?symbol=CSCO&selected=CSCO CSCO]<br />{{hkse|4333}} <br />[[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones Industrial Average Component]]<br />[[S&P 500|S&P 500 Component]] |foundation = [[San Francisco, California]] (1984) |founder = [[Len Bosack]]<br />[[Sandy Lerner]]<br />[[Richard Troiano]] |location_city = [[San Jose, California]], [[United States|U.S.]] <ref>{{cite web|url=http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=15879369 |title=A special report on innovation in emerging markets: The world turned upside down |publisher=The Economist |date= |access-date= 2010-08-14}}</ref> |subsid = [[List of acquisitions by Cisco Systems|List of acquisitions]] |area_served = Worldwide |key_people = [[John Chambers (CEO)|John T. Chambers]]<br /><small>([[Chairman]] & [[Chief executive officer|CEO]]) |num_employees = 70,714 (October 2010)<ref>{{cite web |url=http://newsroom.cisco.com/dlls/corpinfo/corporate_overview.html |title=News@Cisco -> Corporate Overview |publisher=Cisco Systems |date= |access-date=2010-10-15 |archive-date=2011-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520215754/http://newsroom.cisco.com/dlls/corpinfo/corporate_overview.html |url-status=dead }}</ref> |industry = [[Computer network]]ing |products = [[Computer networking device|Networking Device]] <br />[[Network Management]] <br />Cisco IOS and NX-OS Software<br /> [[Interface (computer science)|Interface]] and [[Module]] <br />[[Optical networking]]<br />[[Storage area network]]s<br />[[Wireless]], [[Telepresence]], [[VOIP]], [[Security]]<br />[[Datacenter]]<br />[[:Category:Cisco products|List of Cisco Products]] |revenue = {{profit}} {{USD|40.040 billion}} <small>(2010)</small><ref name="Cisco Fiscal Year 2009 Earnings">{{cite web | url=http://newsroom.cisco.com/dlls/2009/fin_080509.html | title=Cisco Fiscal Year 2009 Earnings | publisher=Cisco Systems | date=2009-07-27 | access-date=2009-07-27 | archive-date=2009-08-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090808050030/http://newsroom.cisco.com/dlls/2009/fin_080509.html | url-status=dead }}</ref> |operating_income = {{profit}} US$9.164 billion <small>(2010)</small><ref name="Cisco Fiscal Year 2009 Earnings"/> |net_income = {{profit}} US$7.767 billion <small>(2010)</small><ref name="Cisco Fiscal Year 2009 Earnings"/> |assets = {{profit}} US$81.130 billion <small>(2010)</small><ref name="Cisco Fiscal Year 2009 Earnings"/> |equity = {{profit}} US$44.285 billion <small>(2010)</small><ref name="Cisco Fiscal Year 2009 Earnings"/> |market cap = US$128 billion (At market close at 4:00pm on ET Aug 21, 2009)<ref name=google>{{cite web |url=http://finance.google.com/finance?client=ob&q=NASDAQ:CSCO | title=CSCO | access-date= 2009-07-21}}</ref> |homepage = [http://www.cisco.com Cisco.com] }} '''સિસ્કો સિસ્ટમ્સ, ઈન્ક.''' (Cisco Systems, Inc.) એ અમેરિકા સ્થિત બહુરાષ્ટ્રીય (મલ્ટીનેશનલ) કોર્પોરેશન છે. જે ઉપભોક્તા વિજાણુ (કન્ઝ્યુમર ઈલેટ્રોનિક્સ), નેટવર્કિગ અને સંચાર માટે તકનીક અને સેવાઓની યોજના ઘડી આપવાનું, વેચાણ અને સેવા પુરી પાડવાનું કાર્ય કરે છે. કંપનીનું મુખ્યામથક કેલિફોર્નિયાના સેન જોસમાં આવેલું છે, સિસ્કો 65,000થી વધુ કર્મચારીઓ ધરાવે છે અને વર્ષ 2010માં તેની વાર્ષિક આવક US$40.0 હતી. 8 જૂન 2009ના કંપનીના શેરને ડાઉજોન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીયલ એવરેજમાં સામેલ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઉપરાંત કંપની એસએન્ડપી (S&amp;P) 500 ઈન્ડેક્સ, ધ રુસેલ 1000 ઈન્ડેક્સ, નાસ્ડેક (NASDAQ) 100 અને રુસેલ ગ્રોથ સ્ટોક ઈન્ડેક્સમાં પણ સામેલ છે.<ref>{{cite news |first=E.S. |last=Browning |authorlink= |coauthors= |title=Travelers, Cisco Replace Citi, GM in Dow |url=http://online.wsj.com/article/SB124386244318072033.html |work=[[Wall Street Journal]] |publisher=Dow Jones & Company, Inc|date=2009-06-01 |access-date= 2009-06-02}}</ref> સિસ્કોએ દુનિયાનું સૌથી મોટા તકનીકી કોર્પોરેશનમાંનુ એક છે. == કોર્પોરેટ ઇતિહાસ == [[ચિત્ર:Ciscosystemsheadquarters.jpg|thumb|સેન જોસમાં આવેલા સિસ્કો સિસ્ટમના ઘણા કેમ્પસોમાંનું એક. ]] લેન બોસાક અને સેન્ડી લેર્નર નામનું પરણિત દંપતિ સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં કોમ્પ્યુટર ઓપરેશન્સના સ્ટાફના સભ્ય તરીકે કામ કરતું હતું, પાછળથી તેઓ 1984માં રીચાર્ડ ટ્રોઈઆનો દ્વારા સ્થાપિત ''સિસ્કો સિસ્ટમ્સ'' માં જોડાયા. લેર્નર સ્ક્લમબર્ગર ખાતેની સીધી કોમ્પ્યુટર સેવાઓમાં જોડાયા, 1987માં તેઓ પૂર્ણપણે સામેલ થયા. ‘સિસ્કો’ શબ્દ સાન ફ્રાન્સિસ્કો શહેરના નામ પરથી ઉતરી આવ્યો છે, આથી જ કંપનીના શરૂઆતના દિવસોમાં ઇજનેરો નાના મૂળાક્ષરમાં ‘સિસ્કો’ લખવાનો આગ્રહ રાખતા. સિસ્કોનું પહેલું ઉત્પાદન બોસાકને અનુકૂળ હોય તેવું મલ્ટિપલ-પ્રોટોકોલ રાઉટર સોફટવેર હતું. જે વાસ્તવમાં કેટલાક વર્ષ પૂર્વે સ્ટેનફોર્ડના અન્ય એક કર્મચારી વિલિયમ યેગરે વિકસાવ્યું હતું, જેઓ પાછળથી સન માઈક્રોસિસ્ટમ્સ સાથે જોડાયા. કંપનીના પહેલા સીઈઓ (CEO) બિલ ગ્રેવ્સ હતા, જેમણે 1987-1988 દરમિયાન પદભાર સંભાળ્યો.<ref>{{Cite journal | journal = Case Studies In Business Strategy | title = Cisco's Acquisition Strategy | volume = IV | date = January 2004 | url = http://www.icmrindia.org/casestudies/catalogue/Business%20Strategy2/BSTR083.htm | access-date = 21 December 2009 | id = BSTR083 | publisher = ICMR | page = 2 | archive-date = 25 ઑક્ટોબર 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201025201205/https://icmrindia.org/casestudies/catalogue/Business%20Strategy2/BSTR083.htm | url-status = dead }}</ref> 1988માં જ્હોન મોરગ્રિડ સીઈઓ (CEO) તરીકે નિયુક્ત થયા તેમના પછી 1995માં જ્હોન ચેમ્બર્સ સીઈઓ (CEO) બન્યાં. જાણીતા માર્કેટિંગ એક્સપર્ટના મતે સિસ્કો રાઉટરનો માર્કેટમાં હિસ્સો 21 સપ્ટેમ્બર 2010 સુધીમાં 20 ટકા ઘટી ગયો.{{Citation needed|date=October 2010}} આ સમયગાળામાં સિસ્કોએ રાઉટર વિકસાવનારી અને વેચાણ કરતી પહેલી કંપની ન હતી,<ref>{{cite web |url=http://www.pbs.org/cringely/nerdtv/transcripts/013.html |title=I, Cringely . NerdTV . Transcript &#124; PBS |publisher=Pbs.org |date= |access-date=2008-11-13 |archive-date=2016-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509105656/http://www.pbs.org/cringely/nerdtv/transcripts/013.html |url-status=dead }}</ref> પરંતુ મલ્ટિપલ નેટવર્ક પ્રોટોકોલ્સને આધાર આપી શકે તેવા વ્યાપારિક રીતે સફળતાપૂર્વક રાઉટર્સનું વેચાણ કરનારી કંપનીઓમાંની એક હતી.<ref>{{cite interview |first=Ian |last=Pennell |url=http://newsroom.cisco.com/dlls/2004/hd_061404.html |title=The Evolution of Access Routing |subject=Cisco claim of first multi-protocol router |publisher=Cisco |date=June 14, 2004 |access-date=2009-01-04 |archive-date=2007-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070707180833/http://newsroom.cisco.com/dlls/2004/hd_061404.html |url-status=dead }}</ref> ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ (આઈપી) (IP)નો મોટાપાયા પર સ્વીકાર થતા, મલ્ટિપ્રોટોકોલ રાઉટિંગનું મહત્વ ઘટી ગયું. આજે ,સિસ્કોનું રાઉટર્સ મુખ્યત્વે આઈપી (IP) પેકેટ્સની ડિલીવરી માટે થાય છે. 1990માં નાસ્ડેક સ્ટોક એક્સચેન્જમાં કંપનીની નોંધણી થઈ. લેર્નરને કંપનીમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવી; પરિણામે બોસાક પણ $200 મિલ્યન ડૉલર લઈને નિકળી ગયા. આ નફાનો મોટાભાગનો હિસ્સો દાનમાં અપાયો હતો, પાછળથી બન્નેએ છૂટાછેડા લઈ લીધા. સિસ્કોએ વિવિધ કંપનીઓને નવા ઉત્પાદન અને નવી પ્રતિભાને મેળવવા માટે મેળવી. સ્ટ્રાટાકોમ જેવા અનેક ઉપાર્જનોએ જ્યારે આકાર લીધો ત્યારે તે સમગ્ર ઉદ્યોગના મોટા સોદ્દાઓમાંનો એક હતો. 1999માં ઈન્ટરનેટની તેજી દરમ્યાન કંપનીએ કેલિફોર્નિયાના પેટાલુમામાં સ્થિત કેરેન્ટ કોર્પોરેશન નામની નવી કંપનીને US$7 બિલિયન ડૉલરમાં હસ્તગત કરી. જે સિસ્કો દ્વારા કરાયેલુ સૌથી મોંઘું સંપાદન હતું અને માત્ર સાયન્ટિફિક-એટલાન્ટાનું હસ્તાંતરણ આથી મોટું હતુ. સંપાદિત કરાયેલી અનેક કંપનીઓ આજે સિસ્કોના $1 બિલિયન ડૉલર કરતા વધુના વ્યાપારી એકમોમાં વિકસી ગઈ છે. જેમાં લેન (LAN) સ્વિચિંગ, એન્ટરપ્રાઈઝ વોઈઝ ઓવર ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલ(VOIP), અને હોમ નેટવર્કિંગ સામેલ છે. સિસ્કોએ 2003માં લિન્કસીસ હસ્તગત કરી. માર્ચ 2000ના અંતભાગમાં જ્યારે ડોટ-કોમ તેજી હતી ત્યારે સિસ્કોએ દૂનિયાની સૌથી મૂલ્યવાન કંપની હતી. જેની કુલ બજાર મૂડી US$500 બિલિયન ડૉલર કરતા વધારે હતી.<ref>{{cite news | url=http://www.marketwatch.com/news/story/cisco-pushes-past-microsoft-market/story.aspx?guid=%7BFA6BADEF%2D05F2%2D4169%2DADDA%2D12E9D17C4433%7D | title=Cisco pushes past Microsoft in market value | work=[[MarketWatch|CBS Marketwatch]] | date=2000-03-25 | access-date= 2007-01-25}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.expressindia.com/ie/daily/20000326/ibu26043.html | title=Cisco replaces Microsoft as world's most valuable company | work=[[Reuters]] | publisher=[[The Indian Express]] | date=2000-03-25 | access-date=2007-01-25 | archive-date=2013-01-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130116101944/http://www.expressindia.com/ie/daily/20000326/ibu26043.html | url-status=dead }}</ref> જુલાઈ 2009માં આશરે US$108.30 બિલિયન ડૉલરની<ref>[http://finance.yahoo.com/q?s=csco&amp;d=t સિસ્કો સિસ્ટમ સમરી]</ref> મૂડી ધરાવતી હતી, અને હજુ પણ તે મુલ્યવાન કંપનીઓમાંની એક છે.<ref>{{cite news | url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/05/05/BUC200MARKETCAP.DTL | title=Chron 200 Market capitalization | first=Dan | last=Fost | work=[[San Francisco Chronicle]] | date=2006-05-05 | access-date=2007-01-25 | archive-date=2012-03-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120321085203/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/05/05/BUC200MARKETCAP.DTL | url-status=dead }}</ref> નાસ્ડેક (NASDAQ)માં દાયકાના સર્વશ્રેષ્ઠ શેર તરીકે સિસ્કો (CISCO )ના શેરને મત મળેલા હતા, પરંતુ ક્યારે તે કોઈ નથી જાણતું.{{Citation needed|date=February 2010}} કંપનીએ વર્ષ 2002-03માં અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા {{Citation needed|date=February 2010}} ‘કર્મચારીઓ અને સમાજ વચ્ચેના સંબધના ઉદાહણરૂપ' પ્રદાન માટે આપવામાં આવતો રોન બ્રાઉન એવોર્ડ મેળવ્યો હતો. 2010માં સિસ્કોએ સ્ટારેન્ટ નેટવર્ક્સ નામની મોબાઈલ ટેકનોલોજી કંપની અને મોટો ડેવલોપમેન્ટ ગ્રુપ ખરીદ્યા, આ ઉત્પાદન યોજના પરામર્શક પેઢીની મદદથી સિસ્કોએ ફ્લિપ વીડીયો કેમેરાનું નિર્માણ કર્યુ.<ref name="moto">જીમ ડુફ્ફી, નેટવર્કવર્લ્ડ. "[http://www.networkworld.com/news/2010/051810-cisco-acquires-moto.html?hpg1=bn સિસ્કો બાયસ મોટો -- નો, નોટ ઘેટ મોટો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110614071121/http://www.networkworld.com/news/2010/051810-cisco-acquires-moto.html?hpg1=bn |date=2011-06-14 }}." મે 18, 2002.</ref> == જાણીતા ઉત્પાદનો અને સેવાઓ == === હાર્ડવેર === [[ચિત્ર:Ciscosystemsrouteratcern.jpg|thumb|સિસ્કો એએસએમ/2-3 ઈએમ)(ASM/2-32EM)રોઉટરને 1987માં સર્ન(CERN)માં મૂકવામાં આવ્યું. ]] * ડેટાસેન્ટર પ્રોડક્ટ: નેક્સસ સ્વીચ(1000v, 2000, 5000, 7000), એમડીએસ (MDS) યુનિફાઈડ કોમ્પ્યુટિંગ સિસ્ટમ (UCS) * ફ્લિપ પોકેટ કેમેરા. * સિસ્કો લોકલડાઈરેક્ટર- લોડ બેલેન્સિંગ એપ્લિકેશન * રાઉટર્સ, સાથે: 837,1000 શ્રેણી, 2500 શ્રેણી, 7600, 12000, 3600 શ્રેણી, એએસઆર (ASR) શ્રેણી એન્ડ સીઆરએસ(CRS-)-1 * સિસ્કો સિક્યુરીટી મેનેજર * સિક્યુરીટી ઉપકરણો: એએસએ (ASA)5500, પીઆઈએક્સ (PIX) 500 શ્રેણી * કેટાલિસ્ટ સ્વીચીસ: સિસ્કો કેટાલિસ્ટ 2900 શ્રેણી, સિસ્કો કેટાલિસ્ટ 3000 શ્રેણી, કેટાલિસ્ટ 4500, સિસ્કો કેટાલિસ્ટ 6500 શ્રેણી * સિસ્કો ટેલિપ્રેસન્સ * વીઓઆઈપી (VOIP): વાયરલેસ આઈપી (IP) ફોન 7920 * સીએલઈઓ (CLEO)(રાઉટર)- લો અર્થ ઓરબિટ રાઉટર * સિસ્કો વાયરલેસ લેન (LAN) * સિસ્કો સિયુસ- નવી એન્ડ્રોઈડ સ્થિત જોડાણની દવા * સિસ્કો યુનિફાઈડ કોમ્પ્યુટિંગ સિસ્ટમ યુસીએસ (UCS) === સોફ્ટવેર === * ઈન્ટરનેટવર્ક ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ * સિસ્કો એક્ટિવ નેટવર્ક એબસ્ટ્રેક્શન * સિસ્કો ફેબ્રિક મેનેજર * સિસ્કો એનીકનેક્ટ સિક્યોર મોબિલીટી ક્લાઈન્ટ * સિસ્કો સિસ્ટમ વીપીએન (VPN) ક્લાઈન્ટ * સિસ્કોવ્યુ * સિસ્કોવર્ક નેટવર્ક મેનેજમેન્ટ સોફ્ટવેર * ક્લીન એક્સેસ એજન્ટ, સિસ્કો એનએસી (NAC) એપ્લાયન્સ * સિસ્કો ઈઓએસ * પેકેટ ટ્રેસર, ડિડક્ટીક નેટવર્ક સિમ્યુલેટર * સિસ્કો નેટવર્ક મેજીક * સિસ્કો યુનિફાઈડ કોમ્યુનિકેશન મેનેજર * સિસ્કો આઈપી કોમ્યુનિકેટર * સિસ્કો સિક્યુરિટી મેનેજર * વેબએક્સ કોલાબ્રેશન ટુલ્સ === વીઓઆઈપી (VoIP) સર્વિસ === ઉદ્યોગોને વોઈસ ઓવર આઈપી (IP)ની સેવા આપવામાં સિસ્કો પ્રમુખ છે અને સાયન્ટિફિક એટલાન્ટા અને લિન્કસી અધિગ્રહણ બાદ તે ઘર વપરાશના બજાર તરફ વળી રહ્યું છે. સાયન્ટિફિક એટલાન્ટાએ કેબલ સેવા પૂરી પાડતા ટાઈમ વાર્નર, કેબલવિઝન, રોજર્સ કોમ્યુનિકેશન, યુપીસી (UPC)તથા અન્યોને વીઓઆઈપી (VoIP) સાધનો પૂરા પાડે છે. જ્યારે લિન્કસીએ વાયરલેસ અને કોર્ડલેશ ફોનની સંકલિત વીઓઆઈપી (VoIP) સર્વિસ માટે સ્કાયપે અને યાહુ સાથે ભાગીદારી કરી છે. === સંયુક્ત યજમાન ઉકેલ === સિસ્કોના ભાગીદાર હવે સિસ્કોની વાસ્તવિક યુનિફાઈડ કોમ્પ્યુટિંગ સિસ્ટમ (યુસીએસ)(UCS) સર્વિસ પુરી પાડે છે. સિસ્કોની યુનિફાઈડ સર્વિસ ડિલિવરી સોલ્યુશનમાં સિસ્કો યુનિફાઈડ કોમ્યુનિકેશન મેનેજર (યુસીએમ)(UCM)નો મુખ્યભાગ, સિસ્કો યુનિફાઈડ કોન્ટેક સેન્ટર, સિસ્કો યુનિફાઈડ મોબિલીટી, સિસ્કો યુનિફાઈડ પ્રેઝન્સ, સિસ્કો યુનિટી કનેક્શન(યુનિફાઈડ મેસેજિંગ) અને સિસ્કો વેબેક્સ મીટિંગ સેન્ટરનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{cite web |url=http://www.ucstrategies.com/news-analysis/cisco-launches-hosted-collaboration-solution.aspx |title=Cisco Launches Hosted Collaboration Solution |publisher=UCStrategies.com |date=2010-07-02 |access-date= |archive-date=2010-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100709042049/http://www.ucstrategies.com/news-analysis/cisco-launches-hosted-collaboration-solution.aspx |url-status=dead }}</ref> == સિસ્કો કારકિર્દી પ્રમાણપત્રો == સિસ્કો સિસ્ટમ્સ સિસ્કોની પ્રોડક્ટ માટે આઈટી (IT) પ્રોફેશનલ્સને પુરસ્કૃત પણ કરે છે. તેના પ્રમાણપત્રના પાંચ જુદા જુદા તબક્કા છે.: એન્ટ્રી, એસોશિયેટ, પ્રોફેશનલ, એક્સપર્ટ, અને આર્કિટેક્ટ આ ઉપરાંત આઠ અલગ અલગ રસ્તાઓ રાઉટીંગ અને સ્વીચીંગ, ડીઝાઈન, નેટવર્ક સિક્યુરિટી, સર્વિસ પ્રોવાઈડર અને નવી આવેલા સર્વિસ પ્રોવાઈડર ઓપરેશન, સ્ટોરેજ નેટવર્કિંગ, વોઈસ અને વાયરલેસ પણ છે. સિસ્કો સિસ્ટમ == આલોચના અને વિવાદ == === ચીન === ચીનમાં સેન્સરશીપમાં રસ દાખવવા બદલ સિસ્કોની ભારે આલોચના થઈ.<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tankman/internet/ |title=FRONTLINE: the tank man: the struggle to control information &#124; PBS |publisher=Pbs.org |date= |access-date= 2008-11-13}}</ref> લેખક ઈથન ગુટમનના જણાવ્યા પ્રમાણે સિસ્કો અને બીજી ટેલિકોમ્યુનિકેશનના સાધનો ઉપલબ્ધ કરાવતા લોકો [[ચીન|ચીનની સરકાર]]ને ઈન્ટરનેટની સુવિધા અને સુરક્ષાને લગતા સાધનો પુરા પાડતા જેનો ઉપયોગ ઈન્ટરનેટ સાઈટ બ્લોક કરવા અને ચીનના લોકોની ઓનલાઈન ગતિવિધીઓ પર નજર રાખવા થતો હતો. સિસ્કોએ કહ્યું કે તેણે ચીનની સરકારને જે ફિલ્ટરીંગ કેપેસિટી ધરાવતા વિશેષ ઉપકરણો આપ્યા છે તેવા માહિતી રોકી દેતા વિશેષ ક્ષમતા ધરાવતા ઉપકરણો તે વિશ્વના અન્ય કોઈ દેશને વેચશે નહી.<ref>{{cite web | url=http://blogs.cisco.com/gov/2006/02/cisco_testimony_before_house_i.html | title=Cisco Testimony Before House International Relations Subcommittee | first=John | last=Earnhardt | publisher=Cisco Systems, Inc. | date=2006-02-15 | access-date=2007-01-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061206095153/http://blogs.cisco.com/gov/2006/02/cisco_testimony_before_house_i.html | archive-date=2006-12-06 | url-status=dead }}</ref> વાયર ન્યૂઝે આ ગુપ્ત બાબત પરથી પડદો હટાવ્યો હતો. સિસ્કોના ગોલ્ડન શિલ્ડ પ્રોજેક્ટ ઓફ ઈન્ટરનેટ કંટ્રોલ પ્રોજેક્ટમાં પાવરપોઈન્ટ પ્રેઝન્ટેશન ઈન્ટરનેટ પ્રોટોકોલના ગોલ્ડન શિલ્ડ પ્રોજેક્ટ વ્યાવસાયિક તકની વિગતોને સિસ્કોએ પાવરપોઈન્ટના તેના પ્રેઝન્ટેશનમાં કરી.<ref>{{cite web |url=http://www.wired.com/threatlevel/2008/05/leaked-cisco-do/ |title=Cisco Leak: ‘Great Firewall’ of China Was a Chance to Sell More Routers |first=Sarah |last=Stirland |date=2008-05-20 |access-date=2009-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626061029/http://www.wired.com/threatlevel/2008/05/leaked-cisco-do |archive-date=2009-06-26 |url-status=dead}}</ref> પત્રકાર શારાહ સ્ટાર્યલેન્ડે સિસ્કો પર ટેકનોલોજીના માર્કેટિંગ માટે ખાસ કરીને દમનકારી નીતિ અપનાવવાનો આરોપ મૂક્યો. === શેરધારકોએ સિસ્કો વિરુદ્ધ કરેલા કાનૂની દાવાઓ === 18 ઓગષ્ટ 2006માં સિસ્કો તેના 2001થી શરૂ થયેલા કાનૂની દાવાઓના નિરાકણ સુધી પહોચ્યું. "મુખ્ય ફરિયાદ 20 એપ્રિલ 2001 દાખલ થઈ હતી, જેમાં કંપની પર સિસ્કોના સ્ટોકની ખરીદીને લઈને કરેલા નિવેદનમાં ગેરમાર્ગે દોરવવાનો આરોપ મૂકાયો અથવા તો નિવેદનના મુખ્ય મુદ્દાઓને છોડી દેવાનો આરોપ મૂકાયો હતો. આ ઉપરાંત એવો પણ આરોપ હતો કે પ્રતિવાદીએ સિસ્કોની માલિકીના સ્ટોક લોકોની જાણ બહાર વેચી દીધા. જોકે સિસ્કોએ તેની વિરુદ્ધ કરાયેલા આ તમામ આરોપોને નકારી કાઢ્યા."<ref>{{cite press release | url=http://newsroom.cisco.com/dlls/2006/corp_081806.html | title=Cisco Shareholder Class Action Lawsuit Resolved | publisher=Cisco Systems, Inc. | date=2006-08-18 | access-date=2007-01-25 | archivedate=2006-09-06 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060906090159/http://newsroom.cisco.com/dlls/2006/corp_081806.html }}</ref> તેમ છતા કંપની પ્રતિવાદી સાથે સમાધાન કરવા તૈયાર થઈ. સિસ્કોના જવાબદાર પોલીસી હોલ્ડર, તેના ડાયરેક્ટર અને અધિકારીઓએ પ્રતિવાદીને સમાધાન પેટે US$91.75 મિલિયન ચૂકવ્યા.<ref>{{cite news | url=http://sanjose.bizjournals.com/sanjose/stories/2006/08/14/daily75.html | title=Cisco resolves class action lawsuit | work=[[American City Business Journals|Silicon Valley/San Jose Business Journal]] | date=2006-08-18 | access-date= 2007-01-25}}</ref> === સિસ્કોના બ્રાઝિલ કર છેતરપિંડીની તપાસ === 16 ઓક્ટોબર 2007ના દિવસે [[બ્રાઝિલ]]ની ફેડરલ પોલીસ અને બ્રાઝિલની રેકીટા ફેડરલે (અમેરિકી આઈઆરએસ (IRS)ના સમકક્ષ) ‘પર્સોના ઓપરેશન’ અંતર્ગત સિસ્કો સિસ્ટમ્સ દ્વારા વર્ષ 2002થી ચલાવાતી કર છેતરપિંડી બહાર આવી. જેમાં કંપનીએ કર પેટે R$ 1.5 બિલિયન (US$824) મિલિયન કર ભરતા બચાવ્યા હતા.<ref>{{cite web | url=http://www.networkworld.com/news/2007/101607-cisco-brazil-arrests.html?page=1 | title=Cisco offices raided, executives arrested in Brazil: reports | publisher=NetworkWorld | date=2007-10-16 | access-date=2007-10-16 | archive-date=2007-10-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071020061925/http://www.networkworld.com/news/2007/101607-cisco-brazil-arrests.html?page=1 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/10/17/business/LA-FIN-Brazil-Cisco.php | title=Brazilian tax authorities raid, close Cisco System's offices in Sao Paulo, Rio de Janeiro | publisher=International Herald Tribune| date=2007-10-17 | access-date= 2007-10-17|archive-url = http://web.archive.org/web/20071019022045/http://www.iht.com/articles/ap/2007/10/17/business/LA-FIN-Brazil-Cisco.php|archive-date=2007-10-19}}</ref> === સિસ્કો સિસ્ટમ્સ, ઈન્ક. વિરુદ્ધ મલ્ટિવેનના એન્ટીટ્રસ્ટ કાયદાકીય દાવાઓ === ડિસેમ્બર 1, 2008ના મલ્ટિવેને સિસ્કો સિસ્ટમ્સ ઈન્ક. (Inc.) સામે ઉપભોક્તાની જરૂરિયાત અને બજારમાં ગુણવત્તા તેમજ પસંદગીને વેગ આપતા અટકાવવા સિસ્કો વિરુદ્ધ એન્ટીટ્રસ્ટ (વિશ્વાસ વિરોધી) ફરિયાદ<ref>{{cite web | url=http://www.lightreading.com/document.asp?doc_id=168775 | title=Multiven Sues Cisco | publisher=lightreading | date=2008-12-01 | access-date= 2008-12-02}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.networkworld.com/community/node/35852 | title=Net maintenance provider sues Cisco over allegedly monopolistic SMARTnet | publisher=NetworkWorld. | date=2008-12-01 | access-date=2008-12-02 | archive-date=2014-01-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140102200715/http://www.networkworld.com/community/node/35852 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.crn.com/networking/212201523 | title=Cisco Accused Of Monopoly In Antitrust Lawsuit | publisher=ChannelWeb | date=2008-12-02 | access-date= 2008-12-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://multiven.com/news?article_id=12 | title=Multiven Files Antitrust Lawsuit Against Cisco Systems, Inc. | publisher=Multiven, Inc. | date=2008-12-01 | access-date=2008-12-01 | archivedate=2009-01-06 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090106062338/http://multiven.com/news?article_id=12 }}</ref><ref>{{cite web | url=http://searchitchannel.techtarget.com/news/article/0,289142,sid96_gci1341067,00.html?track=sy540 | title=Cisco Systems hit with antitrust lawsuit | publisher=SearchITChannel | date=2008-12-04 | access-date=2008-12-04 | archive-date=2012-07-15 | archive-url=https://archive.today/20120715042607/http://searchitchannel.techtarget.com/news/article/0,289142,sid96_gci1341067,00.html?track=sy540 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.fiercetelecom.com/story/lawsuit-cisco-blocks-outsider-gear-maintenance/2008-12-03 | title=Lawsuit: Cisco blocks outsider gear maintenance | publisher=fiercetelecom | date=2008-12-03 | access-date=2008-12-03 | archive-date=2008-12-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081205163343/http://www.fiercetelecom.com/story/lawsuit-cisco-blocks-outsider-gear-maintenance/2008-12-03 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://uk.news.yahoo.com/7/20081205/ttc-multiven-files-antitrust-lawsuit-aga-78e70a2.html | title=Multiven Files Antitrust Lawsuit Against Cisco | publisher=Yahoo News | date=2008-12-05 | access-date= 2008-12-05}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> દાખલ કરી. મલ્ટિવેનની સિસ્કો વિરુદ્ધની ફરિયાદ હતી કે તે પોતાના ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ સોફ્ટેવરના અપડેશન અને મેઈન્ટેનન્સના બજાર (સ્માર્ટનેટ)માં પોતાના ઇજારો ચલાવવા મલ્વિવેન અને ગ્રાહકોને ગુપ્ત રીતે બગ ફિક્સ/પેચીઝમાં બાંધી અને ટાઇંગ કરી રહ્યું છે, આ સાથે સિસ્કોએ બીજી અનેક ગેરકાયદેસરની બિનહરીફાઈયુક્ત પ્રવૃત્તિઓ કરી જેથી તેની સામે અન્ય કોઈ ટકી શકે નહીં અને મેઈન્ટેનન્સ સર્વિસમાં સિસ્કો નેટવર્કિંગના જ સાધનો વેચાય. === ફ્રી સોફ્ટવેર ફાઉન્ડેશન દાવો === ડિસેમ્બર 11, 2008ના ફ્રી સોફટવેર ફાઉન્ડેશને સિસ્કો વિરુદ્ધ ફરિયાદ દાવો કર્યો, (જુઓ એફએસએફ વર્સિસ (FSF vs) સિસ્કો) જેમાં જણાવાયુ કે સિસ્કો જીપીએલ (GPL) અને એલજીપીએલ (LGPL) લાયસન્સને જાહેરમાં સંચાલિત કરવામાં નિષ્ફળ ગયુ છે.<ref>{{cite press release|url=http://www.fsf.org/news/2008-12-cisco-suit |title=Free Software Foundation Files Suit Against Cisco For GPL Violations |publisher=Free Software Foundation |location=BOSTON, Massachusetts |date=December 11, 2008 |access-date= 2009-01-04}}</ref> મે 20, 2009 સિસ્કોએ એફએસએફ (FSF) સાથે લાયસન્સ નિયમો અને નાણાંકિય સહયોગ વડે ફરિયાદનું સમાધાન કર્યુ.<ref>{{cite press release|url=http://www.fsf.org/news/2009-05-cisco-settlement.html |title=FSF Settles Suit Against Cisco |publisher=Free Software Foundation |date=May 20, 2009 |access-date= 2009-05-20}}</ref> == આ પણ જુઓ == * એમએપી (MSP) પાર્ટનર્સ— એસએમબી (SMB) ચેનલ એજ્યુકેશન પ્રોગ્રામ કે જે સિસ્કો દ્વારા શરૂ કરાયો હતો. == નોંધ == {{Reflist|2}} == વધુ વાંચન == * બુન્નેલ, ડી. અને બ્રાટે, એ. (2001). ''ડિએ સિસ્કો સ્ટોરી'' (જર્મનમાં). આધુનિક કંપનીઓ આઈએસબીએન (ISBN ) 3478359953 * બુન્નેલ, ડી.(2000). ''મેકિંગ ધી સિસ્કો કનેક્શન: ધી સ્ટોરી બિહાઈન્ડ ધી રીઅલ ઈન્ટરનેટ સુપરપાવર'' . વિલેય. આઈએસબીએન (ISBN ) 0471357111. * પોલ્સન, ઈ.(2001). ''ઈન્સાઇડ સિસ્કો: ધી રિઅલ સ્ટોરી ઓફ સસ્ટેઈન્ડ એમ એન્ડ એ ગ્રોથ'' . વિલેય. આઈએસબીએન (ISBN ) 0471414255 * સેલ્ટર, આર . (2003). ''ધી આઈ ઓઓફ ધી સ્ટ્રોમ : હાઉ જોહ્ન ચેમ્બર્સ સ્ટ્રેડ સિસ્કો થ્રુ ધી ટેટેક્ન઼ોલોજી કોલપ્સ'' . હારપર કોલિન્સ આઈએસબીએન (ISBN )0060188871 * સ્ટ્યુફ્ફેર, ડી . (2001). ''નથીંગ બટ નેટ બિઝનેસ ધી સિસ્કો વે '' . વિલેય. આઈએસબીએન (ISBN )1841120871. * વોટર્સ, જે. કે. (2002). ''જ્હોન ચેમ્બર્સ એન્ડ ધી સિસ્કો વે : નેવીગેશન થ્રુ વોલેન્ટિલિટી'' . વિલેય. આઈએસબીએન (ISBN) 0471008338. * યંગ, જે. એસ. (2001). ''સિસ્કો અનઓથોરાઇઝ્ડ : ઈન્સાઇડ ધી હાઈ-સ્ટેઇક્સ રેસ ટુ ઓન ધી ફ્યુચર'' . પ્રિમા લાઇફસ્ટાઇલ્સ. આઈએસબીએન (ISBN )0761527753 == બાહ્ય લિંક્સ == * [http://www.cisco.com સિસ્કો] * [http://www.usatoday.com/money/companies/2007-03-18-cisco-advice-usat_N.htm યુએસએ (USA) ટુ઼ ડે ક્યૂ એન્ડ એ વીથ સીઈઓ (CEO) જ્હોન ચેમ્બર્સ ] * [http://iinnovate.blogspot.com/2007/12/john-morgridge.html સ્ટેનફોર્ડ ઈનવોટના વિદ્યાર્થી દ્વારા ભૂતપૂર્વ સીઈઓ (CEO) જ્હોન મોર્ગ્રીડ્જ સાથેની મુલાકાત ] * [http://www.networkworld.com/news/2010/060710-tech-argument-cisco-juniper.html સિસ્કો સિસ્ટમ વિરુદ્દ જુનિપેર નેટવર્ક્સ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120129202910/http://www.networkworld.com/news/2010/060710-tech-argument-cisco-juniper.html |date=2012-01-29 }} [[શ્રેણી:કંપનીઓ]] cm65nhvoe28zdytts74tr6n7lvh3cev 0 28877 906836 901690 2026-11-05T12:36:24Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 906836 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | company_name = Suzlon Energy | company_logo = [[Image:Suzlon Energy logo.svg|200px]] | company_type = [[Public company|Public]] ({{BSE|532667}}) | foundation = 1995 | location = [[Pune]], [[Maharashtra]], [[India]] | key_people = [[Tulsi Tanti]], Founder, Chairman & MD | industry = [[Renewable Energy|Renewable Power]] | products = Wind Turbines | revenue = {{profit}} $5.4 billion (2009)<ref>[http://www.business-standard.com/india/news/suzlon-fy09-consolidated-revenue91/65842/on Suzlon FY09 consolidated revenue up 91%]</ref> | operating_income = | net_income = | num_employees = 13,000 | parent = | subsid = | homepage = [http://www.suzlon.com www.suzlon.com] | footnotes = }} [[File:Big-pump-king.jpg|thumb|250px|મિઝોરીના કિંગ શહેરમાં બ્લ્યુગ્રાસ રિજ વિન્ડ ફાર્મ ખાતે જૂના ગેસ પમ્પની સામેના ભાગે સુઝલોનના જનરેટરો]] '''સુઝલોન એનર્જી''' [[ભારત]]માં આવેલી વિશ્વસ્તરની પવનઊર્જાની કંપની છે. બજારમાં હિસ્સાની દ્રષ્ટિએ જોતાં, તે [[એશિયા|એશિયા]]માં પવન ચક્કીનું ઉત્પાદન કરતી સૌથી મોટી કંપની છે (અને તે વિશ્વની 3 નંબરની સૌથી મોટી (સુઝલોન + આરઈપાવર કંપની છે)<ref>[http://www.ekopolitan.se/tech/wind-global-market-shares-2008-less-swoosh-leading-vestas ગ્લોબલ માર્કેટ શેર્સ 2008 - અગ્રણી વેસ્ટાસ માટે ઓછો હોબાળો]{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>). કુલ સંપત્તિના સંદર્ભમાં, તે વિશ્વની સૌથી મૂલ્યવાન પવન ઊર્જાની કંપની છે,<ref>[http://www.forbes.com/lists/2008/10/billionaires08_Tulsi-Tanti_QD9Q.html "વિશ્વના અબજોપતિઓ, #368 તુલસી તંતી"] ''ફોર્બ્સ''. માર્ચ 5, 2008 જુલાઈ 26, 2008ના રોજ પ્રાપ્ય.</ref> પરંતુ બજાર કિંમતના માપદંડથી તે વેસ્ટાસ<ref>[http://www.infinancials.com/en/market%20valuation,Vestas%20Wind%20Systems%20A/S,30169SD.html વેસ્ટાસ વિન્ડ સિસ્ટમ્સ એ/એસ (A/S) બજાર મુલ્યમાં ગુણાંકમાં વધારો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713030358/http://www.infinancials.com/en/market%20valuation,Vestas%20Wind%20Systems%20A/S,30169SD.html |date=2011-07-13 }}, ઈનફાઈનાન્સિઅલ્સ, 26 ડીસેમ્બર, 2009ના રોજ પ્રાપ્ય.</ref>, કદાચ જીઈ (GE), ગમેસા કોર્પોરેસિયા ટેકનોલેસિયા, એનેર્કોન અને સીમેન્સ કરતા નાની છે, કે જેમની બજાર કિંમત જાણવી ખૂબ મુશ્કેલ છે કારણકે તેઓ સ્વતંત્ર અસ્તિત્વ તરીકે ઓળખાતા નથી. [[પુના|પૂણે]]માં મુખ્યમથક સહિત, [[ભારત|ભારત]]માં વિવિધ સ્થળો જેવાકે પોંડિચેરી, [[દમણ|દમણ]], [[ભુજ|ભુજ]] અને [[ગાંધીધામ|ગાંધીધામ]] તેમજ મેનલેન્ડ ચીન, જર્મની અને બેલ્જિયમમાં તેના ઉત્પાદન ક્ષેત્રો છે. આ કંપની નેશનલ સ્ટોક એક્સચેંજ ઓફ ઈન્ડિયા અને બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેંજ પર લિસ્ટેડ (સુચિબદ્ધ) થયેલ છે. == કંપનીનું વર્ણન == સુઝલોન ઊર્ધ્વ એકીકૃત (વર્ટિકલી ઈન્ટીગ્રેટેડ) પવનઊર્જા કંપની છે. સુઝલોન જોડાણ, સ્થાપનાથી માંડીને સંપૂર્ણ યંત્રરચના એમ છેવટ સુધીના પવનઊર્જા ઉત્પાદન પ્રશ્નોના ઉકેલને પૂરા પાડે છે.<ref>http://www.fletcher.tufts.edu/ScalingAlternativeEnergy/Suzlon.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720060853/http://www.fletcher.tufts.edu/ScalingAlternativeEnergy/Suzlon.pdf |date=2011-07-20 }} કેસ સ્ટડી: સુઝલોન</ref> કંપની પાંખિયા, જનરેટર, તક્તી (પેનલ) અને ટાવર્સ ઈન-હાઉસનું ઉત્પાદન કરે છે તેમજ ગિઅરબોક્સ તેના અંશતઃ માલિકીના ઉદ્યોગ હેન્સેન ટ્રાન્સમિશન દ્વારા અને અત્યંત આધુનિક ટેકનોલોજીયુક્ત મોટી અથવા દરિયામાં વપરાતી પવન ચક્કી તેના તાબા હેઠળની આરઈપાવર દ્વારા ઉત્પાદિત કરાવે છે. કંપની ડાઉનસ્ટ્રીમ એકત્રિત કરવા અને પોતાના પ્રોજેક્ટનું સંચાલન, યંત્ર સ્થાપના કન્સલ્ટન્સી તેમજ સંચાલન અને નિર્વાહ સેવાઓ દ્વારા ટર્નકી પ્રોજેક્ટ પણ પુરા પાડે છે. સુઝલોન વિશ્વભરમાં ફેલાયેલા કાર્યાલયો, રિસર્ચ અને ડેવલપમેન્ટ (સંશોધન અને વિકાસ) તેમજ પ્રોદ્યોગિક કેન્દ્રો, ઉત્પાદન સુવિધાઓ અને સેવા સમર્થક કેન્દ્રો (સર્વિસ સપોર્ટ કેન્દ્રો) ધરાવતી બહુરાષ્ટ્રીય કંપની છે. સુઝલોન પાસે જર્મની, [[ભારત|ભારત]] અને નેધરલેન્ડ્સમાં ડિઝાઈન તેમજ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ટુકડીઓ અને સુવિધાઓ છે જેથી ગ્રાહકો માટે પાંખિયાનું વ્યવસ્થિત ફિટિંગ કરવાની તે સુવિધા પુરી પાડી શકે. સુઝલોનના આંતરરાષ્ટ્રીય વેચાણનું સંચાલન આર્હસ, ડેન્માર્કથી થાય છે તેમજ તેનુ વૈશ્વિક સંચાલન કાર્યાલય પૂણે, ભારતમાં છે. સુઝલોન અને ઓસ્ટ્રિયાની ઈબીજી મોટોરેન જીએમબીએચ (EGB Motoren GmBh) દ્વારા સુઝલોનના [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્ર]]માં [[પુના|પૂણે]] સ્થિત ઉત્પાદન પ્લાન્ટના વિન્ડ ટર્બાઇન જેનરેટર (WTG) માટે જરૂરી એવા સ્લિપ રિંગ જેનરેટરના ઉત્પાદન માટે સુઝલોન જનરેટર્સ (પ્રા.) લિ. નામનું સંયુક્ત સાહસ ખેડવામાં આવ્યું છે.<ref>http://www.suzlon.de/seiten/Suzlon_Group.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090320034254/http://www.suzlon.de/seiten/Suzlon_Group.pdf |date=2009-03-20 }} સુઝલોન એનર્જી વેબસાઈટ</ref> સુઝલોને બેલ્જિયમ સ્થિત હેન્સેન ટ્રાન્સમિશનને 2006માં ખરીદ્યુ. વિશ્વના બીજા ક્રમના ગિઅરબોક્સ ઉત્પાદકને હાંસલ કરતા સુઝલોનને પવનના ગિઅરબોક્સના ઉત્પાદન તેમજ તકનીકી વિકાસની ક્ષમતા આપી, જેનાથી તે વધુ કાર્યક્ષમ પવન ચક્કી બનાવવા માટે ઈન્ટીગ્રેટેડ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ (R&amp;D)નો અભિગમ અપનાવવા માટે સક્ષમ બન્યુ. આમ થવાથી સુઝલોન એનર્જીની પુરવઠા શૃંખલામાં રહેલ મહત્વપૂર્ણ ખાધ પુરાઈ ગઈ કારણ કે ગિઅરબોક્સ ડબ્લ્યૂટીજી (WTG) મૂલ્ય શૃંખલામાં ગિઅરબોક્સ પુરવઠા માટે સૌથી વધુ સમય લેતાં ઉત્પાદ પૈકીનું એક છે. તે હેન્સેન ટ્રાન્સમિશનના પવન ચક્કી તેમજ ઔદ્યોગિક ગિઅરબોક્સ બનાવવાના લાંબા ગાળાના વૃદ્ધિ ચાલક તરીકે પણ વિકાસ પામે છે. સુઝલોન એનર્જી લિમિટેડ (SEL), ભારતના સૌથી મોટા પવન ચક્કી ઉત્પાદકે, જાહેર કર્યું કે ભારતમાં 5000 MW (મેગાવોટ)ની સંચિત કરતા યંત્રોની મજબૂત રીતે સ્થાપી ભારતને પવન ઊર્જાની બજારમાં સૌથી ઝડપથી વધવા માટે વેગ આપ્યા છે. આ વેગ શક્તિને પેદા કરવાની વર્ષે ચાર મિલિયન ઘરો પ્રકાશિત કરવા માટે સમર્થ થશે; માટે જ તે ભારતના વીજળીકરણમાં સુઝલોન દ્વારા ભજવવામાં આવતા મહત્વપૂર્ણ ભાગ તરફ ધ્યાન દોરે છે. 1500 થી વધુ ગ્રાહકો માટે લગભગ 5000 મેગાવોટ (MW) થી વધુ પવન ઊર્જા ક્ષમતા વધારવામાં માટે સુઝલોન દ્વારા ભારતનાં 8 રાજ્યોમાં 40 સાઇટો ખૂલી મૂકવામાં આવી છે. સુઝલોન પાસે લગભગ દેશના અડધી થી વધુ જેટલા પવન ચક્કી યંત્રો છે. તામિલનાડુ, મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત જેવા મોકાના રાજ્યો છે, પ્રત્યેક રાજ્યમાં સુઝલોને 1,000 MW (મેગાવોલ્ટ)થી વધુ જેટલા સુઝલોનોની આઘારની સ્થાપના કરી છે. ટોચનાં કોર્પોરેટ જેવા કે બજાજ ગ્રુપ, બિરલા ગ્રુપ, એમએસપીએલ (MSPL), ડીએલએફ (DLF), ટાટા ગ્રુપ, રિલાયન્સ ગ્રુપ, આઈટીસી (ITC) ગ્રુપ, એલ એન્ડ ટી (L&amp;T), તેમજ જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓ જેવીકે જીએસપીએલ (GSPL), એચપીસીએલ (HPCL), ભારતીય રેલવે, રાજસ્થાન ખાણ અને ખનિજ, જીએસીએલ (GACL), જીએસપીસી (GSPC), જીએસએફસી (GSFC), ઈન્ડિયન ઓઈલ, ઓએનજીસી (ONGC), સ્ટેટ બેન્ક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI), તથા અન્યોએ પોતાના પવન ઊર્જા પ્રોજેક્ટ માટે સુઝલોનને પસંદ કરી છે. સુઝલોન ભારતની સૌથી મોટી પવન ચક્કી ઉત્પાદક કંપની છે, ભારતનાં પવન ઊર્જા બજારમાં અગ્રેસર છે પાછલા 12 વર્ષોથી લગભગ ૫૦ ટકા યોય (YoY) બજારના શેર છે. આ કંપની 9000 કર્મચારીઓ અને આઠ ઉત્પાદન પ્લાન્ટ્સ ભારતભરમાં ધરાવે છે. == ઇતિહાસ == સુઝલોનની સ્થાપના [[તુલસી તંતી]] દ્વારા 1995માં કરવામાં આવી હતી, તે સમયે તેઓ પોતાના ટેક્સટાઈલના પારિવારીક ધંધામાં સંકળાયેલા હતા. એ વર્ષે, ઉદ્યોગ માટે વીજપૂરવઠાની અનિયમિતતા અને વધતા વીજળીના દરોના કારણે તેમની કંપની જે કંઈ નફો કરતી હતી તે જતો રહેતો હતો.<ref>[http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1663317_1663322,00.html હીરોઝ ઓફ ધ એન્વાયર્નમેન્ટ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130825150950/http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1663317_1663322,00.html |date=2013-08-25 }}, ટાઈમ, 17મી ઓક્ટોબર 2007, 26મી ડીસેમ્બર 2009ના રોજ પ્રાપ્ય.</ref> પોતાની ટેક્સટાઈલ કંપની માટે ઊજાર્ની જરૂરિયાતોને સુરક્ષિત કરવાના આશયથી, [[રાજકોટ|રાજકોટ]]માં તેમણે પોતાના કેટલાક મિત્રોની મદદથી પવન ઊર્જાના ઉત્પાદન અંગે યોજના ઘડી અને સુઝલોન એનર્જીની સ્થાપના કરી હતી.<ref>{{Cite web |url=http://members.forbes.com/global/2006/1127/039.html |title=ફોર્બ્સ |access-date=2007-05-03 |archive-date=2007-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070503062856/http://members.forbes.com/global/2006/1127/039.html |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070513171131/http://members.forbes.com/global/2006/1127/039.html |date=2007-05-13 }}</ref> વર્ષ 2001માં, તુલસી તંતીએ તેમનો ટેક્સટાઈલનો વ્યવસાય વેચી દીધો જેથી તેઓ પવન ઊર્જાના વ્યવસાયના વિકાસ પર પુરતુ ધ્યાન આપી શકે. વર્ષ 2009માં, સુઝલોનને હજુ પણ તુલસી તંતી સક્રિયપણે ચલાવી રહ્યા છે, અને હાલ તેઓ આ કંપનીના ચેરમેન તેમજ મેનેજિંગ ડાયરેક્ટર તરીકે કામ કરી રહ્યા છે. વર્ષ 2003માં, સુઝલોને યુએસએ (USA)માં પ્રથમ વખત પોતાનું વેચાણ શરૂ કર્યું હતું, જેમાં '''ડેનમેર એન્ડ એસોસિએટ્સ''' દ્વારા તેમને દક્ષિણ-પશ્ચિમ મિનેસોટામાં 24 ટર્બાઈન પુરા પાડવાનો ઓર્ડર મળ્યો હતો.[https://web.archive.org/web/20121025050941/http://www.forbes.com/forbes/2006/0619/124.html] સુઝલોન રોટર કોર્પોરેશન દ્વારા વર્ષ 2006માં યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સના મિનેસોટાના પીપેસ્ટોનમાં પંખાઓનું ઉત્પાદન શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. તેમના ગ્રાહકો પૈકી એક વિન્ડ કેપિટલ ગ્રુપ પણ છે.<ref>[http://www.renewableenergyworld.com/rea/partner/story?id=46688 રીન્યુએબલ એનર્જી વર્લ્ડ (અક્ષય ઊર્જાનું વિશ્વ)]{{Dead link|date=ઑક્ટોબર 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> વર્ષ 2006માં, સુઝલોને બેલ્જિયમમાં પવન ચક્કીઓ (પવન ઊર્જા માટેના ટર્બાઈન્સ)ના ગિઅર બોક્સ તૈયાર કરતી કંપની હેન્સેન ટ્રાન્સમિશન્સને હસ્તગત કરવા માટે $565 મિલિયનમાં કરાર કર્યો હતો. વર્ષ 2007માં, આ કંપનીએ જર્મનીમાં યુએસ (US)$ 1.6 અબજનું મૂલ્ય ધરાવતી આરઈપાવર (REpower) કંપનીમાં કંટ્રોલિંગ સ્ટેક (અંકુશ માટેનો શેર હિસ્સો) ખરીદ્યો હતો. વર્ષ 2007ના જૂન મહિનામાં, સુઝલોને યુએસ (US)ની એડીસન મિશન એનર્જી (EME)ને વર્ષ 2008 દરમિયાન 2.1 મેગાવોટ (MW) ક્ષમતાના 150 પવન ચક્કી આપવા તેમજ આટલી જ સંખ્યાના પવન ચક્કી 2009માં પુરા પાડવા માટેના કોન્ટ્રાક્ટ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. ઈએમઈ (EME) પાસે 2009માં અપાનારા 150 ટર્બાઈન ન ખરીદવા માટેનો વિકલ્પ હતો, જેને અમલમાં મુકવામાં આવ્યો હતો. વર્ષ 2009ના નવેમ્બર મહિનામાં, કંપનીએ બજારમાં નવા શેરો મુકીને હેન્સેનનો 35% હિસ્સો વેચવાનો નિર્ણય લીધો હતો. આ માટે તેમણે બેંક ઓફ અમેરિકા, મેરિલ લિન્ચ અને મોર્ગન સ્ટેનલીને મેનેજરો અને ઈશ્યૂના સંચાલકો તરીકે નિયુક્ત કર્યા હતા.<ref>{{Cite web |url=http://www.sharemanthan.in/index.php/component/content/article/61-corporate-update/4482-suzlon-to-sell-35-per-cent-of-hansen |title=આર્કાઇવ ક .પિ |access-date=2010-12-17 |archive-date=2012-09-17 |archive-url=https://archive.is/20120917140940/http://www.sharemanthan.in/index.php/component/content/article/61-corporate-update/4482-suzlon-to-sell-35-per-cent-of-hansen |url-status=dead }}</ref> ==વિન્ડ પાર્ક્સ== સુઝલોન વિશ્વમાં સૌથી મોટો વિન્ડ પાર્ક ચલાવે છે, જે [[તમિલનાડુ|તામિલનાડુ]]ના [[સહ્યાદ્રિ પર્વતમાળા|પશ્ચિમી ઘાટ]]માં છે અને 584 મેગાવોટ (MW) વીજળી ઉત્પાદનની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ ઉપરાંત, કંપની [[મહારાષ્ટ્ર|મહારાષ્ટ્ર]]ના સતારા જિલ્લામાં ક્યોના જળાશળ નજીક 201 મેગવોટ (MW) ક્ષમતાનો વાંકુસાવાડે વિન્ડ પાર્ક કે જે બાંધકામ સમયે જ એશિયાનો સૌથી મોટો વિન્ડ પાર્ક હતો તે ચલાવી રહી છે.<ref>{{Cite web |url=http://www.suzlon.com/asias_largest_wind_park.htm |title=એશિયાનો સૌથી મોટો વિન્ડ પાર્ક |access-date=2010-12-17 |archive-date=2007-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071026075859/http://www.suzlon.com/asias_largest_wind_park.htm |url-status=dead }}</ref> સુઝલોન દક્ષિણ ઓસ્ટ્રેલિયામાં એડેલેઈડની ઉત્તરે અંદાજે 220 કિલોમીટર દૂર હેલ્લેટ્ટ વિન્ડ ફાર્મ ખાતે એજીએસ (AGL) માટે પોતાના એસ88 (S88) – 2.1 મેગાવોટ પવન ચક્કીના 45 એકમનો સ્થાપશે.<ref>{{Cite web |url=http://www.suzlon.com/images/you/AGL%20Press%20Release%20Rv.%20Final.pdf |title=સુઝલોન |access-date=2010-12-17 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927042837/http://www.suzlon.com/images/you/AGL%20Press%20Release%20Rv.%20Final.pdf |url-status=dead }}</ref> ==આ પણ જુઓ== * પવન ચક્કી ઉત્પાદકોની યાદી * હેલ્લેટ્ટ વિન્ડ ફાર્મ * ભારતમાં સૌર ઊર્જા હાલ ભારતનો સૌથી મોટો વિન્ડ પાર્ક [[તામિલનાડુ]]ના [[તિરુનેલવેલી]] જિલ્લામાં સંકાનેરી ખાતે આવેલો છે. તે 600 મેગવોટ (MW)થી વધારે ક્ષમતા ધરાવે છે. ==બાહ્ય લિંક્સ== * [http://www.suzlon.com/ સુઝલોન] * [https://web.archive.org/web/20110711134527/http://altenergy.in/windpower.html ભારતમાં પવન ઊર્જા ફાર્મ્સ - ફાયદા અને ગેરફાયદા] * [http://online.wsj.com/article/SB121191388721223483.html?mod=googlenews_wsj સુઝલોનના વડાએ સુકાન સંભાળ્યાના 16 મહિના પછી રાજીનામું આપ્યું] * [http://www.nytimes.com/2006/09/28/business/worldbusiness/28wind.html?ex=1317096000&amp;en=abe0cd6100ea2820&amp;ei=5088&amp;partner=rssnyt&amp;emc=rss પવનઊર્જાની ઉન્નતિ, ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સ, 2006] ==સંદર્ભો== {{reflist|2}} [[Category:સુઝલોન એનર્જી]] [[Category:ભારતમાં ઈલેક્ટ્રિકલ એન્જિનિયરિંગ કંપનીઓ]] [[Category:બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જમાં નોંધાયેલી કંપનીઓ]] [[Category:પવન ચક્કીના ઉત્પાદકો]] [[Category:ભારતની ઉત્પાદન કંપનીઓ]] [[Category:ભારતમાં પવન ઊર્જા]] [[Category:પૂણેમાં આવેલી કંપનીઓ]] [[Category:મહારાષ્ટ્રમાં આવેલી કંપનીઓ]] [[Category:1995માં સ્થપાયેલી કંપનીઓ]] [[શ્રેણી:કંપનીઓ]] 6aiuoiiulpu0kkvz5vomcrc0dew1qzn 0 29352 906847 906720 2026-11-05T14:25:32Z Dsvyas 561 906847 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | type = ગામ | native_name = નવાપુરા | state_name = ગુજરાત | district = વાવ-થરાદ | taluk_names = સુઈગામ | latd = 24.363445 | longd = 71.516012 | area_total = | altitude = | population_total = | population_as_of = | population_density = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = | leader_name_2 = | footnotes = | blank_title_1 = સગવડો | blank_value_1 = [[પ્રાથમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], [[માધ્યમિક શાળા]], પોસ્ટ ઓફિસ, દૂધની ડેરી | blank_title_2 = મુખ્ય વ્યવસાય | blank_value_2 = [[ખેતી]], [[નોકરી]],[[ખેતમજૂરી]], [[પશુપાલન]] | blank_title_3 = મુખ્ય ખેતપેદાશ | blank_value_3 = [[એરંડા]], [[મકાઈ]], [[બાજરી]], [[શાકભાજી]],[[ઘઉં]] | blank_title_4 = | blank_value_4 = }} '''નવાપુરા''' [[ભારત]] દેશના પશ્ચિમ ભાગમાં આવેલા [[ગુજરાત| ગુજરાત રાજ્ય]]ના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા [[વાવ-થરાદ જિલ્લો|વાવ-થરાદ જિલ્લા]]માં આવેલા કુલ ૮ (આઠ) તાલુકાઓ પૈકીના એક એવા [[ સુઈગામ તાલુકો| સુઈગામ તાલુકા]]માં આવેલું એક ગામ છે. નવાપુરા ગામના લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય [[ખેતી]], [[ખેતમજૂરી]] તેમ જ [[પશુપાલન]] છે. આ ગામમાં મુખ્યત્વે [[એરંડા]], [[મકાઈ]], [[બાજરી]],[[ઘઉં]] તેમ જ અન્ય [[શાકભાજી]]ના પાકની [[ખેતી]] કરવામાં આવે છે. આ ગામમાં [[પ્રાથમિક શાળા|પ્રાથમિક]] અને [[માધ્યમિક શાળા]], [[પંચાયતઘર]], [[આંગણવાડી]], પોસ્ટ ઓફિસ તેમ જ દૂધની ડેરી જેવી સવલતો પ્રાપ્ય થયેલી છે. {{ગુજરાત ગામ સ્ટબ}} [[શ્રેણી:સુઈગામ તાલુકો]] ghxhycpzoanvapdgll86grivtwo55sf 0 30082 906832 904926 2026-11-05T12:06:47Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 906832 wikitext text/x-wiki [[File:Wooden hourglass 3.jpg|upright|thumb|વીતેલા સમયની જાણ રાખવા માટેની રેત-ઘડિયાળ.રેત-ઘડિયાળ એ સૌથી જૂનાં સમયદર્શક સાધનોમાંનું એક હતું]] હજારો વર્ષોથી, સમયને માપવા માટે અને સમયની જાણકારી રાખવા માટે વિવિધ સાધનો વપરાતાં આવ્યાં છે. સમય માપણીની હાલની સેક્સાજેસિમલ (60મા ભાગ પર આધારિત) પ્રણાલીનાં મૂળિયાં લગભગ ઈ.સ. પૂર્વે 2000ના વખતમાં, સુમેરમાં રહેલાં છે. [[પ્રાચીન ઇજિપ્ત|પ્રાચીન મિસર]]ના લોકોએ દિવસને 12-કલાકના સમયગાળાઓમાં વહેંચ્યો હતો, અને સૂર્યના હલનચલનની જાણકારી રાખવા માટે તેઓ વિશાળ અણીદાર સ્તંભો વાપરતા હતા. તેમણે જળ ઘડિયાળો પણ વિકસાવી હતી, જે મોટા ભાગે કદાચ સૌથી પહેલાં અમુન-રેના પરિસરમાં વપરાઈ હતી, અને પાછળથી મિસરની બહાર પણ વપરાતી થઈ હતી; પ્રાચીન ગ્રીકો તેને ''ક્લેપ્સાઈડ્રૅ'' (જળ ઘડિયાળ) કહેતાં, તેઓ તેનો બહુધા ઉપયોગ કરતા હતા. એ જ ગાળામાં શાંગ રાજવંશ બહાર વહેતો પ્રવાહ ધરાવતી જળ ઘડિયાળ વાપરતો હોવાનું માનવામાં આવે છે, જેને ઈ.સ. પૂર્વે 2000 જેટલા પહેલેના વખતમાં મેસોપોટેમિયામાંથી વિકસાવવામાં આવી હતી. અન્ય પ્રાચીન સમયદર્શક સાધનોમાં સામેલ છે ચીન, જાપાન, ઈંગ્લૅન્ડ અને ઈરાકમાં વપરાતી, મીણબત્તી ઘડિયાળ; ભારત અને તિબેટ તેમ જ યુરોપના કેટલાક હિસ્સાઓમાં વ્યાપક પણે વપરાતી, સમયછડી; અને જળ ઘડિયાળની જેમ જ કામ કરતી રેતીની ઘડિયાળ. સૌથી પૂર્વકાલીન ઘડિયાળો સૂર્યના કારણે પડતા પડછાયાઓ પર આધાર રાખતી હતી, અને તેથી વાદળિયાં વાતાવરણમાં અથવા રાત્રે તેનો ઉપયોગ થઈ શકતો નહીં તેમ જ જેમ ઋતુઓ બદલાય તેમ (જો સમયદર્શક શંકુ પૃથ્વીની ધરી સાથે યોગ્ય રીતે ગોઠવાયેલો ન હોય તો) તેને પુનઃગોઠવવાની જરૂર પડતી હતી. જેણે આવર્તક ઊર્જાને રહી રહીને થતી ગતિમાં રૂપાંતરિત કરી, તે જળ શક્તિથી ચાલતી ગતિનિયામક કળની પ્રણાલી ધરાવતી સૌથી શરૂઆતની જાણીતી ઘડિયાળ,<ref name="David Landes 18f.">ડૅવિડ લૅન્ડીસઃ "રિવોલ્યુશન ઈન ટાઈમઃ ક્લોક્સ એન્ડ ધ મેકિંગ ઓફ ધ મોર્ડન વર્લ્ડ (Revolution in Time: Clocks and the Making of the Modern World)", સુધારેલી અને વિસ્તારેલી આવૃત્તિ, હાવર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, કૅમ્બ્રિજ 2000, ISBN 0-674-00282-2, પૃ. 18f.</ref> પ્રાચીન ગ્રીસમાં ઈ.સ. પૂર્વે 3જી સદીના વખતમાં બની હતી;<ref>{{harvnb|Lewis|2000|pp=356f.}}</ref> તે પછી પાછળથી 10મી સદીમાં ચીની ઈજનેરોએ પારાની શક્તિથી ચાલતી ગતિનિયામક કળ પ્રણાલીઓ ધરાવતી ઘડિયાળોની શોધ કરી,<ref name="needham 411"></ref> અને ત્યારબાદ 11મી સદીમાં અરબી ઈજનેરોએ ગિયર અને વજનથી ચાલતી જળ ઘડિયાળોની શોધ કરી.<ref name="Hassan"></ref> 14મી સદીના પરોઢે, યુરોપમાં ધાર પર ગતિનિયામક કળ પ્રણાલીઓ ધરાવતી યાંત્રિક ઘડિયાળોની શોધ થઈ, અને 16મી સદીમાં સ્પ્રિંગ-સંચાલિત ઘડિયાળ અને ખિસ્સા ઘડિયાળ ન આવી ત્યાં સુધી તે સમય જાણવા માટેના ધોરણસરના સાધન તરીકે બની રહી, ત્યારબાદ 18મી સદીમાં લોલક ઘડિયાળ આવી. 20મી સદી દરમ્યાન, ક્વાર્ટઝ ઑસિલેટર(લોલક)ની શોધ થઈ, જેના પછી અણુ ઘડિયાળોની શોધ થઈ. શરૂઆતમાં ક્વાર્ટઝ ઑસિલેટરોનો ઉપયોગ અલબત્ત પ્રયોગશાળાઓમાં થતો હતો, પણ ઉત્પાદન કરવા માટે તથા ચોક્સાઈ બંનેમાં તે આસાન હતા, એટલે કાંડા ઘડિયાળોમાં તેમનો ઉપયોગ થવા માંડ્યો. અણુ ઘડિયાળો એ પહેલાંનાં કોઈ પણ સમયદર્શક સાધનો કરતાં ઘણી વધુ ચોક્કસ છે, અને અન્ય ઘડિયાળોને ગોઠવવા માટે તથા પૃથ્વી પર સાચો સમય ગણવા માટે તેમનો ઉપયોગ થાય છે; પ્રમાણભૂત લૌકિક પ્રણાલી, કો-ઓર્ડિનેટેડ યુનિવર્સલ ટાઈમ (સંયોજિત વિશ્વ સમય) એ અણુ સમય પર આધારિત છે. ==શરૂઆતનાં સમયદર્શક સાધનો== {{See also|History of calendars}} [[File:Summer Solstice Sunrise over Stonehenge 2005.jpg|thumb|right|જૂનના અયન વખતે સ્ટોનહેન્જ પરથી ઊગતો સૂર્ય]] અનેક પ્રાચીન સભ્યતાઓ, સમય, તારીખો અને ઋતુઓ નક્કી કરવા માટે ખગોળશાસ્ત્રીય પદાર્થો, મોટા ભાગે [[સૂર્ય|સૂર્ય]] અને [[ચંદ્ર|ચંદ્ર]]નું નિરીક્ષણ કરતી હતી.<ref name="Chobotovp1">ચોબોતોવ, પૃ. 1</ref><ref name="bruton">{{Cite book|title=The History of Clocks and Watches |url=https://archive.org/details/historyofclocksw0000brut_u3o0 |last=Bruton |first=Eric |location=New York |publisher=Crescent Books |isbn=0-517-377446 |year=1979}}</ref> અત્યારે પશ્ચિમી સમાજમાં સમયદર્શક જે સેક્સાજેસિમલ (60મા ભાગ પર આધારિત) પદ્ધતિઓ સામાન્ય છે, તેનો ઉદ્ભવ સૌથી પહેલાં આશરે 4,000 વર્ષો અગાઉ મેસોપોટૅમિયા અને મિસર (ઈજિપ્ત)માં થયો હતો;<ref name="Chobotovp1"></ref><ref>બાર્નેટ્ટ, પૃ. 102</ref><ref name="civilization1">નાઈટ એન્ડ બટલર, પૃ. 77</ref> એવી જ એક પ્રણાલી પાછળથી મધ્ય-અમેરિકામાં પણ વિકસિત થઈ હતી.<ref>ઍવેની, પૃ. 136</ref> પહેલવહેલાં કૅલેન્ડરો કદાચ છેલ્લા હિમાવર્તી સમયગાળા દરમ્યાન રચાયાં હશે, જેમની રચના ચંદ્રના તબક્કાઓ(કળાઓ) અથવા ઋતુઓની માહિતી રાખવા માટે લાકડીઓ અને હાડકાંઓ જેવાં સાધનોને ઉપયોગમાં લેતાં શિકારી-અનુમાન કરનારાઓ કરી હશે.<ref name="bruton"></ref> વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાં, ઈંગ્લૅન્ડના સ્ટોનહેન્જ જેવા, પાષાણ વર્તુળો બાંધવામાં આવ્યા હતાં, ખાસ કરીને પ્રાગૈતિહાસિક યુરોપમાં, અને તેનો ઉપયોગ સમય જાણવા અને સંપાત અથવા અયન જેવી મોસમી અને વાર્ષિક ઘટનાઓનું અનુમાન કરવા માટે થતો હશે એવું ધારવામાં આવે છે.<ref name="bruton"></ref><ref name="NISTancient">{{Cite web |url=http://physics.nist.gov/GenInt/Time/ancient.html |title=Ancient Calendars |access-date=2008-04-30 |publisher=National Institute of Standards and Technology |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409142829/http://physics.nist.gov/GenInt/Time/ancient.html |archive-date=2008-04-09 |url-status=live }}</ref> એ પાષાણયુગની સભ્યતાઓનો કોઈ નોંધાયેલો ઇતિહાસ નથી, એટલે તેમના કૅલેન્ડરો અથવા સમયદર્શક પદ્ધતિઓ અંગે ઘણું ઓછું જાણમાં છે.<ref>રિચાર્ડ્સ, પૃ. 55</ref> ===ઈ.સ. પૂર્વે 3500 – ઈ.સ. પૂર્વે 500=== છાયાયંત્ર/શંકુયંત્રનાં મૂળિયાં છાયા ઘડિયાળોમાં મળે છે, દિવસના જુદા જુદા ભાગોને માપવા માટે વપરાતાં તે પ્રથમ યંત્રો હતાં.<ref>મેજર, પૃ. 9</ref> જાણમાં હોય તેવી સૌથી પુરાણી છાયા ઘડિયાળ મિસર(ઈજિપ્ત)ની છે, અને તેને સ્તરવાળાં લીલા ખડકમાંથી બનાવવામાં આવી હતી. ઈ.સ. પૂર્વે આશરે 3500માં બંધાયેલાં, પ્રાચીન મિસરના સ્તંભો, પણ સૌથી પુરાણી છાયા ઘડિયાળોમાંના એક છે.<ref name="bruton"></ref><ref name="Britannica">{{Cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/573826/sundial |title=Sundial |work=[[Encyclopedia Britannica]] |access-date= 2008-04-04}}</ref><ref name="clockhistory">{{Cite book|last=Bruton |first=Eric |title=The History of Clocks and Watches |url=https://archive.org/details/historyofclocksw0000brut_u3o0 |publisher=Crescent Books |place=New York |isbn=0-517-377446 |year=1979 |edition=1982}}</ref> [[File:Louxor obelisk Paris dsc00780.jpg|thumb|left|upright|ફ્રાન્સના પૅરિસમાં પેલેસ દ લા કોનકોર્ડમાંનો લુક્સોર ઑબલિસ્ક (સ્તંભ)]] મિસરની છાયા ઘડિયાળો દિવસના સમયને 10 ભાગોમાં, અને તે ઉપરાંત બે સવારના, અને બે સાંજના – એમ ચાર "સંધિકાળ કલાકો"માં વહેંચતી હતી. એક પ્રકારની છાયા ઘડિયાળ પાંચ ચલ નિશાનીઓ ધરાવતા લાંબા થડ અને એક ઉન્નત આડા દાંડાની બનેલી હતી, આ આડો દાંડો એ નિશાનીઓ પર પડછાયો પાડે છે. સવારના તેને પૂર્વાભિમુખ ગોઠવવામાં આવતી, અને બપોરના તેને પશ્ચિમ દિશામાં ફેરવી દેવામાં આવતી. ઑબલિસ્કો (પાસાવાળા, અણીદાર સ્તંભો) ઘણું ખરું આ જ રીતે કામ કરે છેઃ તેની આસપાસ કરેલાં ચિહ્નો પર તેનો જે પડછાયો પડે તેના પરથી મિસરના લોકો સમયની ગણતરી કરતા. જો કે ઑબલિસ્ક સવાર છે કે બપોર, તેમ જ ઉત્તર(ઉનાળાનું) અને દક્ષિણ(શિયાળાનું) અયનો પણ દર્શાવતા.<ref name="bruton"></ref><ref name="NIST">{{Cite web |url=http://physics.nist.gov/GenInt/Time/early.html |title=Earliest Clocks |work=A Walk Through Time |access-date=2008-04-02 |publisher=NIST Physics Laboratory |archive-url=https://web.archive.org/web/20080315060613/http://physics.nist.gov/GenInt/Time/early.html |archive-date=2008-03-15 |url-status=live }}</ref> અંદાજે ઈ.સ. પૂર્વે 1500માં વિકસાવાયેલી, ત્રીજી છાયા ઘડિયાળ, આકારમાં વળેલા T-ચોરસને મળતી આવતી હતી. એક અરૈખિક માપપટ્ટી પર પોતાના આડા દાંડાના પડછાયા વડે તેમાં સમયના ગાળાને માપવામાં આવતો હતો. તેના ''T'' ને સવારના પૂર્વાભિમુખ રાખવામાં આવતો, અને લગભગ મધ્યાહ્નની આસપાસ તેને તેનાથી વિરુદ્ધ ગોઠવવામાં આવતો, જેથી તેનો પડછાયો વિરુદ્ધ દિશામાં પડે.<ref name="barnett">બાર્નેટ્ટ, પૃ. 18</ref> ચોક્કસ હોવા છતાં, છાયા ઘડિયાળો સૂર્ય પર આધારિત હતી, અને એટલે રાત્રે અને વાદળિયા વાતાવરણમાં નકામી હતી.<ref name="NIST"></ref><ref name="Library of Congress"></ref> તેથી મિસરના લોકોએ સંખ્યાબંધ વૈકલ્પિક સમયમાપક સાધનો વિકસાવ્યાં, જેમાં જળ ઘડિયાળો, રેતી ઘડિયાળો, અને તારાઓના હલનચલનની જાણકારી રાખવાની પ્રણાલી સામેલ છે. જળ ઘડિયાળનું સૌથી જૂનું વિવરણ ઈ.સ. પૂર્વે 16મી સદીની એક કબર પરની કોતરણી પરથી મળે છે, જેમાં મિસરની કોર્ટનો અમલદાર આમેનેમહેત, પોતાને તેનો અન્વેષક દર્શાવે છે.<ref>બેર્લેવ, પૃ. 118</ref> ત્યારે વિવિધ પ્રકારની જળ ઘડિયાળો હતી, કેટલીક બીજી કરતાં વધુ વિકસિત. તેના એક પ્રકારમાં તળિયામાં નાનાં કાણાં ધરાવતો કટોરો હોય છે, જે પાણી પર તરતો રાખવામાં આવતો અને લગભગ સ્થાયી દરે તે ભરાય તેવી ગોઠવણ ધરાવતી હતી; જેમ કટોરામાં પાણી ભરાતું જાય, તેમ તેની બાજુઓ પર અંકિત કરેલી નિશાનીઓ વીતેલો સમય બતાવે. જાણમાં હોય તેવી સૌથી જૂની જળ ઘડિયાળ ફૅઅરો આમેનહોતેપ પ્રથમ(ઈ.સ. પૂર્વે 1525-1504)ની કબરમાંથી મળી હતી, જે તેનો સર્વપ્રથમ ઉપયોગ પ્રાચીન મિસરમાં થતો હતો તેમ દર્શાવતી હતી.<ref name="NIST"></ref><ref>ફિલબિન, પૃ. 128</ref><ref>કોટ્ટેરેલ, પૃ. 59-61</ref> રેતીની ઘડિયાળની શોધ પણ પ્રાચીન મિસરના લોકોએ કરી હતી એમ માનવામાં આવે છે, આ ઘડિયાળ બે ઊભા એક રેખામાં ગોઠવેલા કાચનાં ખાનાંઓની બનેલી છે, જે એકદમ નાનાં કાણાંથી એકબીજાં સાથે જોડાયેલાં છે. જ્યારે રેતીની ઘડિયાળને ઊંઘી કરીને મૂકવામાં આવતી, ત્યારે રેતી સ્થાયી દરે તેના એક ખાનામાંથી બીજા ખાનામાં સરતી.<ref name="Library of Congress">{{Cite web|url=http://www.loc.gov/rr/scitech/mysteries/hourglass.html |title= How does an hourglass measure time? |access-date= 2008-03-31|publisher=[[Library of Congress]]}}</ref> રાત્રે સમય નિશ્ચિત કરવાની બીજી મિસરની પદ્ધતિ એ મેરખેત તરીકે ઓળખાતી ઓળંબાની દોરીઓ વાપરવાની હતી. ઓછામાં ઓછા ઈ.સ. પૂર્વે 600થી વપરાશમાં રહેલાં, આ બે સાધનોને ઉત્તર ધ્રુવના તારા, પોલારિસ, સાથે સીધી રેખામાં ગોઠવવામાં આવતા, જેથી ઉત્તર-દક્ષિણ મધ્યાહ્ન રેખા રચાય. અમુક તારાઓનું નિરીક્ષણ કરીને, તેઓ જે મુજબ ''મેરખેત'' દ્વારા રચવામાં આવેલી રેખાને ઓળંગે તેના પરથી ચોક્સાઈપૂર્વક સમય માપવામાં આવતો હતો.<ref name="NIST"></ref><ref name="Time in History">વ્હિટરોવ, પૃ. 28</ref> ===ઈ.સ. પૂર્વે 500 – ઈ.સ. પૂર્વે 1=== [[File:Clepsydra-Diagram-Fancy.jpeg|thumb|upright|ઈ.સ. પૂર્વે 3જી સદીમાંની સ્ટેસિબિયસની ક્લેપ્સાઈડ્રૅ. ક્લેપ્સાઈડ્રૅ, જેનો શબ્દશઃ અર્થ જળ ચોર થાય છે, તે જળ ઘડિયાળ માટેનો ગ્રીક શબ્દ છે.<ref>[39]</ref>]] [[પ્લેટો|પ્લેટો]]એ જળ ઘડિયાળો, અથવા ક્લેપ્સાઈડ્રૅની રજૂઆત કરી તે પછી પ્રાચીન ગ્રીસમાં તેમનો પ્રચલિતપણે ઉપયોગ થવા માંડ્યો હતો, પ્લેટોએ તો જળ આધારિત અલાર્મ ઘડિયાળ પણ શોધી હતી.<ref>{{Cite web |last=O'Connor |first=J. J. |coauthors=Robertson, E. F |publisher=School of Mathematics and Statistics, [[University of St. Andrews]] |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Plato.html |title=Plato biography |access-date=2007-11-29 |archive-date=2018-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181001084328/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Plato.html |url-status=dead }}</ref><ref name="answers.com">{{Cite book|author=Hellemans, Alexander; Bunch, Bryan H. |title=The History of Science and Technology: A Browser's Guide to the Great Discoveries, Inventions, and the People Who Made Them, From the Dawn of Time to Today |url=https://archive.org/details/isbn_9780618221233 |publisher=[[Houghton Mifflin]] |location=Boston |year=2004 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780618221233/page/65 65] |isbn=0-618-22123-9}}</ref> પ્લેટોની અલાર્મ ઘડિયાળના એક વૃત્તાન્તમાં કરાયેલા વર્ણન અનુસાર તેનો આધાર સીસાંના દડાઓ ધરાવતા પાત્રના ઊભરાવા પર હતો, આ સીસાંના દડાઓ એક સ્તંભાકાર પીપમાં તરતાં હતાં. ટાંકીમાંથી આવતા પાણી થકી, પીપમાં એકધારી રીતે પાણીનું પ્રમાણ વધતું જતું. સવાર સુધીમાં, પાત્ર એટલું ભરાઈ જતું કે તેની ધાર પરથી પાણી છલકાય, અને તેથી સીસાંના દડાઓ તાંબાની મોટી તાટમાં પાણીના ધોધ સાથે પડતા. તેના પરિણામે થતા ખણખણાટથી પછી ઍકેડમીમાં પ્લેટોના વિદ્યાર્થીઓ જાગી જતા.<ref>બાર્નેટ્ટ, પૃ. 28</ref> બીજી શક્યતા એ છે કે તે બે મોટી બરણીઓની બનેલી હતી, જે એક બકનળીથી જોડાયેલી હતી. પાણી બકનળી સુધી પહોંચે ત્યાં સુધી તેમાં ઠલવાતું, પછી પાણી બકનળી વાટે બીજી બરણીમાં જતું. ત્યાં, પાણીની વધતી સપાટી હવાને દબાણ કરીને સિસોટી વગાડીને બહાર કાઢતી, જે અલાર્મ જેવી લાગતી.<ref name="answers.com"></ref> ગ્રીક અને શૅલડીયન્સ લોકો તેમના ખગોળશાસ્ત્રીય નિરીક્ષણોના આવશ્યક ભાગ રૂપે નિયમિતપણે સમયદર્શક રૅકોર્ડો સાચવતા હતા. ઈ.સ. પૂર્વે 1લી સદીમાં, ગ્રીક ખગોળશાસ્ત્રી, સાયરહુસના ઍન્ડ્રોનિકસે, ઍથેન્સમાં ટાવર ઓફ ધ વિન્ડ્સના બાંધકામ પર દેખરેખ રાખી હતી. ગ્રીક પરંપરામાં, કોર્ટમાં ક્લેપ્સાઈડ્રૅ(જળ ઘડિયાળ)નો ઉપયોગ કરવામાં આવતો; પાછળથી, રોમનોએ પણ આ પ્રથા અપનાવી હતી. ઐતિહાસિક રૅકોર્ડો અને જે-તે યુગના સાહિત્યમાં આ અંગેના કેટલાક ઉલ્લેખો છે; ઉદાહરણ તરીકે, ''થીએટેટસ(Theaetetus)'' માં, [[પ્લેટો|પ્લેટો]] કહે છે કે "બીજી તરફ, પેલા લોકો, હંમેશાં ઉતાવળે બોલે છે, કારણ કે વહેતું પાણી તેમને આગળ ધપવા દબાણ કરે છે".<ref name="Water clocks in court">{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=H8YOAAAAQAAJ&printsec=frontcover|title=Greek and Roman Technology: A Sourcebook|last=Humphrey|first=John William|year=1998|publisher=[[Routledge]]|pages=518–519|access-date= 2008-04-11|isbn=0415061369}}</ref> આવો બીજો ઉલ્લેખ લુસિયસ ઍપુલીયસના ''ધ ગોલ્ડન એસ(The Golden Ass)'' માં જોવા મળે છેઃ "કોર્ટના ક્લાર્કે ફરીથી બૂમ પાડી, આ વખતે ફરિયાદપક્ષના મુખ્ય સાક્ષીને રજૂ થવા માટેનો હુકમ આપવા માટે. એક ઘરડો માણસ આગળ આવ્યો, જેને હું જાણતો નહોતો. જ્યાં સુધી ઘડિયાળમાં પાણી રહે તેટલો વખત તેને બોલવા માટે આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું; આ (ઘડિયાળ) એક પોલો ગોળો હતી જેમાં તેની ગરદનમાં ગળણી મૂકીને પાણી રેડવામાં આવતું હતું, અને જેમાંથી તે ધીરે ધીરે તળિયામાંના ઝીણા કાણાંમાંથી બહાર જતું હતું."<ref>{{Cite book|title=The Transformations of Lucius, Otherwise Known as The Golden Ass|last=Apuleius|first=Lucius|others=Translated by Robert Graves|publisher=[[Farrar, Straus & Giroux]]|location=[[New York, New York]]|year=1951|page=54|authorlink3=Apuleius|isbn=0374505322}}</ref> જળ ઘડિયાળના જે અમુક પ્રકારો વપરાશમાં હતા તેમાંના એકનું વર્ણન અહીં ઍપુલીયસે આપ્યું હતું. બીજી એક જળ ઘડિયાળ બરાબર વચ્ચે કાણું હોય તેવા કટોરાની બનેલી હતી, જે પાણી પર તરતો રહેતો. એ કટોરાની પાણીથી પૂરેપૂરો ભરાઈ જતા કેટલો વખત લાગે છે તેના નિરીક્ષણના આધરે સમય માપવામાં આવતો.<ref name="Waterclockhistory">{{Cite book|author=Rees, Abraham |title=Rees's clocks, watches, and chronometers (1819-20); a selection from the Cyclopaedia, or Universal dictionary of arts, sciences, and literature |publisher=C. E. Tuttle Co |location=Rutland, Vt |year=1970 |isbn=0-8048-0901-1}}</ref> અલબત્ત, ક્લેપ્સાઈડ્રૅ (જળ ઘડિયાળ) છાયાયંત્ર જેટલી ચોક્કસ નહોતી, છતાં તે તેમનાથી વધુ ઉપયોગી હતી- તેને મકાનની અંદર, રાતના વખતે, અને જ્યારે આકાશ વાદળછાયું હોય ત્યારે પણ વાપરી શકાતી; આથી, ગ્રીકોએ તેમની જળ ઘડિયાળોને વધુ સારી કરવાનો રસ્તો શોધ્યો.<ref>{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=-QcE2pBCLE8C&printsec=frontcover|title=Empires of Time: Calendars, Clocks, and Cultures|last=Aveni|first=Anthony F.|publisher=Tauris Parke Paperbacks|year=2000|isbn=1860646026|access-date= 2008-06-22|page=92}}</ref> ભલે છાયાયંત્રો જેટલી ચોક્કસ નહીં, પણ ગ્રીક જળ ઘડિયાળો ઈ.સ. પૂર્વે 325ની આસપાસ વધુ ચોક્કસ બની હતી, અને કલાકના કાંટાને તેમાં ઉમેરવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી ઘડિયાળ વાંચવી વધુ ચોક્કસ અને સગવડભરી બની હતી. મોટા ભાગના પ્રકારની ક્લેપ્સાઈડ્રૅ(જળ ઘડિયાળ)માં થતી સૌથી સામાન્ય સમસ્યાઓમાંની એક તે પાણીના દબાણને કારણે ઊભા થતા પ્રશ્નની હતીઃ જ્યારે પાત્ર પાણીથી પૂરું ભરેલું હોતું, ત્યારે તેનું વધી ગયેલું દબાણ પાણીને વધુ ઝડપથી વહેવડાવતું. ઈ.સ. પૂર્વે 100ની શરૂઆતમાં ગ્રીક અને રોમન ઘડિયાળશાસ્ત્રીઓએ આ સમસ્યાનો સામનો કર્યો હતો, અને એ પછીની કેટલીક સદીઓ સુધી તેમાં સતત સુધારા થતા રહ્યા હતા. પાણીના વધુ પ્રવાહને બિનઅસરકારક બનાવવા માટે, જળ ઘડિયાળના પાત્રો- સામાન્ય રીતે કટોરા અથવા બરણીઓ-ને શંકુ આકાર આપવામાં આવ્યો; જેમાં તેના પહોળા ભાગને ઉપર તરફ રાખવામાં આવતો, જેથી જ્યારે શંકુમાં પાણી ઓછું હોય ત્યારે વધુ માત્રામાં પાણી વહે ત્યારે જ એટલું અંતર કપાતું હતું. આ સુધારા સાથે, આ સમયગાળામાં વધુ સુંદર ઘડિયાળો બનવા માંડી હતી, જેમાં કલાકો ઝાલર કે ચંદ્રક વડે દર્શાવેલા હોય, તે સાથે લઘુચિત્ર પૂતળાંઓ, ઘંટડીઓ, અથવા હાલતી-ચાલતી યંત્રરચનાઓ માટેના દ્વાર ખૂલ્યાં હતાં.<ref name="NIST"></ref> જો કે, કેટલીક સમસ્યાઓ બાકી રહી હતી, જે કદી સુલઝી શકી નહોતી, જેમ કે તાપમાનની અસર. જ્યારે ઠંડી વધુ હોય ત્યારે પાણી વધુ ધીમેથી વહે છે, અથવા ક્યારેક થીજી પણ જઈ શકે છે.<ref>{{Cite book|author=Collier, James Lincoln |title=Clocks |url=https://archive.org/details/clocksgreatinven00jame |publisher=Benchmark Books |location=[[Tarrytown, New York|Tarrytown]], NY |year=2003 |page=[https://archive.org/details/clocksgreatinven00jame/page/25 25] |isbn=0-7614-1538-6}}</ref> આમ જળ ઘડિયાળની ટૅકનોલૉજીમાં ગ્રીકો અને રોમનોએ ઘણી પ્રગતિ સાધી હતી, છતાં તેમણે છાયા ઘડિયાળોનો ઉપયોગ કરવો ચાલુ રાખ્યો હતો. ઉદાહરણ તરીકે, ગણિતશાસ્ત્રી અને ખગોળશાસ્ત્રી, બિથીનિયાના થિઓડોસિયસે, એક એવું વૈશ્વિક છાયાયંત્ર શોધ્યું હોવાનું કહેવાય છે કે જે પૃથ્વી પર ગમે ત્યાં ચોક્કસ સમય બતાવતું, અલબત્ત તેના વિશે ઘણું ઓછું જાણમાં છે.<ref name="oconnor">{{Cite web |last=O'Connor |first=J. J. |coauthors=Robertson, E. F |publisher=School of Mathematics and Statistics, [[University of St. Andrews]] |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Theodosius.html |title=Theodosius biography |access-date=2008-04-01 |archive-date=2017-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322153640/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Theodosius.html |url-status=dead }}</ref> અન્યોએ એ સમયગાળાના ગણિતનાં પુસ્તકો અને સાહિત્યમાં છાયાયંત્ર વિશે લખ્યું હતું. ''દ આર્કિટેક્ચુરા(De Architectura)'' ના રોમન લેખક, માર્કસ વિત્રુવિયસ પોલીઓએ, છાયાયંત્રના શંકુઓના ગણિતશાસ્ત્ર પર, અથવા છાયાયંત્રના સમયદર્શક પાનાંઓ વિશે લખ્યું હતું.<ref name="thayer">{{Cite web|url= http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Vitruvius/9*.html#refK|title= Marcus Vitruvius Pollio:de Architectura, Book IX|access-date= 2007-09-07|date= 2007-07-07|publisher= The Latin text is that of the Teubner edition of 1899 by Valentin Rose, transcribed by Bill Thayer}}</ref> સમ્રાટ ઑગસ્ટસના શાસન દરમ્યાન, રોમનોએ ત્યાર સુધીનું સૌથી વિશાળ છાયાયંત્ર બાંધ્યું હતું, સોલેરિઅમ ઑગસ્ટી. હેલિઓપોલિસમાંથી લાવેલા પથ્થરમાંથી તેનો શંકુનો સ્તંભ બનાવવામાં આવ્યો હતો.<ref>{{Cite journal|last=Buchner |first=Edmund |authorlink=Edmund Buchner|title=Solarium Augusti und [[Ara Pacis]] |journal=Römische Mitteilungen |volume=83 |language=German |city=Berlin |year=1976|issue=2|pages=319–375 |ref=harv}}</ref> તેવી જ રીતે, કૅમ્પસ માર્ટિયસમાંથી લાવેલા સ્તંભનો ઉપયોગ ઑગસ્ટસના રાશિચક્રના છાયાયંત્રનો શંકુ બનાવવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો.<ref name="story of time">{{Cite book|author=National Maritime Museum; Lippincott, Kristen; Eco, Umberto; Gombrich, E. H. |title=The Story of Time |url=https://archive.org/details/storyoftime00kris |publisher=Merrell Holberton in association with National Maritime Museum |location=London |year=1999 |isbn=1-85894-072-9}}</ref> પ્લિની ધ એલ્ડર નોંધે છે કે રોમમાં પહેલું છાયાયંત્ર ઈ.સ. પૂર્વે 264માં આવ્યું હતું, જે કૅટાનિયા, સિસિલીમાંથી લૂંટીને લાવવામાં આવ્યું હતું; તેના જણાવ્યા મુજબ, જ્યાં સુધી રોમના અક્ષાંશ અનુરૂપ તેની નિશાનીઓ અને કોણને બદલવામાં ન આવ્યા ત્યાં સુધી- લગભગ એક સદી સુધી- તેણે ખોટો સમય દર્શાવ્યા કર્યો હતો.<ref>બાર્નેટ્ટ, પૃ. 21</ref> ===ઈ.સ. 1 – ઈ.સ. 1500=== ==PERSIA== 2500BC. [[File:Water clock zibad.JPG|thumb|Ancient Persian clock.Kariz.zibad]] [[File:Ancient water clock used in qanat of gonabad 2500 years ago.JPG|thumb|Ancient Persian clock]] ==== જળ ઘડિયાળો ==== [[File:Al-jazari elephant clock.png|thumb|1206માં, અલ-જાઝારીની જળ-સંચાલિત હાથી ઘડિયાળ.]] જૉસેફ નીધામનું અનુમાન હતું કે ચીનમાં, કદાચ મેસોપોટૅમિયામાંથી, બહાર પ્રવાહ ધરાવતી ક્લેપ્સાઈડ્રૅ(જળ ઘડિયાળ)નું આગમન, ઈ.સ. પૂર્વે 2જી સહસ્ત્રાબ્દી જેટલું પહેલાં, શાંગ રાજવંશ દરમ્યાન, અને છેલ્લામાં છેલ્લું ઈ.સ. પૂર્વે 1લી સહસ્ત્રાબ્દીમાં થઈ ગયું હતું. ઈ.સ. પૂર્વે 202માં, હાન રાજવંશની શરૂઆતમાં, બહાર પ્રવાહ ધરાવતી ક્લેપ્સાઈડ્રૅનું સ્થાન ધીમે ધીમે અંદર પ્રવાહ ધરાવતી ક્લેપ્સાઈડ્રૅએ લીધું, જે સપાટી પર સૂચક સળિયો પણ ધરાવતી હતી. પાત્ર જેમ ભરાતું જાય તેમ સમયદર્શકને ધીમું કરનારા, જલાશયમાંના પાણીના ઉપરના દબાણના ઘટાડાને ભરપાઈ કરવા માટે, ઝાંગ હેંગે જલાશય અને પાણી જે પાત્રમાં ભરાય તેની વચ્ચે એક વધારાની ટાંકી ઉમેરી. ઈ.સ. 550ની આસપાસ, આ શ્રેણીમાં ઊભરાઈને પડતી અથવા સ્થિર-સ્તરની ટાંકી ઉમેરવાની વાત લખનાર યિન ગુઈ ચીનમાં પ્રથમ હતા, જેને પાછળથી અન્વેષક શેન કુઓ દ્વારા વિગતવાર સમજાવવામાં આવી હતી. 610ની આસપાસ, સુઈ રાજવંશના અન્વેષકો, જેંગ ઝુન અને યુવેન કાઈએ, આ ડિઝાઈનને ઉપાડી લીધી, સ્ટીલયાર્ડ સંતુલન માટે નિયત સ્થિતિઓ સાથેની સંતુલિત ક્લેપ્સાઈડ્રૅ રચનારા તેઓ પ્રથમ હતા.<ref name="needham">{{Cite journal|first=Joseph |last=Needham |authorlink=Joseph Needham|year=1986 |title=Science and Civilization in China |volume=4 |journal=Physics and Physical Technology, Part 2: Mechanical Engineering |location=Taipei |publisher=Caves Books, Ltd |pages=479–480 |ref=harv}}</ref> જૉસેફ નીધમે લખ્યું છે કેઃ {{bquote|...&nbsp;[the balance clepsydra] permitted the seasonal adjustment of the pressure head in the compensating tank by having standard positions for the counterweight graduated on the beam, and hence it could control the rate of flow for different lengths of day and night. With this arrangement no overflow tank was required, and the two attendants were warned when the clepsydra needed refilling.<ref name=needham/>}} ઈ.સ. પૂર્વે 270 અને ઈ.સ. 500 વચ્ચે, હેલેનિસ્ટિક (સ્ટેસિબિયસ, ઍલેક્ઝાન્ડ્રિયાનો નાયક, આર્કિમિડિઝ) અને રોમન ઘડિયાળશાસ્ત્રીઓ અને ખગોળશાસ્ત્રીઓએ વધુ ઝીણવટભરી યાંત્રિક સંરચનાવાળી જળ ઘડિયાળો વિકસાવી હતી. પ્રવાહ નિયત કરવાના અને સમયના ગાળાઓ માટે વધુ સુંદર, રસભરી ગોઠવણીઓ આપવાના ઉદ્દેશથી તેમણે તેમાં જટીલતાઓ ઉમેરી હતી. ઉદાહરણ તરીકે, કેટલીક જળ ઘડિયાળો ઘંટડીઓ રણકાવતી અને ડંકા બજાવતી, જ્યારે બીજી કેટલીક દરવાજા અને બારીઓ ખોલીને લોકોનાં નાનાં પૂતળાં બતાવતી, અથવા પોઈન્ટરો, અને ડાયલોને ખસેડતી. કેટલીક જળ ઘડિયાળો વિશ્વના [[જ્યોતિષવિદ્યા|ફલજ્યોતિષનાં]] મૉડલો સુદ્ધાં દર્શાવતી. કેટલીક સૌથી વધુ વિસ્તૃત જળ ઘડિયાળો મુસ્લિમ ઈજનેરોએ બનાવી હતી. ખાસ કરીને, 1206માં અલ-જાઝારીએ બનાવેલી જળ ઘડિયાળોને તેમનાથી પહેલાંની તમામ ઘડિયાળો કરતાં "કશાથી પણ પર" તરીકે નવાજવામાં આવી હતી. તેના ગ્રંથમાં, તેણે પોતાની જળ ઘડિયાળોમાંથી એક, હાથી ઘડિયાળનું વર્ણન આપ્યું છે. આ ઘડિયાળ સમયના કલાકોના ગાળાઓ નોંધતી, તેનો અર્થ એમ થયો કે આખા વર્ષ દરમ્યાન દિવસોની બદલાતી રહેતી લંબાવી સાથે અનુરૂપ બનવા માટે તેના વહેવાના દરને દૈનિક ધોરણે બદલવો પડે. આમ કરવા માટે, ઘડિયાળમાં બે ટાંકીઓ હતીઃ તેની ઉપરની ટાંકી સમય દર્શક યંત્રરચના સાથે જોડાયેલી હતી અને તળિયાની ટાંકી પ્રવાહ નિયંત્રિત કરતા રૅગ્યુલેટર સાથે જોડાયેલી હતી. દિવસ થાય ત્યારે તેની ચકલી ખોલી નાખવામાં આવતી અને પાણી ઉપરની ટાંકીમાંથી તળિયાની ટાંકીમાં પ્રવાહ નિયંત્રકમાં થઈને વહેતું, જે પાણી મેળવનાર ટાંકીમાં સ્થિર દબાણ જાળવી રાખવાનું કામ કરતું હતું.<ref>{{Cite book| last =al-Hassan | first =Ahmad Y. | author-link =Ahmad Y Hassan | last2 =Hill | first2 =Donald R. | author2-link =Donald Routledge Hill | year =1986 | title =Islamic Technology: An Illustrated History | publisher =Cambridge University Press | isbn =0521263336 |pages=57–59}}</ref> ====મીણબત્તી ઘડિયાળો==== [[File:Kerzenuhr.jpg|thumb|right|મીણબત્તી ઘડિયાળ]] મીણબત્તી ઘડિયાળો સૌથી પહેલાં ક્યાં અને ક્યારે વાપરવામાં આવી હતી તે ચોક્કસપણે જાણમાં નથી; જો કે, તેમનો પહેલવહેલો ઉલ્લેખ એક ચીની કવિતામાં જોવા મળ્યો હતો, જે 520માં યૂ જિઆનફુ દ્વારા લખવામાં આવી હતી. એ કવિતા અનુસાર, ઓગળતી જતી અંશાંકિત મીણબત્તી એ રાતના વખતે સમય નિશ્ચિત કરવા માટેનું સાધન હતી. 10મી સદીના આરંભ સુધી જાપાનમાં પણ એવી જ મીણબત્તીઓનો ઉપયોગ થતો હતો.<ref>{{Cite web |url=http://www.iwmagazine.com/education_history.cfm |title=History of Time |access-date=2008-04-08 |last=Flamer |first=Keith |year=2006 |work=International Watch Magazine |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716162954/http://www.iwmagazine.com/education_history.cfm |url-status=dead }}</ref> સૌથી વધુ ઉલ્લેખ પામેલી અને જેના વિશે લખાયું હતું તેવી મીણબત્તી ઘડિયાળ તે રાજા અલ્ફ્રેડ ધ ગ્રેટની હતી. તે 72 પેનિવજનના મીણની છ મીણબત્તીઓની બનેલી હતી, દરેક {{convert|12|in|cm}} જેટલી ઊંચી, અને એકસરખી જાડાઈ ધરાવતી હતી, તથા તેના પર પ્રત્યેક ઈંચ (2.5 સે.મી.) પર અંકન કરેલું હતું. ચાર કલાકમાં આ તમામ મીણબત્તીઓ ઓગળી જતી, એટલે દરેક અંકન 20 મિનિટનો સમય સૂચવતું હતું એમ કહી શકાય. એકવાર પેટાવ્યા પછી, આ મીણબત્તીઓને લાકડાની ફ્રેમવાળા કાચના ખોખાંઓમાં મૂકવામાં આવતી, જેથી તેની જ્યોત હોલવાઈ ન જાય.<ref name="alfred">{{Cite web|publisher=''[[Encyclopædia Britannica]]'' |url=http://www.britannica.com/clockworks/t_candle.html |title=Clockworks: Candle clock |access-date= 2008-03-16}}</ref> પોતાના સમયની સૌથી વધુ વિકસિત મીણબત્તી ઘડિયાળો એ 1206માં અલ-જાઝારીની હતી. તેની મીણબત્તી ઘડિયાળોમાંથી એકમાં સમય દર્શાવતી તકતી હતી, અને સૌ પ્રથમ વખત, તેમાં પકડ માટેની યાંત્રિકી રચના જે આજના આધુનિક સમયમાં પણ વપરાશમાં છે તે બેયોનેટ ફિટિંગ કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{Cite book|title=[[Ancient Discoveries]], Episode 12: Machines of the East|publisher=[[History Channel]]|url=http://www.youtube.com/watch?v=PwGfw1YW9Js|access-date= 2008-09-07}}</ref> ડોનાલ્ડ રાઉટલેજ હિલે અલ-જાઝીરીની મીણબત્તી ઘડિયાળોને આ પ્રમાણે વર્ણવી હતીઃ {{quote|The candle, whose rate of burning was known, bore against the underside of the cap, and its wick passed through the hole. Wax collected in the indentation and could be removed periodically so that it did not interfere with steady burning. The bottom of the candle rested in a shallow dish that had a ring on its side connected through pulleys to a counterweight. As the candle burned away, the weight pushed it upward at a constant speed. The automata were operated from the dish at the bottom of the candle. No other candle clocks of this sophistication are known.<ref name=Hill2>[[Donald Routledge Hill|Routledge Hill, Donald]], "Mechanical Engineering in the Medieval Near East", ''[[Scientific American]]'', May 1991, pp. 64–9 ([[cf.]] [[Donald Routledge Hill]], [http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm Mechanical Engineering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225091836/http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm |date=2007-12-25 }})</ref>}} [[File:Oil-lamp clock00.jpg|thumb|left|upright|તેલના દીવાની ઘડિયાળ]] આ જ પ્રકારની કંઈક જુદી રચનાની ઘડિયાળો હતી તેલના દીવાની ઘડિયાળો. આ આરંભના સમયદર્શક સાધનો તેમાં બેસાડેલા દીવાને તેલ પહોંચાડતા કાચના અંશાંકિત પાત્રોનાં બનેલાં હતાં- જેમાં સામાન્ય રીતે સ્વચ્છ રીતે અને એકધારું બળતું વહેલની ચરબીનું તેલ વાપરવામાં આવતું હતું. જેમ પાત્રમાં તેલનું સ્તર ઘટતું જાય, તેના પરથી પસાર થયેલા સમયનો કાચો અંદાજો મળતો. ====ધૂપ ઘડિયાળો==== જળ ઘડિયાળો, યંત્ર, અને મીણબત્તી ઘડિયાળો ઉપરાંત, દૂર પૂર્વના (પૂર્વ એશિયાના) દેશોમાં ધૂપ ઘડિયાળો વપરાતી હતી, અને તે અમુક જુદા જુદા સ્વરૂપમાં તેની બનાવટ હોતી.<ref>રિચાર્ડ્સ, પૃ. 52</ref> ધૂપ ઘડિયાળોનો સૌથી પહેલો ઉપયોગ 6ઠ્ઠી સદીની આસપાસ ચીનમાં થયો હતો; જાપાનમાં, આજે પણ એક ધૂપ ઘડિયાળ શોસોઈન(Shōsōin)માં અસ્તિત્વ ધરાવે છે,<ref>{{Cite book|title=Eastern Magnificence and European Ingenuity: Clocks of Late Imperial China|url=http://books.google.com/?id=8bXxHSZkWssC&printsec=frontcover#PPA209,M1|last=Pagani|first=Catherine|page=209|isbn=0472112082|publisher=[[University of Michigan Press]]|year=2001|access-date= 2008-06-21}}</ref> અલબત્ત તેના અક્ષરો ચાઈનીઝમાં નથી, પણ દેવનાગરી લિપિમાં છે.<ref name="Schafer">{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=QerLX9x8pIkC&printsec=frontcover#PPA160,M1|title=The Golden Peaches of Samarkand: A Study of T'ang Exotics|pages=160–161|last=Schafer|first=Edward|year=1963|isbn=0520054628|publisher=[[University of California Press]]}}</ref> દેવનાગરી અક્ષરોનો વારંવારનો ઉપયોગ, તે બૌદ્ધ મઠોમાં વપરાતી હોવાનું સૂચવે છે, તેના પરથી એડવર્ડ એચ. શાફેર એવું અનુમાન બાંધે છે કે ધૂપ ઘડિયાળો [[ભારત|ભારત]]માં શોધાઈ હતી.<ref name="Schafer"></ref> મીણબત્તી ઘડિયાળોને મળતી આવતી હોવા છતાં, ધૂપ ઘડિયાળો એકસમાન રીતે અને જ્યોત વિના બળતી હતી; તેથી, તે વધુ ચોક્કસ અને મકાનની અંદર વાપરવા માટે વધુ સલામત હતી.<ref name="stanford">{{Cite web |url=http://infolab.stanford.edu/~echang/Class/public/report.html |title=Visualizing Video Streams using Sand Glass Metaphor |author=Chang, Edward; Lu, Yung-Hsiang |publisher=Stanford University |month=December |year=1996 |access-date=2008-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010085439/http://infolab.stanford.edu/~echang/Class/public/report.html |archive-date=2017-10-10 |url-status=dead}}</ref> ધૂપ ઘડિયાળોનાં વિવિધ પ્રકારો મળી આવ્યા છે, તેમાં સૌથી પ્રચલિત સ્વરૂપોમાં ધૂપ લાકડી અને ધૂપ ચકતાંનો સમાવેશ થાય છે.<ref name="Burning rates">{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=XDwZ9WZ3oBIC&printsec=frontcover#PPA55,M1|title=Of Time, Passion, and Knowledge: Reflections on the Strategy of Existence|publisher=[[Princeton University Press]]|last=Fraser|first=Julius|pages=55–56|year=1990|access-date= 2008-06-21|isbn=0691024375}}</ref><ref name="msi"></ref> એક ધૂપ લાકડીની ઘડિયાળ એ અંશાંકન કરેલી ધૂપ લાકડી હતી;<ref name="msi">{{Cite web |url=http://www.msichicago.org/scrapbook/scrapbook_exhibits/time/educ_pages/act_incenseclock.html |title=Time Activity:Incense Clock |access-date=2008-04-29 |publisher=Museum of Science and Industry |location=Chicago |archive-date=2008-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080704105617/http://www.msichicago.org/scrapbook/scrapbook_exhibits/time/educ_pages/act_incenseclock.html |url-status=dead }}</ref> જેમાંની મોટા ભાગની ઘણી વિકસિત, ક્યારેક એકસરખા અંતરાલે, દોરાઓ સાથે વજનિયાં ધરાવતી હતી. અમુક પ્રમાણમાં સમય વીતી ગયો છે એમ દર્શાવવા, તેની સાથેનું વજનિયું નીચેની તાટ અથવા ડંકાની ચપટી થાળી પર પડતું. કેટલીક ધૂપ ઘડિયાળો ખૂબસુંદર ટ્રેમાં મૂકવામાં આવતી; ખુલ્લા-તળિયાવાળી ટ્રે પણ વપરાતી હતી, જેથી સુશોભિત ટ્રેની સાથે સાથે વજનિયાંનો ઉપયોગ પણ થઈ શકે.<ref>લેવી, પૃ. 18</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nawcc.org/museum/nwcm/galleries/asian/incense.htm|title=Asian Gallery – Incense Clock|access-date=2008-04-28|publisher=[[National Watch and Clock Museum]]|archive-date=2008-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080518174519/http://www.nawcc.org/museum/nwcm/galleries/asian/incense.htm|url-status=dead}}</ref> જુદી જુદી સુગંધ ધરાવતી ધૂપ લાકડીઓ પણ વપરાતી હતી, જેથી કલાકો મુજબ સુગંધમાં બદલાવ આવે.<ref>રિચાર્ડ્સ, પૃ. 130</ref> આ ધૂપ લાકડીઓ સીધી અથવા સર્પિલ આકારની મળતી; સર્પિલ ધૂપ લાકડીઓ લાંબી રહેતી, અને તેથી લાંબા સમયગાળાના વપરાશ માટે વપરાતી, અને તેને ઘણે ભાગે ઘરો અને મંદિરોનાં છાપરાંઓ પર લટકાવવામાં આવતી હતી.<ref>{{Cite book|title=Fire: Servant, Scourge, and Enigma|url=http://books.google.com/?id=6Lg7o6NnJzgC&printsec=frontcover#PPA157,M1|publisher=[[Dover Publications]]|last=Rossotti|first=Hazel|page=157|year=2002|isbn=0486422615|access-date= 2008-06-21}}</ref> જાપાનમાં, ગેશેને તેની હાજરીમાં જેટલી ''સેનકોડોકેઈ'' (ધૂપ લાકડીઓ) વપરાઈ ગઈ હોય તેની સંખ્યા પ્રમાણે મહેનતાણું ચૂકવવામાં આવતું, આ પ્રથા 1924 સુધી ચાલુ રહી હતી.<ref>{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=xdVkzs6iI1YC&printsec=frontcover#PPA183,M1|title=The Trail of Time: Shih-chien Ti Tsu-chi : Time Measurement with Incense in East Asia|last=Bedini|first=Silvio|publisher=[[Cambridge University Press]]|page=183|isbn=0521374820|year=1994|access-date= 2008-06-21}}</ref> ધૂપ ચકતાંની ઘડિયાળોને પણ ધૂપ લાકડીઓ જેવા જ પ્રયોજનો અને પરિણામ માટે વાપરવામાં આવતી હતી; ત્યારે ધાર્મિક હેતુઓ માટે તે પ્રધાનરૂપે મહત્ત્વની ગણાતી હતી,<ref name="Burning rates"></ref> છતાં આ ઘડિયાળો સામાજિક મેળાવડાઓમાં પણ લોકપ્રિય હતી, અને ચીની અભ્યાસુઓ અને બૌદ્ધિકો પણ તેનો ઉપયોગ કરતા હતા.<ref name="Bedini103">બેદિનિ, પૃ. 103-104</ref> તેનું ચકતું એક કે વધુ નકશીદાર ખાંચાઓ પાડેલા હોય તેવી લાકડાની કે પથ્થરની તકતીનું બનેલું રહેતું<ref name="Burning rates"></ref>, આ ખાંચાઓમાં ધૂપ મૂકવામાં આવતો. <ref>ફ્રાસેર, પૃ. 52</ref> ચીનમાં આ ઘડિયાળો સામાન્ય હતી,<ref name="Bedini103"></ref> પણ જાપાનમાં તે ઘણી ઓછી સંખ્યામાં બનતી હતી.<ref name="Bedini187"></ref> અમુક ચોક્કસ માત્રામાં સમય પસાર થયાનું દર્શાવવા માટે, સુગંધી લાકડાના નાના ટુકડાઓ, રાળ, અથવા વિવિધ સુગંધની ધૂપોને ધૂપ પાવડરના ચીલામાં મૂકવામાં આવતા. જુદા જુદા પાઉડરની ધૂપ ઘડિયાળો ધૂપના વિવિધ પ્રકારોને વાપરતી હતી, જે ઘડિયાળને કેવી રીતે મૂકવામાં આવતી હતી તેની પર આધાર રાખતી હતી.<ref>{{Cite journal|last=Bedini|first=Silvio A.|year=1963|title=The Scent of Time. A Study of the Use of Fire and Incense for Time Measurement in Oriental Countries|journal=Transactions of the American Philosophical Society|publisher=[[American Philosophical Society]]|location=[[Philadelphia, Pennsylvania]]|volume=53|issue=5|pages=1–51|url=http://www.jstor.org/stable/1005923?seq=1|access-date= 2008-05-14|doi=10.2307/1005923|ref=harv}}</ref> ધૂપના ચીલાની લંબાઈ, ચકતાંની સાઈઝ સાથે સીધી રીતે સંબંધિત હતી, અને ઘડિયાળ કેટલો લાંબો સમય ટકશે તે નિશ્ચિત કરનારું મુખ્ય પરિબળ હતું; તમામ સમયના લાંબા ગાળાઓ માટે બળતી, જે 12 કલાકથી માંડીને એક મહિના સુધીના ગાળાઓ હોઈ શકતા.<ref>બેદિનિ, પૃ. 105</ref><ref>{{Cite book|author=Fraser, J. A. |title=Time, The Familiar Stranger |publisher=University of Massachusetts Press |location=Amherst |year=1987 |page=52 |isbn=0-87023-576-1|url=http://books.google.com/?id=n026gjD4B9QC&printsec=frontcover#PPA52,M1}}</ref><ref>ફ્રાસેર, પૃ. 56</ref> શરૂઆતમાં આ ધૂબ ચકતાંઓ લાકડાં અથવા પથ્થરના બનેલાં હતાં, પછી ચીની લોકોએ ધીમે ધીમે ધાતુની બનેલી તકતીઓ વાપરવી શરૂ કરી, મોટા ભાગે સોંગ રાજવંશની શરૂઆત દરમ્યાન. આ ફેરફારના કારણે કારીગરો માટે મોટા અને નાના એમ બંને પ્રકારનાં ચકતાંઓ બનાવવા, તેમ જ તેની સાજ-સજાવટ કરીને વધુ સૌંદર્યપૂર્ણ ઘડવા સરળ થયા. બીજો એક લાભ તે વર્ષમાં દિવસોની બદલાતી લંબાઈ માટે ખાંચાઓના ચીલામાં ફેરફાર કરવાની ક્ષમતાનો હતો. નાનાં ચકતાંઓ વધુ સરળતાથી ઉપલબ્ધ બન્યા, અને ચીનીઓમાં આ ઘડિયાળોની લોકપ્રિયતા વધતી ગઈ, તેને ભેટ રૂપે આપવાનું ચલણ પણ વધ્યું.<ref>બેદિનિ, પૃ. 104–106</ref> આધુનિક-સમયના ઘડિયાળ સંગ્રાહકો મોટા ભાગે ધૂપ ચકતાં ઘડિયાળો શોધતાં રહે છે; જો કે, હજી ખરીદાઈ ન હોય અથવા કોઈ મ્યુઝિઅમ કે મંદિરોમાં પ્રદર્શનમાં ન મૂકવામાં આવી હોય એવી કોઈ ચકતાં ધૂપ ઘડિયાળ ભાગ્યે જ બાકી રહી હશે.<ref name="Bedini187">બેદિનિ, પૃ. 187</ref> ====ગિઅર અને ગતિનિયામક કળ ધરાવતી ઘડિયાળો==== પ્રવાહી-સંચાલિત ગતિનિયામક કળનો સૌથી પહેલું ઉદાહરણ ગ્રીક ઈજનેર બ્યઝાન્ટિયમના ફિલોએ (fl. ઈ.સ. પૂર્વે 3જી સદી) તેના તકનિકી ગ્રંથ ''પ્નેયુમેટિક્સ'' (પ્રકરણ 31)માં વર્ણવ્યું છે જેમાં તે વૉશ-સ્ટેન્ડની ગતિનિયામક કળની યંત્રરચનાને (જળ) ઘડિયાળોમાંની રચના સાથે સરખાવે છે.<ref name="Lewis 2000 356f.">{{Cite book | last = Lewis | first = Michael | year = 2000 | contribution = Theoretical Hydraulics, Automata, and Water Clocks | editor-last = Wikander | editor-first = Örjan | title = Handbook of Ancient Water Technology | series = Technology and Change in History | publication-place = Leiden | volume = 2 | pages = 343–369 (356f.) | isbn = 90-04-11123-9 | publisher = Brill | location = Leiden}}</ref> ગતિનિયામક કળનો ઉપયોગ કરતી અન્ય એક શરૂઆતની ઘડિયાળ ઈ.સ. 7મી સદી દરમ્યાન ચાંગ'અનમાં તાંત્રિક સાધુ અને ગણિતશાસ્ત્રી, યી ઝિંગ, અને સરકારી અધિકારી લિઆંગ લિંગઝૅન દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી.<ref name="ASME">{{Cite book|last=American Society of Mechanical Engineers|title=Proceedings of the 2002 ASME Design Engineering Technical Conferences|year=2002|publisher=American Society of Mechanical Engineers|isbn=079183624X}}</ref><ref name="Shafer">{{Cite book| last = Schafer | first = Edward H. | authorlink = Edward H. Schafer | title = Great Ages of Man: Ancient China | url = https://archive.org/details/ancientchina0000scha | publisher = [[Time-Life Books]] | year = 1967 | location = New York | page = [https://archive.org/details/ancientchina0000scha/page/n131 128]| isbn = 090065810X }}</ref> એક સમકાલીન લખાણમાં તેની ચર્ચા, ઘડિયાળ તરીકે કામ આપતા એક ખગોળશાસ્ત્રીય સાધન તરીકે આ મુજબ થઈ હતીઃ<ref name="unesco"></ref> <blockquote> [તે] ગોળાકાર અંતરિક્ષોની છબિમાં બનાવવામાં આવી હતી, અને તેની પર ચંદ્રના પહાડો, વિષુવવૃત્ત અને અંતરિક્ષના ઘેરાવાના અંશ તેમના ક્રમમાં દર્શાવાયા હતાં. મોટા ચમચામાં પડતું પાણી, આપમેળે ચક્રને ગતિ આપતું, જેને એક આખું પરિભ્રમણ પૂરું કરતાં એક દિવસ અને રાતનો સમય લાગતો. આની સાથે સાથે, આકાશી ગોળાની બહાર, તેની આજુબાજુ બે વીંટીઓ બેસાડવામાં આવી હતી, અને તેના પર સૂર્ય અને ચંદ્ર લખેલું હતું, તથા તેમને વર્તુળાકાર કક્ષામાં ફરતાં કરવામાં આવ્યાં હતાં... અને તેઓ એક લાકડાના આવરણવાળી સપાટી બનાવતા, સાધન તેમાં અડધું ઊતરેલું હોવાથી, તે ક્ષિતિજ બતાવતી. તેના કારણે પરોઢના અને સંધ્યાના, પૂર્ણમાના અને અમાસના ચંદ્રના, ઢીલના અને ઉતાવળના ચોક્કસ સમય નિશ્ચિતપણે જાણી શકાતાં. વધુમાં, તેમાં ક્ષિતિજ સમાંતર સપાટી પર લાકડાનાં બે જેક હતાં, એકની સામે ઘંટ અને બીજાની સામે ડ્રમ હતો, કલાકો દર્શાવવા માટે આપમેળે ઘંટ અથડાતો, અને પા કલાક દર્શાવવા માટે આપમેળે ડ્રમ વાગતાં. આ તમામ ગતિઓ કેસિંગની અંદર આવેલી યંત્રરચનાને આભારી હતી, દરેક ચક્રો અને દાંડી, હૂક અને પિનો તથા અંતર્ગથિત લાકડીઓ, ઊભા રાખવાનાં સાધનો અને પરસ્પર તાળા તપાસવા પર આધાર રાખતી હતી.<ref name="unesco">{{Cite news |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1310/is_/ai_6955890 |title=The mechanical clock – history of Chinese science |publisher=[[UNESCO Courier]] |access-date=2008-04-16 |year=1988 |archive-url=https://archive.today/20120719021112/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1310/is_1988_Oct/ai_6955890/ |archive-date=2012-07-19 |url-status=live }}</ref> </blockquote> [[File:Clock Tower from Su Song's Book.JPG|thumb|left|upright|પોતાના ઘડિયાળ-ટાવરની આંતરિક કાર્યરચના દર્શાવતી સુ સોંગના પુસ્તકમાંની મૂળ આકૃતિ]] યી ઝિંગની ઘડિયાળ એક જળ ઘડિયાળ હતી, એટલે તાપમાનમાં ફેરફારની અસર તેના પર થતી. આ સમસ્યાને ઝાંગ સિક્સુને 976માં પાણીની જગ્યાએ પારો વાપરીને ઉકેલી, જે -39° સે. (-38° ફે.) જેટલા નીચા તાપમાને પણ પ્રવાહી રહે છે. ઝાંગે આ બદલાવ પ્રથમ તેના ઘડિયાળના ટાવરમાં કર્યો, ઘડિયાળને ફેરતી રાખવા માટેની ગતિનિયામક કળો અને દરેક પા કલાકે સૂચના આપતા ઘંટ સાથેનો આ ટાવર આશરે {{convert|10|m}} જેટલો ઊંચો હતો. અન્ય એક નોંધપાત્ર ઘડિયાળ, વિકસિત કૉઝ્મિક એન્જિન, 1088માં, સુ સોંગે બનાવી હતી. તે આશરે ઝ્હાંગના ટાવરના કદની જ હતી, પરંતુ તેમાં એક આપમેળે ફરતો વલયીય ગોળો હતો- જેને સિલેસ્ટિઅલ ગ્લોબ (આકાશી ગોળો) પણ કહેવામાં આવતો- તેના પરથી તારાઓના સ્થાનનું નિરીક્ષણ પણ કરી શકાતું. એટલું જ નહીં, તે ડંકો અથવા ઘંટડીઓ વગાડતા પૂતળાં સાથેની પાંચ પેનલો, અને દિવસનો સમય, અથવા અન્ય વિશેષ સમય દર્શાવતી તકતીઓ પણ ધરાવતી હતી.<ref name="NIST"></ref> વધુમાં, ઘડિયાળવિદ્યામાં અંતઃવિહીન ક્રિયાશક્તિ-વહનની સૌ પ્રથમ જાણીતી શૃંખલા ડ્રાઈવ તેમાં વાપરવામાં આવી હતી.<ref name="needham 411">{{Cite journal|first=Joseph |last=Needham |authorlink=Joseph Needham|year=1986 |title=Science and Civilization in China |volume=4 |journal=Physics and Physical Technology, Part 2: Mechanical Engineering |location=Taipei |publisher=Caves Books, Ltd |page=411 |ref=harv}}</ref> મૂળે કૈફેંગના પાટનગરમાં બાંધવામાં આવેલી આ ઘડિયાળને જિન લશ્કરે છૂટી પાડીને યાનજિંગ(હવે બેઈજિંગ)ના પાટનગરમાં મોકલી આપી હતી, પણ ત્યાં તેઓ તેના છૂટા પૂરજાઓને પાછા ગોઠવી શક્યા નહોતા. પરિણામે, સુ સોંગના પુત્ર સુ ક્સિએને તેની પ્રતિકૃતિ બનાવવા માટેનો આદેશ આપવામાં આવ્યો.<ref>{{Cite web|author=Tomczak, Matthias|url=http://www.es.flinders.edu.au/~mattom/science+society/lectures/illustrations/lecture15/clock.html|title=The Water Clock of 1088|publisher=[[Flinders University]] (es.flinders.edu.au)|access-date=2008-04-29|archive-date=2008-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080411055104/http://www.es.flinders.edu.au/~mattom/science+society/lectures/illustrations/lecture15/clock.html|url-status=dead}}</ref> [[File:Ridhwan al-Saati clock.jpg|thumb|નિરૂપણ ગ્રંથ ઓન ધ કન્સ્ટ્રક્શન ઓફ ક્લોક્સ એન્ડ ધેર યુઝમાંથી દામાસ્કસની જયરન જળ ઘડિયાળની આકૃતિ (1203)]] ઝાંગ સિક્સુન અને સુ સોંગે, અનુક્રમે 10મી અને 11મી સદીમાં બાંધેલા ઘડિયાળના ટાવરોમાં, ટકોરાવાળી ઘડિયાળની યંત્રરચના, કલાકોને સૂચિત કરનારા ઘડિયાળના જૅકનો ઉપયોગ પણ થયો હતો.<ref name="needham volume 4 part 2 165">નીધામ, ખંડ 4, ભાગ 2, પૃ. 165</ref> ચીનની બહાર, ટકોરા પાડતી બીજી ઘડિયાળ તે [[સિરિયા|સીરિયા]]ના દામાસ્કસમાં ઉમાય્યાદ મસ્જિદ ખાતેની જયરુન જળ ઘડિયાળ હતી, જે દર કલાકે એક ટકોરો પાડતી. તેને 12મી સદીમાં મુહમ્મદ અલ-સા'અતી દ્વારા બનાવવામાં આવી હતી, અને પાછળથી તેના પુત્ર રિદવાન ઈબ્ન અલ-સા'અતીએ, તેના પુસ્તક ''ઓન ધ કન્સ્ટ્રક્શન ઓફ ક્લોક્સ એન્ડ ધેર યુઝ'' (1203)માં, ઘડિયાળનું સમારકામ કરતી વખતે તેનું વર્ણન આપ્યું હતું.<ref>{{Cite journal|title=Arabic Mechanical Engineering: Survey of the Historical Sources|author=[[Donald Routledge Hill]]|journal=[[Arabic Sciences and Philosophy: A Historical Journal]]|year=1991|volume=1|pages=167–186 [174]|publisher=[[Cambridge University Press]]|doi=10.1017/S0957423900001478|ref=harv|postscript=<!--None-->}}</ref> 1235માં, બગદાદમાં મુસ્તાનસિરિયા મદ્રેસાના પ્રવેશ ખંડમાં આરંભની જળ-શક્તિથી સંચાલિત અલાર્મ ઘડિયાળનું કામ પૂરું થયું, તે "બંદગીના નિયત કલાકો અને દિવસ તેમ જ રાત્રિ એમ બંને વખતે સમય ઘોષિત કરતી હતી."<ref>{{Cite journal|title=Arabic Mechanical Engineering: Survey of the Historical Sources|author=[[Donald Routledge Hill]]|journal=[[Arabic Sciences and Philosophy: A Historical Journal]]|year=1991|volume=1|pages=167–186 [180]|publisher=[[Cambridge University Press]]|doi=10.1017/S0957423900001478|ref=harv|postscript=<!--None-->}}</ref> સૌથી પહેલી ગિઅર સાથેની ઘડિયાળ 11મી સદીમાં ઈસ્લામિક આઈબિરીયામાં આરબ ઈજનેર ઈબ્ન ખાલાફ અલ-મુરાદીએ શોધી હતી; તે એક જળ ઘડિયાળ હતી જેમાં ખંડીય અને એપિસાયક્લિક(epicyclic) એમ બંને ગિઅરિંગ સમાવતી એક જટિલ ગિઅર ટ્રેન યંત્રરચના હતી,<ref name="Hassan"></ref><ref name="Hill-1996"></ref> આ યંત્રરચના ઊંચી ટૉર્ક(ફેરવવાની શક્તિ)ને વહન કરવા માટે શક્તિમાન હતી.<ref name="Kirmani"></ref> 14મી સદીના મધ્યમાં યાંત્રિક ઘડિયાળો આવી ત્યાં સુધી આ ઘડિયાળ વિકસિત જટિલ ગિઅરિંગના ઉપયોગની બાબતમાં અજોડ રહી હતી.<ref name="Hill-1996">{{Cite book|title=A history of engineering in classical and medieval times|author=[[Donald Routledge Hill]]|publisher=[[Routledge]]|year=1996|isbn=0415152917|pages=203, 223, 242|ref=harv|postscript=<!--None-->}}</ref><ref name="Kirmani">{{Cite book|title=Encyclopaedia of Islamic science and scientists|author=N. K. Singh & M. Zaki Kirmani|publisher=Global Vision Publishing|year=2005|isbn=8182200571|pages=56–7|ref=harv|postscript=<!--None-->}}</ref> અલ-મુરાદીની ઘડિયાળમાં તેની હાઈડ્રોલિક સાંકળોમાં પારાનો ઉપયોગ પણ કરવામાં આવ્યો હતો,<ref>{{Cite journal|title=Arabic Mechanical Engineering: Survey of the Historical sources|author=[[Donald Routledge Hill]]|journal=[[Arabic Sciences and Philosophy: A Historical Journal]]|year=1991|volume=1|pages=167–186 [173]|publisher=[[Cambridge University Press]]|doi=10.1017/S0957423900001478|ref=harv|postscript=<!--None-->}}</ref><ref name="Leonardo"></ref> કે જે યાંત્રિક રીતે સ્વચાલિત કામ આપી શકે.<ref name="Leonardo">{{Cite web|title=The Book of Secrets is coming to the world after a thousand years: Automata existed already in the eleventh century!|author=[[Mario Taddei]]|publisher=Leonardo3|url=http://www.leonardo3.net/leonardo/qma/img/Press_release_Secrets_UK.pdf|access-date=2010-03-31|archive-date=2016-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160529122409/http://www.leonardo3.net/leonardo/qma/img/Press_release_Secrets_UK.pdf|url-status=dead}}</ref> કાસ્ટિલેના અલ્ફોન્સો એક્સ(X)ના હાથ નીચે કામ કરતાં અભ્યાસુઓ અલ-મુરાદીના કામથી માહિતગાર હતા,<ref>{{Cite book|author=Juan Vernet & Julio Samso|contribution=Development of Arabic Science in Andalusia|editor=Roshdi Rashed & Régis Morelon|title=Encyclopedia of the History of Arabic Science|volume=1|pages=243–275 [260–1]|publisher=[[Routledge]]|isbn=0415124107|ref=harv|postscript=<!--None-->}}</ref> અને તેથી યુરોપિયન યાંત્રિક ઘડિયાળોના વિકાસમાં આ યંત્રરચનાએ ભાગ ભજવ્યો હોઈ શકે છે.<ref name="Hill-1996"></ref> મધ્યયુગીન મુસ્લિમ ઈજનેરો દ્વારા બનાવવામાં આવેલી અન્ય સ્મારક જળ ઘડિયાળોમાં પણ જટિલ ગિઅર ટ્રેનો અને ઓટોમેટાની હારમાળાઓનો ઉપયોગ થયો હતો.<ref name="Hill-794"></ref> સૌથી પૂર્વકાલીન ગ્રીકો અને ચીની લોકોની જેમ, આરબ ઈજનેરોએ પણ એ વખતે પ્રવાહી-સંચાલિત ગતિનિયામક યંત્રરચનાઓ વિકસાવી હતી, જે તેમણે પોતાની કેટલીક જળ ઘડિયાળોમાં લાગુ કરી હતી. વજનિયાં તરીકે ભારે ફ્લોટ્સ ઉપયોગ થયો હતો અને ગતિનિયામક યંત્રરચના માટે કોન્સ્ટન્ટ-હેડનો ઉપયોગ થયો હતો,<ref name="Hassan">હસન, અહમદ વાય, [http://www.history-science-technology.com/Articles/articles%2071.htm ટ્રાન્સફર ઓફ ઈસ્લામિક ટૅકનોલૉજી ટૂ ધ વેસ્ટ, પાર્ટ II: ટ્રાન્સમિશન ઓફ ઈસ્લામિક એન્જિનિયરિંગ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190425010214/http://www.history-science-technology.com/Articles/articles |date=2019-04-25 }}, ''હિસ્ટ્રી ઓફ સાયન્સ એન્ડ ટૅકનોલૉજી ઈન ઈસ્લામ''</ref> જે તેમણે વાપરેલાં હાઈડ્રોલિક નિયંત્રણોમાં મોજૂદ હતા, જેનો ઉપયોગ કરીને ભારે ફ્લોટ્સને ધીમા અને એકધારા દરે ઊતરવા દેવામાં આવતું હતું.<ref name="Hill-794">ડોનાલ્ડ રાઉટલેજ હિલ (1996), "એન્જિનિયરિંગ", પૃ. 794, {{Harv|Rashed|Morelon|1996|pp=751–95}}માં</ref> 1277ના વખતનો [[સ્પેનિશ ભાષા|સ્પેનિશ]] ગ્રંથ, ''લિબ્રોસ દેલ સાબેર દે અસ્ટ્રોનોમિયા(Libros del saber de Astronomia)'' માં એક પારાની ઘડિયાળના વર્ણન માટે અરબી કૃતિઓના અનુવાદો અને શાબ્દિક રૂપાંતર ધરાવતું હતું, યાંત્રિક ઘડિયાળો અંગેની મુસ્લિમોની જાણકારીના પુરાવા માટે કેટલીકવાર આ દાખલાને ટાંકવામાં આવે છે. જો કે, ખરેખર એ સાધન એક નળાકાર ખંડીય જળ ઘડિયાળ હતું,<ref name="Bedini">સિલ્વિઓ એ. બેદિનિ (1962), "ધ કમ્પાર્ટમેન્ટેડ સિલિન્ડ્રિકલ ક્લેપ્સાઈડ્રૅ", ''ટૅકનોલૉજી એન્ડ કલ્ચર'' , ખંડ 3, નં. 2, પૃ. 115-141 (116-118)</ref> જેને સંબંધિત વિભાગના યહૂદી લેખક, રબ્બી આઈઝેકે, ભારે પદાર્થો કઈ રીતે ઊંચકી શકાય તે અંગેના હેરોન ઓફ ઍલેક્ઝાન્ડ્રિયા (fl. ઈ.સ. 1લી સદી) સાથે ઓળખાતા "ઈરાન" નામના કોઈ ફિલસૂફે વર્ણવેલા સિદ્ધાન્તો વાપરીને બનાવ્યું હતું.<ref>{{Cite journal|last=Mills|first=A. A.|year=1988|title=The mercury clock of the Libros del Saber|journal=Annals of Science|volume=45|issue=4|pages=329–344 [332]|doi=10.1080/00033798800200271|ref=harv}}</ref> ====ખગોળીય ઘડિયાળો==== [[File:Astrolabe-Persian-18C.jpg|thumb|upright|મુસ્લિમ ખગોળશાસ્ત્રીઓ મસ્જિદો અને વેધશાળાઓમાં નક્ષત્રમાપક યંત્રોનો ખગોળીય ઘડિયાળ તરીકે ઉપયોગ કરતા હતા.]] 11મી સદી દરમ્યાન સોંગ રાજવંશમાં, ચીની ખગોળશાસ્ત્રી, ઘડિયાળવિદ્ અને યાંત્રિક ઈજનેર સુ સોંગે કૈફેંગ શહેરના તેના પોતાના ઘડિયાળ-ટાવર માટે એક જળ-સંચાલિત ખગોળીય ઘડિયાળ બનાવી. તેમાં ગતિનિયામક યંત્રરચના તેમ જ સૌથી પહેલી જાણમાં આવી હોય તેવી અંતવિહીન કાર્યશક્તિ-વહન શૃંખલા ડ્રાઈવનો ઉપયોગ થયો હતો, જે વલયીય ગોળાને ચલાવતી હતી. તેને સમકાલીન મુસ્લિમ ખગોળશાસ્ત્રીઓએ પણ તેમની મસ્જિદો અને વેધશાળાઓમાં ઉપયોગ અર્થે અત્યંત ચોક્કસ એવી ખગોળશાસ્ત્રીય ઘડિયાળોના જુદા જુદા પ્રકારો બનાવ્યા હતા,<ref name="Ajram">{{Cite book|last=Ajram|first=K.|year=1992|title=Miracle of Islamic Science|url=https://archive.org/details/miracleofislamic0000ajra|chapter=Appendix B|publisher=Knowledge House Publishers|isbn=0911119434}}</ref> જેમ કે 1206માં અલ-જાઝારી દ્વારા બનાવાયેલી જળ-સંચાલિત ખગોળીય ઘડિયાળ,<ref>{{Cite journal|last=Hill|first=Donald R.|authorlink=Donald Routledge Hill|title=Mechanical Engineering in the Medieval Near East|work=[[Scientific American]]|month=May | year=1991|pages=64–69|ref=harv}}</ref><ref>{{Cite web|last=Hill|first=Donald R.|authorlink=Donald Routledge Hill|url=http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm|title=Mechanical Engineering|access-date=2008-01-22|archive-date=2007-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20071225091836/http://home.swipnet.se/islam/articles/HistoryofSciences.htm|url-status=dead}}</ref> અને 14મી સદીના આરંભમાં ઈબ્ન અલ-શાતિરે બનાવેલી નક્ષત્ર/અક્ષમાપક ઘડિયાળ.<ref>{{Cite journal|first=David A.|last=King|year=1983|title=The Astronomy of the Mamluks|journal=[[Isis (journal)|Isis]] |volume=74 |issue=4|pages=531–555 [545–546]|doi=10.1086/353360|ref=harv}}</ref> સૌથી વધુ વિકસિત સમયદર્શક અક્ષમાપક યંત્રો એ 11મી સદીમાં અબુ રાયહાન બિરુની (Abū Rayhān Bīrūnī) દ્વારા અને 13મી સદીમાં મુહમ્મદ ઈબ્ન અબી બક્ર દ્વારા ડિઝાઈન કરાયેલી ગિઅરયુક્ત અક્ષમાપક યંત્રરચનાઓ હતી. આ સાધનો સમયદર્શક યંત્રો અને [[પંચાંગ]] (કૅલેન્ડર) એમ બંનેની ગરજ સારતાં હતાં.<ref name="Hassan"></ref> [[File:Clock of al Jazari before 1206.jpg|thumb|upright|1206માં અલ-જાઝારીએ બનાવેલી કિલ્લા પરની ઘડિયાળ]] 1206માં અલ-જાઝારીએ એક અતિવિકસિત જળ-સંચાલિત ખગોળીય ઘડિયાળ બનાવી હતી. કેટલાકના મતે આ કિલ્લાની ઘડિયાળ એ પ્રોગ્રામ કરી શકાય તેવા ઍનાલોગ (અનુરૂપ) કમ્પ્યૂટરનું આરંભકાળનું ઉદાહરણ હતી.<ref name="Ancient Discoveries">{{Cite book|title=[[Ancient Discoveries]], Episode 11: Ancient Robots|publisher=[[History Channel]]|url=http://www.youtube.com/watch?v=rxjbaQl0ad8|access-date= 2008-09-06}}</ref> તે એક જટીલ સાધન હતું, જે લગભગ 11 ફૂટ જેટલું ઊંચું હતું, અને સમયસૂચન ઉપરાંત બીજાં અનેક કાર્યો કરવા સક્ષમ હતું. તેમાં [[રાશિ|રાશિચક્ર]] અને સૂર્યની તથા ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષાઓ દર્શાવવામાં આવી હતી, અને બીજના ચંદ્રના આકારમાં એક પોઈન્ટર હતું જે એક પ્રવેશમાર્ગની સૌથી ઉપરથી પસાર થતું હતું,, એક છૂપું ગાડું તેને ગતિ આપતું હતું અને તેના કારણે દર કલાકે, સ્વયંસંચાલિત દરવાજાઓ ખૂલતાં અને તે દરેકમાંથી એક પૂતળું બહાર આવતું.<ref name="Hill2"></ref><ref>હોવર્ડ આર. ટર્નર (1997), ''સાયન્સ ઈન મિડિવલ ઈસ્લામઃ એન ઈલ્યુસ્ટ્રેટેડ ઈન્ટ્રોડક્શન'' , પૃ. 184. યુનિવર્સિટી ઓફ ટેક્સાસ પ્રેસ, ISBN 0-292-78149-0.</ref> આખા વર્ષ દરમ્યાન દિવસ અને રાતની બદલાતી લંબાઈઓ અનુસાર દિવસ અને રાતની લંબાઈને ફરીથી ગોઠવી શકાય તેવી તેમાં વ્યવસ્થા હતી. આ ઘડિયાળમાં બીજી પણ એવી અસંખ્ય સ્વસંચાલિત(ઓટોમેટ) રચનાઓ હતી, જેમ કે જ્યારે જળચક્ર સાથે જોડાયેલાં છૂપાં કૅમશાફ્ટ દ્વારા સંચાલિત ઉચ્ચાલકો ખસેડાય ત્યારે બાજ પક્ષીઓ અને સંગીતકારો આપમેળે સંગીત બજાવતાં હતાં.<ref name="Ancient Discoveries"></ref> ==આધુનિક સાધનો== === પ્રાચીન મૂળ ધરાવતાં આધુનિક સાધનો === [[File:SevillaGlorietaDelReloj01.JPG|thumb|સેવિલે, એનદાલુસિયા, સ્પેનમાંનું 20મી સદીનું છાયાયંત્ર]] મુસ્લિમ ખગોળશાસ્ત્રીઓએ છાયાયંત્રોને વધુ આગળ વિકસાવ્યાં. પ્રાચીન છાયાયંત્રો નોડસ-આધારિત, સીધી કલાક રેખાઓ ધરાવતાં હતાં, તે અસમાન કલાકો દર્શાવતા- જેને હંગામી કલાકો પણ કહેવામાં આવતા, જે ઋતુઓ સાથે બદલાતા રહેતા. વર્ષનો કયો ભાગ છે તેને ધ્યાનમાં લીધા વિના તેમાં દરેક દિવસને 12 સરખા હિસ્સાઓમાં વહેંચવામાં આવ્યો હતો; આમ, શિયાળામાં કલાકો ટૂંકા રહેતા અને ઉનાળામાં લાંબા. આખા વર્ષ દરમ્યાન એકસરખી લંબાઈના કલાકો રાખવાનો વિચાર 1371માં અબુ'લ-હસન ઈબ્ન અલ-શાતિરની ખોજ હતી, જે મુહમ્મદ ઈબ્ન જાબીર અલ-બાત્તાની(અલબૅતેગ્ની)એ ત્રિકોણમિતિમાં કરેલી આરંભની શોધખોળો પર આધારિત હતી. ઈબ્ન અલ-શાતિરને ખબર હતી કે "પૃથ્વીની ધરીને સમાંતર હોય તેવો (છાયા)શંકુ વાપરવાથી એવા છાયાયંત્રો બનશે જેની કલાક રેખાઓ વર્ષના ગમે તે દિવસે એકસરખા કલાકો દર્શાવશે." તેનું છાયાયંત્ર એ આજે પણ અસ્તિત્વમાં હોય તેવું સૌથી પુરાણું ધ્રુવાભિમુખ-ધરી ધરાવતું છાયાયંત્ર છે. 1446માં આ વિચાર પશ્ચિમી છાયાયંત્રોમાં દેખાવો શરૂ થયો.<ref>{{Cite web|title=History of the sundial|url=http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.353|publisher=[[National Maritime Museum]]|access-date=2008-07-02|archive-date=2007-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010044606/http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.353|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|title=The Sundial And Geometry|first=Lawrence|last=Jones|journal=North American Sundial Society|volume=12|issue=4|date=December 2005|ref=harv}}</ref> સૂર્યકેન્દ્રીયતા અને એકસરખા કલાકો અંગે સ્વીકૃતિ સ્થપાયા પછી, તેમ જ ત્રિકોણમિતિમાં વધુ પ્રગતિ સધાયા પછી, રિનેસન્સ (નવજાગરણ- 14માથી 16મા સૈકાનો ગાળો) દરમ્યાન છાયાયંત્રો તેમના હાલના રૂપમાં વિકાસ પામ્યા, અને તે દરમ્યાન વિશાળ સંખ્યામાં બનતા થયા. <ref>{{Cite book|author=Mayall, Margaret W.; Mayall, R. Newton |title=Sundials: Their Construction and Use |url=https://archive.org/details/sundialstheircon0000maya |publisher=Dover Publications |location=New York |year=2002 |page=[https://archive.org/details/sundialstheircon0000maya/page/17 17] |isbn=0-486-41146-X}}</ref> 1524માં, ફ્રેન્ચ ખગોળશાસ્ત્રી ઓરોન્સે ફાઈને આઇવરિ (હાથીદાંતનું) છાયાયંત્ર બનાવ્યું, જે હજી પણ મોજૂદ છે;<ref>{{Cite web|last=O'Connor |first=J. J. |coauthors= Robertson, E. F|publisher=School of Mathematics and Statistics, [[University of St. Andrews]] |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Fine.html |title=Fine biography |access-date= 2008-03-31}}</ref> પાછળથી, 1570માં, ઈટાલિયન ખગોળશાસ્ત્રી ગિઓવાનની પાદોવાનીએ મ્યુરલ (ઊભા) અને ક્ષિતિજસમાંતર છાયાયંત્રોના નિર્માણ અને માંડણી માટેની સૂચનાઓ સમાવતો એક નિરૂપણ ગ્રંથ પ્રકાશિત કર્યો. એ જ રીતે, ગ્યૂસેપ્પ બિઆનસાનીનું ''કન્સ્ટ્રક્ટિયો ઈન્સ્ટ્રુમેન્ટી એડ હોરોલોજિયા સોલારિયા (Constructio instrumenti ad horologia solaria)'' (આશરે 1620) કેવી રીતે છાયાયંત્રો બનાવવા તેને ચર્ચે છે.<ref>{{la icon}} {{Cite web|url=http://www.nicolaseverino.it/Articoli/international%20bibliography.pdf|format=PDF|title=Bibliografia della Gnomonica|access-date=2008-06-21|publisher=British Sundial Society|author=Aked, Charles K.|coauthors=Severino, Nicola|year=1997|page=119|archive-date=2008-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080626002415/http://www.nicolaseverino.it/Articoli/international%20bibliography.pdf|url-status=dead}}</ref> [[પોર્ટુગલ|પોર્ટુગીઝ]] વહાણવટી ફેર્ડીનાન્દ માગેલાને 1522માં પૃથ્વી ફરતે તેની વહાણની પ્રદક્ષિણા દરમ્યાન દરેક વહાણ પર 18 રેત-ઘડિયાળો વાપરી.<ref>{{Cite book|author=Bergreen, Laurence |title=Over the Edge of the World: Magellan's Terrifying Circumnavigation of the Globe |publisher=Morrow |location=New York |year=2003 |isbn=0-06-621173-5|url=http://books.google.com/?id=uK9d2EFrMJIC&printsec=frontcover#PPA53,M1|page=53|access-date= 2008-06-22}}</ref> સમુદ્ર પર સમય માપવાની જૂજ વિશ્વસનીય પદ્ધતિઓમાંથી એક તે રેત-ઘડિયાળ હોવાથી, એવું અનુમાન કરવામાં આવે છે કે તેનો ઉપયોગ છેક 11મી સદી જેટલા પહેલેના સમયમાં લાકડાનાં વહાણોમાં થતો હતો, જ્યારે તેણે નૌકાનયન માટે સહાયક તરીકે ચુંબકીય હોકાયંત્રને પૂરક કામ આપ્યું હશે. અલબત્ત, તેના ઉપયોગનો સૌથી જૂનો પુરાવો 1338ના અમ્બ્રોગિઓ લોરેનઝેટ્ટીના ચિત્ર, ''ઍલિગરિ ઓફ ગુડ ગવર્મેન્ટ'' માં જોવા મળે છે.<ref>ફ્રુગોની પૃ. 83</ref> 15મી સદી પછી, સમુદ્ર પર, ચર્ચોમાં, ઉદ્યોગોમાં અને રસોઈમાં સુદ્ધાં રેત-ઘડિયાળના વ્યાપક ઉપયોગો થવા માંડ્યા; તે સમય-માપણીનું પ્રથમ ભરોસાપાત્ર, પુનઃઉપયોગક્ષમ, પ્રમાણમાં ચોક્કસ, અને આસાનીથી બનાવી શકાય તેવું સાધન હતું. રેત-ઘડિયાળના કેટલાંક પ્રતીકાત્મક અર્થો પણ થવા માંડ્યા, જેમ કે મૃત્યુ, ક્ષણભંગુરતા, તક, અને સામાન્ય રીતે દાઢીધારી, ઘરડા માણસના રૂપમાં રજૂ કરાતા ફાધર ટાઈમ.<ref>{{Cite book|author=Macey, Samuel L. |title=Encyclopedia of Time |publisher=Garland Pub |location=New York |year=1994 |isbn=0-8153-0615-6|url=http://books.google.com/?id=F7wNQk219KMC&printsec=frontcover#PPA209,M1|access-date= 2008-06-22|page=209}}</ref> જો કે ચીનમાં પણ તેમનો ઉપયોગ થતો હતો, પણ ત્યાં રેત-ઘડિયાળોનો ઇતિહાસ અણજાણીતો છે.<ref>{{Cite book|last=Blaut|first=James Morris|title=Eight Eurocentric Historians|publisher=Guildford Press|year=2000|isbn=1572305916|url=http://books.google.com/?id=ktn7LmLgc6oC&printsec=frontcover#PPA186,M1|page=186|access-date= 2008-06-22}}</ref> ===ઘડિયાળો=== [[File:Abbot Richard Wallingford.jpg|thumb|right|સંત અલ્બાન્સ ઍબ્બીની ખગોળીય ઘડિયાળ, જે તેના મઠાધિપતિ, રિચાર્ડ ઓફ વૅલિંગફોર્ડે બનાવી હતી]] ઘડિયાળમાં કાંડા-ઘડિયાળથી માંડીને લોંગ નાઉની ઘડિયાળ સુધીનાં, વ્યાપક પટનાં સાધનોનો સમાવેશ થાય છે. ઘડિયાળ માટેનો અંગ્રેજી શબ્દ ''ક્લોક(clock)'' મધ્યયુગના ઈંગ્લિશ શબ્દ 0}clokke પરથી, ઓલ્ડ નોર્થ ફ્રેન્ચ ''cloque'' પરથી, અથવા મધ્યયુગના ડચ શબ્દ ''clocke'' પરથી આવ્યો હોવાનું કહેવાય છે, આ તમામ મૂળ શબ્દોનો અર્થ ''ઘંટ/ઘંટડી'' (બેલ) થાય છે, અને તે મધ્યયુગીન લૅટિન ''clocca'' પરથી બન્યો છે, જેનો અર્થ પણ ઘંટ/ઘંટડી જ થાય છે.<ref>{{Cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=clock |title=Clock Etymology |access-date= 2008-04-27|publisher=[[Online Etymology Dictionary]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/Clock|title=Merriam-Webster Online: Clock|access-date= 2008-06-20|work=[[Webster's Dictionary]]}}</ref><ref>{{Cite book|title=''[[The American Heritage Dictionary of the English Language]]|publisher=[[Houghton Mifflin]]|url=http://www.bartleby.com/61/31/C0413100.html|access-date=2007-12-04|edition=Fourth|isbn=0395825172|author=executive editor, Joseph P. Pickett|year=1992|archive-date=2008-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205004959/http://www.bartleby.com/61/31/C0413100.html|url-status=dead}}</ref> ખરે જ, સમયના ગાળાને સૂચવવા માટે ઘંટનો ઉપયોગ થતો હતો; સમુદ્ર પર અને મઠોમાં વીતતા કલાકોને તે સૂચવતા હતા. સમગ્ર ઇતિહાસમાં, ઘડિયાળોની કાર્યશક્તિ માટે વિવિધ સ્રોતો જોવા મળ્યા હતા, જેમાં ગુરુત્વાકર્ષણ બળ, સ્પ્રિંગો અને વીજળીનો સમાવેશ થાય છે.<ref>{{Cite web|publisher=[[St. Edmundsbury]] Borough Council|url=http://www.stedmundsbury.gov.uk/sebc/visit/mechanicaltimekeeping.cfm|title=Mechanical Timekeeping|access-date=2007-12-10|archive-date=2008-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080704065329/http://www.stedmundsbury.gov.uk/sebc/visit/mechanicaltimekeeping.cfm|url-status=dead}}</ref><ref name="nistrevolution"></ref> યાંત્રિક ઘડિયાળની કારીગરીની શોધનું શ્રેય સામાન્ય રીતે ચીની અધિકારી લિઆંગ લિંગઝાન અને સાધુ યી ઝિંગને આપવામાં આવે છે.<ref name="ASME"></ref><ref name="Shafer"></ref><ref name="Davies434">ડૅવિસ, નોર્મન; પૃ. 434</ref> અલબત્ત, પશ્ચિમમાં 14મી સદી સુધી યાંત્રિક ઘડિયાળો વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાતી નહોતી. મધ્યયુગીન મઠ/આશ્રમોમાં પ્રાર્થના માટેનો નિયમિત સમય જાળવવા માટે ઘડિયાળોનો ઉપયોગ થતો. ઘડિયાળમાં સતત સુધારણા થતી રહી, અને 17મી સદીમાં ડચ વિજ્ઞાની, ક્રિસ્તિઆન હુયગેન્સે પ્રથમ લોલક ઘડિયાળ ડિઝાઈન કરી તથા તેને બનાવી. ====પશ્ચિમની આરંભની યાંત્રિક ઘડિયાળો==== સૌથી શરૂઆતના મધ્યયુગીન યુરોપિયન ઘડિયાળ બનાવનારા ખ્રિસ્તી સાધુઓ હતા.<ref>{{Cite book|title=Understanding the Middle Ages|first=Harald|last=Kleinschmidt|year=2000|publisher=Boydell & Brewer|isbn=085115770X|url=http://books.google.com/?id=JlwDcFHzds0C&printsec=frontcover#PPA26,M1|access-date= 2008-06-22|page=26}}</ref> મધ્યયુગીન ધાર્મિક સંસ્થાઓને ઘડિયાળની જરૂર પડતી કારણ કે દૈનિક પ્રાર્થના અને કામની સારણીનું સખતાઈપૂર્વક નિયમન થતું. વિવિધ પ્રકારના સમય-કહેતાં અને રૅકોર્ડ કરતાં સાધનોની મદદથી કરવામાં આવતું, જેમ કે જળ ઘડિયાળો, છાયાયંત્રો અને અંશાંકિત મીણબત્તીઓ, જે સંભવતઃ એક બીજા સાથે પણ વપરાતાં.<ref name="nistrevolution">{{Cite web |url=http://physics.nist.gov/GenInt/Time/revol.html |title=A Revolution in Timekeeping |access-date=2008-04-30 |publisher=NIST |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409174853/http://physics.nist.gov/GenInt/Time/revol.html |archive-date=2008-04-09 |url-status=live }}</ref><ref name="Abbot">{{Cite book|first=Abbot|last=Payson Usher|year=1988|publisher=Courier Dover Publications|title=A History of Mechanical Inventions|url=https://archive.org/details/historyofmechani0000ushe_h4d4|isbn=048625593X}}</ref> જ્યારે યાંત્રિક ઘડિયાળોનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો, ત્યારે ચોક્સાઈની ખાતરી કરવા માટે ઘણે ભાગે તેમને દિવસમાં કમસે કમ બે વખત વાઉન્ડ(wound) કરવામાં આવતી.<ref>અશર, પૃ. 194</ref> અગત્યના સમયો અને ગાળાઓને ઘંટ દ્વારા, કાં તો હાથથી વગાડીને અથવા પડતાં વજનિયા અથવા ફરતા મુશળ જેવા યાંત્રિક સાધન વડે વગાડીને જાહેર કરવામાં આવતા. છેક 850 જેટલા પહેલાંના સમયમાં, વેરોનાના આર્ચડીકન, પૅસિફિસસે એક જળ ઘડિયાળ (''હોરોલોજિયમ નોક્ટ્રનમ'' ) બંધાવી હતી.<ref>"અ હિસ્ટ્રી ઓફ મિકેનિકલ ઈન્વેન્શન્સ, ઍબટ પૅયસન અશર (1929), પૃ. 192 [http://books.google.es/books?id=xuDDqqa8FlwC&pg=PA192&lpg=PA192&dq=Pacificus,+archdeacon+of+Verona&source=bl&ots=dAv7DHwguD&sig=FtHg5VHnxTl86icxYHtKDxVKOjY&hl=es&ei=aU_MS8alBIL78Abs-93GBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CCUQ6AEwBA#v=onepage&q=pacificus&f=false]"</ref> ઇતિહાસકાર થોમસ વૂડ્સ લખે છે તેમ, ઘડિયાળોના વિકાસમાં ધાર્મિક આવશ્યકતાઓ અને મધ્યયુગીન સાધુઓની તકનિકી કુશળતા નિર્ણાયક પરિબળો બન્યાં હતાઃ {{bquote|The monks also counted skillful clock-makers among them. The first recorded clock was built by the future [[Pope Sylvester II]] for the German town of [[Magdeburg]], around the year 996. Much more sophisticated clocks were built by later monks. Peter Lightfoot, a 14th-century monk of [[Glastonbury Abbey|Glastonbury]], built one of the oldest clocks still in existence, which now sits in excellent condition in [[Science Museum (London)|London's Science Museum]].}} [[File:Giovanni Di Dondi clock .png|left|thumb|દ દોન્દીની 1364ની પાદ્વા ઘડિયાળ<ref>ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી ખાતે 1461ની એક હસ્તપ્રતમાંના ચિત્રનિરૂપણની આધુનિક ટ્રેસિંગ (MS Laud. Misc. 620 Folio 10). [211]</ref>]] 11મી સદીનાં લખાણોમાં ઘડિયાળોની હાજરી દર્શાવે છે કે એ ગાળામાં તે યુરોપમાં સારી-એવી જાણીતી હતી.<ref name="Reid">રેઈડ, પૃ. 4</ref> 14મી સદીની શરૂઆતમાં, ફ્લોરેન્ટાઈન કવિ દાન્તે અલિઘિએરીએ પોતાની ''પૅરાડિસો'' માં એક ઘડિયાળનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો;<ref>"ધેન, એઝ અ હોરોલોગ ધેટ કોલ્થ અસ / વૉટ ટાઈમ ધ બ્રિજ ઓફ ગોડ ઈસ રાઈઝિંગ અપ (Then, as a horologe that calleth us / What time the Bride of God is rising up)". {{Cite web |url=http://italian.about.com/library/anthology/dante/blparadiso010.htm |title=Paradiso – Canto X – Divine Comedy – Dante Alighieri – La Divina Commedia |publisher=[[About.com]] |access-date=2008-04-11 |archive-date=2008-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080506172104/http://italian.about.com/library/anthology/dante/blparadiso010.htm |url-status=dead }}</ref> આ ઉલ્લેખને કલાકે ટકોરા મારતી ઘડિયાળના પ્રથમ સાહિત્યિક સંદર્ભ તરીકે ગણવામાં આવે છે.<ref name="Reid"></ref> ઘડિયાળકામનું સૌથી પહેલું વિગતવાર વર્ણન પાદ્વા ખાતે ખગોળશાસ્ત્રના પ્રોફેસર, ગિઓવાનની દ દોન્દીએ, તેમના 1364ના નિરૂપણ ગ્રંથ ''Il ટ્રેક્ટાટસ અસ્ત્રારી(Il Tractatus Astrarii)'' માં રજૂ કર્યું છે.<ref name="Davies434"></ref> તેનાથી પ્રેરાઈને કેટલીક આધુનિક પ્રતિકૃતિઓ બની, જેમાંની કેટલીક લંડનના સાયન્સ મ્યૂઝિઅમમાં અને સ્મિથસોનિયન ઈન્સ્ટિટ્યૂશનમાં પણ બની.<ref name="Davies434"></ref> આ સમયગાળામાં બંધાયેલી ઘડિયાળોના અન્ય નોંધપાત્ર ઉદાહરણો છે મિલાન (1335), સ્ટ્રાસબોર્ગ (1354), લુન્ડ (1380), રોઉએન (1389) અને પ્રાગ્યુ (1462).<ref name="Davies434"></ref> આશરે 1386ના વખતની, સૅલિસબરી કૅથેડ્રલ ક્લોક, હજી પણ પોતાના મૂળ પૂરજાઓ સહિત, ચાલુ સ્થિતિમાં હોય તેવી વિશ્વની સૌથી જૂની ઘડિયાળ છે.<ref name="Salisbury">{{Cite web| title=Oldest Working Clock, Frequently Asked Questions, Salisbury Cathedral| url=http://www.salisburycathedral.org.uk/visitor.faqs.php?id=23| access-date=2008-04-04| archive-date=2009-06-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20090615050257/http://www.salisburycathedral.org.uk/visitor.faqs.php?id=23| url-status=dead}}</ref> તેને કોઈ તકતી નથી, કારણ કે તેનો હેતુ વખતોવખત ચોક્કસ સમયાનુસાર ઘંટ વગાડવાનો છે.<ref name="Salisbury"></ref> લગભગ {{convert|1.2|m|ft}} ચો. માપ ધરાવતી આ ઘડિયાળના ચક્રો અને ગિઅરો, ખુલ્લી, ખોખાં-જેવી દેખાતી લોખંડની ખુલ્લી ફ્રેમમાં બેસાડવામાં આવ્યા છે. ધાતુની માથા વિનાની ખીલીઓ અને ડટ્ટા વડે તેનું ફ્રેમવર્ક એકસાથે રાખવામાં આવ્યું છે, અને આ સમયની ઘડિયાળો માટે પ્રમાણભૂત ગણાતું તેમ તેની ગતિનિયામક કળ એ ધાર પર અને ફોલિઓટ પ્રકારની છે. ગરગડી પરથી લટકતા બે વિશાળ પથ્થરો થકી તેને કાર્યશક્તિ પહોંચાડવામાં આવે છે. જેમ વજનિયાં નીચે પડે, તેમ લાકડાનાં પીપો પરથી દોરડું છૂટતું જાય. એક પીપ મુખ્ય ચક્રને ચલાવે છે, જે ગતિનિયામક દ્વારા નિયંત્રણ પામે છે, અને બીજું ટકોરાની યંત્રરચનાને અને હવારોધકને ચલાવે છે.<ref name="Salisbury"></ref> પીટર લાઈટફૂટની આશરે 1390માં બંધાયેલી વેલ્સ કૅથેડ્રલ ક્લોક, પણ નોંધ લેવા જેવી છે.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/pda/A659892?s_id=1|title=Wells Cathedral Clock – BBC|publisher=[[British Broadcasting Corporation]]|access-date= 2008-06-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/06579a.htm|title=[[Catholic Encyclopedia]]: Glastonbury Abbey|publisher=Kevin Knight|access-date= 2007-12-10}}</ref> તેની તકતી વિશ્વ માટેનો ભૂકેન્દ્રીય દૃષ્ટિકોણ રજૂ કરે છે, જેમાં [[સૂર્ય|સૂર્ય]] અને [[ચંદ્ર|ચંદ્ર]], વચ્ચે સ્થિર [[પૃથ્વી|પૃથ્વી]]ની આસપાસ વર્તુળાકારે ફરે છે. મૂળ મધ્યયુગીન ચહેરાને રજૂ કરતી હોવાથી, કોપેર્નિકન-પહેલાંના વિશ્વના દાર્શનિક મૉડલને બતાવતી હોવા માટે તે અજોડ છે.<ref name="wells">{{Cite web|url=http://www.wellscathedral.org.uk/history/presentbuilding/theclock.shtml|title=Wells Cathedral History|publisher=WellsCathedral.org.uk|access-date=2008-06-21|archive-date=2011-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110120194315/http://www.wellscathedral.org.uk/history/presentbuilding/theclock.shtml|url-status=dead}}</ref> ઘડિયાળની ઉપર આકૃતિઓનું જૂથ છે, જે ઘંટ વગાડે છે, અને ઘોડે બેઠેલા ઉમરાવો છે જે દર 15 મિનિટે પટ્ટી પર વર્તુળાકારે ફરે છે.<ref name="wells"></ref><ref name="ScienceMuseum"></ref> 17મી સદીમાં, આ ઘડિયાળ લોલક ઘડિયાળમાં અને ઍંકર ગતિનિયામકમાં પરિવર્તિત થઈ ગઈ, અને 1884માં તેને લંડનના સાયન્સ મ્યૂઝિઅમમાં મૂકવામાં આવી, જ્યાં તે કાર્યરત સ્થિતિમાં રહી.<ref name="ScienceMuseum">{{Cite web |url=http://www.sciencemuseum.org.uk/objects/time_measurement/1884-77.aspx |title=Wells Cathedral clock, c.1392 |access-date=2008-02-11 |publisher=[[Science Museum (London)]] |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011185453/http://www.sciencemuseum.org.uk/objects/time_measurement/1884-77.aspx |url-status=dead }}</ref> આવી જ ખગોળીય ઘડિયાળો અથવા ''હોરોલોગ્સ'' , એક્સિટર, ઓટ્ટેરી સેંટ મૅરી, અને વિમ્બોર્ન મિન્સ્ટરમાં જોઈ શકાય છે. [[File:Orloj-AstronomicalDial.jpg|thumb|right|પ્રાગ ખગોળીય ઘડિયાળ (1462)]] આજ સુધી ટકી ન શકી તેવી એક ઘડિયાળ તે સેંટ અલ્બાન્સની ઍબી હતી, તેને 14મી સદીમાં મઠાધિપતિ રિચાર્ડ ઓફ વૉલિંગફોર્ડે બંધાવી હતી. <ref>{{Cite book|last=Gransden|first=Antonia|title=Historic Writing in England|publisher=Routledge|year=1996|isbn=0415151252|url=http://books.google.com/?id=Cx0f2oVZI64C&printsec=frontcover#PPA122,M1|page=122|access-date= 2008-06-22}}</ref> હેન્રી આઠમાએ મઠ/આશ્રમોનું જે વિસર્જન કર્યું તે દરમ્યાન કદાચ તે નાશ પામી, પરંતુ તેની ડિઝાઈન અંગેની મઠાધિપતિની નોંધો પરથી તેના પૂરા-કદનું પુનર્નિમાણ થઈ શક્યું. સમય દર્શાવવાની સાથે સાથે, ખગોળીય ઘડિયાળ ચંદ્ર ગ્રહણોનું ચોક્કસ અનુમાન કરી શકતી, અને તેમાં સૂર્ય, ચંદ્ર (યુગ, કળા, અને ગ્રહણનું છેદબિંદુ), તારાઓ અને ગ્રહો, તેમ જ ભાવિનું ચક્ર, અને લંડન બ્રિજ ખાતે ભરતીઓટની સ્થિતિ દર્શક પણ બતાવતી હોઈ શકે.<ref name="Astrarium">{{Cite web|last=Burnett-Stuart|first=George|title=De Dondi's Astrarium|work=Almagest|publisher=Computastat Group Ltd.|url=http://www.almagest.co.uk/middle/astrar.htm|access-date=2008-04-21|archive-date=2008-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20080530194815/http://www.almagest.co.uk/middle/astrar.htm|url-status=dead}}</ref> થોમસ વૂડ્સ પ્રમાણે, "ટૅકનોલૉજીને લગતા વિકાસમાં તેની તોલે આવે તેવી કોઈ ઘડિયાળ કમ સે કમ બીજી બે સદી સુધી જોવા મળી નહોતી."<ref>મૅકેય, પૃ. 130</ref> ગિઓવાનની દ દોન્દી આવો જ એક બીજો યાંત્રિક ઘડિયાળનો નિર્માતા હતો, તેની ઘડિયાળ બચી શકી નહોતી, પણ ડિઝાઈનોના આધારે તેની પ્રતિકૃતિ બનાવવામાં આવી હતી. દ દોન્દીની ઘડિયાળ સાત-મોં ધરાવતી 107 ગતિશીલ હિસ્સાઓની બનેલી હતી, જે સૂર્ય, ચંદ્ર, અને પાંચ ગ્રહો, તેમ જ ધાર્મિક ઉત્સવના દિવસો બતાવતા હતા.<ref name="Astrarium"></ref> લગભગ આ ગાળામાં, મઠ અને આશ્રમો(મૉનેસ્ટરિઓ)માં અગત્યના પ્રસંગો અને સમયો ધ્યાનમાં રાખવા માટે યાંત્રિક ઘડિયાળોને ઉપયોગમાં લેવી શરૂ થઈ હતી, જેણે ધીમે ધીમે એ જ ઉદ્દેશ સર કરતી જળ-ઘડિયાળોનું સ્થાન લઈ લીધું.<ref>{{Cite book|author=North, John David |title=God's Clockmaker: Richard of Wallingford and the Invention of Time |publisher=Hambledon & London |year=2005 |isbn=1-85285-451-0|url=http://books.google.com/?id=rAuj1_x34XoC&printsec=frontcover#PPR15,M1|page=xv|access-date= 2008-06-22}}</ref><ref>{{Cite journal| last = Watson | first = E. | title = The St. Albans Clock of Richard of Wallingford | journal = Antiquarian Horology | volume = 11 | issue = 6 | pages = 372–384 | publisher = [[Antiquarian Horological Society]] | year = 1979 | ref = harv}}</ref> મધ્ય યુગ દરમ્યાન, ઘડિયાળોનો ઉપયોગ મહદ્ અંશે ધાર્મિક હેતુઓ માટે થતો; તે સિવાય બિનસાંપ્રદાયિક સમયદર્શક તરીકે તેને પહેલી વખત લગભગ 15મી સદીની આસપાસ ઉપયોગમાં લેવામાં આવી. ડબ્લિનમાં, સમયની જાહેર-સરકારી માપણી એ એક સ્થાનિક પ્રથા બની ગઈ, અને 1466 સુધીમાં થોલસેલ(નગર કોર્ટ અને કાઉન્સિલ ચેમ્બર)ની ટોચે જાહેર ઘડિયાળ ઊભી કરી દેવામાં આવી.<ref name="Dublin60">ક્લાર્કે, પૃ. 60</ref> આયર્લૅન્ડમાં તે કદાચ તેના જેવા પ્રકારની પ્રથમ ઘડિયાળ હતી, અને તે માત્ર કલાક-કાંટો જ ધરાવતી હતી.<ref name="Dublin60"></ref> કિલ્લાઓની વધતી જતી જાહોજલાલીના પ્રતાપે મિનારાની ઘડિયાળો અસ્તિત્વમાં આવી.<ref name="Bottomley34">બોટ્ટોમલી, પૃ. 34</ref> લીડ્સ કિલ્લા પરની 1435ની ઉદાહરણરૂપ ઘડિયાળ બચી જવા પામી છે; તેના ચહેરાને ઈશુખ્રિસ્તના ક્રૂસારોપણની, મૅરીની અને સંત જ્યોર્જની તસવીરોથી સજાવવામાં આવ્યો છે.<ref name="Bottomley34"></ref> મધ્ય યુગ દરમ્યાનના પશ્ચિમ યુરોપમાંના ઘડિયાળ-ટાવરોમાં કેટલીક વખત ડંકા બજાવતી ઘડિયાળો હતી. આવી સૌથી પ્રખ્યાત મૂળ ઘડિયાળ, જે હજી પણ ટાવર પર છે, તે કદાચ વેનિસના સંત માર્ક ચોકમાં સંત માર્ક ક્લોક ટાવરની ટોચ પરની સંત માર્ક ક્લોક છે, જેને 1493માં રેગ્ગિઓ ઍમિલિયામાંથી ઘડિયાળ-નિર્માતા ગિઆન કાર્લો રેનિઅરી દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવી હતી. 1497માં, સિમોન કૅમ્પાનાટોએ વિશાળ ડંકો ઘડ્યો, જેની પર દરેક નિશ્ચિત વીતેલા-સમયે ''ડ્યૂ મોરી'' (''બે હબસીઓ'' ) તરીકે ઓળખાતી બે યાંત્રિક કાંસાની મૂર્તિઓ (ઊંચાઈ 2,60 મી.) મોગરીથી ડંકો વગાડતી. તેનાથી પણ પહેલાંની ઘડિયાળ તે (1490માં હાનુસ તરીકે પણ ઓળખાતા ઘડિયાળનિષ્ણાત જૅન રુઝે દ્વારા નિર્મિત) પ્રાગ ખગોળીય ઘડિયાળ છે, કે જેને એક અન્ય સ્રોતે જણાવ્યા અનુસાર 1410 જેટલા અગાઉના સમયમાં ઘડિયાળ-કારીગર મિકુલસ ઓફ કાદાન અને ગણિતશાસ્ત્રી જૅન સિન્ડેલ દ્વારા એકત્રિત કરીને બનાવવામાં આવી હતી. તેમાં દરરોજ કલાકે કલાકે ઍનિમેટેડ પૂતળાંઓની રૂપકાત્મક પરેડ ઘંટ વગાડતી હતી. આરંભની ઘડિયાળની તકતીઓમાં મિનિટો અને સેકન્ડો દર્શાવવાની વ્યવસ્થા નહોતી. મિનિટ દર્શક તકતી ધરાવતી ઘડિયાળ વિશેનો ઉલ્લેખ 1475ની એક હસ્તપ્રતમાં થયેલો છે,<ref name="haencyc"></ref> અને જર્મનીમાં 15મી સદીમાં મિનિટ અને સેકન્ડ સૂચવતી ઘડિયાળો અસ્તિત્વ ધરાવતી હતી.<ref>પૃ. 209, ''અ હિસ્ટ્રી ઓફ મિકેનિકલ ઈન્વેન્શન્સ'' , ઍબટ પૅયસન અશર, કુરિયર દોવેર પબ્લિકેશન્સ, 1988, ISBN 0-486-25593-X.</ref> મેજ ઘડિયાળો કે જે મિનિટો અને સેકન્ડો સૂચવતી હતી તે આ સમયગાળાથી અવારનવાર બનતી થઈ હતી, પણ જ્યાં સુધી લોલક ઘડિયાળ દ્વારા અને કાંડા ઘડિયાળોમાં, સર્પાકાર સંતુલન સ્પ્રિંગ દ્વારા ચોક્કસાઈ મેળવવી શક્ય બની નહીં ત્યાં સુધી તે પ્રચલિત બની નહોતી. 16મી સદીના ખગોળશાસ્ત્રી ટાયચો બ્રાહે તારાઓની સ્થિતિનું અવલોકન કરવા માટે મિનિટ અને સેકન્ડો સૂચવતી ઘડિયાળો વાપરતા.<ref name="haencyc">પૃ. 529, "ટાઈમ એન્ડ ટાઈમકિપિંગ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ", ''હિસ્ટ્રી ઓફ એસ્ટ્રોનોમિઃ એન એનસાઇક્લોપીડિયા'' , જ્હોન લેન્કફોર્ડ, ટેયલર એન્ડ ફ્રાન્સિસ, 1997, ISBN 0-8153-0322-X.</ref> ====તુર્ક યાંત્રિક ઘડિયાળો==== 1556ની આસપાસ લખાયેલા પોતાના પુસ્તક, ''ધ બ્રાઈટેસ્ટ સ્ટાર્સ ફોર ધ કન્સ્ટ્રક્શન ઓફ મિકેનિકલ ક્લોક્સ'' (''Al-Kawākib al-durriyya fī wadh' al-bankāmat al-dawriyya'' )માં, તુર્ક ઈજનેર તાકી અલ-દિને વર્જ-અને-ફોલિઓટ ગતિનિયામક, ગિઅરોની સ્ટ્રાઈકિંગ ટ્રેન, અલાર્મ, અને ચંદ્રની કળાઓના પ્રતિનિધિત્વ સહિતની એક વજન-સંચાલિત ઘડિયાળનું વર્ણન કર્યું છે.<ref>અહમદ વાય અલ-હસન અને ડોનાલ્ડ આર. હિલ (1986), "ઈસ્લામિક ટૅકનોલૉજી", કૅમ્બ્રિજ, ISBN 0-521-42239-6, પૃ. 59</ref> 15મી-સદીની શરૂઆતની યુરોપિયન યાંત્રિક અલાર્મ ઘડિયાળોની જેમ,<ref>પૃ. 249, ''ધ ગ્રોવ એનસાઇક્લોપીડિયા ઓફ ડેકોરેટિવ આર્ટ્સ'' , ગોર્ડોન કૅમ્પબેલ, ખંડ 1, ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 2006, ISBN 0-19-518948-5.</ref><ref>[http://national-clockshop-directory.com/Clock-Dictionary/m-main.htm "મોનાસ્ટિક અલાર્મ ક્લોક્સ, ઈટાલિયન"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121090042/http://national-clockshop-directory.com/Clock-Dictionary/m-main.htm |date=2008-11-21 }}, નોંધ, ક્લોક ડિક્શનરી.</ref> તેમાં યોગ્ય સમય પર ડાયલ ચક્ર પર ખીલી મૂકવાથી અલાર્મ ગોઠવાતો હતો. ઘડિયાળ કલાક, ડિગ્રી અને મિનિટ એમ ત્રણ ડાયલ(ચંદો) ધરાવતી હતી. પાછળથી તાકી અલ-દિને ઈસ્તાનબુલ વેધશાળા માટે એક ઘડિયાળ બનાવી હતી, જેમાં તેમણે સાચાં ઉદ્ગમોના અવલોકન માટે તેનો ઉપયોગ કર્યો હતો, તેમના શબ્દોમાં: "આપણે ત્રણ ડાયલ (ચંદો) ધરાવતી એક યાંત્રિક ઘડિયાળ બનાવી છે, જે કલાકો, મિનિટો, અને સેકન્ડો બતાવે. અમે દરેક મિનિટને પાંચ સેકન્ડમાં વહેંચી છે."{{Page needed|date=September 2010}} 16મી-સદીના વ્યવહારુ [[ખગોળશાસ્ત્ર|ખગોળશાસ્ત્ર]]માં આ એક અગત્યનો ફેરફાર હતો, કારણ કે સદીની શરૂઆતમાં ઘડિયાળો ખગોળીય હેતુઓ માટે વાપરી શકાય તેટલી ચોક્કસ નહોતી.<ref name="Tekeli">{{cite encyclopedia | first = Sevim | last = Tekeli | title = Taqi al-Din | year = 2008 | encyclopedia = Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures | publisher = Springer | ISBN = 978-1-4020-4559-2 (print), ISBN 978-1-4020-4425-0 (online) | url = http://www.springer.com/philosophy/philosophy+of+sciences/book/978-1-4020-4425-0 }}</ref> સમયને મિનિટોમાં માપતી એક ઘડિયાળ, તુર્ક ઘડિયાળ-કારીગર, મેશુર શેય્હ દેદેએ 1702માં બનાવી હતી.<ref>{{Cite journal|title=Topkapi’s Turkish Timepieces|first=Paul|last=Horton|year=1977|journal=[[Saudi Aramco World]], July–August 1977|pages=10–13|url=http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197704/topkapi.s.turkish.timepieces.htm|access-date=2008-07-12|ref=harv|archive-date=2008-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20081122021637/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197704/topkapi.s.turkish.timepieces.htm|url-status=dead}}</ref> ====લોલક ઘડિયાળો==== યાંત્રિક ઘડિયાળમાં નવી વસ્તુઓ ઉમેરાતી રહી, જેના ભાગરૂપે 15મી સદીમાં ઘરેલૂ વપરાશની ઘડિયાળોનું કદ નાનું કરવામાં આવ્યું, અને 16મી સદીમાં વ્યક્તિગત ઘડિયાળો આવી.<ref name="Davies434"></ref> 1580ના દાયકામાં, ઈટાલિયન મહાન બહુવિદ્ ગૅલિલીઓ ગૅલિલીએ લોલકના નિયમિત આંદોલનોનો કાળજીપૂર્વક અભ્યાસ કર્યો, અને શોધ્યું કે એક ઘડિયાળનું નિયમન માટે પણ તેનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.<ref name="nistrevolution"></ref><ref name="Pockets">{{Cite book|last=Davies |first=Eryl |title=Pockets: Inventions |publisher=[[Dorling Kindersley]] |location=London |year=1995 |isbn=0751351849}}</ref> ગૅલિલીઓએ છેક 1582 જેટલા પહેલાં લોલકનો અભ્યાસ કર્યો હોવા છતાં, તેણે ખરેખર ક્યારેય એ ડિઝાઈન પર આધારિત ઘડિયાળ બનાવી નહીં.<ref name="nistrevolution"></ref> પ્રથમ લોલક ઘડિયાળ એક [[નેધરલેંડ|ડચ]] વિજ્ઞાની, ક્રિસ્તિઆન હેયગેન્સે 1656માં ડિઝાઈન કરી તેમ જ બનાવી હતી.<ref name="nistrevolution"></ref> શરૂઆતની ઘડિયાળોમાં પ્રતિ દિવસ એક મિનિટ કરતાં ઓછી ભૂલ આવતી હતી, અને પાછળથી તો માત્ર 10 સેકન્ડ જેટલી ભૂલ આવતી, અને પોતાના સમયમાં અત્યંત ચોક્કસ બની હતી.<ref name="nistrevolution"></ref> 17મી અને 18મી સદીઓમાં લોલક ઘડિયાળોના વિકાસમાં મુખ્ય યોગદાન આપનાર બીજા તે જેઝ્યુઈટ હતા, જે "ચોકસાઈની અગત્યતાની અસામાન્ય એવી કિંમત આંકતા" હતા.<ref name="Woods100">વૂડ્સ, પૃ. 100-101</ref><ref name="Woods103">વૂડ્સ, પૃ. 103</ref> ઉદાહરણ તરીકે, એક-સેકન્ડના લોલકનું ચોક્કસ માપ લેવામાં, ઈટાલિયન ખગોળશાસ્ત્રના પિતા ગિઓવાનની બૅટ્ટીસ્તા રિકસિઓલીએ નવ સાથી જેઝ્યુઇટોને "એક જ દિવસમાં લગભગ 87,000 આવર્તનો ગણવા માટે" મનાવ્યા હતા.<ref name="Woods103"></ref> તે ગાળાના વૈજ્ઞાનિક વિચારોનું પરીક્ષણ કરવામાં અને તેમને ફેલાવવામાં તેમણે નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી હતી, અને હેયગન્સ જેવા સમકાલીન વિજ્ઞાનીઓ સાથે જોડાયા હતા.<ref name="Woods100"></ref> આધુનિક લાંબા કબાટવાળી ઘડિયાળ, જે ગ્રાન્ડફાધર ક્લોક તરીકે પણ જાણીતી છે, તેનાં મૂળિયાં આશરે 1670માં ઍંકર ગતિનિયામક યંત્રરચનાની શોધમાં સમાયેલાં છે.<ref>{{Cite book|title=A Short History of Technology: From the Earliest Times to A.D. 1900|last=Derry|first=T. K.|publisher=Courier Dover Publications|year=1993|isbn=0486274721|url=http://books.google.com/?id=PoAJbWm3nEUC&printsec=frontcover#PPA293,M1|page=293|access-date= 2008-06-22}}</ref> તે પહેલાં, લોલક ઘડિયાળોમાં જૂની વર્જ ઈસ્કૅપમેન્ટ યંત્રરચના વપરાતી હતી, જેમાં લોલકને આંદોલન માટે ખૂબ મોટા વિસ્તારની, આશરે 100°ના આંદોલનની જરૂર પડતી. અત્યંત મોટા કબાટની જરૂરિયાતને ટાળવા માટે, મોટા ભાગની ઘડિયાળોમાં ટૂંકું લોલક ધરાવતી વર્જ ઈસ્કૅપમેન્ટ યંત્રરચના વાપરવામાં આવતી હતી. જો કે ઍંકર યંત્રરચનાએ, લોલકના આવશ્યક આંદોલનને ઘટાડીને 4°થી 6° જેટલો કરી દીધો, જેના કારણે ઘડિયાળીઓ માટે વધુ લાંબા લોલકો અને પરિણામે વધુ ધીમી ટિક ટિક ધરાવતી ઘડિયાળો બનાવવાનું શક્ય બન્યું. આ લાંબા લોલકોને ગતિ માટે ઓછી કાર્યશક્તિની જરૂર પડતી, તે ઓછો પ્રતિરોધ અને ઘસારો જન્માવતાં, તથા પોતાના ટૂંકા પૂર્વજો કરતાં તે વધુ ચોક્કસ હતાં. મોટા ભાગની લાંબા કબાટવાળી ઘડિયાળોમાં લોલકના ગોળાની મધ્યમાં એક મીટર (39 ઈંચ) જેટલું લાંબું લોલક વાપરવામાં આવે છે, જેમાં લોલકનું દરેક આંદોલન એક સેકન્ડ લે છે. ઊંચાઈ માટેની આટલી જરૂરિયાત, અને તેની સાથે સાથે ઘડિયાળને કાર્યશક્તિ આપતાં વજનિયાંઓ માટેની પડવાની લાંબી જગ્યાના કારણે, ઘડિયાળ માટે ઊંચા, સાંકડા કબાટોની પસંદગીને બળ મળ્યું.<ref>{{Cite web|last=Brain|first=Marshall|url=http://electronics.howstuffworks.com/clock.htm|title=How Pendulum Clocks Work|publisher=[[HowStuffWorks]] |access-date= 2007-12-10}}</ref> 1675માં, લોલક ઘડિયાળના અન્વેષણનાં 18 વર્ષો પછી, હેયગન્સે ખિસ્સા ઘડિયાળોનાં સંતુલન ચક્ર માટે સર્પાકાર સંતુલન સ્પ્રિંગની ગોઠવણી વિચારી, જે ઈંગ્લિશ સહજ ફિલસૂફ રોબર્ટ હૂકે શોધેલી સીધી સ્પ્રિંગમાં એક પ્રકારનો સુધારો હતો.<ref name="Pockets"></ref> તેના પરિણામે ખિસ્સા ઘડિયાળોની ચોક્સાઈમાં ખૂબ મોટો ફેર પડ્યો, જે કદાચ પ્રતિ દિવસ અમુક કલાકોથી પ્રતિ દિવસ 10 મિનિટ જેટલો મોટો ફેર હતો, યાંત્રિક ઘડિયાળોમાં લોલકની જે અસર થઈ તેના જેવો જ આ પ્રભાવ હતો.<ref name="NIST"></ref><ref>{{Cite book| last=Milham | first= Willis I. | title=Time and Timekeepers | year=1945 | publisher=MacMillan | location=New York | isbn=0780800087|page=226}}</ref> ====ઘડિયાળીઓ (ઘડિયાળ બનાવનારા)==== [[File:MontreGousset001.jpg|thumb|એક ખિસ્સા ઘડિયાળ]] પહેલા વ્યાવસાયિક ઘડિયાળીઓ તાળાં બનાવનાર લુહારો અને ઝવેરીઓના શ્રમિક-સમુદાયોમાંથી આવ્યા. ઘડિયાળ-નિર્માણને એક વિશિષ્ટ કસબમાંથી બહોળા ઉત્પાદનના ઉદ્યોગ રૂપે આકાર લેતાં ઘણાં વર્ષો લાગ્યાં.<ref name="Davies435"></ref> [[પૅરિસ|પૅરિસ]] અને બ્લોઈસ એ ફ્રાંસમાંના આરંભના ઘડિયાળ-નિર્માણનાં કેન્દ્રો હતાં. ફ્રેન્ચ ઘડિયાળીઓ, જેમ કે વેર્સાલીસના ઘડિયાળી જુલિયન લે રોય, ઘડિયાળના કબાટની ડિઝાઈન અને અલંકારક ઘડિયાળો બનાવવામાં આગેવાન હતા.<ref name="Davies435">ડૅવિસ, નોર્મન; પૃ. 435</ref> લે રોય ઘડિયાળી પરિવારની પાંચમી પેઢીનું ફરંજદ હતા, અને તેમના સમકાલીનો તેમનું "ફ્રાન્સનો, કદાચ યુરોપનો, સૌથી કુશળ ઘડિયાળી" કહીને વર્ણન કરતા હતા. તેમણે એક વિશિષ્ટ પુનરાવર્તન યંત્રરચના શોધી જેના કારણે ઘડિયાળો અને કાંડા-ઘડિયાળોની ચોકસાઈમાં સુધારો થયો, તેમણે અંદરનું ઘડિયાળકામ ખોલીને જોઈ શકાય તેવું એક ઢાંકણ બનાવ્યું, અને 3,500 જેટલી કાંડા-ઘડિયાળો બનાવી અથવા તેને બનાવવાના કામ પર દેખરેખ રાખી. તેમની આ શોધોને કારણે જે હરીફાઈ અને વૈજ્ઞાનિક રસાકસી ઊભી થઈ તેનાથી વળી સંશોધકોને વધુ ચોક્સાઈપૂર્વક સમય માપવાની નવી પદ્ધતિઓ શોધવા માટે પ્રોત્સાહન મળ્યું.<ref name="Leroy">{{Cite web|publisher=[[Getty Center]]|url=http://www.getty.edu/art/gettyguide/artMakerDetails?maker=556 |title=Julien Le Roy |access-date= 2008-04-05}}</ref> [[File:Pocketwatch movement.png|thumb|450px|1891ના એનસાઇક્લોપીડિયામાંથી, જૂના વખતની એક ખિસ્સા ઘડિયાળ]] ફ્રેન્ચ ક્રાંતિના પ્રત્યાઘાતનો ગાળો, 1794 અને 1795 વચ્ચે, ફ્રેન્ચ સરકારે ટૂંકાગાળા માટે દશાંશ ઘડિયાળો આદેશિત કરી, જેમાં 100 મિનિટોનો એક એવા 10 કલાકોમાં દિવસને વહેંચવામાં આવ્યો હતો.<ref name="Alder">અલ્ડેર, પૃ. 149-150</ref> અન્ય વ્યક્તિઓ સાથે, ખગોળશાસ્ત્રી અને ગણિતશાસ્ત્રી પાઈર્રે-સિમોન લાપ્લેસે પોતાની ખિસ્સા ઘડિયાળને દશાંશ સમય મુજબ ગોઠવી.<ref name="Alder"></ref> પાલૈસ દેસ તુઈલેરીસમાંની એક ઘડિયાળમાં 1801 જેટલા લાંબા સમય સુધી દશાંશ સમય રાખવામાં આવ્યો હતો, માત્ર રાષ્ટ્રની તમામ ઘડિયાળોને દશાંશ ઘડિયાળોમાં ફેરવવાના ખર્ચને કારણે જ દશાંશ ઘડિયાળો વ્યાપક બનતાં અટકી હતી.<ref name="Alder162">અલ્ડેર, પૃ. 150-162</ref> કારણ કે દશાંશ પદ્ધતિ આધારિત ઘડિયાળો સામાન્ય નાગરિકોને મદદરૂપ થવાને બદલે માત્ર ખગોળશાસ્ત્રીઓ માટે જ મદદરૂપ રહી હતી, આમ આ માપતોલની દશાંશ પદ્ધતિ સાથે સંકળાયેલા ફેરફારોમાંનો સૌથી અપ્રિય ફેરફાર હતો, અને તેથી તેને ત્યજી દેવામાં આવ્યો.<ref name="Alder162"></ref> જર્મનીમાં, નુરેમબેર્ગ અને ઑગ્સ્બર્ગ ઘડિયાળ-નિર્માણનાં આરંભનાં કેન્દ્રો હતાં, અને લાકડાની કુકૂ (કોયલ) ઘડિયાળમાં બ્લેક ફોરેસ્ટ નિષ્ણાત બન્યું હતું.<ref>{{Cite book|title=Victorian Antiques|url=https://archive.org/details/victorianantique0000shul|last=Shull|first=Thelma|publisher=C. E. Tuttle Co.|year=1963|page=[https://archive.org/details/victorianantique0000shul/page/65 65]}}</ref> 17મી અને 18મી સદીમાં ઈંગ્લિશ ઘડિયાળીઓએ પ્રભુત્વ મેળવ્યું હતું. હ્યુજીનોટ કારીગરોના ધસારાના પગલે સ્વિત્ઝરલૅન્ડે પોતાને એક ઘડિયાળ-નિર્માણના કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવ્યું, અને 19મી સદીમાં, સ્વિસ ઉદ્યોગે "વિશ્વભરમાં ઊંચી-ગુણવત્તા ધરાવતી મશીન-ઉત્પાદિત કાંડા ઘડિયાળોમાં સર્વોપરિતા મેળવી." વૉરસૉના ઍન્ટોની પાટેક અને બેર્નના ઍડ્રિન ફિલિપે દ્વારા સ્થાપિત, પાટેક ફિલિપે એ વખતની આગળ પડતી કંપની હતી.<ref name="Davies435"></ref> ====કાંડા-ઘડિયાળો==== {{Main|Wristwatch}} 1904માં, શરૂઆતના વૈમાનિક, અલ્બેર્ટો સાન્તોસ-દુમોન્તે, પોતાના મિત્ર, ફ્રેન્ચ ઘડિયાળી લુઈસ કાર્ટિયરને એક એવી ઘડિયાળ બનાવવા કહ્યું જે તેમને ફ્લાઈટ દરમ્યાન ઉપયોગી નીવડી શકે.<ref>{{Cite web | last = Silva de Mattos | first = Bento | title = Alberto Santos-Dumont | url = http://www.aiaa.org/content.cfm?pageid=428 | access-date = 2008-06-21 | publisher = American Institute of Aeronautics and Astronautics | archive-date = 2004-09-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20040913063012/http://www.aiaa.org/content.cfm?pageid=428 | url-status = dead }}</ref> ત્યાં સુધીમાં, 1868માં, પાટેક ફિલિપે કાંડા-ઘડિયાળની શોધ કરી ચૂક્યા હતા, પણ તે માત્ર ઘરેણાં રૂપે પહેરવાની "મહિલાઓની બ્રેસ્લેટ ઘડિયાળ" તરીકે જ. ખિસ્સા ઘડિયાળો બહુ યોગ્ય નહોતી, એટલે લુઈસ કાર્ટિયરે સાન્તોસ કાંડા-ઘડિયાળ બનાવી, જે પુરુષો માટેની અને વ્યવહારુ ઉપયોગ માટે ડિઝાઈન થયેલી પ્રથમ કાંડા-ઘડિયાળ હતી.<ref>{{Cite book|title=Lego Mindstorms NXT Hacker's Guide|url=https://archive.org/details/legomindstormsnx0000proc|last=Prochnow|first=Dave|publisher=McGraw-Hill|year=2006|isbn=0071481478}}</ref> જ્યારે અધિકારીઓએ જાણ્યું કે લડાઈમાં કાંડા-ઘડિયાળો, ખિસ્સા-ઘડિયાળો કરતાં વધુ સગવડભરી છે, એટલે પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમ્યાન કાંડા-ઘડિયાળોને લોકપ્રિયતા મળી. વધુમાં, ખિસ્સા ઘડિયાળ એ મુખ્યત્વે મધ્યમ વર્ગની વસ્તુ હતી, જ્યારે લશ્કરી સેવામાં દાખલ થતા પુરુષો સામાન્ય રીતે કાંડા-ઘડિયાળ ધરાવતા હતા, જે તેઓ તેમની સાથે લાવ્યા હોય તેમ બનતું તે પણ એક કારણ હતું. લડાઈઓ વધુ જટીલ બની અને એક સાથે સંયોજિત હુમલાઓ કરવા આવશ્યક બનવા લાગ્યા એટલે તોપખાના અને પાયદળના અધિકારીઓ તેમની ઘડિયાળ પર વધુ ને વધુ આધારિત બન્યા. ભૂમિ પર કાંડા-ઘડિયાળની જેટલી જરૂર પડતી તેટલી જ આકાશમાં પણ પડતીઃ લશ્કરી પાઇલોટોને તે ખિસ્સા ઘડિયાળો કરતાં વધુ સગવડભરી લાગી બરાબર એ જ કારણોસર જે કારણોસર સાન્તોસ-દુમોન્તને લાગી હતી. છેવટે, લશ્કરી કોન્ટ્રાક્ટરોએ ''આં મૅસ'' (સામૂહિક ધોરણે) કાંડા-ઘડિયાળો બનાવડાવી, પાયદળ અને પાઇલોટો બંને માટે. બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં, પોતાના સાદા કાળા ચંદા અને તેની પર સ્પષ્ટ સફેદ આંકડાઓને કારણે આસાન વાંચનક્ષમતા આપતી, એ-11 (A-11) કાંડા-ઘડિયાળ અમેરિકન વૈમાનિકોમાં લોકપ્રિય બની હતી.<ref>{{Cite book|last=Hoffman|first=Paul|title=Wings of Madness: Alberto Santos-Dumont and the Invention of Flight|url=https://archive.org/details/wingsofmadnessal0000hoff|publisher=Hyperion Press|year=2004|isbn=0786885718}}</ref> [[File:MIH-film12 color cerrected denoise.jpg|thumb|right|બેવડા-પીપ બોક્સ ક્રનૉમિટર.]] ====દરિયાઈ ક્રનૉમિટર==== દરિયાઈ ક્રનૉમિટર એ એવી ઘડિયાળો હતી જેનો સમુદ્ર પર પ્રમાણભૂત સમય તરીકે, આકાશી માર્ગ-નિર્દેશન થકી રેખાંશ નિશ્ચિત કરવા માટે ઉપયાગ થાય છે.<ref name="marinechrono"></ref> 1759માં બ્રિટિશ સરકારનું લૉંજિટયૂડ પ્રાઈઝ જીતનાર, યોર્કશાયરના સુથાર જ્હૉન હૅરિસને તેમને સૌથી પહેલી વખત વિકસાવી હતી. દરિયાઈ ક્રનૉમિટરો સ્થિર સ્થળનો- સામાન્ય રીતે ગ્રીનવિચ મિન ટાઈમનો સમય રાખે છે- જે દરિયો ખેડનારાઓને ભર બપોરને ઘડિયાળ સાથે સરખાવીને રેખાંશ નક્કી કરવાની સવલત આપે છે.<ref name="marinechrono">{{Cite web |url=http://www.nawcc.org/museum/nwcm/galleries/marine/marine.htm |title=Marine Chronometers Gallery |access-date=2008-05-20 |publisher=[[National Association of Watch and Clock Collectors]] |archive-date=2008-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080523155043/http://www.nawcc.org/museum/nwcm/galleries/marine/marine.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="manitoba">{{Cite web |url=http://www.manitobamuseum.ca/sg_marine.html |title=Science News – The Marine Chronometer |access-date=2008-05-20 |author=Marchildon, Jérôme |first=Jérôme last=Marchildon |publisher=[[Manitoba Museum]] |archive-date=2006-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060919035618/http://www.manitobamuseum.ca/sg_marine.html |url-status=dead }}</ref><ref name="longitudeprize">{{Cite web |url=http://www.nmm.ac.uk/collections/explore/index.cfm/category/chronometers |title=Chronometers, precision watches, and timekeepers |publisher=[[National Maritime Museum]] |location=[[Greenwich]] |access-date=2008-05-20 |archive-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029165741/http://www.nmm.ac.uk/collections/explore/index.cfm/category/chronometers |url-status=dead }}</ref> ===ક્રનૉમિટર=== [[File:Swatch Irony angle below.jpg|thumb|right|આધુનિક ક્વાર્ટઝ ઘડિયાળ અને ક્રનૉગ્રાફ]] ક્રનૉમિટર એ ચોક્સાઈનાં અમુક ધોરણો અનુસારનું જ્યાં-ત્યાં લઈ જઈ શકાય તેવું સમયદર્શક છે. શરૂઆતમાં આ શબ્દનો પ્રયોગ, આકાશી માર્ગનિર્દેશનના ઉપયોગથી રેખાંશ નિશ્ચિત કરવા માટે વપરાતી મેજ ઘડિયાળ, દરિયાઈ ક્રનૉમિટર માટે કરવામાં આવતો હતો.<ref name="marinechrono"></ref> વધુ તાજેતરમાં, આ શબ્દ ક્રનૉમિટર કાંડા-ઘડિયાળ માટે પણ લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો, જે સ્વિસ એજન્સી સીઓએસસી(COSC)એ નિર્ધારિત કરેલા ચોક્સાઈનાં અમુક ધોરણો અનુસારની એક કાંડા-ઘડિયાળ છે.<ref>{{Cite web|url=http://www.mido.ch/en/technology/COSC/default.htm|title=Reflecting on Time <nowiki>|</nowiki> COSC certified chronometer|publisher=Mido|access-date=29 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080606000352/http://www.mido.ch/en/technology/COSC/default.htm|archive-date=6 જૂન 2008|url-status=dead}}</ref> દર વર્ષે સીઓએસસી()ના સૌથી કડક પરીક્ષણોમાંથી પસાર થયા પછી, અને અધિકૃત રીતે રૅકોર્ડ કરાયેલા વ્યક્તિગત સીરિયલ નંબર દ્વારા વસ્તુગત ઓળખાણ સાથે 1,00,000થી વધુ "અધિકૃત રીતે પ્રમાણિત ક્રનૉમિટર" પ્રમાણપત્રો આપવામાં આવે છે, જે મોટા ભાગે સ્પ્રંગ સંતુલન ઑસિલેટર ધરાવતી યાંત્રિક કાંડા-ક્રનૉમિટરો-કાંડા ઘડિયાળોને આપવામાં આવે છે. સીઓએસસી(COSC) અનુસાર, એક ક્રનૉમિટર એ અત્યંત ઊંચી-ચોક્સાઈ ધરાવતી ઘડિયાળ છે, જે સેકન્ડો દર્શાવવા સક્ષમ હોય છે અને કેટલાક દિવસો સુધી, જુદી જુદી સ્થિતિઓમાં, અને જુદા જુદા તાપમાને તેને એક અધિકૃત, તટસ્થ તંત્ર દ્વારા ચકાસવામાં આવી હોય તેવી આંદોલન-ગતિ ધરાવે છે. આ આવશ્યકતામાં પાર ઊતરવા માટે, દરેક આંદોલનને સળંગ અમુક દિવસો સુધી, પાંચ સ્થિતિઓમાં, અને ત્રણ તાપમાનોએ વ્યક્તિગત ધોરણે ચકાસવામાં આવે છે. ''ક્રનૉમિટર'' નું બિરુદ ધરાવતી કોઈ પણ ઘડિયાળ પ્રમાણિત આંદોલન-ગતિ ધરાવતી હોય છે.<ref name="cosc">{{Cite web |url=http://www.cosc.ch/chronometre.php?lang=en |title=Contrôle Officiel Suisse des Chronomètres |publisher=[[COSC]] |access-date=2008-05-10 |archive-date=2008-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080413203451/http://www.cosc.ch/chronometre.php?lang=en |url-status=dead }}</ref> ===ક્વાર્ટઝ ઑસિલેટરો=== {{Main|Crystal oscillator}} [[File:InsideQuartzCrystal.jpg|upright|thumb|ખૂબ સારું કાર્ય આપતા આધુનિક HC-49 પૅકેજ ક્વાર્ટઝ ક્રિસ્ટલની આંતરિક રચના.]] કાચ જેવા સ્વચ્છ ક્વાર્ટઝના પાઈઝોઈલેક્ટ્રિક(piezoelectric) ગુણધર્મોની શોધ 1880માં જૅકક્વીસ અને પાઈરી કુરીએ કરી હતી.<ref name="nistrevolution"></ref><ref>{{Cite web |url=http://www.aip.org/history/curie/pierre.htm |title=Pierre Curie |access-date=2008-04-08 |publisher=[[American Institute of Physics]] |archive-date=2015-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150216035509/http://www.aip.org/history/curie/pierre.htm |url-status=dead }}</ref> પહેલું ક્વાર્ટઝ સ્ફટિક જેવું પારદર્શક ઑસિલેટર 1921માં વૉલ્ટર જી. કૅડીએ બનાવ્યું હતું, અને 1927માં વૉરેન મૅરિસન અને જે.ડબ્લ્યુ. હોર્ટોને કૅનેડામાં બેલ ટેલિફોન લૅબોરેટરિઝ ખાતે પ્રથમ ક્વાર્ટઝ ઘડિયાળ બનાવી હતી.<ref>{{Cite journal|last=Marrison|first=W. A.|coauthors=Horton, J. W. |title=Precision determination of frequency|journal=I.R.E. Proc.|volume=16|pages=137–154|month=February | year=1928|doi=10.1109/JRPROC.1928.221372|ref=harv}}</ref><ref name="marrison">મેર્રિસન, ખંડ 27 પૃ. 510–588</ref> એ પછીના દાયકાઓમાં ચોક્કસ સમય માપન સાધન તરીકે પ્રયોગશાળાની વ્યવસ્થાઓમાં- ભારેખમ અને નાજુક કાઉન્ટિંગ ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, નિર્વાત નળીઓ સાથેની ક્વાર્ટઝ ઘડિયાળોનો વિકાસ થયો, જે અન્ય જગ્યાઓએ તેમના વપરાશને મર્યાદિત બનાવતો હતો. 1932માં, પૃથ્વીના પરિભ્રમણ દરમાં આવતા નાનકડા અઠવાડિક બદલાવોને માપી શકવા સક્ષમ એવી એક ક્વાર્ટઝ ઘડિયાળ બનાવવામાં આવી. <ref name="marrison"></ref> નેશનલ બ્યુરો ઓફ સ્ટાન્ડર્ડ્સે (હવે એનઓઈએસટી-NIST) 1929ના ઉત્તરાર્ધથી છેક 1960ના દશક સુધી, યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સનો પ્રમાણભૂત સમય ક્વાર્ટઝ ઘડિયાળો પર ગોઠવ્યો હતો, એ પછી તેને અણુ ઘડિયાળો અનુસાર બદલવામાં આવ્યો હતો.<ref name="Sullivan">{{Cite web|last=Sullivan|first=D.B.|year=2001|title=Time and frequency measurement at NIST: The first 100&nbsp;years|publisher=Time and Frequency Division, [http://tf.nist.gov/ National Institute of Standards and Technology]|url=http://tf.nist.gov/timefreq/general/pdf/1485.pdf|format=PDF|page=5|access-date=2011-02-08|archive-date=2011-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927062444/http://tf.nist.gov/timefreq/general/pdf/1485.pdf|url-status=dead}}</ref> 1969માં, સેઈકોએ વિશ્વની સૌથી પહેલી ક્વાર્ટઝ કાંડા ઘડિયાળ, ઍસ્ટ્રોન, ઉત્પાદિત કરી.<ref>{{Cite web| publisher = IEEE History Center | title = Electronic Quartz Wristwatch, 1969 | url=http://www.ieee.org/web/aboutus/history_center/seiko.html | access-date = 2007-08-31 }}</ref> તેની અંતર્ગત ચોક્સાઈ અને નીચા ઉત્પાદન ખર્ચના પરિણામે તેના પછી ક્વાર્ટઝ ઘડિયાળો અને કાંડા-ઘડિયાળોના વિપુલ ઉત્પાદન થયું.<ref name="nistrevolution"></ref> ===અણુ ઘડિયાળો=== અણુ ઘડિયાળો એ આજ સુધી શોધાયેલાં સમયદર્શક સાધનોમાંના સૌથી ચોક્કસ સાધન છે. ઘણાં હજારો વર્ષોમાં થોડીક સેકન્ડો સુધીના ફેરફાર જેટલી ચોકસાઈ ધરાવતી આ અણુ ઘડિયાળોને, અન્ય ઘડિયાળો અને સમયદર્શક સાધનોને ગોઠવવા માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે.<ref>{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=DNwfG5hQ7-YC&printsec=frontcover#PRA1-PA484,M1|title=Sky and Ocean Joined: The U.S. Naval Observatory, 1830–2000|last=Dick|first=Stephen|page=484|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0521815991|year=2002|access-date= 2008-06-20}}</ref> 1949માં શોધાયેલી, સૌથી પહેલી અણુ ઘડિયાળ, સ્મિથસોનિયન ઈન્સ્ટિટ્યૂશન ખાતે પ્રદર્શનમાં મુકાયેલી છે.<ref name="Sullivan"></ref> તે એમોનિયા પરમાણુમાં શોષણ રેખા પર આધારિત હતી,<ref name="NISTshistorymeasuring">{{Cite web|url=http://tf.nist.gov/general/museum/847history.htm|title=Time and Frequency Division|publisher=National Institute of Standards and Technology|access-date=2008-04-01|archive-date=2008-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415135733/http://tf.nist.gov/general/museum/847history.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="nistatomic">{{Cite web |url=http://physics.nist.gov/GenInt/Time/atomic.html |title=The "Atomic Age" of Time Standards |access-date=2008-05-02 |publisher=National Institute of Standards and Technology |archive-url=https://web.archive.org/web/20080412040352/http://physics.nist.gov/GenInt/Time/atomic.html |archive-date=2008-04-12 |url-status=live }}</ref> પણ મોટા ભાગની હવેની અણુ ઘડિયાળો સેસિયમ અણુના ચક્કર(spin)ના ગુણ પર આધારિત હોય છે. 1967માં, ઈન્ટરનેશનલ સિસ્ટમ ઓફ યુનિટ્સે(International System of Units) તેના સમયના એકમ, સેકન્ડને, સેસિયમના ગુણધર્મો અનુસાર નિયત કર્યો હતો.<ref name="nistatomic"></ref> એસઆઈ(SI) સેકન્ડને રેડિએશનના 9,192,631,770 ચક્રો તરીકે નિશ્ચિત કરે છે, જે ¹³³Cs અણુના ભૂમિ સ્થિતિના બે ઈલેક્ટ્રોન વચ્ચે સંક્રમણની સ્પિન ઊર્જા સ્તરોને સમકક્ષ હોય છે.<ref>{{Cite web|url=http://inms-ienm.nrc-cnrc.gc.ca/faq_time_e.html#10|title=What is a Cesium Atomic Clock?|publisher=National Research Council Canada|access-date=2008-03-26|archive-date=2009-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090220155423/http://inms-ienm.nrc-cnrc.gc.ca/faq_time_e.html#10|url-status=dead}}</ref> નેશનલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સ્ટાન્ડર્ડ્સ એન્ડ ટૅકનોલૉજી(National Institute of Standards and Technology) દ્વારા જાળવવામાં આવતી સેસિયમ અણુ ઘડિયાળ, પ્રતિ વર્ષ એક સેકન્ડના 30 બિલિયનમા ભાગ સુધી ચોક્કસ હોય છે.<ref name="nistatomic"></ref> અણુ ઘડિયાળોમાં અન્ય તત્ત્વો, જેમ કે [[હાઈડ્રોજન|હાઈડ્રોજન]] અને રુબિડિયમ વરાળનો પણ ઉપયોગ કરે છે, જે તેને વધુ સ્થિરતા બક્ષે છે- હાઈડ્રોજન ઘડિયાળોના કિસ્સામાં- અને વધુ નાની સાઈઝ, ઓછી કાર્યશક્તિની ખપત, અને આમ ઓછો ખર્ચ (રુબિડિયમ ઘડિયાળોના કિસ્સામાં) થાય છે.<ref name="nistatomic"></ref> ==આ પણ જોશો== {{Portal|Time}} * ઘડિયાળ સમકાલિક કરવી (ક્લોક સિન્ક્રોનાઈઝેશન) * [[વૈશ્વિક સ્થળનિર્ધારણ પ્રણાલી (જીપીએસ)|ગ્લોબલ પોઝિશનિંગ સિસ્ટમ (Global Positioning System)]] ==પાદનોંધો== {{Reflist|colwidth=30em}} ==સંદર્ભો== {{Refbegin|2}} * {{Cite book|last=Alder|first=Ken|title=The Measure of All Things: The Seven-Year Odyssey and Hidden Error that Transformed the World|url=https://archive.org/details/measureofallthin0000alde|location=[[London]]|publisher=[[Little, Brown]]|year=2002|isbn=0743216768|oclc=53324804}} * {{Cite book|url=http://books.google.com/?id=JDBu_x6vlZ4C&printsec=frontcover#PPA136,M1|title=Skywatchers: A Revised and Updated Version of Skywatchers of Ancient Mexico|last=Aveni|first=Anthony|publisher=[[University of Texas Press]]|year=2001|isbn=0292705026|access-date=2008-06-20|oclc=45195586|location=Austin, TX}} * {{Cite book|url=http://books.google.com/?id=2PCEPLT4aZgC&printsec=frontcover#PPA102,M1|title=Time's Pendulum: From Sundials to Atomic Clocks, the Fascinating History of Timekeeping and How Our Discoveries Changed the World|last=Barnett|first=Jo Ellen|year=1998|publisher=[[Harcourt Trade Publishers]]|isbn=0156006499|access-date=2008-06-20|oclc=40255897|location=San Diego, CA|edition=1st}} * {{Cite book| last = Berlev | first = Oleg | editor = Donadoni, Sergio | others = Trans. Bianchi, Robert ''et al.'' | title = The Egyptians | url = https://archive.org/details/egyptians0000unse_e9m7 | year = 1997 | publisher = The University of Chicago Press | location = Chicago, IL | isbn = 0226155552 | chapter = Bureaucrats|oclc=35808323}} * {{Cite book|author=Bottomley, Frank|title=The Castle Explorer's Guide |url=https://archive.org/details/castleexplorersg00bott|publisher=Crown Publishers|year=1983|isbn=0517421720|oclc=9762252|location=New York, NY}} * {{Cite book|author=Clarke, Howard B.|coauthors=Dent, Sarah; Johnson, Ruth|title=Dublinia: The Story of Medieval Dublin|url=https://archive.org/details/dubliniastoryofm0000clar|publisher=O'Brien|location=[[Dublin]], [[Ireland]]|year=2002 |isbn=0862787858|oclc=50528116}} * {{Cite book|url=http://books.google.com/?id=SuPQmbqyrFAC&printsec=frontcover#PPA1,M1|title=Orbital Mechanics|last=Chobotov|first=Vladimir|access-date=2008-06-20|year=2002|isbn=1563475375|publisher=[[AIAA]]|edition=3rd|oclc=49923275|location=Reston, VA}} * {{Cite book| last =Cotterell | first =Brian | coauthors= Kamminga, Johan| title =Mechanics of Pre-Industrial Technology: An Introduction to the Mechanics of Ancient and Traditional Material Culture |location=Cambridge |publisher =Cambridge University Press |year=1990 | isbn =0521428718|oclc=18520966}} * {{Cite book|last=Davies |first=Norman |title=Europe: A History |url=https://archive.org/details/europehistory00davi_0 |publisher=Oxford University Press |location=[[Oxford]] |year=1996 |isbn=0198201710|oclc=35593922}} * {{Cite book|publisher=Scala Books|isbn=0935748806|last=Frugoni|first=Chiara|title=Pietro et Ambrogio Lorenzetti|year=1988|oclc=18827370|location=New York, NY}} * {{Cite book|last=Knight|first=Christopher|coauthors=Butler, Alan|title=Civilization One: The World is Not as You Thought It Was|url=http://books.google.com/?id=WH2EAO_FfUwC&printsec=frontcover#PPA77,M1|isbn=1842930958|location=London|oclc=57313245|year=2004|publisher=Watkins Publishers}} * {{Cite book|last=Major|first=Fouad G.|title=The Quantum Beat: The Physical Principles of Atomic Clocks|publisher=Springer|year=1998|isbn=0387983015|url=http://books.google.com/?id=DpW_hGoo-NUC&printsec=frontcover|access-date=2008-06-22|location=New York, NY|oclc=37315254}} * {{Cite journal|last=Marrison|first=Warren A.|title=The Evolution of the Quartz Crystal Clock|year=1948|journal=Bell System Technical Journal|publisher=AT&T|volume=27|url=http://www.ieee-uffc.org/freqcontrol/marrison/Marrison.html|pages=510–88|oclc=10999639|location=New York, NY|ref=harv|access-date=2011-02-08|archive-date=2007-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513175811/http://www.ieee-uffc.org/freqcontrol/marrison/Marrison.html|url-status=dead}} * {{Cite book|url=http://books.google.com/?id=SPFiZ31mTnUC&printsec=frontcover#PPA128,M1|title=The 100 Greatest Inventions of All Time: A Ranking Past to Present|last=Philbin|first=Tom|year=2005|publisher=[[Citadel Press]]|isbn=0806524049|access-date=2008-06-20|location=New York, NY|oclc=57166331}} * {{Cite book|last=Reid|first=Thomas|title=Treatise on Clock and Watch Making: Theoretical and Practical|publisher=Carey and Lea|year=1832|url=http://books.google.com/?id=dpAEAAAAYAAJ|oclc=17454059}} * {{Cite book|last=Richards |first=E. G. |title=Mapping Time: The Calendar and its History |url=https://archive.org/details/mappingtimecalen00rich |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=1998| isbn=0198504136|oclc=185547970}} * {{Cite book|url=http://books.google.com/?id=o8Nb5KLBxVQC&printsec=frontcover|title=Time in History: Views of Time from Prehistory to the Present Day|last=Whitrow|first=Gerald J.|year=1989|publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=0192852116|oclc=21182984|edition=1st}} * {{Cite book|title=How the Catholic Church Built Western Civilization|author=Woods, Thomas |last=Woods|first=Thomas|year=2005|isbn=0895260387|oclc=58720707|location=Washington D.C., United States |publisher=Regnery Publ.}} {{Cite book | last = Lewis | first = Michael | year = 2000 | contribution = Theoretical Hydraulics, Automata, and Water Clocks | editor-last = Wikander | editor-first = Örjan | title = Handbook of Ancient Water Technology | series = Technology and Change in History | publication-place = Leiden | volume = 2 | pages = 343–369 (356f.) | isbn = 90-04-11123-9 | publisher = Brill | location = Leiden}} {{Refend}} ==વધુ વાંચન== {{Refbegin|2}} * {{Cite book|last=Andrews|first=William J. H.|title=The Quest for Longitude|url=https://archive.org/details/questforlongitud0000long|location=[[Cambridge, Massachusetts]]|publisher=[[Harvard University Press]]|year=1996|isbn=978-0964432901|oclc=59617314}} * {{Cite book|title=The Measurement of Time: Time, Frequency, and the Atomic Clock |url=https://archive.org/details/measurementoftim0000audo |last=Audoin |first=Claude |coauthors=Guinot, Bernard |year=2001 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=0521003970}} * {{Cite journal |last=Bartky |first=Ian R. |year=1989 |month=January |title=The Adoption of Standard Time |journal=Technology and Culture |volume=30 |pages=25–56 |doi=10.2307/3105430 |issue=1 |url=http://jstor.org/stable/3105430 |publisher=Technology and Culture, Vol. 30, No. 1 |ref=harv }} * બ્રેસ્ટેડ, જેમ્સ એચ., " ધ બિગિનિંગ્સ ઓફ ટાઈમ મૅઝરમેન્ટ એન્ડ ધ ઓરિજિન્સ ઓફ અવર કૅલેન્ડર (સમય માપણીનો શરૂઆતનો વખત અને આપણા કૅલેન્ડરનાં મૂળ)", ટાઈમ એન્ડ ઈટ્સ મિસ્ટ્રીઝમાં, જેમ્સ આર્થર ફાઉન્ડેશન, ન્યૂ યોર્ક યુનિવર્સિટી, ન્યૂ યોર્ક દ્વારા રજૂ થતા વ્યાખ્યાનોની શ્રેણીઃ ન્યૂ યોર્ક યુનિવર્સિટી પ્રેસ, 1936, પૃ. 59-96. * {{Cite book|title=Time and Its Measurements |last=Cowan |first=Harrison J. |year=1958 |publisher=World Publishing Company |location=Cleveland |isbn= }} * {{Cite book|title=History of the Hour: Clocks and Modern Temporal Orders |url=https://archive.org/details/historyofhourclo00gerh |last=Dohrn-Van Rossum |first=Gerhard |year=1996 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |isbn=0226155102}} * {{Cite journal|last=Garver |first=Thomas H. |year=1992 |month=Fall |title=Keeping Time |url=https://archive.org/details/sim_american-heritage-of-invention-technology_fall-1992_8_2/page/8 |journal=American Heritage of Invention & Technology |volume=8 |issue=2 |pages=8–17 |ref=harv }} * {{Cite book|title=Time |last=Goudsmit |first=Samuel A. |coauthors= Claiborne, Robert; Millikan, Robert A.; et al. |year=1996 |publisher=Time Inc |location=New York |isbn= |pages= }} * {{Cite book|title=Stonehenge Decoded |url=https://archive.org/details/stonehengedecode0000hawk |last=Hawkins |first=Gerald S. |year=1965 |publisher=Doubleday |location=Garden City, N.Y. |isbn=978-0385041270}} * {{Cite journal|last=Hellwig |first=Helmut |coauthors=Evenson, Kenneth M.; Wineland, David J. |year=1978 |month=December |title=Time, Frequency and Physical Measurement |journal=Physics Today |volume=23 |pages=23–30 |doi=10.1063/1.2994867 |ref=harv }} * {{Cite book|title=How Time Is Measured |last=Hood |first=Peter |year=1955 |publisher=Oxford University Press |location=London |isbn=0198366159}} * {{Cite book|title=Greenwich Time and the Discovery of the Longitude |last=Howse |first=Derek |year=1980 |publisher=Philip Wilson Publishers, Ltd |isbn=978-0192159489}} * {{Cite book|last=Humphrey|first=Henry|coauthors=O'Meara-Humphrey, Deirdre|title=When is Now?: Experiments with Time and Timekeeping Devices|publisher=Doubleday Publishing|year=1980|isbn=0385132158|url=http://books.google.com/?id=dTuMAAAACAAJ&dq=Timekeeping}} * {{Cite journal|last=Itano |first=Wayne M. |coauthors=Ramsey, Norman F. |year=1993 |month=July |title=Accurate Measurement of Time |url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_1993-12_269_6/page/56 |journal=Scientific American |volume=269 |pages=56–65 |doi=10.1038/scientificamerican0793-56 |ref=harv }} * {{Cite journal|last=Jespersen |first=James |coauthors=Hanson, D. Wayne |year=1991 |month=July |title=Special Issue on Time and Frequency |journal=Proceedings of the IEEE |volume=74 |issue=7 |ref=harv }} * {{Cite book|title=From Sundials to Atomic Clocks: Understanding Time and Frequency 2nd (revised) edition|url=https://archive.org/details/fromsundialstoat0000jesp|last=Jespersen |first=James |coauthors=Fitz-Randolph, Jane |year=2000 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, New York |isbn=0486409139}} * {{Cite book|title=Splitting the Second: The Story of Atomic Timekeeping |url=https://archive.org/details/splittingseconds0000jone |last=Jones |first=Tony |year=2000 |publisher=Institute of Physics Publishing |location=Bristol, UK |isbn=978-0750306409}} * {{Cite book|title=A Revolution in Time: Clocks and the Making of the Modern World |url=https://archive.org/details/revolutionintime00land_1 |last=Landes |first=Davis S |year=2000 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, Massachusetts |isbn=978-0674768000}} * લોમ્બાર્ડી, માઈકલ એ., એનઆઈએસટી(NIST) ટાઈમ એન્ડ ફ્રિક્વન્સી સર્વિસિસ, એનઆઈએસટી(NIST) સ્પેશિયલ પબ્લિકેશન 432*, 2002માં સુધારેલ. * {{Cite journal|last=Mayr |first=Otto |year=1970 |month=October |title=The Origins of Feedback Control |journal=Scientific American |volume=223 |issue=10 |pages=110–118 |doi=10.1038/scientificamerican1070-110 |ref=harv }} * મેર્રિયમ, જ્હૉન સી., "ટાઈમ એન્ડ ચેન્જ ઈન હિસ્ટ્રી (ઇતિહાસમાં સમય અને પરિવર્તન)", ટાઈમ એન્ડ ઈટ્સ મિસ્ટ્રીઝ, (જુઓ ઉપર બ્રેસ્ટેડ), પૃ. 23-38. * મિલ્લીકન, રોબર્ટ એ., "ટાઈમ(સમય)", ટાઈમ એન્ડ ઈટ્સ મિસ્ટ્રીઝ, (જુઓ ઉપર બ્રેસ્ટેડ) પૃ. 3-22. * {{Cite book|title=Time's Arrows: Scientific Attitudes Toward Time |url=https://archive.org/details/timesarrows00rich |last=Morris |first=Richard |year=1985 |publisher=Simon and Schuster |location=New York |isbn=978-0671617660}} * {{Cite book|title=Heavenly Clockwork: The Great Astronomical Clocks of Medieval China |url=https://archive.org/details/heavenlyclockwor0000need |last=Needham |first=Joseph |coauthors=Ling, Wang; deSolla Price, Derek J. |year=1986 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-0521322768}} * {{Cite book|title=The Calendars of Ancient Egypt |last=Parker |first=Richard Anthony|year=1950 |publisher=University of Chicago|isbn=|oclc=2077978}} * {{Cite book|title=Man and Time |url=https://archive.org/details/mantimeprie00prie |last=Priestley |first=John Boynton |authorlink=J. B. Priestley |year=1964 |publisher=Doubleday |location=Garden City, New York |isbn=}} * સેઈડલમૅન, પી. કૅન્નીથ, સં., એક્સપ્લેનેટરી સપ્લિમેન્ટ ટુ ધ એસ્ટ્રોનોમિકલ ઑલ્મનેક (ખગોળીય વાર્ષિક પંચાંગ માટેની સમજૂતી પુરવણી), સૌસાલિટો, કૅલિફ.: યુનિવર્સિટી સાયન્સ બુક્સ, 1992. * {{Cite book|title=On Time: An Investigation into Scientific Knowledge and Human Experience |url=https://archive.org/details/ontimeinvestigat00shal |last=Shallies |first=Michael |year=1983 |publisher=Schocken Books |location=New York |isbn=978-0805238532}} * સ્નિડર, વિલ્બર્ટ એફ. અને ચાર્લ્સ એ. બ્રાગાવ, "ઈન ધ ડોમેઈન્સ ઓફ ટાઈમ એન્ડ ફ્રિકવન્સી" (પ્રકરણ 8), અચીવમેન્ટ ઈન રેડિયો, એનઆઈએસટી(NIST) સ્પેશિયલ પબ્લિકેશન 555*, 1986. * {{Cite book|title=Longitude |url=https://archive.org/details/longitudetruesto0000sobe_g5j6 |last=Sobel |first=Dava |year=2005 |publisher=HarperPerennial |location=London, England|isbn=978-0007214228 |oclc=60795122}} * થોમ્પ્સન, ડૅવિડ, ''[http://www.abbeville.com/bookpage.asp?isbn=9780789209184 ધ હિસ્ટ્રી ઓફ વૉચિસ (The History of Watches)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310105448/http://www.abbeville.com/bookpage.asp?isbn=9780789209184 |date=2012-03-10 }}'' , ન્યૂ યોર્કઃ ઍબેવિલા પ્રેસ, 2008. * {{Cite book|title=Time: Its Origin, Its Enigma, Its History |url=https://archive.org/details/timeitsoriginits0000waug_k0w9 |last=Waugh |first=Alexander |year=1998 |publisher=Carroll & Graf Publishing |isbn=0786707674}} {{Refend}} ==બાહ્ય લિંક્સ== * [http://blog.germanclocks.org/2010/09/timeline-for-horology.html www.germanclocks.org] - ઘડિયાળવિદ્યાની સર્વગ્રાહી સમયરેખા માટે * [http://physics.nist.gov/GenInt/Time/ancient.html અ વૉક થ્રૂ ટાઈમ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080409142829/http://physics.nist.gov/GenInt/Time/ancient.html |date=2008-04-09 }} * [http://www.eternalegypt.org/EternalEgyptWebsiteWeb/HomeServlet?ee_website_action_key=action.display.module&amp;module_id=5&amp;language_id=1&amp;story_id=19 પ્રાચીન મિસર(ઇજિપ્ત)માં સમયની માપણી] * [http://www.beaglesoft.com/maintimehistory.htm એક પાયાનું વિહંગાવલોકન] [[Category:ટૅકનોલૉજીનો ઇતિહાસ]] [[Category:સમયપાલન]] trpun5b5qfvg1vgnlgly0otggp6r20c 0 30333 906842 905761 2026-11-05T13:57:54Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 906842 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{merge|થ્રીજી}} '''ઈન્ટરનેશનલ મોબાઈલ ટેલિકોમ્યૂનિકેશન્સ - 2000''' (આઈએમટી – 2000 (IMT — 2000)), '''3જી (3G)''' કે '''થર્ડ જેનરેશન''' તરીકે વિશેષ જાણીતું છે,તે [[મોબાઇલ ફોન|મોબાઈલ ફોન]] અને મોબાઈલ દૂરસંચાર સેવા માટેની માપદંડોની જેનરેશન(પેઢી) છે જે આંતરરાષ્ટ્રીય દૂરસંચાર સંઘની સ્પષ્ટતાઓને પરિપૂર્ણ કરે છે.<ref>ક્લિન્ટ સ્મિથ, ડેનિયલ કોલિન્સ. "3જી (3G) વાયરલેસ નેટવર્ક્સ", પાના 136. 2000.</ref> વાઈડ એરિયા વાયરલેસ વોઈસ ટેલિફોન, મોબાઈલ ઈન્ટરનેટ એકસેસ, વીડિયો કોલ અને મોબાઈલ ટીવી સહિતની એપ્લિકેશન સેવાઓ એક મોબાઈલ પરિસ્થિતિમાં સમાવવામાં આવે છે. જૂના 2જી (2G) અને 2.5જી (2.5G) માપદંડોની સરખામણીમાં 3જી (3G) પ્રણાલીમાં અવાજ તેમજ ડેટા (માહિતી)નો ઉપયોગ એકસાથે કરાવી શકે તેમ હોવું જોઈએ અને આઈએમટી-2000 (IMT-2000)ના વિનિર્દેશ પ્રમાણે ઓછામાં ઓછા 200 kbit/s (કિલો બાઈટ્સ પ્રતિ સેકન્ડ) ના ટોચના ડેટા દર પુરાં પાડી શકે તેમ હોવું જોઈએ. તાજેતરમાં રજૂ કરાયેલા 3જી (3G), 3.5જી (3.5G) અને 3.75જી (3.75G)ના સૂચક સમાન છે જે લેપટોપ કોમ્પ્યૂટર અને સ્માર્ટફોનમાં વિવિધ Mbit/s (મેગાબાઈટ પ્રતિ સેકન્ડ)ના મોબાઈલ બ્રોડબેન્ડની સુવિધા આપે છે. નીચે પ્રમાણે માપદંડો 3જી (3G) તરીકે વિશેષ રીતે જાણીતા છે : * યુએમટીએસ (UMTS) પ્રણાલી, જે પ્રથમ 2001માં રજૂ થઈ હતી, જે 3જીપીપી (3GPP) દ્વારા પ્રમાણિત કરાઈ હતી, અને પ્રાથમિક રીતે યુરોપ, જાપાન, ચીનમાં (વિભિન્ન રેડિયો ઈન્ટરફેસ સહિત) અને અન્ય પ્રાંતોમાં વપરાતી હતી અને તેમા જીએસએમ (GSM) 2જી (2G) સિસ્ટમનું માળખું પ્રભાવી રહ્યું છે. સેલફોન યુએમટીએસ (UMTS) અને જીએસએમ (GSM)નું મિશ્રણ છે. એક સરખા આંતરમાળખાનો ઉપયોગ કરતાં હોય તેમને વિભિન્ન રેડિયો ઈન્ટરફેસ આપવામાં આવે છેઃ ** અસલ અને સૌથી વધુ વિસ્તૃત રેડિયો ઈન્ટરફેસ ડબ્લ્યુ-સીડીએમએ (W-CDMA) નામથી ઓળખાય છે. ** ટીડી-સીડીએમએ (TD-SCDMA) રેડિયો ઈન્ટરફેસનું 2009માં વ્યાપારીકરણ કરાયું અને ફક્ત ચીનમાં જ પુરું પાડવામાં આવે છે. ** તાજેતરમાં આવેલ યુએમટીએસ (UMTS), એચએસપીએ+ (HSPA+), ડાઉનલિંકમાં 56 Mbit/s (મેગા બાઈટ્સ પ્રતિ સેકન્ડ)નો સૈદ્ધાંતિક સર્વોચ્ચ ડેટા દર (પ્રવર્તમાન સેવામાં 28 Mbit/s (મેગા બાઈટ્સ પ્રતિ સેકન્ડ)) અને અપલિંકમાં 22 Mbit/s (મેગા બાઈટ્સ પ્રતિ સેકન્ડ)નો ડેટા દર આપી શકે છે. * 2002માં સર્વપ્રથમ પ્રસ્તુત કરવામાં આવેલ સીડીએમએ2000 (CDMA2000) પ્રણાલી, 3જીપીપી2 (3GPP2) દ્વારા પ્રમાણિત થયેલ હતી, અને જે ખાસ કરીને ઉત્તર અમેરિકા અને દક્ષિણ કોરિયામાં વપરાય છે તે આઈએસ-95 (IS-95) 2જી (2G) માપદંડો સાથે સહિયારુ આંતરમાળખું ઉપયોગમાં લે છે. સેલફોનએ સીડીએમએ2૦૦૦ (CDMA2000) અને આઈએસ-95 (IS-95)નું મિશ્રણ છે. તાજેતરમાં આવેલ ઈવીડીઓ (EVDO) રેવ બીમાં 14.7 Mbit/s ડાઉનસ્ટ્રીમ્સ સર્વોચ્ચ દર આપે છે. ઉપરની પ્રણાલીઓ અને રેડિયો ઈન્ટરફેસ એકસમાન સ્પ્રેડ સ્પેક્ટ્રમ રેડિયો ટ્રાન્સમિશન તકનિક આધારિત છે. જ્યારે જીએસએમ ઈડીજીઈ (GSM EDGE) માપદંડો ("2.9જી (2.9G)"), ડીઈસીટી (DECT) તારરહિત ફોન અને મોબાઈલ વાઈમેક્સ (Mobile WiMAX) માપદંડો પણ ઔપચારિક રીતે આઈએમટી-2000 (IMT-2000)ની જરૂરિયાતોને પરિપૂર્ણ કરે છે અને આઈટીયુ (ITU) દ્વારા 3જી (3G) ની જેમ પ્રમાણિત છે, જે લાક્ષાણિક રીતે 3જી (3G) નથી, અને તે સંપૂર્ણપણે અલગ તકનિક આધારિત છે. સેલ્યુલર માપદંડોની નવી પેઢી 1981/1982માં 1જી (1G) પ્રણાલીઓનો પ્રારંભ થયો ત્યારથી અંદાજે દર દસમા વર્ષે આવે છે. દરેક પેઢીમાં નવા આવૃત્તિ બેન્ડ, ઊંચા ડેટા દર અને અગાઉના ને સુસંગત ન હોય તેવી ટ્રાન્સમિશન તકનિકથી સજ્જ હોય છે. 3જીપીપી (3GPP) લોંગ ટર્મ ઈવોલ્યુશન (લાંબા ગાળાની ઉત્ક્રાંતિ) (LTE) માપદંડો સંપૂર્ણપણે આઈએમટી-એડવાન્સ્ડ (IMT-Advanced) તરીકે ઓળખાતી આઈટીયુ (ITU) 4જી (4G) જરૂરિયાતોને પરિપૂર્ણ નથી કરતી. સૌપ્રથમ રજૂ થયેલ એલટીઈ (LTE) અગાઉના 3જી (3G) સાથે સુસંગત નહોતી, પરંતુ પ્રિ-4જી (પ્રિ-4G)અથવા 3.9જી (3.9G) તકનિક છે, જોકે કેટલીક સેવા પ્રદાતાઓ દ્વારા વખત “4જી (4G)” તરીકે પ્રચલિત કરવામાં આવે છે. [[વાઇમેક્સ (WiMAX)|વાઈમેક્સ (WiMAX)]] અન્ય તકનિક છે જે 4જી (4G)થી અલગ છે અથવા તે નામથી પ્રચાર કરવામાં આવે છે. == સર્વસામાન્ય નિરીક્ષણ == 3જી (3G) (યુએમટીએસ (UMTS) અને સીડીએમએ2000 (CDMA2000)) સંશોધન અને વિકાસ યોજનાઓ 1992માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. 1999માં, આઈટીયુ (ITU)એ આઈટીયુ-આર એમ.1457 (ITU-R M.1457) ભલામણોના ભાગરૂપે આઈએમટી-2000 (IMT-2000) માટે પાંચ રેડિયો ઈન્ટરફેસને મંજૂરી આપી હતી; 2007માં [[વાઇમેક્સ (WiMAX)|વાઈમેક્સ (WiMAX)]]નો ઉમેરો કરાયો.<ref>{{cite web|url=http://www.itu.int/newsroom/press_releases/2007/30.html|title=ITU Radiocommunication Assembly approves new developments for its 3G standards|author=ITU|work=press release|access-date= 1 June 2009}}</ref> એવા '''ઉત્ક્રાંતિવાદી માપદંડો''' છે જે અગાઉના પહેલાથી અમલમાં રહેલા 2જી (2G) નેટવર્કના સુસંગત વધારાઓ છે અને '''ક્રાંતિકારી માપદંડો''' તમામ નવા નેટવર્ક અને આવૃત્તિની ફાળવણી છે.<ref>{{cite web|url=http://www.itu.int/ITU-D/imt-2000/DocumentsIMT2000/What_really_3G.pdf|author=ITU|title=What really is a Third Generation (3G)(3G) Mobile Technology|access-date=1 June 2009|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20080908081922/http://www.itu.int/ITU-D/imt-2000/DocumentsIMT2000/What_really_3G.pdf|archive-date=8 સપ્ટેમ્બર 2008|url-status=live}}</ref> અહીં પાછળનું જે જૂથ છે તે યુએમટીએસ (UMTS) પરિવારનું છે, જેમાં આઈએમટી-2000 (IMT-2000) માટેના માપદંડો વિકસાવાયેલા છે, તેમજ સ્વતંત્રપણે ડીઈસીટી (DECT) માપદંડો વિકસાવાયેલા છે અને [[વાઇમેક્સ (WiMAX)|વાઈમેક્સ (WiMAX)]], જે તે આઈએમટી-2000 (IMT-2000)ની વ્યાખ્યામાં બંધબેસતા હોવાથી સમાવિષ્ટ છે. {| class="wikitable" style="width:100%" |+3જી/આઈએમટી-2000 (3G/IMT-2000) માપદંડોનું સર્વસામાન્ય નિરીક્ષણ<td><ref>{{cite web|url=http://www.itu.int/dms_pub/itu-d/opb/stg/D-STG-SG02.18-1-2006-PDF-E.pdf|author=ITU-D Study Group 2|title=Guidelines on the smooth transition of existing mobile networks to IMT-2000 for developing countries (GST); Report on Question 18/2|access-date= 1 June 2009}}</ref></td> ! style="width:17.5%"| આઈટીયુ આઈએમટી (ITU IMT)-2000 ! colspan="2" style="width:17.5%"| સામાન્ય નામ ! ડેટાની બેન્ડવિડ્થ ! પ્રિ-4જી (4G) ! style="width:3%"| દ્વીસ્તરીય (ડુપ્લેક્સ) ! style="width:3%"| ચેનલ ! વર્ણન ! ભૌગોલિક વિસ્તારો |- ! ટીડીએમએ (TDMA)&nbsp;એકલ-વાહક આઈએમટી-એસસી (IMT‑SC) | colspan="2"| ઈડીજીઈ (EDGE) (યુડબ્લ્યુસી-136 (UWC-136)) | ઈડીજીઈ (EDGE) ઉત્ક્રાંતિ | ''કોઈ નહીં'' | rowspan="3"| એફડીડી (FDD) | ટીડીએમએ (TDMA) | જીએસએમ/જીપીઆરએસ (GSM/GPRS)<ref group="nb">પીડીસી (PDC) અથવા ડી-એએમપીએસ (D-AMPS)ના સુધારા તરીકે પણ ઉપયોગ થઈ શકે.</ref>માં ક્રાંતિકારી સુધારો | જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા સિવાય વિશ્વવ્યાપી |- ! સીડીએમએ (CDMA) બહુ-વાહક આઈએમટી-એમસી (IMT‑MC) | colspan="2"|સીડીએમએ2000 (CDMA2000) | ઈવી-ડીઓ (EV-DO) | યુએમબી (UMB){{#tag:ref|development halted in favour of LTE.<ref name="qualcomm">[http://www.reuters.com/article/marketsNews/idUSN1335969420081113?rpc=401& Qualcomm halts UMB project], Reuters, 13 November 2008</ref>|group=nb}} | rowspan="4"| સીડીએમએ (CDMA) | સીડીએમએવન (આઈએસ-95 (IS-95))માં ક્રાંતિકારી સુધારો | અમેરિકા, એશિયા અને અન્ય કેટલાક |- ! સીડીએમએ (CDMA)&nbsp;સીધો પ્રસાર આઈએમટી-ડીએસ (IMT‑DS) | rowspan="3"| યુએમટીએસ (UMTS){{#tag:ref|also known as FOMA;<ref name="3gppsyn">[[3GPP]] notes that “there currently existed many different names for the same system (eg FOMA, W-CDMA, UMTS, etc)”; {{cite web|title=Draft summary minutes, decisions and actions from 3GPP Organizational Partners Meeting#6, Tokyo, 9 October 2001|url=http://www.3gpp.org/ftp/op/OP_07/DOCS/pdf/OP6_13r1.pdf|format=PDF|page=7}}</ref> UMTS is the common name for a standard that encompasses multiple [[air interface]]s.|group=nb}} | ડબ્લ્યુ-સીડીએમએ (W-CDMA){{#tag:ref|also known as UTRA-FDD; W-CDMA is sometimes used as a synonym for UMTS, ignoring the other air interface options.<ref name=3gppsyn/>|group=nb}} | rowspan="3"| એચએસપીએ (HSPA) | rowspan="3"| એલટીઈ (LTE) | rowspan="3"| ક્રાંતિકારી માપદંડોનો પરિવાર. | વિશ્વવ્યાપી |- ! rowspan="2"| સીડીએમએ ટીડીડી(CDMA&nbsp;TDD) આઈએમટી-ટીસી (IMT‑TC) | ટીડી-સીડીએમએ (TD‑CDMA)<ref group="nb">યુટીઆરએ-ટીડીડી (UTRA-TDD) 3.84 Mcps હાઈ ચીપ રેટ (એચસીઆર (HCR)) તરીકે પણ ઓળખાય છે.</ref> | rowspan="4"| ટીડીડી (TDD) | યુરોપ |- | ટીડી-એસસીડીએમએ (TD‑SCDMA)<ref group="nb">યુટીઆરએ-ટીડીડી (UTRA-TDD) 1.28 Mcps લૉ ચીપ રેટ (એલસીઆર (LCR)) તરીકે પણ ઓળખાય છે.</ref> | ચીન |- ! એફડીએમએ/ટીડીએમએ (FDMA/TDMA) (આઈએમટી-એફટી (IMT‑FT)) | colspan="2"| ડીઈસીટી (DECT) | colspan="2"| ''કોઈ નહીં'' | એફડીએમએ (FDMA)/ટીડીએમએ (TDMA) | ટૂંકા અંતરઃ તારરહિત (કોર્ડલેસ) ફોન માટેના માપદંડો | યુરોપ, યુએસએ (USA) |- ! આઈપી-ઓએફડીએમએ (IP‑OFDMA) | કોલસ્પાન="2" | colspan="2"| [[વાઇમેક્સ (WiMAX)|વાઈમેક્સ (WiMAX)]] (આઈઈઈઈ 802.16 (IEEE 802.16)) | ઓએફડીએમએ (OFDMA) | | વિશ્વવ્યાપી |} <references group="nb"></references> ઈડીજીઈ (EDGE) જ્યારે 3જી (3G)નાં માનકોને પૂર્ણ કરે છે, ત્યારે મોટાભાગના જીએસએમ/યુએમટીએસ (GSM/UMTS) ફોન ઈડીજીઈ (EDGE) ("2.75જી (2.75G)") અને યુએમટીએસ (UMTS) ("3જી (3G)") કાર્યાત્મકતા દર્શાવે છે. == ઇતિહાસ == સૌ પ્રથમ પ્રિ-કોમર્સિયલ (પૂર્વ-વ્યાપારિક) 3જી (3G) નેટવર્ક મે 2001માં, જાપાનની એનટીટી ડોકોમો (NTT DoCoMo) દ્વારા ફોમા (FOMA) નામથી ડબ્લ્યુ-સીડીએમે (W-CDMA) તકનિકનો પ્રારંભ કરતા પહેલા શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>{{cite web|url=http://www.umtsworld.com/umts/history.htm|title=The history of UMTS and 3G development}}</ref> 3જી (3G)ની વ્યાપારિક ધોરણે શરૂઆત પણ જાપાનમાં એનટીટી ડોકોમો (NTT DoCoMo) દ્વારા 1 ઓક્ટોબર, 2001ના રોજ કરવામાં આવી હતી, જોકે પ્રારંભિક તબક્કે તેની પહોંચ ઘણી મર્યાદિત હતી;<ref>{{cite web|url=http://info.hktdc.com/imn/01100401/info14.htm|title=World's first 3G launch on 1 October severely restricted (hktdc.com)}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.broadbandmag.co.uk/analysis/3G/3G.html|title=broadbandmag.co.uk/3G grinds to a start|access-date=2011-02-18|archive-date=2009-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090423070804/http://www.broadbandmag.co.uk/analysis/3G/3G.html|url-status=dead}}</ref> તેની વિશ્વસનિયતા પર ઉઠેલા પ્રશ્નોના કારણે વ્યાપક પ્રમાણમાં તે ઉપલબ્ધ થવામાં સમય લાગ્યો હતો.<ref>{{cite web|url=http://www.wired.com/techbiz/media/news/2001/04/43253|title=DoCoMo Delays 3G Launch|access-date=2011-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100815075823/http://www.wired.com/techbiz/media/news/2001/04/43253|archive-date=2010-08-15|url-status=dead}}</ref> વ્યાપારિક ધોરણે બીજુ નેટવર્ક જાન્યુઆરી 2002માં દક્ષિણ કોરિયાની એસકે (SK) ટેલિકોમ કંપની દ્વારા 1xઈવી-ડીઓ (1xEV-DO) તકનિક પર શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. મે 2002 સુધીમાં દક્ષિણ કોરિયામાં બીજી 3જી (3G) નેટવર્ક કેટી (KT) દ્વારા ઈવી-ડીઓ (EV-DO) પર શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને આમ 3જી (3G) ઓપરેટરો વચ્ચે સ્પર્ધાનો સૌપ્રથમ લાભ કોરિયનોને મળ્યો હતો. યુરોપમાં સૌપ્રથમ પ્રિ-કોમર્સિયલ (પૂર્વ-વ્યાપારિક) નેટવર્ક માન્ક્સ ટેલિકોમ દ્વારા ઈસ્લે ઓફ મેન ખાતે શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું, બાદમાં બ્રિટિશ ટેલિકોમ દ્વારા આ ઓપરેટરને હસ્તગત કરાયા, અને યુરોપમાં ડિસેમ્બર 2001માં ટેલિનોર દ્વારા સૌપ્રથમ વ્યાપારિક ધોરણે નેટવર્ક શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જેની પાસે વ્યાપારિક હેન્ડસેટ નહોતા તેથી ચુકવણી કરનાર ગ્રાહકો પણ નહોતા. આ બંને ડબ્લ્યુ-સીડીએમએ (W-CDMA) તકનિક પર આધારિત હતા. યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સનું પ્રથમ વ્યાપારિક 3જી (3G) નેટવર્ક મોનેટ મોબાઈલ નેટવર્ક્સ દ્વારા સીડીએમએ2000 (CDMA2000) 1x ઈવી-ડીઓ (1x EV-DO) તકનિક પર શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ આ નેટવર્ક પ્રદાતાએ બાદમાં પોતાની કામગીરી બંધ કરી દીધી હતી. યુએસએ (USA)માં બીજા 3જી (3G) નેટવર્ક ઓપરેટર વેરિઝોન વાયરલેસ દ્વારા ઓક્ટોબર 2003માં સેવા શરૂ કરવામાં આવી હતી, તે પણ સીડીએમએ2000 1x ઈવી-ડીઓ (CDMA2000 1x EV-DO) આધારિત હતી. એટી એન્ડ ટી (AT&amp;T) મોબિલિટી પણ ખરેખર 3જી (3G) નેટવર્ક હતું, જેમણે 3જી (3G) નેટવર્કને સુધારીને એચએસયુપીએ (HSUPA)માં ઉન્નત કરવાનું કામ પૂર્ણ કર્યું હતું. દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં પ્રથમ પ્રિ-કોમર્સિયલ (પૂર્વ-વ્યાપારિક) પ્રદર્શન નેટવર્ક દક્ષિણ ઓસ્ટ્રેલિયામાં એડિલેડ ખાતે એમ ડોટ નેટ (m.Net) દ્વારા ફેબ્રુઆરી 2002માં 2100 મેગા હર્ટ્ઝ (MHz) પર યુએમટીએસ (UMTS)નો ઉપયોગ કરીને ઉભુ કરવામાં આવ્યું હતું. આ 2002 આઈટી (IT) વર્લ્ડ કોંગ્રેસ (આઈટી વિશ્વ સંમેલન) માટે પ્રદર્શન નેટવર્ક હતું. પ્રથમ વ્યાપારિક 3જી (3G) નેટવર્ક હચીસન ટેલિકોમ્યૂનિકેશન્સ દ્વારા માર્ચ 2003માં ''થ્રી'' બ્રાન્ડ તરીકે શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.એમટેલ દ્વારા આફ્રિકામાં પ્રથમ 3જી (3G) નેટવર્ક શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. જૂન 2007 સુધીમાં, 200 મિલિયનમા 3જી (3G) ગ્રાહકે જોડાણ લીધું હતું. વિશ્વભરમાં 3 બિલિયન મોબાઈલ ફોન ગ્રાહકો પૈકી આ માત્ર 6.7% છે. સૌપ્રથમ વખત 3જી (3G) શરૂ કરનાર દેશો - જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા – માં 3જી (3G)ની પહોંચ 70%થી વધારે છે.<ref>{{cite web |url=http://www.plus8star.com/?p=123 |title=Plus 8 Star presentation, "Is 3G a Dog or a Demon – Hints from 7 years of 3G Hype in Asia" |publisher=Plus8star.com |date=2008-06-11 |access-date=2010-09-06 |archive-date=2012-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218202022/http://www.plus8star.com/?p=123 |url-status=dead }}</ref> યુરોપમાં ઈટાલી મોખરે આવતો દેશ છે જેના ત્રીજા ભાગના ગ્રાહકો 3જી (3G) તરફ વળ્યા છે. 3જી (3G)નું વલણ વધ્યું હોય તેવા અન્ય અગ્રણી દેશોમાં યુકે (UK), ઓસ્ટ્રિયા, ઓસ્ટ્રેલિયા અને સિંગાપોરનો સમાવેશ થાય છે જ્યાં આ તરફના વલણનું સ્તર 20% છે. સીડીએમએ2000 1x આરટીટી (CDMA2000 1x RTT) ગ્રાહકોની ગણતરી 3જી (3G) ગ્રાહકો તરીકે કરવામાં આવે તે પણ એક ગુંચવણભર્યો આંકડો છે. જો આ પરિભાષાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે તો જૂન 2007 સુધીમા 3જી (3G) ગ્રાહકોની સંખ્યા 475 મિલિયન સુધી પહોંચી જાય અને તે કુલ ગ્રાહકોનો 15.8% હિસ્સો છે. [[ચિત્ર:[[Example.jpg]]]] == સ્વીકાર == ગ્લોબલ મોબાઈલ સપ્લાયર્સ એસોસિએશન (વૈશ્વિક મોબાઈલ પૂરવઠાકાર સંગઠન) (જીએસએ (GSA))ના જણાવ્યા અનુસાર ડિસેમ્બર 2007 સુધીમાં, 40 દેશોમાં 190 3જી (3G) નેટવર્ક અને 71 દેશોમાં 154 એચએસડીપીએ (HSDPA) નેટવર્ક કામ કરી રહ્યા હતા. એશિયા, યુરોપ, કેનેડા અને યુએસએ (USA)માં, દૂરસંચાર કંપનીઓ 3જી (3G) મોબાઈલ નેટવર્ક ચલાવવા માટે અંદાજે 100 ટર્મિનલની ડિઝાઈન સાથે ડબ્લ્યુ-સીડીએમએ (W-CDMA) તકનિકનો ઉપયોગ કરે છે. કેટલાક દેશોમાં વધારાની સ્પેક્ટ્રમ લાયસન્સ ફી ખૂબ વધારે હોવાથી 3જી (3G) નેટવર્કના અમલીકરણમાં મોડુ થયું હતું. (ટેલિકોમ ક્રેશ જુઓ) સંખ્યાબંધ દેશોમાં, 3જી (3G) નેટવર્કમા 2જી (2G) જેવી રેડિયો આવૃત્તિનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી, આથી મોબાઈલ ઓપરેટરોએ નાછુટકે નવા નેટવર્ક ઉભા કરવા પડે છે અને સમગ્ર નવી આવૃત્તિઓનું લાયસન્સ લેવુ પડે છે; યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ અપવાદ છે જ્યાં વાહકો અન્ય સેવાઓની જેવી આવૃત્તિ 3જી (3G) સેવાઓ માટે ઉપયોગમાં લે છે. કેટલાક યુરોપિયન દેશોમાં લાયસન્સ ફી વિશેષ રીતે વધારે છે, જેને મર્યાદિત સંખ્યામાં લાયસન્સની સરકારી હરાજી અને મહોરબંધ બોલી હરાજીનું સમર્થન મળ્યું, અને 3જી (3G)ની સંભાવ્યતા કરતા વધુ પ્રારંભિક ઉત્તેજના હતી. મોડુ થવા પાછળના અન્ય કારણોમાં નવી સિસ્ટમ માટે ઉપકરણોમાં સુધારા કરવાના ખર્ચાઓ પણ હતા. === યુરોપ === યુરોપમાં, વ્યાપક બજારમાં 3જી (3G) સેવાઓ માર્ચ 2003માં 3 (હચીચન વ્હામ્પોઆનો એક હિસ્સો) દ્વારા યુકે (UK) અને ઈટાલીમાં શરૂ કરવામાં આવી હતી. યુરોપીયન સંગઠન પરિષદે સુચવ્યું હતું કે 3જી (3G) ઓપરેટરો 2005ના અંત સુધીમાં યુરોપીયન રાષ્ટ્રીય વસ્તીનો 80% હિસ્સો આવરી શકે છે. === કેનેડા === કેનેડામાં, બેલ મોબિલિટી, સાસ્ક ટેલ<ref>http://www.nortel.com/corporate/news/newsreleases/2005b/06_30_05_sasktel.html{{Dead link|date=જુલાઈ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> અને ટેલસ દ્વારા 2005માં 3જી (3G) ઈવીડીઓ (EVDO) નેટવર્ક શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.<ref>http://www.cellphones.ca/news/post001469/</ref> 2006માં મોડેથી પૂર્વીય કેનેડામાં એચએસડીપીએ (HSDPA) સેવાઓ સાથે યુએમટીએસ (UMTS) તકનિક સૌપ્રથમ વખત રોજર્સ વાયરલેસ દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવી હતી.<ref>{{cite news |author=Kapica Jack |url=http://www.theglobeandmail.com/news/technology/article853485.ece |title=Rogers unveils new wireless network |publisher=The Globe and Mail |date=2006-11-02 |access-date= 2010-03-22}}</ref> 2010 વિન્ટર ઓલિમ્પિક્સ વખતે રોમિંગની આવકનો લાભ નહીં મળે તે સમજાતા, બેલ અને ટેલસે સંયુક્ત સાહસ રચ્યું હતું અને નોકિયા સિમેન્સ તકનિકનો ઉપયોગ કરીને સહિયારું એચએસડીપીએ (HSDPA) નેટવર્ક શરૂ કર્યું હતું. === ઈરાક === ઈરાકમાં પ્રથમ 3જી (3G) ઓપરેટર મોબિટેલ [[ઈરાક]] છે. તેમણે ફેબ્રુઆરી 2007માં વ્યાપારિક ધોરણે આ સેવા શરૂ કરી હતી. === તુર્કી === તુર્કસેલ, એવિયા અને વોડાફોને 30 જુલાઈ 2009ના રોજ એક જ સાથે વ્યાપારિક ધોરણે 3જી (3G) નેટવર્કની શરૂઆત કરી હતી. તુર્કસેલ અને વોડાફોને તેમની 3જી (3G) સેવાઓ પ્રાંતિય કેન્દ્રોમાં શરૂ કરી હતી. એવિયાએ 16 પ્રાંતિય કેન્દ્રોમાં તેની શરૂઆત કરી હતી. તૂર્કીમાં એકાધિકાર (મોનોપોલી) ધરાવનાર મોબાઈલ ઓપરેટર તુર્કસેલ દ્વારા નંબર પોર્ટિબલિટી (નંબર બદલ્યા વગર પ્રદાતા બદલવાની સેવા) અપનાવાયા બાદ, મોબાઈલ ઓપરેટરોએ આવૃત્તિ બેન્ડ (તરંગ લંબાઈના ક્ષેત્રો)ની હરાજીમાં ભાગ લીધો અને 3જી (3G)ના ઉપયોગ માટેની આવૃત્તિઓ મોબાઈલ પ્રદાતાઓમાં વહેંચી દેવામાં આવી. તુર્કસેલને એ બેન્ડ (તરંગ લંબાઈ ક્ષેત્ર), વોડાફોનને બી અને એવિયાને સી મળ્યા હતા. હાલમાં તુર્કસેલ અને વોડાફોન સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા શહેરો અને કસબાઓમા 3જી (3G) નેટવર્કો ધરાવે છે. === ફિલિપાઈન્સ === [[ફીલીપાઈન્સ|ફિલિપાઈન્સ]]માં 3જી (3G) સેવાઓ ડિસેમ્બર 2008થી ઉપલબ્ધ થઈ હતી.<ref>http://www.physorg.com/news9436.html</ref> === સિરિયા === સિરિયામાં એમટીએન (MTN) [[સિરિયા]] સૌપ્રથમ મોબાઈલ 3જી (3G) ઓપરેટર છે. તેમણે મે 2010માં વ્યાપારિક ધોરણે સેવા શરૂ કરી હતી. === ચીન === ચીને મે 2008માં જાહેરાત કરી હતી કે, ટેલિકોમ ક્ષેત્ર પુનઃસંગઠિત કરાયું હતું અને ત્રણ 3જી (3G) નેટવર્કની ફાળવણી કરવામાં આવી હતી જેથી સૌથી મોટી મોબાઈલ ઓપરેટર કંપની, ચાઈના મોબાઈલ, તેમના જીએસએમ (GSM) ગ્રાહકોનો આધાર જાળવી શકશે. ચાઈના યુનિકોમ તેમના જીએસએમ (GSM) ગ્રાહકોનો આધાર જાળવી રાખશે પરંતુ સીડીએમએ2000 (CDMA2000) ગ્રાહકોનો આધાર છોડી દઈને, વૈશ્વિક અગ્રણી ડબ્લ્યુ-સીડીએમએ (W-CDMA) (યુએમટીએસ (UMTS)) માપદંડો પર 3જી (3G) શરૂ કરશે. ચાઈના યુનિકોમના સીડીએમએ2000 (CDMA2000) ગ્રાહકો ચાઈના ટેલિકોમમાં જતા રહેશે, જે બાદમાં સીડીએમએ2000 1x ઈવી-ડીઓ (CDMA2000 1x EV-DO) માપદંડો પર 3જી (3G)ની શરૂઆત કરશે. તેનો મતલબ એવો થાય કે ચીન પાસે તમામ ત્રણ મુખ્ય સેલ્યુલર તકનિક 3જી (3G) માપદંડો વ્યાપારિક ઉપયોગમાં આવી જશે. અંતે જાન્યુઆરી 2009માં, ચીનના ઈન્ડસ્ટ્રી અને ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલયે તમામ ત્રણ માપદંડોના લાયસન્સ આપ્યા હતા: ચાઈના મોબાઈલને ડીટી-એસસીડીએમએ (TD-SCDMA), ચાઈના યુનિકોમને ડબ્લ્યુ-સીડીએમએ (W-CDMA) અને ચાઈના ટેલિકોમને સીડીએમએ2000 (CDMA2000). ચીનની લોકશાહીની 60મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે 1 ઓક્ટોબર 2009ના રોજ 3જી (3G)ની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. === ઉત્તર કોરિયા === [[ઉત્તર કોરિયા]]એ 2008થી 3જી (3G) નેટવર્કની શરૂઆત કરી હતી, જે '''કોર્યોલિંક''' તરીકે ઓળખાતું હતું, તે ઈજિપ્તની કંપની ઓરસ્કોમ ટેલિકોમ હોલ્ડિંગ તેમજ રાજ્ય માલિકીની કોરિયા પોસ્ટ એન્ડ ટેલિકોમ્યૂનિકેશન્સ કોર્પોરેશન (કેપીટીસી (KPTC)) કે જે ઉત્તર કોરિયામાં એક માત્ર 3જી (3G) મોબાઈલ ઓપરેટર છે, અને દેશની માત્ર બે મોબાઈલ કંપની પૈકીની એક છે તેમની સાથેનું સંયુક્ત સાહસ હતું. ''બિઝનેસવિક'' માં ઓરસ્કોમે જણાવ્યા અનુસાર, કંપની પાસે મે 2010 સુધીમાં 125,661 ગ્રાહકો હતા. ઈજિપ્તની કંપની કોર્યોલિંકમાં 75 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે, અને વિકાસશિલ દેશોમાં મોબાઈલ તકનિકના આંતરમાળખાકીય વિકાસ ક્ષેત્રે રોકાણ કરવા માટે જાણીતી છે. તે સમગ્ર પ્યોંગયાંગ અને પાંચ અન્ય શહેરો તેમજ આઠ ધોરીમાર્ગો અને રેલમાર્ગોને આવરે છે. તેમનો એક જ હરીફ છે – સનનેટ, જે જીએસએમ (GSM) તકનિકનો ઉપયોગ કરે છે અને નબળી કૉલ ગુણવત્તા તેમજ સંપર્ક તુટી જવા જેવી સમસ્યાઓથી પીડાય છે.<ref>{{cite web |url=http://www.businessweek.com/idg/2010-05-13/cell-phone-demand-stays-strong-in-north-korea.html |title=Cell phone demand stays strong in North Korea |publisher=Business Week |date=2009-12-08 |access-date=2010-09-06 |archive-date=2010-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100517101453/http://www.businessweek.com/idg/2010-05-13/cell-phone-demand-stays-strong-in-north-korea.html |url-status=dead}}</ref> નેટવર્કમાં ફોન નંબરોમાં આગળ +850 (0)192 આવે છે.<ref>ઉત્તર કોરિયામાં ટેલિફોન નંબરો</ref> === આફ્રિકા === આફ્રિકામાં સૌપ્રથમ 3જી (3G) તકનિકનો ઉપયોગ 3જી (3G) વીડિયોકોલ હતો જેની શરૂઆત જ્હોનિસબર્ગમાં વોડાકોમ નેટવર્ક દ્વારા નવેમ્બર 2004માં કરાઈ હતી. પ્રથમ વ્યાપારિક શરૂઆત એમટેલ-લિમિટેડ દ્વારા 2004મા મોરેશિયસ ખાતે કરવામાં આવી હતી. માર્ચ 2006ના ઉત્તરાર્ધના સમયગાળામાં, મોરોક્કોમાં નવી કંપની વાના દ્વારા 3જી (3G) સેવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવાઈ હતી.પૂર્વ આફ્રિકા (તાન્ઝાનિયા)માં 2007માં વોડાકોમ તાન્ઝાનિયા દ્વારા એક 3જી (3G) સેવા આપવામાં આવી હતી. === ભારત === વર્ષ 2008માં, ભારત 3જી (3G) ક્ષેત્રે પ્રવેશ્યું હતું અને સરકારની માલિકીની કંપની દ્વારા સક્ષમ મોબાઇલ અને ડેટા સેવાઓ ભારત સંચાર નિગમ લિમિટેડ (બીએસએનએલ (BSNL)) દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી. બાદમાં, [[દિલ્હી]] અને [[મુંબઈ]]માં એમટીએનએલ (એમટીએનએલ (MTNL)) દ્વારા 3જી (3G)ની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી. 3જી (3G) વાયરલેસ સ્પેક્ટ્રમની હરાજી દેશવ્યાપી સ્તરે એપ્રિલ 2010માં કરવામાં આવી હતી.ખાનગી ક્ષેત્રના સેવા પ્રદાતાઓમાં સૌપ્રથમ 3જી (3G) સેવાઓ શરૂ કરનાર ટાટા ડોકોમો છે, જેમણે 5 નવેમ્બર 2010થી આ સેવાનો પ્રારંભ કર્યો હતો. બાદમાં રિલાયન્સ કોમ્યૂનિકેશન દ્વારા 13 ડિસેમ્બર 2010થી આ સેવા શરૂ કરવામાં આવી હતી. અન્ય પ્રદાતાઓ જેમ કે ભારતી એરટેલ, વોડાફોન, આઈડિયા અને એરસેલ જાન્યુઆરી 2011 સુધીમાં તેમની 3જી (3G) સેવાઓ શરૂ કરશે તેવી અપેક્ષા છે. (20મી નવેમ્બર 2010 હવે ટોચના સ્તરના 3જી (3G) તકનિક સ્પેક્ટ્રમ) == ખાસિયતો == === ડેટા દરો === 3જી (3G) ઉપકરણો અને પ્રદાતાઓ પાસેથી ઉપભોક્તાઓ અપેક્ષા રાખી શકે તેવા ડેટા દરોની સ્પષ્ટ પરિભાષા આઈટીયુ (ITU) દ્વારા આપવામાં આવી નથી. આથી ઉપભોક્તાઓને વેચાતી 3જી (3G) સેવાઓ સંભવતઃ માપદંડોને સાબિત કરવામાં સક્ષમ ન હોય તેમ પણ બની શકે અને કહી શકાય કે તેમાં દર્શાવેલા દરો મળી શકતા નથી. એવી ટીપ્પણી પણ કરવામાં આવી છે કે “આઈએમટી-2000 (IMT-2000) ઉચ્ચતમ ટ્રાન્સમિશન (પ્રસારણ) દરો ઉપલબ્ધ કરાવશેઃ સ્થાયી અથવા હરતાફરતા ઉપભોક્તાઓ માટે લઘુત્તમ ડેટા દર 2 Mbit/s, ફરતા વાહનમાં 384 kbit/s (કિલો બાઈટ્સ પ્રતિ સેકન્ડ),”<ref>{{cite web | title = Cellular Standards for the Third Generation | publisher = ITU | date = 1 December 2005 | url = http://www.itu.int/osg/spu/imt-2000/technology.html#Cellular%20Standards%20for%20the%20Third%20Generation | access-date = 18 ફેબ્રુઆરી 2011 | archive-date = 24 મે 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080524050117/http://www.itu.int/osg/spu/imt-2000/technology.html#Cellular%20Standards%20for%20the%20Third%20Generation | url-status = dead }}</ref> આઈટીયુ (ITU) દ્વારા ઓછામાં ઓછા કે સરેરાશ દરો સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યા નથી અથવા ઈન્ટરફેસનો કયો મોડ 3જી (3G) માટે યોગ્ય છે તે કહેવાયું નથી, જેથી ગ્રાહકોના અપેક્ષિત બ્રોડબેન્ડ ડેટાને પહોંચી વળવા માટે વિવિધ દરોને 3જી (3G) તરીકે વેચવામાં આવે છે. === સલામતી === 3જી (3G)માં તેના પૂરોગામી 2જી (2G)ની સરખામણીએ વધુ સલામતી મળે છે. યુઈ (UE) (ઉપયોગકર્તા ઉપકરણ)ને નેટવર્ક સાથે જોડાવાની મંજૂરી આપીને ગ્રાહકને સુનિશ્ચિત કરાવવામાં આવે છે કે નેટવર્ક માત્ર ખોટો પ્રભાવ પાડનાર નહીં પરંતુ ખરેખર પ્રબળતા ભર્યું છે. 3જી (3G) નેટવર્કમાં જૂની A5/1 રૂઢિગત લિપિના બદલે કાસુમી (KASUMI) બ્લોક ક્રિપ્ટોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જોકે, કાસુમી (KASUMI) લિપિમાં સંખ્યાબંધ ગંભીર નબળાઈઓ નોંધવામાં આવી છે.<ref>{{cite web | title = Security for the Third Generation (3G) Mobile System | publisher = Network Systems & Security Technologies | url = http://www.isrc.rhul.ac.uk/useca/OtherPublications/3G_UMTS%20Security.pdf | access-date = 2011-02-18 | archive-date = 2003-09-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20030912184912/http://www.isrc.rhul.ac.uk/useca/OtherPublications/3G_UMTS%20Security.pdf | url-status = dead }}</ref> 3જી (3G) નેટવર્ક આંતરમાળખાકીય સુરક્ષામાં વધુમાં, આઈએમએસ (IMS) જેવા એપ્લિકેશન ફ્રેમવર્ક, કે જે ચોક્કસપણે 3જી (3G)ની સંપત્તિ ન હોવા છતા તેનો ઉપયોગ કરાય ત્યારે એન્ડ-ટુ-એન્ડ (સંપૂર્ણ) સુરક્ષા આપવામાં આવે છે. == ઉપયોગો == 3જી (3G) ઉપકરણો પર પ્રાપ્ય બેન્ડવિડ્થ અને સ્થળની માહિતીના કારણે ઉપયોગિતામાં વધારો થાય છે જે અગાઉ મોબાઈલ ફોન ઉપભોક્તાઓને મળી શકતી નહોતી. કેટલીક ઉપયોગિતાઓ અહીં રજૂ કરવામાં આવી છેઃ * '''મોબાઈલ ટીવી (TV)''' – પ્રદાતાઓ ગ્રાહકોના ફોન પર સીધી જ ટીવી ચેનલને જોડે છે માટે ફોન પર ટીવી જોઈ શકાય છે. * '''વીડીયો ઓન ડિમાન્ડ''' – પ્રદાતાઓ ગ્રાહકના ફોન પર ફિલ્મો મોકલે છે. * '''વીડીયો કોન્ફરન્સિંગ''' – ગ્રાહકો એક બીજાને જોઈ શકે છે અને વાત કરી શકે છે. * '''ટેલિ-મેડિસિન''' – કવચ પામેલ ગ્રાહકો પર તબીબી પ્રદાતાઓ દેખરેખ રાખે છે અથવા તેમને સલાહ આપે છે. * '''સ્થળ-આધારિત સેવાઓ''' – પ્રદાતાઓ સ્થાનિક હવામાન અથવા ટ્રાફિકની સ્થિતિની માહિતી ફોન પર આપે છે, અથવા ફોનની મદદથી નજીકમાં વેપારની શક્યતા કે મિત્રોને શોધવાની સુવિધા મળે છે. == ઉત્ક્રાંતિ == 3જીપીપી (3GPP) અને 3જીપીપી2 (3GPP2) બંને હાલમાં 3જી (3G) માપદંડો પર કરાયેલા વિસ્તરણ પર કામ કરે છે જે ઓલ-આઈપી નેટવર્ક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર આધારિત છે અને મીમો (MIMO) જેવી આધુનિક તારરહિત તકનિકનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, આ વિશેષતાઓ 3જી (3G)ના અનુગામી આઈએમટી (IMT)-એડવાન્સ્ડ (4જી (4G))ની વિશેષ સુવિધાઓ દર્શાવે છે. જોકે, 4જી (4G) માટે જરૂરી બેન્ડવિડ્થની (જે સ્થાયી માટે 1 Gbit/s અને હરતાફરતા થતી કામગીરી માટે 100 Mbit/s (મેગા બાઈટ્સ પ્રતિ સેકન્ડ)છે) ઉણપના કારણે, આ માપદંડોને 3.9જી (3.9G) અથવા પ્રિ-4જી (પ્રિ-4G)તરીકે વર્ગીકૃત કરાયા છે.3જીપીપી (3GPP) એલટીઈ (LTE) એડવાન્સ્ડ સાથે 4જી (4G)ના ધ્યેયો હાંસલ કરવા માંગે છે, જ્યારે કૉલકોમ એલટીઈ (LTE) પરિવારની તરફેણમાં યુએમબી (UMB)નો વિકાસ અટકાવી દીધો છે.<ref name="qualcomm"/>14 ડિસેમ્બર 2009ના રોજ, ટેલિઆ સોનેરાએ અધિકૃત અખબારી યાદી જાહેર કરી હતી કે “અમારા ગ્રાહકોને વિશ્વમાં સૌથી પહેલા 4જી (4G) સેવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવનાર પ્રદાતા બનવાનું અમે ઘણું ગર્વ અનુભવીએ છીએ.”<ref>{{cite web|url=http://www.teliasonera.com/News-and-Archive/Press-releases/2009/TeliaSonera-first-in-the-world-with-4G-services/ |title=first in the world with 4G services |publisher=TeliaSonera |date=2009-12-14 |access-date= 2010-09-06}}</ref> તેમના એલટીઈ નેટવર્કની શરૂઆત સાથે, પ્રારંભિક તબક્કે તેઓ સ્ટોકહોમ, સ્વીડન અને નોર્વેના ઓસ્લોમાં ''પ્રિ-4જી (પ્રિ-4G)'' (અથવા ''3જી (3G)થી આગળ'' )સેવાઓ આપી રહ્યા છે. == સંદર્ભો == {{Reflist|colwidth=30em}} [[શ્રેણી:મોબાઈલ દૂરસંચાર]] [[શ્રેણી:વીડિયોટેલિફોની]] 6ce1gyoeflvc1borowzjmnra8s4ieud 0 31799 906837 906619 2026-11-05T12:43:25Z InternetArchiveBot 63183 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 906837 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox person/Wikidata | fetchwikidata =ALL | name = Sergey Brin | image = Sergey Brin.JPG| image_size = | caption = | birth_name = Sergey Mikhaylovich Brin | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1973|8|21}} | birth_place = [[Moscow]], [[RSFSR]], [[Soviet Union]] | નિવાસ = [[Los Altos Hills, California]] | રાષ્ટ્રીયતા = [[United States|American]] <!--per [[nationality]]--> | ethnicity = | residence = [[United States]] <!--[[naturalized citizen]]--> | education = Univ. of Maryland (B.S., 1993)<br /> Stanford University (M.S., 1995) | alma_mater = [[University of Maryland, College Park|University of Maryland]] <br /> [[Stanford University]] | occupation = [[Computer scientist]], technology innovator, entrepreneur | known_for = Co-founder of [[Google]], Inc. | networth = {{gain}}[[United States dollar|US$]]15 [[1,000,000,000 (number)|billion]] (2010)<ref name="Profile page on Sergey Brin">{{cite web | title = Profile page on Sergey Brin | publisher = Forbes | url = http://www.forbes.com/profile/Sergey-Brin | access-date = 2010-04-05 | archive-date = 2011-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110211211338/http://www.forbes.com/profile/Sergey-Brin | url-status = dead }}</ref> | salary = [[United States dollar|USD]] free of wage (2008)<ref>2005 compensations from Google: $1 in salary, $1723 in bonus, $41,999 other annual compensation, $3 all other compensation. Source: [[United States Securities and Exchange Commission|SEC]]. [http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1288776/000119312506070406/ddef14a.htm Google form 14A]. Filed March 31, 2006.</ref><ref name="myDanwei">{{Cite web |url=http://www.mydanwei.com/detail.php?org_oid=49f9f04e17e64d2652dc06384adf3d83&type=org&tab=1 |title=Google Executives Compensation |access-date=2011-04-28 |archive-date=2010-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100305054744/http://www.mydanwei.com/detail.php?org_oid=49f9f04e17e64d2652dc06384adf3d83&type=org&tab=1 |url-status=dead }}</ref> | spouse = [[Anne Wojcicki]]<ref name="Washington Post"/> | website = [http://www-db.stanford.edu/~sergey/ stanford.edu/~sergey] | footnotes = }} સેર્ગેઈ''' મિખાઇલોવિચ બ્રિન''' (રશિયન:Серге́й Миха́йлович Брин) કે જેમનો જન્મ ૨૧ ઓગસ્ટ, ૧૯૭૩ના રોજ થયો હતો, એક રશિયન અમેરિકન કોમ્પ્યુટર વિજ્ઞાની અને ઉદ્યોગપતિ છે અને જેઓ લેરી પેજ સાથે સર્ચ એન્જિન અને ઓનલાઇન એડવર્ટાઇઝીંગ ટેક્નોલોજી પર આધારિત વિશ્વની સૌથી મોટી [[ઇન્ટરનેટ]] કંપની{{cite}} ગૂગલ(Google), ઇન્કના સહસ્થાપક તરીકે ઓળખાય છે.<ref>જંગ યેઓનૃજે[http://www.highbeam.com/doc/1P1-140030803.html ગટ્ટી ઇમેજીસ લેખ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421212142/https://www.highbeam.com/doc/1P1-140030803.html |date=2016-04-21 }}, 30 મે, 2007</ref> બ્રિન છ વર્ષની ઉંમરે રશિયાથી સ્થળાંતર કરીને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ગયા હતા. યુનિવર્સિટી ઓફ મેરિલેન્ડ ખાતે ઉપસ્નાતક પદવી મેળવ્યા બાદ, ગણિતનો અભ્યાસ અને કોમ્પ્યુટર સાયન્સમાં બેવડી ડિગ્રી મેળવીને તેમના પિતા અને દાદાજીને અનુસર્યા હતા. સ્નાતક થયા બાદ તેઓ સ્ટેનફોર્ડ ગયા પીએચ.ડી ઇન કોમ્પ્યુટર સાયન્સ મેળવવા માટે. ત્યાં તેઓ લેરી પેજને મળ્યા, જેઓ પાછળથી તેમના મિત્ર બની ગયા. તેમણે તેમના શયનગૃહને સસ્તા કોમ્પ્યુટરોથી ઠાંસીને ભરી દીધો અને સર્વોચ્ચ સર્ચ એન્જિનના સર્જન માટે તેમણે બ્રિનની ડેટા માઇનીંગ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કર્યો. આ પ્રોગ્રામ સ્ટેનફોર્ડ ખાતે લોકપ્રિય બની ગયો અને તેમણે પીએચ.ડીનો અભ્યાસ છોડી દીધો એક ભાડેથી લીધેલા ગેરેજમાં ગૂગલ(Google)ની શરૂઆત કરવા માટે. ''ધી ઇકોનોમિસ્ટ'' મેગેઝિને બ્રિનને "એન્લાઇટન્મેન્ટ મેન" તેમજ "જ્ઞાન હંમેશાં સારી વસ્તુ છે અને અજ્ઞાન કરતાં તો ચોક્કસ સારી છે", તેવી માન્યતા ધરાવતા વ્યક્તિ તરીકે ગણાવ્યા, ગૂગલ(Google)નો દુનિયાની પ્રત્યેક માહિતીને "વૈશ્વિક કક્ષાએ પ્રાપ્ય અને ઉપયોગી"<ref name="Economist"/> બનાવવાના તેમજ "ખરાબ નહીં બનવાના" ઉદ્દેશનો આ નિષ્કર્ષ છે. == પ્રારંભિક જીવન અને શિક્ષણ == સેર્ગેઈ બ્રિનનો જન્મ મોસ્કો ખાતે યહૂદી કુટુંબમાં થયો. તેમના માતા-પિતાનું નામ માઇકલ બ્રિન અને યુજેનિયા બ્રિન હતું, જેઓ બંને મોસ્કો સ્ટેટ યુનિવર્સિટીમાંથી સ્થાતક થયેલા છે. તેમના પિતા યુનિવર્સિટી ઓફ મેરિલેન્ડ ખાતે ગણિતના અધ્યાપક છે અને તેમની માતા [[નાસા|નાસા (NASA)]]ના ગોડેર્ડ સ્પેસ ફ્લાઇટ સેન્ટર ખાતે સંશોધન વિજ્ઞાની છે.<ref>સ્મેલ, વિલ(30 એપ્રિલ, 2004). "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3666241.stm પરિચય: ધી ગૂગલ(Google) ફાઉન્ડર્સ]". બીબીસી ન્યૂઝ 07-01-2010ના રોજ સુધારો.</ref><ref>"[http://www.nndb.com/people/826/000044694/ સર્ગેઇ બ્રિન]". એનએનડીબી. 07-01-2010ના રોજ સુધારો.</ref> === સોવિયત યુનિયનમાં બાળપણ === 1979માં જ્યારે બ્રિન છ વર્ષના હતા ત્યારે તેમના કુટુંબને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સ્થળાંતર કરવાની ફરજ પડી. ''ધી ગૂગલ(Google) સ્ટોરી'' ના લેખક માર્ક માલસિડ સાથેની એક મુલાકાતમાં,<ref name="Vise">વિસે, ડેવીડ અને માલસિડ, માર્ક. ''ધી ગૂગલ(Google) સ્ટોરી'' , ડેલ્ટા પુબી. (2006)</ref> સેર્ગેઈના પિતાએ તેઓ "કોલેજ પહોંચ્યા તે પહેલાં જ તેમના [[ખગોળશાસ્ત્ર|ખગોળશાસ્ત્રી]] બનવાના સપનાને કેવી રીતે ત્યાજી દેવાની ફરજ પડી" તે અંગે જણાવ્યું હતું. [[સોવિયેત યુનિયન|સોવિયત યુનિયન]]માં યહૂદી-વિરોધી સત્તાવાર નીતિ અસ્તિત્વમાં ન હોવા છતાં પણ બ્રિનના જણાવ્યા પ્રમાણે સામ્યવાદી પક્ષના વડા યહૂદી લોકોને યુનિવર્સિટીઓમાં પ્રવેશ આપવાનો ઇનકાર કરીને તેમને ઉચ્ચ વ્યાવસાયિક સ્થાનો પર પહોંચતા અટકાવતા હતા; "યહૂદીઓને વિશેષ રૂપે [[ભૌતિક શાસ્ત્ર|ભૌતિકવિજ્ઞાન]]ના વિભાગથી બહાર રાખવામાં આવતા હતા..." આથી માઇકલ બ્રિને તેમનો મુખ્ય વિષય બદલીને [[ગણિત]] કર્યો હતો, જેમાં તેમણે સતત એ ગ્રેડ મળતો હતો. તેમણે જણાવ્યુ, "કોઇએ મને ગ્રેજ્યુએટ સ્કૂલ માટે પણ ધ્યાનમાં ન લે કેમકે હું યહૂદી છું."<ref name="Moment">માલસિડ, માર્ક (ફેબ્રુઆરી 2007). "[http://www.momentmag.com/Exclusive/2007/2007-02/200702-BrinFeature.html સર્ગેઇ બ્રિનની વાર્તા] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120705021655/http://www.momentmag.com/Exclusive/2007/2007-02/200702-BrinFeature.html |date=2012-07-05 }}". ''મોમેન્ટ મેગેઝીન'' . 07-01-2010ના રોજ સુધારો.</ref> બ્રિન કુટુંબ મધ્ય મોસ્કોમાં ત્રણ રૂમ, 30 ચોરસ મીટર (350 ચોરસ ફૂટ)ના એપાર્ટમેન્ટમાં રહેતા હતા, જેમાં તેમની સાથે સેર્ગેઈના દાદી પણ રહેતા હતા.<ref name="Moment"/> સેર્ગેઈએ માલસિડને કહ્યું હતું કે, "હું લાંબા સમયથી જાણતો હતો કે મારા પિતા તેમને જોઇતી કારકીર્દીને અનુસરવા માટે સક્ષમ ન હતા", પરંતુ સેર્ગેઈએ જ ફક્ત તેઓ અમેરિકામાં સ્થાયી થયા બાદ લાંબા વર્ષની પસંદગી કરી હતી. તેઓ એવી રીતે શીખ્યા હતા કે 1977માં, તેમના પિતા વોર્સો, [[પોલેંડ|પોલેન્ડ]]ની ગણિતની કોન્ફરન્સમાંથી પરત ફર્યા બાદ, તેમણે પરિવાર માટે સ્વદેશ છોડીને પરદેશ જવાનો સમય છે તેવી જાહેરાત કરી હતી. "અહીં હવે આપણે લાંબું રહી શકીએ તેમ નથી", એમ તેમણે તેમના પત્ની અને માતાને કહ્યું હતું. કોન્ફરન્સ ખાતે તેઓ તેઓ "[[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]], [[ફ્રાન્સ|ફ્રાંસ]], ઇંગ્લેંડ અને જર્મનીના સાથીઓ સાથે ભળી જવામાં સક્ષમ બન્યા હતા, અને શોધી કાઢ્યું હતું કે પશ્ચિમમાં તેમનો બૌદ્ધિક સંપ્રદાય 'મોટો ન' હતો." તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, "હું પરિવારમાં એક માત્ર હતો કે જેણે જવાનું અગત્યનું હતું તેવું નક્કી કર્યું હતું..."<ref name="Moment"/> સેર્ગેઈના માતા તેમના મોસ્કોમાંના ઘરને છોડવા ઓછા રાજી હતા, જ્યાં તેમણે તેમની સમગ્ર જિંદગી વીતાવી હતી. માલસિડ લખે છે કે, "જેનીયા માટે અંતે નિર્ણય સેર્ગેઈ પર લદાયો હતો. જ્યારે તેમના પતિ કબૂલે છે કે તેઓ વધુ પડતું તેમના ભવિષ્ય અંગે વિચારતા હતા, જેમ કે તેમનો પુત્ર તેમના માટે, 'સેર્ગેઈની સામે 80/20'ના પ્રમાણે હતો." સપ્ટેમ્બર 1978માં તેમણે અગાઉ એક્ઝિટ વિઝા માટે અરજી કરી હતી, અને તેને પરિણામે તેમના પિતાને "તાત્કાલિક ધોરણે બરતરફ" કરવામાં આવ્યા હતા. સંબંધિત કારણો માટે, તેમની માતાને પણ નોકરી છોડવી પડી હતી. પછીના આઠ મહિનાઓ માટે કોઇ પણ સ્થિર આવક વિના ઘણા નનૈયા અનુસાર તેમની વિનંતીઓને નકારવામાં આવશે તેવી રાહ જોવાનું, ગુસ્સો આવતા તેમને જોબ મેળવવાની ફરજ પડી હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન તેમના માતાપિતાએ તેમની સંભાળ રાખવાની જવાબદારી વહેંચી લીધી હતી અને તેમના પિતાએ પોતાની જાતને કોમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામીંગ શીખવ્યું હતું. મે 1979માં, તેમના તેમના સત્તાવાર એક્સિટ (બહાર નીકળવાના) વીસાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી અને દેશ છોડવાની સંમતિ આપવામાં આવી હતી. <ref name="Moment"/> ઓક્ટોબર, 2000માં એક મુલાકાતમાં બ્રિને જણાવ્યું હતું કે , "તે સમય મારા માતાપિતાએ કઠિન સમય ગાળ્યો હતો તે હું જાણું છુ અને મને સ્ટેટ્સમાં લાવવા બદલ હું ઘણો જ આભારી છું."<ref name="Scott">[15] ^ સ્કૉટ, વર્જિનિયા. ''ગૂગલ(Google)ઃ કૉર્પોરેશન્સ ધેટ ચેન્જ્ડ ધ વર્લ્ડ'' , ગ્રીનવુડ પબ્લિશિંગ ગ્રુપ (2008).</ref> એક દાયકા પહેલા 1990ના ઉનાળામાં, તેમની 17મી વર્ષગાંઠ પહેલા તેમના પિતાએ સર્ગેઇ સહિત ગિફ્ટેડ હાઇ સ્કુલ મેથ વિદ્યાર્થીઓના જૂથની આગેવાની લીધી હતી જેમાં સોવિયેતમાં બે સપ્તાહનો વિનીમય કાર્યક્રમ હતો. "સેર્ગેઇ યાદ કરે છે કે, આ પ્રવાસે તેમના બાળપણના સત્તાના ભયને ફરી ઉજાગર કર્યો હતો" અને તેઓ યાદ કરે છે કે તેમના પ્રથમ "સંઘર્ષમય સોવિયેત જુલમ પરના આવેગે તેમને પોલીસ કાર પર પત્થરો ફેંકવા પ્રેર્યા હતા." માલસિડ ઉમેરે છે કે, "પ્રવાસના બીજા દિવસે જ્યારે જૂથે મોસ્કોની નજીક કંટ્રીસાઇડમાં સેનિટેરિયમની મુલાકાત લીધી ત્યારે સર્ગેઇએ તેમના પિતાને બાજુ પર રાખીને તેમની આંખમાં જોઇને કહ્યું હતું કે 'અમને રશિયામાંથી બહાર લાવવા બદલ તમારો આભાર.'"<ref name="Moment"/><ref name="Moment"/> === અમેરિકામાં શિક્ષણ === બ્રિને એડેલ્ફી, મેરીલેન્ડમાં પેઇન્ટ બ્રાન્ચ મોન્ટેસરી સ્કુલ ખાતે ગ્રેડ સ્કુલ ખાતે હાજરી આપી હતી, પરંતુ તેમણે વધારાનું શિક્ષણ ઘરે લીધું હતું; તેમના પિતા કે જેઓ યુનિવર્સિટી ઓફ મેરીલેન્ડ ખાતે ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ મેથેમેટિક્સના અધ્યાપક હતા તેમણે તેમની ગણિતમાં રુચિનુ્ સંવર્ધન કર્યું હતું અને તેમના પરિવારે તેમની રશિયન-ભાષા કુશળતાઓમાં સહાય કરી હતી. સપ્ટેમ્બર 1990માં, ગ્રીનબેલ્ટ, મેરીલેન્ડમાં એલેનોર રુઝવેલ્ટ હાઇ સ્કુલમાં હાજરી આપ્યા બાદ, બ્રિને કોમ્પ્યુટર સાયન્સ અને [[ગણિત]] ભણવા માટે યુનિવર્સિટી ઓફ મેરીલેન્ડ, કોલેજ પાર્કમાં એડમિશન લીધું હતું, જ્યાં તેમણે તેમની સન્માન સાથે મે 1993માં તેમની બેચલર ઓફ સાયન્સ ડિગ્રી મેળવી હતી. <ref name="resume">{{cite web |url=http://infolab.stanford.edu/~sergey/resume.html |title=Resume |access-date=2008-03-09 |last=Brin |first=Sergey |date=January 7, 1997 |quote= |archive-url=https://web.archive.org/web/20080322000250/http://infolab.stanford.edu/~sergey/resume.html |archive-date=2008-03-22 |url-status=dead }}</ref> બ્રિને નેશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશન તરફથી સ્નાતક ફેલોશિપ પર સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી ખાતે કોમ્પ્યુટર સાયન્સમાં સ્નાતક અભ્યાસનો પ્રારંભ કર્યો હતો. 1993માં તેઓ મેથેમેટિકાના સર્જક વોલફ્રામ રિસર્ચ ખાતે ઇન્ટર્ન્ડ (સહાયક સ્નાતક) રહ્યા હતા. <ref name="resume"/> તેમણે સ્ટેનફોર્ડ ખાતેના તેમના પીએચ.ડી અભ્યાસમાંથી રજા મેળવી હતી. <ref>{{cite web |url=http://investing.businessweek.com/businessweek/research/stocks/people/person.asp?personId=534604&symbol=GOOG |title=Sergey Brin: Executive Profile & Biography – BusinessWeek |access-date= 2008-03-09|work=[[Business Week]] |publisher= |pages= |language= |doi= |archive-url = |archive-date= |quote=He is currently on leave from the PhD program in computer science at Stanford university...}}</ref> == સર્ચ એન્જિન વિકાસ == સ્ટેનફોર્ડ ખાતે વિદ્યાર્થીઓના અનુસ્થાપન દરમિયાન તેઓ લેરી પેજને મળ્યા હતા. ''ધી ઇકોનોમિસ્ટ'' માટેના તાજેતરની મુલાકાતમાં બ્રિને રમૂજ કરતા જણાવ્યું હતું કે "અમે બંને વાંધાભરેલા હતા." તેઓ મોટા ભાગના વિષયોમાં અસંમતિ દાખવનારા તરીકે ઉભરી આવ્યા હતા. પરંતુ એક સાથે સમય ગાળ્યા બાદ તેઓ "બૌદ્ધિક આદર્શ સાથી અને ગાઢ મિત્રો બની ગયા હતા". બ્રિનનું ધ્યાન ડેટા માઇનીંગ સિસ્ટમ વિકસાવવા પર કેન્દ્રિત હતું જ્યારે પેજ "તેમના અન્ય પેપરો પરના ટાંકણો પરથી સંશોધનની અગત્યતાની બાદબાકીના ખ્યાલને વિકસાવતા હતા." <ref name="Economist"/> સાથે, આ જોડીએ પ્રતિપાદિત કર્યું હતું જેને બહોળા પ્રમાણમાં તેમના આધારભૂત ફાળા તરીકે માનવામાં આવે છે, જેને "ધી એનાટોમિ ઓફ અ લાર્જ સ્કેલ હાયપરટેક્સ્ટ્યુઅલ વેબ રિસર્ચ એન્જિન" નામના પેપરમાં સમાવવામાં આવ્યા હતા. <ref>"[http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf લાર્જ-સ્કેલ હાયપરટેક્ચ્યુઅલ વેબ સર્ચ એન્જિનની રચના] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927004511/http://infolab.stanford.edu/pub/papers/google.pdf |date=2015-09-27 }}"</ref> તેમના ખ્યાલોને સંયુક્ત કરતા તેમણે "તેમના મોટા ઓરડાને કોમ્પ્યુટરોની ચિપથી છલોછલ ભરી દીધો હતો" અને વેબ પર તેમના નવા સર્ચ એન્જિન ડિઝાઇન પર પરીક્ષણ કર્યું હતું. તેમનો પ્રોજેક્ટ પૂરતી ઝડપથી વિકસ્યો હતો "જે સ્ટેનફોર્ડના કોમ્પ્યુટીંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટેની મુશ્કેલીનું કારણ બન્યો હતો." પરંતુ તેઓને એવી પ્રતીતિ થઇ હતી કે તેઓને વેબ સર્ચ કરવા માટે શ્રેષ્ઠ એન્જિનનું સર્જન કરવામા સફળતા પ્રાપ્ત થઇ છે અને તેમની સિસ્ટમ પર કામ કરવા માટે તેમના પીએચડી(PhD) અભ્યાસને છોડી દીધો હતો. <ref name="Economist"/> માર્ક માલસિડ લખ્યું હતું તેમ, "શિક્ષક સભ્યો, પરિવાર અને મિત્રો પાસેથી ભંડોળ આમંત્રતા સેર્ગેઇ અને લેરીએ કેટલાક સર્વર ખરીદવા માટે સાથે મળીને પૂરતું ભંડોળ ઊભુ કર્યું હતુ ંઅને તે મેનલો પાર્કમાં... આવેલા વિખ્યાત ગેરેજને ભાડે આપ્યું હતુ, (તરત પછી) સન માઇક્રોસિસ્ટમ્સના સહસ્થાપક એન્ડી બેકટોલશેઇમે 100,000 ડોલરનો ચેક "ગૂગલ, ઇન્ક (Google, Inc.)"ને લખી આપ્યો હતો. મુશ્કેલી માત્ર એક જ હતી કે “ગૂગલ, ઇન્ક (Google, Inc.)” હજુ સુધી અસ્તિત્વમાં આવી ન હતી- હજુ સુધી કંપનીની શરૂઆત કરવામાં આવી ન હતી. બે સપ્તાહ સુધી તેમણે કાગળ પર કામ કર્યું હોવાથી, આ યુવાન વ્યક્તિઓ પાસે તેમના નાણાં મુકવાની કોઇ જગ્યા ન હતી." <ref name="Moment"/> ''ધી ઇકોનોમિસ્ટ'' મેગેઝીન બ્રિનનો પેજ તરફનો જીવન પરત્વેનો દ્રષ્ટિકોણ ગૂગલ(Google)ના સિદ્ધાંત દ્વારા સ્વપ્નોના સરવાળાને આધારે વર્ણવે છે કે, "વિશ્વની તમામ માહિતીને 'સાર્વત્રિક પહોંચમાં હોય તેવી અને ઉપયોગી' બનાવવી.'" અન્યોએ તેમના સ્વપ્નને આધુનિક પ્રિન્ટીંગના શોધક જોહનીસ ગુટેનબર્ગ સાથે સરખાવ્યું હતું: :"1440માં, જોહાનિસ ગુટનબર્ગે યુરોપને મિકેનિકલ પ્રિન્ટીંગ પ્રેસ, વ્યાપક વપરાશમાં પ્રિન્ટીંગના બાઇબલ તરીકે રજૂ કર્યું હતું. આ ટેકનોલોજીએ પુસ્તકો અને હસ્તલિખિત પ્રતો-હાથ દ્વારા મૂળભૂત રીતે નકલ-ને સ્વીકારી હતી-જેથી વધુ ઝડપી દરે પ્રિન્ટ કરી શકાય આમ જાણકારીમાં ફેલાવો કર્યો હતો અને યુરોપીયન પુનરોજ્જીવનમાં દાખલો બેસાડ્યો હતો. . ગૂગલે (Google) પણ સમાન કામગીરી કરી હતી."<ref>[http://www.librarystuff.net/2009/10/01/google-the-gutenberg/ ''ઇન્ફર્મેશન ટેકનોલોજી'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119215310/http://www.librarystuff.net/2009/10/01/google-the-gutenberg/ |date=2015-01-19 }}, 1 ઓકટો., 2009</ref> તે રીતે આ તુલનાને ''ધી ગૂગલ(Google) સ્ટોરી'' દ્વારા નોંધવામાં આવી હતી: "ગુટેનબર્ગથી જ નહી . . . નવી શોધે ગૂગલ(Google)ની જેમ તલસ્પર્શી રીતે વ્યક્તિગતને સત્તા બક્ષી છે અને માહિતીં એક્સેસ સ્થાપિત કર્યો છે."<ref name="Vise"/>{{rp|1}} બન્નેએ 'વેબ સર્ચીસ માટે નવું એન્જિન બનાવ્યા બાદ, લાંબા ગાળે તેમણે એવી માહિતી વિશે વિચારવાનું શરૂ કર્યું હતું કે જે આજે વેબથી પર છે', જેમ કે ડિજીટલાઇઝીંગ બુક્સ અને આરોગ્ય માહિતીમાં વિસ્તરણ.<ref name="Economist"/> == અંગત જીવન == મે 2007માં, બ્રિને ધી બહામાસમાં એની વોજકિકી સાથે લગ્ન કર્યા હતા. વોજકિકી બાયોટેક વિશ્લેષક અને બાયોલોજીમાં બી.એસ. સાથે યેલ યુનિવર્સિટીની 1996ની સ્નાતક છે. <ref name="Washington Post">{{cite news | first = Amy | last = Argetsinger | coauthors = Roberts, Roxanne | title = The Reliable Source | work = [[The Washington Post]] | date = May 13, 2007 | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/12/AR2007051201168.html | access-date = 2007-10-20}}</ref><ref>{{cite web | title = Anne Wojcicki Marries the Richest Bachelor | publisher = Cosmetic Makovers | url = http://cosmetic-makeovers.com/2007/05/18/anne-wojcicki-marries-the-richest-bachelor | access-date = 2007-10-20 | archive-date = 2007-10-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071028080241/http://www.cosmetic-makeovers.com/2007/05/18/anne-wojcicki-marries-the-richest-bachelor | url-status = dead }}</ref> તેણી આરોગ્ય માહિતીમાં સક્રિય રસ ધરાવે છે, અને તે અને બ્રિન સાથે મળીને તેને વધુ પહોંચક્ષમ બનાવવા નવા રસ્તાઓ વિકસાવી રહ્યાં છે. તેમના પ્રયત્નોના ભાગરૂપે તેમણે હ્યુમન જેનોમ પ્રોજેક્ટ અંગે અગ્રણી સંશોધકો સાથે વિચારવિમર્શ કર્યો હતો. "બ્રિન સહજવૃત્તિથી જિનેટિક્સને ડેટાબેઝ અને કોમ્પ્યુટીંગ સમસ્યા તરીકે ગણે છે. તેમની પત્ની પણ એમ માને છે, જેઓ 23andMe" કંપનીના સહસ્થાપક હતા, જે લોકોને પૃથ્થકરણ અને તેમના પોતાની જિનેટકિ તૈયારીઓ (રંગસૂત્રોની 23 જોડીઓ સમાવિષ્ટ)માં સહાય કરે છે.<ref name="Economist"/> ગૂગલ(Google)ની ઝેઇટગાઇસ્ટ કોન્ફરન્સ ખાતે તાજેતરમાં કરાયેલી જાહેરાતમાં, તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેઓ આશા રાખે છે કે એક દિવસે દરેક જણ તેમના જિનેટિક કોડ વિશે જાણકારી મેળવશે, જેથી ડોકટરો, દર્દીઓ અને સંશોધકોને ડેટામાં સહાય કરી શકાય અને તેમની ખામીઓની મરમ્મત કરવામાં પ્રયત્ન કરે.<ref name="Economist"/> બ્રિનના માતા, યુજેનીયાને પાર્કીન્સનના રોગનું નિદાન થયું હતું. 2008માં, તેમણે યુનિવર્સિટી ઓફ મેરીલેન્ડ સ્કુલ ઓફ મેડિસીનને દાન આપવાનું નક્કી કર્યું હતું, જ્યાં તેમના માતા સારવાર લઇ રહ્યા હતા. <ref>{{cite news | title = Google Co-Founder Has Genetic Code Linked to Parkinson's | url= http://www.nytimes.com/2008/09/19/technology/19google.html?_r=1&partner=rssnyt&emc=rss&oref=slogin | access-date = 2008-09-18 | work=The New York Times | first=Miguel | last=Helft | date=September 19, 2008}}</ref> બ્રિને 23એન્ડમિ(23AndMe)ની સેવાઓનો ઉપયોગ કર્યો હતો અને શોધ્યું હતું કે પાર્કીનસન્સ સામાન્ય રીતે વંશીય નહીં હોવા છતાં, તેઓ અને તેમની માતા બન્ને એલઆરઆરકે2 (LRRK2) જેનનું પરિવર્તન ધરાવે છે, જે પાછળના વર્ષોમા 20 અને 80% વચ્ચે પારકીનસન્સના વિકાસની તકો બનાવે છે. <ref name="Economist">"એનલાઇટનમેન્ટ મેન", ''ધી ઇકોનોમિસ્ટ'' , 6 ડિસે., 2008 [http://www.economist.com/science/tq/displaystory.cfm?story_id=12673407 ]</ref> આ પ્રકારની બાબતોમાં અવગણના આનંદ નહોતી આપતી તેવું પૂછતા તેમણે દર્શાવ્યું હતું કે તેમની જાણકારીનો અર્થ એ છે કે તેઓ હવે રોગને થતો અટકાવી શકે છે. ''ધી ઇકોનોમિસ્ટ'' આવેલો તંત્રીલેખ દર્શાવે છે કે "શ્રી બ્રિન તેમના એલઆરઆરકે2 (LRRK2)ના પરિવર્તનને તેમના અંગત કોડમાં એક ખામી તરીકે ગણાવે છે અને કોમ્યુટર કોડથી કોઇ અલગ ખામી નહીં કે જે ગૂગલ(Google)ના એન્જિનિયરો દરરોજ ફિક્સ કરે છે. પોતાની જાતને સહાય કરતા તેઓ અન્યોને પણ મદદ કરી શકે છે. તેઓ પોતાની જાતને નસીબદાર માને છે. ... પરંતુ શ્રી બ્રિન બહુ મોટા મુદ્દો નજર સમક્ષ લાવતા હતા. એવું નથી કે જ્ઞાન હંમેશાં સારું જ હોય છે, અને ચોક્કસ જ, હંમેશાં અજ્ઞાન કરતાં વધુ જ સારું હોય છે?"<ref name="Economist"/> == ચીનમાં ગૂગલ(Google) પર પ્રતિબંધ == {{details|Censorship in the People's Republic of China}} તેમની યુવાની અને તેમના પરિવારને સોવિયેત યુનિયન છોડવાના કારણોને યાદ કરતા તેમણે "ગૂગલ(Google)ને સેન્સર સર્ચ એન્જિન પરિણામોને મંજૂરી આપતા ચીનની સામ્યવાદી સરકારને ખુશ રાખવાના ગૂગલ(Google)ના નિર્ણય સામે નારાજી વ્યક્ત કરી હતી", પરંતુ નક્કી કર્યું હતું કે ચાઇનીઝ ગૂગલ(Google)ની ઉપલબ્ધિ વિના પણ સારી સ્થિતમાં રહી શકશે. <ref name="Economist"/> તેમણે તેમના કારણો ''ફોર્ચ્યુન'' મેગેઝીનને સમજાવ્યા હતા: :"અમે માન્યુ હતું કે ત્યાં ભાગ લેવાથી અને અમારી સેવાઓને વધુ ઉપલબ્ધ બનાવતા, અમને 100 ટકા હિસ્સો ન મળે તો પણ તે ચાઇનીઝ વેબ યૂઝરો માટે વધુ સારું ગણાશે, કારણ કે અંતે તો તેઓ વધુ માહિતી મેળવશે, જો કે તે પૂરતી નહીં હોય."<ref name="Martin">માર્ટીન, ડિક. ''રિબિલ્ડીંગ બ્રાન્ડ અમેરિકા: હેટ વી મસ્ટ ડુ ટુ રિસ્ટોર અવર રેપ્યુટેશન એન્ડ સેફગાર્ડ ધ ફ્યુચર ઓફ અમેરિકન બિઝનેસ એબ્રોડ'' , એએમએસીઓએમ (AMACOM) ડિવીઝન. અમેરિકન મેનેજમેન્ટ. એએસએસએન. (2007)</ref> 12 જાન્યુઆરી 2010ના રોજ ગૂગલે(Google) એક મહિના પહેલા શરૂ થયેલા તેના કોમ્પ્યુટરો અને કોર્પોરેટ આંતરમાળખા પર મોટા સાયબર હૂમલાઓ થયા હોવાનો અહેવાલ રજૂ કર્યો હતો, જેમાં અસંખ્ય જીમેલ એકાઉન્ટમાં એક્સેસ કરવાનો અને ગૂગલ(Google)ની બૌદ્ધિક સંપત્તિની ચોરી થયો હોવાનો સમાવેશ થાય છે. હૂમલાનું પગેરુ ચીનમાં મળી આવ્યા બાદ, કંપનીએ દર્શાવ્યું હતું કે તે ચીનમાં તેના સર્ચ એન્જિન પર પ્રતિબંધ મૂકશે નહીં અને જરૂર પડ્યે દેશમાંથી સદંતર બહાર નીકળી જશે. ''ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સે'' એવો અહેવાલ રજૂ કર્યો હતો કે "હૂમલાખોરોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ચાઇનીઝ હ્યુમન રાઇટ્સ એક્ટીવીસ્ટના જીમેલ એકાઉન્ટમાં એક્સેસ કરવાનો હતો, પરંતુ તે હૂમલાએ અન્ય મોટી 20 કંપનીઓ કે જે નાણા, ટેકનોલોજી, મિડીયા અને કેમિકલ ક્ષેત્રે કાર્યરત હતી તેને પણ લક્ષ્યાંક બનાવવામાં આવી હતી."<ref>[http://www.nytimes.com/2010/01/13/world/asia/13beijing.html "ગૂગલ(Google), સાઇટીંગ સાયબર એટેક, થ્રેટન્સ ટુ એક્ઝિટ ચાઇના"], ''ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , 12 જાન્યુઆરી, 2010</ref><ref>[http://googleblog.blogspot.com/2010/01/new-approach-to-china.html અ ન્યુ એપ્રોચ ટુ ચાઇના]</ref> બાદમાં એવો અહેવાલ રજૂ કરાયો હતો કે હૂમલામાં "ગૂગલ(Google)ની ક્રાઉન જ્વેલ્સ, કે જે એક પાસવર્ડ સિસ્ટમ હતી અને વિશ્વભરના કરોડો યૂઝરોના એક્સેસ પર નિયંત્રણ કરે છે તેનો પણ સમાવેશ થતો હતો."<ref>[http://www.nytimes.com/2010/04/20/technology/20google.html?nl=technology&amp;emc=techupdateema1 "સાયબરએટેક ઓન ગૂગલ(Google) સેઇડ ટુ હીટ પાસવર્ડ સિસ્ટમ"] ''ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સ'' , 19 એપ્રિલ, 2010</ref> માર્ચ, 2010ના અંતમાં તેણે સત્તાવાર રીતે ચાઇના સ્થિત સર્ચ એન્જિનને રદ કર્યું હતું જ્યારે તેની બિનપ્રતિબંધિત [[હોંગકોંગ|હોંગ કોંગ]] સાઇટને કાર્યરત રાખી હતી. સમાન પ્રકારના પગલામાં ડોમેન રજિસ્ટ્રાર ગો ડેડી ઇન્કે. પણ કોંગ્રેસને જણાવ્યું હતું કે તે તેમના નોંધણીદારો વિશેની ગુપ્ત માહિતીની નવી ચાઇનીઝ સરકારની જરૂરિયાતોને કારણે પરત ફરશે. <ref name="WSJ"/> ગૂગલ(Google) માટે બોલતા બ્રિને તેમની મુલાકાત દરમિયાનમાં જણાવ્યું હતું કે , "અમે ચીનમાં આ પગલું ભરી રહ્યા છે તેનું એક કારણની ખુશી એટલા માટે છે કે ચાઇના જેવી સ્થિતિ અન્ય દેશોને પણ તેમના પોતાના ફાયરવોલ્સનો પ્રયત્ન અને લાગુ પાડવા માટે ખરેખર પ્રોત્સાહન આપી રહી છે." <ref name="WSJ">[http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704266504575141064259998090.html "બ્રિન ડ્રુવ ગૂગલ(Google) ટુ પુલ બેક ઇન ચાઇના"] ''વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ'' , 24 માર્ચ, 2010</ref> ''સ્પાઇજેલ'' સાથેની અન્ય એક મુલાકાત દરમિયાન તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, "અમારા માટે કાયમ ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે કે અમે ઇન્ટરનેટ પર નિખાલસતા માટે અમે કેવી શ્રેષ્ઠ રીતે લડી શકીએ. અમે માનીએ છીએ કે ઇન્ટરનેટ પર નિખાલસતા અને માહિતીના સિદ્ધાંતોને જાળવી રાખવા માટે અમે આવી જ શ્રેષ્ઠ વસ્તુ કરી શકીએ છીએ."<ref>[http://www.spiegel.de/international/business/0,1518,686269,00.html "ગૂગલ(Google) કો-ફાઉન્ડર ઓન પુલીંગ આઉટ ઓફ ચાઇના"] ''સ્પાઇજેલ ઓનલાઇન'' , 30 માર્ચ, 2010</ref> આ પગલાને બહુ થોડી કંપનીઓએ તેમનો ટેકો આપ્યો હતો ત્યારે ઘણા ઇન્ટરનેટ "સ્વતંત્રતા તરફીઓએ આ પગલાંને વધાવ્યું હતું," અને તે કાયદાઘડવૈયાઓ પાસેથી "યુ.એસમાં પ્રસંશા પ્રાપ્ત કરી રહ્યું છે. <ref name="WSJ"/><ref>[http://money.cnn.com/2010/03/24/technology/china_google_hearing/index.htm "કોંગ્રેસ સ્લેમ્સ ચાઇના એન્ડ માઇક્રોસોફ્ટ, પ્રેઇઝીઝ ગૂગલ(Google)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110503175404/http://money.cnn.com/2010/03/24/technology/china_google_hearing/index.htm |date=2011-05-03 }} ''સીએનએન મની'' , 24 માર્ચ, 2010</ref> સેનેટર બાયરોન ડોર્ગને જણાવ્યું હતું કે "ગૂગલ(Google)નો નિર્ણય પ્રતિભાવ અને માહિતીની તરફેણમાં મજબૂત પગલું છે."<ref>[https://web.archive.org/web/20100327010750/http://news.yahoo.com/s/ap/20100325/ap_on_hi_te/as_china_google "ગૂગલ(Google)્સ ડીલઇન ડાઉટ અમિડ સ્પેટ વિથ પેઇજીંગ"] યાહૂ ન્યુઝ, 25 માર્ચ, 2010</ref> અને કોંગ્રેસમેન બોબ ગુડલેટે જણાવ્યું હતું કે, "ગૂગલ(Google).સીએન. પર સેન્સરીંગ સર્ચને બંધ કરી દેવાના હિંમતવાન પગલાં માટે હું ગૂગલ(Google)ના વખાણ કરું છું. ગૂગલ(Google)ે રેતીમાં રેખા દોરી છે અને ચીનમાં વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા નિયંત્રણોના અત્યંત ઘાટા વિસ્તારમાં ચળકાટ મારી રહી છે."<ref>[http://goodlatte.house.gov/2010/03/goodlatte-statement-in-support-of-googles-decision-to-stop-censoring-in-china.shtml "ગુડલેટ સ્ટેટમેન્ટ ઇન સપોર્ટ ઓફ ગૂગલ(Google)્સ ડિસીશન ટુ સ્ટોપ સેન્સરીંગ ઇન ચાઇના"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721042833/http://goodlatte.house.gov/2010/03/goodlatte-statement-in-support-of-googles-decision-to-stop-censoring-in-china.shtml |date=2011-07-21 }} 23 માર્ચ, 2010</ref> કારોબારના દૃષ્ટિકોણથી ઘણા સમર્થન આપે છે કે આ પગલાંથી ગૂગલ(Google)ના નફાને અસર થવાની શક્યતા છે: "ગૂગલ(Google) આ પગલાં માટે ભારે મોટી કિંમત ચૂકવવા જઇ રહ્યું છે, કેમ કે તે ચીનમાં તેની સેવા પર પ્રતિબંધની ના પાડવા માટે પ્રસંશાને લાયક છે."<ref>[http://www.kansascity.com/2010/03/28/1842611/googles-strategy-in-china-deserves.html "ગૂગલ(Google)્સ સ્ટ્રેટેજી ઇન ચાઇના ડિઝર્વઝ પ્રેઇઝ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100401043301/http://www.kansascity.com/2010/03/28/1842611/googles-strategy-in-china-deserves.html |date=2010-04-01 }} ''કાન્સાસ સિટી સ્ટાર'' , 28 માર્ચ, 2010</ref> ''ધી ન્યુ રિપબ્લિક'' ઉમેરે છે કે "ગૂગલ(Google) સમાન કડી પર આવી પહોંચી છે જે એન્ડ્રેઇ સખારોવ માટે દેખીતી મનાતી હતી: જેઓ વિજ્ઞાન અને સ્વતંત્રતા વચ્ચે એક માત્ર હતા," તેમણે આ પગલાંને "પરાક્રમ" તરીકે ગણાવ્યું હતું. <ref>[http://www.tnr.com/article/dont-be-evil "ડોન્ટ બી એવિલ"], "ધી હીરોઇઝમ ઓફ ગૂગલ(Google)," ''ધી ન્યુ રિપબ્લિક'' , 21 એપ્રિલ, 2010</ref> [[ચિત્ર:Sergey Brin cropped.jpg|thumb|સર્ગેઈ બ્રિન]] == પુરસ્કારો અને સન્માન == નવેમ્બર 2009માં, ''ફોર્બ્સ મેગેઝીને'' બ્રિન અને લેરીને વિશ્વમાં પાંચમા સૌથી શક્તિશાળી લોકો તરીકે દર્શાવવાનું નક્કી કર્યું હતું. <ref>[http://www.forbes.com/lists/2009/20/power-09_Sergey-Brin-and-Larry-Page_D664.html "ધા વર્લ્ડઝ મોસ્ટ પાવરફુલ પીપલ: #5 સર્ગેઇ બ્રિન અને લેરી પેજ"] ''ફોર્બ્સ'' મેગેઝીન, 11 નવે., 2009</ref> અગાઉ તે જ વર્ષના ફેબ્રુઆરીમાં, બ્રિનને નેશનલ એકેડમી ઓફ એન્જિનીયરીંગમાં લેવામાં આવ્યા હતા, જે "એન્જિનીયરોને અનેક મોટી વ્યાવસાયિક પદવીઓ પ્રદાન કરતી સંસ્થાઓમાંની એક છે... [અને] જેમણે એન્જિનીયરીંગ સંશોધન, પ્રેક્ટિસ... ક્ષેત્રે શ્રેષ્ઠ પ્રદાન કર્યું છે તેમનું સન્માન કરે છે". તેમની પસંદગી ખાસ કરીને, "ઝડપી ઇન્ડેક્સીંગના વિકાસમાં આગેવાની અને વર્લ્ડ વાઇડ વેબમાંથી સંબંધિત માહિતી પરત મેળવવા માટે" કરવામાં આવી હતી. <ref>[http://www8.nationalacademies.org/onpinews/newsitem.aspx?RecordID=02062009 નેશનલ એકેડમી ઓફ એન્જિનીયરીંગ], અખબારી યાદી, 6 ફેબ્રુ., 2009</ref> 2003માં, બ્રિન અને પેજ બન્નેને "ઉદ્યોગસાહસિક જુસ્સો વ્યક્ત કરવા બદલ અને નવા વ્યવસાયોને ગતિ આપવા બદલ..." આઈ.ઈ.(IE) બિઝનેસ સ્કૂલ <ref>[39] ^ [http://www.ie.edu/IE/php/en/noticia.php?id=225 બ્રિન અને પેજ એમબીએ(MBAs) પુરસ્કૃત] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226171611/http://www.ie.edu/IE/php/en/noticia.php?id=225 |date=2009-02-26 }}, અખબાર યાદી, સપ્ટેમ્બર 9, 2003</ref>તરફથી એમબીએ(MBA)ની માનદ ઉપાધિ એનાયત કરવામાં આવી હતી[39] અને 2004માં, તેઓને માર્કોની ફાઉન્ડેશન પ્રાઈઝ મળ્યું, જે "એન્જીનિયરિંગમાં સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર" લેખાય છે, અને તેઓને કોલંબિયા યુનિવર્સિટી ખાતે માર્કોની ફાઉન્ડેશનના ફેલો(સદસ્ય) તરીકે ચૂંટવામાં આવ્યા હતા. "તેમની પસંદગી જાહેર કરતી વખતે, ફાઉન્ડેશનના પ્રમુખ, જૉન જૅય આઇસેલિને આ બન્ને યુવાનોને, આજે માહિતી પુનઃપ્રાપ્ત કરવાની પદ્ધતિમાં પાયાનું પરિવર્તન કરી નાખતી તેમની શોધ બદલ અભિનંદન આપ્યા." તેઓ "વિશ્વની સૌથી પ્રભાવક સંપ્રેષણ(કોમ્યુનિકેશન) ટૅકનોલૉજી સ્થાપકોના ચૂંટેલી કૅડરના 32..."માં જોડાયા <ref>"[https://web.archive.org/web/20111106043612/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2004_Sept_23/ai_n6208748/ બ્રિન એન્ડ પેજ રિસીવ માર્કોની ફાઉન્ડેશન્સ હાઇસ્ટ ઓનર]". અખબારી યાદી, 23 સપ્ટેમ્બર, 2004.</ref> તેમના ફેલોના "પ્રોફાઇલ્સ"માં નશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશને અસંખ્ય અગાઉના એવોર્ડોનો સમાવેશ કર્યો હતો: :"તેમને વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમ અન ટેકનોલોજી, એન્ટરટેઇનમેન્ટ અને ડિઝાઇન કોન્ફરન્સ ખાતે વક્તા તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા હતા.. ... ''પીસી(PC)મૅગેઝિને'' ટોચની 100 વેબસાઈટ્સ તથા એન્જીન્સ(1998)માં Googleને સ્થાન આપીને તેની પ્રશંસા કરી હતી તથા 1999માં વેબસાઈટ ઍપ્લિકેશન ડેવલપમેન્ટમાં નવપ્રવર્તન માટે Googleને ટેકનિકલ ઍક્સલન્સ અવૉર્ડ આપ્યો હતો. 2000ની સાલમાં, ટૅકનિકલ સિદ્ધિ માટે Googleને પીપલ્સ વૉઈસ અવૉર્ડ, વેબી અવૉર્ડ<ref>[43] ^ [http://www.nsfgrfp.org/why_apply/fellow_profiles/sergey_brin નેશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513191112/http://www.nsfgrfp.org/why_apply/fellow_profiles/sergey_brin |date=2011-05-13 }}, ફેલો પ્રોફાઇલ.</ref> મળ્યો, અને 2001માં ઉત્કૃષ્ટ સર્ચ સર્વિસ, શ્રેષ્ઠ ઇમેજ સર્ચ એન્જીન, શ્રેષ્ઠ ડિઝાઈન, સૌથી મૈત્રીપૂર્ણ વેબમાસ્ટર સર્ચ એન્જીન તથા શ્રેષ્ઠ સર્ચ ફીચર માટે સર્ચ એન્જીન વૉચ અવૉર્ડ્સ એનાયત કરવામાં આવ્યા હતા."<ref>[43] ^ [http://www.nsfgrfp.org/why_apply/fellow_profiles/sergey_brin નેશનલ સાયન્સ ફાઉન્ડેશન] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513191112/http://www.nsfgrfp.org/why_apply/fellow_profiles/sergey_brin |date=2011-05-13 }}, ફેલો પ્રોફાઇલ.</ref> ''ફોર્બ્સ'' ના જણાવ્યા પ્રમાણે તેઓ અને લેરિ પેજ વર્ષ 2010માં 17.5 બિલિયન ડોલરની વ્યક્તિગત સંપત્તિ સાથે વિશ્વમાં 24મા ક્રમના સૌથી ધનવાન વ્યક્તિ છે.<ref name="Topic page on Sergey Brin">{{cite web | title = Topic page on Sergey Brin | publisher = Forbes | url = http://billionaires.forbes.com/topic/Sergey_Brin | access-date = 2010-04-05 | archive-date = 2010-11-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101102200306/http://billionaires.forbes.com/topic/Sergey_Brin | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101102200306/http://billionaires.forbes.com/topic/Sergey_Brin |date=2010-11-02 }}</ref> == અન્ય રુચિઓ == બ્રિન ગૂગલ(Google)થી પણ આગળ નીકળી જાય તેવા અન્ય વધુ અંગત પ્રોજેક્ટો પર કામ કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, વૈકલ્પિક ઉર્જા ઉદ્યોગમાં નવેસરની ઉર્જા સ્ત્રોતો શોધી કાઢવા માટે રોકાણ કરતી ગૂગલ(Google)ની પરોપકારી શાખા Google.org ખાતે તેઓ અને પેજ વિશ્વની ઉર્જા અને આબોહવા સમસ્યાઓનું નિરાકરણ લાવવા માટે મદદ કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે. કંપની સમર્થન આપે છે કે તેના સ્થાપક "ખરેખર મોટી સમસ્યાઓને ટેકનોલોજીના ઉપયોગ વડે ઉકેલવા માગે છે."<ref name="windpower">[http://voices.washingtonpost.com/posttech/2010/10/google_a_vanguard_of_the.html "કાર્સ એન્ડ વીન્ડ: વોટ્સ નેક્સ્ટ ફોર ગૂગલ(Google) એઝ ઇટ પુશીઝ બિયોન્ડ ધ વેબ?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219210737/http://voices.washingtonpost.com/posttech/2010/10/google_a_vanguard_of_the.html |date=2018-02-19 }} ''વોશિગ્ટોન પોસ્ટ'' , 12 ઓક્ટો., 2010</ref> ઓક્ટોબર 2010માં ઉદાહરણ તરીકે, તેમણે ઇસ્ટ કોસ્ટ પાવર ગ્રીડને મદદ કરવા માટે મોટા ઓફશોર વિન્ડપાવર વિકાસમાં રોકાણ કર્યું હતું,<ref>[http://googleblog.blogspot.com/2010/10/wind-cries-transmission.html "ધી વિન્ડ ક્રાઇસ ટ્રાન્સમિશન"] ગૂગલ(Google)નો સત્તાવાર બ્લોગ, 11 ઓક્ટો., 2010</ref> જે અંતે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં પ્રથમ "ઓફશોર વિન્ડ ફાર્મ" તરીકે ઉભરી આવી હતી. <ref>[http://www.reuters.com/article/idUSTRE69B4NU20101012?pageNumber=2 "ગૂગલ(Google) જોઇન્સ $5 બીલીયન યુ.એસ. ઓફશોર વિન્ડ ગ્રીડ પ્રોજેક્ટ"] ''રુઇટર્સ'' 12 ઓક્ટો., 2010</ref> એક સપ્તાહ અગાઉ તેમણે એક કારની રજૂઆત કરી હતી, "કૃત્રિમ સમજ" ધરાવતી હતી, તે વીડિયો કેમેરા અને રડાર સેન્સરની મદદથી તેની જાતે હંકારી શકતી હતી. <ref name="windpower"/> ભવિષ્યમાં, સમાન સેન્સર્સ સાથેના ડ્રાઇવરોથી અકસ્માતો ઓછા થશે. આ સલામત વાહનો તેથી હળવા બનાવી શકાય અને તેમાં ઓછા ઇંધણ વપરાશની જરૂર પડે છે. <ref>માર્કોફ્ફ, જોહ્ન. [http://www.nytimes.com/2010/10/10/science/10google.html?_r=2&amp;hp=&amp;pagewanted=all "ગૂગલ(Google) કાર્સ ડ્રાઇવ ધેમસેલ્વઝ, ઇન ટ્રાફિક"] ''ન્યુ યોર્ક ટાઇમ્સ,'' 9 ઓક્ટો., 2010</ref> તેઓ વૈશ્વિક પુરવઠો વધારવા સંશોધન ઉકેલનું સર્જન કરી શકાય તે માટે કંપનીઓને એકત્ર કરવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે. <ref name="LATimes">ગુયન, જેસિકા (17 સપ્ટેમ્બર, 2008). "[http://latimesblogs.latimes.com/technology/2008/09/googles-schmidt.html ગૂગલ(Google)્સ શમિડ્ટ, પેજ એન્ડ બ્રિન હોલ્ડ કોર્ટ એટ ઝેઇટગેઇસ્ટ]". ''લોસ એન્જલસ ટાઇમ્સ.'' 07-01-2010ના રોજ સુધારો.</ref> તેઓ તેસલા મોટર્સમાં રોકાણકાર છે, જેણે તેસલા રોડસ્ટાર, {{convert|244|mi|km|sing=on}} રેંજ બેટરી ઇલેક્ટ્રીક વાહન વિકસાવ્યુ હતું. બ્રિને ટેલિવીઝન શો અને અસંખ્ય ડોક્યુમેન્ટ્રી સમક્ષ દેખા દીધી છે જેમાં ''ચાર્લ્સ રોઝ'' , સીએનબીસી, અને સીએનએનનો સમાવેશ થાય છે. 2004માં તેઓ અને લેરી પેજને ''એબીસી વર્લ્ડ ન્યુઝ ટુનાઇટ'' દ્વારા "પર્સન્સ ઓફ ધી વીક" એવુ નામ આપવામાં આવ્યું હતું. જાન્યુઆરી 2005માં તેઓ વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમના અનેક "યુવાન વૈશ્વિક નેતાઓ"માંના એક તરીકે નોમિનેટેડ થયા હતા. તેઓ અને પેજ 2009ની ફિલ્મ ''બ્રોકન એરોઝ'' ના એક્ઝિક્યુટિવ નિર્માતા પણ છે. જૂન 2008માં, બ્રિને વર્જિનીયા સ્થિત અવકાશ પ્રવાસન કંપની સ્પેસ એડવેન્ચરમાં 4.5 મિલીયન ડોલરનું રોકાણ કર્યું હતું. સ્પેસ એડવેન્ચર્સના 2011માં સૂચિત અનેક ફ્લાઇટ્સમાંના એક માટે તેમનું રોકાણ એક અનામત તરીકે રહેશે. અત્યાર સુધીમાં, સ્પેસ એડવેન્ચર્સે સાત પ્રવાસીઓને અવકાશમાં મોકલ્યા છે. <ref>{{cite news | first = John| last = Schwartz| title = Google Co-Founder Books a Space Flight | publisher = [[The New York Times]] Online | date = June 11, 2008 | url = http://www.nytimes.com/2008/06/11/technology/11soyuz.html?hp | access-date = 2008-06-11}}</ref> તેઓ અને પેજ કસ્ટમાઇઝડ બોઇંગ 767-200 અને ડોર્નીયર આલ્ફા જેટની સહ માલિકી ધરાવે છે, અને તે રાખવા પાછળ વર્ષે 1.4 મિલીયન ડોલરની ચૂકવણી કરે છે અને બે ગલ્ફસ્ટ્રીમ V જેટ્સની માલિકી મોફેટ્ટ ફેડરલ એરફિલ્ડ ખાતે ગૂગલ(Google) એક્ઝિક્યુટિવોની છે. એરક્રાફ્ટમાં વૈજ્ઞાનિક સાધન છે જે ફ્લાઇટમાં એકત્ર કરવામાં આવનારા અજમાયશી ડેટાને લેવા માટે [[નાસા]] દ્વારા ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવ્યુ છે. <ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/09/13/technology/13google.html|title=Google Founders’ Ultimate Perk: A NASA Runway|first=Miguel|last=Helft|date=September 13, 2007|work=The New York Times|access-date= 2007-09-13}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/09/13/BUPRS4MHA.DTL|title=Google founders pay NASA $1.3 million to land at Moffett Airfield|first=Verne|last=Kopytoff|date=September 13, 2007|access-date=2007-09-13|work=San Francisco Chronicle|archive-date=2012-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120516185454/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2007%2F09%2F13%2FBUPRS4MHA.DTL|url-status=dead}}</ref> બ્રિન અમ્બાર(AmBAR)ના સભ્ય છે, જે એક રશિયન બોલતા કારોબાર વ્યાવસાયિકો (સ્વદેશ ત્યાગ કરનારા અને કાયમી વસવાટ કરનારાઓ એમ બન્ને)ની [[સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા|યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ]]માં નેટવર્કિંગ સંસ્થા છે. તેમણે ઘણી વાર વક્તા તરીકે હાજરી આપી છે. <ref>{{Cite web |url=http://www.svod.org/2006/sponsors/ambar |title=''અમેરિકન બિઝનેસ એસોસિયેશન ઓફ રશિયન પ્રોફેશનલ્સ'' |access-date=2011-04-28 |archive-date=2007-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071004091226/http://www.svod.org/2006/sponsors/ambar |url-status=dead }}</ref> == અવતરણો == *"જ્યારે નાણાં મેળવવા ઘણા સરળ હોય છે ત્યારે તમે ખરખર શોધ અને સાહસિકતા સાથે મિશ્રિત ઘણો અવાજ પ્રાપ્ત કરો છો. કઠિન સમય સિલીકોન વેલીના શ્રેષ્ઠ ભાગોને બહાર લાવ્યો છે"<ref name="LATimes"/> *"અમે એવા અભિપ્રાય ધરાવીએ છીએ કે દરેક વેબ પેજીસનું સમાન રીતે સર્જન કરવામાં આવ્યું નથી. લોકો સમાન છે - પણ વેબ પેજિસ નહીં."<ref name="UCB">[http://video.google.com/videoplay?docid=7582902000166025817 ગેસ્ટ લેક્ચર, યુસી બર્કલે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519211646/http://video.google.com/videoplay?docid=7582902000166025817 |date=2011-05-19 }} 5 ઓક્ટો. 5, 2005 – 40 મિનીટ.</ref> *"ટેકનોલોજી એક સહજ લોકતંત્રત્મક છે. હાર્ડવેર અને સોફ્ટવેરના વિકાસને કારણે તમે લગભગ કંઇ પણ પ્રમાણસર વધારો કરવા શક્તિમાન છો. તેનો અર્થ એ તે આપણા જીવનપર્યંતમં દરેક પાસે સમાન શક્તિનું સાધન હોવું જોઇએ." == સંદર્ભો == {{Reflist|2}} == બાહ્ય લિંક્સ == {{commons category}} {{wikiquote|Sergey Brin}} * [http://en.scientificcommons.org/sergey_brin સર્ગેઇ બ્રિન દ્વારાના વૈજ્ઞાનિક પ્રકાશનોની યાદી] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006223206/http://en.scientificcommons.org/sergey_brin |date=2011-10-06 }} * [http://video.google.com/videoplay?docid=7582902000166025817 બ્રિનની યુસી બર્કલે ખાતે પ્રવચન આપી રહ્યાની વીડીયો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519211646/http://video.google.com/videoplay?docid=7582902000166025817 |date=2011-05-19 }} – જેઓ વિકીપીડિયા અને સર્ચ એન્જિન, ગૂગલ(Google) અને તેના વિકાસ, પ્રશ્નો અને ઉત્તરો (2005 ઉતરતા)ની ચર્ચા કરે છે * [http://www.nsf.gov/discoveries/disc_summ.jsp?cntn_id=100660&amp;org=NSF → ગૂગલ(Google)ની ઉત્પત્તિ પર] * [http://too.blogspot.com સર્ગેઇ બ્રિનનો બ્લોગ] * [http://quotewords.com/quotes/Sergey_Brin.html સર્ગેઇ બ્રિન ટંકણો] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715140716/http://quotewords.com/quotes/Sergey_Brin.html |date=2011-07-15 }} === મુલાકાતો/ઇન્ટર્વ્યૂ === * બ્રિન અને પેજ સાથેની વીડીયો વાતચીત [http://www.ted.com/index.php/talks/sergey_brin_and_larry_page_on_google.html "ઇનસાઇડ ધ ઘૂગલ્સ મશિન"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827123326/http://www.ted.com/index.php/talks/sergey_brin_and_larry_page_on_google.html |date=2011-08-27 }} – ફેબ્રુ. 2004, 20 મિનીટ. * [http://www.linuxjournal.com/article/4196 લિનક્સ જર્નલ મુલાકાત] – 31 ઓગસ્ટ 31, 2000 * [http://www.archive.org/details/Newwebsi01 નેટ કાફ ટેલિવીઝન ઇન્ટરવ્યૂ] – 6 ઓક્ટોબર, 2000. મુલાકાતો આશરે 18 મિનીટ અને 15 સેકંડઝ ચાલે છે. * {{Fresh Air episode|url_date_arg=October 14, 2003|date=October 14, 2003}} * [http://searchenginewatch.com/searchday/article.php/3081081 સર્ચ એન્જિન વોચ મુલાકાત] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060215151032/http://searchenginewatch.com/searchday/article.php/3081081 |date=2006-02-15 }} – 16 ઓક્ટોબર, 2003 * [http://www.time.com/time/podcast/business/In_Search_of_the_Real_Google.mp3 ટાઇમ મેગેઝીન ગૂગલ(Google) અને તેના સ્થાપકો વિશે ઇન્ટરનેટ પર મલ્ટીમિડીયા ફાઇલ્સ વહેંચે છે] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111010053442/http://www.time.com/time/podcast/business/In_Search_of_the_Real_Google.mp3 |date=2011-10-10 }} * [http://bnaibrith.org/pubs/bnaibrith/spring2006bbm/searchmeisters.cfm "ધી સર્ચમેઇસ્ટર્સ"{/0-બ્રિન અને પેજ પર {1}બી'નાઇ બી'રીથ મેગેઝીન તરફથી પરિચય (સ્પ્રીંગ 2006)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080330205412/http://bnaibrith.org/pubs/bnaibrith/spring2006bbm/searchmeisters.cfm |date=2008-03-30 }} * [http://video.google.com/videoplay?docid=6958201596441974119#0h37m34s વિડીઓઃ Google ફાઉન્ડર્સ – ચાર્લી રોઝ મુલાકાત 2001માંથી (14 મિનિટ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120034151/http://video.google.com/videoplay?docid=6958201596441974119#0h37m34s |date=2012-01-20 }} === લેખો === * [http://forbes.com/2004/12/23/cz_pn_fortuneslide_2.html ફોર્બ્સ.કોમ: ફોર્ચ્યુન્સ ધેટ રોર્ડ ઇન 2004] * [http://www.momentmag.com/Exclusive/2007/2007-02/200702-BrinFeature.html મોમેન્ટમેગ.કોમ: ધી સ્ટોરી ઓફ સર્ગેઇ બ્રિન] [[શ્રેણી:અમેરિકન અબજોપતિઓ]] [[શ્રેણી:જીવિત લોકો]] [[શ્રેણી:૧૯૭૩માં જન્મ]] o3dpkqatrmwtdcce8wrml5hqthrlm1p 0 33118 906846 906693 2026-11-05T14:22:48Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/NavalkathaVanchnar|NavalkathaVanchnar]] ([[User talk:NavalkathaVanchnar|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:KartikMistry|KartikMistry]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 847406 wikitext text/x-wiki {{સુધારો}} {{સંદર્ભ આપો}} {{Infobox religious building | name = અમરનાથ | native_name = | native_name_lang = | image = Cave Temple of Lord Amarnath.jpg | alt = | caption = અમરનાથ ગુફા મંદિર | map_type = India3 | map_size = | map_alt = | map_relief = | map_caption = જમ્મુ અને કાશ્મીરના નકશામાં સ્થાન | coordinates = {{coord|34.2149|75.5008|type:landmark_region:IN|display=inline}} | coordinates_footnotes = | religious_affiliation = [[હિંદુ]] | locale = | location = પહેલગામ, અનંતનાગ | deity = અમરનાથ ([[શિવ]]) | rite = | sect = | tradition = | festivals = | cercle = | sector = | municipality = | district = | territory = | prefecture = | state = [[જમ્મુ અને કાશ્મીર]] | province = | region = | country = {{flag|ભારત}} | administration = | consecration_year = | organisational_status = <!-- or | organizational_status = --> | functional_status = | heritage_designation = | ownership = | governing_body = | leadership = | bhattaraka = | patron = | website = {{url|www.shriamarnathjishrine.com}} | architect = પ્રાકૃતિક સંરચના | architecture_type = | architecture_style = | founded_by = | creator = | funded_by = | general_contractor = | established = | groundbreaking = | year_completed = | construction_cost = | date_demolished = <!-- or | date_destroyed = --> | facade_direction = | capacity = | length = | width = | width_nave = | interior_area = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = | minaret_height = | spire_quantity = | spire_height = | site_area = | temple_quantity = ૧ | monument_quantity = | shrine_quantity = | inscriptions = | materials = | elevation_m = <!-- or | elevation_ft = --> | elevation_footnotes = | nrhp = | designated = | added = | refnum = | footnotes = }} '''અમરનાથ''' હિન્દુઓનું એક મહત્વનું તીર્થસ્થળ છે. આ તીર્થધામ [[જમ્મુ અને કાશ્મીર]]માં [[શ્રીનગર]] શહેરથી ઉત્તર-પૂર્વ દિશામાં ૧૩૫ કિલો મીટર દૂર સમુદ્રતટ કરતાં ૧૩,૬૦૦ ફૂટ જેટલી ઊઁચાઈ પર આવેલી એક પહાડી ગુફામાં સ્થિત છે. આ ગુફાની લંબાઈ (અંદર તરફની ઊંડાઈ) ૧૯ મીટર અને પહોળાઈ ૧૬ મીટર જેટલી છે. ગુફા ૧૧ મીટર જેટલી ઊંચી છે.<ref>{{cite web |url= http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/3283049.cms|title= અમરનાથ યાત્રા : પ્રકૃતિ દર્શન અને અધ્યાત્મનો યોગ |access-date=૪ માર્ચ,૨૦૦૯|format= સીએમએસ|publisher= નવભારત ટાઇમ્સ|language=}}</ref> અમરનાથ ગુફા ભગવાન શિવના પ્રમુખ ધાર્મિક સ્થળોમાનું એક છે. અમરનાથને તીર્થોનું તીર્થ કહે છે કેમકે અહીં જ ભગવાન શિવે માઁ પાર્વતીને અમરત્વનું રહસ્ય સમજાવ્યું હતું. અહીંની પ્રમુખ વિશેષતા પવિત્ર ગુફામાં બરફથી પ્રાકૃતિક શિવલિંગનું નિર્માણ થવું છે. પ્રાકૃતિક હિમથી નિર્મિત થવાને કારણે આને સ્વયંભૂ હિમાની શિવલિંગ (બર્ફાની બાબા) પણ કહે છે. [[અષાઢ સુદ ૧૫|અષાઢી પૂર્ણિમા]]થી શરૂ કરી રક્ષાબંધન સુધી પૂરા [[શ્રાવણ]] મહીનામાં થવા વાળા પવિત્ર હિમલિંગ દર્શન માટે લાખો લોકો અહીં આવે છે. ગુફાનો પરિઘ લગભગ દોઢ સો ફૂટ છે અને આમાં ઊપરથી બરફના પાણીના ટીપાં ઘણી જગ્યાએ ટપકતા રહે છે. અહીં એક એવી જગ્યા છે, જેમાં ટપકતા હિમ ટીપાંથી લગભગ દસ ફૂટ ઊંચું શિવલિંગ બને છે. [[ચંદ્ર|ચંદ્રમા]]ના ઘટવા-વધવા સાથે આ બરફનો આકાર પણ ઘટતો-વધતો રહે છે. [[શ્રાવણ સુદ ૧૫|શ્રાવણી પૂર્ણિમા]]એ તે પોતાના પૂરા આકારમાં આવી જાય છે અને અમાસ સુધીમાં ધીરે-ધીરે નાનું થઈ જાય છે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે આ શિવલિંગ નક્કર બરફનું બનેલું હોય છે, જ્યારે ગુફામાં સામાન્ય રીતે કાચો બરફ હોય છે જે હાથમાં લેતાં જ ચૂરેચૂરો થઈ જાય છે. મૂળ અમરનાથ શિવલિંગથી અમુક ફૂટ દૂર ગણેશ, ભૈરવ અને પાર્વતીના એવા જ અલગ અલગ હિમખંડ છે. == લોકવાયકાઓ == [[ચિત્ર:Lord Amarnath.jpg|thumb|250px|right|અમરનાથ ગુફામાં બરફથી બનેલું પ્રાકૃતિક શિવલિંગ]] એવી લોકવાયકા પ્રચલિત છે કે આ જ ગુફામાં માતા [[પાર્વતી]]ને ભગવાન શિવે અમરકથા સંભળાવી હતી, જેને સાંભળીને સદ્યોજાત શુક-શિશુ, શુકદેવ ઋષિના રૂપમાં અમર થઈ ગયાં હતાં. ગુફામાં આજે પણ શ્રદ્ધાળુઓને કબૂતરોની એક જોડી દેખાઈ જાય છે, જેને શ્રદ્ધાળુ અમર પક્ષી કહે છે. તે પણ અમરકથા સાંભળી અમર થયા છે. એવી માન્યતા પણ છે કે જે શ્રદ્ધાળુઓને કબૂતરોની જોડી દેખાય છે, તેમને શિવ પાર્વતી પોતાના પ્રત્યક્ષ દર્શનથી ધન્ય કરી તે પ્રાણીને મુક્તિ પ્રદાન કરે છે. એમ પણ માનવામાં આવે છે કે ભગવાન શિવે તેમની અર્ધાંગિની પાર્વતીને આ ગુફામાં એક એવી કથા સંભળાવી હતી, જેમાં અમરનાથની યાત્રા અને તેના માર્ગમાં આવનારા અનેક સ્થળોનું વર્ણન હતું. આ કથા કાલાંતરમાં અમરકથા નામથી વિખ્યાત થઈ. અમુક વિદ્વાનોનો મત છે કે ભગવાન શંકર જ્યારે પાર્વતીને અમર કથા સંભળાવવા લઈ જતા હતાં, ત્યારે તેમણે નાના-નાના અનંત નાગોને [[અનંતનાગ]]માં છોડ્યાં, માથાના ચંદનને ચંદનવાડીમાં ઉતાર્યું, અન્ય પિસ્સુઓ (જંતુઓ)ને પિસ્સૂ ટૉપ પર અને ગળાના શેષનાગને શેષનાગ નામક સ્થળ પર છોડ્યાં હતાં. આ તમામ સ્થળ હજી પણ અમરનાથ યાત્રામાં આવે છે. અમરનાથ ગુફાની સૌથી પહલી ખબર સોળમી શતાબ્દીના પૂર્વાર્ધમાં એક મુસલમાન ભરવાડને પડી હતી.{{સંદર્ભ}} આજે પણ ચોથા ભાગનો ચડાવો તે મુસલમાન ભરવાડના વંશજોને મળે છે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે અમરનાથ ગુફા એક નથી. અમરાવતી નદીના રસ્તા પર આગળ વધતા સમયે અન્ય ઘણી નાની-મોટી ગુફાઓ દેખાય છે, તે બધી બરફથી ઢંકાયેલી છે. == અમરનાથ યાત્રા == અમરનાથ યાત્રાએ જવાના બે રસ્તા છે. એક પહેલગામ થઈ અને બીજો સોનમર્ગ બાલતાલથી. એટલે કે પહેલગામ અને બાલતાલ સુધી કોઈ પણ વાહન દ્વારા પહોંચો, અહીંથી આગળ જવા માટે પોતાના પગોનો જ ઉપયોગ કરવો પડે છે. અશક્ત કે વૃદ્ધો માટે સવારીનો પ્રબંધ કરાય છે. પહેલગામથી જતો રસ્તો સરળ અને સુવિધાજનક ગણાય છે. બાલતાલથી અમરનાથ ગુફાનું અંતર કેવળ ૧૪ કિલોમીટર છે અને આ બહુ જ દુર્ગમ રસ્તો છે અને સુરક્ષાની દૃષ્ટિ એ પણ સંદિગ્ધ છે. આ માટે સરકાર આ માર્ગને સુરક્ષિત નથી માનતી અને મોટાભાગના યાત્રિકોને પહેલગામના રસ્તે અમરનાથ જવા માટે પ્રેરિત કરે છે. પણ રોમાંચ અને જોખમ લેવાનો શોખ ધરાવતા લોકો આ માર્ગે યાત્રા કરવાનું પસંદ કરે છે. આ માર્ગ દ્વારા જવા વાળા લોકો પોતાના જોખમે યાત્રા કરે છે. રસ્તામાં કોઈ અણધારી ઘટના ઘટે તે માટે ભારત સરકાર જવાબદારી નથી લેતી. === પહેલગામથી અમરનાથ === પહેલગામ જમ્મુથી ૩૧૫ કિલોમીટર દૂર છે. આ વિખ્યાત પર્યટન સ્થળ પણ છે અને અહીંનું નૈસર્ગિક સૌંદર્ય અપ્રતિમ છે. પહેલગામ સુધી જવા માટે જમ્મૂ-કાશ્મીર પર્યટન કેન્દ્રથી સરકારી બસો ઉપલબ્ધ છે. પહેલગામમાં બિન સરકારી સંસ્થાઓ તરફથી લંગરની (અન્નક્ષેત્રની) વ્યવસ્થા કરાય છે. તીર્થયાત્રિઓની પગપાળા યાત્રા અહીંથી આરંભ થાય છે. પહેલગામ પછી પહેલો પડાવ '''ચંદનવાડી''' છે, જે પહેલગામથી આઠ કિલોમીટર દૂર છે. પહેલી રાત તીર્થયાત્રી અહીં વિતાવે છે. અહીં રાત્રિ નિવાસ માટે કેમ્પ લગાડાય છે. બીજા દિવસે પિસ્સુ ખીણની ચઢાઈ શરૂ થાય છે. કહે છે કે પિસ્સુ ખીણ પર દેવતાઓ અને રાક્ષસો વચ્ચે ઘમાસાણ લડાઈ થઈ, જેમાં રાક્ષસોની હાર થઈ. લિદ્દર નદીને કિનારે-કિનારે જો ચંદનવાડીથી આગળ આ જ નદી પર બરફનો આ પુલ સલામત રહે તો પહેલા ચરણની આ યાત્રા વધુ અઘરી નથી. ચંદનવાડીથી ૧૪ કિલોમીટર દૂર શેષનાગમાં પછીનો પડાવ છે. આ માર્ગ ઊભી ચઢાઈ વાળો અને ખતરનાક છે. અહીં પિસ્સૂ ખીણના દર્શન થાય છે. અમરનાથ યાત્રામાં પિસ્સૂ ખીણ ઘણું જોખમ ભરેલું સ્થળ છે. પિસ્સૂ ખીણ સમુદ્રતટથી ૧૧,૧૨૦ ફૂટની ઊંચાઈ પર આવેલું છે. યાત્રી શેષનાગ પહોંચી તાજામાજા થાય છે. અહીં પર્વતમાળાઓ વચ્ચે ભૂરા પાણીનું સુંદર તળાવ છે. આ તળાવમાં જોતા એમ ભ્રમ થઈ ઊઠે છે કે ક્યાંક આકાશ તો આ તળાવમાં નથી ઉતરી આવ્યું ને ! આ તળાવ લગભગ દોઢ કિલોમીટર લંબાઈમાં ફેલાયેલું છે. વાયકાઓ અનુસાર '''શેષનાગ તળાવ'''માં શેષનાગનો વાસ છે અને ચોવીસ કલાકમાં શેષનાગ એક વખત તળાવમાંથી બહાર આવીને દર્શન આપે છે, પણ આ દર્શન નસીબદારોને જ થાય છે. તીર્થયાત્રી અહીં રાત્રિ વિશ્રામ કરે છે અને અહીંથી ત્રીજા દિવસની યાત્રા શરૂ કરાય છે. શેષનાગથી '''પંચતરણી''' આઠ માઈલના અંતરે છે. માર્ગમાં બૈવવૈલ ટૉપ અને મહાગુણાસ કોતરને પાર કરવું પડે છે, જેની સમુદ્રતટથી ઊંચાઈ ક્રમશ: ૧૩,૫૦૦ ફૂટ તથા ૧૪,૫૦૦ ફૂટ છે. મહાગુણાસ શિખરથી પંચતરણી સુધી આખો રસ્તો ઉતરાણનો છે. અહીં પાંચ નાની-નાની નદીઓ વહેતી હોવાને કારણે જ આ સ્થળનું નામ પંચતરણી પડ્યું છે. આ સ્થાન ચારે તરફથી પહાડોનાં ઊંચા-ઊંચા શિખરોથી ઢંકાયેલું છે. ઊઁચાઈને કારણે ઠંડી પણ વધુ હોય છે. પ્રાણવાયુની ઉણપને કારણે તીર્થયાત્રિઓને અહીં સુરક્ષાના ઉપાયો કરવા પડે છે. અમરનાથની ગુફા અહીંથી કેવળ આઠ કિલોમીટર દૂર છે અને રસ્તામાં બરફ જ બરફ જામેલ હોય છે. આ દિવસે ગુફાની નજીક પહોંચી, પડાવ નાખી, રાત વિતાવી શકાય છે અને બીજા દિવસે સવારે પૂજા-અર્ચના કરી પંચતરણી પરત ફરી શકાય છે. અમુક યાત્રી સાંજ સુધીમાં શેષનાગ સુધી પાછા પહોંચી જાય છે. આ રાસ્તો ઘણો કપરો છે, પણ અમરનાથની પવિત્ર ગુફામાં પહોંચતા જ યાત્રાનો બધો થાક ઊતરી જાય છે અને અદ્‌ભુત આધ્યાત્મિક આનંદની અનુભૂતિ થાય છે. ===બાલતાલથી અમરનાથ=== જમ્મુથી બાલતાલ ૪૦૦ કિલોમીટર દૂર છે. જમ્મૂથી ઉધમપુરને રસ્તે બાલતાલ માટે જમ્મુ કાશ્મીર પર્યટક સ્વાગત કેન્દ્રની બસો સરળતાથી મળી જાય છે. બાલતાલ કેમ્પથી તીર્થયાત્રી એક દિવસમાં અમરનાથ ગુફાની યાત્રા કરી પાછા કેમ્પ પર આવી શકે છે. ==આ પણ જુઓ== * [[શ્રીનગર]] * [[જમ્મુ અને કાશ્મીર]] == સંદર્ભ == {{Reflist}} == બાહ્ય કડીઓ == {{Commons category|Amarnath|અમરનાથ}} * {{official website|http://www.shriamarnathjishrine.com}} [[શ્રેણી:ધાર્મિક સ્થળો]] hagf4pcpsye62eqahcrdwl749mt1jjz 3 83784 906830 502340 2026-11-05T12:04:18Z Max 75104 Maxએ [[સભ્યની ચર્ચા:だ＊ぜ]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Dasze]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/だ＊ぜ|だ＊ぜ]]" to "[[Special:CentralAuth/Dasze|Dasze]]" 502340 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|realName=|name=だ＊ぜ}} -- [[:User:Dsvyas|ધવલ સુધન્વા વ્યાસ]]^{[[:User_talk:Dsvyas|ચર્ચા]]/[[:Special:Contributions/Dsvyas|યોગદાન]]} ૨૧:૫૧, ૧૦ ઓગસ્ટ ૨૦૧૭ (IST) t4ct61jzxi2jem34gh2urrqrfohxxu8 0 129509 906845 906695 2026-11-05T14:22:33Z Dsvyas 561 [[Special:Contributions/NavalkathaVanchnar|NavalkathaVanchnar]] ([[User talk:NavalkathaVanchnar|talk]]) દ્વારા કરેલ ફેરફારોને [[User:Dsvyas|Dsvyas]] દ્વારા કરેલા છેલ્લા સુધારા સુધી ઉલટાવાયા. 886276 wikitext text/x-wiki {{સંદર્ભ આપો}} '''પત્ની''' એ [[સ્ત્રી]] પાત્ર છે, એ વૈવાહિક જીવનમાં [[લગ્ન]] પછી [[પુરુષ]]ની (જેને પતિ તરીકે ઓળખાય છે) સાથીદાર છે. તેને અર્ધાંગિની તરીકે પણ ઓળખાય છે. પત્ની જ્યાં સુધી કાયદાકીય રીતે પતિ સાથે જોડાયેલી હોય ત્યાં સુધી (એટલે કે છૂટાછેડા ન થાય ત્યાં સુધી) પત્ની તરીકેનું સ્થાન પામે છે. પતિના અવસાન પછી પત્ની વિધવા તરીકે ઓળખાય છે. પત્નીના હક્ક, સ્થાન અને સામાજીક સ્થિતિ દરેક સંસ્કૃતિ અને કાયદાઓ પ્રમાણે અલગ-અલગ હોય છે અને તેમાં સમયાંતરે સુધારા આવ્યા છે. {{સબસ્ટબ}} [[શ્રેણી:સમાજશાસ્ત્ર]] g2h2i0a0a9ollxescx1lpt1ded9hu02 0 155510 906844 906732 2026-11-05T14:18:37Z Dsvyas 561 906844 wikitext text/x-wiki <!--{{Infobox artifact |image = Brahma mirpur khas.jpg |name = મીરપુર ખાસના બ્રહ્મા |image_caption = કરાચીમાં [[પાકિસ્તાનનું રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય|પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય]]માં પ્રદર્શિત મીરપુર ખાસની બ્રહ્માની પ્રતિમા |material = કાંસ્ય/તાંબુ |size = Height: 95 cm<br /> Width: 53 cm<br /> Depth: 24 cm |writing = |created = |period = આશરે ૫મી કે ૬ઠ્ઠી સદી |place = [[સિંધ]]માંથી મળી આવેલ |id = |registration = }}---> [[File:Brahma mirpur khas.jpg|thumb|right|300px]] '''મીરપુર ખાસના બ્રહ્મા''' એ [[પાકિસ્તાન]]ના [[મીરપુર ખાસ]]માં મળી આવેલી [[બ્રહ્મા]]ની ૫મી અથવા ૬ઠ્ઠી સદીની એક મહત્વપૂર્ણ કાંસ્ય અથવા પિત્તળની પ્રતિમા છે જે ગુપ્ત કાળ દરમિયાન આજના [[પાકિસ્તાન]]ના [[સિંધ]]માં બનાવવામાં આવી હતી.<ref>Indian Art of the Gupta Age: From Pre-classical Roots to the Emergence of Medieval Trends, Editors Śrīrāma Goyala, Śaṅkara Goyala, Kusumanjali Book World, 2000, p. 85</ref> તે બ્રહ્માની સૌથી પ્રાચીન, ધાતુની પ્રતિમા છે,<ref>Essays on Buddhist, Hindu, Jain Iconography & Epigraphy, Gouriswar Bhattacharya, International Centre for Study of Bengal Art, 2000, p. 236</ref> અને તે જે કળા શૈલીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે તેનું એકમાત્ર જાણીતું પ્રતિનિધિ ઉપલબ્ધ ઉદાહરણ છે.<ref>"Early Brass Image of Bodhisattva", J.C. Harle, in ''South Asian Archaeology 1975: Papers from the Third International Conference of the Association of South Asian Archaeologists in Western Europe Held in Paris'', J. E. Van Lohuizen-De Leeuw, BRILL, 1979, p. 134</ref> તેને ગુપ્ત કાળની "એક અતુલ્ય કલાત્મક રચના" તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે.<ref>''Arts of Asia'', Volume 4, Publisher Arts of Asia, 1974, p. 110, "The immense artistic creation of the period was distinguished by the exercise of greater restraint, elegance of form and spiritual expression".</ref> આ પ્રતિમા [[મીરપુર ખાસ]] નજીકના એક ખેતરમાંથી મળી આવી હતી, જેનો પ્રથમ અહેવાલ ૧૯૨૯માં હેન્રી કાઉસેન્સ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.<ref>The Antiquities of Sind: With Historical Outline, Henry Cousens, Bhartiya Publishing House, 1929 - Sindh (Pakistan) p.10</ref><ref>Sind Quarterly, Volume 8, Contributor Shah Abdul Latif Cultural Society, Publisher Mazhar Yusuf, 1980, p.24 "absolutely magnificent brass image of Brahma (7i) from the neighbourhood of Mirpur Khas".</ref> કેટલાક અહેવાલો અનુસાર તે બ્રાહ્મણાબાદમાંથી મળી આવી હોવાનું પણ કહેવાય છે.<ref>Five deities of Panchopasana, G. Bhattacharya, in Studies in Hindu and Buddhist Art edited by P. K. Mishra, p. 199-200</ref> આ પ્રતિમા હાલમાં [[કરાચી]] ખાતે આવેલા [[પાકિસ્તાનનું રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય|પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય]]માં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી છે. ગુપ્ત કળાની આટલી મોટી ધાતુની મૂર્તિઓ ખૂબ જ ઓછી બચી છે, અને તેમાંય હિન્દુ વિષયવસ્તુ ધરાવતી મૂર્તિઓ તો અત્યંત વિરલ છે. તાંબાની મિશ્રધાતુની વસ્તુઓમાં સામાન્ય રીતે બને છે તેમ, આ મૂર્તિની સામગ્રીના વર્ણનમાં પણ તફાવત જોવા મળે છે; તેને કાંસું, પિત્તળ, તાંબુ અને રસાવેલું કાંસું (ગિલ્ટ બ્રોન્ઝ) જેવા વિવિધ નામોથી ઓળખવામાં આવે છે. જો તેની પર સોનાનો ઢોળ ચડાવવામાં આવ્યો હોય, તો પણ હવે તેનો બહુ ઓછો ભાગ બાકી રહ્યો છે. == વિવરણ == ચાર મસ્તક ધરાવતી બ્રહ્માની આ કાંસ્ય પ્રતિમાની ઊંચાઈ ૩ ફૂટથી વધુ છે. સ્વતંત્ર શિલ્પ તરીકે બ્રહ્મા સામાન્ય રીતે ચાર મસ્તકવાળા હોય છે, પરંતુ ભીંત-શિલ્પો (reliefs)માં તેઓ ઘણીવાર ત્રણ મસ્તકવાળા જોવા મળે છે. અહીં તેમને બે હાથ સાથે ઊભેલા દર્શાવવામાં આવ્યા છે; તેમણે ધોતી અને યજ્ઞોપવીત ધારણ કરેલાં છે, પરંતુ તેમના શરીરે કોઈ આભૂષણો નથી.<ref>Indian Costume, Govind Sadashiv Ghurye, Popular Prakashan, 1966, Figure 100.</ref> વાસુદેવ શરણ અગ્રવાલ તેને "આ સમયગાળાની ધાતુ-ઢલાઈ કળાનો એક અત્યંત ઉત્કૃષ્ટ નમૂનો" ગણાવે છે.<ref>Indian Art - Volume 2, Vasudeva Sharana Agrawala, Prithivi Prakashan, 1977, Page 43</ref> શ્રીરામ અને શંકર ગોયલ તેને "ગુપ્તકાલીન ધાતુ-શિલ્પીઓની કલાત્મક પ્રતિભાનું સાચું સ્મારક" કહે છે.<ref>Indian Art of the Gupta Age: From Pre-classical Roots to the Emergence of Medieval Trends, Editors Śrīrāma Goyala, Śaṅkara Goyala, Kusumanjali Book World, 2000, p. 85</ref> સિંધમાં પ્રાપ્ત ગુપ્તકાલીન કલાના શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ તરીકે તેને ઓળખવામાં આવે છે.<ref>Vakataka - Gupta Age Circa 200-550 A.D., Ramesh Chandra Majumdar, Anant Sadashiv Altekar, Motilal Banarsidass Publ., 1967, p. 435</ref> આ કલાકૃતિ સૂચવે છે કે સિંધ એ ધાતુકામનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર હતું.<ref>Objects of Translation: Material Culture and Medieval "Hindu-Muslim" Encounter, Finbarr Barry Flood, Princeton University Press, 2009, p. 50</ref> [[મીરપુર ખાસ]] ખાતેથી પ્રાપ્ત બ્રહ્માની આ પ્રતિમાનો ઉપયોગ કલા-ઇતિહાસકારો દ્વારા ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવતી અન્ય કલાકૃતિઓ સાથે તુલના કરવા માટે વ્યાપકપણે કરવામાં આવ્યો છે.<ref>South Asian Archaeology 1975: Papers from the Third International Conference of the Association of South Asian Archaeologists in Western Europe Held in Paris, J. E. Van Lohuizen-De Leeuw BRILL, 1979. The image of the Brahma from Mirpur Khas is on the cover. [https://books.google.com/books?id=H2GW1PTHQ1YC link]</ref> == સંદર્ભ == {{Reflist}} clbnbq066y0h2u4ljboz1rokac0lxjt 2 155521 906843 906753 2026-11-05T14:06:19Z Dsvyas 561 વિકિ માટે અલાયક, આ સભ્યની ઓળખ માટેનું પાનું છે 906843 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 155526 906831 2026-11-05T12:04:18Z Max 75104 Maxએ [[સભ્યની ચર્ચા:だ＊ぜ]]ને [[સભ્યની ચર્ચા:Dasze]] પર ખસેડ્યું: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/だ＊ぜ|だ＊ぜ]]" to "[[Special:CentralAuth/Dasze|Dasze]]" 906831 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[સભ્યની ચર્ચા:Dasze]] a374zo6yppuohmctr67m7wkek55dsb0 4 155527 906848 2026-11-06T03:23:15Z Brihaspati 45702 પૃષ્ઠ બનાવ્યું 906848 wikitext text/x-wiki વિકિપીડિયા એ વિશ્વના સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતા મફત જ્ઞાન સ્ત્રોતોમાંનો એક છે. તેને ઉપયોગી રાખવા માટે ફક્ત નવા લેખો બનાવવા કરતાં કંઈક વધુ કરવું જરૂરી છે. હાલના લેખોને નિયમિત ધ્યાન, વિશ્વસનીય સંદર્ભો, સ્પષ્ટ માળખું અને સારી ભાષાની પણ જરૂર છે જેથી વાચકો વાંચેલી માહિતી શોધી, સમજી અને વિશ્વાસ કરી શકે. સમગ્ર વિકિમીડિયામાં વ્યક્તિગત સ્વયંસેવકો સ્થાનિક ભાષાના વિકિપીડિયામાં યોગદાન આપવાનું ચાલુ રાખે છે. તાજેતરના સહયોગોએ એ પણ બતાવ્યું છે કે જ્યારે સમુદાયો એક સામાન્ય ધ્યેય તરફ કામ કરે છે ત્યારે તેઓ શું પ્રાપ્ત કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, હેરિટેજ એક્રોસ બોર્ડર્સે ભારતીય ભાષાના વિકિમીડિયા સમુદાયોને યુક્રેનિયન સમુદાય સાથે જોડ્યા, જેના પરિણામે ઝુંબેશ દરમિયાન ૮૩૩ લેખો બનાવવામાં આવ્યા. સહયોગની આ ભાવના પર નિર્માણ કરીને, આ પ્રવૃત્તિનો હેતુ વિકિમીડિયનોને તેમની ભાષાના વિકિપીડિયા પર હાલના લેખોની ગુણવત્તા સુધારવા માટે એકસાથે લાવવાનો છે. ફક્ત લેખ બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે, સહભાગીઓ લેખની ગુણવત્તા અને ઉપયોગીતાને અસર કરતી ખામીઓને ઓળખશે અને તેને દૂર કરશે. આ પ્રવૃત્તિ આવશ્યક માળખાકીય સુધારાઓથી શરૂ થશે, જેમ કે જ્યાં યોગ્ય હોય ત્યાં માહિતીચોકઠાં ઉમેરવા, શ્રેણીઓ ગોઠવવી, વિશ્વસનીય સંદર્ભો તપાસવા અને ઉમેરવા અને અન્ય ખૂટતા અથવા અપૂર્ણ તત્વોને સુધારવા. ત્યારબાદ સહભાગીઓ ભાષા, વાંચનક્ષમતા, સ્પષ્ટતા અને એકંદર સામગ્રી ગુણવત્તા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. ==વિચાર== આ પહેલનો વિચાર એ છે કે સુધારવામાં આવેલો દરેક લેખથી વાચકો માટે ઉપયોગી બની શકે. વિકિમીડિયા સમુદાયો સહકાર્ય કરીને હાલની સામગ્રીને વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે, વાંચનનો અનુભવ સુધારી શકે છે અને પોતાની ભાષાઓમાં વધુ વિશ્વસનીય જ્ઞાનનું નિર્માણ કરી શકે છે. ==હેતુ== સ્થાનિક ભાષાના વિકિપીડિયાને તમામ પાસાઓમાં ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળું બનાવવું તથા સ્થાનિક ભાષાના વિકિપીડિયા લેખોને સુધારવા. આ બંને હેતુઓ વિકિ જરૂરિયાતો અનુસાર વાસ્તવિક ભાષા અને ગુણાત્મક સામગ્રીને સાચવવા માટે ફરજિયાત છે. ==આયોજક== * [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] 1qitw9pkdym9rxcsg9c4rf77rsgvwmq 906849 906848 2026-11-06T03:23:33Z Brihaspati 45702 906849 wikitext text/x-wiki વિકિપીડિયા એ વિશ્વના સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતા મુક્ત જ્ઞાન સ્ત્રોતોમાંનો એક છે. તેને ઉપયોગી રાખવા માટે ફક્ત નવા લેખો બનાવવા કરતાં કંઈક વધુ કરવું જરૂરી છે. હાલના લેખોને નિયમિત ધ્યાન, વિશ્વસનીય સંદર્ભો, સ્પષ્ટ માળખું અને સારી ભાષાની પણ જરૂર છે જેથી વાચકો વાંચેલી માહિતી શોધી, સમજી અને વિશ્વાસ કરી શકે. સમગ્ર વિકિમીડિયામાં વ્યક્તિગત સ્વયંસેવકો સ્થાનિક ભાષાના વિકિપીડિયામાં યોગદાન આપવાનું ચાલુ રાખે છે. તાજેતરના સહયોગોએ એ પણ બતાવ્યું છે કે જ્યારે સમુદાયો એક સામાન્ય ધ્યેય તરફ કામ કરે છે ત્યારે તેઓ શું પ્રાપ્ત કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, હેરિટેજ એક્રોસ બોર્ડર્સે ભારતીય ભાષાના વિકિમીડિયા સમુદાયોને યુક્રેનિયન સમુદાય સાથે જોડ્યા, જેના પરિણામે ઝુંબેશ દરમિયાન ૮૩૩ લેખો બનાવવામાં આવ્યા. સહયોગની આ ભાવના પર નિર્માણ કરીને, આ પ્રવૃત્તિનો હેતુ વિકિમીડિયનોને તેમની ભાષાના વિકિપીડિયા પર હાલના લેખોની ગુણવત્તા સુધારવા માટે એકસાથે લાવવાનો છે. ફક્ત લેખ બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે, સહભાગીઓ લેખની ગુણવત્તા અને ઉપયોગીતાને અસર કરતી ખામીઓને ઓળખશે અને તેને દૂર કરશે. આ પ્રવૃત્તિ આવશ્યક માળખાકીય સુધારાઓથી શરૂ થશે, જેમ કે જ્યાં યોગ્ય હોય ત્યાં માહિતીચોકઠાં ઉમેરવા, શ્રેણીઓ ગોઠવવી, વિશ્વસનીય સંદર્ભો તપાસવા અને ઉમેરવા અને અન્ય ખૂટતા અથવા અપૂર્ણ તત્વોને સુધારવા. ત્યારબાદ સહભાગીઓ ભાષા, વાંચનક્ષમતા, સ્પષ્ટતા અને એકંદર સામગ્રી ગુણવત્તા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. ==વિચાર== આ પહેલનો વિચાર એ છે કે સુધારવામાં આવેલો દરેક લેખથી વાચકો માટે ઉપયોગી બની શકે. વિકિમીડિયા સમુદાયો સહકાર્ય કરીને હાલની સામગ્રીને વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે, વાંચનનો અનુભવ સુધારી શકે છે અને પોતાની ભાષાઓમાં વધુ વિશ્વસનીય જ્ઞાનનું નિર્માણ કરી શકે છે. ==હેતુ== સ્થાનિક ભાષાના વિકિપીડિયાને તમામ પાસાઓમાં ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળું બનાવવું તથા સ્થાનિક ભાષાના વિકિપીડિયા લેખોને સુધારવા. આ બંને હેતુઓ વિકિ જરૂરિયાતો અનુસાર વાસ્તવિક ભાષા અને ગુણાત્મક સામગ્રીને સાચવવા માટે ફરજિયાત છે. ==આયોજક== * [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] s2tnx0mmi36wwqu90mtwyvduqm3o7vp 906850 906849 2026-11-06T03:37:17Z Brihaspati 45702 વધુ મુદ્દા ઉમેર્યાં 906850 wikitext text/x-wiki વિકિપીડિયા એ વિશ્વના સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતા મુક્ત જ્ઞાન સ્ત્રોતોમાંનો એક છે. તેને ઉપયોગી રાખવા માટે ફક્ત નવા લેખો બનાવવા કરતાં કંઈક વધુ કરવું જરૂરી છે. હાલના લેખોને નિયમિત ધ્યાન, વિશ્વસનીય સંદર્ભો, સ્પષ્ટ માળખું અને સારી ભાષાની પણ જરૂર છે જેથી વાચકો વાંચેલી માહિતી શોધી, સમજી અને વિશ્વાસ કરી શકે. સમગ્ર વિકિમીડિયામાં વ્યક્તિગત સ્વયંસેવકો સ્થાનિક ભાષાના વિકિપીડિયામાં યોગદાન આપવાનું ચાલુ રાખે છે. તાજેતરના સહયોગોએ એ પણ બતાવ્યું છે કે જ્યારે સમુદાયો એક સામાન્ય ધ્યેય તરફ કામ કરે છે ત્યારે તેઓ શું પ્રાપ્ત કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, હેરિટેજ એક્રોસ બોર્ડર્સે ભારતીય ભાષાના વિકિમીડિયા સમુદાયોને યુક્રેનિયન સમુદાય સાથે જોડ્યા, જેના પરિણામે ઝુંબેશ દરમિયાન ૮૩૩ લેખો બનાવવામાં આવ્યા. સહયોગની આ ભાવના પર નિર્માણ કરીને, આ પ્રવૃત્તિનો હેતુ વિકિમીડિયનોને તેમની ભાષાના વિકિપીડિયા પર હાલના લેખોની ગુણવત્તા સુધારવા માટે એકસાથે લાવવાનો છે. ફક્ત લેખ બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે, સહભાગીઓ લેખની ગુણવત્તા અને ઉપયોગીતાને અસર કરતી ખામીઓને ઓળખશે અને તેને દૂર કરશે. આ પ્રવૃત્તિ આવશ્યક માળખાકીય સુધારાઓથી શરૂ થશે, જેમ કે જ્યાં યોગ્ય હોય ત્યાં માહિતીચોકઠાં ઉમેરવા, શ્રેણીઓ ગોઠવવી, વિશ્વસનીય સંદર્ભો તપાસવા અને ઉમેરવા અને અન્ય ખૂટતા અથવા અપૂર્ણ તત્વોને સુધારવા. ત્યારબાદ સહભાગીઓ ભાષા, વાંચનક્ષમતા, સ્પષ્ટતા અને એકંદર સામગ્રી ગુણવત્તા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. ==વિચાર== આ પહેલનો વિચાર એ છે કે સુધારવામાં આવેલો દરેક લેખથી વાચકો માટે ઉપયોગી બની શકે. વિકિમીડિયા સમુદાયો સહકાર્ય કરીને હાલની સામગ્રીને વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે, વાંચનનો અનુભવ સુધારી શકે છે અને પોતાની ભાષાઓમાં વધુ વિશ્વસનીય જ્ઞાનનું નિર્માણ કરી શકે છે. ==હેતુ== સ્થાનિક ભાષાના વિકિપીડિયાને તમામ પાસાઓમાં ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળું બનાવવું તથા સ્થાનિક ભાષાના વિકિપીડિયા લેખોને સુધારવા. આ બંને હેતુઓ વિકિ જરૂરિયાતો અનુસાર વાસ્તવિક ભાષા અને ગુણાત્મક સામગ્રીને સાચવવા માટે ફરજિયાત છે. ==આયોજક== ગુજરાતી વિકિપીડિયા માટે આ પહેલના આયોજક * [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] ==સૂચનાઓ== કૃપા કરીને સૂચનાઓ કાળજીપૂર્વક વાંચો અને તેનું પાલન કરો. પહેલની આવશ્યકતાઓને પૂર્ણ ન કરતા લેખોનું મૂલ્યાંકન થઈ શકે નહીં. * '''લેખ પસંદગી''': સહભાગીઓએ તેમની સંબંધિત ભાષા વિકિપીડિયા માટે ટોચના ૧૦૦ લેખોની આપેલી સૂચિમાંથી લેખોમાં સુધારો કરવો આવશ્યક છે. આપેલ સૂચિની બહારના લેખોને પહેલ માટે ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે નહીં. * '''ન્યૂનતમ યોગદાન''': દરેક સહભાગીએ પહેલના સમય દરમિયાન ઓછામાં ઓછા 3 લેખોમાં સુધારો કરવો આવશ્યક છે. * '''સુધારણાની ગુણવત્તા''': સહભાગીઓએ ભાષા અને પસંદ કરેલા લેખોની એકંદર ગુણવત્તા બંનેમાં સુધારો કરવો જોઈએ. સુધારાઓમાં વિશ્વસનીય સંદર્ભો ઉમેરવા, તથ્યગત અચોક્કસતા સુધારવી, વ્યાકરણ અને વાંચનક્ષમતામાં સુધારો કરવો, ચકાસણીયોગ્ય માહિતી સાથે સામગ્રીનો વિસ્તાર કરવો અને સંબંધિત ટેમ્પ્લેટ્સ અથવા જાળવણી ટૅગ્સને સંબોધવાનો સમાવેશ થઈ શકે છે. બધા ફેરફારો સંબંધિત વિકિપીડિયાની નીતિઓ અને માર્ગદર્શિકાઓનું પાલન કરવા જોઈએ. * '''દસ્તાવેજીકરણ અને સમીક્ષા''': બધા સહભાગી સમુદાયોએ દસ્તાવેજીકરણ અને સમીક્ષા માટે તેમના સુધારેલા લેખો સબમિટ કરવા માટે WikiEval ટૂલનો ઉપયોગ કરવો. સહભાગીઓએ ખાતરી કરવી જોઈએ કે પહેલની સૂચનાઓ અનુસાર ટૂલમાં તેમના યોગદાન રેકોર્ડ કરવામાં આવ્યા છે. * '''લેખ મૂલ્યાંકન''': એક જ્યુરી સંબંધિત ભાષાઓમાં સુધારેલા લેખોની સમીક્ષા કરશે. મૂલ્યાંકન ગુણવત્તા, ચોકસાઈ, વાંચનક્ષમતા, સોર્સિંગ અને સુધારાઓની એકંદર ઉપયોગીતાને ધ્યાનમાં લેશે. *'''કોન્ફ્લિક્ટ ઑફ્ ઇન્ટરેસ્ટ''': લેખોમાં સુધારો કરીને પહેલમાં ભાગ લેનારા જ્યુરી સભ્યોએ પોતાના યોગદાનની સમીક્ષા કે મૂલ્યાંકન ન કરવું જોઈએ. ન્યાયી અને નિષ્પક્ષ મૂલ્યાંકન સુનિશ્ચિત કરવા માટે તેમના લેખોની સમીક્ષા અન્ય જ્યુરી સભ્ય દ્વારા થવી જોઈએ. * '''સમર્થન અને સંદેશાવ્યવહાર''': જો સહભાગીઓને પહેલ પહેલાં, દરમિયાન અથવા પછી કોઈ પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે, તો તેમણે તેમના સંબંધિત ભાષા સમુદાય માટે ઝુંબેશ આયોજકનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. જો સમસ્યા વણઉકેલાયેલી રહે છે અથવા ઝુંબેશ આયોજકને ચિંતા કરે છે, તો તેઓ ઓપન નોલેજ ઇનિશિયેટિવ્સ (OKI) ટીમનો સંપર્ક કરી શકે છે. ==WikiEval:ઉચ્ચ-ગુણવત્તાના લેખના સુધારાનું ચેકલિસ્ટ== * આયોજકો અને સમીક્ષકો માટે સૂચનાઓ: અભિયાન દરમિયાન કરવામાં આવેલા સુધારાઓનું મૂલ્યાંકન કરો, માત્ર લેખની એકંદર સ્થિતિનું નહીં. દરેક માપદંડ માટે યોગ્ય સ્કોર પસંદ કરો. * સાર્થક વિષયવસ્તુ સુધારણા: શું સહભાગીએ હાલના લેખમાં નોંધપાત્ર અને સુસંગત સુધારા કર્યા છે? (સૂચિત માપદંડ: આશરે ૨,૦૦૦ બાઇટ્સ જેટલી અર્થપૂર્ણ નવી સામગ્રી, અથવા તેના સમકક્ષ નોંધપાત્ર સુધારો.) * વિશ્વસનીય સંદર્ભો: શું સહભાગીએ જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં વિશ્વસનીય સંદર્ભો ઉમેર્યા છે અથવા સુધાર્યા છે, અને શું તે સંદર્ભો સંબંધિત દાવાઓને સમર્થન આપે છે? (સૂચિત માપદંડ: જ્યાં યોગ્ય હોય ત્યાં ઓછામાં ઓછા ૫ સંદર્ભો.) * આંતરિક વિકિકડીઓ: શું સહભાગીએ જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં સંબંધિત આંતરિક લિંક્સ ઉમેરી છે અથવા સુધારી છે? (સૂચિત માપદંડ: જ્યાં યોગ્ય હોય ત્યાં ઓછામાં ઓછી ૧૦ સંબંધિત કડીઓ.) * ચોકસાઈ અને ચકાસણીક્ષમતા: શું નવી અથવા સુધારેલી માહિતી તથ્યની દૃષ્ટિએ સચોટ છે અને વિશ્વસનીય, પ્રકાશિત સ્ત્રોતો દ્વારા ચકાસી શકાય તેવી છે? * તટસ્થતા અને સંતુલન: શું યોગદાન 'તટસ્થ દ્રષ્ટિકોણ' (Neutral Point of View - NPOV) નીતિનું પાલન કરે છે અને મહત્વપૂર્ણ દ્રષ્ટિકોણોને નિષ્પક્ષ રીતે રજૂ કરે છે? * ભાષા અને વાંચનક્ષમતા: શું સહભાગીએ જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં વ્યાકરણ, જોડણી, વાક્ય રચના, પરિભાષા અથવા એકંદર વાંચનક્ષમતામાં સુધારો કર્યો છે? * માળખું અને વ્યવસ્થા: શું સહભાગીએ લેખની પ્રસ્તાવના (lead), શીર્ષકો, ફકરાની રચના અથવા માહિતીની ગોઠવણીમાં યોગ્ય સુધારા કર્યા છે? * સંપૂર્ણતા અને વ્યાપ: શું સહભાગીએ વિષયવસ્તુની મહત્વપૂર્ણ ખામીઓ દૂર કરી છે અથવા એવી સંબંધિત માહિતી ઉમેરી છે જેનાથી લેખનો વ્યાપ વધે છે? * ટેમ્પ્લેટ્સ અને જાળવણી સંબંધિત મુદ્દાઓ: શું સહભાગીએ જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં સંબંધિત ટેમ્પ્લેટ્સ, જાળવણી ટૅગ્સ (maintenance tags), શ્રેણીઓ અથવા ઇન્ફોબોક્સ (infobox) સંબંધિત સમસ્યાઓને યોગ્ય રીતે સુધારી છે? * છબીઓ અને મીડિયા: શું સહભાગીએ જ્યાં ઉપયોગી હોય ત્યાં મુક્ત લાયસન્સ ધરાવતી સંબંધિત છબીઓ અથવા મીડિયા ઉમેર્યા છે કે સુધાર્યા છે? સંપાદકે એ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે લેખમાં ઓછામાં ઓછું એક સંબંધિત ચિત્ર હોય. (વૈકલ્પિક; માત્ર જ્યાં લાગુ પડતું હોય ત્યાં જ મૂલ્યાંકન કરો.) * સંપાદન સારાંશ અને દસ્તાવેજીકરણ: શું ફેરફારો સ્પષ્ટ સંપાદન સારાંશ (edit summaries) સાથે નોંધવામાં આવ્યા છે, અને શું સહભાગીએ જરૂરિયાત મુજબ WikiEval દ્વારા લેખ સબમિટ કર્યો છે? * સુધારણાની એકંદર ગુણવત્તા: શું આ યોગદાન લેખની ચોકસાઈ, વિશ્વસનીયતા, વાંચનક્ષમતા, સંપૂર્ણતા અથવા વાચકો માટેની ઉપયોગિતામાં અર્થપૂર્ણ સુધારો કરે છે? (આને આપણે 'બોનસ પોઈન્ટ' ગણી શકીએ.) 8fhb93c00t2w3xaxyqkinai0wbe0220 906852 906850 2026-11-06T03:40:32Z Brihaspati 45702 /* આયોજક */ 906852 wikitext text/x-wiki વિકિપીડિયા એ વિશ્વના સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતા મુક્ત જ્ઞાન સ્ત્રોતોમાંનો એક છે. તેને ઉપયોગી રાખવા માટે ફક્ત નવા લેખો બનાવવા કરતાં કંઈક વધુ કરવું જરૂરી છે. હાલના લેખોને નિયમિત ધ્યાન, વિશ્વસનીય સંદર્ભો, સ્પષ્ટ માળખું અને સારી ભાષાની પણ જરૂર છે જેથી વાચકો વાંચેલી માહિતી શોધી, સમજી અને વિશ્વાસ કરી શકે. સમગ્ર વિકિમીડિયામાં વ્યક્તિગત સ્વયંસેવકો સ્થાનિક ભાષાના વિકિપીડિયામાં યોગદાન આપવાનું ચાલુ રાખે છે. તાજેતરના સહયોગોએ એ પણ બતાવ્યું છે કે જ્યારે સમુદાયો એક સામાન્ય ધ્યેય તરફ કામ કરે છે ત્યારે તેઓ શું પ્રાપ્ત કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, હેરિટેજ એક્રોસ બોર્ડર્સે ભારતીય ભાષાના વિકિમીડિયા સમુદાયોને યુક્રેનિયન સમુદાય સાથે જોડ્યા, જેના પરિણામે ઝુંબેશ દરમિયાન ૮૩૩ લેખો બનાવવામાં આવ્યા. સહયોગની આ ભાવના પર નિર્માણ કરીને, આ પ્રવૃત્તિનો હેતુ વિકિમીડિયનોને તેમની ભાષાના વિકિપીડિયા પર હાલના લેખોની ગુણવત્તા સુધારવા માટે એકસાથે લાવવાનો છે. ફક્ત લેખ બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે, સહભાગીઓ લેખની ગુણવત્તા અને ઉપયોગીતાને અસર કરતી ખામીઓને ઓળખશે અને તેને દૂર કરશે. આ પ્રવૃત્તિ આવશ્યક માળખાકીય સુધારાઓથી શરૂ થશે, જેમ કે જ્યાં યોગ્ય હોય ત્યાં માહિતીચોકઠાં ઉમેરવા, શ્રેણીઓ ગોઠવવી, વિશ્વસનીય સંદર્ભો તપાસવા અને ઉમેરવા અને અન્ય ખૂટતા અથવા અપૂર્ણ તત્વોને સુધારવા. ત્યારબાદ સહભાગીઓ ભાષા, વાંચનક્ષમતા, સ્પષ્ટતા અને એકંદર સામગ્રી ગુણવત્તા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. ==વિચાર== આ પહેલનો વિચાર એ છે કે સુધારવામાં આવેલો દરેક લેખથી વાચકો માટે ઉપયોગી બની શકે. વિકિમીડિયા સમુદાયો સહકાર્ય કરીને હાલની સામગ્રીને વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે, વાંચનનો અનુભવ સુધારી શકે છે અને પોતાની ભાષાઓમાં વધુ વિશ્વસનીય જ્ઞાનનું નિર્માણ કરી શકે છે. ==હેતુ== સ્થાનિક ભાષાના વિકિપીડિયાને તમામ પાસાઓમાં ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળું બનાવવું તથા સ્થાનિક ભાષાના વિકિપીડિયા લેખોને સુધારવા. આ બંને હેતુઓ વિકિ જરૂરિયાતો અનુસાર વાસ્તવિક ભાષા અને ગુણાત્મક સામગ્રીને સાચવવા માટે ફરજિયાત છે. ==આયોજકો અને સ્પર્ધકો== ગુજરાતી વિકિપીડિયા માટે આ પહેલના આયોજક * [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] સ્પર્ધકો પોતાનું નામ [[વિકિપીડિયા:વિકિરિફાઈન/સ્પર્ધકો]]માં જઈને ઉમેરી શકે છે. ==સૂચનાઓ== કૃપા કરીને સૂચનાઓ કાળજીપૂર્વક વાંચો અને તેનું પાલન કરો. પહેલની આવશ્યકતાઓને પૂર્ણ ન કરતા લેખોનું મૂલ્યાંકન થઈ શકે નહીં. * '''લેખ પસંદગી''': સહભાગીઓએ તેમની સંબંધિત ભાષા વિકિપીડિયા માટે ટોચના ૧૦૦ લેખોની આપેલી સૂચિમાંથી લેખોમાં સુધારો કરવો આવશ્યક છે. આપેલ સૂચિની બહારના લેખોને પહેલ માટે ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે નહીં. * '''ન્યૂનતમ યોગદાન''': દરેક સહભાગીએ પહેલના સમય દરમિયાન ઓછામાં ઓછા 3 લેખોમાં સુધારો કરવો આવશ્યક છે. * '''સુધારણાની ગુણવત્તા''': સહભાગીઓએ ભાષા અને પસંદ કરેલા લેખોની એકંદર ગુણવત્તા બંનેમાં સુધારો કરવો જોઈએ. સુધારાઓમાં વિશ્વસનીય સંદર્ભો ઉમેરવા, તથ્યગત અચોક્કસતા સુધારવી, વ્યાકરણ અને વાંચનક્ષમતામાં સુધારો કરવો, ચકાસણીયોગ્ય માહિતી સાથે સામગ્રીનો વિસ્તાર કરવો અને સંબંધિત ટેમ્પ્લેટ્સ અથવા જાળવણી ટૅગ્સને સંબોધવાનો સમાવેશ થઈ શકે છે. બધા ફેરફારો સંબંધિત વિકિપીડિયાની નીતિઓ અને માર્ગદર્શિકાઓનું પાલન કરવા જોઈએ. * '''દસ્તાવેજીકરણ અને સમીક્ષા''': બધા સહભાગી સમુદાયોએ દસ્તાવેજીકરણ અને સમીક્ષા માટે તેમના સુધારેલા લેખો સબમિટ કરવા માટે WikiEval ટૂલનો ઉપયોગ કરવો. સહભાગીઓએ ખાતરી કરવી જોઈએ કે પહેલની સૂચનાઓ અનુસાર ટૂલમાં તેમના યોગદાન રેકોર્ડ કરવામાં આવ્યા છે. * '''લેખ મૂલ્યાંકન''': એક જ્યુરી સંબંધિત ભાષાઓમાં સુધારેલા લેખોની સમીક્ષા કરશે. મૂલ્યાંકન ગુણવત્તા, ચોકસાઈ, વાંચનક્ષમતા, સોર્સિંગ અને સુધારાઓની એકંદર ઉપયોગીતાને ધ્યાનમાં લેશે. *'''કોન્ફ્લિક્ટ ઑફ્ ઇન્ટરેસ્ટ''': લેખોમાં સુધારો કરીને પહેલમાં ભાગ લેનારા જ્યુરી સભ્યોએ પોતાના યોગદાનની સમીક્ષા કે મૂલ્યાંકન ન કરવું જોઈએ. ન્યાયી અને નિષ્પક્ષ મૂલ્યાંકન સુનિશ્ચિત કરવા માટે તેમના લેખોની સમીક્ષા અન્ય જ્યુરી સભ્ય દ્વારા થવી જોઈએ. * '''સમર્થન અને સંદેશાવ્યવહાર''': જો સહભાગીઓને પહેલ પહેલાં, દરમિયાન અથવા પછી કોઈ પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે, તો તેમણે તેમના સંબંધિત ભાષા સમુદાય માટે ઝુંબેશ આયોજકનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. જો સમસ્યા વણઉકેલાયેલી રહે છે અથવા ઝુંબેશ આયોજકને ચિંતા કરે છે, તો તેઓ ઓપન નોલેજ ઇનિશિયેટિવ્સ (OKI) ટીમનો સંપર્ક કરી શકે છે. ==WikiEval:ઉચ્ચ-ગુણવત્તાના લેખના સુધારાનું ચેકલિસ્ટ== * આયોજકો અને સમીક્ષકો માટે સૂચનાઓ: અભિયાન દરમિયાન કરવામાં આવેલા સુધારાઓનું મૂલ્યાંકન કરો, માત્ર લેખની એકંદર સ્થિતિનું નહીં. દરેક માપદંડ માટે યોગ્ય સ્કોર પસંદ કરો. * સાર્થક વિષયવસ્તુ સુધારણા: શું સહભાગીએ હાલના લેખમાં નોંધપાત્ર અને સુસંગત સુધારા કર્યા છે? (સૂચિત માપદંડ: આશરે ૨,૦૦૦ બાઇટ્સ જેટલી અર્થપૂર્ણ નવી સામગ્રી, અથવા તેના સમકક્ષ નોંધપાત્ર સુધારો.) * વિશ્વસનીય સંદર્ભો: શું સહભાગીએ જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં વિશ્વસનીય સંદર્ભો ઉમેર્યા છે અથવા સુધાર્યા છે, અને શું તે સંદર્ભો સંબંધિત દાવાઓને સમર્થન આપે છે? (સૂચિત માપદંડ: જ્યાં યોગ્ય હોય ત્યાં ઓછામાં ઓછા ૫ સંદર્ભો.) * આંતરિક વિકિકડીઓ: શું સહભાગીએ જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં સંબંધિત આંતરિક લિંક્સ ઉમેરી છે અથવા સુધારી છે? (સૂચિત માપદંડ: જ્યાં યોગ્ય હોય ત્યાં ઓછામાં ઓછી ૧૦ સંબંધિત કડીઓ.) * ચોકસાઈ અને ચકાસણીક્ષમતા: શું નવી અથવા સુધારેલી માહિતી તથ્યની દૃષ્ટિએ સચોટ છે અને વિશ્વસનીય, પ્રકાશિત સ્ત્રોતો દ્વારા ચકાસી શકાય તેવી છે? * તટસ્થતા અને સંતુલન: શું યોગદાન 'તટસ્થ દ્રષ્ટિકોણ' (Neutral Point of View - NPOV) નીતિનું પાલન કરે છે અને મહત્વપૂર્ણ દ્રષ્ટિકોણોને નિષ્પક્ષ રીતે રજૂ કરે છે? * ભાષા અને વાંચનક્ષમતા: શું સહભાગીએ જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં વ્યાકરણ, જોડણી, વાક્ય રચના, પરિભાષા અથવા એકંદર વાંચનક્ષમતામાં સુધારો કર્યો છે? * માળખું અને વ્યવસ્થા: શું સહભાગીએ લેખની પ્રસ્તાવના (lead), શીર્ષકો, ફકરાની રચના અથવા માહિતીની ગોઠવણીમાં યોગ્ય સુધારા કર્યા છે? * સંપૂર્ણતા અને વ્યાપ: શું સહભાગીએ વિષયવસ્તુની મહત્વપૂર્ણ ખામીઓ દૂર કરી છે અથવા એવી સંબંધિત માહિતી ઉમેરી છે જેનાથી લેખનો વ્યાપ વધે છે? * ટેમ્પ્લેટ્સ અને જાળવણી સંબંધિત મુદ્દાઓ: શું સહભાગીએ જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં સંબંધિત ટેમ્પ્લેટ્સ, જાળવણી ટૅગ્સ (maintenance tags), શ્રેણીઓ અથવા ઇન્ફોબોક્સ (infobox) સંબંધિત સમસ્યાઓને યોગ્ય રીતે સુધારી છે? * છબીઓ અને મીડિયા: શું સહભાગીએ જ્યાં ઉપયોગી હોય ત્યાં મુક્ત લાયસન્સ ધરાવતી સંબંધિત છબીઓ અથવા મીડિયા ઉમેર્યા છે કે સુધાર્યા છે? સંપાદકે એ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે લેખમાં ઓછામાં ઓછું એક સંબંધિત ચિત્ર હોય. (વૈકલ્પિક; માત્ર જ્યાં લાગુ પડતું હોય ત્યાં જ મૂલ્યાંકન કરો.) * સંપાદન સારાંશ અને દસ્તાવેજીકરણ: શું ફેરફારો સ્પષ્ટ સંપાદન સારાંશ (edit summaries) સાથે નોંધવામાં આવ્યા છે, અને શું સહભાગીએ જરૂરિયાત મુજબ WikiEval દ્વારા લેખ સબમિટ કર્યો છે? * સુધારણાની એકંદર ગુણવત્તા: શું આ યોગદાન લેખની ચોકસાઈ, વિશ્વસનીયતા, વાંચનક્ષમતા, સંપૂર્ણતા અથવા વાચકો માટેની ઉપયોગિતામાં અર્થપૂર્ણ સુધારો કરે છે? (આને આપણે 'બોનસ પોઈન્ટ' ગણી શકીએ.) jto9xvg11xxejewq8dwutsic38krf03 906854 906852 2026-11-06T03:43:59Z Brihaspati 45702 /* સૂચનાઓ */ વિકિકડી 906854 wikitext text/x-wiki વિકિપીડિયા એ વિશ્વના સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતા મુક્ત જ્ઞાન સ્ત્રોતોમાંનો એક છે. તેને ઉપયોગી રાખવા માટે ફક્ત નવા લેખો બનાવવા કરતાં કંઈક વધુ કરવું જરૂરી છે. હાલના લેખોને નિયમિત ધ્યાન, વિશ્વસનીય સંદર્ભો, સ્પષ્ટ માળખું અને સારી ભાષાની પણ જરૂર છે જેથી વાચકો વાંચેલી માહિતી શોધી, સમજી અને વિશ્વાસ કરી શકે. સમગ્ર વિકિમીડિયામાં વ્યક્તિગત સ્વયંસેવકો સ્થાનિક ભાષાના વિકિપીડિયામાં યોગદાન આપવાનું ચાલુ રાખે છે. તાજેતરના સહયોગોએ એ પણ બતાવ્યું છે કે જ્યારે સમુદાયો એક સામાન્ય ધ્યેય તરફ કામ કરે છે ત્યારે તેઓ શું પ્રાપ્ત કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, હેરિટેજ એક્રોસ બોર્ડર્સે ભારતીય ભાષાના વિકિમીડિયા સમુદાયોને યુક્રેનિયન સમુદાય સાથે જોડ્યા, જેના પરિણામે ઝુંબેશ દરમિયાન ૮૩૩ લેખો બનાવવામાં આવ્યા. સહયોગની આ ભાવના પર નિર્માણ કરીને, આ પ્રવૃત્તિનો હેતુ વિકિમીડિયનોને તેમની ભાષાના વિકિપીડિયા પર હાલના લેખોની ગુણવત્તા સુધારવા માટે એકસાથે લાવવાનો છે. ફક્ત લેખ બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે, સહભાગીઓ લેખની ગુણવત્તા અને ઉપયોગીતાને અસર કરતી ખામીઓને ઓળખશે અને તેને દૂર કરશે. આ પ્રવૃત્તિ આવશ્યક માળખાકીય સુધારાઓથી શરૂ થશે, જેમ કે જ્યાં યોગ્ય હોય ત્યાં માહિતીચોકઠાં ઉમેરવા, શ્રેણીઓ ગોઠવવી, વિશ્વસનીય સંદર્ભો તપાસવા અને ઉમેરવા અને અન્ય ખૂટતા અથવા અપૂર્ણ તત્વોને સુધારવા. ત્યારબાદ સહભાગીઓ ભાષા, વાંચનક્ષમતા, સ્પષ્ટતા અને એકંદર સામગ્રી ગુણવત્તા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. ==વિચાર== આ પહેલનો વિચાર એ છે કે સુધારવામાં આવેલો દરેક લેખથી વાચકો માટે ઉપયોગી બની શકે. વિકિમીડિયા સમુદાયો સહકાર્ય કરીને હાલની સામગ્રીને વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે, વાંચનનો અનુભવ સુધારી શકે છે અને પોતાની ભાષાઓમાં વધુ વિશ્વસનીય જ્ઞાનનું નિર્માણ કરી શકે છે. ==હેતુ== સ્થાનિક ભાષાના વિકિપીડિયાને તમામ પાસાઓમાં ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળું બનાવવું તથા સ્થાનિક ભાષાના વિકિપીડિયા લેખોને સુધારવા. આ બંને હેતુઓ વિકિ જરૂરિયાતો અનુસાર વાસ્તવિક ભાષા અને ગુણાત્મક સામગ્રીને સાચવવા માટે ફરજિયાત છે. ==આયોજકો અને સ્પર્ધકો== ગુજરાતી વિકિપીડિયા માટે આ પહેલના આયોજક * [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] સ્પર્ધકો પોતાનું નામ [[વિકિપીડિયા:વિકિરિફાઈન/સ્પર્ધકો]]માં જઈને ઉમેરી શકે છે. ==સૂચનાઓ== કૃપા કરીને સૂચનાઓ કાળજીપૂર્વક વાંચો અને તેનું પાલન કરો. પહેલની આવશ્યકતાઓને પૂર્ણ ન કરતા લેખોનું મૂલ્યાંકન થઈ શકે નહીં. * '''લેખ પસંદગી''': સહભાગીઓએ તેમની સંબંધિત ભાષા વિકિપીડિયા માટે ટોચના [[વિકિપીડિયા:વિકિરિફાઈન/લેખોની સૂચિ|૧૦૦ લેખો]]ની આપેલી સૂચિમાંથી લેખોમાં સુધારો કરવો આવશ્યક છે. આપેલ સૂચિની બહારના લેખોને પહેલ માટે ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે નહીં. * '''ન્યૂનતમ યોગદાન''': દરેક સહભાગીએ પહેલના સમય દરમિયાન ઓછામાં ઓછા 3 લેખોમાં સુધારો કરવો આવશ્યક છે. * '''સુધારણાની ગુણવત્તા''': સહભાગીઓએ ભાષા અને પસંદ કરેલા લેખોની એકંદર ગુણવત્તા બંનેમાં સુધારો કરવો જોઈએ. સુધારાઓમાં વિશ્વસનીય સંદર્ભો ઉમેરવા, તથ્યગત અચોક્કસતા સુધારવી, વ્યાકરણ અને વાંચનક્ષમતામાં સુધારો કરવો, ચકાસણીયોગ્ય માહિતી સાથે સામગ્રીનો વિસ્તાર કરવો અને સંબંધિત ટેમ્પ્લેટ્સ અથવા જાળવણી ટૅગ્સને સંબોધવાનો સમાવેશ થઈ શકે છે. બધા ફેરફારો સંબંધિત વિકિપીડિયાની નીતિઓ અને માર્ગદર્શિકાઓનું પાલન કરવા જોઈએ. * '''દસ્તાવેજીકરણ અને સમીક્ષા''': બધા સહભાગી સમુદાયોએ દસ્તાવેજીકરણ અને સમીક્ષા માટે તેમના સુધારેલા લેખો સબમિટ કરવા માટે WikiEval ટૂલનો ઉપયોગ કરવો. સહભાગીઓએ ખાતરી કરવી જોઈએ કે પહેલની સૂચનાઓ અનુસાર ટૂલમાં તેમના યોગદાન રેકોર્ડ કરવામાં આવ્યા છે. * '''લેખ મૂલ્યાંકન''': એક જ્યુરી સંબંધિત ભાષાઓમાં સુધારેલા લેખોની સમીક્ષા કરશે. મૂલ્યાંકન ગુણવત્તા, ચોકસાઈ, વાંચનક્ષમતા, સોર્સિંગ અને સુધારાઓની એકંદર ઉપયોગીતાને ધ્યાનમાં લેશે. *'''કોન્ફ્લિક્ટ ઑફ્ ઇન્ટરેસ્ટ''': લેખોમાં સુધારો કરીને પહેલમાં ભાગ લેનારા જ્યુરી સભ્યોએ પોતાના યોગદાનની સમીક્ષા કે મૂલ્યાંકન ન કરવું જોઈએ. ન્યાયી અને નિષ્પક્ષ મૂલ્યાંકન સુનિશ્ચિત કરવા માટે તેમના લેખોની સમીક્ષા અન્ય જ્યુરી સભ્ય દ્વારા થવી જોઈએ. * '''સમર્થન અને સંદેશાવ્યવહાર''': જો સહભાગીઓને પહેલ પહેલાં, દરમિયાન અથવા પછી કોઈ પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે, તો તેમણે તેમના સંબંધિત ભાષા સમુદાય માટે ઝુંબેશ આયોજકનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. જો સમસ્યા વણઉકેલાયેલી રહે છે અથવા ઝુંબેશ આયોજકને ચિંતા કરે છે, તો તેઓ ઓપન નોલેજ ઇનિશિયેટિવ્સ (OKI) ટીમનો સંપર્ક કરી શકે છે. ==WikiEval:ઉચ્ચ-ગુણવત્તાના લેખના સુધારાનું ચેકલિસ્ટ== * આયોજકો અને સમીક્ષકો માટે સૂચનાઓ: અભિયાન દરમિયાન કરવામાં આવેલા સુધારાઓનું મૂલ્યાંકન કરો, માત્ર લેખની એકંદર સ્થિતિનું નહીં. દરેક માપદંડ માટે યોગ્ય સ્કોર પસંદ કરો. * સાર્થક વિષયવસ્તુ સુધારણા: શું સહભાગીએ હાલના લેખમાં નોંધપાત્ર અને સુસંગત સુધારા કર્યા છે? (સૂચિત માપદંડ: આશરે ૨,૦૦૦ બાઇટ્સ જેટલી અર્થપૂર્ણ નવી સામગ્રી, અથવા તેના સમકક્ષ નોંધપાત્ર સુધારો.) * વિશ્વસનીય સંદર્ભો: શું સહભાગીએ જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં વિશ્વસનીય સંદર્ભો ઉમેર્યા છે અથવા સુધાર્યા છે, અને શું તે સંદર્ભો સંબંધિત દાવાઓને સમર્થન આપે છે? (સૂચિત માપદંડ: જ્યાં યોગ્ય હોય ત્યાં ઓછામાં ઓછા ૫ સંદર્ભો.) * આંતરિક વિકિકડીઓ: શું સહભાગીએ જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં સંબંધિત આંતરિક લિંક્સ ઉમેરી છે અથવા સુધારી છે? (સૂચિત માપદંડ: જ્યાં યોગ્ય હોય ત્યાં ઓછામાં ઓછી ૧૦ સંબંધિત કડીઓ.) * ચોકસાઈ અને ચકાસણીક્ષમતા: શું નવી અથવા સુધારેલી માહિતી તથ્યની દૃષ્ટિએ સચોટ છે અને વિશ્વસનીય, પ્રકાશિત સ્ત્રોતો દ્વારા ચકાસી શકાય તેવી છે? * તટસ્થતા અને સંતુલન: શું યોગદાન 'તટસ્થ દ્રષ્ટિકોણ' (Neutral Point of View - NPOV) નીતિનું પાલન કરે છે અને મહત્વપૂર્ણ દ્રષ્ટિકોણોને નિષ્પક્ષ રીતે રજૂ કરે છે? * ભાષા અને વાંચનક્ષમતા: શું સહભાગીએ જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં વ્યાકરણ, જોડણી, વાક્ય રચના, પરિભાષા અથવા એકંદર વાંચનક્ષમતામાં સુધારો કર્યો છે? * માળખું અને વ્યવસ્થા: શું સહભાગીએ લેખની પ્રસ્તાવના (lead), શીર્ષકો, ફકરાની રચના અથવા માહિતીની ગોઠવણીમાં યોગ્ય સુધારા કર્યા છે? * સંપૂર્ણતા અને વ્યાપ: શું સહભાગીએ વિષયવસ્તુની મહત્વપૂર્ણ ખામીઓ દૂર કરી છે અથવા એવી સંબંધિત માહિતી ઉમેરી છે જેનાથી લેખનો વ્યાપ વધે છે? * ટેમ્પ્લેટ્સ અને જાળવણી સંબંધિત મુદ્દાઓ: શું સહભાગીએ જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં સંબંધિત ટેમ્પ્લેટ્સ, જાળવણી ટૅગ્સ (maintenance tags), શ્રેણીઓ અથવા ઇન્ફોબોક્સ (infobox) સંબંધિત સમસ્યાઓને યોગ્ય રીતે સુધારી છે? * છબીઓ અને મીડિયા: શું સહભાગીએ જ્યાં ઉપયોગી હોય ત્યાં મુક્ત લાયસન્સ ધરાવતી સંબંધિત છબીઓ અથવા મીડિયા ઉમેર્યા છે કે સુધાર્યા છે? સંપાદકે એ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે લેખમાં ઓછામાં ઓછું એક સંબંધિત ચિત્ર હોય. (વૈકલ્પિક; માત્ર જ્યાં લાગુ પડતું હોય ત્યાં જ મૂલ્યાંકન કરો.) * સંપાદન સારાંશ અને દસ્તાવેજીકરણ: શું ફેરફારો સ્પષ્ટ સંપાદન સારાંશ (edit summaries) સાથે નોંધવામાં આવ્યા છે, અને શું સહભાગીએ જરૂરિયાત મુજબ WikiEval દ્વારા લેખ સબમિટ કર્યો છે? * સુધારણાની એકંદર ગુણવત્તા: શું આ યોગદાન લેખની ચોકસાઈ, વિશ્વસનીયતા, વાંચનક્ષમતા, સંપૂર્ણતા અથવા વાચકો માટેની ઉપયોગિતામાં અર્થપૂર્ણ સુધારો કરે છે? (આને આપણે 'બોનસ પોઈન્ટ' ગણી શકીએ.) 9v54etbxez9b9hmhql8l2h53us50c0h 906855 906854 2026-11-06T03:46:09Z Brihaspati 45702 906855 wikitext text/x-wiki વિકિપીડિયા એ વિશ્વના સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતા મુક્ત જ્ઞાન સ્ત્રોતોમાંનો એક છે. તેને ઉપયોગી રાખવા માટે ફક્ત નવા લેખો બનાવવા કરતાં કંઈક વધુ કરવું જરૂરી છે. હાલના લેખોને નિયમિત ધ્યાન, વિશ્વસનીય સંદર્ભો, સ્પષ્ટ માળખું અને સારી ભાષાની પણ જરૂર છે જેથી વાચકો વાંચેલી માહિતી શોધી, સમજી અને વિશ્વાસ કરી શકે. સમગ્ર વિકિમીડિયામાં વ્યક્તિગત સ્વયંસેવકો સ્થાનિક ભાષાના વિકિપીડિયામાં યોગદાન આપવાનું ચાલુ રાખે છે. તાજેતરના સહયોગોએ એ પણ બતાવ્યું છે કે જ્યારે સમુદાયો એક સામાન્ય ધ્યેય તરફ કામ કરે છે ત્યારે તેઓ શું પ્રાપ્ત કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, હેરિટેજ એક્રોસ બોર્ડર્સે ભારતીય ભાષાના વિકિમીડિયા સમુદાયોને યુક્રેનિયન સમુદાય સાથે જોડ્યા, જેના પરિણામે ઝુંબેશ દરમિયાન ૮૩૩ લેખો બનાવવામાં આવ્યા. સહયોગની આ ભાવના પર નિર્માણ કરીને, આ પ્રવૃત્તિનો હેતુ વિકિમીડિયનોને તેમની ભાષાના વિકિપીડિયા પર હાલના લેખોની ગુણવત્તા સુધારવા માટે એકસાથે લાવવાનો છે. ફક્ત લેખ બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે, સહભાગીઓ લેખની ગુણવત્તા અને ઉપયોગીતાને અસર કરતી ખામીઓને ઓળખશે અને તેને દૂર કરશે. આ પ્રવૃત્તિ આવશ્યક માળખાકીય સુધારાઓથી શરૂ થશે, જેમ કે જ્યાં યોગ્ય હોય ત્યાં માહિતીચોકઠાં ઉમેરવા, શ્રેણીઓ ગોઠવવી, વિશ્વસનીય સંદર્ભો તપાસવા અને ઉમેરવા અને અન્ય ખૂટતા અથવા અપૂર્ણ તત્વોને સુધારવા. ત્યારબાદ સહભાગીઓ ભાષા, વાંચનક્ષમતા, સ્પષ્ટતા અને એકંદર સામગ્રી ગુણવત્તા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. ==વિચાર== આ પહેલનો વિચાર એ છે કે સુધારવામાં આવેલો દરેક લેખથી વાચકો માટે ઉપયોગી બની શકે. વિકિમીડિયા સમુદાયો સહકાર્ય કરીને હાલની સામગ્રીને વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે, વાંચનનો અનુભવ સુધારી શકે છે અને પોતાની ભાષાઓમાં વધુ વિશ્વસનીય જ્ઞાનનું નિર્માણ કરી શકે છે. ==હેતુ== સ્થાનિક ભાષાના વિકિપીડિયાને તમામ પાસાઓમાં ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળું બનાવવું તથા સ્થાનિક ભાષાના વિકિપીડિયા લેખોને સુધારવા. આ બંને હેતુઓ વિકિ જરૂરિયાતો અનુસાર વાસ્તવિક ભાષા અને ગુણાત્મક સામગ્રીને સાચવવા માટે ફરજિયાત છે. ==આયોજકો અને સ્પર્ધકો== ગુજરાતી વિકિપીડિયા માટે આ પહેલના આયોજક * [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] સ્પર્ધકો પોતાનું નામ [[વિકિપીડિયા:વિકિરિફાઈન/સ્પર્ધકો]]માં જઈને ઉમેરી શકે છે. ==સૂચનાઓ== કૃપા કરીને સૂચનાઓ કાળજીપૂર્વક વાંચો અને તેનું પાલન કરો. પહેલની આવશ્યકતાઓને પૂર્ણ ન કરતા લેખોનું મૂલ્યાંકન થઈ શકે નહીં. * '''લેખ પસંદગી''': સહભાગીઓએ તેમની સંબંધિત ભાષા વિકિપીડિયા માટે ટોચના [[વિકિપીડિયા:વિકિરિફાઈન/લેખોની સૂચિ|૧૦૦ લેખો]]ની આપેલી સૂચિમાંથી લેખોમાં સુધારો કરવો આવશ્યક છે. આપેલ સૂચિની બહારના લેખોને પહેલ માટે ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે નહીં. * '''ન્યૂનતમ યોગદાન''': દરેક સહભાગીએ પહેલના સમય દરમિયાન ઓછામાં ઓછા 3 લેખોમાં સુધારો કરવો આવશ્યક છે. * '''સુધારણાની ગુણવત્તા''': સહભાગીઓએ ભાષા અને પસંદ કરેલા લેખોની એકંદર ગુણવત્તા બંનેમાં સુધારો કરવો જોઈએ. સુધારાઓમાં વિશ્વસનીય સંદર્ભો ઉમેરવા, તથ્યગત અચોક્કસતા સુધારવી, વ્યાકરણ અને વાંચનક્ષમતામાં સુધારો કરવો, ચકાસણીયોગ્ય માહિતી સાથે સામગ્રીનો વિસ્તાર કરવો અને સંબંધિત ટેમ્પ્લેટ્સ અથવા જાળવણી ટૅગ્સને સંબોધવાનો સમાવેશ થઈ શકે છે. બધા ફેરફારો સંબંધિત વિકિપીડિયાની નીતિઓ અને માર્ગદર્શિકાઓનું પાલન કરવા જોઈએ. * '''દસ્તાવેજીકરણ અને સમીક્ષા''': બધા સહભાગી સમુદાયોએ દસ્તાવેજીકરણ અને સમીક્ષા માટે તેમના સુધારેલા લેખો સબમિટ કરવા માટે WikiEval ટૂલનો ઉપયોગ કરવો. સહભાગીઓએ ખાતરી કરવી જોઈએ કે પહેલની સૂચનાઓ અનુસાર ટૂલમાં તેમના યોગદાન રેકોર્ડ કરવામાં આવ્યા છે. * '''લેખ મૂલ્યાંકન''': એક જ્યુરી સંબંધિત ભાષાઓમાં સુધારેલા લેખોની સમીક્ષા કરશે. મૂલ્યાંકન ગુણવત્તા, ચોકસાઈ, વાંચનક્ષમતા, સોર્સિંગ અને સુધારાઓની એકંદર ઉપયોગીતાને ધ્યાનમાં લેશે. *'''કોન્ફ્લિક્ટ ઑફ્ ઇન્ટરેસ્ટ''': લેખોમાં સુધારો કરીને પહેલમાં ભાગ લેનારા જ્યુરી સભ્યોએ પોતાના યોગદાનની સમીક્ષા કે મૂલ્યાંકન ન કરવું જોઈએ. ન્યાયી અને નિષ્પક્ષ મૂલ્યાંકન સુનિશ્ચિત કરવા માટે તેમના લેખોની સમીક્ષા અન્ય જ્યુરી સભ્ય દ્વારા થવી જોઈએ. * '''સમર્થન અને સંદેશાવ્યવહાર''': જો સહભાગીઓને પહેલ પહેલાં, દરમિયાન અથવા પછી કોઈ પડકારોનો સામનો કરવો પડે છે, તો તેમણે તેમના સંબંધિત ભાષા સમુદાય માટે ઝુંબેશ આયોજકનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. જો સમસ્યા વણઉકેલાયેલી રહે છે અથવા ઝુંબેશ આયોજકને ચિંતા કરે છે, તો તેઓ ઓપન નોલેજ ઇનિશિયેટિવ્સ (OKI) ટીમનો સંપર્ક કરી શકે છે. ==WikiEval:ઉચ્ચ-ગુણવત્તાના લેખના સુધારાનું ચેકલિસ્ટ== * આયોજકો અને સમીક્ષકો માટે સૂચનાઓ: અભિયાન દરમિયાન કરવામાં આવેલા સુધારાઓનું મૂલ્યાંકન કરો, માત્ર લેખની એકંદર સ્થિતિનું નહીં. દરેક માપદંડ માટે યોગ્ય સ્કોર પસંદ કરો. * સાર્થક વિષયવસ્તુ સુધારણા: શું સહભાગીએ હાલના લેખમાં નોંધપાત્ર અને સુસંગત સુધારા કર્યા છે? (સૂચિત માપદંડ: આશરે ૨,૦૦૦ બાઇટ્સ જેટલી અર્થપૂર્ણ નવી સામગ્રી, અથવા તેના સમકક્ષ નોંધપાત્ર સુધારો.) * વિશ્વસનીય સંદર્ભો: શું સહભાગીએ જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં વિશ્વસનીય સંદર્ભો ઉમેર્યા છે અથવા સુધાર્યા છે, અને શું તે સંદર્ભો સંબંધિત દાવાઓને સમર્થન આપે છે? (સૂચિત માપદંડ: જ્યાં યોગ્ય હોય ત્યાં ઓછામાં ઓછા ૫ સંદર્ભો.) * આંતરિક વિકિકડીઓ: શું સહભાગીએ જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં સંબંધિત આંતરિક લિંક્સ ઉમેરી છે અથવા સુધારી છે? (સૂચિત માપદંડ: જ્યાં યોગ્ય હોય ત્યાં ઓછામાં ઓછી ૧૦ સંબંધિત કડીઓ.) * ચોકસાઈ અને ચકાસણીક્ષમતા: શું નવી અથવા સુધારેલી માહિતી તથ્યની દૃષ્ટિએ સચોટ છે અને વિશ્વસનીય, પ્રકાશિત સ્ત્રોતો દ્વારા ચકાસી શકાય તેવી છે? * તટસ્થતા અને સંતુલન: શું યોગદાન 'તટસ્થ દ્રષ્ટિકોણ' (Neutral Point of View - NPOV) નીતિનું પાલન કરે છે અને મહત્વપૂર્ણ દ્રષ્ટિકોણોને નિષ્પક્ષ રીતે રજૂ કરે છે? * ભાષા અને વાંચનક્ષમતા: શું સહભાગીએ જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં વ્યાકરણ, જોડણી, વાક્ય રચના, પરિભાષા અથવા એકંદર વાંચનક્ષમતામાં સુધારો કર્યો છે? * માળખું અને વ્યવસ્થા: શું સહભાગીએ લેખની પ્રસ્તાવના (lead), શીર્ષકો, ફકરાની રચના અથવા માહિતીની ગોઠવણીમાં યોગ્ય સુધારા કર્યા છે? * સંપૂર્ણતા અને વ્યાપ: શું સહભાગીએ વિષયવસ્તુની મહત્વપૂર્ણ ખામીઓ દૂર કરી છે અથવા એવી સંબંધિત માહિતી ઉમેરી છે જેનાથી લેખનો વ્યાપ વધે છે? * ટેમ્પ્લેટ્સ અને જાળવણી સંબંધિત મુદ્દાઓ: શું સહભાગીએ જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં સંબંધિત ટેમ્પ્લેટ્સ, જાળવણી ટૅગ્સ (maintenance tags), શ્રેણીઓ અથવા ઇન્ફોબોક્સ (infobox) સંબંધિત સમસ્યાઓને યોગ્ય રીતે સુધારી છે? * છબીઓ અને મીડિયા: શું સહભાગીએ જ્યાં ઉપયોગી હોય ત્યાં મુક્ત લાયસન્સ ધરાવતી સંબંધિત છબીઓ અથવા મીડિયા ઉમેર્યા છે કે સુધાર્યા છે? સંપાદકે એ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે લેખમાં ઓછામાં ઓછું એક સંબંધિત ચિત્ર હોય. (વૈકલ્પિક; માત્ર જ્યાં લાગુ પડતું હોય ત્યાં જ મૂલ્યાંકન કરો.) * સંપાદન સારાંશ અને દસ્તાવેજીકરણ: શું ફેરફારો સ્પષ્ટ સંપાદન સારાંશ (edit summaries) સાથે નોંધવામાં આવ્યા છે, અને શું સહભાગીએ જરૂરિયાત મુજબ WikiEval દ્વારા લેખ સબમિટ કર્યો છે? * સુધારણાની એકંદર ગુણવત્તા: શું આ યોગદાન લેખની ચોકસાઈ, વિશ્વસનીયતા, વાંચનક્ષમતા, સંપૂર્ણતા અથવા વાચકો માટેની ઉપયોગિતામાં અર્થપૂર્ણ સુધારો કરે છે? (આને આપણે 'બોનસ પોઈન્ટ' ગણી શકીએ.) ==પ્રશંસાનું પ્રતિક== સમાન તક: દરેક ભાગ લેનાર ભાષા સમુદાયે ખાતરી કરવી જોઈએ કે તેના સભ્યોને ઝુંબેશમાં ભાગ લેવાની સમાન તક મળે અને મૂલ્યાંકન માટે તેમના યોગદાનને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે. વાજબી અને તટસ્થ મૂલ્યાંકન: સમીક્ષકો સંબંધિત વિકિપીડિયાની તટસ્થ દૃષ્ટિકોણ (NPOV) નીતિને અનુસરીને લેખોનું ન્યાયી અને ઉદ્દેશ્યપૂર્વક મૂલ્યાંકન કરવા માટે જવાબદાર છે. મૂલ્યાંકન વ્યક્તિગત પસંદગીઓ અથવા મંતવ્યોને બદલે સુધારાઓની ગુણવત્તા અને પ્રકાશિત માપદંડો પર આધારિત હોવું જોઈએ. માન્યતા માટેની પાત્રતા: જે વિકિમીડિયન ઓછામાં ઓછા ૩ લેખોને ઉચ્ચ ગુણવત્તાના ધોરણ સુધી સુધારે છે તેમને ટોચના રનર-અપ તરીકે માન્યતા માટે ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે. લઘુત્તમ આવશ્યકતા પૂરી કરવાથી આપમેળે પસંદગીની ગેરંટી મળતી નથી; યોગદાનની ગુણવત્તા પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે. વ્યક્તિગત પ્રવૃત્તિ માટે પસંદગી: દરેક ભાગ લેનાર ભાષા સમુદાયમાંથી ટોચના બે વિકિમીડિયનોને જાન્યુઆરી માટે આયોજિત વ્યક્તિગત પ્રવૃત્તિમાં હાજરી આપવા માટે પસંદ કરવામાં આવશે. આ પ્રવૃત્તિ ઓનલાઈન વિકિમીડિયા યોગદાનકર્તાઓને જોડવા, શીખવા અને તેમના અનુભવો શેર કરવા માટે એકસાથે લાવશે. પારદર્શક પસંદગી: પસંદગી પ્રક્રિયા ભાગ લેનારા સમુદાયોમાં સુસંગત હોવી જોઈએ, સમીક્ષકો બધા પાત્ર યોગદાન પર સમાન મૂલ્યાંકન માપદંડ લાગુ કરે છે. પસંદગીના કારણો લેખોની ગુણવત્તા અને પ્રકાશિત માપદંડો પર આધારિત હોવા જોઈએ. make9a736v4eyrbbcgyxmhz3r4zah6w 4 155528 906851 2026-11-06T03:38:44Z Brihaspati 45702 વિકિરિફાઈનમાં ભાગ લેવા માગતા સ્પર્ધકો પોતાનું નામ ચાર વખત ~ ટાઇપ કરીને નીચેની યાદીમાં ઉમેરે: # ~~~~થી શરૂ થતું નવું પાનું બનાવ્યું 906851 wikitext text/x-wiki વિકિરિફાઈનમાં ભાગ લેવા માગતા સ્પર્ધકો પોતાનું નામ ચાર વખત ~ ટાઇપ કરીને નીચેની યાદીમાં ઉમેરે: # [[સભ્ય:Brihaspati|બૃહસ્પતિ]] [[સભ્યની ચર્ચા:Brihaspati|^{મારી સાથે વાત કરો}]] ૦૯:૦૮, ૬ નવેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ioatqau94hqepka570qvh5p2506hydv 4 155529 906853 2026-11-06T03:42:31Z Brihaspati 45702 ગુજરાતી ભાષામાં વિકિરિફાઈન પહેલ અંતર્ગત નીચેના લેખોમાં સુધારો કરવાની જરૂર છે: {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" ! # !! Article Title !! Quality Progress !! Potential Needs !! Status |- | 1 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%85%E0%AA%AC%E0%AB%8D%E0%AA...થી શરૂ થતું નવું પાનું બનાવ્યું 906853 wikitext text/x-wiki ગુજરાતી ભાષામાં વિકિરિફાઈન પહેલ અંતર્ગત નીચેના લેખોમાં સુધારો કરવાની જરૂર છે: {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" ! # !! Article Title !! Quality Progress !! Potential Needs !! Status |- | 1 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%85%E0%AA%AC%E0%AB%8D%E0%AA%A6%E0%AB%81%E0%AA%B2_%E0%AA%95%E0%AA%B2%E0%AA%BE%E0%AA%AE અબ્દુલ કલામ] || 92% || — || |- | 2 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%85%E0%AA%AE%E0%AA%A6%E0%AA%BE%E0%AA%B5%E0%AA%BE%E0%AA%A6 અમદાવાદ] || 99% || Add more relevant categories || |- | 3 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%85%E0%AA%AE%E0%AA%A6%E0%AA%BE%E0%AA%B5%E0%AA%BE%E0%AA%A6_%E0%AA%AE%E0%AB%87%E0%AA%9F%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%8B_%E0%AA%B8%E0%AB%8D%E0%AA%9F%E0%AB%87%E0%AA%B6%E0%AA%A8%E0%AB%8B%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%AF%E0%AA%BE%E0%AA%A6%E0%AB%80 અમદાવાદ મેટ્રો સ્ટેશનોની યાદી] || 28% || Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 4 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%85%E0%AA%AE%E0%AA%B0%E0%AB%87%E0%AA%B2%E0%AB%80 અમરેલી] || 39% || Add more internal wikilinks, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 5 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%85%E0%AA%AF%E0%AB%8B%E0%AA%A7%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%BE અયોધ્યા] || 50% || Add more relevant categories || |- | 6 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%85%E0%AA%B6%E0%AB%8B%E0%AA%95 અશોક] || 82% || Add more relevant categories || |- | 7 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%86%E0%AA%A3%E0%AA%82%E0%AA%A6 આણંદ] || 28% || Add more references, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 8 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%86%E0%AA%A6%E0%AA%BF%E0%AA%B5%E0%AA%BE%E0%AA%B8%E0%AB%80 આદિવાસી] || 52% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || |- | 9 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%87%E0%AA%A8%E0%AB%8D%E0%AA%B8%E0%AB%8D%E0%AA%9F%E0%AA%BE%E0%AA%97%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%AE ઇન્સ્ટાગ્રામ] || 31% || Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 10 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%87%E0%AA%B8%E0%AA%B0%E0%AB%8B ઇસરો] || 39% || Add more internal wikilinks, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 11 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%89%E0%AA%A4%E0%AB%8D%E0%AA%A4%E0%AA%B0%E0%AA%B5%E0%AA%BE%E0%AA%B9%E0%AA%BF%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%A8%E0%AA%B0%E0%AB%8D%E0%AA%AE%E0%AA%A6%E0%AA%BE_%E0%AA%AA%E0%AA%B0%E0%AA%BF%E0%AA%95%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AA%AE%E0%AA%BE ઉત્તરવાહિની નર્મદા પરિક્રમા] || 27% || Add more references, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || |- | 12 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%89%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%B6%E0%AA%82%E0%AA%95%E0%AA%B0_%E0%AA%9C%E0%AB%8B%E0%AA%B6%E0%AB%80 ઉમાશંકર જોશી] || 40% || This article is too short, try to expand the content || |- | 13 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%8F%E0%AA%87%E0%AA%A1%E0%AB%8D%E0%AA%B8 એઇડ્સ] || 72% || Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || |- | 14 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%95%E0%AA%9A%E0%AB%8D%E0%AA%9B_%E0%AA%9C%E0%AA%BF%E0%AA%B2%E0%AB%8D%E0%AA%B2%E0%AB%8B કચ્છ જિલ્લો] || 74% || Add more references, Add more relevant categories || |- | 15 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%95%E0%AA%A8%E0%ૈયા%E0%AA%B2%E0%AA%BE%E0%AA%B2_%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%A8%E0%AA%B6%E0%AB%80 કનૈયાલાલ મુનશી] || 90% || — || |- | 16 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%95%E0%AA%B2%E0%AA%BE%E0%AA%AAી કલાપી] || 49% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || |- | 17 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%95%E0%AA%BE%E0%AA%B2િ%E0%AA%A6%E0%AA%BEસ કાલિદાસ] || 36% || Add more references, Add more internal wikilinks || |- | 18 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%95%E0%AB%81%E0%Aં%E0%AA%AD_%E0%AA%AE%E0%AB%87%E0%AA%B3ો કુંભ મેળો] || 31% || Add more references, Add an infobox, Add more relevant categories || |- | 19 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%95%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A3 કૃષ્ણ] || 84% || Add more internal wikilinks, Add more relevant categories || |- | 20 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%95%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AA%BF%E0%AA%95%E0%AB%87%E0%AA%9F ક્રિકેટ] || 68% || Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || |- | 21 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%95%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AA%BF%E0%AA%95%E0%AB%87%E0%AA%9F_%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%B6%E0%AB%8D%E0%AA%B5_%E0%AA%95%E0%AA%AA_%E0%AB%A8%E0%AB%A6%E0%AB%A6%E0%AB%AD ક્રિકેટ વિશ્વ કપ ૨૦૦૭] || 72% || Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || |- | 22 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%95%E0%AB%8D%E0%AA%B7%E0%AA%AF_%E0%AA%B0%E0%AB%8B%E0%AA%97 ક્ષય રોગ] || 74% || Add more internal wikilinks, Add an infobox || |- | 23 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%96%E0%AB%8B%E0%AA%A1%E0%AA%BF%E0%AA%AF%E0%AA%BEર ખોડિયાર] || 45% || Add more references, Add images or other media, Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || |- | 24 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AA%B0%E0%AA%AC%E0%AA%BE ગરબા] || 57% || Add more internal wikilinks, Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || |- | 25 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AA%BE%E0%AA%82%E0%AA%A7%E0%AB%80%E0%AA%A8%E0%AA%97%E0%AA%B0 ગાંધીનગર] || 49% || Add more relevant categories || |- | 26 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AA%BF%E0%AA%B0%E0%AA%A8%E0%AA%BEર ગિરનાર] || 53% || Add more references, Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || |- | 27 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AB%81%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A4 ગુજરાત] || 98% || Add more relevant categories || |- | 28 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AB%81%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A4_%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A7%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AA%B8%E0%AA%AD%E0%AA%BE ગુજરાત વિધાનસભા] || 42% || Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 29 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AB%81%E0%AA%9C%E0%AB%AA%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A4_%E0%AA%B5%E0%AA%BF%E0%AA%A7%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AA%B8%E0%AA%AD%E0%AA%BE_%E0%AA%9A%E0%AB%82%E0%AA%82%E0%AA%9F%E0%AA%A3%E0%AB%80%2C_%E0%AB%A8%E0%AB%A6%E0%AB%A8%E0%AB%A8 ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણી, ૨૦૨૨] || 38% || Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 30 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AB%81%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A4_%E0%AA%B8%E0%AA%AE%E0%AA%BE%E0%AA%9A%E0%AA%BE%E0%AA%B0 ગુજરાત સમાચાર] || 21% || Add more references, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 31 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AB%81%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A4%E0%AA%A8%E0%AA%BE_%E0%AA%85%E0%AA%AD%E0%AA%AF%E0%AA%BE%E0%AA%B0%E0%AA%A3%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AB%8B_%E0%AA%A4%E0%AA%A5%E0%AA%BE_%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%9F%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%80%E0%AA%AF_%E0%AA%89%E0%AA%A6%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%BE%E0%AA%A8%E0%AB%8B ગુજરાતના અભયારણ્યો તથા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો] || 17% || Add images or other media, Add an infobox, This article is too short, try to expand the content || |- | 32 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AB%81%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A4%E0%AA%A8%E0%AA%BE_%E0%AA%9C%E0%AA%BF%E0%AA%B2%E0%AB%8D%E0%AA%B2%E0%AA%BE%E0%AA%93 ગુજરાતના જિલ્લાઓ] || 41% || Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 33 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AB%81%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A4%E0%AA%A8%E0%AA%BE_%E0%AA%A4%E0%AA%BE%E0%AA%B2%E0%AB%81%E0%AA%95%E0%AA%BE%E0%AA%93 ગુજરાતના તાલુકાઓ] || 22% || Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || |- | 34 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AB%81%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A4%E0%AA%A8%E0%AA%BE_%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%AE%E0%AA%82%E0%AA%A4%E0%AB%8D%E0%AA%B0%E0%AB%80%E0%AA%93 ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીઓ] || 40% || Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 35 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AB%81%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A4%E0%AA%A8%E0%AA%BE_%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%9C%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%AA%E0%AA%BE%E0%AA%B2%E0%AB%8B ગુજરાતના રાજ્યપાલો] || 23% || Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 36 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AB%81%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A4%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%A8%E0%AA%A6%E0%AB%80%E0%AA%93%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%AF%E0%AA%BE%E0%AA%A6%E0%AB%80 ગુજરાતની નદીઓની યાદી] || 18% || Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 37 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AB%81%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A4%E0%AA%A8%E0%AB%80_%E0%AA%B5%E0%AA%B8%E0%AA%A4%E0%AB%80%E0%AA%97%E0%AA%A3%E0%AA%A4%E0%AA%B0%E0%AB%80_%E0%AB%A8%E0%AB%A6%E0%AB%A7%E0%AB%A7 ગુજરાતની વસતીગણતરી ૨૦૧૧] || 31% || Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 38 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AB%81%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A4ી ગુજરાતી] || 7% || Add more references, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || |- | 39 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AB%81%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A4ી_%E0%AA%85%E0%AA%82%E0%AA%95 ગુજરાતી અંક] || 23% || Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 40 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A4ી_%E0%AA%AD%E0%AA%BE%E0%AA%B7ા ગુજરાતી ભાષા] || 58% || Add more references, Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || |- | 41 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A4ી_%E0%AA%B8ાહિ%E0%AA%A4્%E0%AA%AF ગુજરાતી સાહિત્ય] || 84% || Add an infobox, Add more relevant categories || |- | 42 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AA%9C%E0%AA%B0%E0%AA%BE%E0%AA%A4ી_%E0%AA%B8ાહિ%E0%AA%A4્%E0%AA%AF%E0%AA%95ારોની_%E0%AA%AFાદી ગુજરાતી સાહિત્યકારોની યાદી] || 13% || Add more references, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 43 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97%E0%AB%81%E0%AA%B0ુ_%E0%AA%AAૂ%E0%AA%B0્%E0%AA%A3િ%E0%AA%AEા ગુરુ પૂર્ણિમા] || 16% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 44 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97ૂગલ ગૂગલ] || 56% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || |- | 45 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97ૌતમ_%E0%AA%ACુદ્ધ ગૌતમ બુદ્ધ] || 62% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add more relevant categories || |- | 46 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%97્રામ_%E0%AA%AAંચાયત ગ્રામ પંચાયત] || 27% || Add more references, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || |- | 47 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%9Aંદ્રયાન-%E0%AB%A9 ચંદ્રયાન-૩] || 84% || Add more internal wikilinks, Add more relevant categories || |- | 48 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%9Aાણક્ય ચાણક્ય] || 54% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add more relevant categories || |- | 49 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%9Aોઘડિયાં ચોઘડિયાં] || 25% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 50 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%9Bત્તીસગઢ છત્તીસગઢ] || 22% || Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || |- | 51 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%9Cય_%E0%AA%B6્રી_%E0%AA%B0ામ જય શ્રી રામ] || 23% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 52 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%9Cામનગર જામનગર] || 84% || — || |- | 53 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%9Cુનાગઢ જુનાગઢ] || 52% || Check article for a maintenance message || |- | 54 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%9C્યોતિર્લિંગ જ્યોતિર્લિંગ] || 30% || Add more references, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 55 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%9Dવેરચંદ_%E0%AA%મેઘાણી ઝવેરચંદ મેઘાણી] || 67% || Add more references || |- | 56 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%A1ાંગ_%E0%AA%જિલ્લો ડાંગ જિલ્લો] || 56% || Add more relevant categories || |- | 57 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%A4ાજ_%E0%AA%મહેલ તાજ મહેલ] || 65% || Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || |- | 58 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aદલપતરામ દલપતરામ] || 40% || Add more references, This article is too short, try to expand the content || |- | 59 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aદાંડી_%E0%AA%Bસત્યાગ્રહ દાંડી સત્યાગ્રહ] || 83% || Add an infobox, Add more relevant categories || |- | 60 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aદિવાળી દિવાળી] || 79% || Add more references, Add more relevant categories || |- | 61 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aદિવ્ય_%E0%AA%ભાસ્કર દિવ્ય ભાસ્કર] || 23% || Add more references, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 62 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aદ્વારકા દ્વારકા] || 60% || Add more references, Add more internal wikilinks || |- | 63 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aદ્વારકાધીશ_%E0%AA%મંદિર દ્વારકાધીશ મંદિર] || 96% || Add more relevant categories || |- | 64 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aધનુ_%E0%AA%Bરાશિ ધનુ રાશિ] || 10% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 65 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aધરતીકંપ ધરતીકંપ] || 86% || Add an infobox, Add more relevant categories || |- | 66 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aનક્ષત્ર નક્ષત્ર] || 27% || Add more references, Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 67 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aનરસિંહ_%E0%AA%મહેતા નરસિંહ મહેતા] || 54% || Add more internal wikilinks || |- | 68 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aનરેન્દ્ર_%E0%AA%મોદી નરેન્દ્ર મોદી] || 90% || — || |- | 69 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aનર્મદ નર્મદ] || 64% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add more relevant categories || |- | 70 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aનર્મદા_%E0%AA%નદી નર્મદા નદી] || 44% || Add more references, Add more relevant categories || |- | 71 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aનવદુર્ગા નવદુર્ગા] || 19% || Add more references, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 72 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aનવરાત્રિ નવરાત્રિ] || 64% || Add more references, Add more relevant categories || |- | 73 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aનવસારી નવસારી] || 30% || Add more references, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 74 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aનારાયણ_%E0%AA%સ્વામી_(%E0%AA%ભજનીક) નારાયણ સ્વામી (ભજનીક)] || 19% || Add more references, Improve article section headings, Add images or other media, This article is too short, try to expand the content, Check article for a maintenance message || |- | 75 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aપક્ષી પક્ષી] || 65% || Add more internal wikilinks, Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || |- | 76 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aપન્નાલાલ_%E0%AA%પટેલ પન્નાલાલ પટેલ] || 65% || Add images or other media || |- | 77 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aપાટણ પાટણ] || 58% || Add more references, Add more relevant categories || |- | 78 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aપાણી પાણી] || 62% || Add an infobox, Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || |- | 79 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aપાણીનું_%E0%AA%પ્રદૂષણ પાણીનું પ્રદૂષણ] || 66% || Add an infobox, Check article for a maintenance message || |- | 80 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aપાવાગઢ પાવાગઢ] || 49% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add more relevant categories || |- | 81 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aપૃથ્વી પૃથ્વી] || 72% || Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || |- | 82 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aપ્રજાસત્તાક_%E0%AA%Aદિન_(%E0%AA%ભારત) પ્રજાસત્તાક દિન (ભારત)] || 54% || Add more references, Improve article section headings, Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || |- | 83 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aપ્રદૂષણ પ્રદૂષણ] || 60% || Add an infobox, Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || |- | 84 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aપ્રેમાનંદ પ્રેમાનંદ] || 51% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media || |- | 85 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aબજરંગદાસબાપા બજરંગદાસબાપા] || 19% || Add more references, Improve article section headings, Add images or other media, Add an infobox, This article is too short, try to expand the content || |- | 86 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aબનાસકાંઠા_%E0%AA%જિલ્લો બનાસકાંઠા જિલ્લો] || 59% || Add more relevant categories || |- | 87 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aબાંગ્લાદેશ બાંગ્લાદેશ] || 17% || Add more references, Add more internal wikilinks, Improve article section headings, Add images or other media, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 88 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aબાબાસાહેબ_%E0%AA%આંબેડકર બાબાસાહેબ આંબેડકર] || 67% || Add more references, Add more internal wikilinks || |- | 89 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aબિરસા_%E0%AA%મુંડા બિરસા મુંડા] || 43% || Add more references, Improve article section headings, Add more relevant categories || |- | 90 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aભગત_%E0%AA%સિંહ ભગત સિંહ] || 64% || Add more internal wikilinks || |- | 91 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aભરૂચ ભરૂચ] || 66% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add more relevant categories || |- | 92 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aભારત ભારત] || 97% || Add more relevant categories || |- | 93 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aભારત_%E0%AA%રત્ન ભારત રત્ન] || 70% || — || |- | 94 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aભારતના_%E0%AA%રાષ્ટ્રપતિ ભારતના રાષ્ટ્રપતિ] || 51% || Add more references, Add more internal wikilinks, Add images or other media, Add more relevant categories || |- | 95 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aભારતના_%E0%AA%રાષ્ટ્રપતિઓની_%E0%AA%યાદી ભારતના રાષ્ટ્રપતિઓની યાદી] || 22% || Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 96 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aભારતના_%E0%AA%વડાપ્રધાન ભારતના વડાપ્રધાન] || 62% || Add an infobox, Add more relevant categories || |- | 97 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aભારતનાં_%E0%AA%રાજ્યો_%E0%AA%અને_%E0%AA%કેન્દ્રશાસિત_%E0%AA%પ્રદેશો ભારતનાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો] || 60% || Add images or other media, Add an infobox, Add more relevant categories || |- | 98 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aભારતનાં_%E0%AA%રાજ્યોનાં_%E0%AA%મુખ્યમંત્રીઓ ભારતનાં રાજ્યોના મુખ્યમંત્રીઓ] || 33% || Add an infobox, Add more relevant categories, This article is too short, try to expand the content || |- | 99 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aભારતનું_%E0%AA%બંધારણ ભારતનું બંધારણ] || 69% || Add more internal wikilinks, Add an infobox, Add more relevant categories || |- | 100 || [https://gu.wikipedia.org/wiki/%E0%AA%Aભારતનું_%E0%AA%સર્વોચ્ચ_%E0%AA%ન્યાયાલય ભારતનું સર્વોચ્ચ ન્યાયાલય] || 61% || Add more internal wikilinks, Add more relevant categories, Check article for a maintenance message || |} 4m7ebskm6hb0l9ew0ab13qn5jcztk4l 3 155530 906856 2026-11-06T08:18:49Z New user message 14116 નવા સભ્યનાં ચર્ચાનાં પાના પર [[ઢાંચો:સ્વાગત|સ્વાગત સંદેશ]]નો ઉમેરો 906856 wikitext text/x-wiki {{ઢાંચો:સ્વાગત|name=Krishna baldaniya}} -- [[સભ્ય:Aniket|Aniket]] ([[સભ્યની ચર્ચા:Aniket|ચર્ચા]]) ૧૩:૪૮, ૬ નવેમ્બર ૨૦૨૬ (IST) ikf8w9juv1u23xrujny6d1cahumqbu9