વિકિસ્રોત guwikisource https://gu.wikisource.org/wiki/%E0%AA%AE%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%AA%E0%AB%83%E0%AA%B7%E0%AB%8D%E0%AA%A0 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય (મિડિયા) વિશેષ ચર્ચા સભ્ય સભ્યની ચર્ચા વિકિસ્રોત વિકિસ્રોત ચર્ચા ચિત્ર ચિત્રની ચર્ચા મીડિયાવિકિ મીડિયાવિકિ ચર્ચા ઢાંચો ઢાંચાની ચર્ચા મદદ મદદની ચર્ચા શ્રેણી શ્રેણીની ચર્ચા પૃષ્ઠ પૃષ્ઠ ચર્ચા સૂચિ સૂચિ ચર્ચા સર્જક સર્જક ચર્ચા શ્રાવ્યપુસ્તક શ્રાવ્યપુસ્તક ચર્ચા TimedText TimedText talk વિભાગ વિભાગ ચર્ચા Event Event talk 104 74127 225680 225222 2026-10-30T16:09:26Z Amvaishnav 156 /* Proofread */ 225680 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" />'''<hr>{{rh|૧૩૦||આમ્રપાલી}}<hr>'''</noinclude>પણ માણસના આંખમાં ક્ષુદ્રતા જણાતી નથી. આંહીં કોઈ ક્ષુલ્લક નથી. મોટી વાત આ હતી. આમાં શી રીતે પગપેસારો થશે ? {{gap}}વર્ષકાર મહાઅમાત્ય આ સામર્થ્ય જોઈ ને નવી ચિંતામાં પડી ગયો. એણે જોયું કે મહાનમને તો અયેલ કોરમટ્ટકના શબ્દે શબ્દને પાળી બતાવ્યા હતા. આ પ્રસંગે તે કાંઈ જ બોલ્યો ન હતા. અચેલ કોરમટ્ટકે જેમ કહ્યું તેમ તેણે ધરિત્રો જેવી નારીશક્તિને જ વાત સોંપી દીધી હતી. એને જ પોતાની વાત કહેવા દીધી હતી. આમ્રપાલીએ જે પ્રત્યુત્તર આપ્યો તે નવાઈ ભર્યો હતો. સંથાગારમાં તોફાની વાતાવરણ પ્રગટ્યું હતું. હજી એ ત્યાં હતું જ. શમ્યું ન હતું. અત્યારે તો, વૈશાલી નગરીને એક, વ્યવસ્થિત અને સંપૂર્ણ સામર્થ્યના પ્રતીક સમી રાખનાર, સિંહનાયકના એક જ શબ્દે એ બધુ શાંત દેખાતું હતું. {{gap}}શાંતિ થઈ લાગી કે તરત જ સિંહનાયકે કહ્યું : ‘ ભન્તે ગણતંત્ર ! સંથાગારની ઇચ્છા જ આ વૈશાલી નગરીમાં સર્વોપરી છે, ને સર્વોપરી રહેવાની છે. એ વિષે કોઈ પ્રશ્ન હોઈ શકે જ નહિ. આંહીં આ નગરીમાં એક મહાન સમાજ છે. એ જ વ્યક્તિ છે. કોઈ વ્યકિત, વ્યક્તિ નથી. ભન્તે ગણતંત્ર મને સાંભળે. હજી મેં છેલ્લો શબ્દ કહ્યો નથી. તેમ જ સંથાગાર એમ ન માને કે એને છેલ્લો શબ્દ મળી ગયો છે. છેલ્લો શબ્દ આવ્યો નથી. સંથાગાર મને એક માન આપે. આમ્રપાલીનો છેલ્લો શબ્દ લાવવાનું મને માન આપે. મને એ કામ સોંપે ! ' {{gap}}'પણ છેલ્લો શબ્દ એટલે શું ભન્ત્તે નાયક ? કોના છેલ્લા શબ્દની આ વાત છે ? સંથાગારે તો છેલ્લો શબ્દ ક્યારનો કહી દીધો છે અને એ જ છેલ્લો, પહેલો, વચલો કે આજ્ઞાનો શબ્દ છે. ’ {{gap}}'ભણે સદસ્ય ! હમણાં જ મેં જે કહ્યુ તે ભૂલી ગયા ? વીર ધનુર્ધર મહાલી આપણને શું સંભળાવે છે તે નગરી માટે અત્યારે પ્રથમ જરૂરી છે. એ ખબર પડશે . . . કદાચ, એની વાત અષ્ટરાજકુલ પાસે જ મૂકવા જેવી લાગે . ... એટલે મેં કહ્યું છે સદસ્ય ! કે ગણસંઘ<noinclude></noinclude> ko373y3cfqtyifvifqnss4j4s41rg5p 104 74128 225681 225223 2026-10-30T16:18:44Z Amvaishnav 156 /* Proofread */ 225681 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" />'''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૧૩૧}}<hr>'''</noinclude>મને માન આપે. જેનો જેનો છેલ્લો શબ્દ સંથાગાર સાંભળવા ઈચ્છે છે, તેનો છેલ્લો શબ્દ હું લાવું ! ' {{gap}}'ભન્તે નાયક ! ક્યારે ? સંથાગારે તો પોતાની દચ્છા વ્યકત કરી દીધી છે. શલાકા વહેંચણી થાય તો પરિણામ સંથાગારની ઇચ્છા પ્રમાણે જ આવવાનું છે. આ દેખીતી વાત છે. છતાં આ વાત . . . એ કેવળ સમય કાઢવા માટે જ નથી ? સંથાગાર વિચારે. એ ઊતરતી કોટીમાં જાણે સરી જતા હોય એમ લાગતું નથી? જેની ઇચ્છા એક પળના વિલંબ વિના આજ્ઞા બની રહેતી, તે વૈશાલી સંથાગારની આ દશા ? શા માટે એ આ પ્રમાણે કરે ? ’ {{gap}}લિચ્છવી જુવાનના શબ્દે સિંંહનાયક પળભર મૂંઝાયો લાગ્યો. પશુના બે શિંગડા ઉપર ચડેલા માનવી જેવી એની સ્થિતિ થતી હતી. સંથાગારની ઈચ્છા પ્રગટ થઈ ગઈ હતી. એને ના કહી શકતો ન હતો. હા કહેવાનું શક્ય ન હતું. પ્રશ્ન લંબાવવો એ સંથાગારના સભાગૌરવને ખંડિત કરવા જેવું હતું, એ પણ સાચું હતુ. પણ આંહી તો એણે તાકાલિક પ્રત્યુત્તર આપવાનો હતો. અહીં સંથાગારમાં ધનુર્ધરોરા હતા તે તર્કસિદ્ધ શબ્દોના જાણકાર પણ ક્યાં ન હતા ? લિચ્છવી જુવાને તર્કસિદ્ધ વાત મૂકી હતી. જે લિચ્છવીઓ બ્રાહ્મણોને પણ માન ન આપતા, ને દરેક ધર્મવાદને તર્ક ચડાવી મૂકતા, સિંંહનાયકને, એ નાયક હોવાથી માન આપે તેવા ન હતા. નાયકની વાત બરાબર હોવી જોઈએ. નાયકે તત્કાલ જવાબ આપવો જ ઘટે. મહાઅમાત્ય વર્ષકાર આ સ્થિતિ જોઈ રહ્યો. નાયક કેમ રસ્તો કાઢે છે એ સાંભળવા માટે એ આતુર થઈ ગયો. અહાલીની વાતની ગડ હજી એને બેઠી ન હતી. {{gap}}પણ નાયક તો નાયક હતોતા. તેણે લેશ પણ ઉતાવળા કે આકરા થયા વિના કહ્યું: ‘ ભણે લિચ્છવી જુવાન ! ભણે ગણસદસ્ય ! વાત તો તમે મૂકી છે તે પ્રમાણે જ બરાબર છે. સંથાગારે પોતાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી દીધી છે. એ બરાબર છે. પણ ભણે જુવાન ! સંથાગારની<noinclude></noinclude> onuc8yja927r965ty6ezurnip8a4l0c 104 74129 225682 225224 2026-10-30T16:27:35Z Amvaishnav 156 /* Proofread */ 225682 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" />'''<hr>{{rh|૧૩૨||આમ્રપાલી}}<hr>'''</noinclude>ઇચ્છાને માન આપવા માટે, શું કોઈ પોતાની શરત ન મૂકી શકે? મૂકાયેલી વાત એ એક શરત જેવી જ ન હતી—? એક સહસ્ર સામે ઝૂઝનારા કેટલા વીર આંહી હતા, એ એક શરત જેવી જ વાત હતી. એ શરતનું રહસ્ય પણ ધનુર્ધર મહાલીએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું. નગરશોભિનીની રૂપ કીર્તિ જો યુદ્ધ લાવે તો તમારે ત્યાં નરસિંહો કેટલા ? એ વિના નગરશોભિની નગરશોભિની કેટલા દીની ? એ શરત સંથાગારને ન ગમી, તો એ જ પ્રમાણે બીજી શરતો મૂકીને રસ્તો કાઢવા મથવું એ શું વિલંબ ગણાય ? શું તેથી સંથાગારની સર્વોપરી ઇચ્છાને કોઈ અવગણે છે એમ કહેવાય ? ભણે સદસ્ય ! આ વાત આમ સમજવાની છે. હું આમ સમજુ છું. મને સંથાગાર એક બહુમાન માટે યાગ્ય ગણે. છેલ્લો શબ્દ લાવનારા સંથાગારના સંદેશવાહક હું છું. . એમ સમજો ..’ {{gap}}'તો શું કાલે આમ્રપાલીની શરતો આવશે ? ’ {{gap}}'આવે ! ' સિંહનાયક બોલ્યો. {{gap}}'ચોક્કસ આવે?’ {{gap}}પણ એટલામાં દૂરથી મહાલીનો મોકલેલો કોઈ માણસ આવતો જણાયો. તે આવીને સીધેા સિંંંહનાયક પાસે જ ઊભો રહ્યો. તેણે સિંંહનાયકના કાનમાં કાંઈક કહ્યુ. સિંહનાયકના ચહેરા ઉપર એક ક્ષણ વિષાદ આવી ગયો. પણ એ બોલ્યો ત્યારે એના અવાજમા હમેશની શાંતિ આવી ગઈ હતી. સિંંહનાયક તરફ આમ્રપાલીએ એક ક્ષણ જોયું . . અને એ આગળ જવા માટે સરકતી જણાઈ. {{gap}}સિંંહ બોલ્યો: ‘ ભન્તે ગણતંત્ર ! મહાનુભાવો ! મારે મહાલીને મળવું પડે તેમ છે ! {{gap}}'શું છે ? શું છે ? ભન્તે નાયક ! શાની વાત છે ? ' એક સામટા અનેક અવાજો આવ્યા. {{gap}}'ભન્તે ગણતંત્ર ! બંધુલમલ્લ વિષે કાંઈ નથી એ ચોક્કસ. હું જાઉં છું. પાછા મળવાની સન્નિપાતભેરી હવે પછી વાગશે. વૈશાલી ગણતંત્રનો<noinclude></noinclude> psgoovw5iro9p2btvry4p5qfuqmk57p 104 74130 225683 225225 2026-10-30T16:30:38Z Amvaishnav 156 /* Proofread */ 225683 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" />'''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૧૩૩}}<hr>'''</noinclude>વિજય. બોલો—— ગણંતંત્રનો વિજય હો !' {{gap}}સંથાગારમાંથી એક અવાજે પ્રત્યુત્તર આપ્યોઃ ‘ગણતંત્રનો વિજય હા ! ’ પણ એ કોલાહલ થતાંમાં જ મહાનમન ને આમ્રપાલી ત્યાંથી સરી ગયાં હતાં. {{gap}}સિંંહનાયકે આમ્રપાલીને જોવા ત્યાં દૃષ્ટિ કરી. પણ એટલી વારમાં તો આમ્રપાલીનો રથ સૌથી આગળ નીકળી ગયો હતો.<noinclude></noinclude> 6wpqaxqdhh5j159h8vqymcyuzegz134 104 74131 225684 225226 2026-10-30T16:52:55Z Amvaishnav 156 /* Proofread */ 225684 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amvaishnav" /></noinclude><br/> <br/> <br/> <br/> <br/> {{સ-મ| |<big>'''૧૪. ધનુર્ધર મહાલી'''</big> | }} <br/> <br/> {{gap}}'''<big>મ</big>હાનમન''' અને આમ્રપાલીનો રથ આગળ ચાલ્યો ગયો હતો. સિંહનાયક વિચાર કરતા એકદમ પોતાના અશ્વ પાસે આવ્યો. તેણે તત્કાલ સવારી કરી. શું વાત છે એ એના ચહેરા ઉપરથી જણાતું ન હતું. પણ ચોક્કસ કાંઈક ઘણા જ અગત્યના સમાચાર છે એ સૌ કળી ગયા હતા. {{gap}}^{*<ref>* ગણતંત્રની આખી સભાની આ કારોબારી કહી શકાય. તેમાં આઠ રાજકુલના શ્રેષ્ઠજન બેસતા. વૈશાલી ગણતંત્રની આ સમિતિમાં નવ મલ્લઈ, નવ લેચ્છઈ, કાસી કોસલક્ષ્ય અડ્ઢારસ વિ ગણરાયાણો-ગણ રાજાઓ હોય તેમ જણાય છે. નવ લેચ્છઈ ગણરાયાણો- એટલે નવ લિચ્છવી રાજાઓ. </ref>}અષ્ટ રાજકુલમાં આપવા જેવા જ સમાચાર હોવા જોઈએ, એમ મનમાં સમાધાન લેતા સદસ્યો વિખરાઈ ગયા. થોડીવારમાં જ સંથાગાર ખાલી ખમ થઈ ગયું. {{gap}}‘ શું હશે ? ’ વર્ષકારે પેાતાના યજમાનને પૂછ્. પણ એ કાંઈ કહી શક્યો નહિ. કલ્પના કરતાં પણ વાત સમજાતી ન હતી. વર્ષકારને આ વાત જાણવાની તાલાવેલી હતી. પણ એ ક્યાંયથી જાણવા મળે તેમ ન હતી. {{gap}}બન્ને અત્યારે તે કુંડગ્રામ ભણી ગયા.<noinclude><hr> {{reflist}}</noinclude> 29b3m5fv18bp614svhs5qqokd5kcgwq 104 74221 225663 2026-10-30T15:28:29Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૯૨||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૧૯૨}}<hr>'''</noinclude>૧૯૨ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri આમ્રપાલી પાછળ દોડયા. પણ લમલ, બલમલ્લ હતા. એની વિદ્યા, એની વિદ્યા હતી. તક્ષશિલાથી આવીને, પહેલવહેલી એણે પેાતાની યુદ્ધકલા મલ્લ ગણુસંધને જ્યારે કુશિનારામાં બતાવી હતી, ત્યારે સા સા લીલા વાંસની ભારીને તલવારથી એક ઝપાર્ટ એ ભાગમાં વહેંચી નાખવાના પ્રયાગ એણે કરી બતાવ્યા હતા. કહેનારા કહેતા હતા કે એ વખતે ભ લ મળે એથી હસ્તમાપ પ્રમાણુ કૂદકા લઈ ને એ પરાક્રમ કરી બતાવ્યુ હતુ ! એ ગમે તેમ હા, સાચુ ખાટુ જે હા તે હા, પણ છેલ્લી લીલીવાંસ લાકડીમાં જ્યારે એની સમશેર કાઈ ખણણ અવાજ સાથે ભટકાણી, ત્યારે એ ચેાંકી ગયા. ‘ અરે ! આ તે બધા પેાલા વાંસમાં લાહષ્ટિએ મૂકી લાગે છે! એની આંખમાં એ વખતે આંસુ આવી ગયાં ! તક્ષશિલાની વિદ્યાના પ્રતાપે અને એની સમશેરના અદ્ભુત લેહપાણીને લીધે, એ આ પ્રયત્નમાં પાર તેા નીકળ્યા હતા, પણ એના જે સ્વજનાએ, એની વિદ્યાને વાંઝણી બનાવવાના આ હીચકારા પ્રયત્ન કર્યાં હતા, તે સ્વ- જના તરફ એને એટલી ધૃણા થઈ આવી કે તેણે અલ્લગણત ંત્ર જ છેાડી દીધું' ! કુશિનારા તજી દીધું. રાજત ંત્રમાં જઈ ને વસ્યા. શ્રાવ- સ્તીના પ્રસેનજીતને એ સહપાકી હતા. ત્યાં એ સેનાપતિ બન્યા. આ બધુલમલ્લે વૈશાલીની અભિષેક પુષ્કરિણીમાં ધરાર સ્નાન કર્યું, અને વિજયટ'કારવ કરતો એ પાા ફરી ગયેા. એ સમાચાર જ્યારે વકારને મળ્યા ત્યારે તેને એક વાતની વધારે ખાત્રી થઈ ગઈ. ધનુર્ મહાલી ચોક્કસ રીતે એવા અધ થઈ ગયેલા હાવા જોઈ એ કે એ આ યુદ્ધમાં ભાગ લઈ શકે તેમ જ નહિ હોય ! આમ્રપાલીએ તે દિવસે લીધેલા નીલમણિની વાત એને યાદ આવી. લિચ્છવીગણનું નાક કાપીને 'લમલ ચાલ્યેા જાય એ વાત, મહાલી હાય તો બને જ નહિ. એ ગમે તેમ હાય. પણ વકારને આ સમાચાર જોઈતા હતા. શ્રાવસ્તી અને વૈશાલી તેાકાને ચડે એવા આ સમાચાર હતા. તે વધુ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 5cqbdka0nubqp9e3w3hrb1lmcg55qz4 104 74222 225664 2026-10-30T15:28:49Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૯૩||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૧૯૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti રાજા બિબસારનું દિવાસ્વપ્ર સમાચારની રાહ જોતા ખેડા. ૧૯૩ પણ આ સમાચારે જેમ એ ચોંકી ગયા હતા તેમ મગધમાં એડેલા ગેાપાલ પણ ચાંકી ગયા હતા ! તે સમજી ગયા કે લિચ્છવી ગણતંત્રમાં નબળી કડી દેખાતી હતી. અત્યારે રાજા બિંબિસાર જો શ્રમણ ગૌતમને પંથે ઢળી પડશે તે રાજ અજાતશત્રુનું થઈ જશે. અજાતશત્રુ આવતાં જ મગધ યુદ્ધના પંથ લેશે, અને ગણતંત્રો ઊગ્યાં તેવાં નાશ પામશે! એટલે ગધમાં બેઠેલા ગેાપાલ અને સિંહનાયક બન્ને ચિંતામાં પડયા. રાજા બિંબિસાર ભિખ્ખુ બનીને કયાંક શ્રમણ ગૌતમને 'થે ન પળે ! અન્નેને માટે એ સમાન રસનો વિષય બની ગયા. પણ ગેાપાલને રાજા બિંબિસારની અનેક વાતો સમજાતી ન હતી. એ ઉદારમાં ઉદાર હતો, સાદામાં સાથે હતો. ધર્મ પ્રત્યેની એની જિજ્ઞાસા મહાન ભિખ્ખુને છાજે તેવી હતી. તો રાજ વધારવાની એની અભિલાષાને પણ કાઈ હદ ન હતી ! યુદ્ધને એ જ્યાં હાય ત્યાંથી આમંત્રી લાવતા. તેા ભિખ્ખુનાં ટાળાંને પણ નિમ ંત્રી લાવતા ! ન્યાય, નિયમન અને ધર્મબંધન એનાં પેાતાનાં જ હતાં, તે ગમે તે પળે, ગમે ત્યાં માનવ સુલભનળતાથી દેરાઈ જઈ ને સૌન્દર્યની ભીખ મેળવી લેવી, એ પણ એની પોતાની જ વિશિષ્ટતા હતી ! એ સંતાપી હતા, તે અતૃપ્ત આત્મા પણ એ જ હતા. એ સુખીમાં સુખી જીવડો હતો, તો આખી દુનિયાનાં ચિંતા અને દુઃખ એને આંગણે જ ધામા નાખીને પડયાં હતાં! એને પાંચસે રાણીએ હતી. એમાંથી કેટલીકમાં ભારતવિખ્યાત રૂપ હતું. કેટલીકમાં વિશ્વ- વિખ્યાત રૂપ હતું. અને છતાં રાજા બિબિસારના મનમાં ખેડેલુ રૂપ કયાંય ન હતું ! રાજા હજી રૂપને શોધી રહ્યો હતા. અને રૂપ હજી રાજા માટે ક્રાણુ જાણે કયાં અરૂપ બનીને બેઠું હતું ! ૧૩-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 4sioty4f85ewid7ozqa887atbxobs4m 104 74223 225665 2026-10-30T15:29:16Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૯૪||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૧૯૪}}<hr>'''</noinclude>૧૯૪ Digitized by Arya Samaj Found doGangotri આમ્રપાલી જ્યારે વૈશાલી નગરીમાં આમ્રપાલી જનપદકયાણી બન્યાની વાત પ્રગટ થઈ, ત્યારે રાન્ત બિંબિસાર પળ એ પળ નિર્મિલિત નયને કાંઈક સંભારી રહ્યો. રાજાને એક વાત કાર્ય દિવસ સમજાઈ ન હતી. દરેક સ્ત્રી બુદું જુદું રૂપ કયાંથી લાવે છે ? જેઞ દરેક પ્રભાતની વાદળી, આજે જે હાય તે કાલે હાતી નથી, તેમ કાણુ જાણે કયા રૂપસાગરમાં આ શ્રી નાહીને આવી છે, પણ એ જે આજે હોય છે તે કાલે હાતી નથી ! રાજા બિંબિસાર પોતાના ખંડમાં એકલા બેઠા હતા. નીચેના ખ’ડમાં વાદિત્રકારો ઘુર છટાથી સુરાવલી ખેડી રહ્યા હતા. દૂર દૂરના રાજાના વેણુવનમાંથી ગજબતી મીઠાશભરી બંસીના મેહક સ્વર આવી રહ્યા હતા. ચારે તરફની તદ્દન સ્વચ્છ સાદી ખેટકામાં હવે વૈભવ- શાળી રાજાને બદલે ધીમે ધીમે કાઈ ભિખ્ખુની ઝાંખી થઈ રહી હતી. આસ દ્વિધાવૃત્તિને હીલેાળે ચડેલા રાજા શિબિસાર પોતાના મનની મુસાફરીમાં ચાલતા ચાલતા છેક ઉજ્જૈની નગરીમાં પહોંચી ગયા હતા. પેાતે એક શ્રેણી હતા. ઉજ્જૈન નગરીમાં હીરામાણેક લેવા આવ્યા હતા. પણ એને એક ખબર હતી. રત્નપણ્યવીથિકામાં જ કયાંક એક અદ્ભુત જનપદકલ્યાણી રહેતી હતી. તેનુ નામ પદ્માવતી. એના રૂપની તોલે આવે એવું કાઈ રૂપ વિશ્વકર્માએ સરજ્યું ન હતું ! અને રાજા મિમિસાર ત્યાં એ રૂપસાગરમાં દિવસો સુધી ખાવાઈ ગયા હતા ! રાજગૃહમાં ખબર પડી કે રાજા તે ઉજ્જૈન નગરીમાં છે ત્યારે ઉજ્જૈનના ચડપ્રદ્યોતની જ્વાલામાંથી એને બચાવવા માટે ગેાપાલ દોડયો હતા ! રાજા બિંબિસાર અત્યારે એવા જ એક ખીજા દિવાસ્વપ્નમાં પડી ગયા હતા. તે વૈશાલી નગરીમાં ચાલી રહ્યો હતો. . . તેણે સમભૂમિપ્રાસાદ .. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> dcgcprtn5i6chucypxrkj8ec4sjq1xe 104 74224 225666 2026-10-30T15:29:41Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૯૫||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૧૯૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri રાજા બિખ્રિસારનુ' દિવાસ્વપ્ર ૧૯૫ તરફ ષ્ટિ કરી અને તે જ્યાં હતા ત્યાં જ થંભી ગયા ! ઉપરતલની અટારિકામાં, જેમ આકાશમાં કાઈ દ્વાર ઊધડે ને કાઈ અવર્ણનીય રમણી અચાનક દેખાય, ત્યાં એક અનુપમ સુંદરી રાજાની નજરે પડી ! રાજા એને મોટેથી ખેલાવવા જાય છે ત્યાં તેની દિવાસ્વપ્નની આંખ ઉઘડી ગઈ. જુએ છે તો સામે મહામત્રો ગેાપાલ હાથ જોડીને ઊભા હતા. * ‘પ્રેમ ગોપાલ ! શુ છે?' પ્રભુ ! તામરદેવ પંડિત વૈશાલીથી આવેલ છે ! ' રાજા ચમકી ગયા. પંડિત શા માટે આવે તે તેના કલ્યામાં આવ્યું નહિ. પણ પોતાનું દિવાસ્વપ્ન હજી એના મનમાં રમતું હતું. તેણે કાંઈક ઉત્સાહથી ઘેાડી ઉતાવળથી પૂછ્યું: પીંડિત કેસ આવેલ છે ગેાપાલ? શું છે એને ?’ k CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangn Collection, Handar<noinclude></noinclude> 62h0es2n6sc8m3y8tqgqczw6csvp9g4 104 74225 225667 2026-10-30T15:31:03Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૯૬||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૧૯૬}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૧. સાન્દર્યની અભીપ્સા ગે પાલે કહ્યું : ‘મહારાજ ! એ તે બહુ અગત્યના કામે આવ્યા છે! રાજા બિંબિસાર તરત સ્વસ્થતાથી આસન ઉપર બેઠે. તેને મનમાં શકા પ્રગટી કે કાં તે વૈશાલીએ પેલા અંદરની તકરાર માટે યુદ્ધનુ કહેણુ માકહ્યું લાગે છે. તેણે ઉતાવળે ગેાપાલને કહ્યું: પ્રેમ શું છે? યુદ્ધના સદેશા લાવેલ છે? ના પ્રભુ ! આ તે એક નવી નવાઈની વાત છે. વૈશાલીમાં કાઈ મહામારીના ભય'કર રોગ ફાટી નીકળ્યો છે. દિવસ ઊગે છે ને પાંચ પચીસ માણસા ઊપડી જાય છે ! ‘ અરે ! ત્યારે તે આપણા રાજભિષણ્ આકાશગેાત્રને માલાવવા માટે આવેલ હશે! આપણે એને મેકલીએ .. આવે વખતે મેકલવાની ના ન પડાય. માત્ર એમણે આકાશત્રને નિયમ પ્રમાણે આપવાનું મૂલ્યાંકન કબૂલવું પડશે. ને ભિષવરને પણ કહેવાતું કે રાજને અરધા કાર્ખાપણુ દેવાના. એ રીતે ભલે ભિષવર આકાશગેાત્ર જાય . . પહેલાં . . .. • ... .... પણ તે ગાપાલે રાજાને ખેલવા દીધો. હજી એની વાત અધૂરી હતી. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> nu10ei7su4wpclvrzptwegd3cvbupvf 104 74226 225668 2026-10-30T15:32:12Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225668 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૯૭||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૧૯૭}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri સૌન્દર્યંની અભીપ્સા ૧૯૭ એણે રાજાની વૃત્તિમાં હમણાં કેટલાક નવાઈ જેવા ફેરફાર જ્ઞેયા હતા. પોતે રાજા હોય પણ રાજ પોતાનું ન હોય તેમ એ ધણી વખત વા હતા. અત્યારે આ વાત મૂકી હતી, તેમાં પણ કદાચ એ પ્રમાણે જ એ વશે. હરેક પ્રશ્નના પ્રત્યુત્તર ચંપાનગરીમાંથી અજાતશત્રુ પહેલાં આવે એવા રાજાને આગ્રહ રહેતો. એટલે અત્યારે રાજાએ કહ્યું ખરું કે ભિષવરને મોકલે પણ એ વાત હજી અધૂરી હતી. ગેાપાલ રાજાને કાંઈ વધુ માહિતી આપે તે પહેલાં જ રાજા ખોલી ઊઠયોઃ · પણ રહે ગોપાલ ! ચંપાનગરી તરફ એક અતિ ઝડપી સવાર મોકલી દે. યુવરાજ કુમારની અનુજ્ઞા આપણે પહેલાં મેળવી લઈ એ. કેમ બરાબર નાં ? ’ * ‘પશુ મહારાજ !' ગાપાલે કહ્યુંઃ કાઈ આવા મહાસકટના પ્રશ્ન હોય, પાડોશીરાજ આપણી મદદ માટે દોડે—ત્યારે ના પાડવાના સવાલ તો આવતા જ નથી. પછી બીજું શું પુછાવવાનું હતું ? આ કોઈ રાજપ્રકરણના પ્રશ્ન નથી. લડાઈની વાત નથી. વ્યાપારને સવાલ નથી ! ‘ તે છતાં ગેપાલ ! આપણે તે પુછાવવું. અજાતશત્રુનું આ રાજ છે. એને પૂછ્યા વિના પાણી પીવું એ પણ ચોરી છે. આપણે પૂછાવી જુએ ! !' રાજા બિંબિસારના આ જીવન પરિવતનની ગેાપાલને ખબર હતી. મહત્ત્વાકાંક્ષી રાજકુમારને એ હરેક રીતે સ ંતોષવા માગતો હતો. શબ્દથી માંડીને રાજસિંહાસન સુધી. મગધ પ્રદેશને કાઈ ભયંકર દોષમાં કે લડાઈમાં એ સડાવી ન દે, માટે રાજાએ તમામ સત્તા પણ એને સોંપી દીધી હતી. એની જવાબદારી મોટી કરી મૂકી હતી. એની મહત્ત્વા- કાંક્ષા સંતોષ પામે તો એ કાઈ ખાટુ કામ ન કરી બેસે, એવી ગણુ- તરીથી રાજાની નીતિ દોરાઈ રહી હતી. ગોપાલ આ જાણતો હતો. અાશત્રુના લાહીમાં એક મહાન CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> l6ltkc8pw8a45elne49d2f8xi7nxt42 104 74227 225669 2026-10-30T15:32:37Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225669 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૯૮||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૧૯૮}}<hr>'''</noinclude>૧૯૮ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri આમ્રપાલી ચક્રવતી સતંત્ર સ્વતંત્ર સમ્રાટપદની આકર્ષીક કલ્પના ભેટી હતી. એને એવું સામ્રાજ્ય સ્થાપવાની ઉતાવળ હતી. એથી એન્ડ્રુ એને ખપતું પણ ન હતું. અત્યારે તે વકાર મહાઅમાત્યે એને લડાઈમાં પડતો રાકયો હતા. નહિતર વૈશાલી મગધ યુદ્ધ અનિવાર્યાં રેવુ જ હતું. રાજા બિંબિસાર કાં ગણતંત્ર જેવી કાઈ રચના કરી નાખે, અથવા તે અજાતશત્રુ કોઈ ઉતાવળું પગલું ભરી બેસે, તે જ વૈશાલી મગધને પહેોંચે તેમ હતું. નહિતર પેલા બ્રાહ્મણ વકારની રાહ જુએ.ની નીતિ વહેલેમાડે વૈશાલીને ટાળી નાખે તેવી હતી. ગેાપાળને એ જાણુમાં હતું. પિતાપુત્ર ણુની તક એ ઝડપી લેવા માગતા હતા. પણ વકારને લીધે હજી સુધી ફ્રાબ્યા ન હતા. ‘પણ મહારાજ ! આ તે વાત જ બીજી છે. ' k રાજા શિબિસારના ચહેરા ઉપર એક વેદના ભરી રેખા દેખાઈ આવી. તે જાણે ભાવિના કાઈ મહાન ભયને જોઈ રહ્યો હાય તેમ શાંત, ધીમા, મક્કમ પણ ત્યાગની પરિસીમા બતાવતા અત્યંત વિનમ્ર સ્વરે આયેઃ ગોપાલ ! જે અનિવાર્ય છે એને નિવારવા માટે, એક નાનકડા- માં નાનકડા પ્રયત્ન પણ આપણે જતો કરવા નથી. બીજા કાઈ કારણ માટે નહિ તે મારા અંતર સ ંતોષ માટે પણુ, અજાતશત્રુની અનુજ્ઞા મગાવે. કાણુ જાય છે ? ને રાભિપણને તૈયાર રહેવાનું કહે। . . .' ગેાપાલે બે હાથ જોડયાઃ અહારાજ ! પં ડત તામરદેવ રાજ- ભિષણ માટે આવ્યા હોત તો તે એ બધેબસ્ત કરીને પછી જ હું મહારાજ પાસે આવ્યા હાત. પણ એ તે ખીન્ન કામ માટે જ આવ્યા છે! * * શું છે બીજાં કામ ? - મહારાજ ! એ તે શ્રમણ ગૌતમને વૈશાલી લઈ જવા માટે આવેલ છે. ગૌતમની હાજરી એ જ મહા ઔષધ છે. વૈશાલીમાં એવી હવા ફેલાઈ છે. એ ઔષધોનું ઔષધ છે. મરદેવ શ્રમણ ગૌતમને CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 6f8alxum48f6h6f27c7fi7edh2trbzd 104 74228 225670 2026-10-30T15:33:00Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225670 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૧૯૯||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૧૯૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri સૌન્દર્યની અભીપ્સા વૈશાલી લઈ જવા માગે છે ! ૧૯૯ તે એમાં આપણુને પૂછવાથી આપણે શું કહી શકવાના હતા ? એવુ હાય તે તે શ્રમણ ગૌતમને એ મળે ! € શ્રેણ ગૌતમને મળીને પછી એ આંહીં આવેલ છે. શ્રમણ ગૌતમે એને કહ્યું કે આ બાબતમાં મહારાજ બિંબિસારની હા હોય તે જ હું આવી શકું ! ' ખરેર ? ' ‘હા મહારાજ ! વાત તેા એ પ્રમાણે જ સ્મૃતી છે. “ એક વખત એમનું આતિથ્ય સ્વીકાર્યું છે, તો હવે આ પૃચ્છા, એમની પાસે પહેલાં જવી જોઈ એ ! ', ' : એમ કાણુ કહે છે ? ' શ્રમણ ગૌતમ પોતે!' રાજા બિભિસાર વિનયવિવેકની આ અત્યંત સુક્ષ્મ રેખા વિષે મનમાં ને મનમાં વિચાર કરી રહ્યો. એ વિચાર કરી રહ્યોઃ એ હા ! આ શ્રમણ ગૌતમ પાસે તેા કાણુ જાણે કઈ કલા છે, એને જીવનના સૂક્ષ્માતિસૂક્ષ્મ ભાવ જાણે નજર સમક્ષ દેખાય છે! એણે આમ કહ્યું છે એ વાત જાણતાં મારા હૃદય ઉપર જાણે કાઈ અમૃતતુ સિચન થઈ રહ્યું છે. મને લાગે છે એણે મગધના આતિથ્યનુ બહુ મૂલ્યાંકન મૂકીને અમને બહુ માનના અધિકારી કર્યાં. શ્રમણુ ગૌતમની હાજરી લિવીને આશ્વાસન રૂપ બને, એ મહા પ્રસંગ, વખતે વૈશાલી મગધના મૈત્રી સંબંધને જ વધારનાર ન નીકળે? શ્રમણ ગૌતમની કેવી ઉત્કૃષ્ટ પ્રજ્ઞા ! હવે એના સાન્નિધ્યમાં રહેવાનુ અહાભાગ્ય મને મળે ! ' રાજા મિત્રિસારના દિલમાં આ વિચાર ચાલી રહ્યો હતો અને એ જ વખતે એને મહાસત્રી ગેાપાલ બીજા જ વિચારમાં ચડી ગયા હતા ! “ રાજાને આટલે સહેજ પણ મીઠા સબંધ વૈશાલી સાથે થશે CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 8m4c6svm4o2tjh87fzlx46zf4k5beoy 104 74229 225671 2026-10-30T15:33:15Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225671 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૦૦||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૦૦}}<hr>'''</noinclude>૨૦૦ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri તો કાઈક દિવસ એ વૈશાલી પ્રતિ આકર્ષારો ! * આમ્રપાલી રાજાના જીવનમાં હજી જીવંત રસર્ગની છટાને આમ્રપાલી સિવાય ખીજુ કાણુ જગાડે તેમ હતુ ? વૈશાલી યુદ્ધની પહેલ કરે એ સય ગયેા હતો. મહાલી અધ થઈ જતાં એનું બળ ઘટયું હતું. એવે વખતે હવે તે રાજા રાજદે રહે, તે જ વૈશાલીને શ્વાસ લેવાના સમય અળી રહે, તે અજાતશત્રુને ફાવ- નારું' મહાબળ વૈશાલી ઊભું કરી શકે : તે એક દિવસ અગધમાં ગણતંત્ર હાય, વૈશાલી સંઘમાં એ એક સદસ્ય બની જાય. ગોપાલ આ વિચાર કરી રહ્યો હતા. તેણે બે હાથ જોડીને રાજાને કહ્યું: ‘ મહારાજ ! શ્રમણુ ગૌતમની વાત માત્ર મહારાજને એકને માટે છે. પિંડત મરદેવ પણ એ જ કહે છે. મહારાજ પોતે અનુજ્ઞા આપે. . . . ' ‹ પણ તે તેા. . .' રાજા બિબિસાર દ્વિધામાં પડતા જણાયા. ગેાપાલ રાજાની વૃત્તિને કળી ગયા. એક જરા જેટલું કારણુ પણ પેાતાના ઉતાવળા આકરા મહત્ત્વાકાંક્ષી શૂવીર પુત્રને ન આપવું એ એક જ વાત એને દોરી રહી હતી. આમાં અજાતશત્રુની અનુજ્ઞાનું કામ જ ન હતું. છતાં એ મેળવવી એવી એની ઈચ્છા હતી. ગાપાલ એ સમજી ગયા. પોતાના પુત્ર કાર્ય ભયંકર પચે ચડવાનું નિર્માણુ છે એ ભયથી રાજા હરપળે કાંપી રહેતો જણાયા. ગેાપાળને તેની દયા આવી. ‘જીએ મહારાજ ! યુવરાજ કુમારને શ્રમણ ગૌતમ માટે કેટલું માન છે તે દેશ આખો જાણે છે. એને આમાં પણ પૂછાવવું એટલે આખા દેશ વાત કરે એવી હવા ઊભી કરવી. એને આ વાત જણા- વીશું તે શ્રમણુ ગૌતમને માટે પણ એ યેગ્ય હિ ગણાય ! 'પણ ત્યારે ગેાપાલ. . . . ?? ‘શું મહારાજ ? આમાં કયાં આપણે કાઈ પરરાજ સાથે સબંધ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> nejzknym4hpst49x6w9y0wq6hyj0hk4 104 74230 225672 2026-10-30T15:33:33Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225672 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૦૧||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૦૧}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti સૌન્દર્ય ની અભીપ્સા આંધીએ છીએ ?' . ‘ તે આપણે શું કરવું ? ' ૨૦૧ આપણે લિચ્છવીને કહેવરાવા. મહાન વૈભવશાળી રાજસવારી- ની જેમ શ્રમણ ગૌતમની સવારી ત્યાં આવે છે, તમે તૈયારી રાખજો. અમે અમારા દેશની હદ સુધી એને મૂકવા આવીએ છીએ !' ' * પણ તે તો ગેાપાલ! આ રાજકીય. . . . ' બિંબિસારે કાંઈક હ્બાયલા સ્વરે કહ્યુ . . ... ‘ રાજકીય પ્રશ્ન અને એમ ? ના મહારાજ ! એ રાજકીય પ્રશ્ન અનતા નથી. બનશે તે હું જવાબ વાળીશ ! ’ તું છે. વકાર છે. એ તે બરાબર છે. પણ ાપાલ ! આપણે અજાતશત્રુને જ એલાવીએ તે ? ' મહારાજ ! આપણે આવી ઉહાપોહ કરીશું એ પહેલાં તા શ્રમણ ગૌતમને પસંદ નહ પડે. ખીજું પંડિત આપણી પરિસ્થિતિ વિષે જાણુશે. ત્રીજી ચંપાનગરીને જાણ થશે. ચેાયું નાહકનુ નવું ઘણુ આવશે.’ * ' ‘ આપણે વૈશાલીને કહેવરાવવું ખરું ? ' ત્યારે નહિં ? પંડિત તેામરદેવ ખબર કરશે. શ્રમણ ગૌતમની સવારીમાં આપણે વૈભવી ઠાઠમાઠથી છેક મગધની સરહદ સુધી જવાના.' ' અને સામેથી એ આવે હું ગાપાલ ?' “ હા મહારાજ ! સામેથી એ આવે ! ભગવતી ગંગાના કિનારા જયધેાથી જાગી જશે . . ! ' ‘હાં ગાપાલ ! એ તે ઠીક કહ્યું.' રાજા ભિબિસારને ધ્યાન નથી, પણ એનું ઉપન્નુ મન આમાં વૈશાલી મગધના સારા સંબંધના પાયેા જુએ છે. જ્યારે એનું એક ઊંડું ઊંડુ અંતરનું અજ્ઞાત મન, જે કવિતા જાણે છે, જે જ્ઞાની છે, જે સૌન્દર્યની સૃષ્ટિનું મહાભક્ત છે, તે સાચી CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Handar<noinclude></noinclude> i4z8u0ekn2tbextyhcxik4z97inosty 104 74231 225673 2026-10-30T15:33:47Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225673 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૦૨||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૦૨}}<hr>'''</noinclude>૨૦૨ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri આમ્રપાલી વાત જાણે છે. એને એમ છે કે ત્યાં વૈશાલીના લિચ્છવીએ વૈભવ દેખાડતા સામે આવશે. . . . અને તે વખતે પેલી અદ્ભુત જનપદ- કલ્યાણી . . . એ પણ ત્યાં હશે! ... ... ગાપાલ રાજાની સામે જોઈ રહ્યો. વકાર મહાઅમાત્યે પિતા- પુત્રના ઘણુને વારંવાર અટકાવી રાખ્યું હતું. આ પ્રસંગ વખતે ઘણુ લાવે એવી આશા પણ ગેાપાલને હતી. અને આ રીતે રાજાને વૈશાલી તરફ આકર્ષવાની પણ એની પૃચ્છા હતી. મગધ વૈશાલીની મિત્રતા વખતે ટંકે, દરમ્યાન વૈશાલી તૈયાર થઈ જાય. રાજાના અંતરમાં ઊંડે ઊંડે એક વાત જાગી છે. એ પાતાની જાતને થોડા વખત કયાંય ખાઈ નાખવા માગે છે. એ થાકયો છે. એને અજાતશત્રુને જેટલા ભય નથી તેટલા અજાત- શત્રુના અસતોષને ભય છે. બધુ આપી દીધું છતાં હજી યુવરાજને સંતાય નથી. કાઈક જગ્યાએ શેાડા વખત બિભસાર પોતાની જાતને ખેાક નાખવા માગે છે. વૈશાલી ! વૈશાલી ! વૈશાલીની જનપદકલ્યાણી–એ કેટલી અદ્ભુત હશે ? તેણે ઉતાવળે જ કહ્યું: ‘ ગેાપાલ ! એ જ બરાબર છે. પંડિત મદેવને તુ જ કહી દે જે ! અને શ્રમણ ગૌતમને કહેવા માટે હું જાતે જાઉં છું…!' ગેાપાલને એક પ્રકારના આનદ થઈ ગયો. વર્ષ કારને જણાવ્યા વિના રાજાનું લીધેલું' હરેક પગલું, એને વિજયસમું જણાતું હતું. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> fn5vs9n9ipt9pa6ecr6asan1ja8w0m4 104 74232 225674 2026-10-30T15:34:01Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225674 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૦૩||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૦૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨૨. પૃથ્વીના દેવતાએ રીજા બિંબિસારે શ્રમણ ગૌતમ પ્રત્યેના પોતાના ભક્તિભાવને દર્શાવવા માટે છેક રાજગૃહથી ગંગાના કિનારા સુધીના આખા રસ્તો અનેક રીતે શણગારી દીધો હતો. શ્રમણ ગૌતમ ને એના એક સહસ્ર ભિખ્ખુ નીકળવાના છે એ સમાચાર બધે ફેલાઈ ગયા હતા. ઠેકાણે ઠેકાણેથી ટામેટાળાં એ માર્ગે આવ્યાં હતાં. આ માર્ગે આખા રસ્તા રાજાએ શણગાર્યાં હતા. મંડપો ઊભા કર્યાં હતા. તરણા આંધ્યાં હતાં. પુષ્પમાળાથી દ્વારાને શણગાર્યાં હતાં. રસ્તા વચ્ચેવચ્ચે ઠેકાણે ઠેકાણે સોનેરીરૂપેરી દ્વારા ઊભા કરીને સ્વર્ગની શાભાને પૃથ્વી ઉપર આણી મૂકી હતી. પણ વચ્ચે વચ્ચે આરામ લેવા માટે કામચલાઉ ઉદ્યાના ઊભાં કરી દીધાં હતાં. રાજા બિબિસાર પોતે, પાંચસો એની રાણી, રાજ્યાધિકારીઓ, મંત્રી, નગરજને, ગ્રામજના, એ પ્રમાણેના હજારાના સમૂહ જ્યારે આ રસ્તે નીકળ્યો, ત્યારે હુયેલા ગ્રામજનાએ વારંવાર શ્રમણ ગૌતમના જયઘેાષથી આકાશને ગજવી દીધું. પગપાળા જતા આ જનસધ પાછળ મગધરાજના, ડુંગર * ખરી રીતે ૧૩૫૦ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Handwar<noinclude></noinclude> 3ogrz8cdg9zmvm3rqwt8fjmi4l4dnf8 104 74233 225675 2026-10-30T15:34:24Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225675 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૦૪||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૦૪}}<hr>'''</noinclude>૨૦૪ Digitized by Arva Samai Foundation Chennai and eGangotri આમ્રપાલી ડુંગર જેવડા મહાન ધાળા હસ્તીઓ આવી રહ્યા હતા. સેકડા રથાના સમૂહ આવતા હતા. હારા àા આવતા હતા. બળદગાડીએ, ખીજાં વિવિધ વાહના, અને ભાર વહી જનારાં ખચ્ચરાથી ચારે તરફ જોજન વિસ્તાર ધરતીની તસુએ તસુ ઢંકાઈ ગઈ હતી. શ્રમણ્ ગૌતમના નામના જયઘેાણ થતા હતા. મગધરાજને નિર- ખવા મોટા કાલાહલ થતા હતા. રાજા ભિખ્ખુધ ગ્રહણ કરવા જાય છે એવી ગપ્ પણ કાઈ એ ઉડાડી હતી. તા શ્રમણ ગૌતમને જ લૂટી લેવા અંગુલિસાલ લૂંટારા આવવાના છે એવી ગપ્ પણ ચાલતી હતી. અનેક ગપ્પાં, અનેક વાતા, અનેક કથાઓ, અનેક વિનેદ વાર્તાઓ આખે રસ્તે રેલાતી આવતી હતી. જ્યારે ગંગાકિનારા એકાદ કાશ દૂર રહ્યો ત્યારે આખા સધ Àાડીવાર ત્યાં થેાભી ગયા. રાજા બિભિસાર ત્યાં અદ્ભુત દશ્ય ખડુ કર્યું હતું. ત્યાં ચારે તરફ રૂપેરી સ્તંભા ઉપર સોનેરી કુમાનેાની શોભા પ્રગટી હતી. કમાનામાંથી મૌતિક ખચિત કસળાની માળાએ લટકતી હતી. નાનાં, સુંદર, નાજીક અનુપ' ઉદ્યાના ખડાં કર્યાં હતાં. તેમાં પંખીઓ ગાતાં હતાં. હરણાંએ ફરતાં હતાં. વિવિધ પુષ્પા ખીલ્યાં હતાં. લતામંડપમાં જયયંત્રો જલ વહાવી રહ્યાં હતાં. એક ઘડીભર માસ ભુલાવામાં પડી જાય કે આ જ સ્વર્ગ હશે ! પણ આ રૂપેરી સાનેરી દ્વારામાંથી જ્યારે સંધ આગળ વધ્યા ત્યારે તે પગલે પગલે એવી શોભા દેખાતી હતી કે આગળ જવાને બદલે પગને ત્યાં જ થંભી જવાનું મન થઈ આવે. શ્રઅણુ ગૌતમ અને ભિખ્ખુંસધને માટે રાજાએ ત્યાંથી ગંગા કિનારા સુધીના આખે આા રેશમી વસ્ત્રોથી ઢાંકી દીધા હતા ! રાજગૃહનાં તમામ દુરસ્તાઠાગાર જાણે ખાલી કરીને આંહીં ઠાલવ્યા * કાપડનું ગાદામ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> i5p6fhbg27b5197ww4xoz957tqup0pa 104 74234 225676 2026-10-30T15:34:52Z Snehrashmi 2103 /* સમસ્યારૂપ */ 225676 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૦૫||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૦૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti પૃથ્વીના દેવતાઓ ૨૦૫ હતા ! બન્ને બાજી ધ્વજાપતાકા અને પુષ્પમાળાએ શેાભી રહી હતી. ઠેકાણે ઠેકાણે મૌક્તિકાનાં ગુચ્છ લટકતાં હતાં. પગલે પગલે રાજાએ અવનવી શભા ઊભી કરી હતી. જ્યારે ગંગાકિનારા દેખાયા ત્યારે શ્રમણ ગૌતમના નામના મહા જયધોષ ઊપડયો. રાજા બિંબિસારે કિનારાની આ પાર દૃષ્ટિ કરી તે એણે જે દૃશ્ય જોયું એ દશ્ય જોઈને એ થલી જ ગયો. લિચ્છવીઓ ત્યાં ભ્રમણ ગાતમને સન્માન આપવા માટે ભેગા થયા હતા. સેકડા અને સહસ્રો લિચ્છીરથે આ પાર આવ્યા હતા. ઉત્તમોત્તમ કામ્બેજ અશ્વો થનગની રહ્યા હતા. ગંગાના જળમાં સેકડા નૌકાઓ દેખાતી હતી. રાજાએ દૃષ્ટિ કરી તે શ્રમણ ગૌતમને સામે લેવા આવેલા લિચ્છવીએએ મગધરાજની શાભાને ઢાંકી દે એવી શાભા ત્યાં સ્પર્ધામાં ઊભી કરી હતી. જેટલા રંગો પૃથ્વી ઉપર હતા તે બધા આંહી દેખાતા હતા. અને જે રગા પૃથ્વી ઉપર ન હતા તે પણ લિચ્છવીઓએ પ્રગટાવ્યા હતા ! આખી પ્રજા જાણે રંગવેલી પ્રજા હાય તેમ ચિત્રવિચિત્ર ને અવનવા રંગાના શણગાર ત્યાં હતા. એમણે પેાતાના થયાનામાં પણ સૌન્દર્યની હરીફાઈ માંડી હતી. કેટલાક સ્થા જાંબુડિયા રંગના હતા, તેા એ રથાને હાંકનારા સારથીએ પણ જાંબુડિયા રંગમાં શોભતા હતા. એ રથના ઘેાડા પણ જા’બુડિયા રંગના. ધનુષા પણ જાંબુડિયા રંગનાં, શઅસ્ત્ર પણ જાંબુડિયા રંગનાં, કેશ, વસ્ત્રાભૂષણ ને બધા જ શગાર જાંબુડિયા રંગના ! લાગે કે પૃથ્વી ', ઉપર એ એક રંગની અનુપમ શાભા ત્યાં ઊભી કરી દીધી હતી ! તે એવી જ શોભાવાળા લાલ, પીળા, લીલા, આસમાની, ઝાંખાવાદળી, ઘટ્ટવાદળી, ધાળા, કાબરચિતરા, અનેકરગી, દ્વિર’ગી, ત્રિરંગી, સપ્ત રંગી, અને સહસ્રરંગી રથા પણ ત્યાં ઊભા હતા ! - રથ, રથી, સારથિ, ઘેાડા અને સાંગેાપાંગ એની તમામ સામગ્રી CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Handar<noinclude></noinclude> eas7jragonue31o6x322qt34pujax9u 225677 225676 2026-10-30T15:35:15Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225677 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૦૫||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૦૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti પૃથ્વીના દેવતાઓ ૨૦૫ હતા ! બન્ને બાજી ધ્વજાપતાકા અને પુષ્પમાળાએ શેાભી રહી હતી. ઠેકાણે ઠેકાણે મૌક્તિકાનાં ગુચ્છ લટકતાં હતાં. પગલે પગલે રાજાએ અવનવી શભા ઊભી કરી હતી. જ્યારે ગંગાકિનારા દેખાયા ત્યારે શ્રમણ ગૌતમના નામના મહા જયધોષ ઊપડયો. રાજા બિંબિસારે કિનારાની આ પાર દૃષ્ટિ કરી તે એણે જે દૃશ્ય જોયું એ દશ્ય જોઈને એ થલી જ ગયો. લિચ્છવીઓ ત્યાં ભ્રમણ ગાતમને સન્માન આપવા માટે ભેગા થયા હતા. સેકડા અને સહસ્રો લિચ્છીરથે આ પાર આવ્યા હતા. ઉત્તમોત્તમ કામ્બેજ અશ્વો થનગની રહ્યા હતા. ગંગાના જળમાં સેકડા નૌકાઓ દેખાતી હતી. રાજાએ દૃષ્ટિ કરી તે શ્રમણ ગૌતમને સામે લેવા આવેલા લિચ્છવીએએ મગધરાજની શાભાને ઢાંકી દે એવી શાભા ત્યાં સ્પર્ધામાં ઊભી કરી હતી. જેટલા રંગો પૃથ્વી ઉપર હતા તે બધા આંહી દેખાતા હતા. અને જે રગા પૃથ્વી ઉપર ન હતા તે પણ લિચ્છવીઓએ પ્રગટાવ્યા હતા ! આખી પ્રજા જાણે રંગવેલી પ્રજા હાય તેમ ચિત્રવિચિત્ર ને અવનવા રંગાના શણગાર ત્યાં હતા. એમણે પેાતાના થયાનામાં પણ સૌન્દર્યની હરીફાઈ માંડી હતી. કેટલાક સ્થા જાંબુડિયા રંગના હતા, તેા એ રથાને હાંકનારા સારથીએ પણ જાંબુડિયા રંગમાં શોભતા હતા. એ રથના ઘેાડા પણ જા’બુડિયા રંગના. ધનુષા પણ જાંબુડિયા રંગનાં, શઅસ્ત્ર પણ જાંબુડિયા રંગનાં, કેશ, વસ્ત્રાભૂષણ ને બધા જ શગાર જાંબુડિયા રંગના ! લાગે કે પૃથ્વી ', ઉપર એ એક રંગની અનુપમ શાભા ત્યાં ઊભી કરી દીધી હતી ! તે એવી જ શોભાવાળા લાલ, પીળા, લીલા, આસમાની, ઝાંખાવાદળી, ઘટ્ટવાદળી, ધાળા, કાબરચિતરા, અનેકરગી, દ્વિર’ગી, ત્રિરંગી, સપ્ત રંગી, અને સહસ્રરંગી રથા પણ ત્યાં ઊભા હતા ! - રથ, રથી, સારથિ, ઘેાડા અને સાંગેાપાંગ એની તમામ સામગ્રી CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Handar<noinclude></noinclude> 4i2fri5gqbkw8krczuicf74rdws39nq 104 74235 225678 2026-10-30T15:35:47Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225678 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૦૬||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૦૬}}<hr>'''</noinclude>૨૦૬ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri એ રંગની સાથે ભળી જતી હતી ! આમ્રપાલી રાજા બિંબિસાર તા જોઈ જ રહ્યો. રરંગાની આટલી વિવિધતા, આવી શોભા, આવી રચના અને આવું સૌન્દર્યું એણે કયાંય જોયું ન હતું ! લિઝ્ની જુવાના પણ જાણે સ્વર્ગના દેવતા હેાય તેવા શાબી રહ્યા હતા! શ્રમણુ ગૌતમે ભિખ્ખુને કહ્યું પણ ખરું, ‘ભિકખુ ! ત્રાયશ્રિંશ [દેવ ] પરિષદ્ જુએ, કે આ લિચ્છવી પરિષદ્ જુઓ !' દેવતાઓની જેમ એમની શોભા પણુ અનુપમ હતી. ન આ સેકડા ભાભર્યાં રથામાંથી એક રથને બીજાથી શ્રેષ્ઠતાની દૃષ્ટિએ જુદો પાડવા એ પણ અશકય હતુ` ! દરેક રથ એવા હતા કે દૃષ્ટિને આકર્ષી રાખે ! એમાં કાણુ કાનાથી શ્રેષ્ઠ, એ ઉત્તમમાં ઉત્તમ કલાકારની દિષ્ટ પણુ કળી ન શકે. ને કળી શકે, તો નિશ્ચયપૂર્વક કાંઈ કહી તે ન જ શકે ! પણ રાજા બિંબિસારની દૃષ્ટિ એક રથ ઉપર ઠરી ગઈ. તેણે ગેાપાલને કહ્યું: • ગોપાલ ! પેલા એક રથ દેખાય છે, સૌથી આગલી હરોલમાં, એ તે સાચે રથ છે કે લિન્ત્રીઓએ ઊભા કરેલા કાઈ ભ્રમ છે ? રાજા ઉદયનને મેલાવવા માટે જેમ અવ ંતીપતિએ કૃત્રિમ મહાગજરાજ ઊભા કર્યાં હતા એવું તેા કાંઈક એમાં નથી? . મહારાજ બિંબિસારે અંગુલિનિર્દેશ કર્યો હતો તે તરફ ગાપાલ Àાડી વાર સુધી જોઈ રહ્યો. ખરેખર એ રથ અદ્ભુત હતા. પણ એ રથના શૃંગારરગ એણે કયાંય જોયા ન હતા. એ રંગ આવ્યા હશે શી રીતે એ જ એક મોટા કાયા હતો. એણે સાંભળ્યુ હતું કે તાત્રલિપ્તિમાં નદીના વાંસમાંથી રંગરેજો એવા અદ્ભુત જાડિયા રંગ બનાવતા કે જેવા રંગ આકાશમાં પણ કાઈ દિવસ દેખાતા નહિ ! ત્યાંના રંગરેજોએ એક નવીન જ રંગ જાણે આંહી સરન્યા હતા ! CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridhar<noinclude></noinclude> bed5l7uceawhaxrxj4nndu3t4e6yl6s 104 74236 225679 2026-10-30T15:36:16Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225679 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૦૭||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૦૭}}<hr>'''</noinclude>Digitized by ara Samaj Foundation Chennai and eGangeti પૃથ્વીના દેવતાએ ૨૦૭ એ રગમાં વસ્ત્રો રંગવાની હરીફાઈમાં પડેલા ત્યાંના રંગરેજોએ, આ રંગકલાને, એક ગુપ્તમાં ગુપ્ત વિદ્યા તરીકે પોતાને ત્યાં સાચવી હતી ! પણ કાઇક લિન્ગ્વી એ ગુર્વિદ્યાને પણ વૈશાલીમાં લાવ્યા હાય તેમ જણાતુ હતું ! તે વિના આ રથમાં જે રંગ હતા, નીલમિણ જેવા સુંદર, સમૃદ્ધ જાંબુડિયા રંગ, તે પ્રગટ થાય કયાંથી ? ગોપાલ કેટલીક વાર સુધી એ થને નીરખી રહ્યો. એ એક એકલા પડી જતા હતા. એ ર'ગોાભા કયાંય ન હતી. એટલી વારમાં તે રથમાં બેઠેલ વ્યક્તિ તરફ એની દિષ્ટ ગઈ અને એ ચોંકી ગયા. જેને મહારાજની સમક્ષ લાવવા માટે એ પચ્છી રહ્યો હતો. તેના જ એ રથ હતા. તેણે ધીમેથી મહારાજને કહ્યુઃ ‘ સહારાજ ! એ રથ કાને છે જાણે છે ? k બિંબિસાર રાજાએ ત્યાં દ્રષ્ટિ કરી. એને કાંઈ સમજાયું નહિ. એણે ગોપાલ તરફ જોયું: ગેપાલ ! એ કાના રથ છે? ખરેખર અદ્ભુત છે. એમાં જે જાડિયા રંગ છે તે કાણ જાણે કેમ સેંકડો રચેામાંથી કાઈ જ રથમાં નથી ! જાણે કે રંગની સૃષ્ટિમાં એક અભિનવ રંગ કાઈ એ પ્રગટાવ્યા હોય ! તને ખબર છે એ કાના રથ છે?’ ‘ મહારાજ ! એ રથ છે વૈશાલીની જનપદકલાણી આમ્રપાલીના ! • • હું ! આમ્રપાલી ?' રાન્ત બિંબિસાર ત્યાં જોઈ જ રહ્યો. એ રથ અદ્ભુત હતા. રથી અદ્ભુત હતા. ર`ગ અદ્ભુત હતા. પણ એમાં બેઠેલી આમ્રપાલી...? એણે કાઈ દિવસ પોતાની કલ્પનાની સૃષ્ટિમાં પણ આવી સુંદરતા જોઈ ન હતી ! આમ્રપાલી ત્યાં એ રથમાં અત્યંત શાંત રીતે એકી હતી ! દૂરથી જોનારને લાગે કે કોઈ શિલ્પી પ્રતિમા જાણે ત્યાં બેઠી છે ! રાજા બિંબિસાર ત્યાં જોઈ જ રહ્યો. એક પળભર એ શ્રમણ જ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Handwar<noinclude></noinclude> 7ymb5hii5njasmqynnxz5017j044qli 104 74237 225685 2026-10-30T23:19:07Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225685 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૦૮||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૦૮}}<hr>'''</noinclude>૨૦૮ Digitized by Ara Samaj Foundation Chennai and eGangoti આમ્રપાલી ગૌતમને, રાજગૃહને, મગધને, વૈશાલીને, બધાને જાણે ભૂલી જ ગયો. - એની માનસસૃષ્ટિમાં ધ્રુવળ એ એક અદ્ભુત શ્રી રમી રહી! એ અનિમેષ નેને એ સૌન્દર્યની રેખાએ રેખા જાણે પીરહ્યોં ! પેાતાની જાતને કાઈક સૌન્દર્ય સાગરમાં એ ખોઈ નાખવા માગતો હતો, એને કયાંક કયાંય—કમાં એ તો એ પોતે પણ જાણતા ન હતા, પોતાનુ પાતાપણુ' ગુમાવી દેવું હતું, એ કયાંક આજે એણે જોયુ અને એ એમાં ક્ષણભર લીન થઈ ગયો. પણ જ્યાં એણે ગેાપાલને કાંઈક પૂછવા માટે પોતાની ડોક પાછી ફેરવી ત્યાં કાઈ ભયંકર સર્પને જોઈ ને માણસ જેમ છળી પડે તેમ એ છળી પડયો. એની પાછળ હમણાં જ આવીને ઊભા રહી ગયા હેાય તેમ મે માણસા ઊભા હતા. અને એ બન્ને જણા જાણે એની દરેકે દરેક હિલચાલને નીરખી રહ્યા હોય તેમ એમની દૃષ્ટિમાંથી એક પ્રકારની તીક્ષ્ણ વેધકતા પ્રગટતી હતી. રાજા બિંબિસાર એમને આંહીં જોતાં જ છળી ગયો. વકાર્ મહાઅમાત્ય અને અજાતશત્રુ ત્યાં ઊભા હતા ! CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> esbz57hlqq7p08pgkz69neqcd4xyeea 104 74238 225686 2026-10-30T23:19:23Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225686 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૦૯||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૦૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨૩. બે ખેલાડી વકાર અને અજાતશત્રુને જોતાં જ, રાન્ત બિંબિસાર એક પળભર જાણે પોતે અપરાધી હોય તેમ ક્ષોભ પામી ગયા. રાજાને કાનમાં હંમેશાં એક અદશ્ય ધ્વનિ સંભળાયા કરતા હતા. દૂર દૂરના ભૂતકાળમાં એની નજર હતી અને એ છાને અવાજ સાંભળતાં એ છળી ઊઠતા. પેલા મહાન જ્યેાતિર જ્યોતિષને એ વખતે એને શું કહ્યું હતું ? “ આ કુમારનું વીરત્વ અદ્ભુત હશે. એનુ તેજ અદ્રિતીય હશે. એ ‘ દેવાનુપ્રિય ’૧ પણ થશે. રકાશ્યપપુરથી તાલિપ્તિ સુધી એની હાક વાગશે. એ આર્યાવર્ત ને આવત બનાવશે, ભવિષ્યના કાઈ મહાન સામ્રાજ્યની મહાન નગરીના પાયે! એને હાથે નખાશે. . . માત્ર એની તેજસ્વિતા એ ભયંકર તેજસ્વિતા હશે. એ પિતૃધાતક થશે. એ પિતૃ- હત્યા કરશે. એટલું જ નહિ એના આ લાહીગુણુ એક પેઢી નહિ, એ પેઢી નહિ, ત્રણ પેઢી નહિ, ચાર પેઢી નહિ, પાંચ પાંચ પેઢી ચાલશે, અને છેવટે એ ગુણને લીધે સગધરાજ પડરો.’ ૧. Political History of Ancient India, અજાતરાત્રુએ આ ખિતાખ ધારણ કરેલા. ૨. કાશ્મીર. ૩. અજાતશત્રુએ રાન્ત બિંબિસારને હણ્યા. અશ્વતત્રુને એ જ પ્રમાણે એના CCû In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Handwar ૧૪<noinclude></noinclude> 0phy61tm510nqrpcw4havycgc6rxx75 104 74239 225687 2026-10-30T23:19:51Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225687 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|-||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||-}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Aa Samaj Foundation S and eGangotri ૨૧૦ આમ્રપાલી રાજા અિબિસારના કાનમાં જ્યોતિષજ્ઞના આ ગંભીર શબ્દના ભણકારા જાણે હમેશાં વાગતા હતા. ઊતાં, બેસતાં, જાગતાં, ચાલતાં રાજાને આ ચિંતા હતી. એ પોતાના મહાન તેજસ્વી પુત્રને પિતૃદ્માતથી ઉગારી લેવા માગતા હતા, એને એ દોષથી મુક્ત રાખવા માગતો હતો, અગધને નિષ્કંલક રાખવા મથતા હતા. તેણે એ સાટે અનેક ઉપાયો ચિતવ્યા. અન્તતશત્રુ શા માટે પિતૃહત્યા કરવા પ્રેરાય ? એ વિચાર કરી રહ્યો. કારણ કે એને રાજના માહ થાય, સત્તાના શોખ થાય, એની આજ્ઞાને પહેલાને બદલે ખીજું સ્થાન અપાય. એ એને ન ગમે. બિંબિસારે એને યુવરાજ ઠરાવ્યા.બધી સત્તા એને સોંપી દીધી. એના શબ્દ રાજમાં સર્વોપરી બતાવ્યા. એ પોતે નામના રાજા થઈ ગયા. એ રાજા રહ્યો, પણ રાજ વિનાના. એણે અજાતશત્રુના શબ્દને રાજઆજ્ઞા જેવા સર્વોપરી બનાવી દીધો. એને પૂછ્યા વિના પાણી પણ ન પિવાય એવું કરી દીધું. પોતે જાણે કાંઈ ન હાય, તેમ શાંત, વિનમ્ર, શ્રમણુ ગૌતમના કાઈ ભિખ્ખુના જેવા અત્યંત વિનમ્ર બની ગયા. છતાં કેણુ જાણે કેમ હજી એ પેાતાના યુવરાજને સ ંતોષી શકતા ન હતો. એનું ચાલે તા એ શ્રમણ ગૌતમના સંઘમાં જ ભળી જાય,. ભિખ્ખુ બની જાય. એક વખત એ વિચાર પણ એને આવી ગયેલા. પણ વર્ષકારે એને કહ્યું હતું કે એ રસ્તે મહારાજ જાય એટલી પુત્ર ઉદયભદ્રે હલ્યે. ઉદ્દયભદ્રને એના પુત્ર મહાસુૐ જ્યેા. મહામુ ડને અનુદે અનુરુદ્ધને નાગદાસે. પછી લોકોએ આવા પિતૃદ્ઘાતક વ´શની સમાપ્તિ કરી. ઘણા પ્રસિદ્ધ મધ્યકાલીન રાજવામાં આવેલ બળવા ચાહ્યા હતા. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangn Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> ktdl233d0vxis9oe8fdk5dg2wgxkf26 104 74240 225688 2026-10-30T23:20:08Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225688 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|-||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||-}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti એ ખેલાડી ૧૧ જ વાર છે—આંહી મગધનુ રાજ પણ નહિ હોય, ને મગધરાજ પણુ નહિ હાય ! મગધને ખાતર એણે રાજા રહેવાનું હતું. અને એ જ મગધને ખાતર એને રાજા રહેવાનુ ન પણ હતું. કેવી વિચિત્ર પરિસ્થિતિ? અત્યારે વકારને અને અજાતશત્રુને બન્નેને આમ અચાનક આવેલા જોઈને રાજા અિબિસારને થયું કે પોતે આપને ન કહેવરાવ્યું તે ટીક નથી થયુ. એ ભૂલ કરી બેઠો છે. પોતે શ્રમણ ગૌતમને આંહીથી વૈશાલી જવાની હા પાડી, એમ કાંઈ યેાગ્ય તો ન હતું, છતાં એટલી વાત પણ યુવરાજને કાને નાખવી રહી ગઈ તે ટીક ન હતું. તેણે ગાપાલની સામે જોયુ. ગેાપાલ એને ભાવાર્થ સમજી ગયા. મહા વિચિત્ર અને વિચક્ષણ વકાર તરફ ગાપાલે ર્દિષ્ટ કરી. પોતાની ધોળી લાંબી દાઢી ઉપર હાથ ફેરવતા બ્રાહ્મણ મંત્રી મનમાં કાંઈક વિચાર કરી રહેલા જાયા. તેણે ગેાપાલને અચાનક જ પૂછ્યું': .... * t * આ શિખામણ તે આપી હશે, ગેપાલ ? ' કઈ શિખાઅણુ ? ' મહારાજ પાત્તે, શ્રમણ ગૌતમને આંહી સુધી વળાવવા આવે એ...' મેં નથી આપી મંત્રીશ્રેષ્ઠ ! મહારાજની આતા એને આર્ટ જવાબદાર છે! ગેાપાલના જવાબે વર્ષ કારને મૂંગા બનાવી દીધા. પણ બીજાનું ધ્યાન ખેંચાય છે એ જોતાં એ મહારાજની નજીક સર્યાં. એના કાનમાં એણે કાંઈક કહ્યું, અને મહારાજ ચાંકી ઊઠયા ! હું ! ખરેખર ? વકાર ?? મહારાજ મેલી ઊઠયા. કુમાર અજાતશત્રુએ તરત જરાક ઊં’ચા સ્વરે કહ્યુંઃ · મહારાજ ! શ્રમણુ ગૌતમે અનેકને ધરબાર વિનાના કર્યાં છે. આપણને એ રાજવિહાણા કરે એમ તમે ઈચ્છી રહ્યા છે? તમારે તમારા પુત્રો માટે શું રાજ નથી રહેવા દેવુ ?” . CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> jd9wts10gz9aouxwqeo4tybn9mns9c3 104 74241 225689 2026-10-30T23:20:46Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225689 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|-||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||-}}<hr>'''</noinclude>૨૧૨ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri આમ્રપાલી k રાજા બિભિસાર અજાતશત્રુની નજીક સૉં. તેના ખભા ઉપર તેણે પ્રેમથી હાથ મૂકયો. અત્યંત ધીમી પ્રેમવાણીથી તે એક્લ્યાઃ “ બેટા ! તારા જેવા તેજસ્વી પુત્રને કાઈ નહિ, ને હું પિતા થઈ ને, રાજવહાણા બનાવીશ એમ ? એ કદાપિ ને ? બેટા ! તને આવી કુશકા આવી કયાંથી ? ’ પિતાપુત્રની વિશ્ર્વંભકથા શરૂ થાય છે એ જોઈ ને ગેાપાલ જરાક આધો ખસી ગયા. · કુશંકા ન આવે પિતા ? ' અન્તતશત્રુ મેલો અને પછી ગાપાલ સાંભળે નહિ એવા અત્યંત ધીખે સ્વરે, માત્ર રાજા સાંભળે તેમ, તેણે કહ્યું: ‘ તમને મહાઅમાત્યે જે કહ્યું છે તે બરાબર છે મહારાજ ! તમે એ જમીન ઉપર લિચ્છવીઓને ઊતરવા દીધા છે, જેતી એક તસુ પણ, ખરી રીતે એમને જેવા મટે છે જ નહિ. હવે એમને તત્કાલ વિદાય આપે. ભલે એ શ્રમણ ગૌતઅને પેાતાને ત્યાં રાખીને બધાય કાષાય વસ્ત્રધારી બનતા. ક્રમ મહાઅમાત્યજી ?' ‘એ તે ટીક છે.' વકારે વધુ પાસે સરતાં કહ્યું. આપણે હજી કાંઈ શરૂ કરેલ નથી. પણ આ સ્થળ તે અદૃશ્ય જ સારું. ' રાજા, યુવરાજ ને મંત્રીશ્વર ઘેાડી વાર સુધી કાંઈક વાતો કરતા ત્યાં ઊભા રહ્યા. ગેાપાલને એમાંથી કાંઈ સ ંભળાયું નહિ. પણ એને લાગ્યું કે લિશ્ત્રીઓની નૌકાએ વિષે મહાઅમાત્ય કાંઈક કહી રહ્યો હતો. એટલીવારમાં શ્રમણ ગૌતમનેા ભિખ્ખુંસધ નૌકાએમાં ગાઠવાઈ રહ્યો હતો. છેલ્લે શ્રમણ ગૌતમ એક જ રહેલ છે, એ જોઈ ને રાજા ખિખિ- સાર, ગેપાલ, વકાર બધા વિદાયમાન આપવા માટે એ તરફ ગયા. અજાતશત્રુ, ચારે તરફ નજર ફેરવતા ત્યાં ને ત્યાં ઊભે રહ્યા. એને લિથ્વીની નૌકા જોઇ ને કઈનું કંઈ થઈ જતું હતું. જે જમીન ઉપર ભવિષ્યતી મહાન નગરી રચાવાની યાજના CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> czna6lq9fb4fjoyothu8b81suvl5q13 104 74242 225690 2026-10-30T23:21:37Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225690 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|આંતર પૃષ્ઠ||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||આંતર પૃષ્ઠ}}<hr>'''</noinclude>Digitizer by Arya Samaj Foundation Chenal and e algun ૨૧૩ એ ખેલાડી ઘડાઈ રહી હતી, તે જમીન ઉપર લિચ્છવીએ.એ પગ મૂકયા તે એને ગમ્યું ન હતું. એનુ ચાલે તે જેસ કપિલવસ્તુમાં, પ્રસેનજીત રાજાના કુમાર વિરુદ્ધ આવ્યો, ત્યારે જેટલી જમીનમાં એ બેડો હતા, હતો, તે બધી જમીન શાકોએ દૂધથી ધોવરાવી કાઢી હતી, તેમ લિચ્છવી સ્પર્શની આ બધી જમીનને, એ પણ, દૂધથી ધોવરાવી કાઢે! એને લિચ્છવીઓ પ્રત્યે એટલી ઘૃણા હતી. એ બ્રાહ્મણુદ્વેષીઓને હણીને એક વખત તે આર્યાવતમાં એકચક્રી અહા સામ્રાજ્ય સ્થાપવાની એને ડેચ્છા હતી. પણ એને પરાક્રમી સ્વભાવ સ્થિરતા ધારે તે પહેલાં ભભૂકી ઊડતો હતો. એને બ્રા આારવાની ઉતાવળ હતી. એને તાત્કાલિક પરિણાસ્ર લાવવું હતું. એને વીજળીને વેગ જોઈ તો હતો, અને એવા જ ભયંકર વિનાશ પણ જોઈ તે હતા. એ સમાધાનમાં માનતે નહિ. શત્રુને મૂળમાંથી ઉચ્છેદી નાખવાની એની રાજનીતિ હતી. વકાર મહાઅમાત્ય જેવાએ એ ઘડી હતી. રાજા બિંબિસાર ને બધા શ્રમણ ગૌતમને વિદાય દઈ ને પાછા આવ્યા. એટલે તત્કાલ જે રાન્નની સવારી પાછી લેવાની આજ્ઞા થઈ. આ જમીન ઉપર કેાઈ ખ ુવાર કરકે એ વકારને ગમતી વાત ન હતી. લિચ્છવીઓની નૌકાઓ આવી એ એને બિલકુલ ગમ્યું ન હતું. તત્કાલ પાછા ફરવાની અહારાજે આજ્ઞા આપી દીધી. ગેાપા- લને એમાં કાંઈ સમજ પડી નહિ. એ પોતાની યોજનામાં પડયો હતો. રાજાને એ વૈશાલી લઈ જવા આગતા હતા. વકારની હાજરી એને ભયંકર જણાઈ, પણ એ પેાતાની વાતને મનમાં ધાળતા જ રહ્યો. પહેલા મુકામ પડયો. પિતા અને પુત્રની વચ્ચે ત્યાં વધારે વાત- ચિત થઈ. અત્યાર સુધી અજાશત્રુએ શાંતિ રાખી હતી. પણ એના સ્વભાવની ઉગ્રતા હવે બહાર આવતી હતી. ત્યાં એ વખતે શિબિરમાં કેવળ પિતા પુત્ર એ જ જણા હતા. ગોપાલ ને વકાર થાડે દૂર એક વૃક્ષ નીચે શિલા ઉપર બેઠા હતા. આજન્મ મિત્રા હોય તેમ એ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> jp7hsu6lb569gwtvonlv54zyayqc6qj 104 74243 225691 2026-10-30T23:21:54Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225691 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|પાછળનું પુઠું||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||પાછળનું પુઠું}}<hr>'''</noinclude>૧૪ Digitized by Arva Samaj Foundation Clas deGangotri આમ્રપાલી વાતાએ ચડયા હતા. પણ બ્રાહ્મણ મંત્રીને શંકા હતી કે ખધા લિચ્છ- વીએ રાજાને ફરીને, એતી જતી સૌન્દર્ય અભીપ્સાના પ્રવાસપથ બતાવી દીધા લાગે છે. રળિયામણા અને અનેહર આમ્રપાલીના રથ રાજાથી અજાણ્યો રહ્યો ન હતો. અને આમ્રપાલી પેતે ? એ રૂપસાગરને જોયા પછી, રાજા `િબિસાર ઘેલા થઈ ગયા ન હતા, એ જ એને નવાઈ લાગતી હતી. પોતે આવ્યા ત્યારે કાંઈક વાત થઈ રહી હતી. એ આમ્રપાલી વિષે જ હાલી જોઈ એ. રાજાને એ જાણતા હતા. જવાની તક મળે તો રાજા બિંબિસાર વૈશાલી તરફ દોડયા વિના હવે ન જ રહે! સૌન્દર્યું એના લાહીમાંથી ઊભું થતું હતું. એ સુંદરતાના જ એક કણ હતા. પૃથ્વીના કણેકણની સુદરતાને જે રીતે એ જોઈ શકતો તે રીતે ભલભલા કવિએ અને કલાકારો પણ જોઈ ન શકતા ! સુંદર ફૂલ, સુંદર ઝરણુ, સુંદર ા, સુંદર પંખી, સુંદર અભિનય, સુદર વાણી, અરે ! કાઈક સુંદર પળ—રાજા બિંબિસાર જે રીતે આ સુદરતાને અનુભવી શકતા, તે રીત એક અનેાખી જ હતી. એ એની જ હતી. જો એ એ ખગધના રાજા ન હેાત તેા કવિ-કલાકારોના રાન્ત થયા હાત. જો સાધુ થયા હોત તો સાધુતાને સુંદર બનાવી દેત. એ આત્મ જ જાણે સુંદરતાના હતા, જેને કાંઈ અસુંદર ન ગમે. વાણીની જરાક કશતા પણ જેને ઘાની જેમ વાગે ! પણ એ ત્યાં સૌ ંદર્યમાં લીન થઈ જાય અથવા વૈશાલીમાં એ પકડાય, તો સગધને યુદ્ધે ચડવુ પડે: અને અત્યારે મગધને પરાજય જ થાય. ખધા લિચ્છવીએ આવી રીતે આ વાત ઊભી કરી હાય ના નહિ, સિંહ ને એ બન્ને, આ બાબતમાં એક થઈ ગયા હોય. છેવટે તો એ લિઝ્ની હતા. રાજા કેાણ જાણે કેમ એને અગત ચિત્ર માનતા. પણ એટલુ પાતાને વધારે જાગ્રત રહેવાતું હતું, નહિતર મગધ તું પડે તેમ હતું ! એ વિષે જ એ વિચાર કરી રહ્યો હતા. પણ વકારને જે CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> f22p3ipbq9i9dzx0w4d4bw7878nu6r6 104 74244 225692 2026-10-30T23:22:08Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225692 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૧૫||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૧૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaji Foundation Chennai and Rangota એ ખેલાડી ૨૧૫ વાત જાણવી હતી, તે જ વાત ખધા લિથ્વીને છુપાવવી હતી. એટલે અન્ને જણા વાતો કરતા હતા, પણ વાત ન કરતા હતા. એમાં કેવળ પાણી–વલે!ણું થઈ રહ્યું હતું. બન્ને એકબીજાને જાણવા માટે મથી રહ્યા હતા. જ્યારે આ તરફ ગોપાલને સિ ંહનાયકને એક સંદેશ મળી ગયા હતા. વૈશાલીનું એક મહામૂલ્યવાન રત્ન ખાટુ' પડી ગયું હતું. હવે એ નવી પરિસ્થિતિ ઊભી કરે, ત્યાં સુધી એને કાઈ સાથે લડાઈ કરવી ન હતી. ન તે મગધ સાથે, ન તો વસ સાથે, ન તેા પ્રસેનજીત સાથે. એટલે ગોપાલની નીતિ ફરી ગઈ હતી. મગધ, વૈશાલીને અત્યારે લડાઈમાં સડાવે, તે તેને ગમતુ ન હતું. પણ એને ભય હતો કે વર્ષ- કાર વૈશાલી પહોંચ્યા હતા. અને જો મંત્રીશ્વરે આ વાત જાણી હશે તો કાઈ પણ પ્રકારે એ લડાઈ જગવવાના જ ! એને મંત્રીશ્વરના એ ભય હતા. અજાતશત્રુ ને એ અન્ને દોડયાં આવ્યા એનેા અર્થ સ્પષ્ટ હતા. લિશ્ત્રીએ ગગાની આ પાર ઊતરી આવે તે! એમને તરત પાછા ધોલી દેવાની તૈયારી રાખવી. પણ લિચ્છવીએ અત્યારે લડાઈના તાનમાં જ ન હતા. પણ એમનું નૌકાબળ એમને ઈર્ષા કરાવી ગયું લાગ્યું. પેલા મહાલી કેમ દેખાયા નહિ ગેાપાલ ? કે મે જોયે હિં વર્ષીકારે સીધી વાતમાં અચાનક પૂછ્યું. મહાલી ? હા, એ નજરે પડયો નથી.’ગાપાલે સંભાળથી. જવાબ વાળ્યો: “ કદાચ મને લાગે છે, એ શ્રાવસ્તી ગયો હોવો જોઈ એ. રાજા પ્રસેનજીતે એલાવ્યા હોય !' ગેાપાલને શંકા હતી તે જ વાત ઉપડી હતી, તે ખેલીને મત્રીશ્વરની સામે જેઈ રહ્યો. ‘ ત્યાં શું કરવા જાય ? ’ ‘ બ’કુલના લિચ્છવીએનું નાક કાપી ગયા છે. એ નાક હવે પાધુ આપવા સાર્ટ હોય ! × CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> js33cf8niwl1maxte4itz642o1pnxzo 104 74245 225693 2026-10-30T23:22:23Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225693 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૧૬||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૧૬}}<hr>'''</noinclude>૨૧૬ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri E અરે ! હાય કાંઈ ?, આમ્રપાલી ‘હા હા ! એસ જ ! ' ગોપાલ ખાટુ' હાસ્ય હસ્યા. અને એમ જ લાગે છે. એ ડાસા પ્રસેનજીત હાર વેષ ભજવે તેવા છે. પહેલાં નાક કાપે. પછી નાક ચાડે. પણ હવે જે ચાડશે, એ તે લાખનુ જ તો ! પણ એ રીતે ડાસા વખતે સમાધાનના પથદર્દ કરે ! થયું, તે તો પછી અગધ ને વૈશાલી એ જ મેદાનમાં રહ્યાં! ’ વકાર આપ્યો. કૈસ એસ મેલ્યા ? યુવરાજને તે માયાની વાતે હથિયાર ખખડા- વતા કરી મૂકયા છે એમ સભળાય છે, એવુ શું ? મહારાજને રાત દિવસ એ ચિંતા પણ થઈ રહી છે, ’ < કઈ વાતતી ?' ‘તમારાથી વાત કાંઈ અજાણી હરો ? માઞા પ્રસેનજીતે કાશીનગરી આપતાં તે આપી, મહારાણીખાના સુગધસ્નાન ખર્ચ માટે, પણ તે વખતે શ્રાવસ્તીમાં મહાકાશલરાજ વતા હતા. એટલે કુમાર પ્રસેનજીતે એનના ભાગ માટે કાંઈ વાંધો ઉઠાવ્યા નહિ હોય. પણ હવે એણે.દિશા બદલી લાગે છે. એવુ કહેવાનું છે કે તમે ત્યાંથી કાર્યાંપણ ઉધરાવી છે .. પણ સત્તા તો ત્યાં કૈાશલની જ રહે ! મહારાજ ઉપર જ સંદેશા આવ્યા છે. તમને સહારાજે મોકલાવ્યા નિહ હોય ? વકાર વિચારમાં પડી ગયા. લિચ્છવીઓનુ નાક ખેલમા કાપી આવ્યા, એમાંથી વખતે લડાઈ જાગે, તે પોતે એમાં સડાવાય, માટે રાજા પ્રસેનજીતે વૈશાલીને રાજી રાખવા સારુ તે આ કર્યું” ન હાય ? નહિતર આજ આટલાં વર્ષે આ નવી વાત કયાંથી ફૂટી નીકળે? સ્નાન ખર્ચ માટે કાશી આપી તે આપી. એમાં શું ? પોતાને આ સંદેશો હજી રાજાએ કહેવરાવ્યા ન હતા એ પણ સૂચક હતું. કાં એ * લાખનાં કૃત્રિમ નાક તે વખતે વપરાતાં એનેા ઉલ્લેખ નતકકથાએમાં છે. વેષપલટામાં પણ એ બહુ ઉપયેગી નીવડતાં. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> ayv6wey7sicv6mqxbji1gik1lssec5n 104 74246 225694 2026-10-30T23:22:38Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225694 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૧૭||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૧૭}}<hr>'''</noinclude>એ ખેલાડી Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti ૨૧૭ રાજાની શાંત થતી જતી પ્રકૃતિનું પહેલું મહત્ત્વનું પગલું હાય, કે પછી રાા પાછે પ્રેમસાગરને પંથે ચડયો હોય! નહિતર રાન્ન બિબિસાર, લડાઈની અને પ્રેમની એ એ વાત કદી છુપાવે નહિ; ને કર્યાં વિના રહે પણ નિહ ! પણ ગેાપાલે કહેલી આ વાત દેખાતી હતી તેના કરતાં વધારે ભયંકર હતી. એમાંથી તે વૈશાલી અને કૈાશલ એક બતી જાય ! તેણે ગેાપાલને કહ્યું: ‘ અહારાજે આ વાતનેા જવાબ વાળ્યે છે ? ’ ‘ના. તમને પૂછ્યા વિના કર્યાંથી વાળ્યો હોય ? k વાળવાના છે? * ' ‘ મહારાજના મનમાં બેસવાનું ભાગ્ય મને મળ્યુ નથી ! ગોપાલે કાંઈક ફરિયાદ જેવા અર્થમાં કહ્યું. . જો ગેાપાલ ! તુ મહારાજના માત્ર મંત્રી નથી, મિત્ર પણ છે . . . . તું મહારાજનું મન ન જાણે એ ન બને. ' ગોપાલ હસી પડયો: અરે ! અરે ! આમ ને આમ તમે મને કયાંક પાછા વૈશાલી બેગે! કરી દેશેા . . ને તમે જાણે છે કે ત્યાં હવે અને કાઇ સઘરે તેય નથી ! એટલે હું તે નહિ આંહીને, નહિ ત્યાંને, નહિ કયાંયના !’ " ગેાપાલ! મહારાજનું અન શું જણાય છે ? આ તેા જાણે આપણે સીધા લડાખતી સન્મુખ જ ઊભા હોઈએ એવી વાત થઈ રહી છે !' . લાગે છે તે એવું . . ' ગેાપાલે ઠંડા જવાબ દીધો. આજે જ વકારે લિઝ્નીએની સેંકડો નૌકાઓ જોઈ હતી. એમાં એક વખત લિવીએ ગંગા પાર કરે, પછી એમને ગંગા પાર ધકેલતાં વર્ષાં ચાલ્યાં જાય ! મગધને લિથ્વી ઉપર હુમલા કરતાં વાર લાગે તેવું હતું. જ્યારે લિચ્છવીએ તૈયાર જણાતા હતા. વખતે આ નવા ફણગા ગેાપાલે ખાસ લિમ્નીઓના રક્ષણ માટે પોતે ઊભો કર્યાં હેાય તે પણુ ના નિહ. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> h2q810lrpvmyx8153c2ud0img8uu8e4 104 74247 225695 2026-10-30T23:23:02Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225695 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૧૮||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૧૮}}<hr>'''</noinclude>૧૮ Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri આમ્રપાલી વકારને લિચ્છવી મહા ખંધા લાગ્યા હતે. હવે તે એ ભય કર જણાયો. બિ’બિસારને, એ પ્રેમસાગરને કિનારે હાથે કરીને દોરી ગયા હતો, એ ચાક્કસ હતુ. અને બિબિસાર ને પ્રેમસાગર, બન્ને એક- બીજાને દેખી જાય, પછી એ એક બીજામાં ડૂબી જાય એ અનિવાર્ય હતુ, જ્યારે આ બાજુ કાશીની આ વાત કૈાશલરાજે ઊભી કરી હતી. બિંબિસાર વૈશાલી પળે—ને યુવરાજ, કૈાશલ સાથે રણમાં ચડે, એટલે વૈશાલી નિરાંતે પેાતાના સાગ કાઢી લે ! ગોપાલની દૃષ્ટિ આ જણાતી હતી. અથવા પેલા મહાલી હવે ન હતા, માટે એને થાડા વખત થેાભી જવામાં રસ હતો. વકાર પેાતાની શ્વેત દાદી પંપાળતો વિચાર કરી રહ્યો. લિથ્વીને પોતાને, પેાતાની જાળમાં કંસ ધક્કેલી દેવા, એ એને માટે મેટા કાયડા થઈ પડયો. ઘેાડીવાર પછી તેણે ગેપાલને કહ્યું: ‘ગેાપાલ ! મગધ, કૈાશલ સાથે તે ગમે ત્યારે પતાવી લેશે, પણ આટલી બધી નૌકાએ વૈશાલીની આજે જોઈ. એટલે અને લાગે છે કે તુ વૈશાલી જા ! ‘હું ? હું શું કરવા ? · ગોપાલના અવાજમાં જરાક ગભરાટ દેખાયા. વકારને રસ્તે સ્પષ્ટ થતો જણાયા. અગધ લડાઈ કરવા માગે છે, આ વાત કહેવાથી જ લિચ્છવ્વી બહાર આવશે. * કાઈ કે જવું તો પડશે નાં ગાપાલ ? તને જોઈ ને લિચ્છી પણ સમજશે, તારી વાત વખતે એ વધુ માનશે. આપણે પેલા બંદરની વાત સ્પષ્ટ કરી નાખવી છે. કાશીની વાત પછી . . હું મહારાજને એ કહેવાના છું. યુવરાજ એમાં 'મત છે. તુ શુ ધારે છે?' r , હું ? ... હું શું ધારું ? ' ગેાપાલે સહેજ ક્ષેાભથી કહ્યું : - આપણે એકી સાથે એ રણક્ષેત્રો ઉઘાડવાં છે એમ ? એમાં ડહાપણ છે ? મહારાજ એમાં સ’મત નહિ થાય. એ રણક્ષેત્રે કેમ પહોંચાય ? ’ ‘તુ કેમ એ રણક્ષેત્ર કહે છે ? ' ‘એક આ વૈશાલી સામે. ખીજાં કૈાશલ સામે. કાશીની વાત અતે CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> tsolqokzd64hl6bjcnyormyxk3le1i9 104 74248 225696 2026-10-30T23:23:21Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225696 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૧૯||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૧૯}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai એ ખેલાડી તે રક્ષેત્ર જ જગાડશે !! Langota ૨૧૯ · હા, એ ખરું. પણ વૈશાલીતુ જે બળ આજે આપણે જોયુ તે લાંખે વખત ઉપેક્ષા કરવા જેવું નથી ! ' * ... લાંબે વખત . . . એ બરાબર, ગોપાલ મેક્લ્યા. વકાર સાંભળી રહ્યો. લિચ્ની મનને બહાર લાવી રહ્યો હતો. ગેાપાલ આગળ એક્લ્યા: ‘લાંબા વખત ઉપેક્ષા ન કરાય. પણ બીજું' રણક્ષેત્ર જાળવવું હાય, ત્યારે થાડા વખત એને જાળવી લેવાય. શ્રમણ ગૌતમે મહારાજના અનુમેાદનની પૃચ્છા કરી. એમાં પથ્થરો નાખવાના કાંઈ અર્થ ન હતા. તે. બીજું કાંઈ નહિ, અત્યારે એક શુભેચ્છા ભરી હવા તે ઊભી થઈ છે ! × એ તારી વાત બરાબર. ' ન ગોપાલ એક્લ્યા: ‘ અને શ્રમણ ગૌતમ વૈશાલીથી શ્રાવસ્તી જશે, ત્યાં અલ્લિકા રાણી એક વાત ઇચ્છી રહી છે! ' ‘શું ? ’ · વત્સરાજ ઉદયનના એધિકુમારની પેઠે, એને પુત્ર વિપ્પુભ ધન્ય જીવનની સ્પૃહા કરે. ભિખ્ખુ બને. એના કુલને તારે. ' ‘આ તારું અનુમાન છે ગોપાલ ? ' * * ‘ હા. પણ વસ્તુસ્થિતિ ઉપર આંધેલું !’ ‘શી રીતે ? · વૈશાલીમાં જનપદકલ્યાણીના મહાત્સવ થાય છે. શ્રાવસ્તીમાં વિશાખા સિગાર માતાના ઉત્સવ થાય છે. એક સ્થળે નારી સૌંદર્યના ઉત્સવ છે. ખીજે સ્થળે નારીના. માતૃપદના. એમાંથી ઘણું સમન્વય તેવુ છે. એટલે બધે અંશે શ્રાવસ્તી, શ્રમણગૌતમમય બનેલ છે કે એ શ્રાવસ્તી ભલે ગર્જના કરે. પણ લડવાના તાનમાં નથી. ઘેાડા વખત વૈશાલીને સાચવી લઈ એ, તે કાશી કૈાશલ આપણા ખેાળામાં ન પડે ? ' ‘ પડે પડે . . ’ વકારને વાત હવે સ્પષ્ટ સમજાઈ ગઈ હતી. મગધ ન લડે. વૈશાલી શ્વાસ લઈ છે, એ વાત જ ગેાપાલના મનમાં - CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 698czgd5afghndgsjv6zwclbx0161m9 104 74249 225697 2026-10-30T23:23:46Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225697 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૨૦||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૨૦}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Aryerej Founder Chennai and Sang ૨૨૦ આમ્રપાલી હતી. પોતાને પણ એ જ જોઈતું હતું. જો કે બન્નેનાં બિંદુ જુદાં હતાં, પણ વાત એક હતી. * તા પછી એસ ન કરીએ ? પણ મને તે એક બીજો મોટા ભય છે, મંત્રીરાજ! ' ‘ શું?' ‘ યુવરાજ શાંત રહેશે ? વકારે ભય બતાવ્યાઃ ના, હવે શાંત ન રહે. લિન્ગ્વી આ પાર્ ઊતરી આવ્યા એ એને ગમ્યું નથી. આટલી બધી નૌકાએ એની પાસે છે એ પણું ગમ્યું નથી ! ' આમ ને આમ આ પાણીવલેાણું કેટલા વખત ચાલત તે કહી શકાય તેમ હતું. કારણકે બન્ને સમજી ગયા હતા કે હુઅણુાં એમાંથી એક લડાઈમાં પડવા માગતા નથી. પણ ગેપાલના અનમાં મુખ્યત્વે એક ખીજી વાત રમતી હતી, બિભિસાર રાજાને વૈશાલી બતાવવાની. વકારને એ અટકાવવી હતી. પણ એ કેવળ એક રીતે જ અટકે. બળથી. અને તે પિતાપુત્રનું ઘણુ જાગે. જે વધુ ભયંકર હતું. ગાપાલને ખબર હતી કે આ વાત એક રીતે જ લાવી શકાશે: કાં પિતાપુત્રના ઘણુને આગળ કરવાથી, કાં મહારાજ ભિખ્ખુ થવાના છે એ ભય બતાવવાથી. મહારાજ ભિખ્ખુ થાય તો તરત સગધમાં આંતર વિગ્રહ જાગે. પછી તો શુ થાય તે કહેવાય નહિ. પણ એ આંતરવિગ્રહના જોઈ એ તેવા લાભ અત્યારે વૈશાલી ઉડાવી ન શકે. માટે ગેાપાલ પણ હમણાં એ ન થાય તેમ ઈચ્છી રહ્યો હતા. પણ બિંબિસાર રાજા જે એના જૂના પ્રેમપંથે પળે ને વૈશાલી જાય, તે વૈશાલી સાથે વખતે મીટ્ટો સબંધ સ્થાપે. વખતે એમાંથી યુવરાજ અજાતશત્રુ જ ટળે. હલ્લ વિહલ્લ કેકાઈ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangn Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> 2yawsgvzkdv87b8ftculiu7koj2rmsq 104 74250 225698 2026-10-30T23:24:13Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225698 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૨૧||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૨૧}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangoti એ ખેલાડી ૨૧ ખીજો ફાવે. એ જે થાય તે. પણ એ એક જ મા હતો. એસની વાત હજી ચાલી હોત, પણ એમણે મહારાજના શિબિર- માંથી રિચારકના એમને મેલાવતા અવાજ સાંભળ્યે. બન્ને તરત મહારાજના સાન્નિધ્યમાં જવા માટે ઊપડયા. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> f51dz5snn724cewn04jeyav4xvjwcxx 104 74251 225699 2026-10-30T23:24:29Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225699 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૨૨||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૨૨}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri ૨૪. મે મુત્સદ્દીઓની વચ્ચે બિંબિસાર રાજાની પાસે પહેાંચતાં ત્યાં જે દૃશ્ય જોયું તેથી અન્ને જણા ચમકી ગયા. ત્યાં રાજા બિંબિસાર બેઠા હતા. ખિન્ન, ઉદાસીન, રસ્તો સૂઝતે ન હોય તેવા કાઈ વ્યગ્ર આદમી સમેા. એની સામે યુવરાજ ઊભે હતા. ઉગ્રતાથી ભભૂકતા, વેગથી થરથરતા, આવેશથી રાતાતાતા થતો. એણે તલવાર કાઢી ન હતી. પણ એની આસપાસની હવામાં તલવારા દેખાતી હતી ! વકાર તે એ દૃશ્ય ખેતાં જ છળી ઊઠયો. ‘ અરે ! ' એને થઈ ગયું. આવી વાત છે? આ શું?' પોતે જે દૃશ્ય અટકાવવા માટે મથી રહ્યો હતા, તે દૃશ્યને આંહી આમ પ્રગટ થયેલુ જોઈને એ ઘડીભર તો ક્ષોભ પામી ગયા. પણ પછી તરત એને સાંભર્યું. ગાપાલ તેની સાથે હતા. એની દિષ્ટ ગાપાલ તરફ ગઈ. ગાપાલ જે ઇચ્છી રહ્યો હતા તે આવ્યું હતું, એ વિચારથી વકાર આકુળવ્યાકુળ થઈ ગયા. ગેાપાલને આ દશ્યનું જ કામ હતું. અગધને છિન્નભિન્ન કરવા સાટે આ પળની તે। એ રાહ જોઈ રહ્યો હતો. એને માટે તે એ અનેક વાતે ફેલાવતા હતા. CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> chp0r2vsbbyekqz2gnpvw2sifc1arlj 104 74252 225700 2026-10-30T23:24:47Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225700 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૨૩||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૨૩}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri બે મુત્સદ્દીઓની વચ્ચે ૨૧૩ એટલે ખંધા લિઝ્ની આટલી વાતના કૌભાંડ ઉપર તો કંઈક ઈમારતા ઊભી કરી દે. એ વિચાર આવતાં જ વંકાર એકદમ કુમાર તરફ ગયા: ‘ કુમાર ! શું છે ? શી વાત છે? ’ તેણે ઉતાવળે આજ્ઞાવાહી સ્વરે પૂછ્યું અને પછી તરત ધીમેથી માત્ર એ સાંભળે તેમ ઉમેર્યું: · અરે ! મહારાજ મહારાજ ! તને ખબર છે તમે શું કરી રહ્યા છે ? આપણા મહાન દુશ્મન ગેાપાલ આંહીં જ છે એ ભૂલી ગયા કે શું ? હજી વખત છે, ત્યાં એકદમ વાત ફેરવી તોળેા કુમાર ! નહિતર આપણુ કર્યું” કારવ્યું ધૂળમાં જાશે.' અજાતશત્રુને વકારના શબ્દોએ જાગ્રત તેા કરી દીધા, પણ એણે લીધેલું પગલું એટલું આગળ પડતું હતું કે હવે તેમાંથી કેમ પાછું ખસાય તે જાણવુ તેની શક્તિબહાર હતું. પણ વકાર તરત તેની મદદે આવ્યાઃ મહાલી સેનાપતિ વૈશાલીમાં દેખાતો નથી. તમે એ તકનો લાભ લેવા માટે અધીરા બન્યા છે. તમે મને એ વાત કરી પણ હતી. પણ યુવરાજ કુમાર ! આપણી રાજનીતિ અત્યારે એક જ. મહારાજ જે ઘડી આપે તે. આપણને એ પૂછાવે તે આપણે મતદર્શન આપવાનુ –મહારાજ શું કહે છે ? હમણાં આપણે વૈશાલીને નથી છેડવુ' એમ ? કે છેડવું છે? ’ અજાતશત્રુ વકારના વચનને પામી ગયા. તે થાડેાક લેવાઈ ગયેા. એટલામાં ગેાપાલને પણ ત્યાં જોતાં એ એકદર જ અરધા શાંત જેવા થઈ ગયા. જાણે કાઈ પળે વેગમાં જન હાય ! એવુ આ પરિ- વન અજબનું હતું. વકારે આંખની પ્રસન્નતાથી, યુવરાજને આ વેપપલટા માટે એક હજાર અભિનદન આપી દીધા. પણ યુવરાજને ઉત્તર શોધી આપવાનું એને માથે જ હતું. એ એ સમજતા હતા. તેણે તરત ઉમેર્યું : “ તમે મહારાજને સ્પષ્ટ રીતે સમજાવ્યુ` કે તમે લડાઈમાં ઊતરશે! તે પછી પાછી પાની નહિ કરો. તમે એ રંગ બતાવતા હતા. પણ CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> dvohvk9thsetqhfh33fjbz7lop5jcux 104 74253 225701 2026-10-30T23:25:42Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225701 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૨૪||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૨૪}}<hr>'''</noinclude>૨૨૪ Digitized b Arya Samai Foundation Che | angotri. આમ્રપાલી યુવરાજકુમાર ! હજી ત્રણ ગૌતમ હમણાં જ ત્યાં ગયેલ છે. એણે સગધમાં કૈકને મૂડી નાખ્યા છે. તમારા મગધ સેનાપતિ પણ તેમાંથી મુક્ત નથી. તમારાથી એ કયાં અજાણ્યુ છે ? એ જ પ્રમાણે વૈશાલીમાં એ જશે, ઘેાડા ભિખ્ખુ બનશે, કાને ખબર છે અલમલ ને હાલી જેવા પણ ભિખ્ખુ પચે નહ પળે ? તે પછી આપણે રણક્ષેત્ર જગાડવું, એ વધુ ટીક છે. ગેાપાલતી આ વાત છે. મહારાજની વાત પણ આ જ છે નાં? અજાતશત્રુ ધીમેથી મેક્લ્યા: હા, વાત તે એ જ છે, આ રહ્યા મહારાજ ! પૂને એમને ! કેમ મહારાજ ? તમારી આ વાત છે નાં ?? બિંબિસારે અત્યંત શાંતિથી, પણ હ્રદય ધ્રુજાવી નાખે તેવી વેદનાથી ધીમા શબ્દોમાં કહ્યું: ‘વર્ષકાર ! અન્તતશત્રુ કહે છે તે બરાબર છે ! મારા આ અભિપ્રાય છે. તેને મત જુદે છે. પણ હવે તું છે, ગેાપાલ છે, નક્કી કરા: “ પહેલાં કાણુ ? કાશલ કે વૈશાલી ? c ,, આવી કાઈ વાત ન હતી એ વકાર સમજી ગયે.. અન્નત- શત્રુએ મહારાજને લિચ્છવીએ! આવી ગયા તે વિષે જ, વેગભરી વાણીમાં કાંઈક કહેલું હોવું તે એ. અન્તતશત્રુ એ જાણતો હતો. રાજા બિંબિસારને ખબર હતી. ગોપાલ પણ ભુલાવામાં પડયો ન હતો. છતાં ઉપર ટપકે જાળવેલા આટલા તાત્કાલિક ફેરફાર, તરત માટે વાતાવરણને તો ફેરવી નાખ્યું ! જાણે પિતાપુત્ર વચ્ચે કોઈ ઘણું જ ન હાય તેવું કરી દીધું ! વકારને એ બતાવવુ હતું. ‘ મહારાજ ! મને તો એક બીજી વાત પણ સૂઝી હતી. કહેવી કે નહિ, તે હું વિચાર કરતો હતો ! · ગેાપાળ છે. વકાર બહુ જ ધ્યાનથી એને સાંભળી રહ્યો. ગેાપાલના હવે આવનારા શબ્દોમાં આંતરિક રણક્ષેત્રની ભયંકરતા હાવી જોઈએ, એ એ તરત જ સમજી ગયા. ત્યાં તે ગેાપાલ એલ્ગેા: મને થતું હતું, કે મહારાજને કહું. મહારાજ પોતે ભલે ચેડા દિવસને માટે પણ k CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangi Collection, Haridwar<noinclude></noinclude> fvc9r08e4ceap3zkq69dwt723w9z3bu 104 74254 225702 2026-10-30T23:27:11Z Snehrashmi 2103 /* Not proofread */ 225702 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Snehrashmi" />'''<hr>{{rh|૨૨૫||આમ્રપાલી}}<hr>''' '''<hr>{{rh|આમ્રપાલી||૨૨૫}}<hr>'''</noinclude>Digitized by Arya Samaj Foundation Chennai and eGangotri એ મુત્સદ્દીઓની વચ્ચે ૨૫ એક વખત, વૈશાલીનુ વાતાવરણ જાતે જોઈ આવે! એમાંથી જ ઘણું ઘણું મળરો ! ' હું આણુ ૮ મારા મેટા ! ' વકારના મનમાં ધ્રાસકા પડયો: રાજાના મનની વાત કરી નાખીને, પાછા પિતાપુત્રને સામસામે તલવાર ખખડાવતા કરી મૂકયા હતા. રાજા વૈશાલી જાય એટલે કાં ખાવાન જાય, કાં અદૃશ્ય થઈ જાય. અને નહિતર છેવટે . . . . . . ' વકાર ધ્રુજી ગયો: આ . . . . હા ! આ લિચ્છીએ પંદર વર્ષે પણ પિતા– પુત્ર પાછા ફરીને લડે, અને ત્યાં સુધી સતત લડતા રહે, એવી એક ભયંકર સોનેરી જાળ ઊભી કરવા ધારી છે! રાજા ત્યાં જાય, ક્રાને ખબર છે મેહમાં ન પડે? એટલે મગધમાં એક નવું ઘણુ વધે . . એ એવું ભયંકર હોય કે ન પૂ વાત. જનપદકલ્યાણીના શિશુએ અનેક ઠેકાણે રાજાએ થઈ પડયા હતા. તેમ આંહી દાવા કરતા આવે. તે સમજી ગયેા. લિચ્છવીએ સોનેરી જાળ જ પાથરી દીધી હતી. તેણે ઉતાવળે કહ્યું : ‘ જો ગેાપાલ ! તુ’ ઉત્સાહી છે. પણ તું હાથે કરીને સિંહની એડમાં હાથ નાખવાનુ મહારાજને કહે છે એ તને ખખ્ખર છે ? તારી બુદ્ધિ * .... ' અને તદ્દન ઠેકાણે છે મંત્રીરાજ! ગેાપાલ મેલતા નથી. ખેલે છે તે પાછા હડતા નથી. મહારાજના એક વાળ વાંકા થાય તો તમારી તલવાર ને મારું માથું !' * તારા કહેવાથી ?' ‘ના, મારા કહેવાથી હિ પ્રભુ! વૈશાલીની તસુએ તસુ જમી- નના હું જાણુકાર છું, એમ હાવાથી !' * એટલે તું શું કહેવા માગે છે? '' વષઁકારને માણસ ધણા ભયંકર જણાયા. એની આ વાત તે અજાતશત્રુને પણ લડાઈ માટે આકર્યું ! વાત તદ્દન સહેલી છે. મહારાજને વૈશાલી પહોંચાડવા મારે CC-0. In Public Domain. Gurukul Kangri Collection, Haridwar ૧૫<noinclude></noinclude> 9fwkkpkelxdymmn3t34r9ax3t66zvkk