Wikipedia
hawiki
https://ha.wikipedia.org/wiki/Babban_shafi
MediaWiki 1.47.0-wmf.1
first-letter
Midiya
Musamman
Tattaunawa
User
Tattaunawar user
Wikipedia
Tattaunawar Wikipedia
Fayil
Tattaunawar fayil
MediaWiki
Tattaunawar MediaWiki
Samfuri
Tattaunawar samfuri
Taimako
Tattaunawar taimako
Rukuni
Tattaunawar rukuni
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Tattaunawar user:Ammarpad
3
6214
832638
832292
2026-05-08T20:30:58Z
~2026-27907-24
44693
/* Ashiru nagoma provision store Ajingi */ sabon sashe
832638
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa ==
Hi,
Welcome on the Hausa Wikipedia.
Sorry that this message is in English - we are very few editors here and most of us speak only basic/survival Hausa... so I'm very glad to see that someone who speaks fluently has just arrived.
Wishing you a good time contributing to this project (please spread the news around you, since it needs more Hausa speakers!),
--[[User:DonCamillo|DonCamillo]] ([[User talk:DonCamillo|talk]]) 14:30, 12 Agusta 2017 (UTC)
:Nagode [[User:DonCamillo|DonCamillo]], Zanyi kokari in jawo mutane don mu inganta [[w:ha:|Hausa Wikipedia]].
:Thank you [[user:DonCamillo|DonCamillo]], I will try to draw more people to help develop this [[w:ha:|Hausa Wikipedia]]. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 17:47, 10 Satumba 2017 (UTC)
::Congratulations on your recent edits! I just wanted to ask if you had received my email from last week (there is a project in order to promote Wikipedia among Hausa speakers that I would like to talk you about), and if not, at which email address I could reach out to you. Thanks a lot, --[[User:DonCamillo|DonCamillo]] ([[User talk:DonCamillo|talk]]) 14:03, 3 Oktoba 2017 (UTC)
:::Thanks Don. I have received it, and I will reply you there –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 21:23, 3 Oktoba 2017 (UTC)
::::I replied. [[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 12:48, 6 Oktoba 2017 (UTC)
:Hello, iam jalamcy2023 by name iam also a participant of Wikipedia, I used to edits in wikis, so iam try to filled the data support form but it refuse to open for me I don't no what's wrong, and I need the data because I don't have money to buy, please I need your help, so that I should continue my work in Wikipedia, I really enjoyed working with you. Thanks [[User:Jalamcy2023|Jalamcy2023]] ([[User talk:Jalamcy2023|talk]]) 14:28, 12 Satumba 2023 (UTC)
== Help ==
I am Hausa by tribe,and I am interested to start editing and creating some page need ur help don Camilo and ammar,sorry nt gud in speaking English. [[User:Slmdbr|Slmdbr]] ([[User talk:Slmdbr|talk]]) 15:20, 21 Oktoba 2017 (UTC)
==Translation of three sentences==
Dear Ammarpad,
I hope this finds you well.
[[User:Doc James|Doc James]] posted this request on my talk page, but sadly my Hausa is too weak to translate it correctly. Maybe you will be able to help him? Thanks a lot, kind regards, --[[User:DonCamillo|DonCamillo]] ([[User talk:DonCamillo|talk]]) 12:29, 8 Faburairu 2018 (UTC)
We are working on an offline distribution system for Wikipedia in Nigeria. Am needing help with the translation of the three sentences '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/Internet-in-a-Box/Nigeria#Hausa here]'''. Wondering if you can help. Thanks [[User:Doc James|Doc James]] ([[User talk:Doc James|talk]]) 11:48, 8 Faburairu 2018 (UTC)
*@Doc James and DonCamillo. I have translated it. I will also send someone to translate the Igbo, if no one did. Thank you all. [[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 00:01, 15 Faburairu 2018 (UTC)
:Thanks a lot! :) --[[User:DonCamillo|DonCamillo]] ([[User talk:DonCamillo|talk]]) 11:10, 5 Maris 2018 (UTC)
== Facebook page ==
Dear Ammar,
Just to mention that I have just created a Facebook page regarding the Hausa Wikipedia, in order to get more interest from Hausa-speaking people: you're welcome if you want to like it or share it with your friends: [https://www.facebook.com/HausaWikipedia/ Hausa Wikipedia]
Thanks a lot,
Kind regards, --[[User:DonCamillo|DonCamillo]] ([[User talk:DonCamillo|talk]]) 11:10, 5 Maris 2018 (UTC)
:Thanks a lot. I have seen it, will share too. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 14:48, 8 Maris 2018 (UTC)
== Neman Admin ==
Barka dai Mr.Ammarpad, Ina da matukar sha'awa sosai na taimaka a wannan shafin na hausa Wikipedia. Ni Bahaushe ne kuma ina gane Turanci, na fassara makaloli da dama daga Turanci Zuwa Hausa sabo da haka ne nake nema wannan shafin ya bani Admin domin karin tallafawa sosai. Nagode [[Abubakar A Gwanki]]
:[[User:Abubakar A Gwanki]] Naji dadin kasancewar ka bahaushe anan. Kasan babu Hausawa da yawa da zamu gina shi. Amma akwai shirye-shiryen da akeyi na farfado da it's. A wane gari kake zaune? –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 21:27, 11 Mayu 2018 (UTC)
::Mr.Ammarpad ina zaune ne a kauyen [[Gwanki]] na karamar hukumar [[Bagwai]] a jihar [[Kano]] Najeriya. [[User:Abubakar A Gwanki|Abubakar A Gwanki]].
:::OK, da kwai shirin taro na musamman da ake fatan yi a Kano domin fadada wannan Wikipedia da kuma sawa dalibai suyi rubuta a nan, zan nemeka in sha Allah. Kuma idan ka gama rubuta bayani a shafin tattaunawa (kamar nan da muke magana) kawai ka rubuta (<nowiki>~~~~</nowiki>) guda hudu, banda bracket din, to zaka ga sunan ka, da kwanan wata, ya fito da kanshi. Kamar yadda zaka ga nawa a kasa. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 14:05, 12 Mayu 2018 (UTC)
== [[AuwalAzare]] ==
This page can be deleted (again), apparently. [[User:PlyrStar93|PlyrStar93]] ([[User talk:PlyrStar93|talk]]) 04:16, 16 Mayu 2018 (UTC)
:[[User:PlyrStar93|PlyStar93]]. Thanks. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 04:47, 16 Mayu 2018 (UTC)
== Auwal Azare ==
Barla dai malam Ammarpad, Wanda ya kirkiri wannan makalar ta '''Auwal Azare''' ya tubtubeni game da yadda za'ayi unblocking nashi. Idan da yadda za'ayi to a taimaka. Nagode AAgwanki 16:16, 19 Mayu 2018 (UTC)
:@[[User:Abubakar A Gwanki|Gwanki]] Bani na yi blocking din shi ba. Daga can babban shafin [[Special:CentralAuth/Auwall|Meta da Wikifidiya ta Truranci]] akayi blocking din shi. Sannn '''ka daina kirkirar article akan shi''', ci gaba da yin hakan za iya ja yayi blocking dinka. Wikipedia ba wurin talla bane, kuma ba kowa ake rubuta ma tarihi ba sai sannanun mutane na hakika irin yan siyasa da makamantansu. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 13:30, 21 Mayu 2018 (UTC)
== help ==
Please how to add reference and make template on Hausa articles.
It's hard to me.
[[User:Abubakar A Gwanki|AAGWANKI]] ([[User talk:Abubakar A Gwanki|talk]]) 07:39, 22 Mayu 2018 (UTC)
:@[[User:Abubakar A Gwanki]]: Yanzu babu template din anan sai an dauko su daga Wikipedia ta turanci. Amma idan kana son ka fiddo reference kawai kasa '''<nowiki><ref> .......</ref> </nowiki>''' a karshen bayanin zaka ga reference din ya fito a kasa kamar haka (<ref>misali</ref>). Inda ka ga nasa dash (....) sai ka sa link din bayanin wato kamar BBC Hausa. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 13:54, 25 Mayu 2018 (UTC)
== Databox ==
Hi Ammar,
Well done on the translation of technical messages, I had started this a long time ago but you are way better than me at this!
By the way, I have started to translate Wikidata properties into Hausa. This can be useful because since recently there is a new tool called Databox: it allows, with very simple code, to have an infobox with a lot of useful information on many articles: I have created [[Napoleon]] to give an example. As you can see all the properties are not translated yet into Hausa. It can enable us to create thousands of stubs here on the Hausa Wikipedia (or just add an infobox to the existing articles).
I have put some on [[User:DonCamillo|my userpage]], you can translate them here if you want, or translate them directly on Wikidata if you are familiar with the "labels" system.
Have a great day! Best regards, --[[User:DonCamillo|DonCamillo]] ([[User talk:DonCamillo|talk]]) 06:11, 9 Yuni 2018 (UTC)
:You're welcome {{@|DonCamillo}}, I will look into them and do the appropriate thing. By the way, I am working on new, more intuitive [[Wikipedia:Sabon babban shafi|main page here]], you can have a look and tweak as deem fit. You'll find some templates like [[Template:Articles needed|this]] and [[Template:Invite|this]] are transcluded, so they can be edited independent of main page. Thanks. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 19:12, 9 Yuni 2018 (UTC)
== Reason for deletion of the article Abubakar A Gwanki ==
I have created many articles here in Hausa language Wikipedia, I didn't see anyone deleted but only one article of "Abubakar A Gwanki" why is being deleted? Nasan Dai dukkan makalolin da na kirkira shima kamar sauran ne amma kuma sai shi kadai ne naga ka goge shi. __ [[User:Abubakar A Gwanki|AAGWANKI]] ([[User talk:Abubakar A Gwanki|talk]]) 17:14, 11 Yuni 2018 (UTC)
:{{@|Abubakar A Gwanki}} Ina so in tabbatar ma abun da kake yi a Hausa Wikipedia kana kokari, kuma ina fatan ka ida fahimtar ta baki daya. Na dauki number wayarka zan neme ka mu tattauna abubuwa da dama. Amma ka daina kirkirar mukala akanka ko wani abokinka. Mukalar insakulofidiya ana rubuta ta ne kawai akan mutane fitatattu na gaskiya. Shiya sa kaga aka goge [[:en:Abubakar A Gwanki|abunda ka rubuta a Wikipedia ta turanci]]. Na gode. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 17:38, 11 Yuni 2018 (UTC)
== Translation request ==
Hello! May I ask you for a translation of the phrase '''Automatic refresh''' into {{#language:ha}}? Thanks [[User:-XQV-|-XQV-]] ([[User talk:-XQV-|talk]]) 18:23, 20 ga Yuni, 2018 (UTC)
:Will do that on translatewiki –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 18:05, 26 ga Yuni, 2018 (UTC)
::It is not a MediaWiki message; just my own request. [[User:-XQV-|-XQV-]] ([[User talk:-XQV-|talk]]) 19:43, 27 ga Yuni, 2018 (UTC)
== Neman taimako Daga Abdulmalik mansur sharif ==
Assalamu alaikum Ammarpad, Sunana abdulmalik mansur sharif a garin kano nake ni dalibi ne maison bincike, karance-karance da kuma rubutu musamman sanin tarihi dan Allah inaso a bani dama kuma asakani a hanya nayi wasu rubutun ta yadda zan anfanar da al'ummar hausawa, nadanyi wani Karin bayani akan tarihi Michael Jackson zaku iya dubawa Ku gani Dan Allah. Ina data zaku taimakeni.
:Sannu da zuwa {{@|Ameer Maleek}} na duba gyaran da kayi kuma nayi farin ciki. A halin yanzu da kwai hausawa yan kadan a shafin, ina fatan zaka ci gaba da ziyartar shi lokaci lokaci. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 17:56, 7 ga Yuli, 2018 (UTC)
== Godiya ==
Na gode in Allah ya yarda zanci gaba da bada gudun mowa Dari bisa dari kuma Dan idan kuna da wata kungiya inaso nazama member saboda na kara kwarewa Na kuma samu Karin ilimi da kuma hanyar da zan inganta rubuce rubuce Na. Na gode
:{{@|Ameer Maleek}} OK, ka ban numbarka ta waya, zan neme ka. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 17:46, 13 ga Yuli, 2018 (UTC)
aslm wai wannan malamin yana ina azaune
Lamba: 08160956607
Gari: kano Nigeria
== [[Kira]] ==
Hi Ammarpad, sorry for writing in English. An IP has blanked the page above, do you think it was correct? If it was we can delete it. Regards [[User:DARIO SEVERI|DARIO SEVERI]] ([[User talk:DARIO SEVERI|talk]]) 05:58, 15 ga Augusta, 2018 (UTC)
:Hi {{@|DARIO SEVERI}} I have restored it and will develop it very soon. It is useful stub about [[:en:Blacsmith|Blacksmithing]]. Thank you. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 06:39, 15 ga Augusta, 2018 (UTC)
== David oyedepo ==
Wanene crista
== WAM 2018 ==
Salam Ammarpad, Bansan ko zaka shiga cikin wannan gasar ba, amma idan kanada sha'awa zaka iya shiga, ka duba Karin bayani anan [[Wikipedia:Watan Yan'Asiya]]. Nagode. [[User:The Living love|The Living love]] ([[User talk:The Living love|talk]]) 21:24, 8 Nuwamba, 2018 (UTC)
== Hausa Wikimedians User Group ==
Hello! [[User:Ammarpad|Ammarpad]] I would like to let you know that I have started our Hausa editors community user group [[meta:Hausa Wikimedians User Group|Hausa Wikimedians User Group]] in order to have a connected and collaborative working environment, that would serve as a primary place for co-ordinating of activities that would support us all in our editing and order related endeavors to improve and make quality contents of the Wikimedia projects. [[User:The Living love|The Living love]] ([[User talk:The Living love|talk]]) 12:39, 13 ga Janairu, 2019 (UTC)
:Thanks {{@|The Living love}}, I will take a look. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 14:26, 13 ga Janairu, 2019 (UTC)
Hello {{@|Ammarpad}}, I'm sorry for contacting you here lately but I've sent you a message through WhatsApp earlier. I've spoken with {{@|DonCamillo}} regarding the application for recognition of our UG Hausa Wikimedians as I earlier told you about, and he's given 100% support for it. I hope to hear from you after seeing my messages. Thanks
[[User:The Living love|The Living love]] ([[User talk:The Living love|talk]]) 14:32, 8 ga Faburairu, 2019 (UTC)
:Hello [[user:Ammarpad|Ammarpad]], as I told you, the [[meta:Hausa Wikimedians User Group|Hausa Wikimedians User Group]] is already on recognition process with the affiliation Committee of the '''WMF''', but the changes you've made just recently has changed everything in the application form we sent, and this has affected the mission which is very crucial. Please let us adhere to the previous name and design of the group. I would also start a discussion on the home page of the project on how we can select boards and audit committee for the group. As founding members I, you and [[user:DonCamillo|DonCamillo]]'s email were all sent to the AffCom committee and I hope they would certainly contact you. If permitted I can undo all the changes or you do it yourself, and if otherwise please let me know. Thanks -[[User:The Living love|The Living love]] ([[User talk:The Living love|talk]]) 02:55, 13 ga Maris, 2019 (UTC)
::Zanyi reply ta WhatsApp. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 18:35, 14 ga Maris, 2019 (UTC)
:Slm [[user:Ammarpad|Ammar]] na maka magana ta whatsapp da email, dangane da message din da AffCom suka dawo dashi. Yanzu bansan me zaka ce ba.[[User:The Living love|The Living love]] ([[User talk:The Living love|talk]]) 14:28, 7 ga Yuli, 2019 (UTC)
::Nayi reply. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 10:49, 8 ga Yuli, 2019 (UTC)
== Moustapha ==
Hakananna sai nayi nazari
== I-mel ==
Sannu! Na turo maka sakon I-mel.
Na gode. [[User:Engr Muhammad Khamis|Engr Muhammad Khamis]] ([[User talk:Engr Muhammad Khamis|talk]]) 09:11, 10 ga Faburairu, 2019 (UTC)
narda
== Gyara ==
Barka da rana!
Ina son Na ankarar da admins wata matsala da na gano ta a wannan shafin. Matsalar kuwa itace mu masu amfani da wayoyi wajen editing wannan shafin baya bude mana a Babban Shafi (desktop version), Idan da mai yiwuwa to a gyara. - [[User:Abubakar A Gwanki|Abubakar A Gwanki]] ([[User talk:Abubakar A Gwanki|talk]]) 11:56, 4 ga Maris, 2019 (UTC)
:{{@|Abubakar A Gwanki}} OK, ina ganin wannan haka site din yake ne. Yanzu kaga nima ina kan wayar hannu ne, in kana son komawa desktop version, saidai ka latsa "Babban shafi" da kanka, zaka ga wurin a can kasan kowane shafi. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 12:08, 4 ga Maris, 2019 (UTC)
== gidanhaki ==
Gidanhaki dai shiya ce mai din bin tarifi ta kafune tun da zuwan shehu uthaman bin fodiyo allah shi yarda dashi izuwa kawo yanzu sai dai karin suna datakeyi a sassa daban daban da fannin muhammad sani gidanhaki
Slm ammarpad dan allah inaso na kirkiri shafuka na hausa
Assalam
== Kwankwaso,s wife ==
Kwankwaso,s wife
== Various requests ==
Hello, Could you please:
*Replace the [[MediaWiki:Common.css|Hausa wiki css]] with the [[:en:MediaWiki:Common.css|english wiki css]]. It fixes, amongst others, the position of the infoboxes.
*Delete these two pages: [[Template:Wikibase]], [[Module:Wikibase]].
*Edit these localization pages (Just modify the values on the right hand side):
**[[Template:Infobox biography/localize]].
**[[Template:Infobox biography/sport/basketball/localize]].
**[[Template:Infobox biography/sport/football/localize]].
**[[Template:Infobox biography/sport/tennis/localize]].
Thanks. [[User:Sami At Ferḥat|Sami At Ferḥat]] ([[User talk:Sami At Ferḥat|talk]]) 18:23, 15 Mayu 2019 (UTC)
== Alijos A Shehu ==
Sunan DUNiYA
== Ibrahim kabiru gagarawa ==
Ina Neman yadda zan bude account na Wikipedia
:{{@| 197.210.47.39}} Ka shiga [[Special:CreateAccount]]. Ko kuma ka tura man sunanka da email ta email dina <code>ammar@wikimedia.org.ng</code>. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 17:04, 13 ga Yuni, 2019 (UTC)
== Muhamadu ==
Salm YA AKEBUDE EMAIL
== yusuf ==
Ibrahim
== sa idu musa ==
riji yan gwamgwam jido dawakin kudu kano
== sa idu musa rijiya gwamgwam jido dawakin kudu IP ==
Yayi daidai kobaiyiba awayar mindakai
== 88465702 ==
Kaka ari
== layisantara ==
lawal ninazauna awurare dabandaba naungowa natashi dagabayan garin daura sunwajan gari shadam bu
== Aslm barkan'mu da warhaka ina mana patan alkhairi baki daya yan uwana musilmai ==
Ina godiya ga allah daya bamu damar yadda damu kasance atare da juna
== babani ==
112202
== Translation ==
I want to know if I can translate a Wikipedia article from 'English Wikipedia' to 'Hausa Wikipedia'. If yes, I want to know more about it. Thanks.
== ibraheem Adamu gumel jigawa state ==
barkanku DA
fatan kuna lafeeya I want be among members of this organization
wannni yafara shugaban kasa a nejire
== Neman taimako ==
Barkanku da aiki, ni sunana ABDULMALIK MANSUR ina zaune a garin kano nayi rijista da wannan shafi ne domin nima na bada gudunmowa. Dan Allah ina bukatar shawarwarinku da kuma taimakon ku na gode.
Godiya [[User:Maliky|Maliky]] ([[User talk:Maliky|talk]]) 17:25, 13 ga Augusta, 2020 (UTC)
:Yawwa {{@|Maliky}} Barka da zuwa, kamar dame dame kake bukatar ka sani? –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 22:31, 16 ga Augusta, 2020 (UTC)
Kamar yadda ake yin table da kuma saka hoto. [[User:Maliky|Maliky]] ([[User talk:Maliky|talk]]) 11:41, 14 Satumba 2020 (UTC)
== Muhammad Huwaidahu sufi ==
Facebook
Wkslm lafiya kalau
== 0852 ==
Aa
== Aliyu iliyasu dangada ==
Nima inaso nabada gudummawa sosai Dan kara bunkasa yaren hausa innasamu damar hakan dukda ba sosai nake fashintar turanciba amma ina ganeshi
misali wasu kalmomi da zamuso agyagygyara kuma muna munna da akasamar da wannan shafin
muna jinjina maka matuka very good,
[[Special:Contributions/105.112.25.48|105.112.25.48]] 10:00, 7 Oktoba 2020 (UTC)
:Yawwa yayi kyau, kuma muna maraba daku. Zaka iya shiga group dinmu na WhatsApp domin ci gaba da tattaunawa da kuma sanin shirye shiryen mu. Kuma ya kamata ka [[Special:CreateAccount|kirkiri sabon account]] don ka samu username na dindindin. Kana iya sake tambaya na idan kana neman karin bayani. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 10:09, 7 Oktoba 2020 (UTC)
== ismail ==
Labaran duniya
== Abdullahi dahiru odo ogun ==
Barkan muda warhaka!
:Yawwa. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 11:58, 31 ga Janairu, 2021 (UTC)
== na kirkira mukala ==
Ya zan sanya reference
::Ka duba shafinka na tattaunawa na anyi maka bayanin hakan. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 14:08, 16 ga Faburairu, 2021 (UTC)
== From ==
Ghy
== J k musa yaro ==
Son annabi shine so har abada shine son da mutum zai rika ya amfanar dashi duniya da lahira
Allah kasa mudace allah kasamu cekinyan tatu bayin ka
Asslm dan Allah ina da tambaya idan kana kusa
== mansir isah ==
unguwar.magaji. kakngi.giwa.area.Kaduna.state
Crawle
== aminuidris0808811 ==
aminuiris
== Auwal dalladi kargi ==
An haifi auwal a ranar 01/06/2000
== Databox ==
Asslm. Ammar ya ake sanya databox. Na yi translation na [[Jami'ar Jos]] amman daga baya naga '''Uncle bash''' ya saka databox. [[User:BnHamid|BnHamid]] ([[User talk:BnHamid|talk]]) 08:38, 11 Nuwamba, 2022 (UTC)
:@[[User:BnHamid|BnHamid]], Za ka rubuta <nowiki>{{databox}}</nowiki> ne a farkon article din. Har da brackets (braces) din. Daga nan zaka ga information din ya fito. A wani article din kuma ba zaka gani ba, amma duk daya ne. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 12:04, 11 Nuwamba, 2022 (UTC)
::@[[User:Ammarpad|Ammarpad]], na saka ma [[Jami'ar Jihar Kaduna]] yayi. [[User:BnHamid|BnHamid]] ([[User talk:BnHamid|talk]]) 16:34, 11 Nuwamba, 2022 (UTC)
==Neman shawara==
Masha Allah
Gaskiya naji dadi sosai kasancewar ansamu mai kula da page na Wikipedia da Hausa hakan ba qaramin cigaba ne ba ace Yaren Hausa yasamu irin wannan daukaka ta hanyar Mr.Ammarpad.
Mr. Ammarpad ina jinjina a gareka,Allah yaqara daukaka,yayimaka jagora adukan lamurranka.
A qarshe ina neman shawarar ka akan yadda za,ayi nabudawa garina Salame Wikipedia,Kasancewar Salame tsohon garine mai dinbin tarihi a daular Usmaniyya Wanda shine mahaifar Sheik Abdulqadir bn Mustafa alturud Salame.
Daga Kabiru Aliyu Salame,Gwadabawa local government,Sokoto state,Nigeria. [[User:Kabir salame|Kabir salame]] ([[User talk:Kabir salame|talk]]) 18:54, 11 Nuwamba, 2022 (UTC)
:Barka da zuwa Malam Kabir, muna farin ciki da zuwanka.
:Ka duba tutorial din mu: [[Wikipedia:Tutorial]] akwai bayani sosae akan yadda zaka yi gyara da ƙirƙira sabbin muƙaloli a Wikipedia.
:Akwai kuma bayani na musamman a wannan shafin shima: [[Wikipedia:Yadda ake rubuta muƙala]]. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 17:46, 14 Nuwamba, 2022 (UTC)
<u>ja layi</u> COMMUNIYT SYSTERM ALL THE USE VALU TRY [[Special:Contributions/197.210.70.246|197.210.70.246]] 23:09, 7 Disamba 2022 (UTC)
== Jami u lawal ==
Allah yajikan zulaihatu
== Databox ==
Barka da safe, Ammar,
Ina fata kana lafiya. Congratulations on the work you are doing to add "databox" to articles where it was missing! I have been doing that manually for a long time but you have very clearly found a faster way to do it. :) Could you tell me which tool you are using? Nagode sosai, –[[User:DonCamillo|DonCamillo]] ([[User talk:DonCamillo|talk]]) 07:00, 22 ga Faburairu, 2023 (UTC)
:Barka da yau {{@|DonCamillo|p=}} and sannu da ƙoƙari. Yes yana da wahala manually and can be quite slow. Ina amfani ne da custom PHP code ta hanyar [https://ha.wikipedia.org/w/api.php?action=help&modules=edit module na editing], ba tool bane dake a kan wiki ba. Nagode. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 21:00, 22 ga Faburairu, 2023 (UTC)
== Saifillahi Abdullahi mlf ==
Kaura ne katsina
SANI ABAKAR S D P SOKOTO WAMAKKO LG RUGGAR MONDE AR
== Abia ==
Anyinasarar kama dantaaddaa'ngelzarma'jihar yobe karamunhukumar fune
== ILIYASU UMAR KANYA BABBA JIGAWA ==
ILIYASU UMAR KANYA BABBA JIGAWA
== FUNAKAA ==
FUNAKAA
agaskiya inada tambaya
to kamar ita wannan kasar ta jamhoriyar nijar wane laifine muhammadu bazoum yake dashi har sukan yimasa juyi mulki
== Gaisuwa ==
Na gode kwarai,muna alfahari daku wurin nuna kulawa akan mu, Godiya nake [[User:El-Abdallaah|El-Abdallaah]] ([[User talk:El-Abdallaah|talk]]) 07:59, 31 ga Augusta, 2023 (UTC)
:Nagode, @[[User:El-Abdallaah|El-Abdallaah]]. Barka da ƙoƙari. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 22:53, 1 Satumba 2023 (UTC)
== Usman abubakar ==
Ita rayuwa wace abace da Allah madau kakin sarki yatsa ramana ita
== ci kekken sunan saiyadina abubakar ==
Ci kekken sunan saiyadina abubakar [[Special:Contributions/105.112.235.123|105.112.235.123]] 15:56, 9 ga Janairu, 2024 (UTC)
== maganin daji ==
maganin daji [[Special:Contributions/2C0F:ECF0:661:3B00:784B:D816:34A7:3ED6|2C0F:ECF0:661:3B00:784B:D816:34A7:3ED6]] 20:01, 19 ga Janairu, 2024 (UTC)
== Ali musa ==
An haife shi
Chida ga watan Oktoba
1986 cikin@
gari gidan kube @
dake jahar maradi
[[Nigerien Party for Democracy and Socialism]] [[Special:Contributions/41.254.48.53|41.254.48.53]] 21:45, 24 ga Janairu, 2024 (UTC)
== Rigar kusa ==
"Rigar kusa" kauye ne dake karamar hukumar musawa katsina state.
Rigar kusa kauye ne mai dauke dauke da yawa matasa da kuma dattawa masana sunce rigar kusa tsohon gari ne.
Rigarkusa kauyika da dama yahada da yar kiya,sabongida slow,bambama da sauransu.
Tana wutar nantarki da asibiti da makaranta primary da nasury.
== Ghana Boy 055 ==
Chapiou
@ [[Special:Contributions/154.160.9.24|154.160.9.24]] 12:09, 21 ga Maris, 2024 (UTC)
== ALIYO ==
BORNO
== Namespaces ==
Hi!
You [https://ha.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3A%C6%98ofan_al%27umma&diff=213527&oldid=181184 emptied] the page "Wikipedia:Ƙofan al'umma" some time ago.
There was a section I added there with a question about namespace names. It can be seen here in an old revision: [https://ha.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:%C6%98ofan_al%27umma&oldid=181178#Namespaces
You know the Hausa language, and you are also very experienced with MediaWiki. Can you please check the table and tell me whether the proposed names are good?
Thanks! [[User:Amire80|Amir E. Aharoni]] ([[User talk:Amire80|talk]]) 18:30, 11 ga Afirilu, 2024 (UTC)
:I made a new section about this here: [[Wikipedia:Kofan al'umma#Namespace name translations]]. [[User:Amire80|Amir E. Aharoni]] ([[User talk:Amire80|talk]]) 20:01, 12 ga Afirilu, 2024 (UTC)
== Shehu gibirima ==
Shehu gibirima [[Musamman:Contributions/102.91.4.40|102.91.4.40]] 19:03, 24 ga Yuni, 2024 (UTC)
== Salisu garba ==
Assalamu alaikum inason tan baya kozan shiwaka tana da sinada rin ciwon tayi pot
== Shin taya gobarar greenhouse katsina ta faru ==
Shin taya gobarar greenhouse katsina ta faru [[Musamman:Contributions/105.112.117.72|105.112.117.72]] 13:47, 28 ga Augusta, 2024 (UTC)
== ABDULRAHMAN HARUNA ==
KADUNA
== Bbca ==
A
== HAUSA RIGAR SILKE ==
DUK WANI ABU DA YA SHAFI INGANTA HARSHEN HAUSA DA HAƁAKATA [[User:ƊANDOGO BUNGUƊU|ƊANDOGO BUNGUƊU]] ([[User talk:ƊANDOGO BUNGUƊU|talk]]) 15:05, 2 ga Maris, 2025 (UTC)
== shaaibu ==
JIGAWA
== SHEHU USMANU ==
GADA BUNGUDU ZAMFARA NIGERIA
== AmmarBot for Swahili Wikipedia ==
Hello brother,
I hope you are doing great after the series of sessions at Wikimania. I also hope you've returned safely to your home country.
I was just asking about the bot issue which I shared with you back in Nairobi. Any progress so far? [[User:Muddyb|Muddyb]] ([[User talk:Muddyb|talk]]) 12:36, 15 ga Augusta, 2025 (UTC)
:Hello @[[User:Muddyb|Muddyb]], I am fine. I hope you reached home safely too.
:I have set up the code now, I just need the translated text. Please share the welcome text. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 17:22, 16 ga Augusta, 2025 (UTC)
::Hello back @[[User:Ammarpad|Ammarpad]]. I have replied to the email. [[User:Muddyb|Muddyb]] ([[User talk:Muddyb|talk]]) 17:46, 17 ga Augusta, 2025 (UTC)
== 7 ==
uyt [[Musamman:Contributions/~2025-29458-90|~2025-29458-90]] ([[Tattaunawar user:~2025-29458-90|talk]]) 17:51, 20 Oktoba 2025 (UTC)
Taba nono na mace
== Lawan abdulhamid ==
Lawan abdulhamid kano
MIYzansa
== Nakasa yin rijista ==
Nakasa yin rajista miyasane
== SLM ==
SLM
== Isma.il.abdul.yar.runfa ==
08142754552
Aslm da farko sunana Abdul'aziz Anas ni ina yankin malumfashi ne '''mazaunin yakinkin karamar hukumar malumfashi garin YABA taken wanna rubutu da nakeyi shine ina da burin naga na wallafar da wani littafi Wanda na rubuta na da mashi suna rayuwar mu a yau .Wannan shine taken Wannan rubutu''' [[Musamman:Contributions/~2026-11554-74|~2026-11554-74]] ([[Tattaunawar user:~2026-11554-74|talk]]) 13:02, 21 ga Faburairu, 2026 (UTC)
== Suleman yakubu yargaba alhaji ==
suleman yakubu yargaba alhaji
[[Musamman:Contributions/~2026-11940-32|~2026-11940-32]] ([[Tattaunawar user:~2026-11940-32|talk]]) 22:34, 22 ga Faburairu, 2026 (UTC)
== Dodik ==
imomaliyev [[Musamman:Contributions/~2026-12770-62|~2026-12770-62]] ([[Tattaunawar user:~2026-12770-62|talk]]) 13:18, 26 ga Faburairu, 2026 (UTC)
== Fulani daneji ==
danejawa
[[Musamman:Contributions/~2026-12974-74|~2026-12974-74]] ([[Tattaunawar user:~2026-12974-74|talk]]) 22:35, 27 ga Faburairu, 2026 (UTC)
== Tarihin fulani daneji ==
danejawa [[Musamman:Contributions/~2026-12974-74|~2026-12974-74]] ([[Tattaunawar user:~2026-12974-74|talk]]) 22:36, 27 ga Faburairu, 2026 (UTC)
== NURA FADA MUHAMMED ==
assalama alaikum waramatullah ta alawabar katuhum dafar kodai sunana NURA FADA MUHAMMED MUBI kemikagai suwaga shugabannin kasarmu najeriya dakuma sauran gomnonin jahohin dake afadin najeriya tareda rokon allah subahanahu wata alamadaukakin yabawa shugaban kasar nigeria nisan kona da yawan nasarar wajenganin anshimma wannan zaben dayatinkaromu nashekara ta 2027 alfarman annabi tareda rokonku dan allah dan annabin allah idon allah yasa wanan sakon taje indanake keutata zato taje todan allah kuyikokarin nemoni a number tawa don da sauran bayanin ne al,umar najeriya 07025450283, inajiranku
== inason zuwa gambiya ==
neman aure zasu bani [[Musamman:Contributions/~2026-13669-78|~2026-13669-78]] ([[Tattaunawar user:~2026-13669-78|talk]]) 02:28, 3 ga Maris, 2026 (UTC)
== Nazifi ==
yes [[Musamman:Contributions/~2026-13801-80|~2026-13801-80]] ([[Tattaunawar user:~2026-13801-80|talk]]) 16:48, 3 ga Maris, 2026 (UTC)
== Usmanisah01234@gmail.com ==
Usmanu [[Musamman:Contributions/~2026-14055-73|~2026-14055-73]] ([[Tattaunawar user:~2026-14055-73|talk]]) 20:11, 4 ga Maris, 2026 (UTC)
== AISHA ABDULLAHI ==
assalama alaikum mutanen wikipedia hausa
== Abdul Aziz ==
Ssdf [[Musamman:Contributions/~2026-14413-94|~2026-14413-94]] ([[Tattaunawar user:~2026-14413-94|talk]]) 07:21, 6 ga Maris, 2026 (UTC)
== YAHAYA MUSA ==
6/3/2026
Ni atemakeni bandasanaa
== Isah Abubakar ==
kaduna steste nigeria
inaneman temaku kudi
[[Musamman:Contributions/~2026-14783-76|~2026-14783-76]] ([[Tattaunawar user:~2026-14783-76|talk]]) 05:47, 8 ga Maris, 2026 (UTC)
== Help ==
Please help me improve [[Gaza genocide|this]] article I recently created; my Hausa language skills are poor. Also, please add [[:en:Gaza_genocide|this]] article to the Hausa Wikipedia as it is important. Thank you. [[User:جودت|جودت]] ([[User talk:جودت|talk]]) 15:48, 8 ga Maris, 2026 (UTC)
== Tsakanin sani jingir da Bala lau waye shugaban izalah ==
Tsakanin sani jingir da Bala lau waye shugaban izalah [[Musamman:Contributions/~2026-14911-34|~2026-14911-34]] ([[Tattaunawar user:~2026-14911-34|talk]]) 18:45, 8 ga Maris, 2026 (UTC)
== INASONASHIGA ==
WALLAHI
== Alkasim ==
alkasim [[Musamman:Contributions/~2026-15496-73|~2026-15496-73]] ([[Tattaunawar user:~2026-15496-73|talk]]) 13:39, 11 ga Maris, 2026 (UTC)
== Alkasim ==
alkasim [[Musamman:Contributions/~2026-15496-73|~2026-15496-73]] ([[Tattaunawar user:~2026-15496-73|talk]]) 13:40, 11 ga Maris, 2026 (UTC)
Jahan dosso partama nawa ne Garett [[Musamman:Contributions/~2026-15494-30|~2026-15494-30]] ([[Tattaunawar user:~2026-15494-30|talk]]) 23:24, 11 ga Maris, 2026 (UTC)
== Auwalu mansur gaya ==
A garin gaya na bada tallafin Ramadan a Kofar gidan Sarkin garin Wanda ya hada da shinkafa da wake da ruwan Leda da lemon fata
== Block review ==
Hi! Could I ask for your review of the block on [[Musamman:Contributions/Adamu ab|Adamu ab]] placed by a global sysop roughly a year ago? If you do not think their contributions necessitate it, I'd recommend removing the block.
The short version on my end is that [[Special:CentralAuth/Adamu ab|Adamu ab]] created a new account, [[Special:CentralAuth/Adamu mc|Adamu mc]], after their account was blocked and subsequently locked. I identified this yesterday and globally blocked the new account. However, reviewing their edits, I don't think they're actually connected to AhmedMustafaaaa. If their contributions to this wiki do not warrant a block, removing their previous account's block would be useful. Thanks for your time, and let me know if I should send this request elsewhere. Best, [[User:Vermont|Vermont]] ([[User talk:Vermont|talk]]) 18:40, 16 ga Maris, 2026 (UTC)
:Hi @[[User:Vermont|Vermont]], I am not very familiar with this user, but from looking at the accounts involved, I agree they are the least likely to be AhmedMustafaaaa. Although [[User:Adamu ab|Adamu ab]] appears to be independently blocked on Wikidata and MediaWiki.org for unrelated reasons, their actions here on this wiki are quite acceptable and do not warrant a block.
:I am fine with removing the block from the older account. However, it is worth noting that they created Adamu_ab about a month before the first account was blocked. They then immediately switched to the second account on the day the first was blocked. They need to stick to a single account and appeal blocks from there. –[[User:Ammarpad|Ammarpad]] ([[User talk:Ammarpad|talk]]) 10:33, 18 ga Maris, 2026 (UTC)
::@[[User:Ammarpad|Ammarpad]]: Indeed - part of a global unblock for them would be a commitment to using a single account, and the old account will likely remain locked. Thanks for looking into this. [[User:Vermont|Vermont]] ([[User talk:Vermont|talk]]) 14:49, 18 ga Maris, 2026 (UTC)
== Jimi boi gk ==
Washer boi
== (Ibrahim bako) ==
Bissimillahi rahamani rahim
== Zanshuga ==
masha Allah [[Musamman:Contributions/~2026-17709-67|~2026-17709-67]] ([[Tattaunawar user:~2026-17709-67|talk]]) 20:02, 21 ga Maris, 2026 (UTC)
@[[User:Ammarpad|Ammarpad]] [[Musamman:Contributions/~2026-17806-26|~2026-17806-26]] ([[Tattaunawar user:~2026-17806-26|talk]]) 22:04, 21 ga Maris, 2026 (UTC)
== I need to edit ==
yusuf bin shaik [[Musamman:Contributions/~2026-18422-17|~2026-18422-17]] ([[Tattaunawar user:~2026-18422-17|talk]]) 01:37, 25 ga Maris, 2026 (UTC)
== Dari daya ==
Litafi dari daya
== Gali ==
Gufanar da mal. Nasir el rufa'i a gabar kotu
== ALI ISA JC NAWA ==
CHAM
== Sai anjima ==
sai anjima
[[Musamman:Contributions/~2026-19045-00|~2026-19045-00]] ([[Tattaunawar user:~2026-19045-00|talk]]) 11:00, 27 ga Maris, 2026 (UTC)
== xxwxx ==
pap pu wwxx [[Musamman:Contributions/~2026-19636-09|~2026-19636-09]] ([[Tattaunawar user:~2026-19636-09|talk]]) 18:16, 29 ga Maris, 2026 (UTC)
== Masaudu ==
Ina son koyon NAHAWU
[[Musamman:Contributions/~2026-20180-81|~2026-20180-81]] ([[Tattaunawar user:~2026-20180-81|talk]]) 10:05, 1 ga Afirilu, 2026 (UTC)
== Ina bukatar taimakonku ==
Ina bukatar taimakonku [[Musamman:Contributions/~2026-20156-98|~2026-20156-98]] ([[Tattaunawar user:~2026-20156-98|talk]]) 12:50, 1 ga Afirilu, 2026 (UTC)
== Menene amfanin na'a na'a. ==
Menene amfanin na'a na'a. [[Musamman:Contributions/~2026-20503-90|~2026-20503-90]] ([[Tattaunawar user:~2026-20503-90|talk]]) 01:46, 3 ga Afirilu, 2026 (UTC)
== Learning physics topics ==
Explain why ph [[Musamman:Contributions/~2026-20678-19|~2026-20678-19]] ([[Tattaunawar user:~2026-20678-19|talk]]) 08:30, 4 ga Afirilu, 2026 (UTC)
== ١٢٣٤٥ ==
روحاني [[Musamman:Contributions/~2026-20875-04|~2026-20875-04]] ([[Tattaunawar user:~2026-20875-04|talk]]) 15:56, 4 ga Afirilu, 2026 (UTC)
== Chrome ==
روحاني [[Musamman:Contributions/~2026-20860-61|~2026-20860-61]] ([[Tattaunawar user:~2026-20860-61|talk]]) 16:09, 4 ga Afirilu, 2026 (UTC)
== Inason shiga kasara ==
yanada sauki kokuma yabinyake Kuma yakudian kasar suke
[[Musamman:Contributions/~2026-21619-45|~2026-21619-45]] ([[Tattaunawar user:~2026-21619-45|talk]]) 15:43, 7 ga Afirilu, 2026 (UTC)
== Fty ==
Fg [[Musamman:Contributions/~2026-21613-47|~2026-21613-47]] ([[Tattaunawar user:~2026-21613-47|talk]]) 04:11, 8 ga Afirilu, 2026 (UTC)
== Alikirashi45 ==
alikirashi
[[Musamman:Contributions/~2026-21759-98|~2026-21759-98]] ([[Tattaunawar user:~2026-21759-98|talk]]) 11:05, 8 ga Afirilu, 2026 (UTC)
== Alikirashi45 ==
alikirashi
[[Musamman:Contributions/~2026-21759-98|~2026-21759-98]] ([[Tattaunawar user:~2026-21759-98|talk]]) 11:06, 8 ga Afirilu, 2026 (UTC)
== Jibril auwal hamza ==
Inaso Na goge asusuna Na access bank Nada Wani asusuna Yaya zanyi domin Yin hakan
== Usseni. Ibbirashim ==
08133144879 [[Musamman:Contributions/~2026-23155-49|~2026-23155-49]] ([[Tattaunawar user:~2026-23155-49|talk]]) 14:59, 14 ga Afirilu, 2026 (UTC)
== Correction ==
The image of the statue, is not of Tullio Moneta but that of his Uncle/Great uncle, Ernesto Theodore Moneta.
Tullio lived in Johannesburg, South Africa, not Durban. Mike Hoare lived in the Durban area.
Wikipedia is a popular site as a source of credible information. Please be certain of facts before posting information on people. Thank you. [[Musamman:Contributions/~2026-23654-39|~2026-23654-39]] ([[Tattaunawar user:~2026-23654-39|talk]]) 17:00, 16 ga Afirilu, 2026 (UTC)
== Ahmad Rufai ==
Ahmad Rufai [[Musamman:Contributions/~2026-23571-21|~2026-23571-21]] ([[Tattaunawar user:~2026-23571-21|talk]]) 23:36, 16 ga Afirilu, 2026 (UTC)
== Sutura ==
Sutura [[User:Ahamad roufaï|Ahamad roufaï]] ([[User talk:Ahamad roufaï|talk]]) 23:44, 16 ga Afirilu, 2026 (UTC)
== Wai dan Allah Da gaskene Akwai duniya Asama kamar wannan duniyar tamu ==
Wai dan Allah Da gaskene Akwai duniya Asama kamar wannan duniyar tamu [[Musamman:Contributions/~2026-24499-81|~2026-24499-81]] ([[Tattaunawar user:~2026-24499-81|talk]]) 09:23, 22 ga Afirilu, 2026 (UTC)
== Misali kasa ko bishyu haka ==
Wai dan Allah Da gaskene Akwai duniya Asama kamar wannan duniyar tamu [[Musamman:Contributions/~2026-24499-81|~2026-24499-81]] ([[Tattaunawar user:~2026-24499-81|talk]]) 09:24, 22 ga Afirilu, 2026 (UTC)
== Alhamdu lillah ==
masha Allah [[Musamman:Contributions/~2026-24815-45|~2026-24815-45]] ([[Tattaunawar user:~2026-24815-45|talk]]) 16:13, 22 ga Afirilu, 2026 (UTC)
== Itaciyyar zamani ==
shin tayaya Zan Iya gabatar Da darasi Mai Anfani a wannan gida Dan cigaban Al,umma GABA daya . Zan so in Samu damar Hakan in sha Allah. [[Musamman:Contributions/~2026-25442-87|~2026-25442-87]] ([[Tattaunawar user:~2026-25442-87|talk]]) 13:35, 26 ga Afirilu, 2026 (UTC)
== You may be an eligible candidate for the U4C election ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Greetings,
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.
This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.
The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.
In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:33, 28 ga Afirilu, 2026 (UTC) </div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471754 -->
== Inaso temako ==
Please please please temako [[Musamman:Contributions/~2026-26771-95|~2026-26771-95]] ([[Tattaunawar user:~2026-26771-95|talk]]) 09:09, 2 Mayu 2026 (UTC)
== Abdullahi rabiu ==
<big>barka da warhaka akwai bonos da akabani to Amma yakifita me matsalan ne</big> [[Musamman:Contributions/~2026-26723-12|~2026-26723-12]] ([[Tattaunawar user:~2026-26723-12|talk]]) 09:53, 2 Mayu 2026 (UTC)
== Imrana bello kirfi ==
allah ya zaunarmana da kasarmu najeria lafiya [[Musamman:Contributions/~2026-26509-38|~2026-26509-38]] ([[Tattaunawar user:~2026-26509-38|talk]]) 13:49, 2 Mayu 2026 (UTC)
== Imrana bello kirfi ==
allah ya zaunarmana da kasarmu najeria lafiya [[Musamman:Contributions/~2026-26509-38|~2026-26509-38]] ([[Tattaunawar user:~2026-26509-38|talk]]) 13:52, 2 Mayu 2026 (UTC)
== Dangote ==
Dangote
[[Musamman:Contributions/~2026-27105-69|~2026-27105-69]] ([[Tattaunawar user:~2026-27105-69|talk]]) 23:40, 4 Mayu 2026 (UTC)
== Zakiiya.karatu.bakadastarki ==
Zakaiya.karatubakadastarki [[Musamman:Contributions/~2026-27714-30|~2026-27714-30]] ([[Tattaunawar user:~2026-27714-30|talk]]) 06:40, 8 Mayu 2026 (UTC)
== Ashiru nagoma provision store Ajingi ==
Al asheer rahama provision store Ajingi [[Musamman:Contributions/~2026-27907-24|~2026-27907-24]] ([[Tattaunawar user:~2026-27907-24|talk]]) 20:30, 8 Mayu 2026 (UTC)
jvkdlzd5go9sf5nll8tdmguq37ffvx0
Bayajidda
0
9594
832858
832097
2026-05-09T07:25:47Z
Ashiru Lawal
24821
832858
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanan da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu in) har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace Ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma kishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci yaci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa bata da ruwan da za ta iya ba shi yasha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma ne cikin daren lahadi a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shifa zaije ya debo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har yaje to ajalin sane ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen bashi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai yaji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda yasa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da kafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
3kphilg8lan2ligaf0a5kspznvm4s00
832859
832858
2026-05-09T07:26:15Z
Ashiru Lawal
24821
832859
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu in) har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace Ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma kishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci yaci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa bata da ruwan da za ta iya ba shi yasha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma ne cikin daren lahadi a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shifa zaije ya debo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har yaje to ajalin sane ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen bashi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai yaji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda yasa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da kafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
mgtw611hdm2pmtzme5xhjutpg8khayj
832860
832859
2026-05-09T07:26:52Z
Ashiru Lawal
24821
832860
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu in) har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace Ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma kishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci yaci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa bata da ruwan da za ta iya ba shi yasha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma ne cikin daren lahadi a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shifa zaije ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har yaje to ajalin sane ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen bashi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai yaji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda yasa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da kafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
4kcultymj2r85fj981x2e1qj1urljv8
832861
832860
2026-05-09T07:27:15Z
Ashiru Lawal
24821
832861
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu in) har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace Ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma kishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci yaci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa bata da ruwan da za ta iya ba shi yasha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma ne cikin daren lahadi a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shifa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har yaje to ajalin sane ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen bashi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai yaji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda yasa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da kafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
d82z63ua4oxeo7z20h7fprt5lwgipei
832862
832861
2026-05-09T07:27:37Z
Ashiru Lawal
24821
832862
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu in) har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace Ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma kishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci yaci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa bata da ruwan da za ta iya ba shi yasha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma ne cikin daren lahadi a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har yaje to ajalin sane ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen bashi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai yaji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda yasa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da kafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
el053l1sbrwdceyb4h4n3lnr1lqvin2
832863
832862
2026-05-09T07:28:20Z
Ashiru Lawal
24821
832863
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu in) har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace Ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma kishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci yaci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa bata da ruwan da za ta iya ba shi yasha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma ne cikin daren lahadi a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har yaje to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen bashi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai yaji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda yasa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da kafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
tfncn62j571p1vwh0uu0sphr88zxk9h
832864
832863
2026-05-09T07:28:42Z
Ashiru Lawal
24821
832864
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu in) har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace Ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma kishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci yaci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa bata da ruwan da za ta iya ba shi yasha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma ne cikin daren lahadi a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har yaje to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai yaji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda yasa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da kafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
2ftyv7ojoshxl6qw2c91wccjpslqq32
832865
832864
2026-05-09T07:29:01Z
Ashiru Lawal
24821
832865
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu in) har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace Ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma kishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci yaci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa bata da ruwan da za ta iya ba shi yasha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma ne cikin daren lahadi a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har yaje to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai yaji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda yasa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da kafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
hdnivjy0prtosf0mfyno7a9zve161v9
832867
832865
2026-05-09T07:29:37Z
Ashiru Lawal
24821
832867
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu in) har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace Ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma kishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci yaci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa bata da ruwan da za ta iya ba shi yasha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma ne cikin daren lahadi a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har yaje to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai yaji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da kafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
p0qsi4ablpym7jyz2k0143ie1wo6xyl
832868
832867
2026-05-09T07:30:03Z
Ashiru Lawal
24821
832868
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu in) har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace Ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma kishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci yaci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa bata da ruwan da za ta iya ba shi yasha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma ne cikin daren lahadi a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har yaje to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai yaji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
0vw0etq0m924rw72dc7y3dr1f6344fc
832869
832868
2026-05-09T07:30:35Z
Ashiru Lawal
24821
832869
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu in) har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace Ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma kishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci yaci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa bata da ruwan da za ta iya ba shi yasha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma ne cikin daren lahadi a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai yaji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
6ls9cgxo1ca39t5m55s4cebsgkdv3s3
832870
832869
2026-05-09T07:31:28Z
Ashiru Lawal
24821
832870
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu in) har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace Ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma kishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci yaci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa bata da ruwan da za ta iya ba shi yasha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai yaji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
md0b5vg6o3la9jn8bx10h46zgy0puo1
832871
832870
2026-05-09T07:31:55Z
Ashiru Lawal
24821
832871
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu in) har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace Ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci yaci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa bata da ruwan da za ta iya ba shi yasha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai yaji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
8i7y5eg9z282zobhagqa5btjmabskt7
832872
832871
2026-05-09T07:32:18Z
Ashiru Lawal
24821
832872
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu in) har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace Ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa bata da ruwan da za ta iya ba shi yasha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai yaji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
gwuwd8n40hqqs0tej6o8gwkfz0fchr3
832873
832872
2026-05-09T07:32:57Z
Ashiru Lawal
24821
832873
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace Ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa bata da ruwan da za ta iya ba shi yasha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai yaji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
s61sjfagi554nz037v4o76008c3d58z
832874
832873
2026-05-09T07:33:19Z
Ashiru Lawal
24821
832874
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace Ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa bata da ruwan da za ta iya ba shi yasha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
9n6ovlt1pxdpjy6agcd1awtkwotkhft
832876
832874
2026-05-09T07:34:09Z
Ashiru Lawal
24821
832876
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa bata da ruwan da za ta iya ba shi yasha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
rnijr4exblkvwn5xy4ets151rntlk7e
832877
832876
2026-05-09T07:34:52Z
Ashiru Lawal
24821
832877
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi yasha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
qv8agfojio0293u55l7uj8bdwotqu3x
832878
832877
2026-05-09T07:35:49Z
Ashiru Lawal
24821
832878
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke bashi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
5bp5gvimul6puu8x9mdi0l7der3qgkk
832879
832878
2026-05-09T07:38:40Z
Ashiru Lawal
24821
832879
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa kusuguro a duk faɗin garin na Daura jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
5iswsj0k62zlzy6t7wur5o4gp6piz84
832881
832879
2026-05-09T07:40:12Z
Ashiru Lawal
24821
832881
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa ke tsoron ta a kusuguro a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
k55mjgltmb6f6i6r2v66t1ju2lfnkct
832882
832881
2026-05-09T07:42:26Z
Ashiru Lawal
24821
832882
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa ke tsoron ta a kusuguro a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar ma tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
etoaoaj9xevb5hrw9bgs6by5qsh01u0
832883
832882
2026-05-09T07:43:18Z
Ashiru Lawal
24821
832883
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa ke tsoron ta a kusuguro a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai. domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
c0aolusq5c7e8g15npvqduoqgxwrhbm
832884
832883
2026-05-09T07:43:56Z
Ashiru Lawal
24821
832884
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa ke tsoron ta a kusuguro a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da kyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
4vm2bk5jogy5ia925htdbenil02tvmc
832885
832884
2026-05-09T07:44:29Z
Ashiru Lawal
24821
832885
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa ke tsoron ta a kusuguro a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya Sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
4oawy2m0anja3y1y2bjod7p1a8d79km
832886
832885
2026-05-09T07:45:19Z
Ashiru Lawal
24821
832886
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa ke tsoron ta a kusuguro a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi. dole saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
mpn485ewxamh3y1e1dkcm0cmmq9ss1b
832887
832886
2026-05-09T07:46:13Z
Ashiru Lawal
24821
832887
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa ke tsoron ta a kusuguro a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole, Saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
ir9yty9occ1pvtlhbk8sjnfotecgd7x
832889
832887
2026-05-09T07:47:48Z
Ashiru Lawal
24821
832889
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa ke tsoron ta a kusuguro a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yinta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
03y8w2qbx5zwx40tlz6xw0m8ctqoirw
832890
832889
2026-05-09T07:48:57Z
Ashiru Lawal
24821
832890
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa ke tsoron ta a kusuguro a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna mashi hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
p65vribcd43vyzpo159h5698ajxko2c
832891
832890
2026-05-09T07:49:44Z
Ashiru Lawal
24821
832891
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasan ce matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa ke tsoron ta a kusuguro a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
7jt7v6ubyttkng69xhgizldltd22p2w
832892
832891
2026-05-09T07:51:02Z
Ashiru Lawal
24821
832892
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa ke tsoron ta a kusuguro a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
e8ihksjat7v0qqea9exzipbte6zqwyb
832893
832892
2026-05-09T07:51:25Z
Ashiru Lawal
24821
832893
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa ke tsoron ta a kusuguro a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi. amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
f8ykxajfmsglf9gerw3k3yyv1evhan9
832894
832893
2026-05-09T07:52:54Z
Ashiru Lawal
24821
832894
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa ke tsoron ta a kusuguro a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
6sgcvon12oz0ddagfp55l8nl5imh978
832895
832894
2026-05-09T07:54:45Z
Ashiru Lawal
24821
832895
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin Halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa ke tsoron ta a kusuguro a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
cqni4rcco25u5n4mlt2x3pj5qhdu2kr
832897
832895
2026-05-09T07:55:55Z
Ashiru Lawal
24821
832897
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan. wadda kowa ke tsoron ta a kusuguro a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
9jpyucgvahfgcfva989hhlhgoi7orhc
832898
832897
2026-05-09T07:56:48Z
Ashiru Lawal
24821
832898
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta yaje ya ɗebo ruwa ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
czmqixrp9bq5vkbuir61fxzhy3lxpj1
832899
832898
2026-05-09T07:58:08Z
Ashiru Lawal
24821
832899
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da rike shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
c6j4uzz75dl29t45kugjurv1b51gtym
832900
832899
2026-05-09T07:58:48Z
Ashiru Lawal
24821
832900
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada yaje Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
nmp3gy2jjtxsjeohah9znx8p2na7kxy
832901
832900
2026-05-09T07:59:25Z
Ashiru Lawal
24821
832901
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je Amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
1iq2kx6nhpfo5tctaahv1hfji8wrr7u
832902
832901
2026-05-09T08:00:02Z
Ashiru Lawal
24821
832902
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
pouzvgf35brxehyjr0vm8rt7a9hgrfd
832903
832902
2026-05-09T08:00:39Z
Ashiru Lawal
24821
832903
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci harda munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
tl2muf60x7jsc0qvfc0xxgzwepyl5nl
832904
832903
2026-05-09T08:01:19Z
Ashiru Lawal
24821
832904
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari yaje bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
4wedgkouv2o6nqf9ie7peebd0dcfj80
832905
832904
2026-05-09T08:02:15Z
Ashiru Lawal
24821
832905
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an rike yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
rvg7s550l2my2tdibu6qw5genbv6f6d
832908
832905
2026-05-09T08:03:18Z
Ashiru Lawal
24821
832908
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, yaja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
oxblceeb553r5v2d4cktc2adv0269vt
832909
832908
2026-05-09T08:03:50Z
Ashiru Lawal
24821
832909
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja yaja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
d439151pneefdlu3yoeaynjw5b3k7v1
832911
832909
2026-05-09T08:04:19Z
Ashiru Lawal
24821
832911
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja yaji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
3imtfvi03vpsynb995sa82nsjc28cvt
832912
832911
2026-05-09T08:04:55Z
Ashiru Lawal
24821
832912
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani yaji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
1ox3vjcp3tbx4ba0apgx6h2ft10p1gf
832914
832912
2026-05-09T08:05:26Z
Ashiru Lawal
24821
832914
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan yasa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
p55ubz4b4txy4f2pt7df14jffa92f7i
832915
832914
2026-05-09T08:06:17Z
Ashiru Lawal
24821
832915
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar shi da ƙyar da kyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
4eox7t8xd964oyj3fly9wnqzpwtd5hp
832918
832915
2026-05-09T08:07:21Z
Ashiru Lawal
24821
832918
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nan nade gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
lp5zhfnxbmadf73cjsi06ruq95nup5k
832919
832918
2026-05-09T08:08:07Z
Ashiru Lawal
24821
832919
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
t2l2chsxuzzj3c6i5s952aus2pbaqxb
832920
832919
2026-05-09T08:08:45Z
Ashiru Lawal
24821
832920
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar. wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
2zuf0ozsfgi6ggv6211fgfz8d2acfbq
832921
832920
2026-05-09T08:09:19Z
Ashiru Lawal
24821
832921
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan yasa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
clgb5n232l9is7gyuoqxr6xs0l2c2oj
832922
832921
2026-05-09T08:10:10Z
Ashiru Lawal
24821
832922
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
f66qtiw8jnf9jg8q4u6gcxhkcxlvgga
832923
832922
2026-05-09T08:11:25Z
Ashiru Lawal
24821
832923
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar zata cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
7zpltimv0653g6heaglyc1kg7eb8wdo
832925
832923
2026-05-09T08:12:21Z
Ashiru Lawal
24821
832925
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa wuƙar shi mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
9zo2xgglz8s2q4bbebclxkhphnw59uo
832926
832925
2026-05-09T08:13:22Z
Ashiru Lawal
24821
832926
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin nata ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
ax6ko5r6qjq4r50f9bvlxn52hzodxvd
832927
832926
2026-05-09T08:14:46Z
Ashiru Lawal
24821
832927
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
73ig9cchuibnh1w75kmym919774qt7m
832929
832927
2026-05-09T08:15:39Z
Ashiru Lawal
24821
832929
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya debi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
8ujuabtds0cd0piu7umbsepihalfjlu
832930
832929
2026-05-09T08:16:51Z
Ashiru Lawal
24821
832930
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan yasha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
qbtxnz80gr1tkw9f20tfw9bhjjwe8fb
832932
832930
2026-05-09T08:17:45Z
Ashiru Lawal
24821
832932
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika ma tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
au8390f98zg7u638wmngi6hl2snvec0
832933
832932
2026-05-09T08:18:35Z
Ashiru Lawal
24821
832933
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika wa tsohuwar abun dibar ruwan ta ya kawo mata gida a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
ae5menbqtf8irr7wib4c0wveejjelo8
832934
832933
2026-05-09T08:19:35Z
Ashiru Lawal
24821
832934
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. a wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
m4o0uldcptvjprfyreapi5wh8q6w205
832935
832934
2026-05-09T08:20:41Z
Ashiru Lawal
24821
832935
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. Sai dai bayan wannan lokacin ne yabar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
1dylqa37tn0so4zwfbdzsp6drdv6fhu
832936
832935
2026-05-09T08:21:47Z
Ashiru Lawal
24821
832936
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. Sai dai bayan wannan lokacin ne ya bar waren takalmin sa guda daya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
t260seipmwb7k5av8u2o3wva89w2dwj
832938
832936
2026-05-09T08:22:30Z
Ashiru Lawal
24821
832938
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta bashi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. Sai dai bayan wannan lokacin ne ya bar waren takalmin sa guda ɗaya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
68ck4ucqwmv3eiv6ygy6f0f4ruu9shn
832939
832938
2026-05-09T08:24:24Z
Ashiru Lawal
24821
832939
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta ba shi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. Sai dai bayan wannan lokacin ne ya bar waren takalmin sa guda ɗaya a bakin rijiyar ta kusugu Wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
ajwccme0fsoqfebbi9lbnsaryx7lx0v
832941
832939
2026-05-09T08:25:17Z
Ashiru Lawal
24821
832941
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta ba shi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi harma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. Sai dai bayan wannan lokacin ne ya bar waren takalmin sa guda ɗaya a bakin rijiyar ta kusugu wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
gn13y6445t7hh7h9dhqyui2njfzzw6o
832943
832941
2026-05-09T08:26:56Z
Ashiru Lawal
24821
832943
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta ba shi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi har ma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. Sai dai bayan wannan lokacin ne ya bar waren takalmin sa guda ɗaya a bakin rijiyar ta kusugu wanda safiya nayi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
ig1ec4kl726uwdou9wqyb2p26fhdl14
832944
832943
2026-05-09T08:28:12Z
Ashiru Lawal
24821
832944
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta ba shi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi har ma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. Sai dai bayan wannan lokacin ne ya bar waren takalmin sa guda ɗaya a bakin rijiyar ta kusugu wanda safiya na yi kowa ya fito dibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
hb88o718ntykf81vq5e6tuzekny7q9s
832946
832944
2026-05-09T08:29:20Z
Ashiru Lawal
24821
832946
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta ba shi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi har ma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. Sai dai bayan wannan lokacin ne ya bar waren takalmin sa guda ɗaya a bakin rijiyar ta kusugu wanda safiya na yi kowa ya fito ɗibar ruwa Sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
mxwjwsib8b615wg5ogowqrgn0ufjrxf
832947
832946
2026-05-09T08:29:54Z
Ashiru Lawal
24821
832947
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta ba shi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi har ma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. Sai dai bayan wannan lokacin ne ya bar waren takalmin sa guda ɗaya a bakin rijiyar ta kusugu wanda safiya na yi kowa ya fito ɗibar ruwa sai ya koma gida a guje yaga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
92toalv9xbo9vq2df3q79nol2yuhysf
832948
832947
2026-05-09T08:30:42Z
Ashiru Lawal
24821
832948
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta ba shi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi har ma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. Sai dai bayan wannan lokacin ne ya bar waren takalmin sa guda ɗaya a bakin rijiyar ta kusugu wanda safiya na yi kowa ya fito ɗibar ruwa sai ya koma gida a guje ya ga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan yasa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
ekg74mkom7pgwtb2ujrqo9p3sow0s5p
832950
832948
2026-05-09T08:31:38Z
Ashiru Lawal
24821
832950
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta ba shi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi har ma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. Sai dai bayan wannan lokacin ne ya bar waren takalmin sa guda ɗaya a bakin rijiyar ta kusugu wanda safiya na yi kowa ya fito ɗibar ruwa sai ya koma gida a guje ya ga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan ya sa labari ya bade gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
das6226hi1yil0mf9s8rko8hc9mvx6l
832952
832950
2026-05-09T08:32:35Z
Ashiru Lawal
24821
832952
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta ba shi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi har ma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. Sai dai bayan wannan lokacin ne ya bar waren takalmin sa guda ɗaya a bakin rijiyar ta kusugu wanda safiya na yi kowa ya fito ɗibar ruwa sai ya koma gida a guje ya ga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan ya sa labari ya karaɗe gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdalla Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
5fnrgcixl7vdqk0w242tor9bvnrp4ve
832955
832952
2026-05-09T08:39:23Z
Ashiru Lawal
24821
832955
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta ba shi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi har ma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. Sai dai bayan wannan lokacin ne ya bar waren takalmin sa guda ɗaya a bakin rijiyar ta kusugu wanda safiya na yi kowa ya fito ɗibar ruwa sai ya koma gida a guje ya ga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan ya sa labari ya karaɗe gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun yayi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdallah Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
3c3dcj8bsb8l5ua6csan2k89rfa8xlb
832957
832955
2026-05-09T08:40:52Z
Ashiru Lawal
24821
832957
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta ba shi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi har ma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. Sai dai bayan wannan lokacin ne ya bar waren takalmin sa guda ɗaya a bakin rijiyar ta kusugu wanda safiya na yi kowa ya fito ɗibar ruwa sai ya koma gida a guje ya ga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan ya sa labari ya karaɗe gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun ya yi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har yakai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdallah Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
9hl3uc1w6nei23yptd0akra4jp2wa3t
832959
832957
2026-05-09T08:43:11Z
Ashiru Lawal
24821
832959
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta ba shi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi har ma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. Sai dai bayan wannan lokacin ne ya bar waren takalmin sa guda ɗaya a bakin rijiyar ta kusugu wanda safiya na yi kowa ya fito ɗibar ruwa sai ya koma gida a guje ya ga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan ya sa labari ya karaɗe gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun ya yi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har ya kai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga yayi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdallah Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
nmpmlyfgf3r4aq6thp5dg6f63nnfso5
832960
832959
2026-05-09T08:43:36Z
Ashiru Lawal
24821
832960
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta ba shi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi har ma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. Sai dai bayan wannan lokacin ne ya bar waren takalmin sa guda ɗaya a bakin rijiyar ta kusugu wanda safiya na yi kowa ya fito ɗibar ruwa sai ya koma gida a guje ya ga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan ya sa labari ya karaɗe gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun ya yi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har ya kai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga ya yi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda yayi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdallah Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
62v7s45gm1jxotdk9md1pb5kjro5miu
832961
832960
2026-05-09T08:44:05Z
Ashiru Lawal
24821
832961
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta ba shi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi har ma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. Sai dai bayan wannan lokacin ne ya bar waren takalmin sa guda ɗaya a bakin rijiyar ta kusugu wanda safiya na yi kowa ya fito ɗibar ruwa sai ya koma gida a guje ya ga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan ya sa labari ya karaɗe gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun ya yi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har ya kai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga ya yi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda ya yi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani yatafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdallah Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
lhiucbs4c9240atpul9c7zf3qzz0r3j
832962
832961
2026-05-09T08:44:22Z
Ashiru Lawal
24821
832962
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:Gate to the Gidan Rumfa (2009) in Kano, Nigeria..jpg|thumb|Ƙofar shiga ta gidan Rumfa a shekara ta (2009) dake Kano, Najeriya.]]
'''Bayajidda,''' Wanda cikakken sunan sa shi ne(Abu Yazid ne) asalinsa ɗa ne ga sarkin [[Baghdad]] ne na sa cikin shi ana bayar da tarihin shi ne a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. Inda a wancan lokacin an yi wata macijiya dake cikin garin. take kuma takura ma mutanan dake cikin garin na Daura. inda macijiyar ke hana ɗibar ruwan rijiyar sai a rana guda ɗaya ce ake ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) har ya kai tana kashe mutanen da duk suke zuwa ɗibar ruwa a rijiyar ta (kusugu) in har ba ranar juma'a ba, A Wannan lokacin bayajidda ya kasance matafiyi ne tafiya ta kaishi cikin garin (Daura) a inda ya sauka gidan wata tsohuwa me suna (Ayyana) Dake cikin garin na Daura a inda wata mace ke sarautar garin na Daura me suna (Daurama) A Wannan lokacin Bayajidda ya isa garin a gajiye yunwa da kuma ƙishin ruwa na damun shi. A inda tsohuwar da ya sauka gidan ta, ta kawo masa abinci ya ci ya ƙoshi ya nemi ta kawo masa ruwan sha sai ta nuna masa ba ta da ruwan da za ta iya ba shi ya sha domin kowa ɗibar Ruwan yake yana ajewa wanda har zai kai shi ƙarshen satin dama kuma cikin daren lahadi ne a inda tsohuwar Ke ba shi labarin halin da garin yake baki ɗaya wajen ruwan sha a inda ya nuna mata shi fa zai je ya ɗebo ruwan a cikin rijiyar nan wadda kowa ke tsoron ta a kusugu a duk faɗin garin na Daura. Jin hakan ya tayar wa tsohuwa da hankali sosai, domin ta san in har ya je to ajalinsa ne ya yi domin kuwa mutuwa zai yi dole. Saboda haka ta yi iya yin ta wajen ba shi haƙuri da kuma nuna masa hatsarin da macijiyar take da shi, amma ya kauda kai ya ƙi ji,inda ya nemi tsohuwa ta ba shi abun ɗibar ruwan ta ya je ya ɗebo ruwan. Ba yadda ta iya tana kuka har da riƙe shi dan kada ya je amma sai da ya tafi a cikin daren, wanda a Wannan lokacin kowa nata bacci har da munshari ya je bakin rijiyar ta [[kusugu]] ya jefa Guga a cikin rijiya sai ya ji an riƙe, ya ja ya ja ya ji shiru ya yi magana mutum ko aljani ya ji shiru wanda hakan ya sa ya jawo gugar daƙyar-daƙyar har ya iso bakin rijiyar inda ya lura cewar macijiyar ce ta nannaɗe Gugar, wanda hakan ya sa ya jawo ta, macijiyar ta fasa kai wanda ke nuni da cewar za ta cutar da shi inda ya sa Takobin sa mai kaifi ya sare mata kai ya raba kanta da kuma gangar jikin na ta, sai ya ɗebi ruwan ya sha kuma ya wanke jikin shi har ma ya cika wa tsohuwar abun ɗibar ruwan ta ya kawo mata gida. Sai dai bayan wannan lokacin ne ya bar waren takalmin sa guda ɗaya a bakin rijiyar ta kusugu wanda safiya na yi kowa ya fito ɗibar ruwa sai ya koma gida a guje ya ga abun mamaki macijiya a kwance wanda hakan ya sa labari ya karaɗe gari baki daya inda labari har ya kai fadar sarauniya Daurama wadda ke mulki a lokacin inda tazo da kanta ta gani abun ya yi matukar yi mata dadi inda tasa a nemo mata wanda yayi wannan jarumtar domin ta biya shi tukwuici mai tsoka, a wannan lokacin ne gimbiya daurama tasa kyauta mai tsoka inda akaita zuwa amma ba a samu, abun kamar da wasa har ya kai fadar sarauniya Daurama inda tasa aka kawo warin kafar takalmin da bayajidda ya bari a bakin rijiyar ta kusugu kowa yazo yace nashi ne amma ina ba a samu ba wanda hakan yasa akayi shela duka Kauyukan dake karka shin ikonta da kowa yazo ya gwada takalmin nan da aka bari bakin rijiyar amma ba a samu wanda takalmin. yayi ma daidai ba daga ya yi kadan sai yayi yawa kowa yazo ba asamu wanda ya yi ma daidai ba, daman kuma ya bar warin takalmin sane domin yasan dole a neme shi tsohuwa na ganin haka ta gane cewar toh ba kowa yayi aikin nan ba sai baƙon ta daya sauka gidan ta na jiya da daddare ta tafi gida ta sanar dashi abun dake faruwa a gari wanda hakan yasa shima ya isa har cikin fadar sarauniya Daurama a inda shima yace shi ya kashe macijiya hakan yasa aka nemi shaida sai kuwa gashi ya fiddo kan maciya a jakar shi. kuma ya gwada takalmin aka ga yayi mashi cif-cif da ƙafar sa ya fiddo dayen waren takalmin a cikin jakar shi yasa a nan ne fada ta cika da mamakin wannan bako gimbiya Daurama kuma ta cika alkawarin da tayi inda ta bashi kyautu ka masu yawa harma da rabin gari sarauniya Daurama ta bashi, karshe dai ya yanke shawarar zata aure shi bada dadewa ba abunka da daurin auren sarakai baifi sati biyu ba aka tara mutane aka daura aure. Aka sha bikin da ba a taba yin Irin saba a duk fadin daular ta Daura inda ya auri sarauniya [[Daurama]].
Hakan yayi matukar burge mutanan dake ciki da Wajen masarautar ta Daura. A inda suka zaman auren su har aka samu karuwa yaya da dama wanda ake kira da hausa bakwai da kuma banza bakwai dake cikin fadin arewacin Nigeria.
Bibiyi Tarihin Zuwan Bayajidda da kafa masarautar daura ta sarauniya daurama.
Gabatarwa.
'''Bayajidda''' ana bayar da tarihin shi a a matsayin wani jarumi wanda yazo daga [[Baghdad]], ya zauna a cikin garin [[Daura]]. inda ya kashe maciya, sannan kuma ya auri sarauniya [[Daurama]].<ref>https://www.researchgate.net/publication/354947062_Memorializing_a_Legendary_Figure_Bayajidda_the_Prince_of_Bagdad_in_Hausa_Land</ref>
== Tarihi ==
dafarko ya sauka a [[Borno]] a inda aka aurar masa da diyar Sarkin Daular Borno wato Mai,sai yaji raɗe-raɗin cewa sarkin zai kashe shi ya gaje sojojinsa. Sai matarsa ta ce su gudu, sai suka gudu cikin dare. sa'annan daga bisani ya tafi zuwa kasar hausa, Ance ya sauka a garin [[Daura]] cikin dare a gidan wata tsohuwa, inda kishirwa yakamashi, ya bukaci tasamo masa ruwa,a lokacin kuma bata da ruwa ruwan da take dashi ya kare sai ya tambaye ta, a ina ne akwai rijiya Sai ta gaya masa cewar akwai (wani katon maciji dake hana a dibu ruwa da daddare), amma Bayajidda bai tsorata ba, yaje rijiyar, Sarkin(Maciji) yafito ya nemi hana shi dibar ruwan, Bayajidda yayi fada dashi yasamu ya sare masa Kai a karshe dai ya kashe Sarki, kuma ya diba ruwarsa yakawo wa tsohuwa, ta cika da mamakin yadda yasamo mata ruwa acikin daren nan yakawo mata. Da gari yawaye, mutanen gari sunzo dibar ruwa, sai suka tarar da sarki a kwance, gashi ansare masa kai, al'umman gari suka fara murna da biki, cewar daga wannan lokaci babu abinda zai rika hanasu dibar ruwa, sai dai ba'asan wanda yayi wannan jaruntakar ba, har yasamu yakashe Sarkin, amma sai aka sama yamance da warin takalminsa kafa daya a gindin ko bakin rijiya.
== Mulki ==
Daga nan sai Sarauniyar Daura tayi alkawarin bayar da rabin gari ga duk wanda yayi wannan jarunta, kawai dayan sawun takalminsa dan a tabbatar, sai tsohuwa tazo ta bayar da labarin abinda yafaru da daddare, aka kira Bayajidda Sarauniya ta aurar masa da kanta, Bayajidda daga bisani tanada yaro da akekira "Bawo" da "Biram" daga matarsa Sarauniyar Borno, da kuma wani yaron "karbogari" daga kuyangarsa Bagwariya.
== Hausa bakwai da banza bakwai ==
Bawo ne yagaji mahaifinsa kuma yahaifa ya'ya shida(6), wadanda sune suka zama Sarakunan Daura, [[Katsina]], [[Zazzau]], [[Gobir]], [[Kano]] da [[Rano]]. Wadannan, tareda [[Hadejia|Biram]], wadda Shugaban ta shine dan Bayajidda daga wurin matarsa Sarauniyar Borno, sune suka Samar da "Hausa Bakwai" ko "Hausa 7". Dukda yake, dansa Karbogari wanda kuyangarsa BaGwariya ta Haifa masa, shima tanada ya Bakawai sune suka mulki [[Kebbi]], [[Zamfara]], Gwari, Jukun, Yoruba, Nupe da [[Yauri, Nigeria|Yauri]] wadanda akekira da "Banza Bakwai" ko "Fake 7"<ref>{{Cite book|title=West African History for the Certificate Year|last=Aigbokhai|first=S.O|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|year=1971|isbn=0 04 966010 1|location=Great Brittain|pages=14}}</ref><ref>Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. p.45-46</ref>
== Bibiliyo ==
* Miles, William F. S. (1994). ''Hausaland divided : colonialism and independence in Nigeria and Niger''. Ithaca: Cornell University Press. <nowiki>ISBN 978-0-8014-7010-3</nowiki>.
==Manazarta==
{{reflist}}
[[category:Jarumi a ƙasar Hausa]]
== Labarin Jarumtarshi ==
=== Fitowar Jarumin daga Baghdad da kuma zamansa a Borno ===
A cewar tarihin, Bayajidda yarima ne daga [[Bagdaza|Bagadaza]] (babban birnin [[Iraƙi|Iraki]] a yanzu) kuma ɗan Sarki Abdullahi, amma an kore shi daga garinsu bayan Sarauniya Zidam, <ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> wacce aka fi sani da Zigawa taci birnin. Bayan ya bar Baghdad, yayita tafiya a fadin [[Afirka]] tare da mayaƙa da yawa har ya isa [[Daular Kanem-Bornu|Borno]].<ref name="lange" />
Da isar shi Borno, labaru sun bambanta game da abin da ya haifar da tashin hankali tsakanin shi da sarkin yankin. A cewar wani labari, Bayajidda ya fahimci cewa sojojinsa sun fi na sarki karfi; saboda wannan, ya yi niyyar hambarar da shi. Koyaya, sarki ya ji labarin makircin kuma, bayan tuntuɓar masu ba shi shawara, ya ba Bayajidda 'yarsa, Magaram (wanda aka fi sani da Magira) da [[aure]]. Daga baya, lokacin da sarki ya kai hari kuma ya mallaki garuruwa da yawa, sai ya yaudari sabon surukinsa ya bar mutanensa su kare garuruwan, don haka ya rage yawan mutanen da Bayajidda ke da shi. Bayajidda ya fahimci cewa ana yaudarar shi lokacin da ya bar matarsa da bawa daya; da daddare, sun gudu zuwa Garun Gabas, wanda yanzu yake cikin yankin [[Haɗejiya|Hadeja]].<ref name="lange">{{Cite web |last=Abdurrahman |first=Alasan |last2=transcribed by Dierk Lange |title=Oral version of the Bayajidda legend |url=http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf |access-date=2006-12-20 |website=Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref> Yayinda yake can, Magaram ta haifi ɗan fari na Bayajidda, Biram, kakannin da ake kira karamin masarautar Gabas-ta-Biram ("gabas da Biram"). <ref name="yahaya" />
Komadai yane, a cewar wani labarin, Bayajidda an maraba da shi a cikin Borno, ya auri Magaram kuma ya zama sananne a tsakanin mutane. Saboda haka, sarki ya yi masa kishi kuma ya yi makirci a kansa; bayan matarsa ta sanar da shi, sai ya gudu daga Borno tare da ita.
=== Zuwan Daura da kashe maciji ===
Bayajidda ya bar matarsa da yaronsa a Garun Gabas ya ci gaba zuwa kauyen Gaya da ke kusa da Kano - wanda wasu ke ganin cewa Gaya ne a Nijar ta zamani - inda ya sa maƙeran gida suka yi masa wuka. [1] Daga nan sai ya zo garin Daura (wanda ke cikin jihar Katsina ta zamani), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. Sai ta sanar da shi cewa wani maciji mai suna Sarki ( Sarki ce da Hausa ) ke gadin rijiyar kuma ana barin mutane su rika diban ruwa sau daya a mako. Bayajidda ya tashi ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya fille kansa da wukar da maƙeran suka yi masa, bayan ya sha ruwan ya sa kan a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. [2] ( Rijiyar Kusugu inda aka ce hakan ya faru a zamanin yau abin sha'awar yawon bude ido ne.) [3]
Kashegari, mutanen Daura sun taru a rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe maciji; [[Kabara|Magajiya]] [[Daurama]], sarauniyar yankin, ta ba da ikon mallakar fiye da rabin garin ga duk wanda zai iya tabbatar da cewa ya kashe macijin. Mutane da yawa sun kawo kawunan maciji gaba, amma kawunan ba su dace da jiki ba. Tsohuwar mace, mai gidan Bayajidda da ke zaune, ta sanar da sarauniya cewa baƙinta ya kashe ta, bayan haka Daurama ya kira Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan maciji, ya tabbatar mata cewa shi ne wanda ya kashe Sarki, sai ya ƙi tayin rabin garin, a maimakon haka ya nemi hannunta a aure; ta auri shi saboda godiya ga kashe maciji.
=== Dangantaka da Magajiya Daurama ===
Saboda ya saba wa al'adar mutanen Daura don sarauniyarsu su yi aure, Daurama ta yi sulhu da Bayajidda kuma ta ce za ta yi jima'i da shi ne kawai daga baya; saboda wannan, ta ba shi Ƙwaraƙwarar mai suna Bagwariya. (Dangane da labarin fadar sarauta, Daurama ta ba shi Bagwariya saboda tana so ta karya "alkawarin sarauniya na kasancewa budurwa," amma dole ne ta yi al'ada don yin hakan.)
Bagwariya tana da ɗa daga Bayajidda kuma ta ba shi suna ''Karap da Gari'', ko ''Karbagari'' wanda ke nufin "ya kwace garin" a cikin [[Harshen Hausa|Hausa]]. Wannan ya ''Ba'u'' da Daurama, kuma lokacin da ta haifi ɗanta (wanda Bayajidda ya haifa), sai ta ba shi suna Baw wanda ke nufin "ka dawo da shi".
=== Ƙungiyoyi biyu na zuriya ===
A duk rayuwarsa, Bayajidda an ce ya haifi 'ya'ya uku tare da mata uku daban-daban.<ref name="book">{{Cite journal |last=Bivins |first=Mary Wren |year=1997 |title=Daura and Gender in the Creation of a Hausa National Epic |journal=African Languages and Cultures |volume=10 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1080/09544169708717810 |jstor=1771812}}</ref> Baw ya haifi 'ya'yansa maza shida, wadanda sunayensu sune Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zazzau. Tare da Biram, ɗan Magaram, waɗannan bakwai sun ci gaba da mulkin [[Hausa Bakwai|Jihohin Hausa]] guda bakwai, [[Hausa Bakwai]] . (Wasu sassan labarin sun bar Baw da Magaram gaba ɗaya, tare da Biram, Daura, Gobir, Kano, Katsina, Rano, da Zaria su ne 'ya'yan Bayajidda da Daurama). Zuriyar Karbagari, a halin yanzu, sun kafa jihohi bakwai "marasa izini", [[Hausa Bakwai|Banza Bakwai]] . Masarautar Hausa ta fara ne a matsayin jihohi bakwai da aka kafa ta hanyar Bayajidda da 'ya'ya maza shida na Baw da kansa, ban da ɗan jarumin Ibrahim na auren da ya gabata.
Garuruwan su ne Kano, da Katsina, da Daura, da Zazzau, da Rano, da Gobir da kuma Biram. Amma farfesan ya yarda cewa Daura ce asalin ƙasar Hausa.<ref>karatu nayi</ref>
Sai dai Farfesa Tijjani Muhammad Naniya na sashen Tarihi a Jami'ar Bayero bai yarda da batun cewa ba a yi Bayajidda gaba ɗaya a tarihin Hausawa ba, yana mai cewa babu wani abu a duniya da ake zancensa ba tare da babu shi ba.<ref>K</ref>
"Duk abin da ka ga ana maganarsa to akwai shi. Zan yarda idan aka ce ƙila an yi ƙarin gishiri, ko kuma an yi wani kuskure a labarin, amma ba wai a ce babu shi ɗungurungum ba<nowiki>''</nowiki>.<ref>karatu </ref>
== Ayoyin tambaya game da sahihancin labarin Bayajidda<ref>K</ref> ==
Masana da dama sun sha ɗiga ayoyin tambaya game da sahihancin wasu iƙirari da aka yi a labarin Bayajidda, musamman sashen da ke cewa shi ne ya kafa ƙasar Hausa da kuma batun Banza Bakwai da Hausa Bakwai.<ref>k</ref>
Farfesa Aliyu Muhammad Bunza na Jami'ar Usmanu Danfodiyo da ke Sokoto ɗaya ne daga cikin masana harshe da al'adun Hausa, waɗanda ke ganin babu gaskiya a waɗannan iƙirarin biyu.<ref>k</ref>
Ya zayyana wa BBC wasu daga cikin dalilansa kamar haka:<ref>k</ref>
'''Ƙasar Daura ta yi shekaru da dama kafin Bayajidda'''
Farfesa Bunza ya ce alamu sun nuna cewa mazauna Daura da Bayajidda ya tarar sun shafe shekaru masu yawa kafin zuwansa.<ref>k</ref>
Dalili shi ne, mutanen har sun yi zaman da za su haƙa rijiya, kuma suke da tsarin mulki irin na sarauta.<ref>k</ref>
Duk al'ummar da ta gina rijiya tana da daɗewa kenan, kamar yadda ake kafa misali da rijiyar Zamzam ta garin Makka.<ref>k</ref>
'''Wane littafi Bayajidda ya taɓa wallafawa?'''
Farfesa Bunza na ganin duk Larabawa da Turawan da suka shigo ƙasar kan taho ko kuma su rubuta littafi game da rayuwarsu a garin.<ref>K</ref>
Abin tambaya shi ne, wane littafi Bayajidda ya taɓa rubutawa?<ref>k</ref>
'''Ina ne kabarin Bayajidda?'''
Wani abu da ba a sani ba shi ne inda aka binne Bayajidda bayan mutuwarsa.<ref>k</ref>
Farfesa Bunza ya ce akwai ƙabarin jikan Sayyadina Ali wanda ya rasu bayan zuwansa ƙasar Hausa.<ref>k</ref>
'''Maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai ba gaskiya ba ce'''<ref>j</ref>
Farfesan ya ce wasu masana sun ƙarƙare cewa Turawan mulkin mallaka ne suka ƙirƙiro maganar Hausa Bakwai da Banza Bakwai, domin babu ita a tarihin Hausawa.<ref>l</ref>
A cewarsa, idan har da gaske 'ya'yan Bayajidda wato Bawo da Kamagari ne suka kafa garuruwan Banza Bakawai da Hausa Bakwai, me ya sa ba a taɓa samun wani jar fata ba a cikin sarakunansu tun da mahaifinsu Balarabe ne?<ref>k</ref>
Ya ƙara da cewa babu wata tatsuniya ko waƙa ta Hausawa da ke nuni ga maganar Hausa Bakwai ko Banza Balkwai.<ref>k</ref>
Haka nan, babu wani sarki a ƙasar Hausa da ke alaƙanta kan sa da wannan taken.<ref>k</ref>
Shi ma Farfesa Abdallah Uba ya ce: " Babu yadda za a yi a ce sarakunan da suka mulki garuruwan Hausawa maguzawa ne, amma kuma a ce wai mahaifinsu Balarabe ne Musulmi daga garin Bagadaza.<ref>k</ref>
7nka261gjf80hm08kne9hc2xinr2dp6
Wunmi Mosaku
0
15365
832744
472679
2026-05-09T04:31:38Z
PaulLim11
37929
Image
832744
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Wunmi Mosaku''' (an haifeta a shekara ta 1986) haifaffiyar ta ’yar Biritaniya ce’ yar asalin Nijeriya kuma mawaƙa. An san ta ne saboda matsayinta na Joy a cikin Gidan Rediyon BBC biyu Moses Jones (2009) da Holly Lawson a cikin jerin ITV Vera (2011-12). Ta lashe lambar yabo ta BAFTA TV na 2017 don Kyakkyawar Mataimakiyar Jarumai a matsayinta na Gloria Taylor a fim din TV Damilola, Loaunataccen Yaronmu (2016). A cikin 2019, ta yi fice a cikin sahu na biyar na Luther
An haifi Mosaku a Najeriya, kuma daga baya tayi hijira zuwa Manchester, Ingila, lokacin tana yar shekara ɗaya. Ta halarci makarantar sakandaren Trinity ta Ingila da Xaverian Sixth Form College. Ta kuma rera waka tsawon shekaru goma sha daya a kungiyar 'yan mata ta Manchester. Iyayenta duk farfesoshi ne a Najeriya amma sun kasa yin aiki iri ɗaya a Burtaniya. Mahaifiyarta ta fara kasuwanci kuma mahaifinta ya gama dawowa Najeriya.
Mosaku ta kammala karatu daga Royal Academy of Dramatic Art a 2007 kuma ta fara zuwa matakin farko a gidan wasan kwaikwayo na Arcola a cikin samar da Pedro Calderón de la Barca Babban gidan wasan kwaikwayo na Duniya. Tun daga wannan lokacin ita ma ta fito a cikin Rough Crossings, wanda Rupert Goold ya jagoranta kuma ta dogara ne da littafin da Simon Schama, a Lyric Hammersmith; Tsayayyar Sa'a ta David Hare da Gaskiya da Sulhu, duka a gidan wasan kwaikwayo na Kotun Masarauta da Alfadarai a Matasa Vic. A shekara ta 2009 ta fito a Katrina, wani wasa na magana wanda ya ba da labarin mutane shida game da gwagwarmayar rayuwarsu lokacin da guguwar Katrina ta lalata New Orleans a watan Agusta na 2005. Mosaku da farko an saka shi a matsayin Sophie a Burtaniya ta farko da aka lalata ta Lynn Nottage a gidan wasan kwaikwayon Almeida amma yana da cirewa saboda rauni.
A shekarar 2008, ta fito a karon farko na baje kolin a National Gallery wanda aka tsara don daukaka martabar bakaken fata masu koyi da kuma nuna baiwa da ke tsakanin al'ummar Bakar Burtaniya. Hoton nata ma ya bayyana a Hanyar Kasuwanci, Peckham, London, a zaman wani ɓangare na baje kolin. A shekara ta 2009, ta yi fice a cikin jerin shirye-shirye na BBC na biyu Moses Jones, wanda ta samu nasarar zama Gwarzuwar Jaruma a cikin iesananan Minista a bikin Fiction na Roma.
Ta yi fice a bangon farko na mujallar Screen International daga Yuni – July 2009 a matsayin daya daga cikin Taurarin Burtaniya na Gobe, sannan a 2011 an fito da ita a cikin Jaridar Nylon ta 2011 Matasan Hollywood.
A cikin 2010, an zaɓi Wunmi Mosaku ɗayan Thea ofan Fuskokin Fuskoki Bakwai na Filmarshen Fina-Finan Duniya na Toronto, don Ni Bawa ne, wanda ta yi fice a ciki. Tana wasan Malia, yarinyar da aka sace daga ƙauyenta a Sudan, kuma aka sayar da ita zuwa bautar. Saboda kwazonta Mosaku ta lashe lambobin yabo kamar Kyakkyawar 'yar wasa a bikin Fina-Finan Baki na Birmingham, Kyakkyawan aikin Onscreen a Kyaututtukan Al'adu daban-daban da kuma Kyawawan Mata mafi kyau a Screen Nation Awards. A cikin 2011 Mosaku ta shiga Vera kuma ta taka rawar Holly Lawson amma ta bar wasan kwaikwayon bayan shekara guda kawai.
A cikin 2015, Mosaku ta taka rawar Quentina, mai kula da zirga-zirgar ababen hawa, a cikin jerin shirye-shiryen BBC uku-uku Capital dangane da littafin John Lanchester mai suna iri ɗaya. A cikin 2016, ta fito a cikin Playtest, wani ɓangare na jerin tarihin almara Black Mirror.
Mosaku ta lashe kyautar BAFTA TV ta 2017 don Kyakkyawar Mataimakiyar 'yar wasa don buga Gloria Taylor a fim din TV Damilola, Boyan Mu Boyauna.
==Manazarta==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Mosaku, Wunmi}}
[[category:Rayayyun Mutane]]
[[category:Haifaffun 1986]]
g6pndpxioy65xdg4vx789olc85k8syt
Bolanle Austen-Peters
0
15465
833027
812776
2026-05-09T11:40:51Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
833027
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bolanle Austen-Peters''' (an haife ta a ranar 4 ga watan Fabrairun shekara ta 1969), lauya Ce [[Ɗan Nijeriya|Na Najeriya]], mai shirya fina-finai, darektan gidan wasan kwaikwayo, furodusa, kuma ƴar asuwa ta al'adu. Ita ce ta kafa kuma darektan fasaha na BAP Productions da kuma cibiyar zane-zane da al'adu ta Terra Kulture a [[Lagos (birni)|Legas]].<ref name="girl">{{Cite book|last3=Ibukun Awosika}}</ref>
[[CNN]] ta bayyana ta a matsayin "mace mai fara wasan kwaikwayo a [[Najeriya]]", kuma wasu a matsayin "'[[Tyler Perry]]' na Najeriya" saboda gudummawar da ta bayar ga fim da wasan kwaikwayo.<ref name="thearthubng.com">{{Cite web |date=30 June 2025 |title=Bolanle Austen-Peters: Nigeria's own 'Tyler Perry' winning with film and stage |url=https://thearthubng.com/bolanle-austen-peters-telling-the-african-theatre-cinematic-story-the-tyler-perry-way/ |access-date=30 June 2025 |website=The Art Hub}}</ref> An kira Austen-Peters daya daga cikin mata masu tasiri a Afirka ta Forbes Afrique kuma ta sami kyaututtuka da yawa don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga zane-zane.<ref>{{Cite web |date=20 October 2017 |title=The woman powering Nigeria's theater industry |url=https://edition.cnn.com/videos/world/2017/10/20/marketplace-africa-the-woman-powering-nigerias-theater-industry-a.cnn |access-date=14 September 2022 |website=CNN}}</ref>
Ayyukanta masu ban sha'awa sun haɗa da fina-finai 93 Days, Funmilayo Ransome-Kuti, Collision Course da House of Ga'a, da kuma shirye-shiryen mataki kamar Saro the Musical, Fela da Kalakuta Queens, da Moremi the Musical . <ref name="pulse.ng">{{Cite web |title=With 1.6 million views 'House of Ga'a' retains spot on Netflix's Global Top Chart |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/with-16-million-views-house-of-gaa-retains-spot-on-netflixs-top-chart/mbygq8k |access-date=8 August 2024 |website=Pulse NG}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 August 2024 |title=Nollywood's 'House of Ga'a' Reaches Netflix's Global Top 10 Chart |url=https://broadcastmediaafrica.com/2024/08/02/nollywoods-house-of-gaa-reaches-netflixs-global-top-10-chart/#:~:text=In%20Nigeria%2C%20the%20Netflix%20original,in%20both%20theatre%20and%20screen. |access-date=2 August 2024 |website=Broadcast Media Africa}}</ref> Da yawa daga cikin abubuwan da ta samar sun sami karɓuwa a duniya, tare da nunawa a bukukuwan duniya da kuma matsayi na farko a kan Netflix a duk duniya.
Fim ɗinta Funmilayo Ransome-Kuti, wanda ya dogara da rayuwar mai fafutukar Najeriya, ya zama fim ɗin da ya fi samun kudi a Yammacin Afirka. Bugu da kari, wasan kwaikwayo na tarihi House of Ga'a ya shiga Top 10 Global Chart for Non-English Films a cikin makon farko da aka saki, kuma daga baya ya kasance cikin fina-finai na asali 10 a kan Netflix, ya kai No. 7 a duk duniya. <ref name="pulse.ng"/> <ref>{{Cite web |date=2 August 2024 |title=Nollywood's 'House of Ga'a' Reaches Netflix's Global Top 10 Chart |url=https://broadcastmediaafrica.com/2024/08/02/nollywoods-house-of-gaa-reaches-netflixs-global-top-10-chart/#:~:text=In%20Nigeria%2C%20the%20Netflix%20original,in%20both%20theatre%20and%20screen. |access-date=2 August 2024 |website=Broadcast Media Africa}}</ref>
Bayan fim, ta kafa kuma ta ɗauki bakuncin bikin wasan kwaikwayo na ƙasa da ƙasa na Legas (LITF), wanda aka dauka a matsayin bikin wasan kwaikwayo mafi girma a Yammacin Afirka. Bikin ya ƙunshi kamfanoni na cikin gida da na ƙasa da ƙasa da yawa.
Bugu da ƙari, tare da haɗin gwiwar Gidauniyar Mastercard, ta kafa Kwalejin Terra don Fasaha, wanda ya horar da dalibai sama da 44,000 a fannin fasaha. Kwalejin tana aiki a jihohin Ogun, Legas, da Kano, Najeriya. Ta taba aiki tare da Majalisar Dinkin Duniya.
== Rayuwa ta farko da aiki ==
An haifi Austen-Peters a shekarar 1969 a [[Ibadan]], [[Oyo (jiha)|Jihar Oyo]] a yankin kudu maso yammacin Najeriya. Ita 'yar [[Afe Babalola|Emmanuel Afe Babalola]] ce, [[Babban Lauyan Najeriya]] da Rtd Major, Mrs Bisi Babalola . <ref name="girl"/> Ta sami BA a fannin shari'a daga [[Jami'ar Lagos|Jami'ar Legas]] da MA daga Makarantar Tattalin Arziƙi da Kimiyya ta Siyasa ta London.<ref name="girl" /> A cikin shekarun 1990s ta yi aiki a matsayin lauya a Afe Babalola da Co Barristers da Solicitors da kuma Babban Kwamishinan Majalisar Dinkin Duniya na 'Yan Gudun Hijira a [[Switzerland]] .
A shekara ta 2003, ta kafa Terra Kulture, cibiyar ilimi da al'adu don yarukan Najeriya, zane-zane, da al'ada. Ta haɗa da gidan cin abinci, gidan zane-zane, gidan siyarwa, kantin sayar da littattafai, makarantar harshe, gidan wasan kwaikwayo, ɗakin samar da fina-finai, da Kwalejin don nazarin fasaha. An samo shi a titin Tiamiyu Savage a Legas, Arena shine gidan wasan kwaikwayo na farko mai zaman kansa a Najeriya.<ref>{{Cite web |last=Custodian |first=Culture |date=2017-04-03 |title=Nigeria's first privately owned theatre, Terra Kulture Arena is here. |url=https://culturecustodian.com/terra-kulture-arena/ |access-date=2021-04-29 |website=The Culture Custodian (Est. 2014) |language=en-US}}</ref>
A cikin shekarar 2013, ta kafa kamfaninta na samar da Bolanle Austen-Peters Productions (BAP Productions). BAP Production shine gidan samarwa, wanda aka kafa don canza labarin game da Afirka ta hanyar inganta mata a matsayin misali daga FRK, [[Fela Kuti|Fela]] da Sarauniyar Kalakuta; batutuwan zamantakewa misali The [[The Bling Lagosians|Bling Lagosians]] and Collision Course (fim na 2021) da 93 Days. Kamfanin ya shiga masana'antar wasan kwaikwayo ta Najeriya tare da samar da shi na farko [[Saro, the musical|Saro, na kiɗa]].<ref>{{Cite web |title=Meet The Team* {{!}} Terra Kulture |url=https://www.terrakulture.com/meet-the-team-2/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006200324/https://terrakulture.com/meet-the-team-2/ |archive-date=2021-10-06 |access-date=2021-04-29 |language=en-US}}</ref> An shirya wasan kwaikwayo a Legas kuma a cikin 2016 ya tafi yawon shakatawa zuwa West End na London.<ref>{{Cite web |date=13 August 2017 |title=Saro The Musical in London's West End. August 24 – 29, 2017 |url=https://www.lindaikejisblog.com/2017/8/saro-the-musical-in-londons-west-end-august-24-29-2017.html/ |access-date=13 August 2017 |website=Linda Ikeji}}</ref> Wasan kwaikwayon ya ba da labarin samari huɗu waɗanda suka yanke shawarar fara tafiya zuwa Legas inda suke neman cimma burinsu.
A shekarar 2015, Austen-Peters ta shirya fim ɗin ''[[93 Days (fim)|93 Days]] .'' <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://wakaathemusical.com/yahoo-news-smash-nigerian-musical-set-to-hit-london-stage/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190701092553/http://wakaathemusical.com/yahoo-news-smash-nigerian-musical-set-to-hit-london-stage/ |archive-date=1 July 2019 |access-date=22 June 2017}}</ref> Ya ba da labarin barkewar cutar [[Ƙwayoyin cuta na Ebola|Ebola]] a Najeriya kuma an fara nuna shi a ranar 13 ga Satumba, 2016 a Legas. An nuna shi a bikin fina-finai na duniya na Toronto, <ref name="tiff 93 days">{{Cite web |title=93 Days |url=http://www.tiff.net/films/93-days/ |website=Toronto International Film Festival}}</ref> Bikin Fina-finai na Chicago, <ref name="93 days Chicago Film Festival">{{Cite web |title=Chicago Film Festival: 93 days |url=http://www.chicagofilmfestival.com/film/93-days/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627072938/http://www.chicagofilmfestival.com/film/93-days/ |archive-date=27 June 2017 |access-date=22 June 2017}}</ref> [[Bikin Fim na Pan African|Bikin Fina-finan Pan African da aka yi]] a Los Angeles, Bikin Fina-finai na Johannesburg, da kuma a bikin Fina-finan Afirka da aka yi a [[Köln|Cologne]] / [[Jamus]], <ref name="African Cinema Shines in the 24th Annual New York African Diaspora International Film Festival">{{Cite web |date=November 2016 |title=African Cinema Shines in the 24th Annual New York African Diaspora International Film Festival |url=http://www.filmcontact.com/news/united-states/african-cinema-shines-24th-annual-new-york-african-diaspora-international-film |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006160144/https://www.filmcontact.com/news/united-states/african-cinema-shines-24th-annual-new-york-african-diaspora-international-film |archive-date=2021-10-06 |access-date=2017-06-22}}</ref> kuma an zaɓe shi don kyautar Rapid Lion. <ref name="RaipdLion Award Nominees">{{Cite web |date=28 February 2017 |title=RapidLion Award Nominees |url=http://www.bsharpentertainment.co.za/theatre/rapidlion-award-nominees |website=Bsharp Entertainment}}</ref> Ya lashe kyautar Mafi Kyawun Zane Mai Haske a bikin [[2017 Africa Magic Viewers' Choice Awards|African Magic Viewers Choice Awards na 2017]], kuma ya sami zaɓe goma sha uku. <ref>{{Cite web |title='93 Days' And '76' Lead The AMVCA 2017 Nominations – 'A Trip To Jamaica' Shows Up Too |url=http://www.konbini.com/ng/entertainment/93-days-and-76-lead-the-amvca-2017-nominations-a-trip-to-jamaica-shows-up-too/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190701094052/http://www.konbini.com/ng/entertainment/93-days-and-76-lead-the-amvca-2017-nominations-a-trip-to-jamaica-shows-up-too/ |archive-date=1 July 2019 |access-date=22 June 2017}}</ref> An kuma zaɓi ''kwanaki 93'' don kyautar Rapid Lion Award da kuma a cikin rukuni 7 don [[Kyautar Kwalejin Fina-Finan Afirka|kyautar African Movie Academy Awards]] na 2017, wanda shine fim mafi girma da aka zaɓa a 2017 AMAA. <ref name="Nigeria: '93days'=">{{Cite web |title=Nigeria: '93 Days' Gets Highest Nominations in 2017 Amaa List - allAfrica.com |url=http://allafrica.com/stories/201705160082.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711061145/http://allafrica.com/stories/201705160082.html |archive-date=11 July 2017 |access-date=22 June 2017}}</ref>
A cikin shekarar 2016, Austen-Peters ya ba da umarnin Wakaa, [[Landan]] ke ba da labarin gwaje-gwaje, nasarori da abubuwan da suka faru na ƙungiyar ɗaliban digiri.<ref>{{Cite web |date=11 April 2020 |title=BBC on Wakaa The Musical Live in London |url=https://www.youtube.com/watch?v=G0xrvoBSOu8&list=PL-euS44_duZlxxQWwdZeAqtzxtQLQxmRs |access-date=14 September 2022 |website=BBC}}</ref> Ita ce wasan kwaikwayo na farko na Najeriya da aka shirya a West End na London, kuma an yi rikodin wasan kwaikwayon da aka sayar a Gidan wasan kwaikwayo na Shaw a London.<ref>{{Cite web |last=Page |first=Thomas |date=16 March 2016 |title=Stage sensation 'Wakaa!' becomes first Nigerian musical to hit London |url=https://edition.cnn.com/2016/03/16/africa/wakaa-the-musical-bolanle-austen-peters/index.html |access-date=14 September 2022 |website=CNN}}</ref>
A cikin shekarar 2017, Austen-Peters ya ba da umarnin kiɗa [[Fela Kuti]]">Fela da The Kalakuta Queens . <ref>{{Cite web |date=2 March 2020 |title=FELA'S REPUBLIC & THE KALAKUTA QUEENS |url=https://www.youtube.com/watch?v=cOmuYnxPXSU&list=PL-euS44_duZm5NG0mphRcQjgOJbG1o03d |access-date=14 September 2022 |website=BAP Productions}}</ref> Ya ba da labarin rayuwar masanin tarihin [[Afrobeat]] Fela Kuti, da matan da suka kasance wani ɓangare na ƙungiyarsa. An samar da shi kuma an ƙirƙireshi da goyon bayan dukiyar Fela Kuti. An nuna shi a Najeriya, [[Misra|Misira]] da [[Afirka ta Kudu]]. Wasan yana daya daga cikin mafi girma da ya fito daga Afirka tare da sama da mutane 120,000 da suka kalli shi.<ref>{{Cite web |title=South African Cinemas to screen musical about Fela, Kalakuta Queens |url=https://www.tvcnews.tv/2021/09/south-african-cinemas-to-screen-musical-about-fela-kalakuta-queens/ |access-date=14 September 2022 |website=CTV News }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
A cikin shekarar 2019, Austen-Peters ya ba da umarnin fim ɗin [[The Bling Lagosians|Bling Lagosians]] wanda ke nuna rikice-rikicen mutum a cikin dangin Legas masu arziki.<ref>{{Cite web |date=2019-06-18 |title='The Bling Lagosians' is a much better film than you think it is |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/the-bling-lagosians-is-a-much-better-film-than-you-think-it-is/sxr7fbs |access-date=2021-04-29 |website=Pulse Nigeria |language=en}}</ref> An zabi shi don kyaututtuka biyu ciki har da Darakta mafi Kyawun Fasaha, Africa Magic Viewers' Choice Awards . Ya fito da 'yan wasan kwaikwayo na Nollywood ciki har da [[Gbenga Titiloye]], [[Elvina Ibru]], [[Osas Ighodaro]], [[Toyin Abraham|Toyin Ibrahim]], [[Jide Kosoko]], [[Sharon Ooja]], [[Bisola Aiyeola]], Denola Grey, [[Monalisa Chinda]], Helen Paul da Alex Ekubo.
A cikin wannan shekarar, ta kuma ba da umarnin kiɗa 'Man Enough' wanda shine magana ɗaya a cikin muryoyi uku; wani mutum yana kuka don a ji shi, wani mutum yana ihu don a cece shi daga duniyar da ke tunanin shi 'Superman' ne kuma mutumin da ke tsoron yin magana. Labari ne na wani mutum da ke tabbatar da darajarsa da kuma lokacin da ya isa mutum.<ref>{{Cite web |last=Aigbokhaevbolo |first=Oris |date=24 November 2019 |title=BAP Productions considers what it is to be Man Enough |url=https://catchoris.medium.com/bap-productions-considers-what-it-is-to-be-man-enough-22c01234297d |access-date=15 September 2022 |website=Catchoris}}</ref>
A cikin shekarar 2020, Austen-Peters ya ba da umarnin fim din Collision Course wanda ke ba da labarin rayuwar wakilin tilasta bin doka da kuma mai son kiɗa a Najeriya. An nuna shi a kan Netflix kuma ya lashe kyautar fim mafi kyau (Yammacin Afirka) a lambar yabo ta Afirka Magic Viewers" Choice Awards kuma an zabi shi don kyaututtuka huɗu ciki har da fim mafi kyau, bikin fina-finai na Afirka na duniya AFRIFF (2021), Mafi kyawun wasan kwaikwayo a fim, AFRIF Fim (2021), mafi kyawun wasan kwaikwayo na fim, AMA (2021). Ta fito da [[Chioma Chukwuka|Chioma Chukwuka Akpotha]], [[Ade Laoye]], [[Kenneth Okolie]], [[Daniel Etim Effiong]], [[Bimbo Manuel|Bimbo Manual]], Gregory Ojefua, Bamike Olawunmi-Adenibuyan, [[Kalu Ikeagwu]] da [[Norbert Young|Nobert Young.]]
A cikin shekarar 2021, Austen-Peters ta ba da umarnin fim din Man of God (fim na 2022) wanda ke ba da labarin mutumin da aka kama tsakanin addini, tsammanin da imanin kansa. <ref>{{Cite web |title=Man of God (2022) IMDB |url=https://www.imdb.com/title/tt14990030/ |access-date=7 May 2022 |website=IMDB}}</ref> An samar da fim din ne don Netflix kuma ya zama fim din da aka fi kallo a watan. Tauraruwar 'yan wasan kwaikwayo [[Akah Nnani]], [[Osas Ighodaro]], [[Nelson Enwerem|Yarima Nelson Enwerem]], [[Dorcas Shola-Fapson|Dorcas Shola Fapson]], Atlanta Bridget Johnson, [[Patrick Doyle (Nigerian actor)|Patrick Doyle]], [[Jude Chukwuka]], [[Eucharia Anunobi]], [[Shawn Faqua]], [[Mawuli Gavor]] da [[Olumide Oworu]].
A cikin 2022, Austen-Peters ta ba da umarnin fim din ''[[Funmilayo Ransome-Kuti (fim)|Funmilayo Ransome-Kuti]]'' wanda ke ba da labarin Funmilayo; daga kwanakin da ta fara aiki a matsayin ɗalibar mace ta farko a makarantar Abeokuta Grammar School zuwa aurenta da Isra'ila Ransome-Cuti . Fim din ya lashe kyautar 'Best Overall Feature Film' da kuma 'Best Screenplay'. Fim din ya ƙunshi taurarin fim kamar [[Joke Silva]], [[Kehinde Bankole]], Ibrahim Suleiman, [[Jide Kosoko]], da [[Dele Odule]] . Fim din kuma an san shi da "Duk lokacin da ya fi girma a Afirka ta Yamma".
A cikin shekarar 2023, Austen-Peters ya ba da umarnin fim ɗin, House of GA'A wanda ke ba da labarin Firayim Minista marar tausayi wanda ke son fansa ya tashi zuwa mulki, ya tsaya a komai don ya zama mafi iko fiye da sarakunan da ya yi hidima. A cikin mako na farko da aka saki shi, fim din ya kai Top 10 Global Chart for Non-English Films <ref name="pulse.ng"/>
== Kyaututtuka da gabatarwa ==
{| class="wikitable"
!Shekara
!Kyautar
!Sashe
!Fim din
!Sakamakon
!Ref
|-
| rowspan="2" |2023
| rowspan="2" |[[2023 Africa Magic Viewers' Choice Awards|Kyautar Zaɓin Masu Bincike na Afirka]]
|Darakta Mafi Kyawu
| rowspan="2" |Mutumin Allah|{{Nom}}
| rowspan="2" |<ref>{{Cite web |title=Full List: Here are all our AMVCA 9 Nominees |url=https://dstv-fe-africamagic-prod.s3.us-east-1.amazonaws.com/africamagic/en-ng/show/amvca/season/9/news/full-list-here-are-all-our-amvca-9-nominees/news |access-date=2023-04-23 |website=AMVCA - Full List: Here are all our AMVCA 9 Nominees |language=en}}{{Dead link|date=October 2023}}</ref><ref name="Adedayo 2023">{{Cite web |last=Adedayo |first=Adedamola |date=2023-05-22 |title=AMVCA 2023: How It Happened |url=https://culturecustodian.com/amvca-2023-how-it-happened/ |access-date=2023-06-10 |website=The Culture Custodian (Est. 2014.)}}</ref>
|-
|Mafi kyawun Mai tsara kayan ado|{{Nom}}
|}
== Taimako ==
Ta kafa Terra Academy For The Arts (TAFTA) tare da haɗin gwiwar MasterCard don horar da matasa 65,000 a cikin shekaru biyar. Terra Academy for the arts tana ba da ilimi na kyauta ga ɗalibanta a cikin sauti, mataki da ƙirar saiti, raye-raye da Rubutun rubutun.
Austen-Peters ta yi aiki tare da Ma'aikatar Al'adu ta Najeriya don ƙarfafa masana'antu ta hanyar ayyuka da ayyukan fasaha. An amince da ita a shekarar 2015 tare da lambar yabo a cikin godiya ga gudummawa ga ci gaban Gidan Tarihi na Kasa, Onikan, Legas . A cikin 2017, ta yi aiki tare da [[Gwamnatin Jihar Lagos|Gwamnatin Jihar Legas]] don bikin cika shekaru 50 na Legas. Fiye da siffofi 9 an ba da umarni kuma an sanya su a kusa da Legas don kawo haske ga tarihin birnin, al'adu da mutane. Wataƙila sanannen siffar ita ce siffar Abolore Sobayo ta [[Afrobeat]] icon [[Fela Kuti]] . Hoton yana gaishe da kowane Lagosian wanda a wani lokaci ko wani, ya yi yaƙi don 'yanci. Hoton bikin ne na Legas kuma ya fahimci gwagwarmayar 'yan ƙasa. Wasu daga cikin sauran masu zane-zane da aka haɗa a cikin aikin sune Ade Odunfa, Hamza Atta, Segun Aiyesan, Umeh Bede, [[Gerald Chukwuma]], Tayo Olayode da Terfa Adingi . Ta kasance tana da hannu a cikin adanawa da ci gaban yarukan Najeriya a duk lokacin da take aiki, kuma ta yi hira da marubucin Najeriya kuma wanda ya lashe kyautar Nobel [[Wole Soyinka]] don New York Times . Terra Kulture tana aiki tare da Gidauniyar Mastercard don tallafawa matasa masu kirkirar 65,000 tare da damar aiki.
A cikin shekarar 2021, Austen-Peters ta haɗu da Google Arts & Culture, [[Hukumar Bunkasa Yawon Buɗe Ido Ta Najeriya|Kamfanin Ci gaban Yawon Bude Ido na Najeriya]] (NTDC) da cibiyoyin al'adu guda shida don yin bikin birnin Legas da al'ummomin kirkirarsa.<ref>{{Cite web |last=Coker |first=Folorunsho |date=28 April 2021 |title=5 ways to explore Lagos creative communities on Google Arts & Culture |url=https://africa.googleblog.com/2021/04/EkoforShow.html |access-date=14 September 2022 |website=Google Africa}}</ref> Aikin 'Èkó for Show: Bincika Legas' ya nuna matasan ƙarni na ƙwararrun mutane da al'ummomi da suka haɗa da kiɗa, fasaha, daukar hoto, kayan ado, gidan wasan kwaikwayo, adabi da abinci.<ref>{{Cite web |title=Èkó for Show: Explore Lagos |url=https://artsandculture.google.com/project/creative-lagos |access-date=14 September 2022 |website=Google Arts & Culture}}</ref> Terra Kulture ya ba da gudummawa tare da hotuna na Street View, hotuna, bidiyo da labarun da suka shafi al'adun Legas. Don ƙaddamar da aikin, Austen-Peters ya kirkiro jerin shirye-shiryen YouTube tare da masu fasahar Afrobeats [[Teni (mawaƙiya)|Teni]], [[Kizz Daniel]] da Reekado Banks, suna bayanin tafiyarsu ta kirkira.
== Rayuwa ta mutum ==
Ta kuma auri Adegboyega Austen-Peters, wani zartarwa da kuma memba na kwamitin Najeriya. Suna da ɗa da 'yar, kuma suna zaune a Legas, Najeriya.
== Dubi kuma ==
* [[Jerin Jaruman Finafinan Najeriya|List of Nigerian actors]]
* [[Jerin masu shirya fina-finai na Najeriya|List of Nigerian film producers]]
* [[Jerin daraktocin fina-finai na Najeriya|List of Nigerian film directors]]
* [[Nollywood]]
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1969]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
80fjlnj2l28aa2rb840i09pakc684xc
Bikiya Graham-Douglas
0
15815
832978
582594
2026-05-09T09:03:08Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832978
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Bikiya Graham-Douglas.jpg|thumb|Bikiya Graham-Douglas]]
'''Bikiya Graham-Douglas''' ta kasance yar [[Najeriya]] ce amma Kuma tana shiri a Birtaniya. Ita ya ce ga dan'siyasar Najeriya wato [[Alabo Graham-Douglas]] mahaifiyarta itace Bolere Elizabeth Ketebu. Graham-Douglas tayi karatuttuka a [[London Academy of Music and Dramatic Art]], [[Oxford School of Drama]], Bridge Theatre Training Company da [[Point Blank Music School]]. Kuma tana da BA na digiri a business economics and business law daga [[Jami'ar Portsmouth]].
[[File:Bikiya-.jpg|thumb|Bikiya Graham-Douglas]]
[[Fayil:Bikiya-.jpg|thumb|Bikiya Graham-Douglas]]
Itace ta kafa Beeta Universal Arts Foundation (BUAF).<ref>{{cite web|url=http://beetauniversal.org/our-people/|title=Our People|work=Beeta Universal Arts Foundation (BUAF)|accessdate=11 December 2014|archive-date=23 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140723094051/http://beetauniversal.org/our-people/|url-status=dead}}</ref>
==Aiki==
Tayi suna ne sanadiyar shirye-shiryen ta a fina-finai kamar su ''[[Flower Girl (film)|Flower Girl]]'', ''[[Shuga (TV Series)|Shuga]]'', ''Closer'', ''Saro'', ''For Coloured Girls'', ''[[Suru L'ere]]'', ''[[Lunch Time Heroes]]'', ''[[Jenifa's Diary]]'', ''Legacy'' da ''The Battleground''.<ref>{{cite web|url=http://www.mtvbase.com/news/mtv-shuga-cast-members/?photo=20a786bd-ad37-41cc-b0a4-46e3148fa3f2#showFlipbook|title=MTV Shuga cast members!|work=MTV Base|accessdate=11 December 2014|archive-date=10 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141210130937/http://www.mtvbase.com/news/mtv-shuga-cast-members/?photo=20a786bd-ad37-41cc-b0a4-46e3148fa3f2#showFlipbook|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gistfactory.com/bikiya-graham-douglas|title=Posts by tag: Bikiya Graham Douglas|date=December 22, 2013|website=Gist Factory|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141210095040/http://www.gistfactory.com/bikiya-graham-douglas|archivedate=December 10, 2014|url-status=dead|accessdate=December 10, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.punchng.com/feature/midweek-revue/when-for-coloured-girls-came-to-lagos |title=When For Coloured Girls came to Lagos |work=The Punch - Nigeria's Most Widely Read Newspaper |accessdate=11 December 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140730200141/http://www.punchng.com/feature/midweek-revue/when-for-coloured-girls-came-to-lagos/ |archivedate=30 July 2014 }}</ref>
Bikiya itace Executive Director na [http://www.lagostheatrefestival.com/content/about-lagos-theatre-festival Lagos Theatre Festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200123142256/http://www.lagostheatrefestival.com/content/about-lagos-theatre-festival |date=2020-01-23 }} kuma tana raji ROLAC project tare da gudunmuwar EU da British Council domin wayar da kai akan Sexual Gender-Based Violence a Najriya.
==Girmamawa==
*[[Africa Magic Viewers Choice Awards]] ([[2014 Africa Magic Viewers Choice Awards|AMVCA 2014]]) Best Supporting Actress in Drama category for her role in the movie ''[[Flower Girl (film)|Flower Girl]]''.<ref>{{cite web|url=http://africamagic.dstv.com/2014/03/09/2014-amvca-winners|title=2014 AMVCA winners|publisher=Africamagic.dstv.com|accessdate=11 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140315030830/http://africamagic.dstv.com/2014/03/09/2014-amvca-winners/|archive-date=15 March 2014|url-status=dead}}</ref>
*[[Nollywood Movies Awards]] (NMA 2014)<ref>{{cite web|url=http://www.nollywoodmoviesawards.tv/nma_site/the_awards|title=Nollywood Movies Awards|publisher=Noolywoodmoviesawards.tv|accessdate=11 December 2014|archive-date=13 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213103558/http://www.nollywoodmoviesawards.tv/nma_site/the_awards/|url-status=dead}}</ref>
*[[Nigeria Entertainment Awards]] (NEA 2014)<ref>{{cite web|url=http://www.neaawards.com/nominees|title=Nominees|publisher=Neaawards.com|accessdate=11 December 2014}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
*National Association of Nigerian Theatre Arts Practitioners (NANTAP) Excellence Service Award<ref>https://thenationonlineng.net/bikiya-graham-douglas-my-parents-exposed-me-to-performing-around-the-world/</ref>
==Manazarta==
{{Reflist|30em}}
{{DEFAULTSORT:Graham-Douglas, Bikiya}}
[[Category:Mutane daga Port Harcourt]]
[[Category:Yan'kasauwa daga Port Harcourt]]
[[Category:Haifaffun 1983]]
[[Category:Rayayyun mutane]]
rqbl3scp1d4tkqj3bt2it3zomsphnsc
Bimbo Balogun
0
15889
832987
790345
2026-05-09T09:28:44Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832987
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bimbo Balogun''', ta kasan ce a wani lokacin ana kiranta '''Abimbola Balogun''', wata yar Najeriya ne wacce ta sami lambar yabo ta kayan ado da kasuwanci . Ita ce Shugabar Kamfanin Bimbeads Concept.<ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-18535002</ref>
== Tarihin rayuwa==
Bimbo Balogun ta fito ne daga Idoani a [[Ondo (jiha)|jihar Ondo]], [[Nijeriya|Najeriya]] . Ita ce ta uku daga dangin bakwai. Bimbo tayi karatun sakandare a Kwalejin Gwamnatin Tarayya, Idoani a jihar Ondo. Bayan wannan sai ta tafi Cibiyar Horar da Man Fetur, Efurrun, [[Warri]], [[Delta (jiha)|Jihar Delta]] tana karatun Fasahar Kasuwancin Man Fetur. Bayan kamala karatu da kammala aikin bautar kasa na tilas a Najeriya, Daga nan ta fara aiki da yin kwalliya saboda rashin ayyuka. Tun daga wannan lokacin Bimbo ya fara amfani da bawon teku, kifin tauraro, bawon kawa tsakanin sauran abubuwa wajen yin kayan ado. Baya ga yin kwalliya, Bimbo yana kuma gabatar da shirin talabijin na mako-mako a Najeriya wanda ke mai da hankali kan koyar da matasa da mata yadda ake yin kayan ado.
== Kyauta da yabo ==
A wani matakin farko na kayan kwalliyarta, Bimbo ta sami lambar yabo ta Goldman Sachs wanda ya ba ta damar shiga jami'ar Pan Atlantic, ta [[Lagos (jiha)|Jihar Legas]] . Hakanan, ta sami lambar yabo ta Kamfanin Na'urorin haɗi na (2013) ta Wed Expo, da Makarantar Makaranta ta Shekarar ta Azaria (360).
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin haɗin waje ==
* [https://bimbeads.com/ Tsarin Bimbeads]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[Category:Mata]]
[[Category:Ƴan Najeriya]]
t6uxs370uhmruvnial37lwgitz0ht4i
Kusugu
0
17391
832700
550602
2026-05-08T23:01:07Z
Ashiru Lawal
24821
832700
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Rijiyar Kusugu''' tsohuwar rijiya ce wacce take a garin [[Daura]] Jihar Katsina, [[Nijeriya]]. Rijiyar ta shahara saboda nasabarta da labarin jarumi [[Bayajidda]] mutumin da ya kashe macijiya. Rijiyar da kuma '''wuƙar Bayajidda''' da ake tsammani yanzu ta zama wurin jan hankalin masu yawon buɗe ido.
[[File:Kusugu Well 3.jpg|thumb|Cikin rijiyar Kusugu]]
[[File: Kusugu Well Gate.jpg|thumb|Ginin Rijiyar Kusugu]]
== Labarin ==
Dangane da tatsuniyoyin [[Hausawa|Hausa,]] al'ummomin [[Hausawa]] suna zaune a cikin [[Sudan ta Tsakiya]] (yawancin [[Arewacin Nijeriya]] ta yanzu da wasu yankuna na [[Nijar]]) sama da shekaru 2000. Garin [[Daura]] yana ɗaya daga cikin manya-manyan garuruwan [[hausa]] na wancan lokacin. Tana da sarakuna a matsayin shugaban gwamnati waɗanda ke kula da al'amuran mutane. A zamanin Sarauniya [[Daurama]], babbar hanyar samun ruwa ga Daura itace rijiyar Kusugu. Amma ana barin mutane su ɗebi ruwa ne kawai a ranar Juma'a saboda wata baƙuwar macijiya da ke zaune a cikin rijiyar.
A haka mutane suka kasance suna ɗibar ruwa a iya ranakun juma'a kawai har zuwa lokacin da wani mutum ya zo wanda aka haƙiƙance ɗan sarkin [[Bagdaza|Bagadaza]] ne.
Bayajidda (Abu Yazid) ya zo Daura gama ba ya iya samun kursiyin bayan mutuwar mahaifinsa. Jarumin Yarima bayan ya sauka a gidan wata tsohuwa da sunan [[Ayyana]], ya nemi a ba shi ruwa, amma ba a ba shi abin da ya ishe shi ba. Sannan ya nemi a nuna masa rijiyar domin diban ruwa. An yi masa gargaɗi game da baƙon maciji. Ya tafi bakin rijiyar kuma daga karshe ya kashe macijin bayan fada. Sarauniya ta aure shi kuma ya zama Sarki. Saboda baya iya magana da [[hausa]] a da, sai mutane suka fara kiransa da [[Bayajidda]], ma'ana, ''baya fahimta a da''.
Yana da 'ya'ya bakwai waɗanda suka mulki a [[kasar Hausa]] guda bakwai wadanda ake kira '''Hausa Bakwai'''. Rijiyar Kusugu itace inda aka kashe katon macijin Sarki tare da wani wanda Bayajida yayi a karni na 10 saboda macijin zai baiwa mutanen Daura damar debo ruwa kawai daga rijiyar sau daya kawai a mako, galibi Juma'a.
==Isowar Bayajidda a garin Daura da yankan maciji ==
Bayajidda ya bar matarsa da 'yarsa a Garun Gabas kuma ya ci gaba zuwa ƙauyen [[Gaya]] da ke kusa da [[Kano#Tarihin Kano|Kano]] - wanda wasu ke ganin [[Gaya (Nijar)|Gaya ce]] a [[Nijar (ƙasa)|Nijar ta]] zamani -, inda ya sa maƙerin wurin suka sanya shi wuƙa. Daga nan ya zo garin [[Daura]] (wanda ke cikin [[Katsina (jiha)|jihar Katsina ta yanzu]] ), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. <ref name="Iowa">{{cite web|url=http://www.uiowa.edu/~africart/toc/people/Hausa.html |title=Hausa |publisher=[[University of Iowa]] |accessdate=2006-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070106163339/http://www.uiowa.edu/~africart/toc/people/Hausa.html |archivedate= 6 January 2007 |url-status=dead }}</ref>Ta sanar dashi cewa maciji mai suna Sarki ( ''sarki'' shine kalmar [[Harshen Hausa|hausa]] a [[Sarki|turance]] ) yana tsare rijiyar kuma ana barin mutane su debi ruwa sau daya kawai a sati. Bayajidda ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya sare kansa da wuƙar da maƙerarin suka yi masa, bayan ya sha ruwan, ya sa kansa a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. (Rijiyar da aka ce wannan ya faru a zamanin yau yawon shakatawa ne.)<ref name="lange">{{cite web
| url = http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf
| title = Oral version of the Bayajida legend
| accessdate = 2006-12-21
| author = Dierk Lange
| work = Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref><ref name="ngex">{{cite web|url=http://www.ngex.com/nigeria/places/states/katsina.htm|title=Katsina State|publisher=NGEX, LLC|accessdate=2007-01-20|work=ngex.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070217041346/http://www.ngex.com/nigeria/places/states/katsina.htm|archivedate=17 February 2007 |url-status=live}}</ref>
Washegari, mutanen Daura suka taru a bakin rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe macijin; Magajiya [[Daurama]], sarauniyar yankin ta ba da ikon mallakar rabin garin ga duk wanda zai tabbatar da cewa ya kashe macijin. Maza da yawa sun kawo kawunan maciji a gaba, amma kawunan bai dace da jikin ba. Tsohuwar, mai gidan Bayajidda da ke zaune ta sanar da sarauniyar cewa bakonta ya kashe shi, bayan haka kuma Daurama ya kirawo Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan macijin, ya tabbatar mata da cewa shi ne ya kashe Sarki, sai ya yi watsi da tayin rabin garin maimakon ya nemi aurenta; ta [[aure]] shi ne saboda godiyar kashe macijin.<ref>{{Cite journal|last=Hallam|first=W. K. R.|date=1966|title=The Bayajida Legend in Hausa Folklore|journal=The Journal of African History|volume=7|issue=1|pages=47–60|doi=10.1017/s002185370000606x|issn=0021-8537}}</ref>
== Manazarta ==
[[Category:Katsina (jiha)]]
[[Category:Hausawa]]
[[Category:Tarihin Hausawa]]
6isdgu4t9edsc71nyxk04vawicdid3d
832702
832700
2026-05-08T23:01:36Z
Ashiru Lawal
24821
832702
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Rijiyar Kusugu''' tsohuwar rijiya ce wacce take a garin [[Daura]] Jihar Katsina, [[Nijeriya]]. Rijiyar ta shahara saboda nasabarta da labarin jarumi [[Bayajidda]] mutumin da ya kashe macijiya. Rijiyar da kuma '''wuƙar Bayajidda''' da ake tsammani yanzu ta zama wurin jan hankalin masu yawon buɗe ido.
[[File:Kusugu Well 3.jpg|thumb|Cikin rijiyar Kusugu]]
[[File: Kusugu Well Gate.jpg|thumb|Ginin Rijiyar Kusugu]]
== Labarin ==
Dangane da tatsuniyoyin [[Hausawa|Hausa,]] al'ummomin [[Hausawa]] suna zaune a cikin [[Sudan ta Tsakiya]] (yawancin [[Arewacin Nijeriya]] ta yanzu da wasu yankuna na [[Nijar]]) sama da shekaru 2000. Garin [[Daura]] yana ɗaya daga cikin manya-manyan garuruwan [[hausa]] na wancan lokacin. Tana da sarakuna a matsayin shugaban gwamnati waɗanda ke kula da al'amuran mutane. A zamanin Sarauniya [[Daurama]], babbar hanyar samun ruwa ga Daura ita ce rijiyar Kusugu. Amma ana barin mutane su ɗebi ruwa ne kawai a ranar Juma'a saboda wata baƙuwar macijiya da ke zaune a cikin rijiyar.
A haka mutane suka kasance suna ɗibar ruwa a iya ranakun juma'a kawai har zuwa lokacin da wani mutum ya zo wanda aka haƙiƙance ɗan sarkin [[Bagdaza|Bagadaza]] ne.
Bayajidda (Abu Yazid) ya zo Daura gama ba ya iya samun kursiyin bayan mutuwar mahaifinsa. Jarumin Yarima bayan ya sauka a gidan wata tsohuwa da sunan [[Ayyana]], ya nemi a ba shi ruwa, amma ba a ba shi abin da ya ishe shi ba. Sannan ya nemi a nuna masa rijiyar domin diban ruwa. An yi masa gargaɗi game da baƙon maciji. Ya tafi bakin rijiyar kuma daga karshe ya kashe macijin bayan fada. Sarauniya ta aure shi kuma ya zama Sarki. Saboda baya iya magana da [[hausa]] a da, sai mutane suka fara kiransa da [[Bayajidda]], ma'ana, ''baya fahimta a da''.
Yana da 'ya'ya bakwai waɗanda suka mulki a [[kasar Hausa]] guda bakwai wadanda ake kira '''Hausa Bakwai'''. Rijiyar Kusugu itace inda aka kashe katon macijin Sarki tare da wani wanda Bayajida yayi a karni na 10 saboda macijin zai baiwa mutanen Daura damar debo ruwa kawai daga rijiyar sau daya kawai a mako, galibi Juma'a.
==Isowar Bayajidda a garin Daura da yankan maciji ==
Bayajidda ya bar matarsa da 'yarsa a Garun Gabas kuma ya ci gaba zuwa ƙauyen [[Gaya]] da ke kusa da [[Kano#Tarihin Kano|Kano]] - wanda wasu ke ganin [[Gaya (Nijar)|Gaya ce]] a [[Nijar (ƙasa)|Nijar ta]] zamani -, inda ya sa maƙerin wurin suka sanya shi wuƙa. Daga nan ya zo garin [[Daura]] (wanda ke cikin [[Katsina (jiha)|jihar Katsina ta yanzu]] ), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. <ref name="Iowa">{{cite web|url=http://www.uiowa.edu/~africart/toc/people/Hausa.html |title=Hausa |publisher=[[University of Iowa]] |accessdate=2006-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070106163339/http://www.uiowa.edu/~africart/toc/people/Hausa.html |archivedate= 6 January 2007 |url-status=dead }}</ref>Ta sanar dashi cewa maciji mai suna Sarki ( ''sarki'' shine kalmar [[Harshen Hausa|hausa]] a [[Sarki|turance]] ) yana tsare rijiyar kuma ana barin mutane su debi ruwa sau daya kawai a sati. Bayajidda ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya sare kansa da wuƙar da maƙerarin suka yi masa, bayan ya sha ruwan, ya sa kansa a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. (Rijiyar da aka ce wannan ya faru a zamanin yau yawon shakatawa ne.)<ref name="lange">{{cite web
| url = http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf
| title = Oral version of the Bayajida legend
| accessdate = 2006-12-21
| author = Dierk Lange
| work = Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref><ref name="ngex">{{cite web|url=http://www.ngex.com/nigeria/places/states/katsina.htm|title=Katsina State|publisher=NGEX, LLC|accessdate=2007-01-20|work=ngex.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070217041346/http://www.ngex.com/nigeria/places/states/katsina.htm|archivedate=17 February 2007 |url-status=live}}</ref>
Washegari, mutanen Daura suka taru a bakin rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe macijin; Magajiya [[Daurama]], sarauniyar yankin ta ba da ikon mallakar rabin garin ga duk wanda zai tabbatar da cewa ya kashe macijin. Maza da yawa sun kawo kawunan maciji a gaba, amma kawunan bai dace da jikin ba. Tsohuwar, mai gidan Bayajidda da ke zaune ta sanar da sarauniyar cewa bakonta ya kashe shi, bayan haka kuma Daurama ya kirawo Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan macijin, ya tabbatar mata da cewa shi ne ya kashe Sarki, sai ya yi watsi da tayin rabin garin maimakon ya nemi aurenta; ta [[aure]] shi ne saboda godiyar kashe macijin.<ref>{{Cite journal|last=Hallam|first=W. K. R.|date=1966|title=The Bayajida Legend in Hausa Folklore|journal=The Journal of African History|volume=7|issue=1|pages=47–60|doi=10.1017/s002185370000606x|issn=0021-8537}}</ref>
== Manazarta ==
[[Category:Katsina (jiha)]]
[[Category:Hausawa]]
[[Category:Tarihin Hausawa]]
i25g21rf2l4c3snultsp9xv1cowoivb
832703
832702
2026-05-08T23:02:14Z
Ashiru Lawal
24821
832703
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Rijiyar Kusugu''' tsohuwar rijiya ce wacce take a garin [[Daura]] Jihar Katsina, [[Nijeriya]]. Rijiyar ta shahara saboda nasabarta da labarin jarumi [[Bayajidda]] mutumin da ya kashe macijiya. Rijiyar da kuma '''wuƙar Bayajidda''' da ake tsammani yanzu ta zama wurin jan hankalin masu yawon buɗe ido.
[[File:Kusugu Well 3.jpg|thumb|Cikin rijiyar Kusugu]]
[[File: Kusugu Well Gate.jpg|thumb|Ginin Rijiyar Kusugu]]
== Labarin ==
Dangane da tatsuniyoyin [[Hausawa|Hausa,]] al'ummomin [[Hausawa]] suna zaune a cikin [[Sudan ta Tsakiya]] (yawancin [[Arewacin Nijeriya]] ta yanzu da wasu yankuna na [[Nijar]]) sama da shekaru 2000. Garin [[Daura]] yana ɗaya daga cikin manya-manyan garuruwan [[hausa]] na wancan lokacin. Tana da sarakuna a matsayin shugaban gwamnati waɗanda ke kula da al'amuran mutane. A zamanin Sarauniya [[Daurama]], babbar hanyar samun ruwa ga Daura ita ce rijiyar Kusugu. Amma ana barin mutane su ɗebi ruwa ne kawai a ranar Juma'a saboda wata baƙuwar macijiya da ke zaune a cikin rijiyar.
A haka mutane suka kasance suna ɗibar ruwa a iya ranakun juma'a kawai har zuwa lokacin da wani mutum ya zo wanda aka haƙiƙance ɗan sarkin [[Bagdaza|Bagadaza]] ne.
Bayajidda (Abu Yazid) ya zo Daura gama ba ya iya samun kursiyin bayan mutuwar mahaifinsa. Jarumin Yarima bayan ya sauka a gidan wata tsohuwa da sunan [[Ayyana]], ya nemi a ba shi ruwa, amma ba a ba shi abin da ya ishe shi ba. Sannan ya nemi a nuna masa rijiyar domin diban ruwa. An yi masa gargaɗi game da baƙon maciji. Ya tafi bakin rijiyar kuma daga karshe ya kashe macijin bayan fada. Sarauniya ta aure shi kuma ya zama Sarki. Saboda baya iya magana da [[hausa]] a da, sai mutane suka fara kiransa da [[Bayajidda]], ma'ana, ''baya fahimta a da''.
Yana da 'ya'ya bakwai waɗanda suka mulki a [[kasar Hausa]] guda bakwai wadanda ake kira '''Hausa Bakwai'''. Rijiyar Kusugu itace inda aka kashe katon macijin Sarki tare da wani wanda Bayajida yayi a karni na 10 saboda macijin zai baiwa mutanen Daura damar debo ruwa kawai daga rijiyar sau daya kawai a mako, galibi Juma'a.
==Isowar Bayajidda a garin Daura da yankan maciji ==
Bayajidda ya bar matarsa da 'yar sa a Garun Gabas kuma ya ci gaba zuwa ƙauyen [[Gaya]] da ke kusa da [[Kano#Tarihin Kano|Kano]] - wanda wasu ke ganin [[Gaya (Nijar)|Gaya ce]] a [[Nijar (ƙasa)|Nijar ta]] zamani -, inda ya sa maƙerin wurin suka sanya shi wuƙa. Daga nan ya zo garin [[Daura]] (wanda ke cikin [[Katsina (jiha)|jihar Katsina ta yanzu]] ), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. <ref name="Iowa">{{cite web|url=http://www.uiowa.edu/~africart/toc/people/Hausa.html |title=Hausa |publisher=[[University of Iowa]] |accessdate=2006-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070106163339/http://www.uiowa.edu/~africart/toc/people/Hausa.html |archivedate= 6 January 2007 |url-status=dead }}</ref>Ta sanar dashi cewa maciji mai suna Sarki ( ''sarki'' shine kalmar [[Harshen Hausa|hausa]] a [[Sarki|turance]] ) yana tsare rijiyar kuma ana barin mutane su debi ruwa sau daya kawai a sati. Bayajidda ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya sare kansa da wuƙar da maƙerarin suka yi masa, bayan ya sha ruwan, ya sa kansa a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. (Rijiyar da aka ce wannan ya faru a zamanin yau yawon shakatawa ne.)<ref name="lange">{{cite web
| url = http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf
| title = Oral version of the Bayajida legend
| accessdate = 2006-12-21
| author = Dierk Lange
| work = Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref><ref name="ngex">{{cite web|url=http://www.ngex.com/nigeria/places/states/katsina.htm|title=Katsina State|publisher=NGEX, LLC|accessdate=2007-01-20|work=ngex.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070217041346/http://www.ngex.com/nigeria/places/states/katsina.htm|archivedate=17 February 2007 |url-status=live}}</ref>
Washegari, mutanen Daura suka taru a bakin rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe macijin; Magajiya [[Daurama]], sarauniyar yankin ta ba da ikon mallakar rabin garin ga duk wanda zai tabbatar da cewa ya kashe macijin. Maza da yawa sun kawo kawunan maciji a gaba, amma kawunan bai dace da jikin ba. Tsohuwar, mai gidan Bayajidda da ke zaune ta sanar da sarauniyar cewa bakonta ya kashe shi, bayan haka kuma Daurama ya kirawo Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan macijin, ya tabbatar mata da cewa shi ne ya kashe Sarki, sai ya yi watsi da tayin rabin garin maimakon ya nemi aurenta; ta [[aure]] shi ne saboda godiyar kashe macijin.<ref>{{Cite journal|last=Hallam|first=W. K. R.|date=1966|title=The Bayajida Legend in Hausa Folklore|journal=The Journal of African History|volume=7|issue=1|pages=47–60|doi=10.1017/s002185370000606x|issn=0021-8537}}</ref>
== Manazarta ==
[[Category:Katsina (jiha)]]
[[Category:Hausawa]]
[[Category:Tarihin Hausawa]]
gbc63ok1d43ra4roymfdwj69hi2jiuu
832857
832703
2026-05-09T07:24:35Z
Ashiru Lawal
24821
832857
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Rijiyar Kusugu''' tsohuwar rijiya ce wacce take a garin [[Daura]] Jihar Katsina, [[Nijeriya]]. Rijiyar ta shahara saboda nasabarta da labarin jarumi [[Bayajidda]] mutumin da ya kashe macijiya. Rijiyar da kuma '''wuƙar Bayajidda''' da ake tsammani yanzu ta zama wurin jan hankalin masu yawon buɗe ido.
[[File:Kusugu Well 3.jpg|thumb|Cikin rijiyar Kusugu]]
[[File: Kusugu Well Gate.jpg|thumb|Ginin Rijiyar Kusugu]]
== Labarin ==
Dangane da tatsuniyoyin [[Hausawa|Hausa,]] al'ummomin [[Hausawa]] suna zaune a cikin [[Sudan ta Tsakiya]] (yawancin [[Arewacin Nijeriya]] ta yanzu da wasu yankuna na [[Nijar]]) sama da shekaru 2000. Garin [[Daura]] yana ɗaya daga cikin manya-manyan garuruwan [[hausa]] na wancan lokacin. Tana da sarakuna a matsayin shugaban gwamnati waɗanda ke kula da al'amuran mutane. A zamanin Sarauniya [[Daurama]], babbar hanyar samun ruwa ga Daura ita ce rijiyar Kusugu. Amma ana barin mutane su ɗebi ruwa ne kawai a ranar Juma'a saboda wata baƙuwar macijiya da ke zaune a cikin rijiyar.
A haka mutane suka kasance suna ɗibar ruwa a iya ranakun juma'a kawai har zuwa lokacin da wani mutum ya zo wanda aka haƙiƙance ɗan sarkin [[Bagdaza|Bagadaza]] ne.
Bayajidda (Abu Yazid) ya zo Daura gama ba ya iya samun kursiyin bayan mutuwar mahaifinsa. Jarumin Yarima bayan ya sauka a gidan wata tsohuwa da sunan [[Ayyana]], sai ya nemi a ba shi ruwa, amma ba a ba shi abin da ya ishe shi ba. Sannan ya nemi a nuna masa rijiyar domin diban ruwa. An yi masa gargaɗi game da baƙon maciji. Ya tafi bakin rijiyar kuma daga karshe ya kashe macijin bayan fada. Sarauniya ta aure shi kuma ya zama Sarki. Saboda baya iya magana da [[hausa]] a da, sai mutane suka fara kiransa da [[Bayajidda]], ma'ana, ''baya fahimta a da''.
Yana da 'ya'ya bakwai waɗanda suka mulki a [[kasar Hausa]] guda bakwai wadanda ake kira '''Hausa Bakwai'''. Rijiyar Kusugu itace inda aka kashe katon macijin Sarki tare da wani wanda Bayajida yayi a karni na 10 saboda macijin zai baiwa mutanen Daura damar debo ruwa kawai daga rijiyar sau daya kawai a mako, galibi Juma'a.
==Isowar Bayajidda a garin Daura da yankan maciji ==
Bayajidda ya bar matarsa da 'yar sa a Garun Gabas kuma ya ci gaba zuwa ƙauyen [[Gaya]] da ke kusa da [[Kano#Tarihin Kano|Kano]] - wanda wasu ke ganin [[Gaya (Nijar)|Gaya ce]] a [[Nijar (ƙasa)|Nijar ta]] zamani -, inda ya sa maƙerin wurin suka sanya shi wuƙa. Daga nan ya zo garin [[Daura]] (wanda ke cikin [[Katsina (jiha)|jihar Katsina ta yanzu]] ), inda ya shiga wani gida ya nemi wata tsohuwa ruwa. <ref name="Iowa">{{cite web|url=http://www.uiowa.edu/~africart/toc/people/Hausa.html |title=Hausa |publisher=[[University of Iowa]] |accessdate=2006-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070106163339/http://www.uiowa.edu/~africart/toc/people/Hausa.html |archivedate= 6 January 2007 |url-status=dead }}</ref>Ta sanar dashi cewa maciji mai suna Sarki ( ''sarki'' shine kalmar [[Harshen Hausa|hausa]] a [[Sarki|turance]] ) yana tsare rijiyar kuma ana barin mutane su debi ruwa sau daya kawai a sati. Bayajidda ya nufi rijiyar ya kashe macijin da takobi ya sare kansa da wuƙar da maƙerarin suka yi masa, bayan ya sha ruwan, ya sa kansa a cikin jaka, ya koma gidan tsohuwar. (Rijiyar da aka ce wannan ya faru a zamanin yau yawon shakatawa ne.)<ref name="lange">{{cite web
| url = http://dierklange.com/pdf/fulltexts/hausa/08_Sources-Bayajidda-legend.pdf
| title = Oral version of the Bayajida legend
| accessdate = 2006-12-21
| author = Dierk Lange
| work = Ancient Kingdoms of West Africa}}</ref><ref name="ngex">{{cite web|url=http://www.ngex.com/nigeria/places/states/katsina.htm|title=Katsina State|publisher=NGEX, LLC|accessdate=2007-01-20|work=ngex.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070217041346/http://www.ngex.com/nigeria/places/states/katsina.htm|archivedate=17 February 2007 |url-status=live}}</ref>
Washegari, mutanen Daura suka taru a bakin rijiyar, suna mamakin wanda ya kashe macijin; Magajiya [[Daurama]], sarauniyar yankin ta ba da ikon mallakar rabin garin ga duk wanda zai tabbatar da cewa ya kashe macijin. Maza da yawa sun kawo kawunan maciji a gaba, amma kawunan bai dace da jikin ba. Tsohuwar, mai gidan Bayajidda da ke zaune ta sanar da sarauniyar cewa bakonta ya kashe shi, bayan haka kuma Daurama ya kirawo Bayajidda. Bayan ya gabatar da kan macijin, ya tabbatar mata da cewa shi ne ya kashe Sarki, sai ya yi watsi da tayin rabin garin maimakon ya nemi aurenta; ta [[aure]] shi ne saboda godiyar kashe macijin.<ref>{{Cite journal|last=Hallam|first=W. K. R.|date=1966|title=The Bayajida Legend in Hausa Folklore|journal=The Journal of African History|volume=7|issue=1|pages=47–60|doi=10.1017/s002185370000606x|issn=0021-8537}}</ref>
== Manazarta ==
[[Category:Katsina (jiha)]]
[[Category:Hausawa]]
[[Category:Tarihin Hausawa]]
9onq7qut4knikfnpzrapimf9f6i3tm9
Ba Ahmed
0
17786
832726
820168
2026-05-09T00:32:31Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832726
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ahmed ben Moussa''' ( {{Lang-ar|أحمد بن موسى}} ) an fi sanin shi da '''Ba Ahmed''' ( {{Lang|ar|با أحمد}} ) an haife shi a shekara ta 1840, Grand Vizier na Masarautar [[Moroko|Morocco]] tsakanin [[1894]] zuwa [[1900]], bayan hawan Sultan Abd al-Aziz kan karagar mulki yana da shekaru 16. Bayan rasuwarsa, kasar ta shiga wani yanayi na rashin tsaro da tashin hankali. Ya mutu a ranar 13 ga Mayu, 1900.<ref name="barbe">{{cite news|last1=Barbe|first1=Adam|title=Quand la France colonisait le Maroc par la dette|url=http://orientxxi.info/magazine/quand-la-france-colonisait-le-maroc-par-la-dette,1709|access-date=9 February 2017}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Searight1999">{{cite book|last=Searight|first=Susan|title=Maverick Guide to Morocco|url=https://archive.org/details/maverickguidetom0000sear|url-access=registration|access-date=28 October 2012|date=1 November 1999|publisher=Pelican Publishing|isbn=978-1-56554-348-5|page=[https://archive.org/details/maverickguidetom0000sear/page/404 404]}}</ref><ref>{{Cite book|last=Wilbaux|first=Quentin|title=La médina de Marrakech: Formation des espaces urbains d'une ancienne capitale du Maroc|publisher=L'Harmattan|year=2001|isbn=2747523888|location=Paris}}</ref>
== Manazarta ==
[[Category:Mutane]]
n55k3qtz4ms3m37knww4gn1cm3k21am
Jean-Bédel Bokassa
0
19313
832747
644826
2026-05-09T04:57:14Z
Andre Engels
71
from [[Bokassa Jean Bedel]]
832747
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[File:Jean-Bedel Bokassa & Nicolae Ceaușescu, 1970.jpg|thumb|Jean-Bédel Bokassa]]
[[File:Bokassa 1939.jpg|thumb|hoton bokassa yana saurayi]]
'''Jean-Bédel Bokassa''' ( [ʒɑ̃ bedɛl bɔkasa] ; 22 ga Fabrairu 1921 - 3 Nuwamba 1996), wanda aka fi sani da '''Bokassa I''', ya kasance shugaban Afirka ta Tsakiya siyasa da soja. Shine shugaba na biyu na ƙasar [[Afirka ta Tsakiya (ƙasa)|Jamhuriyar Afirka ta Tsakiya]] kuma a matsayin sarki na Daular Afirka ta Tsakiya, daga juyin mulkin da ya yi wa Saint-Sylvestre a ranar 1 ga Janairun 1966 har zuwa juyin mulkin da aka yi a 1979.<ref name="Dear Tyrant">{{cite web |last1=Orizio |first1=Riccardo |title=Dear Tyrant |url=https://granta.com/dear-tyrant/ |publisher=Granta |access-date=31 October 2019}}</ref>
== Iyali ==
Yana da mata da yaya.
== Karatu da aiki ==
cole Sainte Jeanne d'Arc, M'Baiki, 1927, Ecole Missionnaire, Bangui, 1928, Ecole Missionnaire, Brazzaville, 1929-39, Military Preparatory School, Saint Louis, Senegal, 1947-48, Military Training, Centre d'Instruction, Chalons SurMarne, France, 1950, yayi aikin French Army 1939, aka kara me matsayi lance-corporal, 1940, yazo yazama captain a 1961, yazo yayi minister na Civil Aviation 1972.
== Manazarta ==
[[Category:Mutanen Afirka]]
[[Category:Ƴan Siyasar Afrika]]
[[Category:Shugaban Kasa]]
hzujv65vem3y14askmtxohplowbqxfd
Wikipedia:Sabbin editoci
4
21908
832670
832163
2026-05-08T21:28:22Z
AmmarBot
13973
Sabunta shafin sabbin editoci
832670
wikitext
text/x-wiki
Wannan shafin ya na ƙunshe da sabbin editocin da sukayi rajista a Hausa Wikipedia. Robot yana sabunta wannan shafin duk bayan wasu sa'o'i. Kada ku gyara wannan shafin, duk chanjin da akayi, robot zaya yi overwriting din shi a lokacin sabunta shafin.
{| class="wikitable sortable"
!Numba
!Edita
!Gudummuwa
!Lokacin rajista
|-
|1
|[[User:Hassan Abdullahi kalambaina|Hassan Abdullahi kalambaina]]
|[[Special:Contributions/Hassan Abdullahi kalambaina|Gudummuwa]]
|Alhamis, 7 ga Mayu 2026
|-
|2
|[[User:Silinababy5|Silinababy5]]
|[[Special:Contributions/Silinababy5|Gudummuwa]]
|Alhamis, 7 ga Mayu 2026
|-
|3
|[[User:Tri23rd|Tri23rd]]
|[[Special:Contributions/Tri23rd|Gudummuwa]]
|Alhamis, 7 ga Mayu 2026
|-
|4
|[[User:Oijiii8jyr4|Oijiii8jyr4]]
|[[Special:Contributions/Oijiii8jyr4|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 8 ga Mayu 2026
|-
|5
|[[User:Krptkn1921|Krptkn1921]]
|[[Special:Contributions/Krptkn1921|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 8 ga Mayu 2026
|-
|6
|[[User:Rivercosta|Rivercosta]]
|[[Special:Contributions/Rivercosta|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 8 ga Mayu 2026
|-
|7
|[[User:Ksaare2010|Ksaare2010]]
|[[Special:Contributions/Ksaare2010|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 8 ga Mayu 2026
|-
|8
|[[User:Karoline Lölhöffel (WMDE)|Karoline Lölhöffel (WMDE)]]
|[[Special:Contributions/Karoline Lölhöffel (WMDE)|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 8 ga Mayu 2026
|-
|9
|[[User:Existential Earthling|Existential Earthling]]
|[[Special:Contributions/Existential Earthling|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 8 ga Mayu 2026
|-
|10
|[[User:Almeshneb1a|Almeshneb1a]]
|[[Special:Contributions/Almeshneb1a|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 8 ga Mayu 2026
|-
|11
|[[User:USMAN YAHAYA ABDULLAHI|USMAN YAHAYA ABDULLAHI]]
|[[Special:Contributions/USMAN YAHAYA ABDULLAHI|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 8 ga Mayu 2026
|-
|12
|[[User:Crispperry|Crispperry]]
|[[Special:Contributions/Crispperry|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 8 ga Mayu 2026
|-
|13
|[[User:Ro-Juyel|Ro-Juyel]]
|[[Special:Contributions/Ro-Juyel|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 8 ga Mayu 2026
|-
|14
|[[User:Meisaku|Meisaku]]
|[[Special:Contributions/Meisaku|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 8 ga Mayu 2026
|-
|15
|[[User:0ncedash|0ncedash]]
|[[Special:Contributions/0ncedash|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 8 ga Mayu 2026
|-
|16
|[[User:Omar Welhansen|Omar Welhansen]]
|[[Special:Contributions/Omar Welhansen|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 8 ga Mayu 2026
|-
|17
|[[User:Wikistarter987|Wikistarter987]]
|[[Special:Contributions/Wikistarter987|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 8 ga Mayu 2026
|-
|18
|[[User:Marco Di Mattia|Marco Di Mattia]]
|[[Special:Contributions/Marco Di Mattia|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 8 ga Mayu 2026
|-
|19
|[[User:V.B.K28|V.B.K28]]
|[[Special:Contributions/V.B.K28|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 8 ga Mayu 2026
|-
|20
|[[User:Antigone007|Antigone007]]
|[[Special:Contributions/Antigone007|Gudummuwa]]
|Jumma'a, 8 ga Mayu 2026
|-
|}
4xlsi7esvbmb0j18rr8r6cvoubeiiv6
Basilica na Uwargidanmu na Aminci
0
22726
832743
533692
2026-05-09T04:21:12Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832743
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:WikiConvFr23 à Abidjan en cote d'Ivoir- viste sur Basilique Notre-Dame-de-la-Paix de Yamoussoukro à Abidjan 05.jpg|thumb|Basilica na Uwargidanmu na Aminci]]
'''Basilica na Uwargidanmu na Aminci''' (Faransanci: ''Basilique Notre-Dame de la Paix'') wata karamar basilica ce ta Katolika da aka keɓe wa Uwargidanmu na Aminci a Yamoussoukro,babban birnin mulkin Côte d'Ivoire (Ivory-Coast)."Guinness World Records" ta jera shi a matsayin babbar coci a duniya, bayan ta zarce mai rikodin da ta gabata, Saint Peter's Basilica,bayan kammalawa.
An gina basilica tsakanin 1985 da 1989 tare da ƙididdigar farashi daban-daban waɗanda ƙungiyoyi daban-daban suka bayar. Wadansu sun bayyana cewa ya ci dala miliyan 175,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nGvuAAAAMAAJ|title=Time|last1=Hadden|first1=Briton|last2=Luce|first2=Henry Robinson|date=1992-01-01|publisher=Time Inc.|language=en}}</ref> dalar Amurka miliyan 300,<ref>{{cite web|title=Basilica of Our Lady of Peace, Ivory Coast|url=https://www.tripsavvy.com/basilica-of-our-lady-of-peace-1454487|website=Tripsavvy|access-date=2019-09-24|first=Jessica|last=Macdonald|archive-date=2019-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190428144946/https://www.tripsavvy.com/basilica-of-our-lady-of-peace-1454487|url-status=dead}}</ref> wanda ya kai dala miliyan 600.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AsJyCwAAQBAJ|page=47|title=Horizontal Inequalities and Conflict: Understanding Group Violence in Multiethnic Societies|last=Stewart|first=Frances|date=2016-01-22|publisher=Springer|isbn=978-0-230-58272-9|language=en}}</ref> Zane-zanen ''dome'' da kewayen filin an bayyane su ne a bayyane da Basilica na Saint Peter a cikin Vatican City,<ref>{{cite news|first=Richard N.|last=Ostling|author2=James Wilde|title=The Basilica in the Bush|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,958078,00.html|work=Time|date=3 July 1989|access-date=17 November 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211102729/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C958078%2C00.html|archive-date=11 December 2008|url-status=live}}</ref> ko da yake ba kwatankwacin abu bane.<ref>{{cite news|title=An African's gift to the Vatican: the world's largest church – Felix Houphouet-Boigny, Basilica of Our Lady of Peace|first=Hans J.|last=Massaquoi|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1077/is_n2_v46/ai_9177142|work=Ebony|publisher=Johnson Publishing Co.|date=December 1990|access-date=24 July 2008}}</ref> An kafa ginshiƙin a ranar 10 ga Agusta 1985,<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C&pg=PA307|page=307|title=Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices, 2nd Edition [6 volumes]|author1=J. Gordon Melton|author2=Martin Baumann|publisher=ABC-CLIO|year=2010|isbn=9781598842043}}</ref> kuma an tsarkake shi a ranar 10 ga Satumba 1990 1990 da Paparoma John Paul II, wanda ya karɓi ƙa'idar basilica a matsayin kyauta daga Félix Houphouët-Boigny a madadin Cocin Katolika.<ref>{{cite journal|url=https://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1990/documents/hf_jp-ii_hom_19900910_yamoussoukro_fr.html|title=Dédicace de La Basilique de "Notre-Dame de La Paix"|last=Pope John Paul II|language=fr|access-date=2 January 2009|author-link=Pope John Paul II|publisher=Holy See|date=10 September 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114170833/https://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1990/documents/hf_jp-ii_hom_19900910_yamoussoukro_fr.html|archive-date=14 January 2009|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1swDAAAAMBAJ|title=Ebony|pages=116–117|last=Company|first=Johnson Publishing|date=1990-12-01|publisher=Johnson Publishing Company|language=en}}</ref>
Bai kamata a rikita basilica da babban coci ba. Uwargidanmu ta Aminci tana cikin ''Diocese'' na Yamoussoukro; ''Cathedral'' na Saint Augustine - ƙasa da nisan kilomita 3 (mil 2)<ref>{{cite web|title=distance between Basilique Notre-Dame de la Paix and Cathédrale Saint-Augustin in Yamoussoukro|url=https://www.google.com/search?q=distance+between+Basilique+Notre-Dame+de+la+Paix+and+Cath%C3%A9drale+Saint-Augustin+in+Yamoussoukro&rlz=1C1GCEB_enUS768US768|website=google|access-date=15 April 2018}}</ref> - ya fi girman basilika amma babban wurin bautar da wurin zama na bishop na yankin.<ref>{{cite web|url=http://www.gcatholic.org/dioceses/diocese/odie0.htm|title=Diocese of Odienné, Cote d'Ivoire|work=GCatholic|publisher=gcatholic.org|access-date=10 September 2010}}</ref>
Yana da yanki na murabba'in mita 30,000 (320,000 sq ft)<ref name=":0">{{cite web|title=The Largest Church in the World Has The Fewest Worshippers|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/01/30/the-largest-church-in-the-world-has-the-fewest-worshippers.html|website=The Daily Beast|date=2014-01-30|access-date=2016-02-10|first=Nina|last=Strochlic}}</ref> kuma yana da tsayi 158 (518 ft).<ref>{{cite news|title=The biggest, longest, tallest...|url=http://arts.guardian.co.uk/features/story/0,11710,1240318,00.html|work=The Guardian|date=17 July 2004|access-date=22 July 2008}}</ref> Ko yaya, har ila yau ya haɗa da ''rectory'' da ''villa'' (ƙidaya a cikin yankin gaba ɗaya), waɗanda ba cikakken ɓangare na cocin ba. Zai iya ɗaukar masu bauta 18,000, idan aka kwatanta da 60,000 na St. Peter.<ref>{{cite web|url=http://www.churchesguide.com/basilica-our-lady-of-peace-yamoussoukro.php|title=Our Lady of Peace Basilica, Yamoussoukro|publisher=churchesguide.com|access-date=10 September 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110112212144/http://www.churchesguide.com/basilica-our-lady-of-peace-yamoussoukro.php|archive-date=12 January 2011}}</ref> Litattafan yau da kullun da aka gudanar a basilica yawanci hundredan ɗari ɗari ne ke halarta.<ref name="history of cities in 50 buildings">{{cite news|last1=Mark|first1=Monica|title=Yamoussoukro's Notre-Dame de la Paix, the world's largest basilica – a history of cities in 50 buildings, day 37|url=https://www.theguardian.com/cities/2015/may/15/yamoussoukro-notre-dame-de-la-paix-ivory-coast-worlds-largest-basilica-history-of-cities-in-50-buildings-day-37|access-date=16 May 2015|work=The Guardian|date=15 May 2015}}</ref>
Basilica ana gudanar da shi ne ta Pallottines ta Poland a kan kuɗi dalar Amurka miliyan 1.5 a kowace shekara.<ref name=":0" />.
== Gine-gine ==
Yayin da yake tsara shi bayan Vatican Basilica, mai tsara gine-ginen Lebanon Pierre Fakhoury ya gina dome don ya zama ƙasa kaɗan da Basilica na Saint Peter, amma an yi masa ado da babban giciye a saman.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=aKoKHmuexywC&pg=PA121|page=121|title=Architecture and Power in Africa|author=Nnamdi Elleh|year=2002|publisher=Greenwood Publishing Group, 2002|isbn=9780275976798}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=rOCaSn8-ZboC&pg=PA224|page=224|title=Functionalism Revisited: Architectural Theory and Practice and the Behavioral Sciences|author1=Jon T. Lang|author2=Walter Moleski|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|year=2010|isbn=9781409407010}}</ref><ref name="WSJ">{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/a-miracle-at-the-worlds-largest-church-people-are-showing-up-1493306547|work=[[The Wall Street Journal]]|title=A Miracle at the World's Largest Church: People Are Showing Up|author=Joe Parkinson|date=27 April 2017}}</ref> Tsawon da aka gama ya kai mita 158 (518 ft).<ref name="WSJ" /> Dome ya ninka diamita sama da ninki biyu na St. Peter's a Rome, mita 90 da mita 41 (300 ft da 136 ft). Tushen dome yayi ƙasa da na Bitrus sosai, saboda haka tsayin daka ba shi da ƙasa kaɗan. An gina basilica da marmara da aka shigo da ita daga Italiya kuma an wadata ta da murabba'in mita 8,400 (90,000 sq ft) na tabarau na zamani daga Faransa.<ref>{{cite news|url=https://www.shine.cn/feature/art-culture/1905044065/|publisher=[[Shanghai Daily]]|via=SHINE.com|date=4 May 2019|title=French glass master shines a light on his soul|author=Wang Jie}}</ref>
Ginshikan suna da yawa a duk cikin basilica amma basu da daidaito a cikin salo; colananan ginshiƙan suna wurin don dalilai na tsari, yayin da waɗanda suka fi girma suna da ado kuma suna ɗauke da lif, fitar ruwan sama daga rufin da sauran kayan injunan gini. Akwai isasshen sarari da za a iya ɗaukar mutane 7,000 a cikin jirgin ruwa, tare da tsayayyen ɗakin don ƙarin mutane 11,000.<ref>{{Cite book|page=191|url=https://books.google.com/books?id=xbLDAQAAQBAJ|title=Political Leadership: Themes, Contexts, and Critiques|last=Foley|first=Michael|date=2013-11-01|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-968593-6|language=en}}</ref> Baya ga basilica akwai ƙauyuka iri ɗaya masu kama. Daya daga cikin ƙauyukan yana saukar da limaman cocin da ke aiki da basilica. Aki a ɗayan villa an ta nada don ziyarar papal, wanda ɗayan ne ya faru, lokacin da aka tsarkake basilica.<ref name="The president, his church">{{cite news|last1=Rice|first1=Xan|title=The president, his church and the crocodiles|url=http://www.newstatesman.com/africa/2008/10/houphouet-boigny-yamoussoukro|access-date=16 May 2015|work=New Statesman|date=23 October 2008}}</ref>
Itacen da aka zaɓa don pews 7,000<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/structureswaythi0000hawk|url-access=registration|title=Structures: the way things are built|last=Hawkes|first=Nigel|date=1990-01-01|publisher=Macmillan|isbn=978-0-02-549105-2|page=[https://archive.org/details/structureswaythi0000hawk/page/121 121]|language=en}}</ref> a cikin Lady of Peace Peace Basilica itace Iroko.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aKoKHmuexywC|title=Architecture and Power in Africa|last=Elleh|first=Nnamdi|date=2002-01-01|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-97679-8|page=121|language=en}}</ref>
== Gina ==
Kamfanin Dumez na gine-gine na kasar Faransa ne ya gina Basilica.<ref>{{cite web|url=http://www.vinci.com/vinci.nsf/en/history-sites.htm?OpenAgent&our_lady_of_peace_in_yamoussoukro|work=History of the VINCI Group|title=Basilique Notre Dame de la Paix à Yamoussoukro|publisher=vinci.com|access-date=10 September 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111001122407/http://www.vinci.com/vinci.nsf/en/history-sites.htm?OpenAgent&our_lady_of_peace_in_yamoussoukro|archive-date=1 October 2011}}</ref>
[[File:Yamoussoukro.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yamoussoukro.jpg|left|thumb|An soki tsarin saboda kwatancen da ke tsakanin gine-ginen gine-gine da mahalli na talauci a cikin 1995]]
Kudin basilica ya sadu da wasu rikice-rikice a duniya lokacin da aka fara gini, musamman yayin da Cote d'Ivoire ke cikin matsalar tattalin arziki da na kuɗi a lokacin.<ref name="Ivory Coast Church to Tower">{{cite news|last1=Brooke|first1=James|title=Ivory Coast Church to Tower Over St. Peter's|url=https://www.nytimes.com/1988/12/19/world/ivory-coast-church-to-tower-over-st-peter-s.html|access-date=16 May 2015|work=The New York Times|date=19 December 1988}}</ref> Paparoma John Paul II ya amince da tsarkake basilica da sharadin cewa a gina asibiti a kusa da nan. Wannan asibitin, wanda aikinsa ya daskarewa a lokacin rikicin siyasa da soja daga 2002 zuwa 2011, a ƙarshe an kammala shi a cikin 2014 kuma an buɗe shi a watan Janairun 2015, kan kuɗi €21.3 miliyan.<ref>{{cite news|url=http://www.lemonde.fr/afrique/article/2015/10/24/yamoussoukro-la-capitale-ivoirienne-veut-sortir-de-l-ombre_4796417_3212.html|title=Yamoussoukro, la capitale ivoirienne, veut sortir de l'ombre|newspaper=Le Monde|access-date=14 October 2017}}</ref>
== Tunawa ==
Shugaban kasar Cote d'Ivoire Houphouët-Boigny ya zabi mahaifar sa ta Yamoussoukro a matsayin wurin da za a gina sabon babban birnin kasarsa a shekarar 1983. A wani bangare na shirin garin, shugaban ya so ya tuna da kansa tare da gina basilica.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=umyHqvAErOAC|page=653|title=Encyclopedia of African History 3-Volume Set|last=Shillington|first=Kevin|date=2013-07-04|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-45670-2|language=en}}</ref> Har ma an hotonta kusa da Yesu yana hawa sama a cikin tabarau ɗaya.<ref>"Côte d'Ivoire's capital: Better late than never: Africa’s largest and most grandiose church gets a new neighbour", [[The Economist]], dated 16 June 2012.</ref> Saboda wurin da Basilica din yake, sai kafofin yada labarai suka yi mata lakabi da "Basilica a cikin daji".<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lCgZxWdbOL4C|title=The Sociolinguistics of Development in Africa|page=210|last=Djité|first=Paulin G.|date=2008-01-01|publisher=Multilingual Matters|isbn=978-1-84769-045-6|language=en}}</ref> Houphouët-Boigny ya yi imanin cewa zai zama wurin aikin hajji ga Katolika na Afirka.<ref>{{cite web|url=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19900805&slug=1086192|title=Business {{!}} Basilica Rises in Ivory Coast – Cathedral Awaits Pope's Blessing {{!}} Seattle Times Newspaper|website=community.seattletimes.nwsource.com|access-date=2016-03-05|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307044421/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19900805&slug=1086192|url-status=dead}}</ref>
== Manazarta ==
<references />
== Kara karantawa ==
* {{cite journal|url=https://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1990/documents/hf_jp-ii_hom_19900910_yamoussoukro_fr.html|title=Dédicace de La Basilique de "Notre-Dame de La Paix"|last=Pope John Paul II|language=fr|access-date=2 January 2009|author-link=Pope John Paul II|publisher=Holy See|date=10 September 1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114170833/https://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1990/documents/hf_jp-ii_hom_19900910_yamoussoukro_fr.html|archive-date=14 January 2009|url-status=live}}
* {{cite book|last=Elleh|first=Nnamdi|title=Architecture and Power in Africa|publisher=Praeger|location=New York|year=2002|isbn=0-275-97679-3|url=https://books.google.com/books?id=O0hjGbGMOZMC}}
* {{cite book|last=Fakhoury|first=Pierre|author2=Bertrand, Yann Arthus|author3=Quino, Fernand|title=La basilique Notre-Dame de la Paix, Yamoussoukro|editor=Yann Arthus|location=Liège|isbn=2-87009-439-6|language=fr|author-link=Pierre Fakhoury|year=1993}}
* {{cite journal|last=Fakhoury|first=Pierre|author2=Bentot|author3=Eric|title=Notre-Dame de la paix : l'architecture universelle|journal=Balafon|volume=94|pages=18–25|year=1990|issn=0378-469X|oclc=70223073|language=fr|location=Abidjan|publisher=Air Afrique|author-link=Pierre Fakhoury}}
== Hanyoyin haɗin waje ==
* Basilica of Our Lady of Peace photos 2008 – an album of the Basilique images.Outside and inside views.
* {{cite web|url=http://www.abidjan.net/cotedivoire/basilique/basilique1.htm|title=La Basilique Notre-Dame-de-la-Paix de Yamoussoukro|year=2002|language=fr|last=Abidjan.net|access-date=6 January 2009|archive-date=30 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830015627/http://abidjan.net/cotedivoire/basilique/basilique1.htm|url-status=dead}}.
liwmxhdbbwbl18cn5w5l0xww6ngtp44
Bello Bouba Maigari
0
23237
832827
426464
2026-05-09T06:32:28Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832827
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bello Bouba Maigari''' (an haife shi a shekarar 1947) ɗan [[Kamaru|siyasan Kamaru]] ne. Shi ne firayim minista na biyu na Kamaru daga ranar 6 ga watan Nuwamba shekarar 1982 zuwa ranar 22 ga watan Agusta shekara ta 1983 kuma ya kasance Shugaban Ƙasa na Ƙungiyoyin Dimokraɗiyya da Cigaba (UNDP) <ref name="Requests">[http://webarchive.bac-lac.gc.ca:8080/wayback/20071127031659/http://www.irb-cisr.gc.ca/en/research/rir/?action=record.viewrec&gotorec=449324 "Cameroon: The National Union for Democracy and Progress (Union nationale pour la démocratie et le progrès, UNDP), including its structure, its membership card and the treatment of its members by government authorities (2003-May 2005)"], Responses to Information Requests, Research Directorate, Immigration and Refugee Board, Ottawa, May 6, 2005.</ref> tun daga watan Janairu shekarar 1992. Kodayake ya kasance babban madugun 'yan adawa na yawancin shekarun 1990, ya shiga cikin gwamnati run daga watan Disamba shekarar 1997; ya kuma kasance ƙaramin ministan raya masana’antu da kasuwanci daga shekarar 1997 zuwa shekara ta 2004, karamin ministan gidan waya da sadarwa daga shekarar 2004 zuwa shekara ta 2009, kuma karamin ministan sufuri daga shekarar 2009 zuwa shekara ta 2009. Tun watan Disambar shekarar 2011, ya kasance karamin ministan yawon bude ido da shakatawa.
== Tarihin Rayuwa ==
An haifi Bello Bouba a Baschéo, a Sashen Benoué a lardin Arewacin Kamaru. Daga shekarar 1972 zuwa shekara ta 1975, Bello Bouba ya kasance Babban Sakatare a Ma’aikatar Sojoji. <ref name="Gov" /> An nada shi a matsayin Mataimakin Babban Sakataren Fadar Shugaban Kasa a ranar 30 ga watan Yuni, shekarar 1975, <ref name="Gov" /> yana aiki a wannan matsayin har zuwa watan Janairu na shekarar 1982 <ref name="Minpost" /> (tare da mukamin Minista daga ranar 11 ga watan Nuwamba, shekarar 1980 ). A cikin gwamnatin da aka sanya wa suna a ranar 7 ga watan Janairu, shekarar 1982, ya zama karamin Ministan Tattalin Arziki da Tsare -tsare; <ref name="Gov" /> daga baya, lokacin da Shugaba [[Ahmadu Ahidjo|Ahmadou Ahidjo ya]] yi murabus a watan Nuwamba shekara ta 1982, an nada Bello Bouba Firayim Minista a karkashin sabon Shugaban, [[Paul Biya]] . <ref name="Minpost" /> <ref name="KT">Milton H. Krieger and Joseph Takougang, ''African State and Society in the 1990s: Cameroon's Political Crossroads'' (2000), Westview Press, pages 67–71.</ref> An ce Biya ya nada Bello Bouba bisa umarnin Ahidjo; da yawa suna tunanin Ahidjo ya yi niyya ga Bello Bouba - Musulmi daga arewa, kamar kansa, kuma ba kamar Biya ba - don zama babban magajinsa kuma Biya an yi niyyar zama ainihin shugaban riko a halin yanzu. Ahidjo da Biya ba da daɗewa ba sun shiga rikici da juna, duk da haka. Ahidjo ya tafi gudun hijira, <ref name="KT" /> kuma a ranar 22 ga watan Agusta, shekara ta 1983, Biya ya zargi Ahidjo a bainar jama'a da shirya juyin mulki; a lokaci guda, ya sanar da korar Bello Bouba a matsayin Firayim Minista, <ref name="KT" /> <ref>"French Worried by Crisis in Cameroon, Close to Chad", ''Los Angeles Times'', 25 August 1983, page B16.</ref> maye gurbinsa da Luc Ayang . <ref name="KT" />
An gurfanar da Ahidjo ''a gaban kotu'' saboda makircin juyin mulkin shekarar 1983 kuma kotun ta yanke masa hukuncin kisa a ranar 28 ga watan Fabrairu, na shekarar 1984; a wancan lokacin, kotun ta ba da shawarar cewa su ma wasu, ciki har da Bello Bouba, su ma a gurfanar da su a gaban kuliya. <ref>[http://www.keesings.com/search?kssp_selected_tab=article&kssp_a_id=32778n01cmr "Apr 1984 - Presidential elections-Cabinet changes-Trial of alleged coup plotters-Other internal developments"], ''Keesing's Record of World Events'', volume 30, April 1984, Cameroon, page 32,778.</ref> Koyaya, Biya ya dakatar da shari'ar da ake yi musu. <ref>Victor Julius Ngoh, [https://books.google.com/books?id=-d5BAAAAYAAJ&q=Maikano+Abdoulaye&dq=Maikano+Abdoulaye&ei=qmHOSs_8GJrsyASVpJ29Bg ''Cameroon, 1884-1985: a hundred years of history''] (1988), page 315.</ref> Bello Bouba ya tafi gudun hijira a [[Najeriya]] sakamakon yunkurin juyin mulkin da aka yi a Biya a watan Afrilun shekarar 1984. <ref name="Leadership">Victor Julius Ngoh, "Biya and the Transition to Democracy", in ''The Leadership Challenge in Africa: Cameroon Under Paul Biya'' (2004), ed. John Mukum Mbaku and Joseph Takougang, page 441.</ref>
Bello Bouba ya sanar da kafa sabuwar jam’iyya, National Union for Democracy and Progress in Cameroon (UNDPC), a [[Faris|Paris]] a ranar 25 ga watan Mayu, shekarar 1990. Bayan da aka halatta jam’iyyar (a matsayin UNDP) a cikin watan Maris shekarar 1991, ya koma Kamaru a ranar 17 ga watan Agusta, shekarar 1991. A babban taron UNDP da aka gudanar a [[Garwa|Garoua]] a ranar 4 da 5 ga watan Janairun shekarar 1992, Bello Bouba ya zama Shugaban UNDP, inda ya kori shugaban jam’iyyar na baya, Samuel Eboua. <ref name="Daloz">Jean-Pascal Daloz and Patrick Quantin, ''Transitions démocratiques africaines: dynamiques et contraintes (1990-1994)'' (1997), Karthala Editions, page 117 {{In lang|fr}}.</ref> An zabe shi zuwa Majalisar Dokoki ta ƙasa a zaɓen 'yan majalisa na watan Maris shekara ta 1992 <ref name="Leadership">Victor Julius Ngoh, "Biya and the Transition to Democracy", in ''The Leadership Challenge in Africa: Cameroon Under Paul Biya'' (2004), ed. John Mukum Mbaku and Joseph Takougang, page 441.</ref> <ref name="Fils">[http://www.camerounlink.net/fr/news.php?nid=11076&vx=2&kat2=2 "Nord : Le triomphe des fils d`Ahidjo ."]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Mutations'', October 13, 2004 {{In lang|fr}}.</ref> a matsayin Mataimakin Benoué. <ref name="Fils" />
Kodayake buƙatar zama na shekaru biyar da farko ya hana Bello Bouba tsayawa takarar Shugaban ƙasa daga baya a cikin shekarar 1992, an canza wannan zuwa shekara ɗaya; an danganta canjin da muradin gwamnatin Faransa na son Bello Bouba ya shiga zaben. <ref name="Leadership">Victor Julius Ngoh, "Biya and the Transition to Democracy", in ''The Leadership Challenge in Africa: Cameroon Under Paul Biya'' (2004), ed. John Mukum Mbaku and Joseph Takougang, page 441.</ref> Bello Bouba ya zama na uku a zaben, wanda aka gudanar a ranar 11 ga watan Oktoba, shekarar 1992, a bayan dan takarar Biya da Social Democratic Front (SDF) John Fru Ndi, <ref name="Mbaku">John Mukum Mbaku, "Decolonization, Reunification and Federation in Cameroon", in ''The Leadership Challenge in Africa: Cameroon Under Paul Biya'', page 34.</ref> samu kashi 19.22% na kuri’un. <ref name="Daloz">Jean-Pascal Daloz and Patrick Quantin, ''Transitions démocratiques africaines: dynamiques et contraintes (1990-1994)'' (1997), Karthala Editions, page 117 {{In lang|fr}}.</ref> A cikin larduna biyu, Lardin Adamawa da Lardin Arewa, ya ci manyan rinjaye: 64.04% a Lardin Adamawa da 50.42% a Lardin Arewa. <ref>Joseph Takougang, "Cameroon: Biya and Incremental Reform", in ''Political Reform in Francophone Africa'' (1997), ed. John F. Clark and David E. Gardinier, page 175.</ref> Shi da Fru Ndi sun yi sabani da sakamakon zaben wanda ya bayyana Biya a matsayin wanda ya yi nasara <ref name="Mbaku" /> kuma sun yi nasarar neman kotun koli ta soke zaben saboda zargin magudi. Biya ya nada shugabannin UNDP guda biyu, Hamadou Moustapha da Issa Tchiroma, ga gwamnati a cikin watan Nuwamba shekarar 1992, da alama a kokarin raba UNDP da raunana shi. Bello Bouba ya yi matukar adawa da nade -naden, amma duk da rashin da'a da aka yi, ba a fitar da mutanen nan biyu daga jam'iyyar ba. <ref name="Nature">Joseph Takougang, "The Nature of Politics in Cameroon", ''The Leadership Challenge in Africa: Cameroon Under Paul Biya'', page 83.</ref> <ref>Milton H. Krieger and Joseph Takougang, ''African State and Society in the 1990s: Cameroon's Political Crossroads'' (2000), Westview Press, page 161.</ref>
Bayan Moustapha da Tchiroma sun sake karbar mukamai a cikin gwamnati a matsayin wani bangare na gyaran majalisar ministoci a watan Yulin shekara ta 1994, Bello Bouba ya ce a ranar 23 ga watan Yulin,shekarar 1994 cewa wannan na nufin karshen zama membarsu a UNDP. Daga baya, yayin da ya ziyarci Maroua a ranar 30 ga watan Yuli1994, shekarar mutane sun yi ta jifar da motar Moustapha. Sakamakon haka, motar ta tashi daga kan hanya, inda mutum daya ya mutu yayin da wasu da dama suka jikkata. An kama mambobin UNDP 28 saboda harin. <ref name="North" /> UNDP ta musanta alhakin ta kuma zargi gwamnati da kai harin, tana mai cewa an yi amfani da shi ne a matsayin hujjar murkushe UNDP. <ref name="Rights" /> Bello Bouba da sauran mataimakan UNDP sun fara kauracewa Majalisar Dokoki ta kasa a ranar 8 ga watan Nuwamba, shekarar 1994, domin matsa lamba kan sakin mayakan UNDP da aka kama; sun kawo karshen kauracewar su bayan 'yan makonni bayan haka, duk da haka.
Moustapha da Tchiroma sun kalubalanci ficewarsu daga jam'iyyar, amma daga karshe kwamitin tsakiya na UNDP ya kore su a watan Janairun shekarar 1995. <ref name="Nine">''African State and Society in the 1990s'', page 199.</ref> Bayan korar su, Moustapha da Tchiroma sun kafa bangaren su na "ingantacce" na UNDP, inda suka yi watsi da shugabancin Bello Bouba. Wannan ƙungiya daga nan ta zama National Alliance for Democracy and Progress (ANDP), sabuwar jam’iyya da ke nuna ɗan canza sunan UNDP. <ref name="Nine" /> Duk da kafa sabuwar jam’iyyarsu, Moustapha da Tchiroma har yanzu suna hamayya da Bello Bouba na shugabancin UNDP. <ref name="Nine" />
Kodayake an sake zaɓar Bello Bouba a Majalisar Dokoki ta ƙasa a zaɓen majalissar a watan Mayu shekarar 1997, UNDP ta yi rashin kyau, ta rasa kujerunta da yawa. Daga nan UNDP ta shiga cikin kauracewa adawa da zaben shugaban kasa na watan Oktoba shekarar 1997; <ref name="Imm" /> <ref name="Ngoh">Ngoh, "Biya and the Transition to Democracy", ''The Leadership Challenge in Africa: Cameroon Under Paul Biya'', page 444.</ref> cewar Bello Bouba, “kwata -kwata babu wani burin siyasa daga bangaren jam’iyya mai mulki don matsawa zuwa ci gaba cikin lumana ... babu wani abin da ya dace a duniya a cikin kasar da aka hana rabin masu kada kuri’a. yin amfani da 'yancinsu na yin zabe. " <ref name="Imm" /> Bayan zaben, wanda Biya bai fuskanci wata babbar gasa ba, Bello Bouba ya amince da nadin da aka yi wa gwamnati a matsayin Karamin Ministan Masana’antu da Cinikayya a watan Disambar shekarar 1997. <ref name="Minpost" /> <ref name="Nature">Joseph Takougang, "The Nature of Politics in Cameroon", ''The Leadership Challenge in Africa: Cameroon Under Paul Biya'', page 83.</ref> <ref name="Imm" /> A cikin karbar mukamin, duk da tsananin adawarsa da Biya tun da farko, ya ce Biya yana son shigar da shugabannin adawa a cikin gwamnati, kodayake ya yarda cewa da alama Biya yana yin hakan ne da fatan ware Fru Ndi. <ref name="Imm" />
A zaben majalisar dokoki na shekara ta 2002, Bello Bouba ya sake zama dan takarar UNDP a mazabar Benoué ta Yamma, amma a wannan karon ya sha kaye. <ref name="Expul">Gerald Ndikum, [http://www.camerounlink.net/fr/news.php?nid=3433&kat=1&seite=594 "UNDP in Crisis: Bouba Bello Maigari in danger of expulsion!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208084856/http://www.camerounlink.net/fr/news.php?nid=3433&kat=1&seite=594 |date=2012-02-08 }}, Camerounlink.net, July 25, 2003.</ref> UNDP ta lashe kujera daya kacal a waccan zaben, kuma Bello Bouba ya bayyana shi a matsayin "fargaba", inda ya yi zargin cewa an yi amfani da karancin rajistar masu jefa kuri'a don yin magudi a zaben don nuna goyon baya ga jam'iyyar Peoples Democratic Democratic Movement (RDPC) mai mulki; wasu ‘yan jam’iyyar, duk da haka, an ba da rahoton cewa sun danganta rashin aikin na UNDP da rashin amincewa da hadin gwiwar Bello Bouba da RDPC a cikin gwamnati. <ref name="Hum" /> Wasu membobin jam'iyyar sun so ya bar gwamnati bayan zaben shekarar 2002 da UNDP ta shiga cikin manyan 'yan adawa, amma ya zabi ya ci gaba da zama, duk da rashin jituwa a cikin jam'iyyar. <ref name="Expul" /> Ya goyi bayan Biya, shugaba mai ci, a zaben shugaban kasa na watan Oktoba shekarar 2004 ; <ref name="Requests"/> <ref name="Fils"/> <ref name="Ken">Emmanuel Kendemeh, [https://archive.today/20120729073302/http://www.cameroon-info.net/cmi_show_news.php?id=15407 "Election 2004: CPDM Patiently Awaits Results"], ''Cameroon Tribune'', October 18, 2004.</ref> ya ce, duk da cewa an kirkiri jam’iyyu ne don samun nasara kan mulki, amma ba lallai bane su shiga cikin kowane zabe, kuma UNDP ta tallafa wa Biya don ci gaba da zaman lafiya da ci gaban tattalin arziki. <ref name="Ken" /> A cikin gwamnatin da aka sanya wa suna a ranar 8 ga watan Disamba, shekarar 2004, an cire shi daga mukaminsa na Karamin Ministan Masana’antu da Raya Kasuwanci zuwa na Karamin Ministan Buga da Sadarwa.
Bello Bouba aka sake zabe a matsayin shugaban kasar UNDP a wata ƙungiya majalisa a Bertoua a kan a watan Janairu 20 da 21, na shekarar 2007. Da yake magana a ranar 14 ga watan Fabrairu, shekarar 2009, Bello Bouba ya kare shigar jam’iyyarsa a cikin gwamnati, yana mai cewa halartar ta ya ba ta damar yin aiki kai tsaye don amfanin ƙasar ta hanyar da ba za ta yiwu ba idan kawai ta soki gwamnati daga waje. <ref>Leocadia Bongben, [http://allafrica.com/stories/200902170187.html "Elecam Members Will Be Sacked If They Fail to Perform - Bello Bouba"], ''The Post'', February 16, 2009.</ref>
A tsakiyar watan Mayun shekarar 2009, an sanar da cewa Bello Bouba zai tsaya a matsayin dan takarar UNDP a zaben shugaban kasa na shekarar 2011 . <ref>Sebastian Chi Elvido, [https://web.archive.org/web/20120224155429/http://www.cameroon-info.net/stories/0%2C24954%2C%40%2Cpresidentielles-2011-la-candidature-de-bello-bouba-annoncee-a-bertoua.html "Présidentielles 2011 : La candidature de Bello Bouba annoncée à Bertoua"], ''Mutations'', 18 May 2009 {{In lang|fr}}.</ref> An canza ministocin Bello Bouba a ranar 30 ga watan Yuni, shekarar 2009, lokacin da aka nada shi karamin Ministan Sufuri. <ref>Jean-Bruno Tagne, [https://archive.today/20120720235447/http://www.cameroon-info.net/cmi_show_news.php?id=25115 "Breaking News: Paul Biya modifie son Gouvernement !"], Cameroon-info.net, 30 June 2009 {{In lang|fr}}.</ref> A matsayinsa na dan takarar shugaban kasa, Bello Bouba — wanda ke da karancin ginshikin goyon baya wanda ya ta'allaka ne da arewacin kasar — ana ganin ba shi da wata babbar dama ta cin zaben shekarar 2011. Ana tunanin zai ci gaba da marawa shugaba Biya baya, wanda ake sa ran zai sake tsayawa takara a wani wa'adi, kuma yana son ci gaba da kasancewa a cikin gwamnati. <ref>"To Biya or not to Biya", ''Africa Confidential'', volume 52, number 1, 7 January 2011.</ref>
Bello Bouba a ƙarshe bai tsaya a matsayin ɗan takarar shugaban ƙasa ba lokacin da aka gudanar da ƙuri'ar a watan Oktoban shekara 2011. Biya ya sake lashe zabe cikin sauki. A cikin gwamnatin da aka sanya wa suna a ranar 9 ga watan Disamba shekara 2011, Bello Bouba ya koma matsayin karamin ministan yawon bude ido da nishadi. An nada shi a cikin sabuwar ma'aikatar sa a ranar 10 ga watan Disamba. <ref>[https://archive.today/20120805124809/http://www.mintour.gov.cm/index.php/eng/content/view/full/1217 "M. Bello Bouba Maïgari, nouveau Ministre d'Etat, Ministre du Tourisme et des Loisirs"], Cameroon Ministry of Tourism and Leisure, 10 December 2011 {{In lang|fr}}.</ref>
== Manazarta ==
{{reflist}}
{{S-start}}
{{S-bef}}
{{S-ttl}}
{{S-aft}}
{{End}}
[[Category: Haifaffun 1947]]
[[Category: Rayayyun Mutane]]
fhljskffhp1wp5ylrepz5l9knm8nhh1
Barkewar Covid-19, Rashin Abinci
0
26495
832742
825736
2026-05-09T03:58:25Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832742
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[File:SARS-CoV-2_without_background.png |thumb| Samfurin kwayar cutar Corona]]
[[File:Covid-19_SP_-_UTI_V._Nova_Cachoeirinha.jpg |thumb| Likitoci na duba wani da ya kamu da Cutar]]
[[Fayil:COVID-19-Longontsteking.jpg|thumb]]
A yayin B'''arkewar COVID-19''', rashin abinci ya tsananta a wurare da yawa-a cikin kwata na biyu na 2020 an yi gargadin yunwa da yawa daga baya a cikin shekarar. Dangane da hasashen farko, akwai yuwuwar daruruwan dubunnan mutane su mutu kuma miliyoyin ƙarin suna fuskantar yunwa ba tare da ƙoƙarin haɗin gwiwa don magance matsalolin samar da abinci ba. {{As of|2020|October}} waɗannan ƙoƙarce-ƙoƙarcen na rage haɗarin yunwa mai yaɗuwa saboda barkewar COVID-19.
Ana fargabar karancin abinci sakamakon koma bayan tattalin arziki na COVID-19 da wasu matakan da aka ɗauka don hana yaduwar [[Koronavirus 2019|COVID-19]].<ref name="correspondent2">{{Cite news|last=Harvey|first=Fiona|date=2020-04-21|title=Coronavirus crisis could double number of people suffering acute hunger – UN|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/apr/21/global-hunger-could-be-next-big-impact-of-coronavirus-pandemic|access-date=2020-06-19|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|title=Rising hunger threatens famines as coronavirus crashes economies, leaves crops to rot in fields {{!}} DW {{!}} 11.06.2020|url=https://www.dw.com/en/rising-hunger-threatens-famines-as-coronavirus-crashes-economies-leaves-crops-to-rot-in-fields/a-53686031|access-date=2020-06-19|website=DW.COM|language=en-GB}}</ref>Bugu da ƙari, ɓarnar 2019–2021,<ref>{{Cite web|title=Famine risk for millions in second locust wave|url=https://phys.org/news/2020-05-famine-millions-locust.html|access-date=2020-06-19|website=phys.org|language=en}}</ref> yaƙe -yaƙe da rikice -rikicen siyasa a wasu ƙasashe suma ana ɗaukar su a matsayin abubuwan da ke haifar da yunwa. <ref>{{Cite news|last=Correspondent|first=Richard Spencer, Middle East|title=Coronavirus thrives in Yemen, already devastated by war and famine|newspaper=[[The Times]]|language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/coronavirus-thrives-in-yemen-already-devastated-by-war-and-famine-lwbd0zp07|access-date=2020-06-19|issn=0140-0460}}</ref>
A yayin bude taron Majalisar Dinkin Duniya na Gabatar da Tsarin Abinci a Rome, Firayim Ministan Italiya Mario Draghi ya ce "Rikicin kiwon lafiya (COVID-19) ya haifar da matsalar abinci," yana ambaton bayanan da ke nuna cewa rashin abinci mai gina jiki ya zama babban dalilin rashin lafiya. lafiya da mutuwa a duniya.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/europe/covid-19-crisis-has-lead-food-crisis-says-italys-draghi-2021-07-26/|title=COVID-19 crisis has led to food crisis, says Italy's Draghi|first=Maytaal|last=Angel|date=July 26, 2021|website=[[Reuters]]}}</ref>
A cikin watan Satumbar 2020, David Beasley, babban darektan Shirin Abinci na Duniya, ya yi jawabi ga Kwamitin Tsaro na Majalisar Dinkin Duniya, inda ya bayyana cewa matakan da kasashen da ke bayar da agaji suka dauka cikin watanni biyar da suka gabata, gami da samar da dala tiriliyan 17.{{Ana bukatan hujja|date=February 2021}} a cikin kuɗaɗen kasafin kuɗi da tallafin babban bankin, dakatar da biyan bashin da IMF da ƙasashen G20 suka kafa don amfanin ƙasashe matalauta, da tallafin masu ba da gudummawa ga shirye -shiryen WFP, sun hana yunwa mai zuwa, ta taimaka wa mutane miliyan 270 cikin haɗarin yunwa. Koyaya, ya yi gargadin cewa, duk da cewa ya hana yunwa mai yawa a cikin ƙasashe matalauta, za a buƙaci ƙarin ayyukan masu ba da gudummawa don hana yunwa a cikin 2021 yayin da barkewar cutar da rikice -rikicen yanki ke ci gaba da raguwa.<ref name="wfpsep2">{{cite web|date=17 September 2020|title=WFP Chief warns of grave dangers of economic impact of Coronavirus as millions are pushed further into hunger|url=https://www.wfp.org/news/wfp-chief-warns-grave-dangers-economic-impact-coronavirus-millions-are-pushed-further-hunger|access-date=25 October 2020|publisher=[[World Food Programme]]}}</ref>
== Bayan Fage ==
[[File:2019_Global_Hunger_Index_by_Severity.png|alt=|thumb|350x350px| Fihirisar Yunwa ta Duniya ta 2019 ta Girma]]
=== Ciwon fara ===
Tsarin yanayi na musamman a cikin 2018, gami da ruwan sama mai ƙarfi, ya haifar da haɓaka ƙimar yawan fararen hamada a Tsibirin [[Yankin Larabawa|Larabawa]] da Kahon Afirka yayin 2019.<ref>{{Cite web|date=2020-02-14|title=A plague of locusts has descended on East Africa. Climate change may be to blame.|url=https://www.nationalgeographic.com/science/2020/02/locust-plague-climate-science-east-africa/|access-date=2020-07-09|website=Science|language=en}}</ref> Farar fara yin yawa wanda daga nan ya ci gaba da lalata amfanin gona, yana rage wadataccen abinci ga dabbobi da mutane. Hukumar Abinci da Aikin Noma da [[Bankin Duniya|Bankin Duniya sun]] bayyana cewa kasashe 23 ne cutar ta fara kamawa kuma an kiyasta asarar dalar Amurka biliyan 8.5 na kadarori kadai.<ref name=":02">{{Cite web|title=The Locust Crisis: The World Bank's Response|url=https://www.worldbank.org/en/news/factsheet/2020/04/27/the-locust-crisis-the-world-banks-response|access-date=2020-07-09|website=World Bank|language=en}}</ref> An kiyasta kimanin mutane miliyan 24 a yankuna masu alaƙa da ƙarancin abinci a cikin Yuli 2020.<ref name=":02" />
Sabuwar guguwar ta fara yaɗuwa a duk faɗin [[Afirka]] a watan Yunin 2020 ita ma ta haifar da fargabar cewa ƙarancin wadata, musamman a ƙasashe kamar [[Siriya]], [[Yemen]], [[Indiya]] da [[Itofiya|Habasha]], na iya haɓaka yunwa a yankunansu.<ref>{{Cite web|title=UN seeks urgent funding for pandemic aid transport|url=https://uk.news.yahoo.com/un-seeks-urgent-funding-pandemic-231643096.html|access-date=2020-06-19|website=uk.news.yahoo.com|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-05-27|title=World Food Programme pulls COVID-19 fundraising images after backlash|url=https://www.devex.com/news/sponsored/world-food-programme-pulls-covid-19-fundraising-images-after-backlash-97330|access-date=2020-06-19|website=Devex}}</ref><ref>{{Cite web|last1=May 29|first1=Geoffrey P. Johnston More from Geoffrey P. Johnston Published on|last2=May 29|first2=2020 {{!}} Last Updated|last3=Edt|first3=2020 10:08 Am|date=2020-05-29|title=Foodgrains bank working to prevent famine|url=https://www.thewhig.com/opinion/columnists/foodgrains-bank-working-to-prevent-famine|access-date=2020-06-19|website=The Kingston Whig-Standard|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-06-18|title=UN envoy warns: Famine could be knocking on Syria's door|url=https://www.middleeastmonitor.com/20200618-un-envoy-warns-famine-could-be-knocking-on-syrias-door/|access-date=2020-06-19|website=Middle East Monitor|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-03-03|title=Famine risk in Syria, four million desperate people|url=https://www.infomigrants.net/en/post/23136/famine-risk-in-syria-four-million-desperate-people|access-date=2020-06-19|website=InfoMigrants|language=en}}</ref>
=== Annobar cutar covid-19 ===
Biyo bayan yaduwar cutar SARS-CoV-2 na coronavirus na duniya, kuma ta haka ne cutar [[Koronavirus 2019|coronavirus cuta ta 2019]], gwamnatocin ƙasashe da yawa sun aiwatar da kulle-kullen ƙasa da ƙuntatawa balaguron ƙasa don hana yaduwar cutar.<ref>{{Cite news|last1=Salcedo|first1=Andrea|last2=Yar|first2=Sanam|last3=Cherelus|first3=Gina|date=2020-05-08|title=Coronavirus Travel Restrictions, Across the Globe|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/article/coronavirus-travel-restrictions.html|access-date=2020-07-09|issn=0362-4331}}</ref> A sakamakon wadannan riƙi shirinsu da tsoro buying, karancin alaka da COVID-19 cutar AIDS da yawa tashi alhãli kuwa taimakon ceto damar da remittances daga high-samun kudin shiga al'ummai fadi. A lokaci guda, da yawa daga cikin matalautan ma’aikata a cikin ƙasashe masu ƙarancin kuɗi da na matsakaita ma sun rasa ayyukansu ko ikon yin noma sakamakon waɗannan kulle-kullen, yayin da yara ba za su iya samun abincin makaranta ba saboda rufe ilimin a duk faɗin duniya.{{Ana bukatan hujja|date=August 2021}}
An tabbatar da 4,906,104 sun mutu kai tsaye daga COVID-19, amma Oxfam ya nuna a cikin rahoton su na Yuli 2020 cewa lokacin da ya haɗa da waɗanda suka mutu sakamakon rashin abinci, wannan adadin ya fi yawa.<ref name=":92">{{Cite web|date=2020-07-09|title=12,000 people per day could die from Covid-19 linked hunger by end of year, potentially more than the disease, warns Oxfam|url=https://www.oxfam.org/en/press-releases/12000-people-day-could-die-covid-19-linked-hunger-end-year-potentially-more-disease|access-date=2020-07-09|website=Oxfam International|language=en}}</ref> Oxfam ya yi hasashen a watan Yulin 2020 cewa zuwa ƙarshen shekara "mutane 12,000 a kowace rana na iya mutuwa daga COVID-19 da ke da alaƙa da yunwa",<ref name=":92" /> tare da [[Majalisar Ɗinkin Duniya|Majalisar Dinkin Duniya ta]] bayyana cewa jimillar mutane miliyan 265 ke fuskantar matsanancin rashin abinci-karuwar Mutane miliyan 135 sakamakon barkewar cutar.<ref name=":0">{{Cite web|title=Declaration on Food Security and Nutrition During the COVID-19 Pandemic {{!}} African Union|url=https://au.int/en/documents/20200427/declaration-food-security-and-nutrition-during-covid-19-pandemic|access-date=2020-07-09|website=au.int|archive-date=2020-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200709224327/https://au.int/en/documents/20200427/declaration-food-security-and-nutrition-during-covid-19-pandemic|url-status=dead}}</ref><ref name="correspondent2" />
Shugaban shirin samar da abinci na duniya ya yi gargadin a cikin watan Afrilu na 2020 cewa ba tare da ci gaba da tallafin kuɗi daga ƙasashen yamma ba, mutane miliyan 30 da shirin ke tallafawa suna cikin haɗarin mutuwa sakamakon ƙarancin abinci a 2020.<ref>{{Cite web|title=UN food agency chief: World on brink of 'a hunger pandemic'|url=https://abcnews.go.com/US/wireStory/food-agency-chief-world-brink-hunger-pandemic-70269400|access-date=2020-06-19|website=ABC News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=World Food Programme warns at least 30 million people could die of starvation during pandemic|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-world-food-programme-warns-at-least-30-million-people-could-die-of/|access-date=2020-07-22}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-04-17|title=30 million people could die of starvation during pandemic : WFP|url=https://tbsnews.net/coronavirus-chronicle/30-million-people-could-die-starvation-during-pandemic-wfp-70339|access-date=2020-07-22|website=The Business Standard|language=en}}</ref>
A ranar 9 ga watan Yuli, Oxfam ta fitar da wani rahoto da ke nuna fannoni goma na "matsananciyar yunwa" tare da "wuraren da ke fitowa" na yunwa, gami da yankuna a [[Amurka ta Kudu|Kudancin Amurka]], [[Afirka]], [[Gabas ta Tsakiya]] da Kudancin Asiya.<ref name=":92" /> A cikin kwata na uku, an sake maimaita damuwar a cikin [[New York Times]] kuma duka Shirin Abinci na Duniya da [[Hukumar Lafiya ta Duniya|Hukumar Lafiya ta Duniya sun]] buga bayanan lura da tasirin kulle-kullen COVID-19 akan rayuwar rayuwa da amincin abinci, tare da ''New York Times da ke'' cewa: "The bala'in da ke bayyana ya kasa yunwa [. . . ] Ana ci gaba da samun abinci a yawancin duniya, kodayake farashin ya hau a ƙasashe da yawa. Ã'a, tare da tattalin arzikin duniya da sa ran kwangilar kusan kashi 5 cikin dari a wannan shekara [...] aruruwan miliyoyin mutane dake fama da wani intensifying rikicin kan yadda za a amince da asali da ake ci bukatun.<ref>{{cite news|author=Goodman, Peter S.|display-authors=etal|date=11 September 2020|title=Hunger is a growing scourge in the pandemic|url=https://www.nytimes.com/2020/09/11/business/hunger-is-a-growing-scourge-in-the-pandemic.html|access-date=25 October 2020}}</ref><ref name="wfpsep2" /><ref>{{cite web|date=13 October 2020|title=Impact of COVID-19 on people's livelihoods, their health and our food systems|url=https://www.who.int/news/item/13-10-2020-impact-of-covid-19-on-people%27s-livelihoods-their-health-and-our-food-systems|access-date=25 October 2020|publisher=[[World Health Organization]]}}</ref>
=== Rikicin makamai ===
Da dama dauke da makamai rikice-rikice da kuma kawar da crises suna gudana, ciki har da wadanda dangantaka da Yemen yakin basasa, Syria yakin basasa, tayar da kayar baya a Maghreb, Russo-Ukrainian War kuma Afghanistan rikici . Samar da abinci da sufuri ta yankunan da ke fama da tashe -tashen hankula ba shi da kyau, kuma rikice -rikicen makamai da na siyasa yana haifar da manyan matsuguni ciki har da 'yan gudun hijirar yakin basasar Siriya da rikicin' yan gudun hijira na Venezuela . Sakamakon haka, wadannan yankunan sun fi fuskantar barazanar yunwa kuma karancin abinci ya yi yawa.{{Ana bukatan hujja|date=August 2021}}
== Rahoton Duniya kan Rikicin Abinci ==
A ranar 21 ga Afrilu, Hukumar Abinci ta Majalisar Dinkin Duniya ta yi gargadin cewa ana tsammanin za a yi fama da yunwa "na ma'aunin Littafi Mai Tsarki" a sassa da dama na duniya sakamakon barkewar cutar.<ref>{{Cite news|first=Fiona|last=Harvey|url=https://www.theguardian.com/global-development/2020/apr/21/coronavirus-pandemic-will-cause-famine-of-biblical-proportions|title=Coronavirus pandemic 'will cause famine of biblical proportions'|date=21 April 2020|work=The Guardian|access-date=29 April 2020|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref name="BBC Famine2">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-52373888|title=World risks 'biblical' famines due to pandemic – UN|date=21 April 2020|work=BBC News|access-date=29 April 2020|language=en-GB}}</ref> [https://docs.wfp.org/api/documents/WFP-0000114546/download/ Sanarwar Rahoton Duniya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726111258/https://docs.wfp.org/api/documents/WFP-0000114546/download/ |date=2020-07-26 }} na 2020 game da Rikicin Abinci ya nuna cewa ƙasashe 55 suna cikin haɗari,<ref name="UN Food Report2">{{cite web|url=https://docs.wfp.org/api/documents/WFP-0000114546/download/|title=2020 GLOBAL REPORT ON FOOD CRISES|date=22 April 2020|website=WFP|access-date=19 October 2021|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726111258/https://docs.wfp.org/api/documents/WFP-0000114546/download/|url-status=dead}}</ref> tare da David Beasley ya ƙiyasta cewa a cikin mafi munin yanayi "ƙasashe kusan dozin" za su faɗa cikin yunwa.<ref name="BBC Famine2" /><ref>{{cite news|url=https://www.cnn.com/2020/04/22/africa/coronavirus-famine-un-warning-intl/index.html|title=Coronavirus pandemic will cause global famines of 'biblical proportions,' UN warns|first=Rob|last=Picheta|website=CNN|access-date=29 April 2020}}</ref><nowiki></br></nowiki>
Majalisar Dinkin Duniya ta yi hasashen cewa kasashe membobi masu zuwa za su sami manyan wurare tare da karancin wadataccen abinci wanda aka rarrabe a karkashin "danniya" ( IPC phase 2), "rikicin" ( IPC phase 3), "emergency" (IPC phase 4) ko "m gaggawa "(IPC phase 5) a 2020:<ref name="UN Food Report2" />
{{Columns-list|* {{flag|Afghanistan}}*
* {{flag|Angola}}
* {{flag|Burkina Faso}}*
* {{flag|Cabo Verde}}
* {{flag|Cameroon}}
* {{flag|CAR}}
* {{flag|Chad}}*
* {{flag|Cote d'Ivoire}}
* {{flag|DR Congo}}
* {{flag|El Salvador}}
* {{flag|Eswatini}}
* {{flag|Ethiopia}}*
* {{flag|Gambia}}
* {{flag|Guatemala}}
* {{flag|Guinea}}
* {{flag|Guinea-Bissau}}
* {{flag|Haiti}}*
* {{flag|Honduras}}
* {{flag|Iraq}}
* {{flag|Kenya}}
* {{flag|Lesotho}}
* {{flag|Liberia}}
* {{flag|Libya}}
* {{flag|Madagascar}}
* {{flag|Malawi}}
* {{flag|Mali}}*
* {{flag|Mauritania}}*
* {{flag|Mozambique}}
* {{flag|Myanmar}}
* {{flag|Namibia}}
* {{flag|Nicaragua}}
* {{flag|Niger}}*
* {{flag|Nigeria}}*
* {{flag|Pakistan}}
* {{flag|Rwanda}}
* {{flag|Senegal}}*
* {{flag|Sierra Leone}}
* {{flag|Somalia}}
* {{flag|South Sudan}}*
* {{flag|Sudan}}*
* {{flag|Syria}}*
* {{flag|Uganda}}
* {{flag|Tanzania}}
* {{flag|Venezuela}}*
* {{flag|Yemen}}*
* {{flag|Zambia}}
* {{flag|Zimbabwe}}|colwidth=15em}}
Hakanan yana tayar da faɗakarwa a kusa:<ref name="UN Food Report2" />
{{Columns-list|* {{flag|Bangladesh}}, [[Rohingya refugees in Bangladesh|Rohingya Refugees]] in [[Cox's Bazar]]
* {{flag|Colombia}}, amongst [[Venezuelan refugee crisis|Venezuelan* migrants and refugees]]
* {{flag|Djibouti}}
* {{flag|Ecuador}}, amongst [[Venezuelan refugee crisis|Venezuelan* migrants and refugees]]
* {{flag|Lebanon}}, amongst [[Refugees of the Syrian Civil War|Syrian* refugees]]
* {{flag|Palestine}}
* {{flag|Turkey}}, amongst [[Refugees of the Syrian Civil War|Syrian* refugees]]
* {{flag|Ukraine}}, in the [[Luhansk]] and [[Donetsk]] oblasts:
** {{flag|Donetsk People's Republic}} (not recognised by the UN)
** {{flag|Luhansk People's Republic}} (not recognised by the UN)
<!-- The United States is NOT listed in this United Nations report, please do not add it (see talk page) -->|colwidth=30em}}
Alamar (*) tana nuna cewa Oxfam tana ɗaukar ƙasar a matsayin "matsananciyar yunwa",<ref name=":92" /> kamar yadda aka nuna a cikin [https://www.oxfam.org/en/research/hunger-virus-how-covid-19-fuelling-hunger-hungry-world rahoton] Oxfam na Yuli 2020. Waɗannan muhimman wurare goma na "matsananciyar yunwa" waɗanda ke lissafin kashi 65% na jimlar yawan jama'a da ke fuskantar matsananciyar yunwa (IPC phase 3 ko sama) sun haɗa da [[Afghanistan]], [[Jamhuriyar dimokuradiyya Kwango|DR Congo]], [[Itofiya|Habasha]], [[Haiti]], [[Sudan ta Kudu]], [[Sudan]], [[Siriya]], [[Venezuela]], [[Yemen]] da Sahel [[Afirka ta Yamma|na Yammacin Afirka]] (da suka hada da Burkina Faso, Chadi, Mali, Mauritania, Nijar, Najeriya da Senegal).<ref name=":92" /><ref name=":12">{{Cite web|date=2020-07-09|title=World on the brink of a 'hunger pandemic': coronavirus threatens to push millions into starvation|url=https://www.oxfam.org/en/world-brink-hunger-pandemic-coronavirus-threatens-push-millions-starvation|access-date=2020-07-09|website=Oxfam International|language=en}}</ref>Har ila yau, ta lura da "wuraren da ke fitowa" na yunwa, tare da yankunan da ke fama da yunwa, a [[Brazil]], [[Indiya]], [[Yemen]], [[Afirka ta Kudu]] da Sahel.<ref name=":92" /><ref name=":12" /> Majalisar Dinkin Duniya ta yi “kiran gaggawa” don inganta nazarin bayanai a kasashe da dama wadanda ke iya fuskantar hadari, da suka hada da [[Jamhuriyar Kwango|Congo]], [[Koriya ta Arewa]], [[Eritrea]], [[Kirgistan|Kyrgyzstan]], [[Nepal]], [[Filipin|Philippines]] da [[Sri Lanka]],<ref name="UN Food Report2" />
== Tasiri ta yanki ==
=== Amurka ===
==== Brazil ====
[[Brazil|Kungiyar agaji ta Oxfam ta ayyana Brazil]] a matsayin <nowiki>'' tushen barkewar cutar ''</nowiki><ref name=":92" /> Mutane miliyan 38 a Brazil suna cikin ɓangaren tattalin arziƙin da ba na yau da kullun ba, tare da mafi yawan shiga aikin rashin aikin yi sakamakon kulle -kullen cikin gida.<ref name=":22">{{Cite news|date=2020-04-21|title=Specter of hunger rises in Brazil as coronavirus wrecks incomes|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-brazil-hunger-feat-idUSKCN22320F|access-date=2020-07-11}}</ref> Favelas da yawa sun yanke ƙarancin samar da ruwa ko samar da ruwa yayin bala'in, wanda hakan ke ƙara tsananta damuwar samun abinci da ruwa.<ref>{{cite web|title=Moradores de comunidades do RJ sofrem com falta de água em meio à pandemia de coronavírus|url=https://g1.globo.com/rj/rio-de-janeiro/noticia/2020/03/17/moradores-de-comunidades-do-rj-sofrem-com-falta-de-agua-em-meio-a-pandemia-de-coronavirus.ghtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319211134/https://g1.globo.com/rj/rio-de-janeiro/noticia/2020/03/17/moradores-de-comunidades-do-rj-sofrem-com-falta-de-agua-em-meio-a-pandemia-de-coronavirus.ghtml|archive-date=19 March 2020|access-date=19 March 2020|website=G1}}</ref> A cikin Maris 2020, Majalisar Kasa ta Brazil ta amince da tsarin biyan kuɗi na 600 reais (dalar Amurka 114) ga ma’aikata na yau da kullun. Koyaya, Caritas ya soki wannan, tare da babban daraktan Brazil ya bayyana "yanzu, kawai game da abinci ne".<ref name=":22" />
==== Haiti ====
[[Haiti|Oxfam ta ware Haiti]] a matsayin "matsananciyar yunwa".<ref name=":92" /> Haiti ta kasance cikin koma bayan tattalin arziki na shekaru 1.5, tare da farashin shinkafa ya ninka tun shekarar 2019. <ref name=":32">{{Cite web|last=Post|first=The Jakarta|title=For Haitians, die of hunger today or coronavirus tomorrow?|url=https://www.thejakartapost.com/news/2020/05/04/for-haitians-die-of-hunger-today-or-coronavirus-tomorrow.html|access-date=2020-07-11|website=The Jakarta Post|language=en}}</ref> Raguwar kuɗin da ake aikawa, wanda ya kai kashi 20% na GDP na ƙasar, sakamakon karuwar rashin aikin yi a Amurka da sauran ƙasashen yamma tare ya ƙara tsananta rikicin. Rabin dukkan ayyukan Haiti suna aikin noma, wanda cutar ta yi wa illa. Kafin barkewar cutar, [[Majalisar Ɗinkin Duniya|Majalisar Dinkin Duniya ta]] yi hasashen cewa kashi 40% na mutanen Haiti za su dogara da taimakon kasa da kasa don abinci, kuma ana tsammanin wannan adadin zai karu.<ref name=":32" />
==== Amurka ====
===== Samun abinci =====
[[File:Cub_Foods_Damage_-_Minneapolis_Riots.jpg|thumb| Lalacewar kantin kayan abinci na Cub Foods da aka samu yayin tarzoma a Minneapolis, [[Minnesota]]]]
Bayan zanga -zangar adawa da cin zarafin 'yan sanda da tashin hankalin jama'a, wasu biranen sun fuskanci karancin abinci. Wannan tashin hankalin na iya hanzarta tashiwar harkokin kasuwanci a wuraren da ake tsammanin yin aiki lafiya.<ref>{{Cite web|date=1 June 2020|title=Walmart, Target, CVS, Apple closing stores in some locations over George Floyd protests|url=https://abc7chicago.com/6224550/|website=ABC7 Chicago|access-date=19 October 2021|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607221740/https://abc7chicago.com/6224550/|url-status=dead}}</ref> Alal misali, a [[Chicago]] 's Kudu Side al'ummomi, akwai' yan zabi ga sayar da kayayyakin lambu kamar yadda mafi Stores rufe domin hana looting.<ref>{{cite news|last1=Marissa Parra|title=Chicago's South Side Left With Few Food Options After Weekend Violence|url=https://chicago.cbslocal.com/2020/06/03/chicagos-south-side-left-with-few-food-options-after-weekend-violence/|access-date=7 June 2020|work=CBS Chicago|date=7 June 2020|quote=Chicago now has food deserts in places that weren’t food deserts before. "Bronzeville Mariano’s was looted, the Walmart on 47th was looted}}</ref> A Minneapolis lokacin da aka fara zanga -zangar adawa da ta'asar 'yan sanda, wasu unguwanni sun ga kwace da barna. Lake Street ta sha wahala daga hamada na abinci tare da kantunan kantin kayan miya kaɗan, kantin magani da sauran mahimman kasuwancin buɗe. Waɗannan batutuwan sun haɗu da kulle -kullen gida, tare da rufe kasuwanni da yawa saboda barkewar cutar.<ref>{{cite news|title=Neighborhoods where stores were destroyed become food deserts overnight|url=https://www.marketplace.org/2020/06/04/neighborhoods-where-stores-were-destroyed-become-food-deserts-overnight/|access-date=12 July 2020|work=Marketplace|date=4 June 2020}}</ref>
===== Masu aikawa da kudi =====
[[Tarayyar Amurka|Amurka]] ita ce babbar hanyar da ake tura kudi a duniya, kuma kudaden da ake aikawa daga ma’aikata a Amurka zuwa kasashen waje zuwa kasashe masu karamin karfi da matsakaita na da matukar muhimmanci ga tattalin arzikin kasashe masu karba.<ref>{{Cite web|title=Digital Remittances – United States {{!}} Statista Market Forecast|url=https://www.statista.com/outlook/332/109/digital-remittances/united-states|access-date=2020-07-12|website=Statista|language=en|archive-date=2020-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200712132642/https://www.statista.com/outlook/332/109/digital-remittances/united-states|url-status=dead}}</ref><ref name=":72">{{Cite web|title=Remittances|url=http://migrationdataportal.org/themes/remittances|access-date=2020-07-12|website=Migration data portal|language=en}}</ref> A cikin 2019, aikawa daga Amurka da sauran ƙasashen yamma suna lissafin babban adadin darajar GDP na ƙasa, musamman [[Tonga]] (37.6%), Haiti (37.1%), [[Sudan ta Kudu]] (34.1%), [[Kirgistan|Kyrgyzstan]] (29.2%), da [[Tajikistan]] (28.2%).<ref>{{Cite web|title=Global Migration Data Portal|url=https://migrationdataportal.org/|access-date=2020-07-12|website=Migration data portal|language=en}}</ref> Koyaya, [[Bankin Duniya|Bankin Duniya ya yi]] hasashen cewa ana sa ran aikawar da ake fitarwa daga ƙasashen waje za ta ragu da kashi 19.7% zuwa dala biliyan 445, wanda ta ce tana wakiltar "asara mai mahimmancin kuɗaɗen rayuwa ga gidaje da yawa masu rauni" wanda ke buƙatar mutane da yawa su tura ajiyar nesa daga ilimi zuwa magance ƙarancin abinci.<ref>{{Cite web|title=World Bank Predicts Sharpest Decline of Remittances in Recent History|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2020/04/22/world-bank-predicts-sharpest-decline-of-remittances-in-recent-history|access-date=2020-07-12|website=World Bank|language=en}}</ref> Wataƙila wannan raguwar kuɗin yana da alaƙa da kulle -kullen da koma bayan tattalin arziƙin ƙasashen yamma, kamar Amurka, wanda ke haɓaka rashin aikin yi kuma yana hana mutane da yawa aikawa da kuɗi ga iyalai a ƙasashensu. Wannan yana iya ƙara ƙarin damuwa a yankunan da ke cikin haɗarin karancin abinci, musamman a cikin ƙasashen da ke fuskantar sauran rikice -rikice.<ref name=":72" />
==== Venezuela ====
[[Venezuela|Oxfam ta ware Venezuela]] a matsayin "matsananciyar yunwa".<ref name=":92" /> Rikicin siyasa mai tsananin gaske da matsanancin karancin abinci ya haifar da rikicin 'yan gudun hijira mafi girma a Amurka. Duk wadanda ke cikin Venezuela da wadanda ke tserewa zuwa makwabtan kasashe, kamar [[Kolombiya|Colombia]] da [[Ecuador]], an gano cewa suna cikin hatsarin karancin abinci.<ref name="UN Food Report2" /> Majalisar Dinkin Duniya ta gano cewa akalla kashi daya bisa uku na sauran mutanen Venezuela da ba su da isasshen abincin da za su ci da kansu. <ref name=":42">{{Cite news|agency=Associated Press|date=2020-02-24|title=One in three Venezuelans not getting enough to eat, UN finds|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/feb/24/venezuela-hungry-food-insecure-un-world-food-program|access-date=2020-07-11|issn=0261-3077}}</ref> Waɗannan ƙarancin sun haɓaka tattalin arziƙin ta hanyar faduwar farashin mai sakamakon yaƙin farashin mai na Rasha -Saudi Arabia na 2020.<ref>{{Cite news|last=Gibbs|first=Stephen|title=Venezuelans at risk of famine as price of oil sinks to $1 a barrel|newspaper=[[The Times]]|language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/venezuelans-at-risk-of-famine-as-price-of-oil-sinks-to-1-a-barrel-7g3gbpdj8|access-date=2020-07-11|issn=0140-0460}}</ref> 74% na dangin Venezuelan sun karɓi dabarun magancewa don magance ƙarancin abinci, gami da cin ƙasa da karɓar abinci azaman biyan kuɗi.<ref name=":42" />
=== Gabashin Afirka ===
Gabashin Afirka a matsayin shiyya na da matukar rauni saboda cinkoson fararen da suka addabi yankin kwanan nan. Kasashe irin su Habasha, Sudan, Sudan ta Kudu suna fama da matsalar karancin abinci tun lokacin da farawar fararen fararen fararen fararen hula na shekarar 2019-20 ta fara a watan Yunin 2019 kuma su ne wuraren "matsananciyar yunwa".<ref name=":92" /> Inaya daga cikin biyar na duk mutanen da ke fama da rashin wadataccen abinci suna zaune a yankin Ƙasashe na Ƙasashe.<ref name=":52">{{Cite web|title=Locusts are putting 5 million people at risk of starvation – and that's without COVID-19|url=https://www.weforum.org/agenda/2020/06/locusts-africa-hunger-famine-covid-19/|access-date=2020-07-11|website=World Economic Forum|language=en}}</ref>
==== Habasha ====
[[Itofiya|Kungiyar agaji ta Oxfam ta ayyana Habasha]] a matsayin "matsananciyar yunwa".<ref name=":92" /> Kusa da cunkoso da annoba, Habasha na fuskantar rashin tsaro saboda rikici, matsanancin yanayi da girgizar tattalin arziki mai ɗorewa.<ref name=":52" />
==== Uganda ====
A cewar IPC statistics aka buga a watan Oktoba 2020, akwai fiye da 400,000 'yan gudun hijira a Uganda a rikicin yunwa matakan, tare da kara 90,000 fuskantar matsananci yunwa da 135,000 sa samun abinci mai gina jiki yara bukata da gaggawa magani, saboda lockdowns da sauran COVID-related hani da cewa sun yi mummunan tasiri a rayuwar, yayi dai -dai da rage tallafin abinci.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/2020/oct/09/aid-cuts-and-covid-force-uganda-refugees-to-brink-of-starvation|title=Aid cuts and Covid force Uganda refugees to brink of starvation|author=Okiror, Samuel|work=[[The Guardian]]|date=9 October 2020|access-date=26 October 2020}}</ref>
=== Turai ===
==== Ƙasar Ingila ====
Bankunan abinci a Burtaniya sun ba da rahoton karuwar haɓaka yayin bala'in a cikin 2020, musamman a tsakanin iyalai masu matsakaicin matsakaici a baya, bayan asarar aiki da gibi a cikin tsarin walwala.<ref>{{Cite web|date=2020-11-01|title=Growing numbers of 'newly hungry' forced to use UK food banks|url=http://www.theguardian.com/society/2020/nov/01/growing-numbers-newly-hungry-forced-use-uk-food-banks-covid|access-date=2021-04-30|website=the Guardian|language=en}}</ref> [[UNICEF]] kuma ta raba abinci a Burtaniya a karon farko a tarihin ta na shekaru 70.<ref>{{Cite web|date=2020-12-17|title=COVID-19: UNICEF to feed UK children for first time in 70-year history|url=https://www.euronews.com/2020/12/17/coronavirus-unicef-to-feed-hungry-children-in-the-uk-for-first-time-in-70-year-history|access-date=2021-04-30|website=euronews|language=en}}</ref>
=== Gabas ta Tsakiya ===
==== Siriya ====
'Yan Siriya na fuskantar matsanancin karancin abinci sakamakon yakin basasar Siriya, wanda aka fara a shekarar 2011. Kimanin mutane miliyan 17 a Siriya - sama da kashi 50% na sauran mutanen - ana ɗaukar su da ƙarancin abinci, tare da ƙarin miliyan 2.2 cikin haɗari.<ref name=":62">{{Cite web|last=Quinn|first=Robbie Gramer, Colm|title=In Syria, a Grim Trade-Off Between Tackling Pandemic and Famine|url=https://foreignpolicy.com/2020/07/07/pandemic-famine-syria-coronavirus-crisis/|access-date=2020-07-11|website=Foreign Policy|language=en-US}}</ref> 'Yan gudun hijirar yakin basasar Siriya suma suna cikin haɗarin haɗarin rashin wadataccen abinci, inda sansanonin' yan gudun hijira a maƙwabtancin Turkiyya da Lebanon suka nuna cewa Majalisar Dinkin Duniya na cikin haɗarin gaske.<ref name="UN Food Report2" /> A watan Yuni na 2020, taron masu ba da gudummawa na duniya ya tara dalar Amurka biliyan 5.5 don agajin jin kai a Siriya.<ref name=":62" />
==== Yemen ====
Yemen na daya daga cikin kasashen da ke fama da karancin abinci a duniya, inda aka kiyasta kimanin yara miliyan 2 da ke kasa da shekaru biyar ke fama da matsananciyar yunwa. An zargi masu tayar da kayar baya da shiga ko toshe abinci ga fararen hula, mai yiwuwa sakamakon karancin albarkatu gaba daya.<ref>{{cite web|date=2016-01-31|title=Yemen: Houthis Block Vital Goods into Taizz|url=https://www.hrw.org/news/2016/01/31/yemen-houthis-block-vital-goods-taizz|access-date=2019-02-18|work=[[Human Rights Watch]]}}</ref><ref>{{cite web|date=2018-12-31|title=UN threatens to suspend aid to Yemen amid theft by Houthi rebels|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/12/31/un-threatens-suspend-aid-yemen-amid-theft-houthi-rebels/|access-date=2019-02-18|work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref> Har ila yau cutar ta fara shafar Yemen da barkewar cutar kwalara tare da cutar COVID-19. Haɗuwar illar waɗannan bala'o'i ya haifar da rikicin jin kai na musamman. Kafin barkewar cutar a cikin shekarar 2019, Majalisar Dinkin Duniya ta kiyasta 'yan Yemen miliyan 20 na fama da karancin abinci kuma wasu miliyan 10 na cikin hadarin gaske.<ref>{{Cite web|date=2019-03-26|title=10 million Yemenis 'one step away from famine', UN food relief agency calls for 'unhindered access' to frontline regions|url=https://news.un.org/en/story/2019/03/1035501|access-date=2020-07-11|website=UN News|language=en|archive-date=2020-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708004008/https://news.un.org/en/story/2019/03/1035501|url-status=dead}}</ref> Majalisar Dinkin Duniya ta nemi dalar Amurka biliyan 2.4 don taimakawa hana yaduwar yunwa a Yaman, inda ake sa ran adadin wadanda suka mutu saboda yunwa zai zarce mutuwar da yaki, kwalara da COVID-19 suka haifar.<ref>{{Cite web|last=Karasapan|first=Omer|date=2020-06-15|title=Yemen and COVID-19: The pandemic exacts its devastating toll|url=https://www.brookings.edu/blog/future-development/2020/06/15/yemen-and-covid-19-the-pandemic-exacts-its-devastating-toll/|access-date=2020-07-11|website=Brookings|language=en-US}}</ref>
=== Sahel da Yammacin Afirka ===
Kungiyar agaji ta Oxfam ta bayyana a matsayin matsalar yunwa da ta fi saurin girma, da kuma "matsananciyar yunwa", yankin Sahel [[Afirka ta Yamma|na Yammacin Afirka]] yana da mutane miliyan 13.4 da ke buƙatar taimakon abinci na gaggawa.<ref name=":12" /> Barkewar cutar ta kara tsananta damuwar rashin abinci da tashin hankali ya haddasa a Maghreb da Sahel da kuma matsanancin yanayin yanayi.{{Ana bukatan hujja|date=August 2021}}
A ranar 23 ga Yuli 2020, Bankin Raya Afirka (ADB), Babban Kwamishinan 'Yan Gudun Hijira na Majalisar Dinkin Duniya (UNHCR) da G5 Sahel sun sanya hannu kan yarjejeniya a Geneva, [[Abidjan]] da [[Nouakchott]] . A karkashin yarjejeniyar, kasashe biyar na yankin Sahel, [[Burkina Faso]], [[Cadi|Chadi]], [[Mali]], [[Muritaniya|Mauritania]] da [[Nijar (ƙasa)|Nijar]], za su karɓi dala miliyan 20 don ƙarfafa martanin cutar ta COVID-19.<ref>{{cite web|url=https://www.unhcr.org/news/press/2020/7/5f1993eb4/us20-million-sahel-drive-curb-covid-19.html|title=US$20 million for Sahel drive to curb COVID-19|access-date=23 July 2020|website=UNHCR}}</ref>
=== Kudu maso gabashin Asiya ===
==== Kambodiya ====
A lokacin da Kambodiya ta kulle [[Phnom Penh]] a matsayin martani ga barkewar cutar a cikin kasar a watan Afrilu 2021, dubunnan mazauna babban birnin sun ba da rahoton neman agajin abinci na gaggawa, musamman a “jajayen yankunan” inda aka rufe kasuwannin abinci.<ref>{{Cite web|url=https://vodenglish.news/thousands-of-messages-seek-emergency-lockdown-food-aid-from-city-hall/|title=Thousands of Messages Seek Emergency Lockdown Food Aid From City Hall|access-date=2021-04-30|website=vodenglish.news}}</ref> Gwamnati ta gudanar da rabon abinci yana kokawa don biyan bukatar a cikin birni.<ref>{{Cite web|date=2021-04-29|title=Inside Cambodia's lockdown: If you leave the house, you could be beaten. If you stay home, you might starve|url=https://www.abc.net.au/news/2021-04-30/cambodians-desperate-for-food-as-harsh-lockdown/100103378|access-date=2021-04-30|website=www.abc.net.au|language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-04-30|title=Cambodians complain of lockdown hunger as outbreak takes toll on poor|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/cambodians-complain-lockdown-hunger-outbreak-takes-toll-poor-2021-04-30/|access-date=2021-04-30|website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cambodians plead for food as lockdown strictly enforced|url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Coronavirus/Cambodians-plead-for-food-as-lockdown-strictly-enforced|access-date=2021-04-30|website=Nikkei Asia|language=en-GB}}</ref>
=== Kudancin Asiya ===
==== Afghanistan ====
Kungiyar Oxfam ta nuna Afghanistan a matsayin "matsananciyar yunwa".<ref name=":92" /> Daga tsakanin Janairu zuwa Mayu 2020, 'yan Afghanistan 84,600 sun tsere daga gidajensu sakamakon rikicin makamai a yankin, tare da wadannan' yan gudun hijirar da ke cikin mawuyacin hali na karancin abinci. Kusa da wannan, sakamakon barkewar cutar a kasashen makwabta ya haifar da bakin haure na Afganistan da ke komawa gida, tare da kiyasta bakin haure 300,000 da suka tsallaka kan iyaka daga [[Iran]], inda da yawa suka zama marasa aikin yi.<ref>{{Cite web|title=Afghanistan {{!}} Famine Early Warning Systems Network|url=https://fews.net/central-asia/afghanistan|access-date=2020-07-12|website=fews.net|archive-date=2020-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200720120534/https://fews.net/central-asia/afghanistan|url-status=dead}}</ref> Waɗannan baƙin hauren kuma suna cikin haɗari kuma suna da ƙarancin wadataccen abinci. Barkewar cutar ta kuma yi tasiri kan dabaru da bayar da agaji wanda in ba haka ba za a iya kasancewa.{{Ana bukatan hujja|date=August 2021}}
==== Bangladesh ====
Kafin barkewar cutar, [[Bangladesh|an yi la'akari da Bangladesh]] a matsayin ƙasa mai ƙarancin wadataccen abinci, tare da mutane miliyan 40 da ake ganin ba su da abinci kuma mutane miliyan 11 suna fama da matsananciyar yunwa.<ref name=":82">{{Cite web|title=Bangladesh {{!}} World Food Programme|url=https://www.wfp.org/countries/bangladesh|access-date=2020-07-12|website=wfp.org}}</ref> Baya ga wannan, Shirin Abinci na Duniya ya ba da taimako ga 'yan Rohingya 880,000 da ke tserewa daga kisan kare dangi na Rohingya da ke gudana a [[Myanmar]],<ref name=":82" /> tare da Firayim Minista Sheikh Hasini ya kiyasta cewa aƙalla' yan gudun hijira miliyan 1.1 suka tsere zuwa Bangladesh.<ref name=":142">{{Cite web|date=2018-09-27|title=Bangladesh point finger at Myanmar for Rohingya 'genocide'|url=https://www.foxnews.com/world/bangladesh-point-finger-at-myanmar-for-rohingya-genocide|access-date=2020-07-12|website=Associated Press|language=en-US}}</ref> Yawancin waɗannan 'yan gudun hijirar suna dogaro ne da agajin abinci, ruwa, ilimi da mafaka waɗanda bala'in cutar coronavirus da barkewar fari suka jefa su cikin hadari, a cikin ƙasar da tuni ta dogara da taimakon waje ga yawan mutanen da ba su ƙaura ba. Rashin abinci mai gina jiki, tsaftar muhalli da samun ruwan sha mai tsafta matsaloli ne a yawancin waɗannan sansanin.<ref name=":82" /> Musamman, Majalisar Dinkin Duniya a cikin Rahotonta na Duniya kan Rikicin Abinci ya keɓe Cox's Bazar inda sansanonin 'yan gudun hijira na gwamnati guda biyu-sansanin' yan gudun hijira na Kutupalong da sansanin 'yan gudun hijira Nayapara.<ref name="UN Food Report2" />
==== Indiya ====
[[File:Kolkata_slum_area_during_Covid-19_pandemic_01.jpg|thumb| Yankin marasa galihu na [[Kolkata|Kolkata a watan Mayu 2020]]]]
Oxfam ta bayyana Indiya a matsayin "cibiyar barkewar yunwa".<ref name=":92" /> Kimanin yara miliyan 90 waɗanda a koyaushe za su sami abincin makaranta ba za su iya yin hakan ba bayan rufe ilimin a duk Indiya.<ref>{{Cite web|title=Global Monitoring of School Meals During COVID-19 School Closures.|url=https://cdn.wfp.org/2020/school-feeding-map/index.html|access-date=2020-07-12|website=cdn.wfp.org|language=en}}</ref> Ya zama ƙalubale na kayan aiki don isar da abinci, duk da cewa a cikin 2019 Indiya tana da tan miliyan 77.72 a cikin rarar hatsi.<ref name=":102">{{Cite web|title=Coronavirus Puts India On Highway To Hunger: Despite Bumper Harvest Why Food Riots Lurk {{!}} Outlook India Magazine|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/india-news-coronavirus-puts-india-on-highway-to-hunger-despite-bumper-harvest-why-food-riots-lurk/303042|access-date=2020-07-12|website=outlookindia.com}}</ref> TM Isaac Isaac, ministan kudi na [[Kerala]] ya bayyana cewa "cikakken ƙarancin" kayan masarufi na iya tasowa.<ref name=":102" /> Bangaren da ba na yau da kullun yana wakiltar kashi 81% na ma'aikata a Indiya, tare da yawancin waɗannan ma'aikatan na yau da kullun sun zama marasa aikin yi sakamakon kulle -kullen.<ref name=":112">{{Cite web|title=Coronavirus: Millions in India facing hunger during COVID-19 lockdown measures|url=https://news.sky.com/story/coronavirus-millions-of-indians-facing-hunger-during-covid-19-lockdown-measures-11978857|access-date=2020-07-12|website=Sky News|language=en}}</ref> Wannan ya sa da yawa sun kasa biyan kudin abinci don ciyar da iyalansu. Dangane da hakan, gwamnatin Indiya ta kafa “sansanonin agaji” don samar da mafaka da abinci ga ma’aikata na yau da kullun da baƙi. Koyaya, yawancin waɗannan sun cika da yawan mutanen da ke buƙatar abinci da mafaka.<ref name=":112" /> Samun damar shiga unguwannin marasa galihu don isar da muhimman ayyuka da taimako shima ya kawo cikas ga buƙatun [[Ma Aunin Bada Tazara Na COVID-19 pandemic|nisantar da jama'a]] . A cewar ''The Telegraph'', kusan kashi 90% na ma’aikatan Indiya ma’aikata ne na yau da kullun, waɗanda suka sami kansu ba tare da samun kuɗi ba a cikin watanni na kulle -kullen; don mayar da martani gwamnati ta bullo da wani shiri na fan biliyan 200 don samar da abinci kyauta ga 'yan kasar miliyan 800.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/global-health/science-and-disease/first-coronavirus-now-starvation-hunger-stalks-millions-indians/|title=First coronavirus, now starvation: hunger stalks millions of Indians plunged into extreme poverty|author1=Wallen, Joe|author2=Alam, Mohammad Sartaj|work=[[The Daily Telegraph]]|date=15 October 2020|access-date=26 October 2020}}</ref>
== Amsar masana'antu ==
Rahoton Oxfam na Yuli 2020 akan yunwa na coronavirus ya lissafa cewa tsakanin Janairu zuwa Yuli 2020, tafarkin barkewar cutar coronavirus, manyan kamfanonin abinci guda takwas ( The Coca-Cola Company, Danone, General Mills, Kellogg's, Mondelez, Nestlé, PepsiCo da Unilever ) ya bai wa masu hannun jarin dalar Amurka biliyan 18 a cikin ribar, ninki goma na girman ƙimar Majalisar forinkin Duniya don agajin da ake buƙata don rage ƙarancin abinci a yankunan da yunwa ta yi kamari.<ref name=":92" /> Da dama daga cikin wadannan kamfanoni, ciki har da Nestle da PepsiCo rubuta tare da Majalisar Dinkin Duniya da kuma da dama manoma ' yan kungiya da G20 ga goyon baya a abinci rarraba da kuma wadata abinci, to low albashi al'ummai.<ref name="Hungry Guardian2">{{Cite news|last=Harvey|first=Fiona|date=9 April 2020|title=Coronavirus could double number of people going hungry|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/apr/09/coronavirus-could-double-number-of-people-going-hungry|access-date=29 April 2020|issn=0261-3077}}</ref>
== Martanin kasa da kasa ==
=== Na ƙwarai ===
* {{Flag|African Union}}: The Union issued a declaration, describing "deep concern" in the continent, urging member states to prioritise farmers and food production as essential services and called upon "UN agencies, multilateral development banks, donor countries and other partners to consider the emergency as urgent and step up and provide financial and other resources to help countries that do not have the resources to adequately respond to this crisis".<ref name=":0" />
* {{Flag|European Union}}: The EU supported the release of the Global Report on Food Crises by the UN, and said it was "working to address the root causes of extreme hunger" as part of an "international alliance".<ref>{{Cite web|title=Press corner|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/home/en|access-date=2020-07-11|website=European Commission – European Commission|language=en}}</ref>
* {{Flag|United Nations}}: Dominique Burgeon, director of the [[Kungiyar Abinci da Noma|Food and Agriculture Organization]] called for increased support for poorer and high-risk nations, stating "This is a matter of international solidarity, and humanity, but also a matter of global security... The world community needs to come together. We can avoid food shortages if we are able to support countries across the globe."<ref>{{Cite news|last=correspondent|first=Fiona Harvey Environment|date=2020-04-16|title='Race against time' to prevent famines during coronavirus crisis|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2020/apr/16/race-against-time-to-prevent-famines-during-coronavirus-crisis|access-date=2020-07-09|issn=0261-3077}}</ref>
=== Na kasa ===
* {{Flag|United Kingdom}}: Foreign Secretary [[Dominic Raab]] announced a £119 million fund to tackle coronavirus and famine, stating "coronavirus and famine threaten millions in some of the world's poorest countries, and give rise to direct problems that affect the UK, including terrorism and migration flows."<ref>{{Cite news|date=2020-09-02|title=Foreign, Commonwealth and Development Office opens|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-politics-53992500|access-date=2020-09-02}}</ref>
== Duba kuma ==
* [[COVID-19 pandemic a Africa|Cutar COVID-19 a Afirka]]
* Cutar COVID-19 a Asiya
* Cutar COVID-19 a Kudancin Amurka
* Sikelin yunwa
* Duniya da cuta
== Manazarta ==
[[Category:Covid-19]]
[[Category:Pages with unreviewed translations]]
ivqt4xvwfk1r0dfxwaqufg8lfw75a4s
Aïcha Ben Ahmed
0
26563
832719
546974
2026-05-09T00:05:30Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832719
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Aicha Ben Ahmed at the Red carpet Carthage Film Festival 2018.jpg|thumb|Aïcha Ben Ahmed]]
'''Aïcha Ben Ahmed''' ( {{Lang-ar|عائشة بن أحمد}} ; an haife ta a ranar 7 ga watan Fabrairu, shekarar alif 1989). ƴar wasan kwaikwayo ce 'yar Tunisiya wacce ta yi wasan kwaikwayo a fim, a kan mataki da kuma a talabijin.<ref>{{Cite web|date=2020-08-11|title=عائشة بن أحمد تعود للقاهرة بعد غياب 6 شهور لهذا السبب|url=https://www.youm7.com/story/2020/8/11/عائشة-بن-أحمد-تعود-للقاهرة-بعد-غياب-6-شهور-لهذا/4923628|access-date=2020-08-24|website=اليوم السابع}}</ref><ref>{{Cite web|last=Driss|first=Neila|date=2017-04-19|title=Aicha Ben Ahmed, une jeune actrice tunisienne à la conquête de l'Egypte|url=http://www.webdo.tn/2017/04/19/aicha-ben-ahmed-jeune-actrice-tunisienne-a-conquete-de-legypte/|access-date=2020-09-20|website=Webdo|language=fr-FR|archive-date=2020-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920083841/http://www.webdo.tn/2017/04/19/aicha-ben-ahmed-jeune-actrice-tunisienne-a-conquete-de-legypte/|url-status=dead}}</ref> Ta zama sananniya sosai a [[Tunisiya]] a cikin shekarar 2012 lokacin da ta fito a cikin jerin ''Pour les beaux yeux de Catherine. More kwanan nan, ta bayyana a dama Masar fina-finan ciki har da ''Saint Augustin,'' ''La cellule'' da kuma ''Zizou.'' Don bayyanarta a matsayin Hind a ''Narcisse, Aziz Rouhou'', ta lashe kyautar mafi kyawun 'yar wasan kwaikwayo a shekarar 2016, Al Hoceima Film Festival a Morocco.<ref name=webdo>{{cite web|url=http://www.webdo.tn/2017/04/19/aicha-ben-ahmed-jeune-actrice-tunisienne-a-conquete-de-legypte/|title=Aicha Ben Ahmed, une jeune actrice tunisienne à la conquête de l'Egypte|author=Driss, Neila|publisher=Tunis webdo|date=19 April 2017|accessdate=24 October 2018|language=French|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920083841/http://www.webdo.tn/2017/04/19/aicha-ben-ahmed-jeune-actrice-tunisienne-a-conquete-de-legypte/|url-status=dead}}</ref>''
== Tarihin Rayuwa ==
An haife ta a ranar 7 ga Fabrairun shekarar 1989, Aïcha Ben Ahmed diyar kyaftin ɗin Tunisair ce. Sakamakon haka, ta yi tafiye-tafiye sosai yayin da ta sami tikitin kyauta.<ref>{{Cite web|date=2020-08-11|title=عائشة بن أحمد تعود للقاهرة بعد غياب 6 شهور لهذا السبب|url=https://www.youm7.com/story/2020/8/11/عائشة-بن-أحمد-تعود-للقاهرة-بعد-غياب-6-شهور-لهذا/4923628|access-date=2020-08-24|website=اليوم السابع}}</ref> Yayin da take matashi, ta taka rawa a cikin ƙungiyar Sihem Belkhodja kafin ta yi nazarin zane-zane da kuma tallatawa a Ecole d'Art et de Decoration a [[Tunis]].<ref name=ft>{{cite web|url=https://femmesdetunisie.com/aicha-ben-ahmed-remporte-le-prix-de-la-meilleure-interpretation-feminine-au-festival-international-dal-hoceima/|title=Aicha Ben Ahmed remporte le prix de la meilleure interprétation féminine au Festival International d'Al Hoceïma|author=Lakhoua, Emna|publisher=Femmes de Tunisie|date=28 March 2016|accessdate=24 October 2018|language=French|archive-date=24 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181024165613/https://femmesdetunisie.com/aicha-ben-ahmed-remporte-le-prix-de-la-meilleure-interpretation-feminine-au-festival-international-dal-hoceima/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.tekiano.com/2016/11/25/le-film-zizou-de-ferid-boughedir-recoit-le-prix-du-meilleur-film-au-festival-du-caire-2016/|title=Le film Zizou de Férid Boughedir reçoit le prix du meilleur film au festival du Caire 2016|publisher=Tekiano|date=25 November 2016|accessdate=24 October 2018 |language=French}}</ref><ref name=webdo/>
<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt7025210/fullcredits/?ref_=tt_ov_st_sm|title=El-Khaliyyah|publisher=IMDb|accessdate=24 October 2018 |language=}}</ref>Ta fara aikinta a matsayin yar wasan kwaikwayo a shekara ta 2010, inda ta yi wani karamin bangare a cikin fasalin fim din Nada Mezni Hafaiedh ''Histoires tunisiennes''. A shekara ta gaba an ba ta wani bangare a cikin fim ɗin Siriyan ''Mon dernier ami'' wanda Joud Said ya jagoranta.
[[File:Couv-Tunivisions_Février_2012.jpg|thumb| Aïcha Ben Ahmed akan murfin ''Tunivisions na Fabrairu 2012'']]
A cikin 2012, fitowa a matsayin Nadia a cikin jerin fim ɗin talabijin ''Pour les beaux yeux de Catherine'', ta zama sananne a Tunisiya. Sannan ta buga Zohra a cikin Fim ɗin Fim ɗin Tunisiya na Mohamed Damak ''Jeudi après-midi'' (2013).<ref>{{cite web|url=http://fr.majalla.com/2018/07/article55255077/aicha-ben-ahmed-nexiste-nullement-de-differents-autres-actrices-tunisiennes-caire|title=Aicha ben Ahmed " il n'existe nullement de différents avec les autres actrices tunisiennes au Caire "|publisher=La Majalla|date=20 July 2018|accessdate=24 October 2018|language=French|archive-url=https://web.archive.org/web/20181025031317/http://fr.majalla.com/2018/07/article55255077/aicha-ben-ahmed-nexiste-nullement-de-differents-autres-actrices-tunisiennes-caire|archive-date=25 October 2018|url-status=dead}}</ref>
[[File:Aïcha Ech-Chenna.png|thumb|Aïcha Ben Ahmed]]
Ta tafi Masar a cikin 2015 don fitowa ta farko a cikin jerin talabijin na Raouf Abdel Aziz ''Les Mille et une nuits''. An zaɓe ta na musamman don ta taka rawar Qamar Zamen, mai neman afuwa da ta yi ƙoƙarin tabbatar da ita. Matsayinta na matsayin jaruma a cikin ''Narcisse na'' Sonia Chamkhi (a cikin Larabci ''Aziz Rouhou'' ) ya yi tasiri musamman. Ta ci gaba da lashe kyautar mafi kyawun ƴar wasan kwaikwayo a 2016 Al Hoceïma Film Festival a Morocco. Har ila yau, ta fito a cikin Férid Boughédir's ''Ziou'' ko ''Parfum de printemps'' wanda aka ba da kyautar "fim mafi kyau" a bikin Fim na 2016 na Alkahira. <ref name="webdo" />
[[Fayil:Aïcha Chenna 2016.jpg|thumb|Aïcha Ben Ahmed]]
[[Fayil:Red carpet Carthage Film Festival 2018 Aicha Ben Ahmed 3.jpg|thumb|Aïcha Ben Ahmed]]
Har yanzu a Masar, a cikin 2017, Ben Ahmed ta taka rawar Nuha a cikin fim ɗin Tarek Al Eryan ''The Cell''. Har ila yau, kwanan nan ta yi tauraro a cikin jerin talabijin na Masar guda biyu: kamar yadda Laila a ''Aigle de la Haute Egypte'', wanda aka buƙaci ta haɓaka ''lafazin gida, kuma a cikin Flèches filantes'' inda ta buga dan ta'adda.
== Fina-finai ==
=== Fim ===
* [[2011]] : ''[[Tunisiya]] Labari'' ({{lang-ar|حكايات تونسية}}) na Nada Mezni Hafaiedh
* [[2012]] : ''Mon dernier ami'' ({{lang-ar|صديقي الأخير}}) (My Last Friend) daga Joud Saïd and Fares Al Zahabi
* [[2013]] : ''Jeudi après-midi'' ([[Alhamis]] da yamma) na Mohamed Damak and Tarek Ben Chaâban : Zohra
* [[2015]] : ''Narcisse'' (Narcissus) (Larabci: عزيز روحو) na Sonia Chamkhi : Hend
* [[2016]] : ''Parfum de printemps'' (Spring [[Turare]]) na [[Férid Boughedir]] : Khadija
* [[2017]] : ''Saint Augustin, le fils de ses larmes'' (Saint Augustine, dan hawayensa) na Samir Seïf da Sameh Samy : Monica
* 2017 : ''The Cell'' na Tarek Al Eryan da Salah El Geheiny ([[Ingilishi]]) : Nouha, matar Amr
* [[2019]] : ''[[Kudi]]'' na Said El Marouk, Wael Nabil, Mohammed Abd Elmoaty and Tamer Hosny : Hayla
* [[2020]] : ''Taw'am Rouhy'' (My Soulmate) na Othman Abou Laban da Amani Tounsi : Alia, May, Malak, Hana
* [[2021]] : ''Ritsa'' na Ahmed Yousry da Moatz Fteha : Ritsa
=== Talebijin ===
==== Tunisiya jerin ====
* 2012 : ''Pour les beaux yeux de Catherine'' (Don kyawawan idanun Catherine) (Larabci: لأجل عيون كاترين) na [[Hamadi Arafa]] da [[Rafika Boujday]] : Nadia
* 2013 : ''Njoum Ellil'' ([[Dare]] [[Taurari]]) (season 4) na Mehdi Nasra
* 2021 : ''Harga'' ([[Arabic]]) na Lassaad Oueslati, Imed Eddine Hakim and Jouda Méjri : Hela
==== Jerin kasashen waje ====
* 2015 : ''Alf Leila wa Leila'' (Larabci: الف ليله وليله) (Larabci Nights) by Raouf Abdel Aziz and Mohamed Nayer : Kamar Zaman
* 2016 : ''Shehadet Melad'' (Larabci: شهادة ميلاد) (Takaddar ranar haihuwa) daga Ahmed Medhat and Amr Samir Atef : Amal Zahar
* [[2018]] : ''Al Seham Al Mareqa'' (larabci : السهام المارقة) (Flèches filantes) na Mahmoud Kamel and Shereen Diab : Maman na Oubay
* 2018 : ''Nasser El Saïd'' (The Saïd Eagle) na Yasser Sami, Mohamed Abdel Moaty da Ahmed Ali Mossa : Layla
* 2018 : ''Abwab Alshaki'' na Ahmed Samir Farag, Mohamed Nayer, Karim El Dalil, Beshoy Hanna and Rami Ismail : Dina
* 2019 : ''Abou Jabal'' na [[Ahmed Salah]] and Mohamed Sayed Bashir : Mayem
* 2021 : ''Leabet Newton'' (Newton's Cradle) na Engy Fethi da Tamer Mohsen: Amina
* [[2022]] : ''Malaf Serry'' na Hassan El Balasi da Mahmoud Hagag : Maryem Melky
* 2022 : ''Al'amarin'' na Amir Ramses da Mohammed El Hajj : Hela
* 2022 : ''Waad Iblis'' na Colin Teague, Ashraf Hamed, Tony Jordan, Engy Loman Field da Suha Al Khalifa
* [[2023]] : ''Muzakirat Zoug'' (Diaries of a Husband) na Tamer Nady, Ahmed Bahgat da Mohamed Soliman Abdul Malek : Shereen
* 2023: ''Na [[rauni]] a cikin ku'' Mohamed Lotfi da Mustapha Mahmoud : Jamila
* [[2024]] : ''Bedon Sabek Enthar'' na Hani Khalifa, Ammar Sabry, Alma Kafarne, Samar Taher, Karim El Dalil and Amr El Daly : Layla
==== Fina-finan TV ====
* 2012 : Barabbas na Roger Young : Maryamu ta Betanya
==== Abubuwan da ake fitarwa ====
* [[2013]] : El Zilzal (The [[Girgizar kasa]]) ( kashi na 15) akan El Hiwar El Tounsi : Bako
* 2013 : Dhouk Tohsel (Take A Cite) (kashi na 2) a Tunisna TV : Bako
* [[2014]] : Maakom tare da [[Mona El-Shazly]] akan CBC : Bako
* 2018 : Minti 90 akan Mehwar TV : Bako
* 2020 : Kula da Fifi tare da [[Fifi Abdou]] akan MBC Masr da MBC 5 : Bako
* 2021 : Taurari biyar akan MBC Masr : Bako
== Theatre ==
* [[2013]] : Zanket Ensé (Women Alley) na [[Noomen Hamda]] da Fatma Bennour, [[Tunisiya]] daidaitawar wasan kwaikwayon The Clan of Divorced akan wani shiri na Sami Montacer[[File:Aicha Ben Ahmed at the Red carpet Carthage Film Festival 2018.jpg|thumb|Aïcha Ben Ahmed]]
== Manazarta ==
{{reflist}}
== Hanyoyin waje ==
* {{IMDb name|8081997}}
* Aïcha Ben Ahmed
* Aicha Ben Ahmed Official Yanar Gizo https://www.aichabenahmed.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211020021137/https://www.aichabenahmed.com/ |date=2021-10-20 }}
[[Category:Ƴan Fim]]
[[Category:Mata ƴan fim]]
[[Category:Mutanen Tunisiya]]
[[Category:Mata]]
emzonlltycis3d8nda4m6hajyv0p7a3
Baaj Adebule
0
26572
832727
826476
2026-05-09T00:34:38Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832727
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Baaj Adebule''' (an haife shi a ranar 25 ga Oktoban shekarar 1988) [[Ɗan wasa|ɗan wasan kwaikwayo]] ne na Najeriya, samfurin, kuma Mai shirya fim-finai daga [[Jihar Ogun]] a Kudu maso Yammacin Najeriya . <ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date=2021-01-17 |title=Nollywood / Baaj Adebule : "L’amour ne suffit pas pour faire fonctionner une relation" |url=https://l-frii.com/nollywood-baaj-adebule-lamour-ne-suffit-pas-pour-faire-fonctionner-une-relation/ |access-date=2021-08-11 |website=L-FRII |language=fr-FR}}</ref>
Ya kuma fito a fina-finai na [[Nollywood]] tun shekarar 2012. Ya fara aikinsa a wasan kwaikwayo na M-Net ''[[Tinsel (TV series)|Tinsel]]'' kuma ya bayyana a fina-finai da jerin shirye-shiryen talabijin kamar su ''Hush'', The Men's Club, Payday, ''Zena'', Uncloaked, The Governor, The Missing, A Soldier's Story 1 & 2, ''Omo Wa'', Beast Within, da The ''Moles''.<sup class="mw-ref reference" mwnq="">Gwamna\" rel=\"mw:WikiLink\" title=\"Pulse Nigeria\">Pulse Nigeria<nowiki></a></nowiki><nowiki></i></nowiki>. 19 September 2016.<nowiki></cite></nowiki>"}}" id="cite_ref-5" rel="dc:references" typeof="mw:Extension/ref">[./Baaj_Adebule#cite_note-5 <span class="mw-reflink-text"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket"><nowiki>]</nowiki></span></span>]</sup><ref>{{Cite web |title=Watch Payday Full Movie Online, Comedy Film |url=https://www.digit.in/digit-binge/movies/payday-743855.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811143258/https://www.digit.in/digit-binge/movies/payday-743855.html |archive-date=2021-08-11 |access-date=2021-08-11 |website=www.digit.in |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 13, 2015 |title=I’ve always had passion for arts – Baaj Adebule |url=https://www.thenicheng.com/ive-always-had-passion-for-arts-baaj-adebule/}}</ref>
== Rayuwa ta farko ==
An kuma haifi Adebule a asibitin Jalupon da ke Surulere, [[Lagos (jiha)|Legas]]. Ya shafe mafi yawan lokacin yaro a Maryland Legas, inda ya halarci makarantar firamare ta Seat of Wisdom da makarantar sakandare ta Caleb. Ya koma Surulere bayan kisan aurensa a shekara ta 2005. Adebule dan asalin [[Yarbawa|Yoruba]] ne kuma ɗan asalin yankin karamar hukumar [[Ijebu Ode]] ne na [[Kwalejin Fasahar Lafiya ta Jihar Ogun|Jihar Ogun]] . An haife shi a gidan [[Kirista]]. Mahaifinsa injiniya ne kuma mahaifiyarsa mai lissafi da kuma dan kasuwa. Shi ne ƙarami a cikin yara tara daga aure da yawa.<ref name=":2">{{Cite web |title=Biography – Baaj Adebule |url=https://baajadebule.com/?page_id=26 |access-date=2020-09-18 |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Shekaru na makaranta sun mayar da hankali ga ilimi, yayin da iyayensa suka jaddada muhimmancin ilimi na yau da kullun. Yayinda yake ƙarami, ya mai da hankali kan wasanni da zane-zane, wasan ƙwallon ƙafa, kwando, badminton, wasan tennis na tebur, da waƙa.
A cikin tarihin rayuwarsa, Adebule ya bayyana cewa ya kasance memba na ƙungiyar mawaƙa ta coci tun yana ƙarami da kuma memba na ƙungiyar fasaha ta makarantarsa. Adebule an fi saninsa da ƙaunar fina-finai, wanda ya mai da hankali kan bayan kisan iyayensa.
A shekara ta 2005, Adebule ya fara halartar [[Jami'ar Covenant University|Jami'ar Alkawari]] a [[Jihar Ogun]] don nazarin tattalin arziki. Ya kammala karatu tare da aji na biyu a shekara ta 2009. Bayan kammala karatunsa, ya shiga cikin zane-zane da wasanni. Ya yi aiki a Multi Choice kusan kusan shekaru biyu kafin ya bar don mayar da hankali kan nishaɗi.<ref name=":2"/>
== Ayyuka ==
Adebule ya fara aikinsa na wasan kwaikwayo da kuma samfurin a cikin shekarar 2010 yayin da yake aiki a cikin aiki tara zuwa biyar. Zai je don sauraro da hotuna a lokacinsa na kyauta. Daga bisani ya sami karamin aiki a kan telenovela ''[[Tinsel (TV series)|Tinsel]]'' .
Tare da goyon bayan abokansa da danginsa, ya kasance mai takara a gasar Mista Najeriya ta 2011, inda ya zo na 4. A shekara ta 2012, ya fara yin wasan kwaikwayo da kuma yin samfurin cikakken lokaci.<ref name=":2"/>
Adebule ya sami jefa a cikin jerin shirye-shiryen talabijin da yawa, gami da Asirin da Scandals, ''Iyali Mai Farin Ciki'', yana aiki tare da 'yan wasan kwaikwayo kamar Sola Sobowale, Victor Olaotan da sauransu.
A shekara ta 2014, Adebule ta fito a fina-finai da jerin shirye-shiryen talabijin irin su Four Crooks da ''Rookie'', Deadline, Studio, da Lekki Wives . <ref name=":2"/>
Ya fara fitowa na farko a cikin fim din A Soldier's Story, da kuma Road to Yesterday. Har ila yau a wannan shekarar, ya ƙaddamar da kamfanin samar da House of Baaj Pictures . Shirinsa na farko shi ne Seeing Betrayal, wanda ya rubuta kuma ya ba da umarni ya ci gaba da lashe mafi kyawun gajeren fim a Afirka 2015 a Zafaa Global Awards . <ref name=":2"/>
Adebule ta fito a cikin ''Hush'', tana nuna Adze . Ya fito a cikin shirye-shirye kamar 5ive, The Governor, Uncloaked, The Missing, Payday, da Battleground Showdown .
== Hotunan fina-finai ==
{| class="wikitable"
!Shekara
!Sunan
!Halinsa
!Matsayi
!Fitarwa
!Daraktan
|-
| rowspan="3" |2012
|''[[Tinsel (TV series)|Tinsel]]''
|Javier
|Taimako
|Telenovela
|Mnet
|-
|''Asirin da abin kunya''
|Victor
|Lead
|Jerin
|Elvis Chuwks
|-
|''Iyali Mai Farin Ciki''
|Chris
|Taimako
|Jerin
|Elvis Chuwks
|-
| rowspan="2" |2013
|''<nowiki/>'Yan wasa huɗu da Rookie''
|Toba
|Taimako
|Fim din
|Eze Ugo Maduka
|-
|''Yankuna Biyu na tsabar kudi''
|Mai Hacking
|Taimako
|Jerin
| -
|-
| rowspan="2" |2014
|''Lokaci na ƙarshe''
|Dauda
|Lead
|Jerin
|[[Imoh Umoren]]
|-
|''Nazarin''
|Matashi
|Taimako
|Jerin
|OLA
|-
| rowspan="5" |2015
|''[[Lekki Wives|Matan Lekki]]''
|Daraktan
|Taimako
|Jerin
|Albarka da Egbe
|-
|''Ganin Cin amana''
|Miji
|Lead
|Gajeren fim
|Baaj Adebule
|-
|''[[A Soldiers Story (fim na 2015)|Labarin Soja]]''
|Kyaftin Dave
|Taimako
|Fim din
|Frankie Ogar
|-
|''[[Road to Yesterday (fim)|Hanyar zuwa jiya]]''
|Mai ba da abinci / Nurses
|Taimako
|Fim din
|Ishaya Bako
|-
|''[[Shuga Naija|Shuga]]''
|Mai ba da abinci
|Taimako
|Jerin
|Biyi Bamidele
|-
| rowspan="4" |2016
|''Batir Ba a haɗa su ba''
|Mutumin da ya faru
|Lead
|Gajeren fim
|OluYomi Ososanya
|-
|''Hush''
|Adze
|Lead
|Telenovela
|Vicor S. Tope O. & Pat
|-
|''Gwamna''
|Carl
|Taimako
|Jerin
|Ema E.
|-
|''5 Ka yi''
|Segun
|Lead
|Jerin
|OLA
|-
| rowspan="4" |2017
|''Ba a rufe shi ba''
|Godiya gaisuwa
|Lead
|Fim din
|Daniel Oriahi
|-
|''Wadanda suka ɓace''
|Mai bincike Lazarus
|Lead
|Fim din
|Seyi Babatope
|-
|''Abin sha'awa''
|Kevin
|Taimako
|Gajeren fim
|Deolu Owu
|-
|''Kasancewa''
|Rashin Mata
|Lead
|Gajeren fim
|Ayomide Adeleke
|-
| rowspan="12" |2018
|''Ƙananan Ƙungiyoyi''
|Tunde
|Lead
|SitCom
|Sade Dada
|-
|''Armstrong''
|Dokta
|Taimako
|Gajeren fim
|Fim din Maverick
|-
|''T.R.U.L.I.S.''
|Taiwo Mathews
|Lead
|Jerin
|7 Jerin
|-
|''Ranar Biya ''
|Bulus
|Lead
|Fim din
|Lawrence Cheta
|-
|''Minti 30''
|Johnbull / JB
|Taimako
|Jerin
|7 Jerin
|-
|''Magana''
|Miji
|Lead
|Gajeren fim
|Amaka Sandra
|-
|''Jam'iyyar Bachelor''
|Abdul
|Lead
|Fim din
|Seun Akinseloyin
|-
|''Ta hanyar Fast Lane''
|Yakubu
|Lead
|Jerin
|Abiodun Williams
|-
|''Kungiyar''
|Tunde
|Taimako
|Fim din
|Imoh Umoren
|-
|''Gidan Yaƙi''
|Adze Tsenogu
|Lead
|Telenovela
|Yemi Filmboy Morafa
|-
|''[[The Men's Club (Nigerian web series)|Kungiyar Maza]]''
|Louis
|Lead
|Jerin Yanar Gizo
|Tola Odunsi
|-
|''3 Bottles a kan tebur''
|Segun
|Lead
|Jirgin Sama
|Baaj Adebule
|-
| rowspan="5" |2019
|''Ba daidai ba''
|Yahaya
|Lead
|Gajeren fim
|Charles Obiemere
|-
|''Dabbar Cikinta''
|Stanley
|Lead
|Fim din
|Daniel Oriahi
|-
|''Zena''
|Loik
|Lead
|Fim din
|Daniel Oriahi
|-
|''Rust''
|Collins
|Taimako
|Fim din
|Eseosa Adanihuomwan
|-
|''Kungiyar Maza Season 2''
|Louis
|Lead
|Jerin Yanar Gizo
|Tola Odunsi
|}
Ba a sake shi ba
{| class="wikitable"
|Ranar harbi
|Sunan
|Halinsa
|Matsayi
|Fitarwa
|Daraktan
|-
|2015
|''Eripa''
|Jeffery
|Lead
|Fim din
|Kayode Adeleke
|-
| rowspan="3" |2018
|''Labarin Soja: Komawa Daga Matattu''
|Kyaftin Dave
|Lead
|Fim din
|Frankie Ogar
|-
|''Kamfanin 3''
|Inuwa
|Lead
|SitCom
|Paul Gaius
|-
|''Ayyuka''
|Mai bincike Steve
|Taimako
|Fim din
|Omas
|-
| rowspan="8" |2019
|''Sabon Mutum''
|Sabon Mutum
|Lead
|Gajeren fim
|Tolulope Ajayi
|-
|''Lemonade''
|Harry
|Lead
|Fim din
|Mustapha Edochie
|-
|''Musayar Gaskiya''
|Joshua
|Lead
|Fim din
|Abiodun Williams
|-
|''Scarlett''
|Frank
|Taimako
|Fim din
|Eseosa Adanihuomwan
|-
|''Barin Tafiya''
|Maxwell
|Lead
|Fim din
|Abiodun Williams
|-
|''Maple Inn''
|Ishaku
|Taimako
|Fim din
|Seun Akinseloyin
|-
|''Moles''
|Kanmi
|Lead
|Fim din
|Uche Chukwu
|-
|''Jerin Tarihin da ya ɓace''
|Mai bincike Lazarus
|Lead
|Ƙananan Jerin
|Seyi Babatope
|}
== Kyaututtuka da gabatarwa ==
{| class="wikitable"
!Shekara
!Bikin bayar da kyautar
!Sashe
!Fim din
!Sakamakon
!Ref
|-
|2017
|[[2017 Best of Nollywood Awards|Mafi Kyawun Kyautar Nollywood]]
|Ru'ya ta Shekara - namiji|{{N/a}}|{{Nom}}
|
|}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
* {{IMDb name|7484900}}
[[Rukuni:Haihuwan 1988]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
5v8zzjv375b6kdk1cpu0jsbl0x9rvej
Amram Zur
0
29965
832476
503300
2026-05-08T12:37:45Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832476
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Journal of Agricultural Research (IA journalofagricul26assouoft).pdf|thumb|amram zur]]
'''Amram Zur''' (ya mutu 2005 <ref>[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C04E1DC163FF930A15750C0A9639C8B63 Obit]</ref> ) memba ne na Brigade na Yahudawa kuma daga baya ya zama kwamishinan ma'aikatar balaguro na farko na Arewacin Amurka. Ya taka rawar gani wajen kara yawan maziyartan Isra'ila a shekarun 1970 da shekarar 1980 kuma ya shirya farkon "tafiye-tafiyen zaman lafiya" tsakanin Isra'ila da Masar. <ref>[http://archives.chicagotribune.com/1973/11/11/page/115/article/in-middle-east Peace could benefit tourism]</ref>
== Manazarta ==
<references />
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* [http://jtn.stparchive.com/Archive/JTN/JTN12091971p08.php hoto mai taken] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141031191537/http://jtn.stparchive.com/Archive/JTN/JTN12091971p08.php |date=2014-10-31 }}
* [http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:S09LB8rtKF0J:www.ushmm.org/media/emu/get%3Firn%3D504855%26mm_irn%3D500240%26file%3Dprimary+&cd=1&hl=en&ct=clnk&gl=us Hirar Henry Cohen]
* [http://www.gettyimages.com/detail/news-photo/their-roles-may-be-reversed-amram-zur-50-as-director-news-photo/499315797 Ana iya canza matsayinsu Amram Zur 50 a matsayin darekta janar na.]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://www.gettyimages.com/detail/news-photo/their-roles-may-be-reversed-amram-zur-50-as-director-news-photo/499315797 .]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://www.gettyimages.com/detail/news-photo/their-roles-may-be-reversed-amram-zur-50-as-director-news-photo/499315797 .]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://books.google.com/books?id=le_PMaM7QXYC&pg=PT107&lpg=PT107&dq=amram+zur+israel&source=bl&ots=4uofZ_gO4O&sig=vz_cD2QXBg9nY40cwz7L5W48uvo&hl=en&sa=X&ei=9spXVNvJEsz1oATTxoCoDQ&ved=0CDAQ6AEwBA#v=onepage&q=amram%20zur%20israel&f=false]
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
qp386r8y0hxf1b8wsun79xwgxspn3rg
Betty Mould-Iddrisu
0
30369
832917
551713
2026-05-09T08:07:02Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832917
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Betty Mould-Iddrisu.jpg|thumb|betty mould]]
[[Fayil:Betty Mould-Iddrisu.jpg|thumb|Betty Mould-Iddrisu]]
'''Betty Mould-Iddrisu''' (an haife ta a ranar 22 ga watan Maris shekara ta 1953<ref>{{Cite web|title=Betty Mould-Iddrisu {{!}} Profile {{!}} Africa Confidential|url=https://www.africa-confidential.com/profile/id/2925/Betty_Mould-Iddrisu|access-date=2021-02-05|website=www.africa-confidential.com|language=en}}</ref><ref>[http://www.guide2womenleaders.com/Ghana.htm Worldwide Guide to Women in Leadership: The Republic of Ghana]</ref>) lauya ce kuma ƴar siyasa, ƴar Ghana. Ta kasance ministar ilimi a Ghana.<ref name="2011 reshuffle">{{cite news|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/artikel.php?ID=200624|title=Cabinet reshuffle: Zita dropped, Betty for education|accessdate=2011-02-07|date=2011-01-04|publisher=Ghana Home Page}}</ref><ref>{{Cite web|title=Betty Mould Iddrisu, Republic of Ghana: Profile and Biography|url=https://www.bloomberg.com/profile/person/16408967|access-date=2021-02-05|website=Bloomberg.com|language=en}}</ref> Shigarta ta farko kai tsaye a gwamnatin Ghana ita ce babban mai shari'a kuma ministar shari'a ta Ghana tun daga shekarar, 2009<ref>{{Cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/First-woman-Attorney-General-Sworn-In-158328|title=First woman Attorney-General Sworn In|website=www.ghanaweb.com|language=en|access-date=2019-05-13}}</ref><ref>{{Cite web|title=NDC women were pleasantly stunned with Mahama's choice of Naana Opoku-Agyeman - Betty Mould-Iddrisu - MyJoyOnline.com|url=https://www.myjoyonline.com/ndc-women-were-pleasantly-stunned-with-mahamas-choice-of-naana-opoku-agyeman-betty-mould-iddrisu/|access-date=2021-02-05|website=www.myjoyonline.com|language=en-US}}</ref> Ita ce mace ta farko da ta fara aiki a Ghana<ref>{{cite news|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/artikel.php?ID=158328|title=First woman Attorney-General Sworn In|accessdate=2009-02-28|work=General News of Thursday, 26 February 2009|publisher=Ghana Home Page}}</ref>. Kafin haka, ta kasance shugabar harkokin shari'a da tsarin mulki na sakatariyar Commonwealth a Landan.<ref>{{cite news|url=http://www.theghanaianjournal.com/2008/04/10/betty-mould-iddrissu-disappointed/|title=Betty Mould Iddrissu Disappointed|accessdate=2009-02-28|author=Emmanuel K. Dogbevi|publisher=The Ghanaian Journal|archive-date=2011-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717002226/http://www.theghanaianjournal.com/2008/04/10/betty-mould-iddrissu-disappointed/|url-status=dead}}</ref> Mould-Iddrisu dai ya kasance daya daga cikin wadanda ake tunanin za su iya tsayawa takarar mataimakin shugaban kasar Ghana kan tikitin jam'iyyar National Democratic Congress (NDC).<ref>{{cite web|url=http://www.myzongo.com/2008/01/30/betty-mould-iddrissu-ready-to-run-with-mills/|title=Betty Mould-Iddrissu ready to run with Mills|accessdate=2009-02-28|publisher=MyZongo.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080312113241/http://www.myzongo.com/2008/01/30/betty-mould-iddrissu-ready-to-run-with-mills/|archive-date=March 12, 2008}}</ref>
== Ilimi ==
An haifi Betty Mould-Iddrisu a ranar 22 ga watan Maris shekara ta, 1953. Ta yi karatun farko a Ghana International School kuma ta halarci Makarantar Achimota<ref name=":0">{{Cite web|date=2020-11-14|title="I just wished he could have lived longer" - Betty Mould-Iddrisu mourns Rawlings|url=https://www.theghanareport.com/i-just-wished-he-could-have-lived-longer-betty-mould-iddrisu-mourns-rawlings/|access-date=2020-12-26|website=The Ghana Report|language=en}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> da Accra Academy<ref>{{Cite web|title=Accra Academy old students launch scholarship scheme|url=https://www.graphic.com.gh/news/education/accra-academy-old-students-launch-scholarship-scheme.html|access-date=2020-12-26|website=Graphic Online|language=en-gb}}</ref> don karatun sakandare. Ta samu digirin farko a fannin shari'a (LLB) a Jami'ar Ghana, Legon tsakanin shekara ta, 1973 zuwa 1976.<ref>{{Cite web|title=Betty Mould-Iddrisu: Ghana's first female Attorney General – Today Newspaper|url=https://www.todaygh.com/betty-mould-iddrisu-ghanas-first-female-attorney-general/|access-date=2020-07-11|language=en-US|archive-date=2020-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711014731/https://www.todaygh.com/betty-mould-iddrisu-ghanas-first-female-attorney-general/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Ministers|url=http://www.ghanareview.com/directory/Ministers2.htm|website=ghanareview.com|publisher=Ghana Review|accessdate=18 March 2015}}</ref> Takardun karatun ta sun hada da digiri na biyu na Masters da ta samu a shekarar, 1978 a Makarantar Koyon Tattalin Arziki ta London.
== Aiki ==
A shekara ta, 2003, an nada Mould-Iddrisu a matsayin Darakta na sashin shari'a da tsarin mulki na sakatariyar Commonwealth, wata kungiya ce mai zaman kanta wacce ta kunshi kasashe membobi 53 da ke Landan. Wasu daga cikin abubuwan da ta yi fice a lokacinta a Sakatariyar sun hada da sa ido kan aiwatar da hukunce-hukuncen da suka shafi laifuffukan kasa da kasa, da yaki da ta'addanci da kuma dokokin jin kai na kasa da kasa. Ta sa ido a kan aiwatar da shirye-shiryen Sakatariya kan yaki da cin hanci da rashawa, kwato kadara da kuma da'a na shari'a. Bugu da ƙari, ta aiwatar da shirye-shiryen shari'a daban-daban ta hanyar gyare-gyare na shari'a, tsara dokoki da ƙarfin ginawa a fagen shari'a a cikin Commonwealth tsakanin-st sauran.<ref name="Pioneer African Women in Law">{{Cite web|title=Pioneer African Women in Law|url=https://www.africanwomeninlaw.com/african-women-in-law/Betty-Mould-Iddrisu|access-date=2021-02-05|website=African Women in Law|language=en}}</ref>
Ta ba da shawarwari ga Shugabannin Kasashe, Ministoci kuma ana yawan kiran ta da ta ba da manyan shawarwari ga gwamnatoci, 'yan siyasa da kungiyoyin farar hula. Har ila yau, tana ba da shawara ga kasashe mambobinta a fannin dokokin kasa da kasa, dokokin tsarin mulki da kare hakkin bil'adama da kuma shirya tarurrukan ministoci da manyan jami'ai. Ta jagoranci tawagar sakatariyar kungiyar masu sa ido kan zaben zuwa zaben Uganda na shekarar, 2006.
Tana aiki a matsayin Babban mai ba da shawara kan harkokin shari'a ga Sakatare Janar da Sakatariya. A wannan matsayi tana gudanar da ƙungiyar lauyoyi daga sassa daban-daban kuma ita ke da alhakin sarrafa kasafin kuɗin sashinta da samar da ƙarin albarkatun kasafi. Ta kuma taimaka wa Babban Sakatare da Mataimakansa guda biyu wajen gudanar da Sakatariyar kuma tana wakiltar Sakatariya a Kotuna da Kotuna. A tsakanin shekarar, 1990 zuwa 2000, a lokacin da take gudanar da ayyukanta a Sakatariyar Commonwealth da ke da hedkwata a birnin Landan, ta yi koyarwa a tsangayar shari'a ta Jami'ar Ghana, inda ta kuma buga kasidu da kasidu daban-daban kan mallakar fasaha.<ref name="Pioneer African Women in Law" /><ref>{{Cite web|url=http://www.maxwell.syr.edu/moynihan/PersonDetail.asp?personID=269|title=Moynihan Institute of global affairs -Betty Mould-Iddrisu|access-date=2010-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20071112022714/http://www.maxwell.syr.edu/moynihan/PersonDetail.asp?personID=269|archive-date=2007-11-12|url-status=dead}}</ref>
== Siyasa ==
=== Babban Lauyan Ghana ===
An rantsar da Mould-Iddrisu a watan Fabrairu 2009 a matsayin ministan shari'a kuma babban lauyan shugaba John Evans Atta Mills, shugaban kasar Ghana.
=== Murabus ===
Mould-Iddrisu ta yi murabus daga gwamnati a watan Janairun shekara ta, 2012. Ba a bayyana dalilan ba. Wannan dai na zuwa ne kwanaki kadan bayan da shugaban kasar ya kori wanda ya gaje ta a matsayin Atoni-Janar.<ref>{{cite web|url=http://www.ghana.gov.gh/index.php/news/general-news/10433-president-mills-relieves-attorney-general-of-his-post-|title=President Mills Relieves Attorney-General Of His Post|accessdate=25 January 2012|publisher=Ghana government|archive-date=22 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422034630/http://ghana.gov.gh/index.php/news/general-news/10433-president-mills-relieves-attorney-general-of-his-post-|url-status=dead}}</ref> Ta sha fuskantar matsin lamba dangane da wata shari'a yayin da take aiki a matsayin babban mai shari'a.<ref>{{cite web|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/artikel.php?ID=228421|title=Education Minister Betty Mould-Iddrisu resigns|work=General News|publisher=Ghana Home Page|accessdate=25 January 2012}}</ref> Enoch Teye Mensah ne ya gaje ta a ma’aikatar ilimi.<ref>{{cite web|title=E.T. Mensah Takes Over Education|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/artikel.php?ID=228426|work=General News|publisher=Ghana Home Page|accessdate=25 January 2012|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070341/http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/artikel.php?ID=228426|url-status=dead}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
Betty Mould-Iddrisu matar tsohon ministan tsaro Alhaji Mahama Iddrisu ce kuma kanwar Alex Mould, tsohon babban jami'in kula da harkokin man fetur na Ghana.<ref>{{Cite web|date=2018-06-04|title=NDC presidential race: Betty Mould, husband support me – Iddrisu|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/NDC-presidential-race-Betty-Mould-husband-support-me-Iddrisu-657388|access-date=2021-02-17|website=www.ghanaweb.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=When The Moulds, Re-Mould Our Lives|language=en-gb|work=Modern Ghana|url=https://www.modernghana.com/news/382631/when-the-moulds-re-mould-our-lives.html|access-date=2017-11-28}}</ref><ref>{{Cite news|date=2012-03-09|title=When The Moulds, Re-Mould Our Lives|language=en-US|work=News Ghana|url=https://www.newsghana.com.gh/when-the-moulds-re-mould-our-lives/|access-date=2017-11-28}}</ref>
== Manazarta ==
[[Category:Rayayyun mutane]]
66nkirotd8n4yz9a9zygmccr2ku1f2l
Bintou Keita
0
30438
832993
720167
2026-05-09T09:48:31Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832993
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bintou Keita,''' (An haife ta a shekarar 1958), jami'ar diflomasiyar [[Majalisar Ɗinkin Duniya|Majalisar Dinkin Duniya]] ce daga Guinea. Kwararriya ce wajen warware rikici. Tun daga watan Janairun shekarata 2021, ta kasance wakiliya ta musamman ta Sakataren Janar na Majalisar Dinkin Duniya a Jamhuriyar Demokradiyyar Kongo.
== Rayuwar farko da ilimi ==
[[Fayil:Bintou Keita PDJ 12 8 21.png|thumb|Bintou Keita a zaune]]
An haifi Keita a Guinea a shekara ta 1958. Iliminta ya haɗa da digiri a fannin Tattalin Arziki na Jami'ar Paris. Ta tafi Jami'ar Paris IX don samun digiri na biyu akan harkokin kasuwanci da gudanarwa.<ref name="onorg">{{Cite web|date=2021-01-14|title=Ms. Bintou Keita of Guinea - Special Representative of the Secretary-General in the Democratic Republic of the Congo and Head of the UN Organization Stabilization Mission in the Democratic Republic of the Congo (MONUSCO)|url=https://www.un.org/sg/en/content/sg/personnel-appointments/2021-01-14/ms-bintou-keita-of-guinea-special-representative-of-the-secretary-general-the-democratic-republic-of-the-congo-and-head-of-the-un-organization|access-date=2021-07-02|website=United Nations Secretary-General|language=en}}</ref>
== Aiki ==
Ta fara aiki da Majalisar Dinkin Duniya a shekarar 1989.<ref name="onorg" />
A shekarar 2018 ta bar aikinta a matsayin mataimakiyar jakadan haɗin gwiwa na musamman ga ƙungiyar haɗin kan Afirka da haɗin gwiwar haɗin gwiwa a yankin Darfur (UNAMID) [[Anita Kiki Gbeho]] ta ɗauki tsohon aikinta.<ref name="dabanga">{{Cite web|title=Anita Gbeho new Unamid deputy representative|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/anita-gbeho-new-unamid-deputy-representative|access-date=2022-01-31|website=Radio Dabanga|language=en}}</ref>
A cikin 2019, Keita ya zama Mataimakin Sakatare-Janar na Afirka.<ref name="onorg" /> Ta yi wata hira inda ta yi magana kan alfanun da ke tattare da kara yawan mata a aikin soja. Mahaifinta yana soja kuma ya ƙarfafa ta ta shiga. Yanzu ta lura da yadda sojoji ke aiki a Afirka kuma ta lura cewa akwai yanayi da mata ko wata ƙungiya mai haɗaka za su iya yin ayyuka da za su kusan yi nasara a kan rundunar da ta ƙunshi maza kaɗai. A halin yanzu mata ne kawai kashi 5% na masu sanye da kayan aiki.<ref name="adf">{{Cite web|date=2019-10-15|title=‘They Should be Climbing the Ladder’|url=https://adf-magazine.com/2019/10/they-should-be-climbing-the-ladder/|access-date=2021-07-02|website=Africa Defense Forum|language=en-US}}</ref>
[[File:Bintou_Keita_in_Kalemie_during_covid-19_on_26_MARS_2021_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bintou_Keita_in_Kalemie_during_covid-19_on_26_MARS_2021_(cropped).jpg|left|thumb|Keita (a hannun dama) a Kalemie tana ɗaukar matakan COVID-19 a cikin 2021]]
A watan Janairun 2021, an naɗa ta jagorancin tawagar wanzar da zaman lafiya ta Majalisar Ɗinkin Duniya a Jamhuriyar Demokradiyyar Kongo MONUSCO da kuma zama wakiliyar babban sakataren MDD a Jamhuriyar Demokradiyyar Kongo.<ref name="onorg" /> Ta gaji jami'ar Majalisar Dinkin Duniya ta Aljeriya [[Leila Zerrougui]].<ref>{{Cite web|title=Secretary-General Appoints Bintou Keita of Guinea Special Representative in Democratic Republic of Congo|url=https://peacekeeping.un.org/en/secretary-general-appoints-bintou-keita-of-guinea-special-representative-democratic-republic-of|access-date=2021-07-02|website=United Nations Peacekeeping|language=en|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181817/https://peacekeeping.un.org/en/secretary-general-appoints-bintou-keita-of-guinea-special-representative-democratic-republic-of|url-status=dead}}</ref> A watan Afrilu ta fitar da sanarwa ga manema labarai. Yayin da ta yarda cewa mutane suna da damar sukar MONUSCO ta ji cewa wasu abubuwan ba su dace ba. Ta rubuta cewa "dangantaka tsakanin Majalisar Ɗinkin Duniya da Jamhuriyar Dimokaradiyyar Kwango tana da ƙarfi da sarkakiya da ba kasafai na taba gani a wasu wurare ba."<ref>{{Cite web|title=Déclaration à la presse de Mme Bintou Keita, Représentante spéciale du Secrétaire général en RDC et Cheffe de la MONUSCO - Democratic Republic of the Congo|url=https://reliefweb.int/report/democratic-republic-congo/d-claration-la-presse-de-mme-bintou-keita-repr-sentante-sp-ciale-du|access-date=2021-07-02|website=ReliefWeb|language=en}}</ref>
== Manazarta ==
[[Category:Rayayyun mutane]]
f55go73qbf9iovfitmgsdog4wde3sgd
Bikin Dumba
0
32375
832951
801267
2026-05-09T08:31:51Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832951
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bikin Dumba''' biki,ne na shekara-shekara da sarakuna da al'ummar Wa na Wala Paramouncy ke yi a yankin Upper West na Ghana.<ref>{{Citation|last=Mahama|first=John Dramani|title=2019 Dumba Festival- Wala Traditional Area.|date=2019-11-14|url=https://www.flickr.com/photos/fhcommsbureau/49067687498/|access-date=2020-08-27}}</ref><ref>{{Cite web|title=Dumba Festival: Wa Naa To Launch Education Endowment Fund At 2019|url=https://www.modernghana.com/news/961024/dumba-festival-wa-naa-to-launch-education-endowme.html|access-date=2020-08-27|website=Modern Ghana|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-11-15|title=Photos: Mahama joins 2019 Damba Festival celebration|url=https://www.theghanareport.com/photos-mahama-joins-wala-traditional-area-for-2019-damba-festival/|access-date=2020-08-27|website=The Ghana Report|language=en}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|date=17 April 2006|title=Wa-Naa calls for unity in Wala Traditional Area|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Wa-Naa-calls-for-unity-in-Wala-Traditional-Area-102757|access-date=2020-08-27|website=ghanaweb.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=Upper West – GWCL - Welcome|language=en-US|work=GWCL - Welcome|url=https://gwcl.com.gh/upper-west/|access-date=2020-08-27}}</ref> Akan yi bikin ne a watan Satumba ko Oktoba.<ref name=":0">{{Cite web|title=Dumba festival|url=https://www.blastours.com/index.php/fr/destinations-2/ghana/festivals/76-dumba-festival|access-date=2020-08-27|website=blastours.com}}{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=At the peak of Dumba Festival|url=https://www.graphic.com.gh/features/features/at-the-peak-of-dumba-festival.html|access-date=2020-08-27|website=Graphic Online|language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web|title=Dumba Festival: Wa Naa To Launch Education Endowment Fund At 2019|url=http://www.24ghana.com/national/dumba-festival-wa-naa-to-launch-education-endowment-fund-at-2019/105380-news|access-date=2020-08-27|website=24ghana.com|language=en}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Biki ==
A lokacin bikin, ana maraba baƙi don raba abinci da abin sha. Mutanen sun sanya kayan gargajiya kuma akwai durbar, na sarakuna. Akwai kuma raye-raye da buge-buge.<ref>{{Cite web|title=Major Festivals|url=http://www.ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals|access-date=2020-08-21|website=ghanaembassyiran.com|archive-date=2020-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926072838/http://ghanaembassyiran.com/en/page/majorfestivals|url-status=dead}}</ref>
== Muhimmanci ==
Ana gudanar da wannan biki ne domin nuna wani lamari da ya faru a baya.<ref>{{Cite web|title=The Consulate General Of The Republic of GHANA in The United Arab Emirates (Dubai)|url=https://www.ghanaconsulatedubai.com/tourism.html|access-date=2020-08-21|website=ghanaconsulatedubai.com|archive-date=2020-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815054207/https://ghanaconsulatedubai.com/tourism.html|url-status=dead}}</ref> Wannan biki dai ya zamanto wani lokaci ne ga al'ummar yankin wajen ganin sun hada kansu tare da sabunta riko da addinin Musulunci. An kuma yi iƙirarin cewa rayuwar Wa Naa ta tsawaita ne idan ya sami damar tsallake wata saniya da aka ɗaure cikin nasara.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=Ghana Festivals – Blastours|url=https://blastoursghana.com/ghana-festivals/|access-date=2020-08-27|language=en-GB}}{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=National Commission on Culture - Ghana - Upper West Region|url=http://www.s158663955.websitehome.co.uk/ghanaculture/mod_print.php?sectionid=530|access-date=2020-08-27|website=s158663955.websitehome.co.uk}}</ref> Ana auna lafiyar sarki ko zai iya ci gaba da mulkin mutane. Dole ne jikin ko tufafin sarki ya taɓa saniya. Idan har sarki ya gaza, sai a ce shi ba shi da karfi, bai kamata ya ci gaba da mulki ba.<ref>{{Cite web|title=Visit Ghana {{!}} UPPER WEST REGION|url=https://visitghana.com/attractions/upper-west-region/|access-date=2020-08-27|website=Visit Ghana|language=en-US|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531171730/https://visitghana.com/attractions/upper-west-region/|url-status=dead}}</ref>
== Manazarta ==
rmjthpmvx92br87s0e7d3epnx5gvk4a
Ayatullah Hussaini Nassab
0
32811
832699
500976
2026-05-08T22:59:12Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832699
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Grand Ayatullah Hussaini Nassab''' (an haife shi a shekara ta alif ɗari tara da sittin (1960) miladiyya. malamin Shi'a ne. <ref>http://baktashienews.blogsky.com/{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Ya kasance shugaba kuma limamin cibiyar Musulunci da ke Hamburg [[Jamus]], kuma tun a shekara ta 2003 shi ne shugaban [[Shi'a]] Federation a Kanada.
<ref>http://hoseini.org/</ref>
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[category:Rayayyun Mutane]]
[[category:Haifaffun 1960]]
klpqcxiyoixe9hdc6f7lgox435diknv
Taswirar duniya
0
33367
832630
711955
2026-05-08T19:33:09Z
AKS471883
5864
/* Taswirorin jigogi */
832630
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}{{Databox}}
[[File:Winkel_triple_projection_SW.jpg|right|thumb|300x300px| Taswirar duniya akan [[tsinkayen Winkel tripel]] <ref>''[http://www.physics.drexel.edu/~goldberg/projections/goldberg_gott.pdf Large-Scale Distortions in Map Projections]'', 2007, David M. Goldberg & [[J. Richard Gott]] III, 2007, V42 N4.</ref> wanda [[National Geographic Society]] ta runguma don reference maps]]
[[File:Blue_Marble_2002.png|thumb|300x300px| Mafi cikakken bayani, taswirar launi na gaskiya na dukan Duniya zuwa yau]]
[[Fayil:Physical Map of the World (2021).svg|thumb|taswirar duniya a shekarar 2021]]
'''Taswirar duniya''' [[Taswirar|taswira]] ce ta mafi ko kusan duka [[Duniya]]. Taswirorin duniya, saboda girmansu, dole ne su fuskanci matsalar tsinkaya. Taswirorin da aka yi su ta fuskoki biyu ta larura suna karkatar da nunin saman duniya mai fuska uku. Duk da yake wannan gaskiya ne ga kowace taswira, wannan birkita ta yi tsanani a taswirar duniya. An ƙirƙira dabaru da yawa don gabatar da taswirorin duniya waɗanda ke magance mabambantan teknikal manufofi da manufofin ado.
Tsara taswirar duniya yana buƙatar sanin duniya, tekunanta, da nahiyoyinta. Tun kafin-tarihi har zuwa tsakiyar zamani, samar da ingantacciyar taswirar duniya ba zai yuwu ba saboda ƙasa da rabin gaɓar tekun Duniya kuma kaɗan ne kawai daga cikin nahiyoyinta ya kasance sananne a kowace al'ada. Tare da binciken da ya fara a lokacin Farfaɗar Yurofa, ilimin doron ƙasa ya taru da sauri, ta yadda yawancin yankunan bakin tekunan duniya ya kasance taswirantacce , aƙalla sama-sama, a tsakiyar shekarun 1700 da kuma cikin nahiyoyi ta karni na ashirin.
Mafi akasari taswirorin duniya gabaɗaya suna mai da hankali ko dai kan fasalin siyasa ko kuma a kan siffofi na zahiri. Taswirorin siyasa suna jaddada iyakoki na yanki da matsugunnin mutane. Taswirori na zahiri suna nuna fasalin [[Labarin kasa|ƙasa]] kamar tsaunuka, nau'in ƙasa, ko [[Amfani da Ƙasa|amfani da ƙasa]] . [[Taswirorin jogirafiya]] ba saman ƙasa kawai suke nunawa ba, amma characteristics ɗin dutsen da ke ƙasa, layukan kuskure, da subsurface structures. Taswirorin Choropleth suna amfani da launin hue da intensity don bambanta bambance-bambance tsakanin yankuna, kamar ƙididdigar alƙaluma ko tattalin arziki.
== Tsinkayar taswira ==
Duk taswirorin duniya sun dogara ne akan ɗaya daga cikin tsinyar taswirori, ko hanyoyin wakiltar duniya akan shimfiɗa. Duk tsinkayoyi suna rikita da fasalin [[jogirafiya]], nisassaki, da kwatance zuwa wani mataki. Tsinkayar taswirori daban-daban waɗanda aka haɓaka suna bayar da hanyoyi daban-daban na daidaita daidaito (accuracy) da kuma gurɓacewar da ba za a iya kauce ma wa ba wajen yin taswirorin duniya.
Wataƙila mafi sanannun tsinkaya ita ce Mercator Projection, wanda aka tsara shi da farko azaman <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Nautical_chart" rel="mw:ExtLink" title="Nautical chart" class="cx-link" data-linkid="38">nautical chart</a> na ruwa .<gallery class="center" widths="175px">
File:Mercator projection SW.jpg|[[Mercator projection|Tsinkayen Mercator]] (82°S da 82°N)
File:Mollweide projection SW.jpg|[[Mollweide projection|Tsinkayen Mollweide]]
File:Cahill Butterfly Map.jpg|[[B.J.S. Cahill Butterfly Map, 1909, from 1919 pamphlet|BJS Cahill Butterfly Map, 1909, daga ɗan littafin 1919]]
File:Waterman_Butterfly_Map_1996.jpg|[[Waterman butterfly projection|Waterman Butterfly Map, 1996]] -->
File:Azimuthal equidistant projection SW.jpg|[[Geographical pole|Polar]] azimuthal daidaitaccen tsinkaya
File:Blank-map-world-south-up.png|Taswirar [[Reversed map|kudu zuwa sama]]
File:BlankMap-World-162E.svg|Taswirar tsakiyar [[Pacific Ocean|Pacific]] (wanda aka fi amfani dashi a [[East Asia|Gabashin Asiya]] da ƙasashen [[Oceania]] )
File:Gall–Peters projection SW.jpg|[[Gall–Peters projection|Hasashen Gall–Peters]], hasashen taswirar yanki daidai
File:Robinson projection SW.jpg|[[Robinson projection|Hasashen Robinson]], wanda [[National Geographic Society]] ke amfani dashi a da
</gallery>
== Taswirorin jigogi ==
Tawirar jigo na nuna bayanan jogirafiya game da ɗaya ko wasu ƴan batutuwa da aka mayar da hankali a kai. Waɗannan taswirorin "suna iya kwatanta fizika, zamantakewa, siyasa, al'adu, tattalin arziki, sociological, noma, ko wani bangare na birni, jiha, yanki, ƙasa, ko nahiya". <ref>[http://www.lib.washington.edu/maps/MapResources/thematic2.html Thematic Maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120907213951/http://www.lib.washington.edu/maps/MapResources/thematic2.html |date=2012-09-07 }} Map Collection & Cartographic Information Services Unit. University Library, University of Washington. Accessed 27 December 2009.</ref><gallery class="center" widths="175px" perrow="5">
File:Köppen-vereinfacht.svg|[[Template:Clickable world map|Taswirar duniya mai dannawa]] (tare da rarrabuwar yanayi)
File:Six-color world political map (2024 version).png|Taswirar siyasa mai sauƙi na duniya
File:World map.png|[[Topographical|Topographic]] taswirar duniya
File:CO2 responsibility 1950-2000.svg|Taswirar anthropogenic CO <sub>2</sub> fitarwa ta ƙasa
File:2016 UN Human Development Report.svg|Ƙididdigar ci gaban ɗan adam ta Majalisar Dinkin [[Human Development Index|Duniya]] ta ƙasa har zuwa 2016
File:Life Expectancy 2008 Estimates CIA World Factbook.png|Taswirar duniya tana nuna [[Life expectancy|tsawon rayuwa]]
File:Population density of countries 2018 world map, people per sq km.svg|Yawan yawan jama'a na 2018 (mutane a kowace km <sup>2</sup> ) ta ƙasa
File:Volcano Map.png|Taswirar mai aman wuta
File:Laurasia-Gondwana.svg|Taswirar duniya tana nuna nahiyoyin kusan shekaru miliyan 200 da suka gabata ( [[Triassic period|Lokacin Triassic]] )
File:BlackMarble20161km.jpg|[[Satellite imagery|Hoton tauraron dan adam]] na Duniya da dare
</gallery>
== Taswirorin tarihi ==
Taswirorin farko na duniya sun kama hotunan duniya tun daga zamanin ƙarfe zuwa zamanin ganowa da ɓullowar [[Labarin kasa|jogirafiyar]] zamani a farkon farkon zamani . Tsoffin taswirori suna ba da bayanai game da wuraren da aka san su a zamanin da, da kuma tushen falsafa da al'adu na taswirar, waɗanda galibi sun bambanta da cartography na zamani. Taswirori na ɗaya daga cikin hanyoyin da makimiyanta ke rarraba fikirorinsu da isar da su ga [[Zamani Masu Zuwa|tsararraki masu zuwa]] . <gallery class="center" widths="175">
File:OrteliusWorldMap1570.jpg|Duniya, [[Abraham Ortelius]] 's ''[[Theatrum Orbis Terrarum|Typus Orbis Terrarum]]'', wanda aka fara bugawa a 1564
File:Anaximander world map (mul).svg|Sake gina taswirar duniya na [[Anaximander]] (610-546 BC)
File:Worldmaphedo.jpg|Taswirar duniya bisa ga [[Posidonius]] (150-130 BC), aka gina a 1628
File:Radkarte MKL Bd. 5 1890 (128672427).jpg|Kyakkyawan sake gina [[T and O map|taswirar T-da-O na]] tsakiya (daga ''Meyers Konversationslexikon'', 1890) (An nuna Asiya a hannun dama)
File:TabulaRogeriana.jpg|[[Tabula Rogeriana]] taswirar duniya na [[Muhammad al-Idrisi]] a shekara ta 1154 a kula arewa tana can kasa
File:Leonardo da Vinci’s Mappamundi.jpg|Taswirar duniya a cikin [[Octant projection|tsinkayar Octant]] (1514), daga takardun Windsor na Leonardo da Vinci
File:Mercator 1569.png|Taswirar duniya ta [[Gerardus Mercator]] (1569), taswirar farko a cikin sanannen [[Mercator projection|hasashen Mercator]]
File:Kunyu Wanguo Quantu (坤輿萬國全圖).jpg|alt=| ''[[Kunyu Wanguo Quantu]]'' ( [[Ming dynasty|daular Ming]], 1602)
File:Claes Janszoon Visscher - Nova Totius Terrarum Orbis Geographica Ac Hydrographica Tabula Autore'.jpg|1652 taswirar duniya by [[Claes Jansz. Visscher|Claes Janszoon Visscher]]
File:World Map 1689.JPG|Taswirar tarihin duniya ta [[Gerard van Schagen]], 1689
</gallery>
== Duba kuma ==
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Ci gaba da karatu ==
* Edson, Evelyn (2011). [https://books.google.com/books?id=dK-TTLbCw78C&printsec=frontcover&dq=world+map&hl=en&sa=X&ei=fmeSUdvNBdTUyQGtqIG4AQ&ved=0CEAQ6AEwAQ ''Taswirar Duniya, 1300-1492: Dagewar Al'ada da Sauyi''] . Jarida JHU. [[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/1421404303|1421404303]]
* Harvey, PDA (2006). [https://books.google.com/books?id=bxuAAAAAMAAJ ''Taswirar duniya na Hereford: taswirar duniya na tsakiyar zamani da mahallin su''] . British Library. [[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0712347607|0712347607]]
{{Authority control}}
[[Category:Taswira]]
[[Category:Duniya]]
lo65pieledpkf9ainjry8r1ajfgp9fn
Baboucarr Gaye
0
33420
832733
715715
2026-05-09T01:41:51Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832733
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Baboucarr Gaye (cropped).jpg|thumb|Baboucarr Gaye]]
'''Baboucarr Gaye''' (an haife shi a ranar 24 ga Fabrairun shekarar 1998) ƙwararren ɗan ƙwallon [[Ƙungiyar Kwallon Kafa|ƙafa ne]] wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron gida/raga na FC Rot-Weiß Koblenz. An haife shi a [[Jamus]], yana wakiltar tawagar ƙasar [[Gambia]].
== Aikin kulob/Kungiya ==
Bayan da ya yi amfani/aiki a matsayin sa na matashi tare da kulob ɗin Arminia Bielefeld, an sanar da cewa Gaye zai bar kulob ɗin a ranar 30 ga watan Yunin shekarar 2019, bai taɓa bayyana a cikin tawagar farko ba. A ranar 21 ga Yuli 2019, daga baya ya shiga SG Wattenscheid 09. <ref>[https://www.sgwattenscheid09.de/keeper-baboucarr-gaye-kommt-von-arminia-bielefeld/ Keeper Baboucarr Gaye kommt von Arminia Bielefeld]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, sgwattenscheid09.de, 21 July 2019</ref> Bayan wasanni tara kacal, an tilasta wa Gaye ya nemo wani sabon kulob bayan Wattenscheid ya shigar da ƙara kan fatarar kuɗi a tsakiyar watan Oktoban 2019, inda suka rasa sauran kakar wasan su. <ref>[https://www.reviersport.de/artikel/wuppertal-und-essen-hier-halten-sich-wattenscheid-spieler-fit/ Wuppertal und Essen: Hier halten sich Wattenscheid-Spieler fit], reviersport.de, 16 November 2019</ref> A cikin Janairu 2020, matashin mai tsaron gida ya shiga VfB Stuttgart II. <ref>[https://www.vfb.de/de/vfb/aktuell/neues/junge-wilde/2020/trainingsauftakt-u21/], vfb.de, Januar 2020</ref>
A cikin watan Yulin shekarar 2020, Gaye ya koma TuS Rot-Weiß Koblenz. <ref>[https://www.regio-sw.de/2020/07/19/tus-rot-weiss-koblenz-verpflichtet-22-jaehrigen-wunsch-torhueter/ TuS Rot-Weiß Koblenz verpflichtet 22-Jährigen wunsch Torhüter], regio-sw.de, 19 July 2020</ref>
== Ayyukan ƙasa ==
[[Fayil:But d'Aboubakar Vincent.jpg|thumb|Baboucarr Gaye a lokacin wasa ]]
[[Fayil:Équipe de football gambien 01.jpg|thumb|Baboucarr Gaye a cikin yan wasa ]]
Gaye ya yi karo/haɗu da tawagar ƙasar Gambia a [[wasan sada zumunci]] da suka doke Congo da ci 1-0 a ranar 9 ga Oktoba 2020.
== Bayanan kula ==
{{Notelist}}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* Baboucarr Gaye at DFB (also available in German)
* Baboucarr Gaye at kicker (in German)
* Baboucarr Gaye at WorldFootball.net
[[Category:'Yan wasan ƙwallon ƙafa ta ƙasar Jamus]]
[[Category:Rayayyun mutane]]
sg1goiibrsl3oqd12ivz7mcot810754
Bokassa Jean Bedel
0
37067
832748
560456
2026-05-09T04:58:04Z
Andre Engels
71
Redirected page to [[Jean-Bédel Bokassa]]
832748
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Jean-Bédel Bokassa]]
o2g0htz0fvd6n3dkf1w5cv56le8hlt4
Kwale-kwalen Dufuna
0
38626
832990
554320
2026-05-09T09:33:30Z
Andre Engels
71
merge
832990
wikitext
text/x-wiki
{{merge|Dufuna kwalekwale}}
{{databox}}
[[File:Kwale-Kwalen Dufuna.png|thumb|kwale-kwalen Dufuna dake jihar Yobe a Arewa maso gabashin Nijeriya]]
'''Kwale-Kwalen Dufuna''' ya kasance wani [[Kwale-kwale|Kwale-Kwale]] ne da wani [[makiyayi]] (Bafulatani) ya gano shi a shekarar Alif ([[1987]]),<ref>https://www.academia.edu/6747300/New_research_on_the_Holocene_settlement_and_environment_of_the_Chad_Basin_in_Nigeria</ref> mai tazarar kilomita kaɗan daga ƙauyen Dufuna da ke a Ƙaramar Hukumar [[Fune]], nesa kaɗan da kogin [[Komadugu Yobe|Komadugu]] Gana, a [[jihar Yobe]], da ke Arewa Maso Gabashin [[Najeriya]].<ref>https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1040618203000144</ref><ref>https://books.google.com.ng/books?id=TL1q6BiISt8C&pg=PT2640&redir_esc=y</ref>
== Tarihi ==
A ranar 4 ga watan Mayun (1987), wani makiyayi (Bafulatani) mai suna Malam Ya'u a yayin da yake tona rijiya ya gano wannan Kwale-Kwalen. Nan da nan kuma sai ya yi hanzari ya sanar da sarkin ƙauyensu game da lamarin. <ref>https://www.academia.edu/35514815/DUFUNA_CANOE_FIND_BIRTHING_THE_UNDERWATER_CULTURAL_HERITAGE_IN_NIGERIA</ref>
A cikin shekara ta 1989 da 1990, Jami'ar Maiduguri ta fara binciken wurin don tabbatar da ko Kwale-Kwale ne.
Jami'ar Frankfurt da ta Maiduguri wadda Farfesa Peter Breunig da Garba Abubakar, suka gudanar da binciken wurin, in da kuma aka sake ɗaukar samfurin Kwale-kwalen da wasu sassa domin aiwatar da gwaje-gwaje a Jamus a karo na biyu.
A shekara ta Alif da Ɗari Tara da Casa'in da Huɗu (1994), wata tawagar binciken kayan tarihi daga Jamus da Najeriya ta tona wurin, in da ma'aikata Hamsin sukayi aikin haƙo Kwale-Kwalen, wadda hakan ya ɗauke su sama da mako biyu, kuma an gano tsawonsa ya kai mita 8.4, faɗinsa kuma mita 0.5 sannan yana da kauri 5cm.
An gano Kwale-kwalen a cikin wani ruwa da aka tona da yumɓu ke kwance tsakaninsa da bisa wanda ke kare shi a cikin yanayi mara amfani da iskar oxygen.
Kwale-kwalen wanda ya kasance sananne kuma mafi tsufa a nahiyar Afirka, sannan na biyu a tsufa a duniya. An haƙiƙance kan cewar yakai tsakanin shekaru 8,000 zuwa 8,500 kafin haihuwar Annabi Isa (AS).
Wataƙila an ƙirƙire shi a cikin al'adar yin kwale-kwale a wancan lokacin, kuma an yi amfani da shi wajen kamun kifi a gefen kogin Komadugu Gana. Wataƙila jama'a ne suka ƙera shi daga yankin [[Yammacin Sahara]], zuwa kogin Nilu na tsakiyar Sudan, zuwa yankin Arewa na [[Kenya]].<ref>https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Yobe/Dufuna-Canoe-Yobe.html</ref>
A yanzu haka dai, Kwale-kwalen yana cikin gidan Adana Kayan Tarihi na [[Damaturu]] a jihar Yobe, Najeriya.
A ranar Huɗu ga watan Mayun Alif da Ɗari Tara da Tamanin da Bakwai (1987), wani makiyayi (Bafulatani) mai suna Malam Ya'u a yayin da yake tona rijiya.
Nan dai ya yi hanzari ya sanar da sarkin ƙauyensa game da lamarin.
A cikin shekara ta 1989 da 1990, Jami'ar Maiduguri ta fara binciken wurin don tabbatar da ko Kwale-Kwale ne.
Jami'ar Frankfurt da na Maiduguri wadda Farfesa Peter Breunig da Garba Abubakar, suka gudanar da binciken wurin, in da kuma aka sake ɗaukar samfurin Kwale-kwalen da wasu sassa domin aiwatar da gwaje-gwaje a Jamus a karo na biyu.
A shekara ta Alif da Ɗari Tara da Casa'in da Huɗu (1994), wata tawagar binciken kayan tarihi daga Jamus da Najeriya ta tono wurin, in da ma'aikata Hamsin suka haƙo in da ake zargin Kwale-Kwalen yake wadda ya ɗauke su sama da mako biyu, kuma an gano tsawonsa ya kai mita 8.4, faɗinsa mita 0.5 da kauri 5cm.
An gano Kwale-kwalen a cikin wani ruwa da aka tona da yumɓu ke kwance tsakaninsa da bisa wanda ke kare shi a cikin yanayi mara amfani da iskar oxygen.
Kwale-kwalen wanda ya kasance sanannen kuma mafi tsufa a nahiyar Afirka, sannan na biyu a tsufa a duniya. An haƙƙace kan cewar ya kai tsakanin shekaru 8,000 zuwa 8,500 kafin haihuwar Annabi Isa AS.
Wataƙila an ƙirƙire shi a cikin al'adar yin kwale-kwale a wancan lokacin, kuma an yi amfani da shi wajen kamun kifi a gefen kogin Komadugu Gana.
Wataƙila jama'a ne suka ƙera shi daga yankin Yammacin Sahara, zuwa kogin Nilu na tsakiyar Sudan, zuwa yankin Arewa na Kenya.
A yanzu haka dai, Kwale-kwalen yana cikin gidan Adana Kayan Tarihi na Damaturu a jihar Yobe, Najeriya.
== Manazarta ==
8uytrcui29lhizitbinar68ox63xki4
Salam
0
40085
832749
554148
2026-05-09T05:00:18Z
Andre Engels
71
Redirected page to [[Masarautar Saloum]]
832749
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Masarautar Saloum]]
etsgnir1gmn5564f63gx783m2mp744w
Asha Djafari
0
42920
832636
741452
2026-05-08T19:55:03Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832636
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Asha Djafari''' (an Haife ta a ranar 10 ga watan Yuli 1998)<ref name=SW>{{Soccerway|847574}}</ref> 'yar [[Kungiyar Kwallon Kafa|wasan ƙwallon ƙafa]] ce 'yar ƙasar Burundi wacce ke taka leda a matsayin 'yar wasan tsakiya ga ƙungiyar [[Gasar Firimiya ta Matan Tanzaniya|ƙwallon ƙafa ta ƙasar Tanzaniya]] ta Simba Queens kuma ita ce kyaftin ta [[ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta mata ta Burundi]].<ref name=GSA>{{GSA player|id=asha-djafari/531740|accessdate=23 February 2022}}</ref>
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* {{GSA player|asha-djafari/531740}}
* https://simbasc.co.tz/player/asha-deafr/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240419162607/https://simbasc.co.tz/player/asha-deafr/ |date=2024-04-19 }}
* https://www.cafonline.com/womens-football/news/burundi-earn-maiden-wafcon-ticket-after-double-against-djibouti/
* https://www.cafonline.com/caf-womens-champions-league/news/caf-womens-champions-league-cecafa-qualifiers-cbe-fc-thrash-fad-fc/
* https://www.cafonline.com/caf-champions-league/news/caf-women-s-champions-league-cecafa-qualifier-ikwaputs-five-star-show-powers-kampala-queens-to-big-win/
* https://lerenouveau.bi/football-le-burundi-a-balaye-le-djibouti-a-laller-6-1-aux-eliminatoires-de-la-can-feminine/
* https://panafricafootball.com/2022/11/06/caf-womens-champions-league-simba-queens-surprise-green-buffaloes-join-asfar-in-the-semifinals/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240322080956/https://panafricafootball.com/2022/11/06/caf-womens-champions-league-simba-queens-surprise-green-buffaloes-join-asfar-in-the-semifinals/ |date=2024-03-22 }}
* https://guardian.ng/sport/caf-womens-champions-league-bayelsa-queens-finish-third-after-beating-simba-queens/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240322082413/https://guardian.ng/sport/caf-womens-champions-league-bayelsa-queens-finish-third-after-beating-simba-queens/ |date=2024-03-22 }}
* https://www.bbc.com/sport/africa/61981361
* https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/11/10/caf-champions-league-bayelsa-queens-fall-as-sundowns-ladies-as-far-qualify-for-final
* https://www.gettyimages.dk/detail/news-photo/asha-djafari-of-simba-queens-in-action-against-bambanani-news-photo/1244641915{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* https://dailynews.co.tz/simba-queens-end-fountain-gates-unbeaten-run/
* https://www.cafonline.com/caf-womens-champions-league/news/cbe-and-buja-queens-clinch-caf-womens-champions-league-semi-spots/
* https://rabsportsnews.com/caf-womens-champions-league-qualifiers-she-corporates-off-to-a-dream-start/
* https://cecafaonline.com/simba-queens-to-face-nigerian-team-for-third-place/
* https://herfootballhub.com/profligate-south-africa-beat-burundi-to-qualify-for-wafcon-quarterfinals/
* https://dailynews.co.tz/president-samia-lauds-simba-queens/
* https://www.the-star.co.ke/sports/football/2022-01-01-wanyonyis-move-from-nzoia-to-queens-in-controversy/
* https://www.alamy.com/buikwe-uganda-5th-june-2022-juliet-nalukenge-r-of-uganda-competes-against-asha-djafari-l-of-burundi-during-the-cecafa-council-for-east-and-central-africa-football-associations-womens-championships-cup-match-between-uganda-and-burundi-at-fufa-technical-center-at-njeru-in-buikwe-district-uganda-on-june-5-2022-credit-hajarah-nalwaddaxinhuaalamy-live-news-image471810468.html
* https://chimpreports.com/caf-lady-doves-clinch-bronze-after-simba-queens-victory/
* https://thetouchlinesports.com/caf-wcl-zonal-qualifiers-she-corporate-and-simba-queens-with-wins-on-first-match-day/
* https://thetouchlinesports.com/caf-wcl-zonal-qualifiers-simba-queens-advance-to-the-semi-final-stage/
* https://www.goal.com/en-tza/news/wafcon-2022-berahino-home-village-credited-for-anchoring-burundi-football/bltc49d9d4e34009d15
* https://swiftsportsug.com/blog/nabbosa-scores-on-debut-against-ayiekohs-simba-queens/
== Manazarta ==
[[Category:Rayayyun mutane]]
[[Category:Haihuwan 1998]]
dm6i7yeyjhrk9lnhfac8xv8yn1yc9a6
Cédric Soares
0
44891
832500
516970
2026-05-08T13:16:56Z
Saad Nuhu
43323
832500
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}{{stub}}
[[Fayil:Cédric Soares (cropped).jpg|thumb|Hoton cedric]]
[[Fayil:Perišić (Croatia) vs Cedric (Portugal) - 2016.jpg|thumb|Cedric a qasan su da crotia]]
[[Fayil:20150616 - Portugal - Italie - Genève - Antonio Candreva et Cédric Soares 2.jpg|thumb|Cédric Soares]]
[[Fayil:Cédric (cropped).jpg|thumb|Cédri
{{Siffofi dan kwallon kafa
| suna = Cédric Soares
| cikakken_suna = Cédric Ricardo Alves Soares
| hoto = Cédric Soares 2021.jpg
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1991|8|31}}
| wurin_haihuwa = Singen, Jamus
| tsawo = 1.70 m
| matsayi = Baya (Right-back)
| kulob = Fulham (a halin yanzu)
| lambar_riga = 2
| suna = Cédric Soares
| cikakken_suna = Cédric Ricardo Alves Soares
| hoto = Cédric Soares 2021.jpg
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1991|8|31}}
| wurin_haihuwa = Singen, Jamus
| tsawo = 1.70 m
| matsayi = Baya (Right-back)
| kulob = Fulham (a halin yanzu)
| lambar_riga = 2
| kasa = Portugal
}}
'''Cédric Ricardo Alves Soares''' (wanda aka fi sani da '''Cédric Soares''') ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga Portugal wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron baya na dama (right-back). An haife shi a 31 ga Agusta 1991 a Singen, Jamus, amma ya girma a Portugal. Ya shahara saboda saurin gudu, iya kare kai da kuma taimakawa kai hari daga gefen fili.
== Rayuwar farko ==
Cédric Soares ya koma Portugal tun yana ƙarami, inda ya shiga makarantar horar da ‘yan wasa ta Sporting CP Sporting CP. A nan ne ya fara samun horo na ƙwararru kuma ya fara nuna kwarewarsa a matsayin mai tsaron gefe.
== Fara aikinsa na ƙwallon ƙafa ==
Ya fara buga wasa a manyan ‘yan wasa tare da Sporting CP a 2010 <ref name="sporting">https://www.sporting.pt</ref>. Daga baya an ba shi aro zuwa Académica de Coimbra Académica de Coimbra inda ya lashe Taça de Portugal a 2012 <ref name="fpf">https://www.fpf.pt</ref>. Wannan nasara ta taimaka wajen ɗaga darajarsa a ƙwallon ƙafa.
== Aikin sa a Turai ==
A 2015 ya koma Southampton F.C. Southampton F.C. inda ya zama ɗaya daga cikin manyan right-backs a Premier League <ref name="premierleague">https://www.premierleague.com</ref>. Daga baya ya koma Inter Milan Inter Milan a matsayin aro, sannan ya koma Arsenal F.C. Arsenal F.C. inda ya taimaka wajen lashe FA Cup.
== Aikin sa a tawagar Portugal ==
Cédric ya fara buga wa Portugal national team Portugal national football team wasa a 2014 <ref name="uefa">https://www.uefa.com</ref>. Ya kasance cikin tawagar da ta lashe UEFA Euro 2016 UEFA Euro 2016. Ya kuma shiga gasar FIFA World Cup 2018 da 2022.
== Salon wasa ==
Yana da sauri sosai, yana iya kare kai da kyau, kuma yana yin crosses masu inganci daga gefe. Hakanan yana iya taka leda a matsayin winger idan an buƙata.
== Nasarori ==
UEFA Euro: 2016 – Portugal
FA Cup: 2020 – Arsenal
Taça de Portugal: 2012 – Académica de Coimbra
== Manazarta ==
<references>
f2145hng6sg5n3u88gkvmjhi1gkmvlr
832501
832500
2026-05-08T13:17:48Z
Saad Nuhu
43323
832501
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}{{stub}}
[[Fayil:Cédric Soares (cropped).jpg|thumb|Hoton cedric]]
[[Fayil:Perišić (Croatia) vs Cedric (Portugal) - 2016.jpg|thumb|Cedric a qasan su da crotia]]
[[Fayil:20150616 - Portugal - Italie - Genève - Antonio Candreva et Cédric Soares 2.jpg|thumb|Cédric Soares]]
{{Siffofi dan kwallon kafa
| suna = Cédric Soares
| cikakken_suna = Cédric Ricardo Alves Soares
| hoto = Cédric Soares 2021.jpg
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1991|8|31}}
| wurin_haihuwa = Singen, Jamus
| tsawo = 1.70 m
| matsayi = Baya (Right-back)
| kulob = Fulham (a halin yanzu)
| lambar_riga = 2
| suna = Cédric Soares
| cikakken_suna = Cédric Ricardo Alves Soares
| hoto = Cédric Soares 2021.jpg
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1991|8|31}}
| wurin_haihuwa = Singen, Jamus
| tsawo = 1.70 m
| matsayi = Baya (Right-back)
| kulob = Fulham (a halin yanzu)
| lambar_riga = 2
| kasa = Portugal
}}
'''Cédric Ricardo Alves Soares''' (wanda aka fi sani da '''Cédric Soares''') ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga Portugal wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron baya na dama (right-back). An haife shi a 31 ga Agusta 1991 a Singen, Jamus, amma ya girma a Portugal. Ya shahara saboda saurin gudu, iya kare kai da kuma taimakawa kai hari daga gefen fili.
== Rayuwar farko ==
Cédric Soares ya koma Portugal tun yana ƙarami, inda ya shiga makarantar horar da ‘yan wasa ta Sporting CP Sporting CP. A nan ne ya fara samun horo na ƙwararru kuma ya fara nuna kwarewarsa a matsayin mai tsaron gefe.
== Fara aikinsa na ƙwallon ƙafa ==
Ya fara buga wasa a manyan ‘yan wasa tare da Sporting CP a 2010 <ref name="sporting">https://www.sporting.pt</ref>. Daga baya an ba shi aro zuwa Académica de Coimbra Académica de Coimbra inda ya lashe Taça de Portugal a 2012 <ref name="fpf">https://www.fpf.pt</ref>. Wannan nasara ta taimaka wajen ɗaga darajarsa a ƙwallon ƙafa.
== Aikin sa a Turai ==
A 2015 ya koma Southampton F.C. Southampton F.C. inda ya zama ɗaya daga cikin manyan right-backs a Premier League <ref name="premierleague">https://www.premierleague.com</ref>. Daga baya ya koma Inter Milan Inter Milan a matsayin aro, sannan ya koma Arsenal F.C. Arsenal F.C. inda ya taimaka wajen lashe FA Cup.
== Aikin sa a tawagar Portugal ==
Cédric ya fara buga wa Portugal national team Portugal national football team wasa a 2014 <ref name="uefa">https://www.uefa.com</ref>. Ya kasance cikin tawagar da ta lashe UEFA Euro 2016 UEFA Euro 2016. Ya kuma shiga gasar FIFA World Cup 2018 da 2022.
== Salon wasa ==
Yana da sauri sosai, yana iya kare kai da kyau, kuma yana yin crosses masu inganci daga gefe. Hakanan yana iya taka leda a matsayin winger idan an buƙata.
== Nasarori ==
UEFA Euro: 2016 – Portugal
FA Cup: 2020 – Arsenal
Taça de Portugal: 2012 – Académica de Coimbra
== Manazarta ==
<references>
0wn2thohn4p4s1gy1rfawsyylb9sx0y
Azul Almazán
0
47487
832714
247889
2026-05-09T00:00:02Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832714
wikitext
text/x-wiki
{{Databox generic}}
'''Azul Lizeth Almazán López''' (an haife ta a ranar 24 ga watan Oktoban 1981) ƴar ƙasar Mexico ne. Ta fafata a wasanni uku a gasar Olympics ta bazarar 2000.<ref>{{cite web|url=https://www.olympedia.org/athletes/90610 |title=Azul Almazán |work=Olympedia |accessdate=25 May 2020}}</ref><ref>{{cite web |url=http://ww2.com.org.mx/ciclo-olimpico/sidney-2000/ |title=Sídney 2000 |website=COM.org.mx |publisher=[[Comité Olímpico Mexicano]] |access-date=2 October 2021 |quote=AZUL LIZETH ALMAZAN LOPEZ }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin haɗi na waje ==
[[Category:Rayayyun mutane]]
[[Category:Haifaffun 1981]]
3a5qp48qjs3c3ianbexppmb36m89pxi
Bumi
0
47984
832750
552147
2026-05-09T05:01:17Z
Andre Engels
71
Redirected page to [[Buumi]]
832750
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Buumi]]
0kyi9ykm2cqxdn2y7d1ew5udw8kfv55
Asia Abdelmajid
0
50249
832637
546305
2026-05-08T20:10:38Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832637
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Asia Mohammed Tom Taher Al-Katiabi''' kuma an santa da '''Asia Abdelmajid''' ({{Lang-ar|آسيا عبد الماجد}}; 1943, [[Omdurman]] – 3 Mayu, 2023) yar wasan kwaikwayo ce kuma malamar ƙasar Sudan. Ta kasance ɗaya daga cikin ƙwararrun ƴan wasan kwaikwayo na farko a Sudan, inda ta fara samun yabo don wasan kwaikwayo da ta ke.
Ita ce gwauruwar mawakiyar Muhammad al-Fayturi, an kashe ta a [[Rikicin Sudan, 2023|rikicin Sudan 2023]] a ranar 3 ga watan Mayun shekara ta 2023.<ref>{{Cite web |last=Haq |first=Celine Alkhaldi,Mohammed Tawfeeq,Sana Noor |date=2023-05-04 |title=Sudan's first professional stage actress killed in shelling in Khartoum |url=https://www.cnn.com/2023/05/04/africa/sudanese-actress-killed-khartoum-intl/index.html |access-date=2023-05-06 |website=CNN |language=en}}</ref> Ta na da shekaru 80 a duniya.
== Rayuwar farko da ilimi ==
An haifi Asiya Mohammed Tom Taher Al-Katiabi a Omdurman, Sudan a shekarar 1943 ga Batoul Mohammed Ahmed Al-Sheikh Al-Jali. Iyalan Al-Katiabi sun gabatar wa Sudan da waƙoƙi da dama kamar su Mawaki Al-Tijani Yusuf Bashir da {{Interlanguage link|Abdul Qadir Al-Ktiabi|ar|عبد القادر الكتيابي}} Ɗan uwanta Abdulmajid ne ya rene ta, wanda kamar mahaifinta na biyu ne, ta saka sunansa a matsayin na mahaifi.<ref name=":02">{{cite web |date=2019-11-20 |title=شخصيات عطرّت تأريخنا آسيا عبد الماجد .. رائدة المسرح السوداني {{!}} آخر لحظة {{!}} آخر لحظة |trans-title=Personalities Perfumed Our History, Assia Abdel-Majid... Pioneer of Sudanese Theater |url=http://akhirlahza-sd.com/24307/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191210212759/http://akhirlahza-sd.com/24307/ |archive-date=2019-12-10 |website=Akhirlahza |language=ar}}</ref>
Asiya ta yi karatu a makarantar firamare ta Abdel Moneim da ke birnin Khartoum, sannan ta yi karatu a makarantar Middle School ta Karry. A shekarar 1959 ta shiga Kwalejin Malamai da ke Omdurman, kuma ta yi aiki a matsayin malama a wannan kwaleji bayan ta kammala a shekara ta 1962. Asiya ta tafi ƙasar Masar a cikin shekarar 1968 don yin karatu a Kwalejin Ilimi ta Alkahira, a Sashen Mukaddashin, kuma ta kammala a shekarar 1972. Ita ce kan gaba a rukuninta da suka haɗa da [[Ahmed Zaki]], {{Interlanguage link|Ahmed Abdel Warth|ar|أحمد عبد الوارث}}, {{Interlanguage link|Ahmed Maher (actor)|ar|أحمد ماهر (ممثل)}}, {{Interlanguage link|Samira Mohsen|ar|سميرة محسن}}, {{Interlanguage link|Shahira|ar|شهيرة}} dad {{Interlanguage link|Afaf Shuaib|ar|عفاف شعيب}}. Ta sami digiri na biyu a Cibiyar Ilimin Larabci da Ci Gaban Karatu a Khartoum, kuma a lokacin karatunta a Alkahira, ta shiga cikin ƙaramin aiki a cikin wasan kwaikwayo "Al-Bakashin" a cikin gidan wasan kwaikwayo na Khiam wanda [[Farid Shawqi]] ya fito acikin shirin.<ref>{{Cite web |title=آسيا محمد توم الكتيابي: لجنة لتكريم الفيتوري والمساهمة في عودته |trans-title=Asia Muhammad Tom Al-Kitabi: A committee to honor Al-Fitouri and contribute to his return |url=https://www.sudaress.com/akhirlahza/114913 |access-date=2023-05-04 |website=سودارس}}</ref>
==Sana'a==
Asiya tana son wasan kwaikwayo tun kuruciyarta lokacin da take yin labaran litattafai na matakin farko. A Makarantar Karry, ta shiga ƙungiyar riko a ƙarƙashin Farfesa Buthaina Khaled, don gabatar da ƙwararrun wasan kwaikwayo na Larabci da na duniya kamar Shajar al-Durr, [[Cleopatra]] da [[Cinderella]]. A wasu lokuta takan taka rawar maza a cikin wasan kwaikwayo<ref name=":02" />. Asiya ta samu sha'awar Farfesa Fatima Ahmed Ibrahim wadda ta rubuta labarinta a mujallar Muryar Mata.
Lokacin da [[Sudan TV]] ta fara aiki a shekara ta 1963, Asiya tana shiga cikin gidan wasan kwaikwayo tare da [[Helmy Ibrahim]] da sauransu. Bugu da ƙari, ta kasance cikin shirin Ramadan tare da Al-Fadl Saeed [ar] wanda aka gabatar kai tsaye. An yi jerin shirye-shiryen kyauta tsawon shekaru biyu a jere saboda babu kasafin kudi.<ref name=":02" />
A shekarar 1965, a bikin cika shekara guda da juyin juya halin Oktoba, ta gabatar da wasan kwaikwayo Pamseeka, wanda shi ne wasan kwaikwayo na farko da aka nuna a dandalin sabon matakin ƙasa a Omdurman. Ta taka rawar gani kuma ƴan jaridu suna kiranta "'yar wasan kwaikwayo ta farko ta Sudan"<ref>{{Cite journal |last=عبدالله |first=عبد الماجد |date=2015-06-01 |title=أثر استخدام طریقة المناقشة على تحصیل طلاب الصف الأول الثانوی بالسودان فی مادة التربیة الإسلامیة "دراسة تجریبیة على ولایة الخرطوم" |trans-title=The effect of using the discussion method on the achievement of first grade secondary students in Sudan in Islamic education: an experimental study on the state of Khartoum |url=https://saep.journals.ekb.eg/article_25258.html |journal=دراسات عربیة فی التربیة وعلم النفس |language=ar |volume=62 |issue=1 |pages=223–260 |doi=10.12816/0022538 |issn=2537-0650 |access-date=2023-07-07 |archive-date=2023-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924053100/https://saep.journals.ekb.eg/article_25258.html |url-status=dead }}</ref>
== Mutuwa ==
Asiya ta mutu a yammacin ranar 3 ga watan Mayu, shekarar 2023, sakamakon raunukan da ta samu bayan wani harsashi da ya biyo ta cikin gidanta da ke birnin Khartoum sakamakon [[Rikicin Sudan, 2023|rikicin da ya ɓarke a Sudan]] wanda ya fara a ranar 15 ga watan Afrilu, 2023 tsakanin Sojoji na Sudan da kuma [[Rapid Support Force]].<ref name="bbc">{{Cite web |date=2023-05-04 |title=Pioneering actress killed in Sudan cross-fire |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65467934 |access-date=2023-05-04 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{cite web |last1=Ntim |first1=Zac |date=4 May 2023 |title=Sudanese Actress Asia Abdelmajid Killed In Crossfire In Khartoum |url=https://deadline.com/2023/05/sudan-asia-abdelmajid-killed-khartoum-1235355906/ |access-date=4 May 2023 |website=Deadline}}</ref>
An binne ta cikin sa'o'i kadan da harbe-harbe a filin [[kindergarten]] da take aiki, saboda yana da hadari a kai ta makabarta a lokacin da ake tsaka da gwabza yaƙin.<ref name="bbc" />
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[category:Haifaffun 1943]]
[[category:Mutuwan 2023]]
g5u1gbt676r8la14kaukaoy3fvpey2f
Babban taron jama'ar Kamaru
0
58001
832731
657778
2026-05-09T01:29:34Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832731
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Babban '''taron jama'ar Kamaru''' (CPNC)jam'iyyar siyasa ce a [[Birtaniya Kamaru|Kamarun Burtaniya]].
== Tarihi ==
An kafa CPNC a watan Mayun 1960 ta hanyar haɗewar jam'iyyar Kamerun National Congress da Kamerun People's Party,<ref name="MDD">Mark Dike DeLancey, Rebecca Neh Mbuh & Mark W DeLancey (2010) ''Historical Dictionary of the Republic of Cameroon'', Scarecrow Press, p91</ref> wadda suka fafata a zaɓen 1959 tare.
Zaben 1961 ya nuna jam’iyyar ta samu kashi 26.8% na kuri’un da aka kada,inda ta samu kujeru 10,kasa da biyu da jam’iyyun biyu suka samu a shekarar 1959.
A zaben farko da aka gudanar a kasar Kamaru dunkule a shekarar 1964,jam'iyyar ta tsaya takara a gabashin Kamaru.Duk da cewa ta samu kashi 24% na kuri'un da aka kada, amma ta kasa samun kujera.<ref>[http://africanelections.tripod.com/cm.html Elections in Cameroon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903053954/http://africanelections.tripod.com/cm.html |date=2011-09-03 }} African Elections Database</ref>
== Nassoshi ==
{{Reflist}}
[[Category:Taro]]
nctr1zk6nrv6k2wdtbwycfh7a8xdgus
Bikin Al'adun Iganmode
0
62929
832942
460222
2026-05-09T08:26:22Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832942
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bikin al'adun kabilar Iganmode''' (wanda aka fi sani da '''Odun Omo Iganmode''' ) biki ne na shekara-shekara da al'ummar [[Yarbawa]] Awori na tsohon birnin [[Ota, Ogun|Ota]] a [[Ogun|jihar Ogun]] [[Najeriya|a Najeriya]] ke gudanar da shi.<ref name=":7">{{Cite web |date=6 November 2021 |title=Iganmode cultural festival to promote exquisite Awori tradition |url=https://guardian.ng/saturday-magazine/travel-a-tourism/iganmode-cultural-festival-to-promote-exquisite-awori-tradition/ |access-date=16 March 2023 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US |archive-date=23 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123235924/https://guardian.ng/saturday-magazine/travel-a-tourism/iganmode-cultural-festival-to-promote-exquisite-awori-tradition/ |url-status=dead }}</ref> Bikin shekara-shekaran na tsawon mako yana gudana ne a watan Disamban kowace shekara,<ref>{{Cite web |last=Adebayo |first=Sunday |date=4 November 2021 |title=Ota-Awori Kingdom Biggest Event, Iganmode Cultural Festival Set To Hold In December! |url=https://www.societyreporters.com/ota-awori-kingdom-biggest-event-iganmode-cultural-festival-set-to-hold-in-december/ |access-date=16 March 2023 |website=SocietyReporters.com}}</ref> don baje kolin al'adu, ruhaniya da al'adun mutanen [[Ota, Ogun|Ota]] Awori.<ref name=":7" /><ref>{{Cite web |title=Ota Holds Iganmode Cultural Festival December To Awaken Security Consciousness – Independent Newspaper Nigeria |url=https://independent.ng/ota-holds-iganmode-cultural-festival-december-to-awaken-security-consciousness/ |access-date=16 March 2023 |language=en-GB}}</ref> Har ila yau, bikin bugle ne na ruhi, kira zuwa gida don sake farfado da al'adu da kuma wayar da kan dukkan ƴaƴa maza da mata na Awori, a [[Lagos (birni)|Legas]], [[Ogun]], [[Osun]], [[Jamhuriyar Benin (1967)|Jamhuriyar Benin]], ƴan ƙasashen waje da kuma duk inda suke a cikin duniya.<ref name=":8">{{Cite web |date=14 November 2021|title=Govt to showcase Ota-Awori heritage with festival |url=https://punchng.com/govt-to-showcase-ota-awori-heritage-with-festival/ |access-date=16 March 2023 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=NNN |date=29 November 2019 |title=Iganmode Cultural Festival to attract industrialists, diaspora,others |url=https://nnn.ng/iganmode-cultural-festival-to-attract-industrialists-diasporaothers/ |access-date=16 March 2023 |website=NNN |language=en |archive-date=26 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126091745/https://nnn.ng/iganmode-cultural-festival-to-attract-industrialists-diasporaothers/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Odun Omo Iganmode: Social, Cultural Groups, Others, Enjoin to Support Celebration - The Gallant News |url=https://www.thegallantnews.com.ng/2021/11/odun-omo-iganmode-social-cultural.html |access-date=16 March 2023|website=thegallantnews.com.ng}}</ref>
== Tarihi ==
An gudanar da bikin farko a shekarar 1992 lokacin da ake kiran bikin da ranar Iganmode. A tsawon shekaru, bikin ya karɓi baƙuncin fitattun wasu ƴan Najeriya da manyan baki, kamar tsohon shugaban [[Ɗan Nijeriya|Najeriya]] Cif [[Olusegun Obasanjo]], tsohon babban lauyan [[Najeriya]] kuma ministan [[Adalci|shari’a]] Marigayi Cif [[Bola Ige]].
Sauran sun haɗa da tsoffin [[Gwamna|gwamnonin]] [[Ogun|jihar Ogun]] Chief [[Olusegun Osoba]], Otunba [[Gbenga Daniel]], [[Ibikunle Amosun]], [[Gwamna]] na yanzu kuma Mataimakin Gwamna Prince [[Dapo Abiodun]],<ref>{{Cite web |date=18 December 2022 |title=Our social investment programme will employ over 40,000 people – Governor Abiodun |url=https://editor.guardian.ng/news/our-social-investment-programme-will-employ-over-40000-people-governor-abiodun/ |access-date=16 March 2023 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US |archive-date=26 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126091755/https://editor.guardian.ng/news/our-social-investment-programme-will-employ-over-40000-people-governor-abiodun/ |url-status=dead }}</ref> [[Noimot Salako-Oyedele|Noimot Salako Oyedele]], da [[Taiwo Ajai-Lycett|Taiwo Ajayi Lycett]], da sauransu.
Haka kuma wasu fitattun mutane kamar su, shugaban ƙasa Asiwaju [[Bola Tinubu]], Sir Kesington Adebukunola Adebutu, da Sanata [[Musiliu Obanikoro]] sun jagoranci bikin.<ref>{{Cite web |last=Limited |first=Alamy |title=Ota, Nigeria, Masquerades perform during the annual Iganmode Cultural Festival 2021 held in Ota, Ogun State, Nigeria. The festival is held to showcase the cultural heritage of the Awori-Yoruba people. Credit: Adekunle Ajayi/Alamy Live News Stock Photo - Alamy |url=https://www.alamy.com/ota-nigeria-15th-dec-2021-masquerades-perform-during-the-annual-iganmode-cultural-festival-2021-held-in-ota-ogun-state-nigeria-the-festival-is-held-to-showcase-the-cultural-heritage-of-the-awori-yoruba-people-credit-adekunle-ajayialamy-live-news-image454219680.html |date=15 December 2021 |access-date=16 March 2023|website=alamy.com |language=en}}</ref>
== Abubuwa mafiya mahimmanci ==
Daya daga cikin manyan abubuwan da suka fi ɗaukar hankali a bikin shine nunin da [[Egungun]] Masquerades yayi a Ota.<ref>{{Cite web|title=Ota, Nigeria, Masquerades perform during the annual Iganmode Cultural Festival 2021 held in Ota, Ogun State, Nigeria. The festival is held to showcase the cultural heritage of the Awori-Yoruba people. Credit: Adekunle Ajayi/Alamy Live News Stock Photo - Alamy |url=https://www.alamy.com/ota-nigeria-15th-dec-2021-masquerades-perform-during-the-annual-iganmode-cultural-festival-2021-held-in-ota-ogun-state-nigeria-the-festival-is-held-to-showcase-the-cultural-heritage-of-the-awori-yoruba-people-credit-adekunle-ajayialamy-live-news-image454219680.html |date=15 December 2021|access-date=16 March 2023|website=alamy.com |language=en}}</ref> Al'adun Masquerade suna da tsarki ga al'ummar Awori yoruba na Ota.<ref>{{Cite web |title=Masquerading Politics |url=https://iupress.org/9780253031464/masquerading-politics/ |access-date=16 March 2023|website=Indiana University Press |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Albert |first=Larry |title=The Significance of the Egungun Cultural Festival. A Case of Study of Ota, Aworiland, Ogun State|accessdate=8 August 2023|url=https://www.academia.edu/37083651/The_Significance_of_the_Egungun_Cultural_Festival_A_Case_of_Study_of_Ota_Aworiland_Ogun_State_by_Olanrewaju_Arepo_doc}}</ref>
== Yawon shakatawa ==
Gwamnatin jihar Ogun ce ke tallafa wa bikin.<ref name=":8" /><ref>{{Cite web |last=Staff |first=Daily Post |date=2022-09-23 |title=Ogun government declares support for 2022 Odun Omo Iganmode festival |url=https://dailypost.ng/2022/09/23/ogun-government-declares-support-for-2022-odun-omo-iganmode-festival/ |access-date=2023-03-16 |website=Daily Post Nigeria |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-09 |title=Governor Dapo Abiodun Congratulates Olota of Otta on Odun Omo Iganmode Cultural Festival |url=https://www.newtelegraphng.com/governor-dapo-abiodun-congratulates-olota-of-otta-on-odun-omo-iganmode-cultural-festival/ |access-date=2023-03-16 |website=New Telegraph |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-09 |title=Odun Omo Iganmode Has Attracted Investors Into The State- Dapo Abiodun Says As Festival Gets Underway |url=https://www.voiceofawori.com.ng/odun-omo-iganmode-has-attracted-investors-into-the-state-dapo-abiodun-says-as-festival-gets-underway/ |access-date=2023-03-16 |website=Voice of Awori |language=en-US }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Abubuwan da suka faru na bikin an yi su ne tare da albarkatu na ruhaniya da na gargajiya na Olota na Ota. Har ila yau, bikin na neman inganta hanyoyin yawon shakatawa na [[Ota, Ogun|Ota]], [[Jihar Ogun]] da [[Najeriya]] baki-ɗaya.<ref>{{Cite web |last=David |date=2021-11-04 |title=Iganmode Festival: Olota wants annual event added to tourism calendar |url=https://sunnewsonline.com/iganmode-festival-olota-wants-annual-event-added-to-tourism-calendar/ |access-date=2023-03-16 |website=The Sun Nigeria |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=sunrise |date=2021-11-27 |title=Southwest ATPN drums support for Odun omo Iganmode |url=https://sunrise.ng/southwest-atpn-drums-support-for-odun-omo-iganmode/ |access-date=2023-03-16 |website=Sunrise News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Royal Visit: New Olowu, Prof. Matemilola visits Prof.Obalanlege on Iganmode Day Celebration. - THE BUSINESS PACKAGE |url=https://www.thebusinesspackage.com.ng/2022/12/royal-visit-new-olowu-prof-matemilola.html |access-date=2023-03-16 |website=www.thebusinesspackage.com.ng}}</ref>
Bikin na baiwa mutane damar ganin baje kolin al'adu daban-daban da ziyartar wuraren yawon buɗe ido kamar ginin (storey building) a Najeriya.<ref>{{Cite web |last=newsheadline247 |title=Photos: Ogun Tourism revived as Nigeria’s second storey building in Ota gets facelift {{!}} newsheadline247 |url=https://newsheadline247.com/photos-ogun-tourism-revived-as-nigerias-second-storey-building-in-ota-gets-facelift/ |access-date=2023-03-16 |language=en-US |archive-date=2023-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125132844/https://newsheadline247.com/photos-ogun-tourism-revived-as-nigerias-second-storey-building-in-ota-gets-facelift/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Great |first=Dennis |date=2021-08-08 |title=The Second Storey Building In Nigeria |url=https://www.bigtimeafrica.com.ng/the-second-storey-building-in-nigeria/ |access-date=2023-03-16 |website=BTATnT - Big Time Africa Travels & Tours Company |language=en-US |archive-date=2023-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321134328/https://www.bigtimeafrica.com.ng/the-second-storey-building-in-nigeria/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=The second storey building in Nigeria, Ogun, Nigeria |url=https://soamaps.com/country/NG/272457/the-second-storey-building-in-nigeria |access-date=2023-03-16 |website=soamaps.com |archive-date=2023-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125132847/https://soamaps.com/country/NG/272457/the-second-storey-building-in-nigeria |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Online |first=Tribune |date=2020-03-24 |title=Dent in history as Nigeria’s second storey building battles anonymity |url=https://tribuneonlineng.com/dent-in-history-as-nigerias-second-storey-building-battles-anonymity/ |access-date=2023-03-16 |website=Tribune Online |language=en-GB}}</ref>
==Manazarta==
{{Reflist|2}}
[[Category:Al'adu a Jihar Ogun]]
[[Category:Yawon buɗe ido a Najeriya]]
6rcfif0yhl5irdiri66r885oc7luwe5
Arif Aiman Hanapi
0
67247
832607
741357
2026-05-08T19:03:06Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832607
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Cumhuriyet 1931 kanunusani 15.pdf|thumb|arif aiman]]
'''Arif Aiman bin Mohd Hanapi''' (an haife shi a ranar 4 ga watan Mayu shekara ta 2002) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Malaysia wanda ke taka leda a matsayin ɗan wasan ƙwanƙwasawa na Johor Darul Ta'zim da ƙungiyar ƙwallon ƙwallon ƙasa ta Malaysia .<ref>{{Cite web |date=2021-02-24 |title=Arif Aiman – Johor Darul Ta'zim FC |url=https://johorsoutherntigers.my/player/arif-aiman/ |access-date=2023-09-15 |language=en-US}}</ref>
== Ayyukan matasa ==
An gano baiwar Arif a lokacin shirin Mykids a 2011/12, kuma daga baya ya shiga tawagar da ta lashe IberCup Costa Del Sol a 2015. Daga nan sai ya yanke shawarar barin Kwalejin Kwallon Kafa ta Kasa ta Mokhtar Dahari a ƙarshen 2018 don shiga Kwalejin JDT don kara damar wasansa. Bayan ya buga wa JDT wasa a gasar matasa da kofin shugaban kasa, Arif Aiman ya ja hankalin kocin tawagar Malaysia U-18, Bojan Hodak, a farkon 2019.<ref>{{Cite web |title=Youth Football Malaysia at Twitter |url=https://twitter.com/youthfootballmy/status/1221240912694530049 |access-date=2022-03-16 |website=Twitter |language=en}}</ref>
Arif samfurin Shirin Ci gaban Kwallon Kafa na Kasa na Malaysia (NFDP) ne daga 2015 zuwa 2017 sannan kuma Johor Darul Ta'zim Academy . taka leda a dukkan matakan makarantar ciki har da JDT IV, JDT III, JDDT II har sai ya zama na yau da kullun ga tawagar farko.<ref>{{Cite web |title=JOHOR Southern Tigers at Twitter |url=https://twitter.com/OfficialJohor/status/1098200882921914374 |access-date=2023-11-09 |website=Twitter |language=en}}</ref>
Arif ya fara babban kulob dinsa tare da Johor Darul Ta'zim bayan ya buga wa kulob din matasa 'yan shekaru da suka gabata. A cikin 2021, yana da shekaru 19, ya lashe kyautar Mafi Kyawun Mai kunnawa (MVP) a bikin Kyautar Kwallon Kafa ta Kasa ta 2021 kuma ya kirkiro tarihin kasar a matsayin dan wasan da ya fi ƙanƙanta da aka zaba a matsayin MVP, ya wuce abokin wasan Safawi Rasid, wanda ke da shekaru 21 lokacin da aka zaba shi a matsayin MVM a 2018. kuma ba shi suna Best Striker da Most Promising Player a cikin kyaututtuka na wannan shekarar.<ref name=":0">{{Cite web |title=JDT winger Arif Aiman wins 2021 MVP award |url=https://www.thesundaily.my/sport/jdt-winger-arif-aiman-wins-2021-mvp-award-GA8626293 |access-date=2022-07-28 |website=www.thesundaily.my |language=en-MY |archive-date=2021-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205153928/https://www.thesundaily.my/sport/jdt-winger-arif-aiman-wins-2021-mvp-award-GA8626293 |url-status=dead }}</ref>
=== Johor Darul Ta'zim ===
Arif Aiman ya fara buga wasan farko tare da Johor Darul Ta'zim II a ranar 29 ga Fabrairu 2020 a gasar Firimiya ta Malaysia ta 2020. <ref name="senior debut">[https://cms.fam.org.my/v1/resultdetail/czo0OiIyMjkzIjs%3D/LIGA%20PREMIER%20MALAYSIA%202020 Liga Premier Malaysia 2020 - Negeri Sembilan 1-3 Johor Darul Ta'zim II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407215833/https://cms.fam.org.my/v1/resultdetail/czo0OiIyMjkzIjs=/LIGA%20PREMIER%20MALAYSIA%202020 |date=2023-04-07 }} - CMS FAM.</ref> Ya buga minti 73 a cikin nasarar 3-1 a kan Negeri Sembilan . <ref name="senior debut" /> A ranar 14 ga watan Maris na shekara ta 2020, ya fara buga wasan farko na Johor Darul Ta'zim a kan Felda United a gasar Super League ta Malaysia ta 2020. zira kwallaye na farko ga kulob din a kan Kuching City a cikin nasara 1-0 a zagaye na 16 na Kofin Malaysia na 2020 wanda ya gan su har zuwa kashi huɗu na karshe. Arif Aiman ya fara fitowa a kakar 2021 a kan UiTM bayan an cire abokin aikinsa Safawi Rasid saboda raunin gwiwa. Ya kuma zira kwallaye a wannan wasan. ambaci Arif a cikin 25 mafi kyawun ASEAN wonderkids a kwallon kafa. A ranar 22 ga watan Yunin 2021, ya fara bugawa a gasar zakarun Turai ta AFC ta 2021, wacce ta ƙare a cikin asarar 0-1 a kan kulob din Japan Nagoya Grampus .
==== Sanya JDT zuwa matakin farko na gasar zakarun Turai ta AFC ====
A ranar 30 ga Afrilu 2022, yayin da Johor ke buƙatar nasara don samun cancanta ga zagaye na 16 a matakin rukuni na Gasar Zakarun Turai ta AFC, ya haye kwallon a lokacin wasan karshe na wasan, wanda ya haifar da Park Yong-woo daga Ulsan Hyundai don ya zira kwallaye ba da gangan ba. Johor lashe wasan tare da ci 2-1 kuma ta cancanci zuwa matakin knockout a matsayin jagorar rukuni.<ref>{{Cite news |last=TIMESPORT |date=30 April 2023 |title=JDT beat Ulsan to seal historic ACL last-16 berth |work=[[New Straits Times]] |url=https://www.nst.com.my/sports/football/2022/04/793115/jdt-beat-ulsan-seal-historic-acl-last-16-berth |access-date=16 September 2023}}</ref>A ranar 5 ga watan Agustan 2022, Arif Aiman ya zira kwallaye na farko ga JDT a lokacin wasan kusa da na karshe na gasar cin kofin Malaysia ta 2022 da Penang.<ref>{{Cite web |title=JDT thump Penang to enter FA Cup final |url=https://www.thestar.com.my/sport/football/2022/08/05/jdt-thump-penang-to-enter-fa-cup-final |access-date=2023-09-15 |website=The Star |language=en}}</ref>A ranar 28 ga Nuwamba 2022, ya zira kwallaye a wasan sada zumunci da ya yi da Borussia Dortmund a wasan karshe na Johor a shekarar 2022.<ref>{{Cite web |last=Noor |first=Rizar Mohd |date=2022-11-29 |title=Syukur dapat jaringkan gol - Arif Aiman |url=https://www.hmetro.com.my/arena/bola-sepak/2022/11/909493/syukur-dapat-jaringkan-gol-arif-aiman |access-date=2023-09-15 |website=Harian Metro |language=en}}</ref>A ranar 2 ga watan Fabrairun 2023, ya fara wasan farko a Dubai a wasan da ya yi da kulob din Rasha, Lokomotiv Moscow inda ya wuce bayan mai tsaron gida kuma ya zira kwallaye guda daya a wasan.<ref>{{Cite web |last=NAZARALY |first=MUHAMMAD ZAKWAN |date=2023-02-03 |title=JDT tumbangkan Lokomotiv Moscow |url=https://www.sinarharian.com.my/article/243487/berita/sukan/jdt-tumbangkan-lokomotiv-moscow |access-date=2023-09-15 |website=Sinar Harian |language=ms}}</ref> A ranar 24 ga watan Fabrairun 2023, ya lashe gasar taimakon agaji ta Malaysia ta 2023 a karo na uku a cikin aikinsa. ranar 26 ga watan Yunin 2023, ya zira kwallaye na farko a wasan kusa da na karshe na Kofin Malaysia da Selangor.
<ref>{{Cite web |title=Arif Aiman's hattrick propels JDT into FA Cup final |url=https://www.thesundaily.my/home/arif-aiman-s-hattrick-propels-jdt-into-fa-cup-final-HE11155507 |access-date=2023-09-15 |website=www.thesundaily.my |language=en-MY |archive-date=2023-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011054916/https://www.thesundaily.my/home/arif-aiman-s-hattrick-propels-jdt-into-fa-cup-final-HE11155507 |url-status=dead }}</ref>Har ila yau, shi ne baya da baya hat-trick ga kulob din da kasar.
== Ayyukan kasa da kasa ==
Arif ya fara buga wa Malaysia wasa a wasan sada zumunci da ba a hukumance ba da Kuwait a ranar 23 ga Mayu 2021 yana da shekaru 19 da kwanaki 19. <ref>[https://twitter.com/HarimauMYstats/status/1396798131027779592 HarimauMYstats]</ref> Farkonsa na farko a hukumance ya kasance a kan Bahrain a ranar 29 ga Mayu 2021. Wasansa na farko da ya yi da Malaysia ya kasance da Vietnam a gasar cin kofin duniya ta 2022 a matsayin maye gurbinsa. bayyana a minti na 61 amma kungiyar ta ƙare da rasa 1-2.
Ya sauya kwallo a kan Solomon Islands a wasan sada zumunci na kasa da kasa a ranar 14 ga Yuni 2023, wanda shine burinsa na farko na kasa da Kasa bayan wasanni 16 tare da tawagar kasa. <ref>[https://twitter.com/HarimauMYstats/status/1671419192749469696 HarimauMYstats] - Twitter, 21 June 2023.</ref>A ranar 20 ga Yuni 2023, ya zira kwallaye hudu a wasan 10-0 da ya yi da Papua New Guinea, wanda ya sanya shi dan wasan Malaysia na bakwai da ya zira kwallan sama da uku a wasan kasa da kasa daya.<ref>[https://twitter.com/HarimauMYstats/status/1671419192749469696 HarimauMYstats] - Twitter, 21 June 2023.</ref>
== Salon wasa ==
Arif Aiman yawanci yana taka leda a matsayin mai tsakiya wanda ke ba da damar zuwa layin gaba. An san shi da saurinsa, saurinsa da dribbles wanda zai iya ɗaukar abokan adawar 1 zuwa 3 yayin da yake da shi kuma zai iya yin wasa da ƙafafu biyu.
== Kididdigar aiki ==
=== Kungiyar ===
{{Updated|match played 16 December 2023}}<ref>[https://www.malaysianfootballleague.com/Home/Sport?&WHurl=%2Fcompetition%2Fall%2Fperson%2F394700 ARIF AIMAN MOHD HANAPI] - Malaysian Football League.</ref><ref>{{Soccerway|arif-aiman-hanapi/651510}}</ref>
{| class="wikitable" style="text-align: center"
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! colspan="3" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin [ƙasa-alpha 1]{{Efn|[[Malaysia FA Cup]]}}
! colspan="2" |Kofin League{{Efn|[[Malaysia Cup]]}}
! colspan="2" |Yankin nahiyar
! colspan="2" |Sauran
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Rarraba
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
|Johor Darul Ta'zim na II
|2020
|[[Malesiya Premier League|Gasar Firimiya ta Malaysia]]
|6
|0
| colspan="8" | -
|6
|0
|-
| rowspan="5" |Johor Darul Ta'zim
|2020
| rowspan="1" |Kungiyar Super League ta Malaysia
|2
|0
| colspan="2" | -
|1
|1
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|3
|1
|-
|2021
| rowspan="1" |Kungiyar Super League ta Malaysia
|21
|2
| colspan="2" | -
|10
|1
|5 {{Efn|Appearances in the [[AFC Champions League]]}}
|0
| colspan="2" | -
|36
|3
|-
|2022
| rowspan="1" |Kungiyar Super League ta Malaysia
|21
|3
|4
|4
|5
|1
|7[ƙasa-alpha 3]{{Efn|Appearances in the [[AFC Champions League]]}}
|0
|1 {{Efn|Appearances in the [[2022 Piala Sumbangsih]]}}
|0
|38
|8
|-
|2023
| rowspan="1" |Kungiyar Super League ta Malaysia
|24
|12
|3
|4
|6
|5
|6 {{Efn|Appearances in the [[AFC Champions League]]}}
|3
| colspan="2" | -
|39
|24
|-
! colspan="2" |Jimillar
!68
!17
!7
!8
!21
!8
!18
!3
!1
!0
!115
!36
|-
! colspan="3" |Cikakken aikinsa
!74
!17
!7
!8
!21
!8
!18
!3
!1
!0
!121
!36
|}
; Bayani
{{Notelist}}
=== Kasashen Duniya ===
{{Updated|matches played 21 November 2023.}}<ref>{{NFT player|pid=82578}}</ref>
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Bayyanawa da burin ta ƙungiyar ƙasa da shekara
!Ƙungiyar ƙasa
!Shekara
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
| rowspan="4" |Malaysia
|2021
|7
|0
|-
|2022
|8
|0
|-
|2023
|8
|6
|-
|2024
|0
|0
|-
! colspan="2" |Jimillar
!23
!6
|}
=== Manufofin kasa da kasa ===
==== Tsohon ====
{| class="wikitable" style="font-size:100%;"
!A'a.
!Ranar
!Wurin da ake ciki
!Abokin hamayya
!Sakamakon
!Sakamakon
!Gasar
|-
|1.
|14 Yuni 2023
| rowspan="5" |Filin wasa na Sultan Mizan Zainal Abidin, Terengganu, Malaysia
| Tsibirin Solomon
| align="center" |2–'''2'''
| align="center" |4–1
| rowspan="5" |Abokantaka
|-
|2.
| rowspan="4" |20 Yuni 2023
| rowspan="4" | Papua New Guinea
| align="center" |3–'''3'''
| rowspan="4" align="center" |10–0
|-
|3.
| align="center" |'''4'''-0
|-
|4.
| align="center" |'''9'''-0
|-
|5.
| align="center" |'''10'''-0
|-
|6.
|13 Oktoba 2023
|Filin wasa na kasa na Bukit Jalil, [[Kuala Lumpur]], [[Maleshiya|Malaysia]]
| Indiya
| align="center" |2–'''2'''
| align="center" |4–2
|Gasar Merdeka ta 2023
|}
== Daraja ==
'''Johor Darul Ta'zim'''
* Malaysia Super League: 2021, 2022,<ref>{{cite web|title=Johor Darul Ta'zim win 8th consecutive Malaysia Super League title|url=https://www.espn.com/soccer/johor-darul-tazim/story/4462870/johor-darul-tazim-win-8th-consecutive-malaysia-super-league-title|website=[[ESPN]] |access-date=27 August 2021 |date=17 September 2021}}</ref> 2023
* Kofin Malaysia FA: 2022, 2023
* Kofin Malaysia: 2022, 2023
* Malaysia Charity Shield: 2021, 2022, 2023
'''Malaysia'''
* Wanda ya ci gaba da cin Kofin Sarki: 2022
* Wanda ya zo na biyu a Gasar Merdeka: 2023
'''Mutumin da ya fi so'''
* Mafi Kyawun Mai kunnawa (MVP) - Kyautar Kwallon Kafa ta Kasa ta Malaysia: 2021, 2022
* Kyautar Kyautar Kyauta mafi Kyawu - Kyautar Kwallon Kafa ta Kasa ta Malaysia: 2021,<ref name=":1">{{Cite web |date=2017-12-22 |title=Keputusan pemenang ABK 2021 Anugerah Bola Sepak Kebangsaan |url=https://www.mysumber.com/keputusan-abk.html |access-date=2022-07-28 |website=Mysumber |language=ms-MY}}</ref> 2022
* Mafi kyawun Matashi - Kyautar Kwallon Kafa ta Kasa ta Malaysia: 2021, 2022
* Malaysia FA Cup Mafi Girma Mai Zane: 2023
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Rayayyun mutane]]
[[Category:Haifaffun 2002]]
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
t99uhnz12ufx9z9j19n438s4torn2od
Beauty and the Dogs
0
68618
832754
551514
2026-05-09T05:59:25Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832754
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Abraham Begeyn (1637-1638-1697) - Landscape with a Large Tree, Figures and Dogs - 1140169 - National Trust.jpg|thumb|''Beauty and the Dogs'']]
'''''Beauty and the Dogs''''' (Arabic) fim ne na wasan kwaikwayo na kasa da kasa na 2017 wanda Kaouther Ben Hania ya jagoranta. fara shi ne a cikin sashin Un Certain Regard a bikin fina-finai na Cannes na 2017 .<ref name="Main">{{cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/actualites/articles/the-2017-official-selection |title=The 2017 Official Selection |publisher=[[Cannes Film Festival]] |access-date=13 April 2017}}</ref><ref name="IW">{{cite web|url=http://www.indiewire.com/2017/04/cannes-2017-lineup-list-film-festival-schedule-1201804813/ |title=2017 Cannes Film Festival Announces Lineup: Todd Haynes, Sofia Coppola, 'Twin Peaks' and More |work=[[IndieWire]] |publisher=[[Penske Business Media]] |last=Winfrey |first=Graham |date=13 April 2017 |access-date=13 April 2017}}</ref>An zabe shi a matsayin shigarwar Tunisiya don Mafi kyawun Fim na Harshen Ƙasashen Waje a 91st Academy Awards,<ref name="Tunisia">{{cite web |url=http://www.webdo.tn/2018/09/16/oscars-2019-le-film-tunisien-la-belle-et-la-meute-de-kaouther-ben-hania-representera-la-tunisie-a-la-preselection/ |title=Oscars 2019 – Le film "La belle et la meute" de Kaouther Ben Hania représentera la Tunisie à la présélection |last=Neila |first=Driss |work=Tunis Webdo |date=16 September 2018 |access-date=16 September 2018 |archive-date=16 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916203721/http://www.webdo.tn/2018/09/16/oscars-2019-le-film-tunisien-la-belle-et-la-meute-de-kaouther-ben-hania-representera-la-tunisie-a-la-preselection/ |url-status=dead }}</ref> amma ba a zaba shi ba. <ref name="Tunisia2">{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/oscars-tunisia-selects-beauty-dogs-foreign-language-category-1145416 |title=Oscars: Tunisia Selects 'Beauty and the Dogs' for Foreign-Language Category |work=[[The Hollywood Reporter]] |first=Vladimir |last=Kozlov |date=19 September 2018 |access-date=19 September 2018}}</ref>
==Labarin fim==
Jami'an 'yan sanda sun yi wa wata matashiya fyade kuma ta nemi taimako a asibitoci da ofisoshin' yan sanda don yin rajistar laifin su yayin da take cikin firgici daga harin. Ta fuskanci rashin kulawa, ƙiyayya, cikas na bureaucratic da wasu taimako daga mutane daban-daban da take hulɗa da su. A cikin yanayin karshe, jami'an 'yan sanda da yawa suna neman tsoratar da wanda aka azabtar har sai daya daga cikin jami'an ya rabu da kungiyar kuma ya ƙarfafa wanda aka azabta ya ci gaba da korafinsa. Ya samo asali ne daga labarin gaskiya.
==Ƴan wasan==
* Mariam Al Ferjani a matsayin Mariam Chaouch
* Ghanem Zrelly a matsayin Youssef
* Noomen Hamda a matsayin Chedly
* Mohamed Akkari a matsayin Lamjed
* Chedly Arfaoui a matsayin Mounir
* Anissa Daoud a matsayin Faiza
* Mourad Gharsalli a matsayin Lassaad
== Duba kuma ==
* Jerin abubuwan da aka gabatar a cikin lambar yabo ta 91 ta Kwalejin don Mafi kyawun Fim na Harshen Ƙasashen waje
* Jerin abubuwan da Tunisiya suka gabatar don Kyautar Kwalejin don Mafi kyawun Fim na Harshen Ƙasashen waje
== Manazarta ==
{{reflist}}
== Haɗin waje ==
* {{IMDb title|6776572|Beauty and the Dogs}}
[[Category:Fim]]
4zbpthbkvm2ktlsil96b9uom71g8if1
Bollywood
0
68957
833030
382905
2026-05-09T11:44:05Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
833030
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[File:India_film_clapperboard_(variant).svg|thumb]]
'''Bollywood''', Hollywood ɗin Indiya ce wacce take yin finafinai cikin harshen [[Harshen Hindu|Hindi]], babbar masana'antar fim ce a [[Indiya]].<ref>{{Cite web|url=https://in.bookmyshow.com/movies/hindi|title=Hindi Movies(Bollywood) Releases in 2018|website=BookMyShow}}</ref>
Ana amfani da kalmar sau da yawa don bayyana fina-finan Indiya gaba ɗaya, amma mafi mahimmanci tana nufin fina-finai na yaren Hindi kawai. Kalmar Bollywood ta haɗu da [[Mumbai|Bombay]] (inda ake yin yawancin fina-finan Hindi) da Hollywood (inda ake yin yawancin fina-finan [[Tarayyar Amurka|Amurka]]).
Fitattun Jarumawa Bollywood guda goma sune. [https://gamecrackstatus.com/top-10-bollywood-actors/ Karanta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230118181802/https://gamecrackstatus.com/top-10-bollywood-actors/ |date=2023-01-18 }} Archived 2023-01-18 a kan Wayback Machine
Bollywood tana yin fina-finai da yawa a kowace shekara. Fina-finan Bollywood da yawa ana kiransu da Masala. A Hindi, Masala na nufin yaji. Wadannan fina-finai yawanci suna da matakan motsin rai, waƙoƙi, ramuwar gayya da bambance-bambance tsakanin masu arziki da matalauta a cikinsu.
== Harsunan da ake amfani da su a fina-finan Bollywood ==
Mafi akasari ana yin finafinan Bollywood a cikin harsunan [[Harshen Hindu|Hindi]] da [[Urdu]]. Wasu kuma a harshen [[Marati|Marathi]], wanda shine babban harshen kuma harshen gwamnatin [[Jihohi a Tarayyar Indiya|jihar]] of [[Maharashtra]], inda Bollywood yake. Wasu a Turanci [[Turanci|English]].<ref>Kalita, S. Mitra (2005). Suburban Sahibs: Three Immigrant Families And Their Passage from India to America. Rutgers University Press, p. 134. {{ISBN|0-8135-3318-X}}</ref> Da kwai kuma [[Waƙa|poetic]] wasu kalmomi na Urdu.
Yawan tattaunawa da waƙoƙi a cikin Ingilishi ya ƙaru kwanan nan. Akwai fina-finai a yanzu inda sassan tattaunawar ke cikin Turanci. Haka kuma ana samun karuwar fina-finan da ke cikin Turanci. Wasu fina-finai kuma ana yin su da yare fiye da ɗaya. Ana yin wannan ko dai tare da juzu'i, ko ta amfani da waƙoƙin sauti da yawa.
== Yaya fina-finan Bollywood suke ==
Gabaɗaya, fina-finan Bollywood kamar mawaƙa ne. Masu sauraro suna tsammanin jin kiɗa. Yawancin lokaci akwai lambobin waƙoƙi-da raye-raye a matsayin ɓangaren rubutun. Sau da yawa, nasarar fim ɗin ya dogara da ingancin waɗannan lambobin kiɗan.[2] Sau da yawa, ana fitar da waƙar fim kafin fim ɗin. Yana taimakawa wajen sa masu sauraro girma
Kyakkyawan mai nishadantarwa gabaɗaya ana kiranta da paisa vasool. Wannan yana nufin ƙimar kuɗi. Wakoki da raye-raye, triangles na soyayya, wasan ban dariya da ban sha'awa duk sun haɗu. Irin wadannan fina-finai ana kiransu da fina-finan masala, bayan kalmar Hindustani na cakuda kayan yaji, wato masala. Kamar masala, waɗannan fina-finai sun haɗu da abubuwa da yawa.<ref>Free Reeling, PLAY, Sunday Mid-day, March 11, 2007, Mumbai.MH/MR/WEST/66/2006-08 {{cite web|url=http://www.mid-day.com/smd/play/2007/march/153266.htm|title=Memories of another day|publisher=mid-day.com|first=Lata|last=Khubchandani}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Fina-finan Bollywood sun fi tsayi fiye da na Hollywood. Fim ɗin Bollywood na yau da kullun yana ɗaukar kimanin awanni 3. Fina-finan Bollywood fim ne da aka yi wa talakawa. Sauran fina-finan Indiya ana yin su ne a ciki ko wajen al'adar Bollywood. Wani lokaci suna ƙoƙarin saita matsayi mafi girma. Sau da yawa sukan yi hasarar fita a ofishin akwatin zuwa fina-finai tare da ƙarin jan hankali.
Shirye-shiryen Bollywood yawanci melodramatic ne. Sau da yawa sukan yi amfani da ra'ayoyin gama gari irin su masoyan taurari da iyayen fusata, soyayyar triangles, alaƙar iyali, sadaukarwa, ƴan siyasa masu cin hanci da rashawa, masu garkuwa da mutane, miyagu maƙarƙashiya, ƴan iska mai zuciyar zinari, dangi da ƴan uwan da aka daɗe da rasa rayukansu da kaddara, koma baya mai ban mamaki. na arziki, da kuma dace daidaituwa.
Wakokin Bollywood ana kiransu da wakokin fina-finan Hindi ko kuma wakokin fim. Yawancin fina-finan suna da wakoki a cikinsu. Waƙoƙin Bollywood tare da raye-raye wani yanki ne na silima na Hindi. Suna ba wa waɗannan fina-finai shahararriyar sha'awarsu, ƙimar [[Al'ada|al'adu]] da mahallinsu. Mawakan sake kunnawa suna rera waƙoƙin da ƴan wasan kwaikwayo da ƴan wasan kwaikwayo ke haɗa baki akan allo..
== Ƙalubale ==
Hanyoyin yin abubuwa na Bollywood suna canzawa, duk da haka. Babban ƴan ƙasar Indiya a cikin ƙasashen masu magana da Ingilishi, da kuma ƙara tasirin ƙasashen yamma a gida, sun matsar da fina-finan Bollywood kusa da fina-finan da ake yi a Hollywood. Kiss a cikin fina-finai yanzu an yarda. Makirci yakan nuna mutanen yammacin yammacin duniya suna saduwa da raye-raye a discos maimakon shirya aures.
Mawallafin fina-finai Lata Khubchandani ta rubuta cewa, "Fina-finanmu na farko ... (suna da) nau'in jima'i na jima'i da kuma sumba a cikin su. Abin mamaki, bayan samun 'yancin kai ne hukumar tace fina-finai ta kasance kuma haka ma duk tsauraran matakan." A shekara ta 2001 kashi biyar cikin 100 na fina-finan Indiya an nuna su a [[Birtaniya|Burtaniya]] wanda ke da 'yan tsirarun Indiyawa.
Fitowar kafofin watsa labarai masu yawo da dandamali na OTT ya rushe masana'antar Bollywood ma. Tare da COVID-19 da ke shafar masana'antar nishaɗi a duk duniya, an mayar da hankali a cikin 'yan shekarun nan daga fina-finai zuwa jerin gidan yanar gizo. An samar da jerin manyan gidajen yanar gizo masu nasara a Bollywood kuma gabaɗaya yanayin yana canzawa daga fina-finai na kiɗa zuwa nau'o'i daban-daban. Wannan kuma ya haifar da yanayin yin aiki a Bollywood, wanda a yanzu yawancin matasa 'yan wasan kwaikwayo ke ɗauka.[2].
== Manazarta ==
<references />
[[Category:Indiya]]
[[Category:Indian people]]
o1f3mg9znmdy21r2cwkdb22966l9lss
Bamako (fim)
0
70428
832737
380278
2026-05-09T02:42:42Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832737
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''''Bamako''''' fim ne na shekara ta 2006 wanda Abderrahmane Sissako ya jagoranta, wanda aka fara fitarwa a bikin fina-finai na Cannes na shekara ta 26 a ranar 21 ga Mayu kuma a Manhattan ta New Yorker Films a ranar 14 ga Fabrairu 2007.
Fim din ya nuna wani gwaji da ke faruwa a [[Bamako]], babban birnin [[Mali]], a cikin rayuwar yau da kullun da ke gudana a cikin birni. tsakiyar wannan shari'ar, bangarori biyu suna jayayya ko [[Bankin Duniya]] da Asusun Kuɗi na Duniya suna jagorantar sha'awa ta musamman na kasashe masu tasowa, ko kuma cin hanci da rashawa ne da rashin kula da kasashe, wannan yana da laifi game da halin da ake ciki na kudi na kasashe da yawa da ke fama da talauci da sauran kasashe marasa ci gaba.<ref>{{cite web |url=http://www.peoplesworld.org/movie-review-bamako-an-african-indictment-of-the-world-bank/|title=Bamako: An African indictment of the World Bank|author=BILL MEYER|date=17 November 2006|publisher=People's World.org|accessdate=21 March 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.timeout.com/london/film/bamako|title=Bamako (PG)|author=Dave Calhoun|date=16 October 2006|publisher=TimeOutLondon|accessdate=21 March 2014}}</ref> Fim din har ma ya shafi mulkin mallaka na Turai kuma ya tattauna yadda yake taka rawa wajen tsara al'ummomin Afirka da kuma sakamakon talauci da batutuwan.
Danny Glover, daya daga cikin masu gabatar da fim din, kuma baƙi-taurari a matsayin ɗan wasan kwaikwayo a fim din Yammacin (wanda ake kira ''Mutuwa a [[Timbuktu]]'') wanda wasu yara ke kallo a talabijin a wani wuri.
William Bourdon da Aïssata Tall Sall sun nuna kansu a cikin fim din.
== Godiya gaisuwa ==
An zabi 'yar wasan kwaikwayo Aïssa Maïga don kyautar César don 'yar wasan da ta fi dacewa a shekara ta 2007.
''Bamako'' ita ce ta karbi kyautar fim ta farko ta Majalisar Turai (FACE) da aka bayar a bikin fim na kasa da kasa na Istanbul a watan Afrilun shekara ta 2007.
''Bamako'' ta lashe kyautar Mafi Kyawun Fim na Faransanci / Mafi Kyawun Filin Faransanci a Prix Lumière .
''Bamako'' ta kuma lashe lambar yabo ta masu sauraro a gidan fina-finai na Paris a shekara ta 2006.
Mai sukar Salon Andrew O'Hehir ya zaɓi fim ɗin lokacin da aka tambaye shi ya gabatar da fim ɗaya a cikin bikin fina-finai na Maryland a cikin 2008.
== Karɓuwa ==
Fim din ya sami maki na Metacritic na 81 daga cikin 100 wanda ke nufin fim din ya sadu da yabo mai mahimmanci. Fim din yana da kashi 85% tare da takardar shaidar "Fresh" a kan Rotten Tomatoes bisa ga sake dubawa 54 tare da yarjejeniya mai zuwa: "Wasan kwaikwayo na kotu da hoto na rayuwar yau da kullun ta Mali, ''Bamako'' ta kusanci batutuwa biyu tare da daidaito da nasara. " Fim din ya sami yabo sosai saboda jagorancin Sissako.
Entertainment Weekly ba ''Bamako'' A, yana kiransa "wasan kwaikwayo mai ban sha'awa, mai kalubalantar daga kyakkyawan marubucin Mauritanian Abderrahmane Sissako" kuma yana kawo "lokacin da ba shi da ma'ana, rashin ma'ana na makwabta wanda mai shirya fim din ya kama shi da dumi da kuma karfin kamuwa".<ref>{{cite web|last=Schwarzbaum|first=Lisa|title=Bamako Review|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20011870,00.html|publisher=Entertainment Weekly|accessdate=21 March 2014|archive-date=22 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322013454/http://www.ew.com/ew/article/0,,20011870,00.html|url-status=dead}}</ref>
A. O. Scott daga The New York Times ya ce "bai taba ganin fim kamar ''Bamako"'' ba" kuma ya yaba da hangen nesa na darektan a matsayin "wani abu, mai rikitarwa da kuma kyakkyawan bincike game da rikice-rikicen zamantakewa, tattalin arziki da ɗan adam na Afirka" kuma ya ci gaba da bayyana fim din a matsayin "abu ne daban, aiki mai sanyi da fushi mai zurfi, dogon lokaci, jayayya wanda kuma waka ce mai ban sha'awa".
Michael Phillips na Chicago Tribune a cikin bita ya ba fim din taurari 3 1/2 daga cikin 4 kuma ya ce "Sissako tana da ido na kyamara mai ban mamaki, haƙuri da faɗakarwa ga raguwa da gudana na duka jerin kotun da wuraren waje. Waƙar tana da ban mamaki kuma".
Wesley Morris daga ''Boston Globe'' a cikin wani bita mai kyau ya ce "Kamar yadda aka nuna a fim din da ya gabata, wani hoto mai mahimmanci na rayuwa da ake kira "Waiting for Happiness," Sissako mawaki ne, kuma yin fim a cikin wannan sabon hoton abu ne na mai cancanta".
Binciken Empire ya ba fim din 4 daga cikin taurari 5 kuma ya ce fim din "Ba shi da sauƙi, ko dai dangane da abubuwan da ke ciki, tsarin da ba a sani ba ko kuma alamomin da ke tattare da shi. Amma wannan yana da ma'ana game da rikice-rikice na siyasa ta hanyar daidaita maganganu da kididdiga tare da abubuwan da suka faru na yau da kullun waɗanda ke ba da rashin adalci fuskar mutum".
Binciken aka yi a cikin The Washington Post ya ce "Babu wanda zai iya musanta gaskiyar da ke cikin ''Bamako''".<ref>{{cite news|last=Hornaday|first=Ann|title=Out of Africa: 'Bamako,' a Fanciful Tale With a Moral Ending|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/06/14/AR2007061402264.html|newspaper=The Washington Post|accessdate=21 March 2014}}</ref>
== Duba kuma ==
* ''Rayuwa da Biyan Kuɗi''
* ''Baƙar Zinariya''
* ''Furci na Mutumin da ya Kashe Tattalin Arziki''
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
* {{IMDb title|0814666|Bamako}}
* BamakoaAllMovie
* BamakoaTumatir da ya lalace
* BamakoaOfishin Jakadancin Mojo
* BamakoaMagana
* [https://www.youtube.com/watch?v=4a2p9Gryy88 Danny Glover yayi magana game da Bamako]
* [http://www.dvdoutsider.co.uk/dvd/reviews/b/bamako.html Bamako Film Summary da Critique a DVD Outsider]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
gt4aqfez2lf94ytbp0srif80g5551fx
Baba Spirit
0
74009
832728
578641
2026-05-09T00:38:35Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832728
wikitext
text/x-wiki
Francis Yaw Ofori (wanda aka fi sani da Baba Ruhu ) <ref>{{Cite web |title=Baba Spirit |url=https://www.peacefmonline.com/pages/photos/1854/71944.php |access-date=2022-09-09 |website=Peacefmonline.com |archive-date=2022-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220909212747/https://www.peacefmonline.com/pages/photos/1854/71944.php |url-status=dead }}</ref> (1981 - 8 Satumba 2022) ɗan wasan barkwanci ne na Ghana, ɗan wasan barkwanci, MC kuma halayen watsa labarai. <ref>{{Cite web |date=2022-09-08 |title=Baba Spirit Is Reported Dead - ZionFelix.net |url=https://www.zionfelix.net/baba-spirit-is-reported-dead/ |access-date=2022-09-09 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-09-09 |title=Baba Spirit predicted his death - TV AFRICA NEWS |url=https://tvafricagh.org/2022/09/09/baba-spirit-predicted-his-death/,%20https://tvafricagh.org/2022/09/09/baba-spirit-predicted-his-death/ |access-date=2022-09-09 |language=en-US }}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |date=2022-09-13 |title=Family of late comedian Baba Spirit to hold one-week memorial |url=https://www.myjoyonline.com/family-of-late-comedian-baba-spirit-to-hold-one-week-memorial/ |access-date=2022-09-16 |website=myjoyonline.com |language=en-US}}</ref> A cikin 2017, ya yi kanun labarai a cikin kafofin watsa labarai lokacin da ya ba da shawarar yaƙar Ayittey Powers a wasan dambe . <ref>{{Cite web |date=2022-09-08 |title=Baba Spirit Is Reported Dead - ZionFelix.net |url=https://www.zionfelix.net/baba-spirit-is-reported-dead/ |access-date=2022-09-09 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-09-09 |title=Baba Spirit predicted his death - TV AFRICA NEWS |url=https://tvafricagh.org/2022/09/09/baba-spirit-predicted-his-death/,%20https://tvafricagh.org/2022/09/09/baba-spirit-predicted-his-death/ |access-date=2022-09-09 |language=en-US }}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":2"/>
== Sana'a ==
Ya fara aikinsa a matsayin ɗan wasan kwaikwayo kuma ya yi fice a cikin 2017. Shi ne tsohon mai watsa shiri na ' Broken News ' akan Adom TV. <ref>{{Cite web |last=Quaye |first=Grace Tsotsoo |date=2022-09-09 |title=Comedian Baba Spirit reported dead |url=https://www.theghanareport.com/comedian-baba-spirit-reported-dead/ |access-date=2022-09-09 |website=The Ghana Report |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-07-09 |title=Baba Spirit is making a comeback in comedy |url=https://ghananewss.com/baba-spirit-is-making-a-comeback-in-comedy/ |access-date=2022-09-09 |website=Ghana News Online |language=en-US |archive-date=2022-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220909214247/https://ghananewss.com/baba-spirit-is-making-a-comeback-in-comedy/ |url-status=dead }}</ref> A cikin 2018, ya yi yaƙi da Ayittey Powers a damben dambe a filin dambe na Bukom da ke [[Accra]] wanda aka ba da sanarwar. Ya kuma fito a wani faifan bidiyo na wakar Dada Hafco .
== Mutuwa ==
Ya mutu ranar Alhamis 8 ga Satumba 2022. An gano shi yana da [[Rashin jini|ƙananan adadin jini]] . Ya rasu ne sakamakon rashin lafiya a [[yankin Ashanti]] bayan an kwantar da shi a [[Asibiti|asibitin]] Kotoku . Ya rasu yana da shekaru 41.
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Mutuwan 2022]]
[[Category:Haifaffun 1981]]
[[Category:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
nyj7zt7954gszif7u3x1j3is0q8xsyr
Aralola Olamuyiwa
0
75940
832590
406963
2026-05-08T18:03:36Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832590
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist|Name=Aralola Olamuyiwa|image=|image_size=|caption=|Background=|Birth_name=Aralola Olamuyiwa|birth_date={{birth date and age|df=y|23 January 1975}}|birth_place=[[Lagos]], [[Nigeria]]|Genre=|Instrument={{flatlist|
* Vocals
* talking drum
}}|Label=|website=}}
'''Aralola Olamuyiwa''' (an haife ta a ranar 23 ga watan Janairun shekara ta 1975) wacce aka fi sani da sunanta na Ara mace ce mai raira waƙa, mai nishadantarwa, mai magana da kuma jakadan al'adu na [[Jerin sarakunan Ife|Ooni na Ife]].
Ita ce babbar mace mai bugawa a [[Afirka]].<ref name="ml">{{Cite web |last=Oluokun |first=Ayorinde |date=2020-11-28 |title=Interview: My life as a female drummer – Ara |url=https://www.pmnewsnigeria.com/2020/11/28/interview-my-life-as-a-female-drummer-ara/ |access-date=2021-04-26 |website=P.M. News |language=en-US}}</ref> Ta yi tafiya sosai, ta yi aiki a cikin gida da kuma duniya don samun yabo mai mahimmanci, ta raba mataki tare da labari, Stevie Wonder, a daya daga cikin wasanninta masu ban tsoro.<ref>{{Cite web |title=Ara spoke about her life and World Female Drummers Festival. |url=https://pmnewsnigeria.com/2020/11/28/interview-my-life-as-a-female-drummer-ara/ |access-date=2022-03-25 |language=en-US}}</ref> A cikin aikin da ya kai shekaru arba'in, Ara ta rayu har zuwa sunanta.
An haife ta ne a [[Lagos (jiha)|Jihar Legas]] kuma ta fito ne daga [[Ondo (jiha)|Jihar Ondo]] . <ref name="ml"/> <ref>{{Cite web |date=2017-11-10 |title=I have not had sex for 2 years – Female drummer Ara |url=https://www.tvcnews.tv/i-have-not-had-sex-for-2-years-female-drummer-ara/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408150232/https://www.tvcnews.tv/i-have-not-had-sex-for-2-years-female-drummer-ara/ |archive-date=2021-04-08 |access-date=2021-04-04 |website=TVC News Nigeria |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-04-23 |title=I first played the talking drum in Primary Four – Aralola Olamuyiwa (a.k.a Ara) |url=https://www.sunnewsonline.com/i-first-played-the-talking-drum-in-primary-four-aralola-olamuyiwa-a-k-a-ara/ |access-date=2021-04-04 |website=The Sun Nigeria |language=en-US}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=2020-11-10 |title=Meet Queen of Drums, Aralola Olamuyiwa |url=https://penpushing.com.ng/meet-queen-of-drums-aralola-olamuyiwa/ |access-date=2022-03-25 |website=Penpushing |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Ilimi ==
Ta shafe wani bangare mai kyau na yarinta a [[Warri]], [[Delta (jiha)|Jihar Delta]], inda ta halarci makarantar firamare ta Nana, makarantar sakandare ta mata, makarantar Folashaye Girls Grammar School . <ref name=":45">{{Cite web |title=Aralola Olamuyiwa Pioneer Female Talking Drummer Turns 45 |url=https://justumagazine.com/aralola-olamuyiwa-ara-pioneer-female-talking-drummer-turns-45/ |access-date=2021-04-26 |website=JustuMagazine |language=en-US }}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Daga nan sai ta zauna a ɗan gajeren lokaci a [[Jami'ar Ilorin]] a matsayin sabon ɗalibin shari'a amma ta bar kuma daga baya ta dawo amma a wannan lokacin zuwa [[Jami'ar Ambrose Alli|Jami'ar Ambrose Ali]] [[Ekpoma]], [[Benin City (Birnin Benin)|Benin]], [[Edo|Jihar Edo]], inda ta yi karatun Turanci.<ref name=":45" />
== Ayyuka ==
An haife ta ne a cikin iyali mai son kiɗa wanda kuma ya yaba da kyakkyawan aiki. Tafiyarta zuwa cikin ƙwarewar kiɗa ta fara ne tun tana ƙarama kuma ta rubuta waƙarta ta farko kafin ta kai shekara 10.<ref name=":45"/>
A cewarta, ta fara buga kara tun tana 'yar shekara biyar.
Ta tafi daga yin wasan kwaikwayo a abubuwan da suka faru na iyali da abubuwan da suka shafi kamfanoni, zuwa zama babban mawaƙa kuma ta wakilci makarantar ta a yawancin wasannin waka da mawaƙa inda ta lashe kyaututtuka da yawa. Ta yarda da ƙaunar da take yi wa kiɗa ta rinjayi mahaifinta. Ta kuma yarda da yin amfani da karafa a lokacin da take makarantar sakandare.<ref name=":45"/>
Ta fito ne a cikin shekara ta 2000 tare da bidiyonta na farko mai taken 'Which one you dey' wanda Ebenezer studio ya rubuta tsakanin 1998 da 1999. <ref name=":0"/>
Ta kuma yi wa Sarauniyar Ingila, [[Bill Clinton]], [[Olusegun Obasanjo]], Black Mayors Caucus a [[Tarayyar Amurka|Amurka]], Evander Holyfield, Wesley Snipes da shugabannin Broadway. Kwanan nan ta yi aiki tare da 2face Idibia don sake fasalin Ebenezer Obey na gargajiya "Olomi". Ta kasance mai ba da lambar yabo ga Littattafan Najeriya na Rubuce-rubuce <ref>{{Cite web |title=Joe Odumakin, Aralola Inducted Into Nigerian Books Of Record |url=https://leadership.ng/joe-odumakin-aralola-inducted-into-nigerian-books-of-record/ |access-date=2023-01-20 |website=leadership.ng |language=en-US}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
Ta auri tsohon mijinta, Yarima Nurudeen Olalekan Saliu, kuma tana da ɗa tare da shi.<ref>{{Cite web |date=2012-05-11 |title=‘I married my ex-husband because I was shut out of the world’ - Ara |url=https://www.vanguardngr.com/2012/05/i-married-my-ex-husband-because-i-was-shut-out-of-the-world/ |access-date=2022-03-25 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref>
== Nassoshi ==
[[Category:Rayayyun mutane]]
[[Category:Haihuwan 1975]]
iwjdsib7kqslg4zi2w4skx2mqp1siik
Boitumelo Moloi
0
79642
833019
582884
2026-05-09T11:31:16Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
833019
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Boitumelo Elizabeth “Pinky” Moloi''' (an haife shi 28 Disamban shekarar 1968) ɗan siyasan [[Afirka ta Kudu]] ne wanda a halin yanzu yake aiki a matsayin Mataimakin Ministan Aiyuka da Kwadago . 'Yar majalisar wakilai ta kasa tun watan Mayun shekarar 2019, ta kasance shugabar karamar hukumar Dr Kenneth Kaunda a lardin Arewa maso Yamma . Ta kasance mamba a jam'iyyar African National Congress kuma ta yi aiki a kwamitin gudanarwa na jam'iyyar na ƙasa tsakanin 2012 zuwa 2022.
== Rayuwar farko ==
An haifi Moloi a ranar 28 ga Disamban shekarar 1968. <ref>{{Cite web |date=2019 |title=National Assembly list: seats assigned |url=https://www.elections.org.za/ieconline/Documents/2019%20NPE%20List%20Of%20Reprensentatives/National%20Assembly%20List%20-%20Gazette.pdf |access-date=25 July 2023 |publisher=[[Electoral Commission of South Africa]]}}</ref>
== Farkon sana'ar siyasa ==
Ta kasance Babban Magajin Garin Arewa Maso Yamma ta Dr Kenneth Kaunda Gundumar Municipality, wanda a da ake kira South District Municipality, tsawon shekaru da yawa. <ref>{{Cite web |date=2007-10-02 |title=New name for North West municipality |url=https://mg.co.za/article/2007-10-02-new-name-for-north-west-municipality/ |access-date=2022-12-04 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2009-08-29 |title=ANC targets Mbeki 'big fish' in NW |url=https://mg.co.za/article/2009-08-29-anc-targets-mbeki-big-fish-in-nw/ |access-date=2022-12-04 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> <ref>{{Cite web |date=21 October 2011 |title=Budding young authors set to be honoured |url=https://www.sowetanlive.co.za/business/2011-10-21-budding-young-authors-set-to-be-honoured/ |access-date=2022-12-04 |website=Sowetan |language=en-ZA}}</ref> A watan Janairun 2012, shugabannin [[Ƙananan hukumomin Najeriya|kananan hukumomi]] na jam'iyyar ANC a yankin sun sanar da cewa za su "tuna" Moloi - wato za ta janye goyon bayanta ga shugabancinta da kuma ƙoƙarin tsige ta daga mukaminta idan ba ta yi murabus ba. . Jam'iyyar ANC na cikin gida ta shaida wa manema labarai cewa Moloi na daya daga cikin masu unguwanni biyu da "ba sa ba da haɗin kai da Ƙungiyar [ANC] kuma suna yin abin da suka dace". <ref>{{Cite web |date=18 January 2012 |title=ANC 'recalls' 2 North West mayors |url=https://www.news24.com/news24/anc-recalls-2-north-west-mayors-20120117 |access-date=2022-12-04 |website=News24 |language=en-US}}</ref> Sai dai kwamitin zartarwa na lardin ANC a yankin Arewa maso Yamma - wata babbar hukuma - ta sauya hukuncin. <ref>{{Cite web |date=26 January 2012 |title=ANC to discipline unruly members |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2012-01-26-anc-to-discipline-unruly-members/ |access-date=2022-12-04 |website=Sunday Times |language=en-ZA}}</ref> Ta kasance a ofis a matsayin magajin gari har zuwa Yuli 2015. <ref>{{Cite web |date=2015-07-17 |title=Government commits to connecting citizens to internet |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/government-commits-connecting-citizens-internet |access-date=2022-12-04 |website=South African Government News Agency |language=en}}</ref>
A Taron Ƙasa na 53 na jam'iyyar a watan Disamba na shekara ta 2012, an zabi Moloi zuwa wa'adi na shekaru biyar a kwamitin zartarwa na ANC. An sake zaɓar ta a Taron Kasa na 54 a watan Disamba na shekara ta 2017, inda ta sami goyon baya daga reshen Arewa maso Yamma na ANC..<ref>{{Cite web |date=20 December 2012 |title=ANC National Executive Committee |url=https://www.anc1912.org.za/53rd-national-conference-anc-national-executive-committee-members/ |access-date=4 December 2022 |website=African National Congress}}</ref> ,<ref>{{Cite web |date=2017-12-21 |title=Here is the ANC's new NEC |url=https://www.news24.com/citypress/special-report/anc_conference/here-is-the-ancs-new-nec-20171221 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207232519/https://www.news24.com/citypress/special-report/anc_conference/here-is-the-ancs-new-nec-20171221 |archive-date=2021-12-07 |access-date=2021-12-07 |website=Citypress |language=en-US}}</ref>.<ref>{{Cite web |date=16 October 2017 |title=North West supports Dlamini-Zuma to lead ANC |url=https://www.polity.org.za/article/north-west-supports-dlamini-zuma-to-lead-anc-2017-10-16 |access-date=2022-12-04 |website=Polity |language=en}}</ref>
== Mataimakin ministan kwadago ==
An zaɓe ta a matsayin ‘yar majalisar wakilai ta kasa a babban zaɓen 2019, inda ta zo ta 62 a jerin jam’iyyar ANC ta ƙasa. <ref name=":0">{{Cite web |title=Boitumelo Elizabeth Moloi |url=http://www.pa.org.za/person/boitumelo-elizabeth-moloi/ |access-date=2021-01-10 |website=People's Assembly |language=en}}</ref> Bayan zaɓen, ƙungiyar mata ta ANC ta yi yunkurin nada Moloi a matsayin Firimiya a Arewa maso Yamma . <ref>{{Cite web |date=19 May 2019 |title=Push for a North West female premier |url=https://www.news24.com/citypress/news/push-for-a-north-west-female-premier-20190519 |access-date=2022-12-04 |website=City Press |language=en-US}}</ref> Madadin haka, a ranar 29 ga Mayu 2019, Shugaba [[Cyril Ramaphosa]] ya ba da sanarwar cewa Moloi zai zama Mataimakin Ministan Aiki da Kwadago, wanda zai yi aiki a karkashin Minista Thulas Nxesi . <ref>{{Cite web |date=29 May 2019 |title=President Cyril Ramaphosa: Cabinet announcement |url=https://www.gov.za/speeches/president-cyril-ramaphosa-cabinet-announcement-29-may-2019-0000 |access-date=2022-12-04 |website=South African Government}}</ref> Ba a sake zabe ta a kwamitin zartaswar jam'iyyar ANC na kasa ba lokacin da wa'adin ta ya kare a babban taron kasa karo na 55 a watan Disamban 2022.
== Rayuwa ta sirri ==
An kwantar da ita a asibiti a ranar 5 ga Janairun shekarar 2021 kuma ta gwada ingancin [[Koronavirus 2019|COVID-19]] . <ref>{{Cite web |date=10 January 2021 |title=Deputy minister Boitumelo Moloi hospitalised due to Covid-19 |url=https://www.sowetanlive.co.za/news/south-africa/2021-01-10-deputy-minister-boitumelo-moloi-hospitalised-due-to-covid-19/ |access-date=2021-01-10 |website=Sowetan |language=en-ZA}}</ref>
== Magana ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* Boitumelo Elizabeth Moloi at People's Assembly
* [https://www.parliament.gov.za/person-details/242 Ms Boitumelo Elizabeth Moloi]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at Parliament of South Africa
* [https://www.gov.za/about-government/contact-directory/labour-deputy-ministry/boitumelo-elizabeth-moloi-ms Ms Boitumelo Elizabeth Moloi] at Government of South Africa
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1968]]
pjaor2l62isap55dbu6xt8krfpf1hoz
Babban Makarantar Sakandare ta Sumaman
0
79878
832729
448578
2026-05-09T01:11:37Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832729
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Sumaman Senior High School''' babbar makarantar sakandare ce ta jama'a da ke Suma-Ahenkro a cikin Gundumar Jaman ta Arewa a [[Yankin Bono]] na [[Ghana]] . <ref>{{Cite web |last=Ghana |first=Skynews |date=2022-01-23 |title=Sumaman Senior High School Courses and Details - Skynewsgh |url=https://skynewsgh.com/sumaman-senior-high-school-courses-and-details/ |access-date=2022-07-12 |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |date=2022-07-06 |title=Sumaman SHS wins Bono Region’s Renewable Energy challenge - MyJoyOnline.com |url=https://www.myjoyonline.com/sumaman-shs-wins-bono-regions-renewable-energy-challenge-innovations-to-be-improved-and-commercialized/ |access-date=2022-07-12 |website=www.myjoyonline.com |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2014-07-01 |title=Sumaman SHS benefits from KNUST policy on admissions |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Sumaman-SHS-benefits-from-KNUST-policy-on-admissions-315060 |access-date=2022-07-12 |website=GhanaWeb |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Jaman North DCE pays monitoring visit to SHSs in the district |url=http://www.ghanadistricts.com/Home/Reader/ec1a676-8ddf-42e2-9d |access-date=2022-07-12 |website=GhanaDistricts.com}}</ref>
== Tarihi ==
Omanhene da dattawa na Yankin Al'adun Suma sun kafa makarantar a watan Satumbar 1981 a matsayin makarantar sakandare ta ranar al'umma. A watan Satumbar 1989, an shagaltar da shi sosai bayan an fara shagaltarwa cikin rafi na jama'a.<ref name=":1">{{Cite web |title=Sumaman SHS marks 40th anniversary |url=https://www.modernghana.com/news/1161203/sumaman-shs-marks-40-anniversary.html |access-date=2022-07-12 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref> A cikin 2022, makarantar ta lashe Gwagwarmayar Sabuntawa ta Yankin Bono. <ref name=":0"/>
== Shahararrun ɗalibai na baya ==
* Farfesa Kwadwo Adinkrah-Appiah, Mataimakin Shugaban Jami'ar Fasaha ta Sunyani <ref name=":2">{{Cite web |last=GNA |date=June 8, 2022 |title=Assist Sumaman SHS To Complete Standard Science Laboratory Project |url=https://newsghana.com.gh/assist-sumaman-shs-to-complete-standard-science-laboratory-project/ |access-date=2022-07-12 |website=News Ghana |language=en-US}}</ref><ref name=":1"/>
* Mista Samuel Obour, Mai Rijistar Jami'ar Fasaha ta Sunyani <ref name=":2" />
* Alex Kwasi Awuah, manajan darektan Bankin ARB Apex <ref name=":2" />
== Bayanan da aka ambata ==
8z0j7tmialdjyeuyoxszc2qe3kzqit1
Bioplastic
0
81339
832994
640644
2026-05-09T10:02:55Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832994
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:BiodegradablePlasticUtensils1.jpg|thumb|Kayan filastik da za a iya lalata suKayan aiki]]
[[Fayil:Flower_Wrapping_made_of_PLA-Blend_Bio-Flex.jpg|thumb|Rufewar furanni da akayi da PLA-blend bio-flex]]
[[Fayil:Classification of bioplastics.jpg|thumb|rabe raben kayan roba]]
'''Bioplastics''' kayan filastik ne da aka samar daga tushen biomass mai sabuntawa, kamar su kitse na kayan lambu da mai, [[starch]]" id="mwFA" rel="mw:WikiLink" title="Corn starch">starch na masara, kara, woodchips, sawdust, sharar abinci da aka sake amfani da su, da dai sauransu. Ana samun wasu bioplastics ta hanyar sarrafawa kai tsaye daga Biopolymers na halitta ciki har da polysaccharides (misali, starch, cellulose, chitosan, da Alginate) da sunadarai (misali), yayin da suka samo asali daga [[sukari]] ko kuma shuke-shuke da suka zama sinadarin sukari, sinadarin sinadarin (sugar, sinadarai) (sugar da sinadarin da sinadarai, sinadurin sinadarin) (samar, sinadari, sinadaran (misali) (s. Sabanin haka, filastik na yau da kullun, kamar filastik mai burbushin halittu (wanda ake kira polymers na [[Danyen mai|man fetur]]) an samo su ne daga man fetur ko iskar gas.
Ɗaya daga cikin fa'idodin bioplastics shine 'yancin kansu daga man fetur a matsayin albarkatun kasa, wanda shine iyaka kuma ba'a rarraba shi ba'a duniya wanda keda alaƙa da siyasar man fetur da Tasirin muhalli. Nazarin nazarin sake zagayowar rayuwa ya nuna cewa ana iya yin wasu bioplastics tare da ƙananan sawun carbon fiye da takwarorinsu na burbushin halittu, misali lokacin da ake amfani da biomass a matsayin albarkatun kasa da kuma samar da makamashi. Koyaya, wasu hanyoyin bioplastics basu da inganci kuma suna haifar da sawun carbon mafi girma fiye da burbushin filastik. <ref name=":5">{{Cite journal |last=Rosenboom |first=Jan-Georg |last2=Langer |first2=Robert |last3=Traverso |first3=Giovanni |date=2022-02-20 |title=Bioplastics for a circular economy |journal=Nature Reviews Materials |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=117–137 |bibcode=2022NatRM...7..117R |doi=10.1038/s41578-021-00407-8 |issn=2058-8437 |pmc=8771173 |pmid=35075395}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Walker |first=S. |last2=Rothman |first2=R. |date=2020-07-10 |title=Life cycle assessment of bio-based and fossil-based plastic: A review |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0959652620312051 |journal=Journal of Cleaner Production |language=en |volume=261 |page=121158 |doi=10.1016/j.jclepro.2020.121158 |issn=0959-6526 |s2cid=216414551 |hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Pellis |first=Alessandro |last2=Malinconico |first2=Mario |last3=Guarneri |first3=Alice |last4=Gardossi |first4=Lucia |date=2021-01-25 |title=Renewable polymers and plastics: Performance beyond the green |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1871678420301813 |journal=New Biotechnology |language=en |volume=60 |pages=146–158 |doi=10.1016/j.nbt.2020.10.003 |issn=1871-6784 |pmid=33068793 |s2cid=224321496}}</ref>
Bambanci tsakanin filastik daba na ''burbushin halittu'' ba (bio) da filastik na burbushi yana da iyakacin dacewa tunda kayan kamar man fetur kansu kawai burbushin burbushin halitta ne. Saboda haka, ko kowane irin filastik yana da lalacewa ko wanda ba zai iya lalacewa ba (mai dorewa) ya dogara da tsarin kwayoyinsa, ba'a kan ko biomass dake samar da albarkatun kasa ya zama burbushin ba. Dukkanin bioplastics masu ɗorewa, kamar su Bio-PET ko [[polyethylene]]" id="mwOQ" rel="mw:WikiLink" title="Biopolyethylene">biopolyethylene (masu kama da polyethylene terephthalate da polyethylene na burbushin halittu), da bioplastics mai lalacewa, kamar Polylactic acid, polybutylene succinate, ko polyhydroxyalkanoates, sun wanzu. Bioplastics dole ne a sake amfani dasu kamar filastik na burbushin halittu don kauce wa gurɓata filastik; "sauka-in" bioplastics (kamar biopolyethylene) ya dace da kogunan sake amfani da yanzu. A gefe guda, sake amfani da kwayoyin halitta a cikin kogunan sake amfani na yanzu yana haifar da ƙarin ƙalubale, saboda yana iya haɓaka farashin rarrabawa da rage amfanin gona da ingancin sake amfani. Koyaya, biodegradation ba shine kawai hanyar da aka yarda da ita ba don maganin halittu mai lalacewa, kuma sake amfani da inji da sinadarai galibi shine zaɓi da aka fi so daga ra'ayin muhalli.<ref>{{Cite journal |last=Fredi |first=Giulia |last2=Dorigato |first2=Andrea |date=2021-07-01 |title=Recycling of bioplastic waste: A review |journal=Advanced Industrial and Engineering Polymer Research |language=en |volume=4 |issue=3 |pages=159–177 |doi=10.1016/j.aiepr.2021.06.006 |s2cid=237852939 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref>
Biodegradability na iya bada hanyar ƙarshen rayuwa a wasu aikace-aikace, kamar su mulch na noma, amma manufar biodegradation ba ta da sauƙi kamar yadda mutane da yawa suka yi imani. Samun yiwuwar biodegradation ya dogara sosai da tsarin kashin sinadarai na polymer, kuma bioplastics daban-daban suna da tsari daban-daban, don haka ba za'a iya ɗauka cewa bioplastic a cikin muhalli zai rushe cikin sauƙi ba. Hakanan, ana iya haɗa filastik masu narkewa daga man fetur.<ref name=":5"/><ref>{{Cite web |title=Bioplastics (PLA) - World Centric |url=http://www.worldcentric.org/biocompostables/bioplastics |archive-url=https://web.archive.org/web/20190309234733/http://www.worldcentric.org/biocompostables/bioplastics |archive-date=2019-03-09 |access-date=2018-07-15 |website=worldcentric.org}}</ref>
Ya zuwa 2018, bioplastics ya wakilci kusan 2% na fitar da filastik na duniya (> tan miliyan 380). <ref>{{Cite journal |last=Chinthapalli |first=Raj |last2=Skoczinski |first2=Pia |last3=Carus |first3=Michael |last4=Baltus |first4=Wolfgang |last5=de Guzman |first5=Doris |last6=Käb |first6=Harald |last7=Raschka |first7=Achim |last8=Ravenstijn |first8=Jan |date=2019-08-01 |title=Biobased Building Blocks and Polymers—Global Capacities, Production and Trends, 2018–2023 |url=https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/ind.2019.29179.rch |journal=Industrial Biotechnology |volume=15 |issue=4 |pages=237–241 |doi=10.1089/ind.2019.29179.rch |issn=1550-9087 |s2cid=202017074}}</ref> Tare da cigaba da bincike kan bioplastics, saka hannun jari a cikin kamfanonin bioplastic da haɓaka bincike kan filastik na burbushin burbushin halittu, bioplastics suna zama mafi rinjaye a wasu kasuwanni, yayin da fitar da filastik burbushin kuma ke ƙaruwa a hankali.
== Ma'anar IUPAC ==
Ƙungiyar Ƙasashen Duniya ta Pure da Applied Chemistry ta bayyana polymer mai laushi kamar haka:
{{Reflist|2}}
== Aikace-aikacen da aka gabatar ==
[[Fayil:Bio-K_Abfallbeutel_Kompostbeutel_CG.jpg|thumb|Kayayyakin akwatin da akayi daga bioplastics da sauran filastik masu lalacewa]]
Akwai aikace-aikacen kasuwanci kaɗan don bioplastics. Farashi da aiki sun kasance matsala. Misali na Italiya ne, inda jakunkunan filastik masu lalacewa suka zama tilas ga masu siye tun daga 2011 tare da gabatar da takamaiman doka.<ref>{{Cite web |title=Consiglio dei Ministri conferma la messa al bando dei sacchetti di plastica non biodegradabili - Ministero dell'Ambiente e della Tutela del Territorio e del Mare |url=http://www.minambiente.it/comunicati/consiglio-dei-ministri-conferma-la-messa-al-bando-dei-sacchetti-di-plastica-non |website=minambiente.it}}</ref> Baya ga kayan tsari, ana haɓaka bioplastics na lantarki wanda ke alkawarin ɗaukar wutar lantarki.<ref>{{Cite web |last=Suszkiw |first=Jan |date=December 2005 |title=Electroactive Bioplastics Flex Their Industrial Muscle |url=http://www.ars.usda.gov/is/AR/archive/dec05/plastic1205.htm |access-date=2011-11-28 |website=News & Events |publisher=[[USDA]] Agricultural Research Service}}</ref>
Ana amfani da kwayoyin halitta don abubuwan da za'a iya zubar dasu, kamar marufi, kayan kwalliya, tukwane, kwano, da kara.<ref>{{Cite journal |last=Chen |first=G. |last2=Patel |first2=M. |year=2012 |title=Plastics derived from biological sources: Present and future: P technical and environmental review |journal=Chemical Reviews |volume=112 |issue=4 |pages=2082–2099 |doi=10.1021/cr200162d |pmid=22188473}}</ref>
Biopolymers suna samuwa a matsayin murfin takarda maimakon murfin man fetur na yau da kullun.<ref>{{Cite journal |last=Khwaldia |first=Khaoula |last2=Elmira Arab-Tehrany |last3=Stephane Desobry |year=2010 |title=Biopolymer Coatings on Paper Packaging Materials |journal=Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety |volume=9 |issue=1 |pages=82–91 |doi=10.1111/j.1541-4337.2009.00095.x |pmid=33467805 |doi-access=}}</ref>
Bioplastics da ake kira drop-in bioplastics suna da sunadarai iri ɗaya da takwarorinsu na burbushin halittu amma anyi sune daga albarkatun sabuntawa. Misalan sun hada da [[bio-PE]], [[bio-PET]], [[Propylene|bio-propylene]], [[bio-PP]], <ref>{{Cite web |title=Bio-based drop-in, smart drop-in and dedicated chemicals |url=https://www.roadtobio.eu/uploads/news/2017_October/RoadToBio_Drop-in_paper.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102122527/https://www.roadtobio.eu/uploads/news/2017_October/RoadToBio_Drop-in_paper.pdf |archive-date=2020-11-02 |access-date=2020-10-30}}</ref> da kuma biobased nylons. <ref>[https://www.wur.nl/nl/Onderzoek-Resultaten/Onderzoeksinstituten/food-biobased-research/Oplossingen/Duurzame-bioplastics-op-basis-van-hernieuwbare-grondstoffen.htm Duurzame bioplastics op basis van hernieuwbare grondstoffen]</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.bioplastics.guide/ref/bioplastics/what-are-bioplastics/ |title=What are bioplastics? |access-date=2024-07-12 |archive-date=2022-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605220227/http://www.bioplastics.guide/ref/bioplastics/what-are-bioplastics/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Drop in bioplastics2">[https://bioplasticsnews.com/2018/08/28/drop-ins-bioplastics/ Drop in bioplastics]</ref> Ana iya amfani da kayan aikin bioplastics da ke cikin fasaha.<ref>{{Cite web |title=Bio-based drop-in, smart drop-in and dedicated chemicals |url=https://www.roadtobio.eu/uploads/news/2017_October/RoadToBio_Drop-in_paper.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20201102122527/https://www.roadtobio.eu/uploads/news/2017_October/RoadToBio_Drop-in_paper.pdf |archive-date=2020-11-02 |access-date=2020-10-30}}</ref> Hanyar da aka keɓe ta hanyar rayuwa tana ba da damar samar da samfuran da baza'a iya samun su bata hanyar halayen sunadarai na gargajiya kuma suna iya ƙirƙirar samfuran dake da halaye na musamman da mafi girma, idan aka kwatanta da hanyoyin da suka dace da burbushin halittu.<ref name="Drop in bioplastics2" />
== Nau'o'in ==
=== Polysaccharide-based bioplastics ===
==== Gilashin da aka samo asali ====
[[Fayil:Stärke-Packstoff_Pömpel_CG.jpg|thumb|Ruwan kwalliya da akayi daga bioplastics (thermoplastic starch) ]]
Thermoplastic starch yana wakiltar mafi yawan amfani da bioplastic, wanda ya zama kusan kashi 50 cikin 100 na kasuwar bioplastics.<ref>{{Cite web |title=Types of Bioplastic {{!}} InnovativeIndustry.net |url=http://www.innovativeindustry.net/types-of-bioplastic |access-date=2020-07-11 |language=en-US |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409192929/http://www.innovativeindustry.net/types-of-bioplastic |url-status=dead }}</ref> Za'a iya yin fim din bioplastic mai sauƙi a gida ta hanyar gelatinizing starch da kuma Maganin gyare-gyare.<ref>[http://www.instructables.com/id/Make-Potato-Plastic!/ Make Potato Plastic!]. Instructables.com (2007-07-26). Retrieved 2011-08-14.</ref> Tsarkake starch yana iya shan [[danshi]], kuma saboda haka kayan da suka dace don samar da magungunan magunguna ta bangaren magunguna. Koyaya, tsattsarkan kwayoyin halitta masu tsabta suna da rauni. Plasticizer irin su glycerol, glycol, da sorbitol kuma ana iya ƙara su don a iya sarrafa starch ta hanyar thermo-plastically.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Liu |first=Hongsheng |last2=Xie |first2=Fengwei |last3=Yu |first3=Long |last4=Chen |first4=Ling |last5=Li |first5=Lin |date=2009-12-01 |title=Thermal processing of starch-based polymers |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0079670009000653 |journal=Progress in Polymer Science |language=en |volume=34 |issue=12 |pages=1348–1368 |doi=10.1016/j.progpolymsci.2009.07.001 |issn=0079-6700}}</ref> Ana iya daidaita halaye na sakamakon bioplastic (wanda ake kira "thermoplastic starch") don takamaiman buƙatu ta hanyar daidaita adadin waɗannan abubuwan. Ana iya amfani da dabarun sarrafa polymer na al'ada don aiwatar da starch a cikin bioplastic, kamar extrusion, injection molding, matsa lamba molding da kuma warwarewa simintin.<ref name=":1" /> Abubuwan dake tattare da starch bioplastic suna da tasiri sosai ta hanyar amylose / amylopectin ratio. Gabaɗaya, starch mai ƙarfi yana haifar da kyawawan halaye na inji.<ref>{{Cite journal |last=Li |first=Ming |last2=Liu |first2=Peng |last3=Zou |first3=Wei |last4=Yu |first4=Long |last5=Xie |first5=Fengwei |last6=Pu |first6=Huayin |last7=Liu |first7=Hongshen |last8=Chen |first8=Ling |date=2011-09-01 |title=Extrusion processing and characterization of edible starch films with different amylose contents |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0260877411002196 |journal=Journal of Food Engineering |language=en |volume=106 |issue=1 |pages=95–101 |doi=10.1016/j.jfoodeng.2011.04.021 |issn=0260-8774}}</ref> Koyaya, starch mai girma yana da ƙarancin sarrafawa saboda yawan zafin jiki na gelatinization da ƙaranci mai narkewa. <ref>{{Cite journal |last=Liu |first=Hongsheng |last2=Yu |first2=Long |last3=Xie |first3=Fengwei |last4=Chen |first4=Ling |date=2006-08-15 |title=Gelatinization of cornstarch with different amylose/amylopectin content |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0144861706000506 |journal=Carbohydrate Polymers |language=en |volume=65 |issue=3 |pages=357–363 |doi=10.1016/j.carbpol.2006.01.026 |issn=0144-8617 |s2cid=85239192}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Xie |first=Fengwei |last2=Yu |first2=Long |last3=Su |first3=Bing |last4=Liu |first4=Peng |last5=Wang |first5=Jun |last6=Liu |first6=Hongshen |last7=Chen |first7=Ling |date=2009-05-01 |title=Rheological properties of starches with different amylose/amylopectin ratios |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0733521009000083 |journal=Journal of Cereal Science |language=en |volume=49 |issue=3 |pages=371–377 |doi=10.1016/j.jcs.2009.01.002 |issn=0733-5210}}</ref>
Sau dayawa ana haɗa kwayoyin halitta na Starch tare da polyesters masu lalacewa don samar da starch / polylactic acid, <ref>{{Cite journal |last=Khalid |first=Saud |last2=Yu |first2=Long |last3=Meng |first3=Linghan |last4=Liu |first4=Hongsheng |last5=Ali |first5=Amjad |last6=Chen |first6=Ling |year=2017 |title=Poly(lactic acid)/starch composites: Effect of microstructure and morphology of starch granules on performance |journal=Journal of Applied Polymer Science |volume=134 |issue=46 |page=45504 |doi=10.1002/app.45504}}</ref> starch / polykrolactone <ref>{{Cite web |title=Starch based Bioplastic Manufacturers and Suppliers |url=http://bioplasticsonline.net/2010/06/starch-based-bioplastic-manufacturers-and-suppliers/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814061041/http://bioplasticsonline.net/2010/06/starch-based-bioplastic-manufacturers-and-suppliers/ |archive-date=August 14, 2011 |website=bioplasticsonline.net}}</ref> ko starch / Ecoflex <ref>{{Cite web |last=Sherman |first=Lilli Manolis |date=1 July 2008 |title=Enhancing biopolymers: additives are needed for toughness, heat resistance & processability. |url=https://www.ptonline.com/articles/enhancing-biopolymers-additives-are-needed-for-toughness-heat-resistance-processability |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417023038/https://www.ptonline.com/articles/enhancing-biopolymers-additives-are-needed-for-toughness-heat-resistance-processability |archive-date=17 April 2016 |website=Plastics Technology}}</ref> (polybutylene adipate-co-terephthalate wanda BASF <ref>{{Cite web |title=BASF announces major bioplastics production expansion |url=http://bioplastic-innovation.com/2008/04/22/basf-announces-major-bioplastics-production-expansion/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120331122532/http://bioplastic-innovation.com/2008/04/22/basf-announces-major-bioplastics-production-expansion/ |archive-date=2012-03-31 |access-date=2011-08-31}}</ref> ya samar). Ana amfani da waɗannan cakuda don aikace-aikacen masana'antu kuma ana iya yin compostable. Sauran masu samarwa, kamar Roquette, sun haɓaka wasu cakuda starch / polyolefin. Wadannan cakuda ba su da biodegradable, amma suna da ƙananan sawun carbon fiye da filastik na man fetur da akayi amfani da su don aikace-aikace iri ɗaya.<ref>{{Cite web |title=Roquette, nouvel acteur sur le marché des plastiques, lance GAÏALENE®: une gamme innovante de plastique végétal |url=http://bioplastic-innovation.com/2010/10/16/roquette-nouvel-acteur-sur-le-marche-des-plastiques-lance-gaialene%C2%AE-une-gamme-innovante-de-plastique-vegetal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120331122551/http://bioplastic-innovation.com/2010/10/16/roquette-nouvel-acteur-sur-le-marche-des-plastiques-lance-gaialene%C2%AE-une-gamme-innovante-de-plastique-vegetal/ |archive-date=2012-03-31 |access-date=2011-08-31}}</ref>
Starch yana da arha, mai yawa, kuma mai sabuntawa.
Fim din da aka samo asali (wanda akafi amfani dashi don dalilai na marufi) galibi ana yin su ne daga starch da aka gauraya da polyesters na thermoplastic don samar da kayayyakin biodegradable da compostable. Ana ganin waɗannan fina-finai musamman a cikin kayan masarufi na mujallu da fina-ffinai. A cikin Kunshin abinci, ana ganin waɗannan fina-finai a matsayin burodi ko jakar 'ya'yan itace da kayan lambu. Ana amfani da jaka masu hadawa tare da wannan fina-finai a cikin zaɓaɓɓen tattara sharar gida. Bugu da ƙari, ana iya amfani da fina-finai na starch a matsayin takarda.<ref name="StarchPlasticsPaperUsda">{{Cite web |last=Avant |first=Sandra |date=April 2017 |title=Better Paper, Plastics With Starch |url=https://agresearchmag.ars.usda.gov/2017/apr/starch/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181214152835/https://agresearchmag.ars.usda.gov/2017/apr/starch/ |archive-date=2018-12-14 |access-date=2018-12-14 |publisher=USDA}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Cate |first=Peter |date=January 2017 |title=Collaboration delivers better results |journal=Reinforced Plastics |volume=61 |issue=1 |pages=51–54 |doi=10.1016/j.repl.2016.09.002 |issn=0034-3617}}</ref>
An yi nazarin nanocomposites na Starch-based a ko'ina, suna nuna ingantaccen kayan aikin inji, kwanciyar hankali na zafi, juriya na danshi, da kuma kayan shingen gas.<ref>{{Cite journal |last=Xie |first=Fengwei |last2=Pollet |first2=Eric |last3=Halley |first3=Peter J. |last4=Avérous |first4=Luc |date=2013-10-01 |title=Starch-based nano-biocomposites |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0079670013000439 |journal=Progress in Polymer Science |series=Progress in Bionanocomposites: from green plastics to biomedical applications |language=en |volume=38 |issue=10 |pages=1590–1628 |doi=10.1016/j.progpolymsci.2013.05.002 |issn=0079-6700}}</ref>
==== Gilashin dake dauke da cellulose ====
[[Fayil:Bio-K_Blister_CG.jpg|thumb|Blisin kunshe-kunshe da akayi da cellulose acetate, bioplastic]]
Cellulose bioplastics galibi sune cellulose esters (ciki har da cellulose acetate da nitrocellulose) da abubuwan da suka samo asali, gami da celluloid.
Cellulose na iya zama thermoplastic lokacin da aka canza shi sosai. Misali na wannan shine cellulose acetate, wanda yake da tsada sabili da haka ba'a amfani dashi don marufi. Koyaya, fiber na cellulosic da aka kara zuwa starches na iya inganta kaddarorin inji, permeability ga gas, da juriya na ruwa saboda kasancewa ƙasa da hydrophilic fiye da starch.
Wata kungiya a Jami'ar Shanghai ta sami damar gina sabon filastik mai kore wanda ya dogara da cellulose ta hanyar hanyar da ake kira matsin zafi.<ref>{{Cite journal |last=Song |first=Na |last2=Hou |first2=Xingshuang |last3=Chen |first3=Li |last4=Cui |first4=Siqi |last5=Shi |first5=Liyi |last6=Ding |first6=Peng |date=2017-05-16 |title=A Green Plastic Constructed from Cellulose and Functionalized Graphene with High Thermal Conductivity |journal=ACS Applied Materials & Interfaces |volume=9 |issue=21 |pages=17914–17922 |doi=10.1021/acsami.7b02675 |issn=1944-8244 |pmid=28467836}}</ref>
=== Gilashin dake da tushen furotin ===
[[Fayil:Edible_packaging_film.jpg|thumb|Cigaban fim din casein mai cin abinci a USDA <ref>{{Cite journal |last=OBrien |date=February 2018 |title=That's a Wrap: Edible Food Wraps from ARS |url=https://agresearchmag.ars.usda.gov/2018/feb/wraps/#printdiv |journal=USDA Agricultural Research |page=22 |access-date=4 December 2021}}</ref>]]
Bioplastics za'a iyayin su daga sunadarai daga tushe daban-daban. Misali, gluten na alkama da casein suna nuna kyawawan halaye a matsayin albarkatun kasa don polymers daban-daban masu lalacewa.<ref>{{Cite journal |last=Song |first=J. H. |last2=Murphy |first2=R. J. |last3=Narayan |first3=R. |last4=Davies |first4=G. B. H. |date=2009-07-27 |title=Biodegradable and compostable alternatives to conventional plastics |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=364 |issue=1526 |pages=2127–2139 |doi=10.1098/rstb.2008.0289 |issn=0962-8436 |pmc=2873018 |pmid=19528060}}</ref>
Bugu da ƙari, ana ɗaukar furotin soya a matsayin wani tushen bioplastic. Anyi amfani da sunadarai na soya a cikin samar da filastik sama da shekaru ɗari. Misali, bangarorin jiki na motar Ford ta asali anyi su ne da filastik na soya.<ref>{{Cite journal |last=Ralston |first=Brian E. |last2=Osswald |first2=Tim A. |date=February 2008 |title=The History of Tomorrow's Materials: Protein-Based Biopolymers |journal=Plastics Engineering |volume=64 |issue=2 |pages=36–40 |doi=10.1002/j.1941-9635.2008.tb00292.x |issn=0091-9578}}</ref>
Akwai matsaloli tare da amfani da filastik na soya mai gina jiki saboda ƙarancin ruwa da tsada mai yawa. Sabili da haka, samar da cakuda furotin soya tare da wasu polyesters masu lalacewa da suka riga sun kasance yana inganta ƙwarewar ruwa da tsada.<ref>{{Cite journal |last=Zhang |first=Jinwen |last2=Jiang |first2=Long |last3=Zhu |first3=Linyong |last4=Jane |first4=Jay-lin |last5=Mungara |first5=Perminus |date=May 2006 |title=Morphology and Properties of Soy Protein and Polylactide Blends |url=http://lib.dr.iastate.edu/fshn_ag_pubs/108 |journal=Biomacromolecules |volume=7 |issue=5 |pages=1551–1561 |doi=10.1021/bm050888p |issn=1525-7797 |pmid=16677038}}</ref>
=== Wasu polyesters na aliphatic ===
Aliphatic biopolyesters galibi polyhydroxyalkanoates (PHAs) ne kamar poly-3-hydroxybutyrate (PHB), polyhydrexyvalerate (PHV) da polyhydроxyhexanoate (PHH).
==== Polylactic acid (PLA) ====
[[Fayil:Mulch_Film_made_of_PLA-Blend_Bio-Flex.jpg|left|thumb|Fim din Mulch da aka yi da Polylactic acid (PLA) -blend bio-flex]]
Polylactic acid (PLA) filastik ne mai haske wanda aka samar daga [[masara]] <ref name="smithsonianmag.com">{{Cite web |title=History, Travel, Arts, Science, People, Places |url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/plastic.html |website=smithsonianmag.com}}</ref> ko dextrose . A saman, yana kama da filastik na al'ada na petrochemical kamar PS. An samo shine daga tsire-tsire, kuma yana raguwa a ƙarƙashin yanayin masana'antu. Abin takaici, yana nuna ƙarfin tasirin ƙasa, ƙarfin zafi, da kuma abubuwan shingen (toshe jigilar iska a fadin membrane) idan aka kwatanta da filastik marasa lalacewa. Haɗuwa da PLA yawanci suna zuwa a cikin nau'ikan granulates. Ana amfani da PLA a kan iyakantaccen sikelin don samar da fina-finai, fiber, kwantena na filastik, kofuna, da kwalabe. PLA kuma shine mafi yawan nau'in filastik da akayi amfani dashi don yin samfurin igiya a cikin na'urorin bugawa na 3D.
==== Poly-3-hydroxybutyrate ====
biopolymer poly-3-hydroxybutyrate (PHB) polyester ne wanda wasu kwayoyin cuta ke samar da glucose, starch na masara <ref name="bioplastic-innovation.com">{{Cite web |title=Mirel: PHAs grades for Rigid Sheet and Thermoforming |url=http://bioplastic-innovation.com/2011/06/08/mirel-phas-grades-for-rigid-sheet-and-thermoforming/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120331122556/http://bioplastic-innovation.com/2011/06/08/mirel-phas-grades-for-rigid-sheet-and-thermoforming/ |archive-date=2012-03-31 |access-date=2011-08-31}}</ref> ko ruwa mai guba. <ref name="ReferenceA">{{Cite web |title=Micromidas is using carefully constructed populations of bacteria to convert organic waste into bio-degradable plastics. |url=http://bioplastic-innovation.com/2011/07/29/micromidas-is-using-carefully-constructed-populations-of-bacteria-to-convert-organic-waste-into-bio-degradable-plastics/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111023230713/http://bioplastic-innovation.com/2011/07/29/micromidas-is-using-carefully-constructed-populations-of-bacteria-to-convert-organic-waste-into-bio-degradable-plastics/ |archive-date=October 23, 2011}}</ref> Halayensa suna kama da na polypropylene (PP). Fitar da PHB yana ƙaruwa. Masana'antar [[sukari]] ta [[Amurka ta Kudu|Kudancin Amurka]], alal misali, ta yanke shawarar fadada samar da PHB zuwa sikelin masana'antu. PHB ya bambanta da farko ta hanyar halaye na jiki. Ana iya sarrafa shi a cikin fim mai haske tare da narkewa sama da digiri 130 na Celsius, kuma yana iya lalacewa batare da raguwa ba.
=== Polyhydroxyalkanoates ===
Polyhydroxyalkanoates (PHA) sune polyesters na layi wanda aka samar a cikin yanayi ta hanyar fermentation na [[sukari]] ko lipids. Kwayoyin cuta ne ke samar da su don adana carbon da makamashi. A cikin samar da masana'antu, ana cire polyester kuma an tsarkake shi daga ƙwayoyin cuta ta hanyar inganta yanayin fermentation na sukari. Fiye da 150 daban-daban monomers za'a iya haɗawa a cikin wannan iyali don ba da kayan dake da kyawawan halaye daban-daban. PHA yafi ductile kuma bashi da ƙarfi fiye da sauran filastik, kuma yana da biodegradable. Ana amfani da waɗannan filastik a masana'antar kiwon lafiya.
=== Kashewa 11 ===
PA 11 wani abu ne wanda aka samo daga man fetur. An kuma san shi a ƙarƙashin sunan kasuwanci Rilsan B, wanda Arkema ke kasuwanci. PA 11 na cikin dangin polymers na fasaha kuma ba biodegradable ba ne. Abubuwan dake ciki suna kama da na PA 12, kodayake ana rage hayaki na iskar gas da amfani da albarkatun da baza'a iya sabuntawa ba yayin samar da shi. Har ila yau, juriya ta zafi ta fi ta PA 12. Ana amfani dashi a cikin aikace-aikace masu inganci kamar layin man fetur na mota, bututun iska na pneumatic, bututun kebul na lantarki, bututun mai da gas mai sassauƙa, bututun ruwa na sarrafawa, takalma na wasanni, kayan aikin lantarki, da catheters.
Irin wannan filastik shine Polyamide 410 (PA 410), wanda aka samo kashi 70% daga man castor, a ƙarƙashin sunan kasuwanci EcoPaXX, wanda DSM ke kasuwanci.<ref name="EcoPaXX">{{Cite web |title=Home |url=http://www.dsm.com/en_US/cworld/public/media/pages/press-releases/19_10_dsm_launches_bio_based_performance_materials_for_automotive_industry.jsp |website=dsm.com}}</ref>PA 410 babban polyamide ne wanda ya haɗu da fa'idodin babban narkewa (kimanin 250 °C), ƙarancin danshi da kyakkyawan juriya ga abubuwa masu sinadarai daban-daban.
=== Polyethylene da aka samo daga kwayoyin halitta ===
{{Plastics}}Tsarin gini na asali (monomer) na [[polyethylene]] shine ethylene . Ethylene yana da kama da, kuma ana iya samo shi daga ethanol, wanda za'a iya samar dashi ta hanyar fermentation na kayan aikin gona kamar sukari ko masara. Polyethylene da aka samo daga kwayoyin halitta yana da kama da polyethylene na gargajiya - ba ya lalacewa amma ana iya sake amfani dashi. Kungiyar sunadarai ta Brazil tayi iƙirarin cewa ta amfani da hanyar samar da polyethylene daga sukari ethanol kamawa (yana cirewa daga muhalli) tan 2.15 na CO a kowace tan na Green Polyethylene da aka samar
=== Abinci da aka canza ta hanyar kwayar halitta ===
Tare da masara na GM kasancewa abinci na yau da kullun, ba abin mamaki bane cewa anyi wasu kwayoyin halitta daga wannan.
A karkashin fasahar masana'antar bioplastics akwai samfurin "masana'antar shuka", wanda ke amfani da amfanin gona da aka canza kwayoyin halitta ko kwayoyin halitta don inganta inganci.
=== Polyhydroxyurethanes ===
Rashin polyamines da cyclic carbonates suna samar da polyhydroxyurethanes . <ref name="From Petrochemical Polyurethanes to Biobased Polyhydroxyurethanes">{{Cite journal |last=Nohra |first=Bassam |last2=Laure Candy |last3=Jean-Francois Blanco |last4=Celine Guerin |last5=Yann Raoul |last6=Zephirin Mouloungui |year=2013 |title=From Petrochemical Polyurethanes to Biobased Polyhydroxyurethanes |url=https://oatao.univ-toulouse.fr/9942/1/Nohra_9942.pdf |journal=Macromolecules |volume=46 |issue=10 |pages=3771–3792 |bibcode=2013MaMol..46.3771N |doi=10.1021/ma400197c |access-date=2024-07-12 |archive-date=2020-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918232716/https://oatao.univ-toulouse.fr/9942/1/Nohra_9942.pdf |url-status=dead }}</ref> Ba kamar polyurethanes da aka haɗa da giciye ba, polyhydroxyurethanes dake da alaƙa da giciye suna da ka'ida mai sauƙi ga sake amfani da sake sarrafawa ta hanyar halayen transcarbamoylation.<ref name="Mechanically Activated, Catalyst-Free Polyhydroxyurethane Vitrimers">{{Cite journal |last=Fortman |first=David J. |last2=Jacob P. Brutman |last3=[[Christopher J. Cramer]] |last4=Marc A. Hillmyer |last5=William R. Dichtel |year=2015 |title=Mechanically Activated, Catalyst-Free Polyhydroxyurethane Vitrimers |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=137 |issue=44 |pages=14019–14022 |doi=10.1021/jacs.5b08084 |pmid=26495769 |doi-access=free}}</ref>
=== Polymers da aka samo daga lipid ===
An kirkiro nau'ikan bioplastic dayawa daga kitse da mai da aka samo daga shuka da dabba.<ref>{{Cite journal |last=Meier |first=Michael A. R. |last2=Metzger |first2=Jürgen O. |last3=Schubert |first3=Ulrich S. |date=2007-10-02 |title=Plant oil renewable resources as green alternatives in polymer science |journal=Chemical Society Reviews |volume=36 |issue=11 |pages=1788–802 |doi=10.1039/b703294c |issn=1460-4744 |pmid=18213986}}</ref> Polyurethanes, <ref>{{Cite journal |last=Floros |first=Michael |last2=Hojabri |first2=Leila |last3=Abraham |first3=Eldho |last4=Jose |first4=Jesmy |last5=Thomas |first5=Sabu |last6=Pothan |first6=Laly |last7=Leao |first7=Alcides Lopes |last8=Narine |first8=Suresh |year=2012 |title=Enhancement of thermal stability, strength and extensibility of lipid-based polyurethanes with cellulose-based nanofibers |journal=Polymer Degradation and Stability |volume=97 |issue=10 |pages=1970–1978 |doi=10.1016/j.polymdegradstab.2012.02.016}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Pillai |first=Prasanth K. S. |last2=Floros |first2=Michael C. |last3=Narine |first3=Suresh S. |date=2017-07-03 |title=Elastomers from Renewable Metathesized Palm Oil Polyols |journal=ACS Sustainable Chemistry & Engineering |volume=5 |issue=7 |pages=5793–5799 |doi=10.1021/acssuschemeng.7b00517}}</ref> polyesters, <ref>{{Cite journal |last=Can |first=E. |last2=Küsefoğlu |first2=S. |last3=Wool |first3=R. P. |date=2001-07-05 |title=Rigid, thermosetting liquid molding resins from renewable resources. I. Synthesis and polymerization of soy oil monoglyceride maleates |journal=Journal of Applied Polymer Science |volume=81 |issue=1 |pages=69–77 |doi=10.1002/app.1414 |issn=1097-4628}}</ref> epoxy resins <ref>{{Cite journal |last=Stemmelen |first=M. |last2=Pessel |first2=F. |last3=Lapinte |first3=V. |last4=Caillol |first4=S. |last5=Habas |first5=J.-P. |last6=Robin |first6=J.-J. |date=2011-06-01 |title=A fully biobased epoxy resin from vegetable oils: From the synthesis of the precursors by thiol-ene reaction to the study of the final material |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00587993/file/JPOLSCI.pdf |journal=Journal of Polymer Science Part A: Polymer Chemistry |volume=49 |issue=11 |pages=2434–2444 |bibcode=2011JPoSA..49.2434S |doi=10.1002/pola.24674 |issn=1099-0518 |s2cid=78089334}}</ref> da wasu nau'ikan polymers an haɓaka su tare da kwatankwacin kaddarorin kayan mai. Cigaban da aka samu kwanan nan na olefin metathesis ya buɗe nau'ikan abinci iri-iri zuwa sauya tattalin arziki zuwa biomonomers da polymers.<ref>{{Cite journal |last=Meier |first=Michael A. R. |date=2009-07-21 |title=Metathesis with Oleochemicals: New Approaches for the Utilization of Plant Oils as Renewable Resources in Polymer Science |journal=Macromolecular Chemistry and Physics |volume=210 |issue=13–14 |pages=1073–1079 |doi=10.1002/macp.200900168 |issn=1521-3935 |doi-access=free}}</ref> Tare da karuwar samar da man kayan lambu na gargajiya da kuma man fetur da aka samo daga microalgae mai arha, akwai babbar damar ci gaba a wannan yanki.<ref>{{Cite journal |last=Mata |first=Teresa M. |last2=Martins |first2=António A. |last3=Caetano |first3=Nidia. S. |year=2010 |title=Microalgae for biodiesel production and other applications: A review |journal=Renewable and Sustainable Energy Reviews |volume=14 |issue=1 |pages=217–232 |doi=10.1016/j.rser.2009.07.020 |s2cid=15481966 |hdl-access=free}}</ref>
== Tasirin muhalli ==
[[Fayil:Bottle_made_from_Cellulose_Acetate_Biograde.JPG|thumb|Gilashin da aka yi da cellulose acetate biograde]]
Ana amfani da kayan aiki irin su starch, cellulose, itace, sukari da biomass a matsayin maye gurbin albarkatun man fetur don samar da bioplastics; wannan ya sa samar da bioplatics ya zama aiki mai ɗorewa idan aka kwatanta da samar da filastik na al'ada.<ref name="Gironi and Piemonte">Gironi, F., and Vincenzo Piemonte. "Bioplastics and Petroleum-Based Plastics: Strengths and Weaknesses." Energy Sources, Part A: Recovery, Utilization and Environmental Effects, vol. 33, no. 21, 2011, pp. 1949–59, doi:10.1080/15567030903436830.</ref> Sau dayawa ana muhawara game da tasirin muhalli na bioplastics, saboda akwai ma'auni daban-daban don "kore" (misali, amfani da ruwa, amfani da makamashi, sare daji, biodegradation, da dai sauransu). <ref>Yates, Madeleine R., and Claire Y. Barlow. "Life Cycle Assessments of Biodegradable, Commercial Biopolymers - A Critical Review." Resources, Conservation and Recycling, vol. 78, Elsevier B.V., 2013, pp. 54–66, doi:10.1016/j.resconrec.2013.06.010.</ref> <ref name="BiodegradableEnvironmentalImpactAxion">{{Cite web |date=6 February 2018 |title=Are biodegradable plastics better for the environment? |url=https://axiongroup.co.uk/news/biodegradable-plastics-better-environment/ |access-date=2018-12-14 |publisher=Axion}}</ref><ref name="BiodegradableImpactMiles">{{Cite web |last=Miles |first=Lindsay |date=22 March 2018 |title=Biodegradable Plastic: Is It Really Eco-Friendly? |url=https://treadingmyownpath.com/2018/03/22/biodegradable-plastic-is-it-really-eco-friendly/ |access-date=2018-12-14}}</ref> Saboda haka tasirin muhalli na bioplastic ana rarraba shi cikin amfani da makamashi mara sabuntawa, canjin yanayi, eutrophication da acid.<ref name="Weis et al">Weiss, Martin, et al. "A Review of the Environmental Impacts of Biobased Materials." Journal of Industrial Ecology, vol. 16, no. SUPPL.1, 2012, doi:10.1111/j.1530-9290.2012.00468.x.</ref> Samar da kwayoyin halitta yana rage fitar da iskar gas kuma yana rage amfani da makamashi mara sabuntawa.<ref name="Gironi and Piemonte" /> Kamfanoni a duk duniya zasu iya kara dorewar muhalli na samfuran su ta hanyar amfani da bioplastics <ref>Brockhaus, Sebastian, et al. "A Crossroads for Bioplastics: Exploring Product Developers' Challenges to Move beyond Petroleum-Based Plastics." Journal of Cleaner Production, vol. 127, Elsevier Ltd, 2016, pp. 84–95, doi:10.1016/j.jclepro.2016.04.003.
</ref>
Kodayake bioplastics suna adana karin makamashi wanda baza'a iya sabuntawa ba fiye da filastik na al'ada kuma suna fitar da ƙananan iskar gas idan aka kwatanta da filastic na al'adu, bioplastics suma suna da mummunan tasirin muhalli kamar eutrophication da acidization.<ref name="Weis et al">Weiss, Martin, et al. "A Review of the Environmental Impacts of Biobased Materials." Journal of Industrial Ecology, vol. 16, no. SUPPL.1, 2012, doi:10.1111/j.1530-9290.2012.00468.x.</ref> Bioplastics suna haifar da mafi girman yiwuwar eutrophication fiye da filastik na al'ada.<ref name="Weis et al" /> Samar da kwayoyin halitta a lokacin ayyukan noma na masana'antu yana haifar da nitrate da phosphate don tacewa cikin jikin ruwa; wannan yana haifar da eutrophication, tsarin da jiki na ruwa ke samun wadataccen abinci mai gina jiki.<ref name="Weis et al" /> Eutrophication barazana ce ga albarkatun ruwa a duniya tun lokacin da yake haifar da fure mai cutarwa wanda ke haifar da wuraren da suka mutu na oxygen, yana kashe dabbobin ruwa.<ref>Sinha, E., et al. "Eutrophication Will Increase during the 21st Century as a Result of Precipitation Changes." Science, vol. 357, no. July, 2017, pp. 405–08.</ref> Bioplastics kuma suna kara yawan acid.<ref name="Weis et al" /> Babban karuwa a cikin eutrophication da acidisation wanda bioplastics ya haifar ya haifar da amfani da taki na sinadarai a cikin noman albarkatun kasa masu sabuntawa don samar da bioplastics.<ref name="Gironi and Piemonte">Gironi, F., and Vincenzo Piemonte. "Bioplastics and Petroleum-Based Plastics: Strengths and Weaknesses." Energy Sources, Part A: Recovery, Utilization and Environmental Effects, vol. 33, no. 21, 2011, pp. 1949–59, doi:10.1080/15567030903436830.</ref>
Sauran tasirin muhalli na bioplastics sun haɗa da yin amfani da ƙananan ƙwayoyin cuta na ɗan adam da na ƙasa da kuma yiwuwar cutar kansa idan aka kwatanta da filastik na al'ada.<ref name="Weis et al">Weiss, Martin, et al. "A Review of the Environmental Impacts of Biobased Materials." Journal of Industrial Ecology, vol. 16, no. SUPPL.1, 2012, doi:10.1111/j.1530-9290.2012.00468.x.</ref> Koyaya, bioplastics suna yin amfani da mafi girman ecotoxicity na ruwa fiye da kayan al'ada.<ref name="Weis et al" /> Bioplastics da sauran kayan da suka danganci halittu suna kara raguwar ozone na stratospheric idan aka kwatanta da filastik na al'ada; wannan shine sakamakon fitar da nitrous oxide yayin aikace-aikacen taki yayin aikin gona na masana'antu don samar da biomass.<ref name="Weis et al" /> takin zamani yana ƙara hayakin nitrous oxide musamman lokacin da amfanin gona ba ya buƙatar duk nitrogen.<ref>Rosas, Francisco, et al. "Nitrous Oxide Emission Reductions from Cutting Excessive Nitrogen Fertilizer Applications." Climatic Change, vol. 132, no. 2, 2015, pp. 353–67, doi:10.1007/s10584-015-1426-y.</ref> Ƙananan tasirin muhalli na bioplastics sun haɗa da guba ta hanyar amfani da magungunan ƙwayoyin cuta a kan amfanin gona da akayi amfani dasu don yin bioplastics.<ref name="Gironi and Piemonte">Gironi, F., and Vincenzo Piemonte. "Bioplastics and Petroleum-Based Plastics: Strengths and Weaknesses." Energy Sources, Part A: Recovery, Utilization and Environmental Effects, vol. 33, no. 21, 2011, pp. 1949–59, doi:10.1080/15567030903436830.</ref> Bioplastics kuma suna haifar da hayakin carbon dioxide daga motocin girbi.<ref name="Gironi and Piemonte" /> Sauran ƙananan tasirin muhalli sun haɗa da yawan amfani da ruwa don noma, rushewar ƙasa, asarar carbon na ƙasa da asarar halittu masu yawa, kuma galibi sakamakon amfani da ƙasa ne da ke da alaƙa da bioplastics.<ref name="Weis et al" /> Amfani da ƙasa don samar da kwayoyin halitta yana haifar da ɓacewar carbon kuma yana ƙara farashin carbon yayin karkatar da ƙasa daga amfanin dake akwai <ref>Gironi, F., and Vincenzo Piemonte. "Land-Use Change Emissions: How Green Are the Bioplastics?" Environmental Progress & Sustainable Energy, vol. 30, no. 4, 2010, pp. 685–691, doi:10.1002/ep.10518.</ref>
Kodayake bioplastics suna da fa'ida sosai saboda suna rage amfani da baza'a iya sabuntawa bada kuma fitar da GHG, suna kuma shafar muhalli ta hanyar amfani da ƙasa da ruwa, ta amfani da maganin ƙwayoyin cuta da taki, eutrophication da acidization; saboda haka fifiko na mutum ga ko dai bioplastics ko filastik na al'ada ya dogara da abinda mutum ya ɗauka mafi mahimmancin tasirin muhalli.<ref name="Gironi and Piemonte">Gironi, F., and Vincenzo Piemonte. "Bioplastics and Petroleum-Based Plastics: Strengths and Weaknesses." Energy Sources, Part A: Recovery, Utilization and Environmental Effects, vol. 33, no. 21, 2011, pp. 1949–59, doi:10.1080/15567030903436830.</ref>
Wani batu tare da bioplastics, shine cewa wasu bioplastics ana yin su ne daga sassan amfanin gona masu cin abinci. Wannan yana sa bioplastics su yi gasa da samar da abinci saboda amfanin gona da ke samar da bioplastics ana iya amfani da su don ciyar da mutane.<ref name="Cho">{{Cite web |last=Cho |first=Renee |title=The truth about bioplastics |url=https://phys.org/news/2017-12-truth-bioplastics.html |access-date=31 October 2021 |website=phys.org |language=en}}</ref> Wadannan bioplastics ana kiransu "1st generation feedstock bioplastics".Bioplastics na ƙarni na 2 suna amfani da amfanin gona wanda ba abinci ba (abinci na cellulosic) ko kayan sharar gida daga kayan shararru na ƙarni 1 (misali man kayan lambu). Bioplastics na ƙarni na uku suna amfani da algae a matsayin kayan abinci.<ref>[https://bioplasticsnews.com/2018/09/12/bioplastic-feedstock-1st-2nd-and-3rd-generations/ Bioplastic Feedstock 1st, 2nd and 3rd Generations]</ref>
=== Biodegradation na Bioplastics ===
{{Packaging}}
[[Fayil:Air_Pillow_made_of_PLA-Blend_Bio-Flex.jpg|thumb|Kunshin matashin iska da akayi da PLA-blend bio-flex]]
Biodegradation na kowane filastik tsari ne wanda ke faruwa a tsayayyen / ruwa inda enzymes a cikin ruwa suka lalata tsayayyen.<ref>Degli-Innocenti, Francesco. "Biodegradation of Plastics and Ecotoxicity Testing: When Should It Be Done." Frontiers in Microbiology, vol. 5, no. SEP, 2014, pp. 1–3, doi:10.3389/fmicb.2014.00475.</ref> Wasu nau'ikan bioplastics da filastik na al'ada dake dauke da kari suna iya lalacewa.<ref>Gómez, Eddie F., and Frederick C. Michel. "Biodegradability of Conventional and Bio-Based Plastics and Natural Fiber Composites during Composting, Anaerobic Digestion and Long-Term Soil Incubation." Polymer Degradation and Stability, vol. 98, no. 12, 2013, pp. 2583–2591., doi:10.1016/j.polymdegradstab.2013.09.018.</ref> Bioplastics suna iya lalacewa a cikin mahalli daban-daban saboda haka sunfi karɓa fiye da filastik na al'ada.<ref name="Emadian et al">Emadian, S. Mehdi, et al. "Biodegradation of Bioplastics in Natural Environments." Waste Management, vol. 59, Elsevier Ltd, 2017, pp. 526–36, doi:10.1016/j.wasman.2016.10.006.</ref> Biodegradability na bioplastics yana faruwa a ƙarƙashin yanayi daban-daban na muhalli ciki har da ƙasa, yanayin ruwa da takin mai.<ref name="Emadian et al" /> Dukkanin tsari da abun dake ciki na biopolymer ko bio-composite suna da tasiri a kan tsarin biodegradation, saboda haka canza abun da ke cikinsa da tsari na iya kara biodegradability.<ref name="Emadian et al" /> Ƙasa da takin mai a matsayin yanayin muhalli sunfi dacewa a cikin biodegradation saboda yawan bambancin microbial.<ref name="Emadian et al" /> Compoosting ba wai kawai biodegrades bioplastics yadda ya kamata ba amma kuma yana rage fitar da iskar gas.<ref name="Emadian et al" /> Biodegradability na bioplastics a cikin mahalli mai narkewa za a iya inganta ta hanyar ƙara karin sukari mai narkewar da kara yawan zafin jiki.<ref name="Emadian et al" /> Yanayin ƙasa a gefe guda suna da babban bambancin microorganisms wanda ke sauƙaƙa lalacewar bioplastics.<ref name="Emadian et al" /> Koyaya, bioplastics a cikin yanayin ƙasa suna buƙatar yanayin zafi mafi girma da kuma lokaci mai tsawo don biodegrade.<ref name="Emadian et al" /> Wasu kwayoyin halitta sun lalace yadda ya kamata a cikin ruwa da tsarin ruwa; duk da haka, wannan yana haifar da haɗari ga yanayin halittu na ruwa da ruwa mai laushi.<ref name="Emadian et al" /> Saboda haka daidai ne a kammala cewa biodegradation na bioplastics a cikin ruwa jiki wanda ke haifar da mutuwar ruwa da ruwa mara lafiya ana iya lura da shi a matsayin daya daga cikin mummunar tasirin muhalli na bioplastic.
== Bioplastics don kayan gini ==
Ma'anar bioplastics ta samo asali ne daga farkon karni na 20. Koyaya, gagarumin cigaba yafaru a cikin shekarun 1980 da 1990 lokacin da masu bincike suka fara haɓaka filastik masu narkewa daga tushen halitta. Masana'antar gine-gine ta fara lura da yiwuwar bioplastics a ƙarshen 2000s, wanda aka motsa ta hanyar turawa ta duniya don ayyukan gine-gine masu kyau.
A cikin 'yan shekarun nan, bioplastics sun ga ci gaba mai yawa dangane da dorewa, tsada-tasiri, da aiki. Sabbin abubuwa a cikin cakuda biopolymer da sinadarai sun sanya bioplastics sunfi dacewa da aikace-aikacen gini, daga rufi zuwa kayan aikin tsari.
=== Aikace-aikacen A Ginin ===
; Rufewa
: Ana iya amfani da kwayoyin halitta don ƙirƙirar kayan kariya masu inganci da muhalli. Polylactic acid (PLA) da polyhydroxyalkanoates (PHA) ana amfani da su don wannan dalili saboda yanayin zafi da biodegradability.<ref>https://www.ecbf.vc/biodegradable-bioplastics</ref>
; Gidauniyar ƙasa
: Abubuwan dake tattare da halittu, kamar waɗanda aka yi daga PLA da fiber na halitta, suna bada madaidaiciya da ɗorewa ga kayan ado na gargajiya. Suna da daraja musamman saboda ƙananan sawun carbon da sake amfani dasu.
; Panels da Rufewa
: Binciken Bioplastic, wanda akayi daga cakuda fiber na halitta da biopolymers, suna bada zaɓi mai kyau don rufe bango da rarraba. Wadannan kayan suna da sauƙi, masu ɗorewa, kuma ana iya tsara su don kwaikwayon kayan gargajiya kamar itace ko dutse.
; Ayyuka
: Ana amfani da kwayoyin halitta a cikin tsari don simintin simintin. Suna bada fa'idodi dangane da sake amfani, rage nauyi, da rage tasirin muhalli idan aka kwatanta da kayan al'ada.<ref>https://plasticconcreteformwork.com/environmental-benefits-of-plastic-formwork-in-concrete-construction/</ref>
; Ƙarfafawa
: Za'a iya amfani da sinadaran Bioplastic da aka ƙarfafa tare da fiber na halitta ko wasu kayan aiki a aikace-aikacen tsari, suna bada madadin mai ɗorewa ga ƙarfe ko fiberglass.
=== Fa'idodin Bioplastics a cikin Gine-gine Tasirin Muhalli ===
; Rage sawun carbon
: Bioplastics an samo su ne daga hanyoyin sabuntawa, wanda ke rage sawun carbon na kayan gini.
; Rashin lalacewa
: Yawancin bioplastics suna iya lalacewa, wanda ke taimakawa wajen rage sharar gida da gurɓata muhalli a ƙarshen rayuwarsu.
; Ingancin Makamashi
: Samar da kwayoyin halitta gabaɗaya yana buƙatar ƙarancin makamashi idan aka kwatanta da filastik na al'ada, ƙara rage tasirin muhalli.
=== Fa'idodin Tattalin Arziki ===
; Kyakkyawan albarkatu
: Amfani da bioplastics na iya rage dogaro da man fetur na burbushin halittu kuma yabada gudummawa ga ingantaccen amfani da albarkatun halitta.
; Cigaban Kasuwanci
: Kasuwar bioplastics tana fadada, ta hanyar karuwar buƙatun kayan gini masu ɗorewa. Wannan ci gaban yana gabatar da sabbin damar tattalin arziki ga masana'antun da masu samarwa.<ref>{{Cite web |url=https://www.vantagemarketresearch.com/industry-report/bioplastics-market-2274?trk=article-ssr-frontend-pulse_little-text-block |title=Kwafin ajiya |access-date=2024-07-12 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708210043/https://www.vantagemarketresearch.com/industry-report/bioplastics-market-2274?trk=article-ssr-frontend-pulse_little-text-block |url-status=dead }}</ref>
=== Ƙalubalen da Ƙuntatawa ===
; Kudin
: Bioplastics sau dayawa sunfi tsada don samarwa fiye da filastik na gargajiya, wanda zai iya zama shingen ga yaduwar tallafi a cikin masana'antar gine-gine mai tsada. Koyaya, anasa ran cigaban bincike da fasaha don rage farashin a tsawon lokaci.
; Ayyuka
: Duk da yake bioplastics sunyi gagarumin cigaba, wasu nau'ikan har yanzu suna bayan kayan gargajiya dangane da ƙarfi, tsayi, da juriya ga abubuwan muhalli kamar bayyanar UV da danshi.<ref>https://primebiopol.com/bioplasticos-y-plasticos-convencionales-un-analisis-comparativo/?lang=en</ref>
; Ƙayyadaddun Aikace-aikace
: A halin yanzu, bioplastics sun dace da iyakantaccen aikace-aikace a cikin gini. fadada amfani dasu zuwa matsayi mai mahimmanci zai buƙaci cigaba da gwaji.
=== Abubuwan da za su faru a nan gaba ===
Makomar bioplastics a cikin gini tana da kyau, tare da cigaba da bincike da kirkire-kirkire masu yiwuwa su faɗaɗa aikace-aikacen su da inganta ayyukansu.<ref>{{Cite web |url=https://sameerabuildingconstruction.com/can-bioplastics-replace-traditional-materials-in-building/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2024-07-12 |archive-date=2024-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708213339/https://sameerabuildingconstruction.com/can-bioplastics-replace-traditional-materials-in-building/ |url-status=dead }}</ref> Yayinda masana'antar gine-gine ke karuwa da dorewa, bioplastics suna shirye su taka muhimmiyar rawa a ci gaban kayan gini masu aminci.<ref>https://itechmag.org/paper/volume%201/03-08.pdf{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Bioplastics suna bada zaɓi mai ɗorewa da amfani ga kayan gini na gargajiya, tare da fa'idodin muhalli da tattalin arziki. Duk da yake ƙalubalen sun kasance, musamman dangane da farashi da aiki, cigaban dake gudana a cikin fasahar bioplastic <ref>https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1757-899X/1158/1/012008/pdf</ref> yana da damar canza masana'antar gine-gine da kuma bada gudummawa ga makomar da tafi dacewa.
== Masana'antu da kasuwanni ==
[[Fayil:Teebeutel_Polylactid_2009.jpg|thumb|Takalma na shayi da akayi da polylactide (PLA) (sha'irori) ]]
Duk da yake filastik da suka danganci kayan kwayoyin halitta sun ƙera sune ta kamfanonin sunadarai a cikin karni na 20, kamfanin farko daya mai da hankali kan bioplastics - Marlborough Biopolymers - an kafa shine a 1983. Koyaya, Marlborough da sauran kamfanonin da suka biyo baya sun kasa samun nasarar kasuwanci, tare da irin wannan kamfani na farko don samun nasarar kudi na dogon lokaci shine kamfanin Novamont na Italiya, wanda aka kafa a shekarar 1989. <ref>{{Cite web |last=Barrett |first=Axel |date=5 September 2018 |title=The History and Most Important Innovations of Bioplastics |url=https://bioplasticsnews.com/2018/07/05/history-of-bioplastics/ |website=Bioplastics News}}</ref>
Bioplastics sun kasance ƙasa da kashi ɗaya cikin ɗari na duk filastik da aka ƙera a duk duniya.<ref name="dx.doi.org2">{{Cite journal |date=March 2016 |title=Ready to Grow: The Biodegradable Polymers Market |journal=Plastics Engineering |volume=72 |issue=3 |pages=1–4 |doi=10.1002/j.1941-9635.2016.tb01489.x |issn=0091-9578}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Darby |first=Debra |date=August 2012 |title=Bioplastics Industry Report |url=https://www.biocycle.net/2012/08/15/bioplastics-industry-report/ |journal=BioCycle |volume=53 |issue=8 |pages=40–44}}</ref> Yawancin bioplastics basu adana karin hayaki na carbon ba fiye da yadda ake buƙata don ƙera su.<ref>{{Cite journal |last=Rujnić-Sokele |first=Maja |last2=Pilipović |first2=Ana |date=September 2017 |title=Challenges and Opportunities of Biodegradable Plastics: A Mini Review |journal=Waste Management & Research |volume=35 |issue=2 |pages=132–140 |doi=10.1177/0734242x16683272 |pmid=28064843 |s2cid=23782848}}</ref> An kiyasta cewa maye gurbin tan miliyan 250 na filastik da aka ƙera a kowace shekara tare da filastik na rayuwa zai buƙaci hekta miliyan 100 na ƙasa, ko kashi 7 cikin dari na ƙasar noma a Duniya. Kuma lokacin da bioplastics suka kai ƙarshen rayuwarsu, waɗanda aka tsara don zama compostable kuma ana tallata su azaman biodegradable galibi ana aika su zuwa wuraren zubar da shara saboda rashin kayan aikin composting ko rarraba sharar gida, inda suke saki methane yayin da suke rushewa anaerobically.
COPA (Kwamitin Kungiyar Aikin Gona a Tarayyar Turai) da COGEGA (Kwamnatin Aikin Gida a Tarayyen Turai) sunyi kimantawa game da yiwuwar bioplastics a bangarori daban-daban na tattalin arzikin Turai:
{| class="wikitable"
!Yankin
! colspan="2" |Tunanin shekara-shekara
|-
|Kayayyakin abinci||style="text-align:right;"|{{bartable|450,000||0.0005}}
|-
|Takalma na sharar gida||style="text-align:right;"|{{bartable|100,000||0.0005}}
|-
|Biodegradable mulch foils||style="text-align:right;"|{{bartable|130,000||0.0005}}
|-
|Biodegradable foils for diapers||style="text-align:right;"|{{bartable|80,000||0.0005}}
|-
|Diapers, 100% biodegradable||style="text-align:right;"|{{bartable|240,000||0.0005}}
|-
|Kunshin kwalliya||style="text-align:right;"|{{bartable|400,000||0.0005}}
|-
|Kunshin kayan lambu||style="text-align:right;"|{{bartable|400,000||0.0005}}
|-
|Abubuwan da ke cikin taya||style="text-align:right;"|{{bartable|200,000||0.0005}}
|-
!'''Jimillar:'''
! style="text-align:right;" |2,000,000
!
|}
== Tarihi da cigaban bioplastics ==
{{Blockquote|''Biobased polymer'' derived from the ''[[biomass]]'' or issued from monomers derived from the biomass and which, at some stage in its processing into finished products, can be shaped by flow.
:''Note 1'': Bioplastic is generally used as the opposite of polymer derived from fossil resources.
:''Note 2'': Bioplastic is misleading because it suggests that any polymer derived from the biomass is ''environmentally friendly''.
:''Note 3'': The use of the term "bioplastic" is discouraged. Use the expression "biobased polymer".
:''Note 4'': A biobased polymer similar to a petrobased one does not imply any superiority with respect to the environment unless the comparison of respective ''life cycle assessments'' is favourable.<ref name="IUPAC2012">{{cite journal|title=Terminology for biorelated polymers and applications (IUPAC Recommendations 2012)|journal=[[Pure and Applied Chemistry]]|year=2012|volume=84|issue=2|pages=377–410|doi=10.1351/PAC-REC-10-12-04|url=http://pac.iupac.org/publications/pac/pdf/2012/pdf/8402x0377.pdf|last1=Vert|first1=Michel|s2cid=98107080|access-date=2013-07-17|archive-date=2015-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319032817/http://pac.iupac.org/publications/pac/pdf/2012/pdf/8402x0377.pdf}}</ref>}}
* 1855: First (inferior) version of linoleum produced
* 1862: At the Great London Exhibition, Alexander Parkes displays Parkesine, the first thermoplastic. Parkesine is made from nitrocellulose and had very good properties, but exhibits extreme flammability. (White 1998)<ref>{{Cite journal |last=White |first=J. L. |date=December 1998 |title=Fourth in a Series: Pioneers of Polymer Processing Alexander Parkes |journal=International Polymer Processing |volume=13 |issue=4 |page=326 |doi=10.3139/217.980326 |issn=0930-777X |s2cid=137545344}}</ref>
* 1897: Still produced today, Galalith is a milk-based bioplastic that was created by German chemists in 1897. Galalith is primarily found in buttons. (Thielen 2014)
* 1907: Leo Baekeland invented Bakelite, which received the National Historic Chemical Landmark for its non-conductivity and heat-resistant properties. It is used in radio and telephone casings, kitchenware, firearms and many more products. (Pathak, Sneha, Mathew 2014)
* 1912: Brandenberger invents Cellophane out of wood, cotton, or hemp cellulose. (Thielen 2014)<ref name=":0" />
* 1920s: Wallace Carothers finds Polylactic Acid (PLA) plastic. PLA is incredibly expensive to produce and is not mass-produced until 1989. (Whiteclouds 2018)
* 1925: Polyhydroxybutyrate was isolated and characterised by French microbiologist [[Maurice Lemoigne]]
* 1926: Maurice Lemoigne invents polyhydroxybutyrate (PHB) which is the first bioplastic made from bacteria. (Thielen 2014)<ref name=":0" />
* 1930s: The first bioplastic car was made from soy beans by Henry Ford. (Thielen 2014)<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=Soybean Car - The Henry Ford |url=https://www.thehenryford.org/collections-and-research/digital-resources/popular-topics/soy-bean-car/ |access-date=2020-12-09 |website=www.thehenryford.org |language=en}}</ref>
* 1940-1945: During World War II, an increase in plastic production is seen as it is used in many wartime materials. Due to government funding and oversight the United States production of plastics (in general, not just bioplastics) tripled during 1940-1945 (Rogers 2005).<ref name="A Brief History of Plastic">{{Cite web |date=May 2005 |title=A Brief History of Plastic |url=https://brooklynrail.org/2005/05/express/a-brief-history-of-plastic |access-date=2018-09-27 |website=The Brooklyn Rail}}</ref> The 1942 U.S. government short film ''The Tree in a Test Tube'' illustrates the major role bioplastics played in the World War II victory effort and the American economy of the time.
* 1950s: Amylomaize (>50% amylose content corn) was successfully bred and commercial bioplastics applications started to be explored. (Liu, Moult, Long, 2009) A decline in bioplastic development is seen due to the cheap oil prices, however the development of synthetic plastics continues.
* 1970s: The environmental movement spurred more development in bioplastics. (Rogers 2005)<ref name="A Brief History of Plastic" />
* 1983: The first bioplastics company, Marlborough Biopolymers, is started which uses a bacteria-based bioplastic called {{Not a typo|biopal}}. (Feder 1985)<ref>{{Cite journal |date=May 1995 |title=New fibre could make stronger parts |journal=Reinforced Plastics |volume=39 |issue=5 |page=17 |doi=10.1016/0034-3617(95)91746-2 |issn=0034-3617}}</ref>
* 1989: The further development of PLA is made by Dr. Patrick R. Gruber when he figures out how to create PLA from corn. (Whiteclouds 2018). The leading bioplastic company is created called Novamount. Novamount uses matter-bi, a bioplastic, in multiple different applications. (Novamount 2018)
* Late 1990s: The development of TP starch and BIOPLAST from research and production of the company BIOTEC lead to the BIOFLEX film. BIOFLEX film can be classified as blown film extrusion, flat film extrusion, and injection moulding lines. These three classifications have applications as follows: Blown films - sacks, bags, trash bags, mulch foils, hygiene products, diaper films, air bubble films, protective clothing, gloves, double rib bags, labels, barrier ribbons; Flat films - trays, flower pots, freezer products and packaging, cups, pharmaceutical packaging; Injection moulding - disposable cutlery, cans, containers, performed pieces, CD trays, cemetery articles, golf tees, toys, writing materials. (Lorcks 1998)<ref>{{Cite journal |last=Lörcks |first=Jürgen |date=January 1998 |title=Properties and applications of compostable starch-based plastic material |journal=Polymer Degradation and Stability |volume=59 |issue=1–3 |pages=245–249 |doi=10.1016/s0141-3910(97)00168-7 |issn=0141-3910}}</ref>
* 1992: It is reported in Science that PHB can be produced by the plant Arabidopsis thaliana. (Poirier, Dennis, Klomparens, Nawrath, Somerville 1992)<ref>{{Cite journal |last=Poirier |first=Yves |last2=Dennis |first2=Douglas |last3=Klomparens |first3=Karen |last4=Nawrath |first4=Christiane |last5=Somerville |first5=Chris |date=December 1992 |title=Perspectives on the production of polyhydroxyalkanoates in plants |journal=FEMS Microbiology Letters |volume=103 |issue=2–4 |pages=237–246 |doi=10.1111/j.1574-6968.1992.tb05843.x |issn=0378-1097 |doi-access=free}}</ref>
* 2001: Metabolix inc. purchases Monsanto's biopol business (originally Zeneca) which uses plants to produce bioplastics. (Barber and Fisher 2001)<ref>{{Cite journal |date=1985-12-02 |title=Monsanto finds buyer for oil and gas assets |journal=Chemical & Engineering News |volume=63 |issue=48 |page=5 |doi=10.1021/cen-v063n048.p005a |issn=0009-2347}}</ref>
* 2001: Nick Tucker uses elephant grass as a bioplastic base to make plastic car parts. (Tucker 2001)
* 2005: Cargill and Dow Chemicals is rebranded as NatureWorks and becomes the leading PLA producer. (Pennisi 2016)<ref>{{Cite journal |last=Pennisi |first=Elizabeth |author-link=Elizabeth Pennisi |date=1992-05-16 |title=Natureworks |journal=Science News |volume=141 |issue=20 |pages=328–331 |doi=10.2307/3976489 |issn=0036-8423 |jstor=3976489}}</ref>
* 2007: Metabolix inc. market tests its first 100% biodegradable plastic called Mirel, made from corn sugar fermentation and genetically engineered bacteria. (Digregorio 2009)<ref>{{Cite journal |last=DiGregorio |first=Barry E. |date=January 2009 |title=Biobased Performance Bioplastic: Mirel |journal=Chemistry & Biology |volume=16 |issue=1 |pages=1–2 |doi=10.1016/j.chembiol.2009.01.001 |issn=1074-5521 |pmid=19171300 |doi-access=}}</ref>
* 2012: A bioplastic is developed from seaweed proving to be one of the most environmentally friendly bioplastics based on research published in the journal of pharmacy research. (Rajendran, Puppala, Sneha, Angeeleena, Rajam 2012)
* 2013: A patent is put on bioplastic derived from blood and a crosslinking agent like sugars, proteins, etc. (iridoid derivatives, diimidates, diones, carbodiimides, acrylamides, dimethylsuberimidates, aldehydes, Factor XIII, dihomo bifunctional NHS esters, carbonyldiimide, {{Sic|glyoxyls}}, proanthocyanidin, reuterin). This invention can be applied by using the bioplastic as tissue, cartilage, tendons, ligaments, bones, and being used in stem cell delivery. (Campbell, Burgess, Weiss, Smith 2013)<ref>{{Cite journal |date=November 2004 |title=Nanotube technology gains US patent |journal=Reinforced Plastics |volume=48 |issue=10 |page=17 |doi=10.1016/s0034-3617(04)00461-8 |issn=0034-3617}}</ref><ref>{{Cite web |last=Campbell |first=Phil G. |last2=Burgess |first2=James E. |last3=Weiss |first3=Lee E. |last4=Smith |first4=Jason |date=18 June 2015 |title=Methods and Apparatus for Manufacturing Plasma Based Plastics and Bioplastics Produced Therefrom |url=https://patents.google.com/patent/US20150165093A1/en |language=en}}</ref>
* 2014: It is found in a study published in 2014 that bioplastics can be made from blending vegetable waste (parsley and spinach stems, the husks from cocoa, the hulls of rice, etc.) with TFA solutions of pure cellulose creates a bioplastic. (Bayer, Guzman-Puyol, Heredia-Guerrero, Ceseracciu, Pignatelli, Ruffilli, Cingolani, and Athanassiou 2014)<ref>{{Cite journal |last=Bayer |first=Ilker S. |last2=Guzman-Puyol |first2=Susana |last3=Heredia-Guerrero |first3=José Alejandro |last4=Ceseracciu |first4=Luca |last5=Pignatelli |first5=Francesca |last6=Ruffilli |first6=Roberta |last7=Cingolani |first7=Roberto |last8=Athanassiou |first8=Athanassia |date=2014-07-15 |title=Direct Transformation of Edible Vegetable Waste into Bioplastics |url=https://www.openaccessrepository.it/record/74866 |journal=Macromolecules |volume=47 |issue=15 |pages=5135–5143 |bibcode=2014MaMol..47.5135B |doi=10.1021/ma5008557 |issn=0024-9297 |access-date=2024-07-12 |archive-date=2024-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202142027/https://www.openaccessrepository.it/record/74866 |url-status=dead }}</ref>
* 2016: An experiment finds that a car bumper that passes regulation can be made from nano-cellulose based bioplastic biomaterials using banana peels. (Hossain, Ibrahim, Aleissa 2016)<ref>{{Cite journal |last=Sharif Hossain |first=A.B.M. |last2=Ibrahim |first2=Nasir A. |last3=AlEissa |first3=Mohammed Saad |date=September 2016 |title=Nano-cellulose derived bioplastic biomaterial data for vehicle bio-bumper from banana peel waste biomass |journal=Data in Brief |volume=8 |pages=286–294 |doi=10.1016/j.dib.2016.05.029 |issn=2352-3409 |pmc=4906129 |pmid=27331103}}</ref>
* 2017: A new proposal for bioplastics made from Lignocellulosics resources (dry plant matter). (Brodin, Malin, Vallejos, Opedal, Area, Chinga-Carrasco 2017)<ref>{{Cite journal |last=Brodin |first=Malin |last2=Vallejos |first2=María |last3=Opedal |first3=Mihaela Tanase |last4=Area |first4=María Cristina |last5=Chinga-Carrasco |first5=Gary |date=September 2017 |title=Lignocellulosics as sustainable resources for production of bioplastics – A review |journal=Journal of Cleaner Production |volume=162 |pages=646–664 |doi=10.1016/j.jclepro.2017.05.209 |issn=0959-6526 |hdl-access=free}}</ref>
* 2018: Many developments occur including Ikea starting industrial production of bioplastics furniture (Barret 2018), Project Effective focusing on replacing nylon with bio-nylon (Barret 2018), and the first packaging made from fruit (Barret 2018).
* 2019: Five different types of Chitin nanomaterials were extracted and synthesized by the 'Korea Research Institute of Chemical Technology' to verify strong personality and antibacterial effects. When buried underground, 100% biodegradation was possible within six months.<ref>{{Cite journal |vauthors=Tran TH, Nguyen HL, Hwang DS, Lee JY, Cha HG, Koo JM, Hwang SY, Park J, Oh DX |year=2019 |title=Five different chitin nanomaterials from identical source with different advantageous functions and performances |journal=Carbohydrate Polymers |publisher=Elsevier Science B.V., Amsterdam. |volume=205 |pages=392–400 |doi=10.1016/j.carbpol.2018.10.089 |issn=0144-8617 |pmid=30446120 |s2cid=53569630}}</ref>
<nowiki>*</nowiki> ba cikakken jerin bane. Wadannan abubuwan kirkirar suna nuna bambancin bioplastics da muhimman cigaba. Sabbin aikace-aikace da abubuwan kirkirar bioplastics suna cigaba da faruwa.
{| class="wikitable"
|+
!Shekara
!Binciken Bioplastic ko Ci gaba
|-
|1862
|Parkesine - Alexander Parkes
|-
|1868
|Celluloid - John Wesley Hyatt
|-
|1897
|Galalith - likitocin Jamus
|-
|1907
|Bakelite - Leo Baekeland
|-
|1912
|Cellophane - Jacques E. Brandenberger
|-
|Shekaru na 1920
|Polylactic Acid (PLA) - Wallace Carothers
|-
|1926
|Polyhydroxybutyrate (PHB) - Maurice Lemoigne
|-
|Shekaru na 1930
|Soya-bean-based bioplastic mota - Henry Ford
|-
|1983
|Biopal - Marlborough Biopolymers
|-
|1989
|PLA daga masara - Dokta Patrick R. Gruber; Matter-bi - Novamount
|-
|1992
|Ana iya samar da PHB ta hanyar Arabidopsis thaliana (ƙaramin shuka mai fure)
|-
|1998
|Fim din Bioflex (bugawa, kwance, gyaran allura) yana haifar da aikace-aikace daban-daban na bioplastic
|-
|2001
|PHB za a iya samar da shi ta hanyar giwayen
|-
|2007
|Mirel (100% biodegradable filastik) ta Metabolic inc. an gwada shi a kasuwa
|-
|2012
|Bioplastic an haɓaka shi ne daga albasa
|-
|2013
|Bioplastic da aka yi daga jini da kuma mai haɗin giciye wanda ake amfani da shi a cikin hanyoyin kiwon lafiya
|-
|2014
|Bioplastic da aka yi daga sharar kayan lambu
|-
|2016
|Kamfanin mota da aka yi da kwayar cutar ayaba
|-
|2017
|Bioplastics da aka yi daga albarkatun lignocellulosic (tsire mai bushe)
|-
|2018
|Kayan kwalliya na bioplastic, bio-nylon, marufi daga 'ya'yan itace
|}
[[Fayil:Bioplastics_Development_Center_-_University_of_Massachusetts_Lowell_-_DSC00107.JPG|thumb|Cibiyar Cigaban Bioplastics - Jami'ar Massachusetts Lowell]]
[[Fayil:PLA-Kugelschreiber_NatureWorks_CG.jpg|thumb|Fensir da akayi da bioplastics (Polylactide, PLA) ]]
== Hanyoyin gwaji ==
[[Fayil:Shampoo_Bottle_made_of_PLA-Blend_Bio-Flex.jpg|thumb|264x264px|Gilashin shampoo na bioplastic da aka yi da PLA-blend bio-flex]]
=== Kasuwancin masana'antu - EN 13432, ASTM D6400 ===
Dole ne A cikin ma'aunin masana'antu na EN 13432 don da'awar cewa samfurin filastik yana iyayin compostable a kasuwar Turai. A taƙaice, yana buƙatar gwaje-gwaje da yawa da kuma saita ka'idojin wucewa / gazawar, gami da rushewa (rugujewar jiki da gani) na abin da aka gama a cikin makonni 1, biodegradation (canja carbon zuwa CO) na sinadaran polymeric a cikin kwanaki 180, guba na shuka da ƙarfe mai nauyi. Matsayin ASTM 6400 shine tsarin tsari na Amurka kuma yana da irin wannan buƙatu.
Yawancin filastik na [[starch]], filastik da ke PLA da wasu mahaɗan co-[[polyester]] na [[Aliphatic]]-aromatic, kamar su succinates da adipates, sun sami waɗannan takaddun shaida. Additive-based bioplastics sayar a matsayin photodegradable ko [[Oxo Biodegradable]] basu bi waɗannan ka'idoji a halin yanzu ba.
=== Compostability - ASTM D6002 ===
Hanyar ASTM D 6002 don ƙayyade compostability na filastik ya bayyana kalmar compostable kamar haka:<blockquote>wanda ke iya fuskantar lalacewar halittu a cikin wani shafin mai mai mai mai amfani dashi don kayan baza'a iya rarrabe su ba kuma ya rushe cikin carbon dioxide, ruwa, mahaɗan inorganic da biomass a cikin adadin daya dace da sanannun kayan mai amfani.<ref>{{Cite web |title=Compostable.info |url=http://www.compostable.info/compostable.htm}}</ref></blockquote>
Wannan ma'anar ta jawo zargi da yawa saboda, sabanin yadda aka bayyana kalmar a al'ada, ya rabu da tsarin "composting" daga bukatar hakan wanda ke haifar da [[humus]] / compost a matsayin samfurin ƙarshe. Abinda kawai wannan ma'auni ya bayyana shi ne cewa filastik mai sarrafawa dole ne ya nemi yatafi da sauri kamar yadda wani abu da mutum ya riga ya kafa ya zama mai sarrafawa a ƙarƙashin ma'anar gargajiya.
==== . ASTM D 6002 ====
A watan Janairun 2011, ASTM ta janye ma'auni na ASTM D 6002, wanda yaba masana'antun filastik amincin doka don lakafta filastik a matsayin mai sarrafawa. Bayanansa kamar haka:<blockquote>Wannan jagorar da aka rufe ta bada shawarar ka'idoji, hanyoyin, da kuma hanyar gaba ɗaya don kafa compostability na filastik masu lalacewa.<ref>{{Cite web |title=ASTM D6002 - 96(2002)e1 Standard Guide for Assessing the Compostability of Environmentally Degradable Plastics (Withdrawn 2011) |url=http://www.astm.org/Standards/D6002.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221192326/https://www.astm.org/Standards/D6002.htm |archive-date=2019-12-21 |access-date=2012-09-05 |website=astm.org}}</ref> </blockquote>ASTM har yanzu bai maye gurbin wannan ma'auni ba.
=== Biobased - ASTM D6866 ===
An haɓaka hanyar ASTM D6866 don tabbatar da abubuwan da aka samo daga kwayoyin halitta na bioplastics. Hasken sararin samaniya dake haɗuwa da yanayi yana nufin cewa wasu daga cikin carbon shine isotope carbon-14. CO<sub>2</sub> daga yanayi ana amfani dashi ta shuke-shuke a cikin photosynthesis, don haka sabon kayan shuke-huke zasu ƙunshi carbon-14 da carbon-12. A karkashin yanayin daya dace, da kuma a kan lokutan geological, za'a iya canza ragowar halittu masu rai zuwa burbushin burbushin halittu. Bayan ~ shekaru 100,000 duk carbon-14 dake cikin asalin kwayoyin halitta zasu sha wahala a cikin lalacewar rediyo inda suka bar carbon-12 kawai. Samfurin da aka yi daga biomass zai sami matakin carbon-14, yayin da samfurin da akayi da sinadarin man fetur bazai sami carbon-14. Za'a iya auna kashi na carbon mai sabuntawa a cikin kayan (mai ƙarfi ko ruwa) tare da ma'aunin ma'auni mai sauri.<ref>{{Cite web |title=ASTM D6866 - 11 Standard Test Methods for Determining the Biobased Content of Solid, Liquid, and Gaseous Samples Using Radiocarbon Analysis |url=http://www.astm.org/Standards/D6866.htm |access-date=2011-08-14 |publisher=Astm.org}}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-02-24 |title=NNFCC Newsletter – Issue 16. Understanding Bio-based Content — NNFCC |url=http://www.nnfcc.co.uk/publications/nnfcc-newsletter-issue-16-understanding-bio-based-content |access-date=2011-08-14 |publisher=Nnfcc.co.uk |archive-date=2011-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720182801/http://www.nnfcc.co.uk/publications/nnfcc-newsletter-issue-16-understanding-bio-based-content |url-status=dead }}</ref>
Akwai muhimmiyar bambanci tsakanin [[Rashin lalacewa|biodegradability]] da abun ciki na biobased. A bioplastic irin su high-density polyethylene (HDPE) <ref>{{Cite web |title=Braskem |url=http://www.braskem.com.br/site/portal_braskem/en/sala_de_imprensa/sala_de_imprensa_detalhes_6062.aspx |access-date=2011-08-14 |publisher=Braskem}}</ref> iya zama 100% biobased (watau dauke da 100% sabunta carbon), duk da haka ba-biodegradable. Wadannan bioplastics irin su HDPE duk da haka suna taka muhimmiyar rawa a cikin rage iskar gas, musamman lokacin da aka ƙone su don samar da makamashi. Sashe na biobased na waɗannan bioplastics ana ɗaukar su carbon-neutral tunda asalin su ya fito ne daga biomass
=== Anaerobic biodegradability - ASTM D5511-02 da ASTM D 5526 ===
ASTM D5511-12 da ASTM D 5526-12 hanyoyin gwaji ne waɗanda suka bi ka'idodin duniya kamar ISO DIS 15985 don biodegradability na filastik.
== Dubi kuma ==
== Manazarta ==
== Ƙarin karantawa ==
* [https://www.proquest.com/docview/1347639560 Flastik ba tare da Tarihin Man Fetur ba da Siyasa na 'Green' Flastik a Amurka]
* [https://books.google.com/books?id=KZCNJ8qSWKYC ''Filastik da muhalli'']
* [https://books.google.com/books?id=SUCtOwns7TEC&pg=PA155 "Ginin Jama'a na Bakelite: Zuwa ga ka'idar kirkirar"] a cikin The Social Construction of Technological Systems, shafuffuka 155-182
== Haɗin waje ==
* [http://www.gcis.com.cn/11-multi-client-market-research-reports/204-china-biodegradable-plastics-market-research-report Binciken Kasuwar China don Flastik mai lalacewa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904192810/http://www.gcis.com.cn/11-multi-client-market-research-reports/204-china-biodegradable-plastics-market-research-report |date=2021-09-04 }} An adana shi 2021-09-04 a , Mayu 2017, GCiS China Strategic Research
[[Rukuni:Muhalli]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
b2rjeg2ntfsnu2p6q2s8aujqhb2qfcz
Angeline Makore
0
81592
832512
503491
2026-05-08T14:45:36Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832512
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Angeline Rungano Makore''' wacce aka fi sani da '''Angeline Makore''' ko kuma '''Angel Makore''' mai fafutukar kare hakkin mata da 'yan mata 'yar ƙasar Zimbabwe. Ta shahara wajen bayar da shawarwari game da kawo karshen auren yara a ƙasar Zimbabwe. A halin yanzu tana gudanar da aikin Spark READ, wata kungiya mai zaman kanta wacce aka kafa don karfafa 'yan mata da mata a Zimbabwe. Ita ma memba ce a kungiyar 'yan mata ba amarya ba (Girls not Brides). Ana yi mata kallon ɗaya daga cikin fitattun matasan Afirka masu fafutuka da masu kawo sauyi. <ref>{{Cite web |title=6 Young Activists In Africa Working To Save The World |url=https://www.globalcitizen.org/en/content/african-youth-activists-south-africa/ |access-date=2020-07-21 |website=Global Citizen |language=en}}</ref>
== Tarihin Rayuwa ==
An haifi Angeline kuma ta girma a yankunan karkara na ƙasar Zimbabwe. Da yake yarinya, ta jimre da cin zarafin yara da aka yi wa auren yara yayin da aka tilasta mata ta yi kusan aure tana da shekaru 14. An kusa tilasta mata ta zama mata ta biyu ga surukinta. Ta ki auren, tun daga nan ta shiga yakin neman kawo karshen auren yara. <ref>{{Cite web |last=Brides |first=Girls Not |date=2017-06-07 |title=Celebrating change-makers: Angeline, putting girls at the centre of change in Zimbabwe |url=https://www.girlsnotbrides.org/change-makers-angeline-makore-zimbabwe/ |access-date=2020-07-21 |website=Girls Not Brides |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Sana'a ==
Ta yi karatun digiri na farko a fannin [[Ilimin halin dan Adam|ilimin halin ɗan Adam]] da kuma difloma a [[Doka|fannin shari'a]] daga [[Jami'ar Afirka ta Kudu]]. <ref>{{Cite web |title=Angeline (Angel) Makore |url=https://womendeliver.org/classmember/angeline-makore/ |access-date=2020-07-21 |website=Women Deliver |language=en-US}}</ref>
Ta zama mai fafutukar kare hakkin bil'adama musamman kan karfafa 'yan mata da 'yancin mata a Zimbabwe. Ta kuma yi aiki a matsayin mai ba da agaji a wasu kungiyoyi masu zaman kansu kamar su Girl Child Network Zimbabwe da kuma kungiyar Mata Kiristoci ta ƙasar Zimbabwe. <ref>{{Cite web |title=5 Formidable Young Women Who Are Shaping Africa's Future |url=https://www.globalcitizen.org/en/content/young-women-activists-impacting-africa/ |access-date=2020-07-21 |website=Global Citizen |language=en}}</ref> A cikin shekarar 2012, ta kafa Spark READ (Resilience, Empowerment, Activism and Development) ga 'yan mata da mata tare da ainihin makasudin kawo karshen cin zarafi da cin zarafin mata da kuma magance matsalolin da suka shafi lafiyar matasa da 'yan mata ke fuskanta. <ref>{{Cite web |title=Angeline Makore |url=http://wd2016.org/speaker/angeline-makore/ |access-date=2020-07-21 |website=Women Deliver 2016 |language=en-US |archive-date=2020-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702030454/http://wd2016.org/speaker/angeline-makore/ |url-status=dead }}</ref>
Ta kuma yi aiki a matsayin jakadiya a bikin ɗalibai na ƙasa da ƙasa a [[Trondheim]]. A cikin shekara ta 2017, an zaɓi ta a matsayin ɗaya daga cikin membobi na Peer to Peer Evaluating Panel don Johnson &amp; Johnson 's GenH Challenge. <ref>{{Cite web |last=OFA |title=Johnson & Johnson GenH Challenge 2017 global social venture competition ( $1 million in cash prize) {{!}} Opportunities For Africans |url=https://www.opportunitiesforafricans.com/johnson-johnson-genh-challenge-2017-global-social-venture-competition-1-million-in-cash-prize/ |access-date=2020-07-21 |language=en}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
s5egmmtwqbq198x8358swkro85anrmg
Anaerobic narkewa
0
87275
832498
825277
2026-05-08T13:12:08Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832498
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Biogasanlage_mit_Kompostierung.jpg|alt=Anaerobic digester system|thumb|Anaerobic digester tsarin a Jamus]]
Anaerobic digestion jerin matakai ne wanda microorganisms ke rushe kayan biodegradable batare da iskar oxygen ba.<ref name="nnfcc">{{Cite web |title=Anaerobic Digestion |url=http://www.nnfcc.co.uk/publications/nnfcc-renewable-fuels-and-energy-factsheet-anaerobic-digestion |access-date=2011-11-22 |series=NNFCC Renewable Fuels and Energy Factsheet |publisher=[[National Non-Food Crops Centre]] |archive-date=2018-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710195219/http://www.nnfcc.co.uk/publications/nnfcc-renewable-fuels-and-energy-factsheet-anaerobic-digestion |url-status=dead }}</ref> Ana amfani da wannan tsari don dalilai na masana'antu ko na cikin gida don [[Gudanar da sharar gida|sarrafa sharar gida]] ko samar da man [[Mai|fetur]]. Yawancin fermentation da akayi amfani dasu a masana'antu don samar da kayan abinci da abin sha, da kuma fermentation na gida, yana amfani da narkewar anaerobic.
Anaerobic digestion yana faruwa ne ta halitta a wasu ƙasa da kuma a cikin tafkin da kuma tafkin teku, inda yawanci ake kiransa "aikin anaerobic". <ref>{{Cite journal |last=Koyama, Tadashiro |year=1963 |title=Gaseous metabolism in lake sediments and paddy soils and the production of atmospheric methane and hydrogen |journal=Journal of Geophysical Research |volume=68 |issue=13 |pages=3971–3973 |bibcode=1963JGR....68.3971K |doi=10.1029/JZ068i013p03971}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Pamatmat, Mario Macalalag |last2=Bhagwat, Ashok M. |year=1973 |title=Anaerobic metabolism in Lake Washington sediments |url=http://aslo.org/lo/toc/vol_18/issue_4/0611.pdf |journal=Limnology and Oceanography |volume=18 |issue=4 |pages=611–627 |bibcode=1973LimOc..18..611P |doi=10.4319/lo.1973.18.4.0611 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216221344/http://aslo.org/lo/toc/vol_18/issue_4/0611.pdf |archive-date=16 December 2013}}</ref> Wannan shine tushen iskar gas kamar yadda Alessandro Volta ya gano a cikin 1776 . <ref>{{Cite book|last3=Alexander Zehnder}}</ref><ref>{{Cite journal |last=MacGregor, A. N. |last2=Keeney, D.R. |year=1973 |title=Methane formation by lake sediments during in vitro incubations |journal=Journal of the American Water Resources Association |volume=9 |issue=6 |pages=1153–1158 |bibcode=1973JAWRA...9.1153M |doi=10.1111/j.1752-1688.1973.tb05854.x}}</ref>
* '''Rashin ruwa'''
Tsarin narkewa yana farawa tare da hydrolysis na ƙwayoyin cuta na kayan shigarwa. Polymers masu narkewa, kamar carbohydrates, an rushe su zuwa abubuwan da za'a iya narkewa waɗanda ke samuwa ga wasu ƙwayoyin cuta. Kwayoyin cuta na acidogenic sa'an nan kuma suna canza [[sukari]] da [[Amino acid]] zuwa carbon dioxide, Hydrogen, ammoniya, da kwayoyin acid. A cikin acetogenesis, ƙwayoyin cuta suna canza waɗannan ƙwayoyin ƙwayoyin halitta zuwa acetic acid, tare da ƙarin ammoniya, hydrogen, da carbon dioxide a tsakanin sauran mahadi. A ƙarshe, methanogens suna canza waɗannan samfuran zuwa methane da carbon dioxide.<ref>{{Cite web |title=Anaerobic digestion reference sheet |url=http://www.waste.nl/content/download/472/3779/file/WB89-InfoSheet(Anaerobic%20Digestion).pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005194523/http://www.waste.nl/content/download/472/3779/file/WB89-InfoSheet(Anaerobic%20Digestion).pdf |archive-date=5 October 2011 |access-date=25 October 2007 |website=waste.nl}}</ref> Yawan mutanen archaea na methanogenic suna taka muhimmiyar rawa a cikin maganin ruwa mai guba.<ref>{{Cite journal |last=Tabatabaei |first=Meisam |year=2010 |title=Importance of the methanogenic archaea populations in anaerobic wastewater treatments |url=http://psasir.upm.edu.my/id/eprint/15129/1/Importance%20of%20the%20methanogenic%20archaea%20populations%20in%20anaerobic%20wastewater%20treatments.pdf |journal=Process Biochemistry |volume=45 |issue=8 |pages=1214–1225 |doi=10.1016/j.procbio.2010.05.017}}</ref>
Ana amfani da narkewar anaerobic a matsayin wani ɓangare na tsari don magance sharar gida da datti. A matsayin wani ɓangare na tsarin sarrafa sharar gida, narkewar anaerobic yana rage fitar da iskar gas a cikin yanayi. Ana Kuma iya ciyar da masu tonowa na anaerobic tare da amfanin gona mai amfani, kamar [[masara]].<ref>{{Cite web |title=Agricultural Biogas |url=http://www.clarke-energy.com/gas-type/biogas/agricultural-biogas/ |access-date=8 November 2011 |website=clarke-energy.com |archive-date=10 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110112833/http://www.clarke-energy.com/gas-type/biogas/agricultural-biogas/ |url-status=dead }}</ref>
Ana amfani da narkewar anaerobic a matsayin tushen [[makamashi mai sabuntawa]]. Wannan tsari yana samar da iskar gas, wanda ya kunshi [[methane]], [[carbon dioxide]], da kuma alamun wasu iskar gas 'mai gurbatawa'.<ref name="nnfcc2">{{Cite web |title=Anaerobic Digestion |url=http://www.nnfcc.co.uk/publications/nnfcc-renewable-fuels-and-energy-factsheet-anaerobic-digestion |access-date=2011-11-22 |series=NNFCC Renewable Fuels and Energy Factsheet |publisher=[[National Non-Food Crops Centre]] |archive-date=2018-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710195219/http://www.nnfcc.co.uk/publications/nnfcc-renewable-fuels-and-energy-factsheet-anaerobic-digestion |url-status=dead }}</ref> Ana iya amfani da wannan iskar gas kai tsaye a matsayin man fetur, a cikin haɗin zafi da injin iskar gas ko kuma inganta shi zuwa [[biomethane]] mai ingancin iskar gas.<ref>{{Cite web |title=Jenbacher Gas Engines |url=https://www.clarke-energy.com/gas-engines/ |website=clarke-energy.com}}</ref> Hakanan ana iya amfani da sinadarin da aka samar a matsayin [[Mai shayarwa|taki]].
With the re-use of waste as a resource and new technological approaches that have lowered capital costs, anaerobic digestion has in recent years received increased attention among governments in a number of countries, among these the United Kingdom (2011),<ref>{{Cite web |title=Anaerobic Digestion Strategy and Action Plan |url=http://www.defra.gov.uk/publications/files/anaerobic-digestion-strat-action-plan.pdf |access-date=19 January 2012 |website=defra.gov.uk}}</ref> Germany,{{Ana bukatan hujja|date=December 2019}} Denmark (2011),<ref>{{Cite web |date=29 December 2011 |title=Jyllands-Posten |url=https://translate.google.com/translate?sl=auto&tl=en&js=n&prev=_t&hl=da&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&u=http%3A%2F%2Fjp.dk%2Findland%2Farticle2649820.ece |access-date=19 January 2012 |via=Google Translate}}</ref> and the United States.<ref>{{Cite web |date=2019-07-03 |title=AgSTAR Data and Trends |url=https://www.epa.gov/agstar/agstar-data-and-trends |access-date=2019-10-18 |publisher=[[United States Environmental Protection Agency]] |language=en}}</ref>
== Tsarin ==
Yawancin microorganisms suna shafar narkewar anaerobic, gami da [[Kwayar cutar Bakteriya|ƙwayoyin cuta]] masu samar da acid (acetogens) da archaea masu samar da methane (methanogens). Wadannan kwayoyin suna inganta tsarin sunadarai dayawa wajen canza biomass zuwa biogas.<ref>{{Cite web |title=Evaluation of Opportunities for Converting Indigenous UK Wastes to Fuels and Energy |url=http://www.nnfcc.co.uk/tools/evaluation-of-opportunities-for-converting-indigenous-uk-wastes-to-fuels-and-energy-report-nnfcc-09-012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720181907/http://www.nnfcc.co.uk/tools/evaluation-of-opportunities-for-converting-indigenous-uk-wastes-to-fuels-and-energy-report-nnfcc-09-012 |archive-date=20 July 2011 |publisher=[[National Non-Food Crops Centre]] |type=Report |id=NNFCC 09-012}}</ref>
An cire iskar oxygen daga halayen ta hanyar hanawa ta jiki. Anaerobes suna amfani da masu karɓar lantarki daga wasu tushe banda iskar oxygen. Wadannan masu karɓa na iya zama kayan kwayoyin halitta da kansu ko kuma ana iya samar dasu ta hanyar inorganic [[Oxide|oxides]] daga cikin kayan shigarwa. Lokacin da tushen iskar oxygen a cikin tsarin anaerobic yasamo asali ne daga kayan kwayoyin halitta da kansa, samfuran ƙarshen 'tsakanin' sune [[bammi|barasa]], [[Aldehyde|Aldehydes]], da kwayoyin acid, tare da carbon dioxide. A gaban ƙwararrun methanogens, ana canza matsakaici zuwa 'ƙarshe' samfuran methane, carbon dioxide, da matakan trace na [[hydrogen sulfide]]. A cikin tsarin anaerobic, yawancin makamashi na sinadarai dake cikin kayan farawa ana fitar dasu ta hanyar methanogenic archaea a matsayin methane.<ref name="Fergusen, T. 2006 p492">Fergusen, T. & Mah, R. (2006) Methanogenic bacteria in Anaerobic digestion of biomass, p49</ref>
Yawan microorganisms anaerobic yawanci suna ɗaukar lokaci mai mahimmanci don kafa kansu don zama cikakke. Sabili da haka, al'ada ce ta gabatar da microorganisms na anaerobic daga kayan dake da yawan jama'a, tsari da aka sani da "shuka" digesters, yawanci ana cika shi tare da ƙara datti ko laka na shanu.<ref>{{Cite web |title=The biogas plant |url=http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80434e/80434E0k.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101202051145/http://unu.edu/unupress/unupbooks/80434e/80434E0k.htm |archive-date=2 December 2010 |access-date=5 November 2007 |website=unu.edu}}</ref>
=== Matakan tsari ===
Matakai huɗu masu mahimmanci na narkewar anaerobic sun haɗa da hydrolysis, acidogenesis, Acetogenesis da methanogenesis.Za'a iya bayyana tsarin gabaɗaya ta hanyar halayen sunadarai, inda kayan kwayoyin halitta kamar glucose ke narkewa cikin carbon dioxide (CO<sub>2</sub>) da methane (CH<sub>4</sub>) ta hanyar microorganisms na anaerobic.<div style="text-align: center; margin: 1em 10%; border: 1px solid; max-width: 450px;">
C<sub>66</sub> → 3CO<sub>2</sub> + 3CH<sub>4</sub>
</div>
[[Fayil:AD_Process_Flow.png|left|thumb|Anaerobic Digestion Process Flow: Dukkanin tsarin dake gudana sun dogara da ma'auni tsakanin sunadarai, carbs da kitse.]]
A mafi yawan lokuta, biomass ya ƙunshi manyan polymers na kwayoyin halitta. Don ƙwayoyin cuta a cikin anaerobic digesters don samun damar ƙarfin makamashi na kayan, waɗannan sarƙoƙi dole ne a fara karya su cikin ƙananan sassan su. Wadannan sassan, ko monomers, kamar sukari, suna samuwa ga wasu ƙwayoyin cuta. Tsarin karya waɗannan sarƙoƙi da narkar da ƙananan kwayoyin zuwa mafita ana kiransa hydrolysis. Sabili da haka, hydrolysis na waɗannan abubuwan polymeric masu nauyi shine matakin farko days dace a cikin narkewar anaerobic. Ta hanyar hydrolysis ana rarraba kwayoyin halitta masu rikitarwa zuwa sukari mai sauƙi, amino acid, da fatty acids.
Acetate da hydrogen da aka samar a matakai na farko ana iya amfani dasu kai tsaye ta hanyar methanogens. Sauran kwayoyin, irin su volatile fatty acids (VFAs) tare da sarkar da tafi na acetate dole ne a fara [[Catabolism|catabolised]] cikin mahaɗan da methanogens zasu iya amfani dasu kai tsaye.
* '''Acidogenesis'''
Tsarin halittu na acidogenesis yana haifar da cigaba da rushewar sauran abubuwan da suka rage ta hanyar ƙwayoyin cuta na acidogenic (mai yisti). A nan, ana halicci VFAs, tare da ammoniya, carbon dioxide, da hydrogen sulfide, da sauran kayayyaki.<ref>{{Cite web |title=What is anaerobic digestion? |url=http://www-sop.inria.fr/relation_ext/slides/water_treatment.pdf |access-date=24 October 2007 |website=sop.inria.fr}}</ref> Tsarin acidogenesis yayi kama da yadda madara keda zafi.
* '''Acetogenesis'''
Mataki na uku na narkewar anaerobic shine Acetogenesis . A nan, kwayoyin da aka kirkira ta hanyar acidogenesis suna kara narkewa ta hanyar acetogens don samar da yawancin acetic acid, da carbon dioxide da hydrogen.<ref>{{Cite web |title=Anaerobic digestion |url=http://www.biotank.co.uk/anaerobic_digestion.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012031436/http://www.biotank.co.uk/anaerobic_digestion.htm |archive-date=12 October 2007 |access-date=24 October 2007 |website=biotank.co.uk}}</ref>
* '''Methanogenesis'''
Mataki na ƙarshe na narkewar anaerobic shine tsarin halittu na methanogenesis. A nan, methanogens suna amfani da samfuran tsakiya na matakan da suka gabata kuma suna canza su zuwa methane, carbon dioxide, da ruwa. Wadannan abubuwan sun hada da mafi yawan iskar gas da aka fitar daga tsarin. Methanogenesis yanada hankali ga pH mai girma da ƙananan kuma yana faruwa tsakanin pH 6.5 da pH 8. <ref>{{Cite web |title=How It Works |url=http://greenthefuture.com/DIGESTER_HOWITWORKS_PROCESS.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011091741/http://greenthefuture.com/DIGESTER_HOWITWORKS_PROCESS.html |archive-date=11 October 2016 |access-date=2016-02-23 |website=greenthefuture.com |series=Anaerobic Digester}}</ref> Sauran, kayan da baza'a iya narkewa ba, ƙwayoyin cuta bazasu iya amfani dasu ba kuma duk wani ragowar ƙwayoyin ƙwayoyin halitta ya zama narkewa.
<ref>{{Cite web |title=Landfill Gas & Biogas Analyzers {{!}} Nova Gas |url=http://www.nova-gas.com/analyzers/landfill-biogas |access-date=2016-02-23 |website=Nova Gas |language=en-US}}</ref>
=== Tsarinsa ===
[[Fayil:Comparison_of_common_biogas_technologies.jpg|alt=Comparison of common biogas technologies|thumb|Kwatanta fasahar iskar gas ta yau da kullun]]
Anaerobic digesters za'a iya tsarawa da injiniya don aiki ta amfani da wasu saiti daban-daban kuma ana iya rarraba su cikin tsari vs. yanayin cigaba, yanayin zafin jiki na [[Mesophilic digester|mesophilic]] vs. yanayin zafin rana, babban vs. ƙananan sashi na abubuwa masu ƙarfi, da kuma mataki ɗaya vs. matakai dayawa. Cigaba da tsari yana buƙatar ƙirar da tafi rikitarwa, amma har yanzu, yana iya zama mafi arha fiye da tsarin rukuni, saboda tsarin rukuni yana buƙatar ƙarin kuɗin gini na farko da kuma ƙarar ƙwayoyin ƙwayoyin cuta (wanda aka shimfiɗa a cikin rukuni dayawa) don sarrafa adadin sharar gida kamar yadda tsarin cigaba ke narkewa.<ref>{{Cite journal |last=A |first=Igoni Hilkia |last2=Abowei |first2=M. F. N. |last3=Ayotamuno |first3=M. J. |last4=Eze |first4=C. L. |date=2009-01-16 |title=Comparative Evaluation of Batch and Continuous Anaerobic Digesters in Biogas Production from Municipal Solid Waste using Mathematical Models |url=http://www.cigrjournal.org/index.php/Ejounral/article/view/1160 |journal=Agricultural Engineering International: CIGR Journal |language=en |issn=1682-1130}}</ref> Ana buƙatar ƙarfin zafi mafi girma a cikin tsarin thermophilic idan aka kwatanta da tsarin mesophilic, amma tsarin thermophylic yana buƙatar ɗan lokaci kaɗan kuma yana da ƙarfin fitar da gas mafi girma da ƙarancin iskar gas, don haka dole ne mutum yayi la'akari da wannan cinikayya a hankali.<ref>{{Cite web |title=COMPARING OF MESOPHILIC AND THERMOPHILIC ANAEROBIC FERMENTED SEWAGE SLUDGE BASED ON CHEMICAL AND BIOCHEMICAL TESTS |url=http://aloki.hu/pdf/0903_293302.pdf |access-date=23 February 2016 |publisher=aloki.hu}}</ref> Don abun ciki mai ƙarfi, ƙasa zai kula da har zuwa 15% abun ciki mai mahimmanci. Sama da wannan matakin ana ɗaukar abun ciki mai ƙarfi kuma ana iya saninsa da narkewar bushe.<ref>{{Cite web |title=Low and High Solid Anaerobic Digestion Technology |url=http://www.theecoambassador.com/SolidAnaerobicDigestion.html |access-date=2016-02-23 |website=www.theecoambassador.com}}</ref> A cikin tsari guda ɗaya, ɗayan reactor yana da matakai huɗu na narkewar anaerobic. Tsarin matakai dayawa yana amfani da masu amsawa biyu ko fiye don narkewa don raba matakan methanogenesis da hydrolysis.<ref>{{Cite web |date=2008 |title=Anaerobic Digestion Systems |url=http://www.wtert.eu/default.asp?Menue=13&ShowDok=17 |access-date=2016-02-02 |website=www.wtert.eu}}</ref>
==== Batch ko cigaba ====
Ana iyayin narkewar anaerobic a matsayin tsari na rukuni ko tsari na cigaba. A cikin tsarin rukuni, ana ƙara biomass a cikin reactor a farkon tsari. Ana rufe reactor ɗin na tsawon lokacin aikin. A cikin mafi sauki tsari tsari yana buƙatar inoculation tare da riga an sarrafa kayan don fara narkewar anaerobic. A cikin yanayin daya dace, za'a samar da iskar gas tare da tsarin rarraba na al'ada a tsawon lokaci. Masu aiki na iya amfani da wannan gaskiyar don tantance lokacin da sukayi imanin cewa tsarin narkewar kwayoyin halitta ya kammala. Za'a iya samun matsaloli masu tsanani na wari idan an buɗe ma'aunin ma'auni kuma an kwashe shi kafin a kammala aikin sosai. Wani nau'in tsari mai cigaba ya iyakance matsalolin wari ta hanyar haɗa narkewar anaerobic tare da composting a cikin akwati. A cikin wannan hanyar inoculation yana faruwa ta hanyar amfani da percolate mai sake zagayawa. Bayan an kammala narkewar anaerobic, ana adana biomass a cikin reactor wanda ake amfani dashi don yin amfani dashi a cikin akwati kafin a buɗe shi Kamar yadda narkewar batch yanada sauƙi kuma yana buƙatar ƙananan kayan aiki da ƙananan matakan aikin ƙira, yawanci nau'in narkewa ne mai rahusa. Yin amfani da ma'aunin ma'auni fiye da ɗaya a cikin shuka na iya tabbatar da samar da iskar gas.
A cikin cigaba da narkewa, ana ƙara kwayoyin halitta koyaushe (cigaba da cikakke) ko ƙarawa a matakai zuwa reactor (cigaba mai gudana; na farko a cikin - na farko fita). A nan, ana cire samfuran ƙarshe koyaushe ko lokaci-lokaci, wanda ke haifar da samar da iskar gas. Ana iya amfani da digesters guda ɗaya ko dayawa a cikin jerin. Misalan wannan nau'in narkewar anaerobic sun haɗa da masu bada wutar lantarki masu cigaba, bargo na laka na anaerobic, shimfida gadaje masu laushi, da masu ba'a na ciki.<ref>[http://www.paques.nl/?pid=42&parentid=41 BIOPAQ IC], paques.nl. Retrieved 19.08.07.</ref>
==== Yanayin zafi ====
Matakan zafin jiki na yau da kullun guda biyu don anaerobic digesters suna ƙayyade nau'in methanogens a cikin digesters: <ref>{{Cite journal |last=Song |first=Y.C. |last2=Kwon |first2=S.J. |last3=Woo |first3=J.H. |date=April 2004 |title=Mesophilic and thermophilic temperature co-phase anaerobic digestion compared with single-stage mesophilic- and thermophilic digestion of sewage sludge |journal=Water Res. |volume=38 |issue=7 |pages=1653–62 |bibcode=2004WatRe..38.1653S |doi=10.1016/j.watres.2003.12.019 |pmid=15026219}}</ref>
* Mesophilic narkewa yana faruwa mafi kyau a kusa da 30 zuwa 38 ° C, ko a yanayin zafi tsakanin 20 zuwa 45 ° C, inda mesophiles sune manyan microorganisms.
* Thermophilic digestion yana faruwa mafi kyau a kusa da 49 zuwa 57 °C, ko a yanayin zafi har zuwa 70 °C, inda thermophiles sune manyan microorganisms.
An kai ga iyaka a [[Bolibiya|Bolivia]], tare da narkewar anaerobic a yanayin aiki na zafin jiki na kasa da 10 ° C. Tsarin anaerobic yana da jinkiri sosai, yana ɗaukar fiye da sau uku na tsarin lokaci na mesophilic na yau da kullun.<ref name="lrrd.org">[http://www.lrrd.org/lrrd19/12/mart19192.htm Transfer of low-cost plastic biodigester technology at household level in Bolivia], lrrd.org</ref> A cikin aikin gwaji a Jami'ar Alaska Fairbanks, mai narkewa mai lita 1,000 ta amfani da psychrophiles da aka girbe daga "mud daga tafkin daskarewa a Alaska" ya samar da lita 200-300 na methane a kowace rana, kimanin 20 zuwa 30% na fitarwa daga digesters a yanayin zafi. Mesophilic jinsuna sunfi yawan thermophiles, kuma sunfi jurewa ga canje-canje a yanayin muhalli fiye da thermophiels. Saboda haka, ana ɗaukar tsarin Mesophilic yafi kwanciyar hankali fiye da tsarin narkewar thermophilic. Sabanin haka, yayin da tsarin narkewar thermophilic ake la'akari da rashin kwanciyar hankali, shigarwar makamashi tafi girma, tare da cire karin iskar gas daga kwayoyin halitta a daidai lokacin. Karin yanayin zafi yana sauƙaƙa saurin amsawa, don haka saurin iskar gas. Aiki a yanayin zafi mafi girma yana sauƙaƙa raguwar pathogen na digestate. A cikin ƙasashe inda dokoki, kamar Dokokin Dabbobi a cikin Tarayyar Turai, suna buƙatar narkewa don saduwa da wasu matakan rage kwayar cuta akwai yiwuwar amfanin amfani da yanayin zafi maimakon mesophilic.<ref>[http://ec.europa.eu/food/food/biosafety/animalbyproducts/index_en.htm Animal by-products introduction], ec.europa.eu. Retrieved 24.10.07.</ref>
Ana iya amfani da ƙarin magani don rage lokacin riƙewa don samar da iskar gas. Misali, wasu matakai sun ragargaza substrates don kara girman ko amfani da matakin pre-magani na zafi (kamar pasteurisation) don inganta fitar da iskar gas. Hakanan za'a iya amfani da tsarin pasteurisation don rage yawan pathogenic a cikin digestate, yana barin anaerobic digester. Ana iya samun pasteurisation ta hanyar maganin zafi tare da Maceration na abubuwa masu ƙarfi.
==== Abubuwan dake ciki ====
A cikin al'ada, sigogi daban-daban na aiki suna da alaƙa da abubuwan dake cikin kayan abinci ga masu bincike:
* Abubuwan dake da ƙarfi (mai bushewa - mai ɗorewa)
* Abubuwa masu ƙarfi (ruwa - abinda za'a iya amfani dashi)
* Ƙananan abubuwa masu ƙarfi (ruwa - mai ƙwanƙwasawa)
[[Fayil:Dry_-_solid-state_anaerobic_digestion_AD_biogas_plant.jpg|alt=Design of a dry/solid-state anaerobic digestion (AD) biogas plant|thumb|Zane na busassun / tsayayyen narkewar anaerobic (AD) shuka na biogas]]
An tsara high solids (dry) digesters don sarrafa kayan tare da abun ciki mai ƙarfi tsakanin 25 da 40%. Ba kamar masu narkewa ba waɗanda ke aiwatar da ƙwayoyin ƙwayoyin cuta, an tsara masu narkewar ƙwayoyin (ƙasassun - ƙwayoyin da za'a iya ɗorawa) don aiwatar da substrates masu ƙarfi batare da ƙara ruwa ba. Hanyoyin farko na busassun digesters sune cigaba da kwarara na tsaye da kuma tarin ramin ramin dake kwance. Cigaba da kwarara kwarara kwaskwarima ne tsaye, cylindrical tankuna inda ake cigaba da ciyarwa a saman digester, kuma yana gudana ƙasa ta hanyar nauyi yayin narkewa. A cikin masu tono ramin ramin, ana ajiye kayan abinci a cikin ɗakunan da ke kama da ramin tare da ƙofar da batada iskar gas. Babu wata hanyar dake da haɗuwa a cikin mai narkewa. Adadin gyaran da akayi, kamar cire gurbataccen abu, ya dogara da yanayin magudanar da ake sarrafawa da kuma ingancin da ake so na narkewa. Rage girman (girkewa) yana da fa'ida a cikin tsarin tsaye na cigaba, yayin da yake hanzarta narkewa, yayin da tsarin rukuni ke guje wa niƙa kuma a maimakon haka yana buƙatar tsari (misali sharar gida) don rage tarwatsawar tarin da aka ɗora. Cigaba da bushewa a tsaye suna da karamin sawun saboda gajeren lokacin riƙewa da ƙirar tsaye. Za'a iya tsara masu narkewa don aiki a cikin ko dai abun ciki mai ƙarfi, tare da jimlar abubuwan da aka dakatar (TSS) mafi girma fiye da ~ 20%, ko kuma ƙananan abubuwan da ke ƙasa da ~ 15%. <ref name="Maximum">{{Cite journal |last=Jewell |first=W. |last2=Cummings |first2=R. |last3=Richards |first3=B. |year=1993 |title=Methane fermentation of energy crops: Maximum conversion kinetics and in situ biogas purification |journal=Biomass and Bioenergy |volume=5 |issue=3–4 |pages=261–278 |bibcode=1993BmBe....5..261J |doi=10.1016/0961-9534(93)90076-G}}</ref>
High solids (ruwa) digesters suna aiwatar da wani m slurry wanda ke buƙatar ƙarin makamashi shigarwa don motsawa da aiwatar da feedstock. Kaurin kayan na iya haifar da matsalolin dake tattare da abrasion. High solids digesters yawanci suna da ƙananan buƙatun ƙasa saboda ƙananan ƙididdigar dake da alaƙa da danshi.<ref>{{Cite web |date=2014-11-13 |title=Anaerobic Digestion Plant Design |url=https://anaerobic-digestion.com/anaerobic-digestion-plant-design/ |access-date=2023-10-21 |language=en-GB}}</ref> High solids digesters kuma suna buƙatar gyara na al'ada aiki lissafi (misali gas samar, riƙewa lokaci, kinetics, da dai sauransu) asali bisa ga ra'ayoyin narkewar datti, tunda manyan sassa na feedstock taro suna iya canzawa zuwa biogas.<ref name="Methods">{{Cite journal |last=Richards |first=B. |last2=Cummings |first2=R. |last3=White |first3=T. |last4=Jewell |first4=W. |year=1991 |title=Methods for kinetic analysis of methane fermentation in high solids biomass digesters |journal=Biomass and Bioenergy |volume=1 |issue=2 |pages=65–73 |bibcode=1991BmBe....1...65R |doi=10.1016/0961-9534(91)90028-B |hdl-access=free}}</ref>
Low solids (ruwa) digesters na iya jigilar kayan ta hanyar tsarin ta amfani da daidaitattun famfo waɗanda ke buƙatar ƙarancin shigar da makamashi. Low solids digesters suna buƙatar ƙasa mai yawa fiye da high solids saboda karuwar girma dake da alaƙa da karuwar ruwa-da-feedstock rabo na digesters. Akwai fa'idodi dake da alaƙa da aiki a cikin yanayin ruwa, saboda yana bada damar yaduwar kayan aiki da kuma hulɗa tsakanin ƙwayoyin cuta da abincin su. Wannan yana bawa ƙwayoyin cuta damar samun damar abubuwan da suke ci, kuma yana ƙara yawan samar da iskar gas.
==== Rashin jituwa ====
Ana iya daidaita tsarin narkewa tare da matakai daban-daban na rikitarwa. A cikin '''Tsarin narkewa guda ɗaya''' (mataki ɗaya), duk halayen halittu suna faruwa a cikin guda ɗaya, mai rufewa ko tanki mai riƙewa. Amfani da mataki ɗaya yana rage farashin gini, amma yana haifar da ƙarancin kula da halayen dake faruwa a cikin tsarin. Kwayoyin cuta na acidogenic, ta hanyar samar da acid, rage pH na tankin. Methanogenic archaea, kamar yadda aka tsara a baya, yana aiki a cikin iyakar pH.<ref>[https://books.google.com/books?id=-ZdRJfMKORwC&dq=acidogens+reduce+ph&pg=PP1 Biomethanation in advances in biochemical engineering and biotechnology], books.google.com. Retrieved 24.10.07.</ref> Sabili da haka, halayen halittu na nau'o'i daban-daban a cikin na'urar sarrafawa guda ɗaya na iya kasancewa cikin gasa kai tsaye da juna. Wani tsarin amsawa na mataki daya shine lagoon anaerobic. Wadannan lagoons suna kama da tafki, wuraren da akayi amfani dasu don magani da adana turare na dogon lokaci. A nan halayen anaerobic suna ƙunshe a cikin laka na anaerobic na halitta dake cikin tafkin.
A cikin '''tsarin narkewa na matakai biyu''' (multistage), ana inganta tasoshin narkewa daban-daban don kawo matsakaicin iko akan al'ummomin ƙwayoyin cuta dake zaune a cikin digesters. Kwayoyin cuta na acidogenic suna samar da sinadarin kwayoyin halitta kuma suna girma da sauri da haifuwa fiye da archaea na methanogenic. Methanogenic archaea suna buƙatar pH mai ɗorewa da zafin jiki don inganta aikin su.<ref>{{Cite journal |last=Griffin |first=ME |last2=McMahon |first2=KD |last3=Mackie |first3=RI |last4=Raskin |first4=L |year=1998 |title=Methanogenic population dynamics during start-up of anaerobic digesters treating municipal solid waste and biosolids |journal=Biotechnol Bioeng |volume=57 |issue=3 |pages=342–55 |doi=10.1002/(sici)1097-0290(19980205)57:3<342::aid-bit11>3.0.co;2-i |pmid=10099211}}</ref>
A cikin yanayi na yau da kullun, hydrolysis, acetogenesis, da acidogenesis suna faruwa a cikin taskar farko. Ana dumama kayan kwayoyin zuwa zafin jiki da ake buƙata (ko dai mesophilic ko thermophilic) kafin a zuba su cikin methanogenic reactor. Tankunan hydrolysis na farko ko acidogenesis kafin methanogenic reactor na iya samar da mafita ga adadin da aka kara abinci. Wasu ƙasashen Turai suna buƙatar digiri na maganin zafi mai girma don kashe ƙwayoyin cuta masu cutarwa a cikin sharar shigarwa. A wannan misali, akwai yiwuwar pasteurisation ko matakin sterilisation kafin narkewa ko tsakanin tankuna biyu na narkewa. Musamman, ba zai yiwu a ware matakai daban-daban ba, kuma sau dayawa ana samar da wasu iskar gas a cikin tankunan hydrolysis ko acidogenesis.
==== Lokacin zama ====
Lokacin zama a cikin mai narkewa ya bambanta da adadin da nau'in kayan abinci, da kuma tsarin tsarin narkewa. A cikin nau'ikan narkewar mesophilic na yau da kullun, lokacin zama ya bambanta tsakanin kwanaki 15 zuwa 40, yayin da ga narkewar thermophilic guda ɗaya, lokutan zama yawanci suna da sauri kuma suna ɗaukar kusan kwanaki 14. Yanayin plug-flow na wasu daga cikin wadannan tsarin zai nufin cewa ba'a fahimci cikakken lalacewar kayan a cikin wannan lokaci ba. A wannan taron, digestate fita daga tsarin zai zama duhu a launi kuma yawanci zai sami karin wari.
A cikin yanayin narkewar bargo na anaerobic (UASB), lokutan zama na hydraulic na iya zama ɗan gajeren lokaci kamar awa 1 zuwa rana 1, kuma lokutan riƙewa na iya zama har zuwa kwanaki 90. Ta wannan hanyar, tsarin UASB yana iya raba abubuwa masu ƙarfi da lokutan riƙe ruwa tare da amfani da bargo na laka. Masu cigaba da tonowa suna da na'urorin inji ko na ruwa, dangane da matakin abubuwa masu ƙarfi a cikin kayan, don haɗa abubuwan dake ciki, suna bada damar ƙwayoyin cuta da abinci su kasance cikin hulɗa. Har ila yau, suna bada izinin cire kayan da suka wuce gona da iri don kula da ƙarar data dace a cikin tankunan narkewa.
==== Matsi ====
Wani cigaba na baya-bayan nan a cikin ƙirar anaerobic reactor shine High-pressure anaerobic digestion (HPAD) wanda kuma ake kira Autogenerative High Pressure Digestion (AHPD). Wannan dabarar tana samar da iskar gas tare da babban abun ciki na methane. Carbon dioxide da aka samar a cikin iskar gas ya narke cikin ruwa a ƙarƙashin matsin lamba sannan methane yayi. Saboda haka samar da biogas yafi wadata da methane. Bincike a Jami'ar Groningen ya nuna cewa al'ummar ƙwayoyin cuta suna canzawa a cikin abun dake ciki a ƙarƙashin tasirin matsin lamba.<ref>{{Cite journal |vauthors=Zhao J, Li Y, Zhang Z |date=February 2023 |title=Hydraulic retention time and pressure affect anaerobic digestion process treating synthetic glucose wastewater |url=https://pure.rug.nl/ws/files/845017954/Hydraulic_retention_time_and_pressure_affect_anaerobic_digestion_process_treating_synthetic_glucose_wastewater_.pdf |journal=Bioresource Technology |volume=370 |bibcode=2023BiTec.37028531Z |doi=10.1016/j.biortech.2022.128531 |pmid=36574891 |s2cid=255118892}}</ref> Kowane nau'in ƙwayoyin cuta suna da yanayin da yafi dacewa inda suke girma da kuma ninkawa da sauri. An san su da pH, zafin jiki, salinity da dai sauransu amma matsin lamba yana daya daga cikinsu. Wasu nau'o'in sun saba da rayuwa a cikin teku mai zurfi inda matsin lamba yafi girma fiye da matakin teku. Wannan yasa ya yiwu a cikin irin wannan jijiya kamar sauran sigogi na tsari kamar zafin jiki, Lokacin riƙewa, pH don rinjayar tsarin narkewar anaerobic.
=== Hanawa ===
Ana iya hana tsarin narkewar anaerobic ta hanyar mahadi dayawa, yana shafar ɗaya ko fiye daga cikin ƙungiyoyin ƙwayoyin cuta dake da alhakin matakai daban-daban na lalacewar kwayoyin halitta. Matsayin hanawa ya dogara, a tsakanin sauran dalilai, akan maida hankali ga mai hanawa a cikin digester. Masu hanawa masu yuwuwa sune ammoniya, <ref>N. Eldem, Ö. Akgiray, İ. Öztürk, E. Soyer, B. Çallı (2004). "Ammonia and pH inhibition
in anaerobic treatment of wastewaters, Part II: Model development." J. Environ. Sci. Health, Part A. Vol.A39, No.9. https://doi.org/10.1081/ESE-200026303</ref> sulfide, ions na ƙarfe mai haske (Na, K, Mg, Ca, Al), ƙarfe mai nauyi, wasu kwayoyin halitta (chlorophenols, halogenated aliphatics, N-substituted aromatics, long chain fatty acids), da dai sauransu.[2]<ref>{{Cite journal |last=Chen |first=Ye |last2=Cheng |first2=Jay J. |last3=Creamer |first3=Kurt S. |year=2008 |title=Inhibition of anaerobic digestion process: A review |journal=Bioresource Technology |volume=99 |issue=10 |pages=4044–4064 |bibcode=2008BiTec..99.4044C |doi=10.1016/j.biortech.2007.01.057 |pmid=17399981}}</ref>
An nuna jimlar ammoniya nitrogen (TAN) don hana samar da methane. Bugu da ƙari, yana lalata al'ummar microbial, yana tasiri ga kira na acetic acid. Acetic acid yana daya daga cikin karfi a cikin samar da methane. A fiye da 5000 MG / L TAN, ana buƙatar daidaita pH don kiyaye amsawar.<ref name="Yenigün-2013">Yenigün, O., & Demirel, B. (2013). Ammonia inhibition in anaerobic digestion: a review. ''Process Biochemistry'', ''48''(5-6), 901-911.</ref> TAN mai da hankali sama da 1700- 1800 MG / L yana hana samar da methane kuma amfanin gona yana raguwa a mafi yawan TAN. Babban TAN mai yawa yana haifar da martani don juya acidic kuma yana haifar da tasirin domino na hanawa.<ref name="Yenigün-2013" /> Jimlar ammoniya nitrogen shine haɗuwa da ammoniya kyauta da ammoniyya mai ionized. Ana samar da TAN ta hanyar rage kayan dake cikin nitrogen, yawanci sunadarai kuma zai gina a cikin narkewar anaerobic. Wannan ya dogara da kayan abinci na kwayoyin da aka ciyar da tsarin. A cikin ayyukan tsabtace ruwa, ana rage TAN ta hanyar nitrification. Nitrification tsari ne na aerobic inda kwayoyin cuta na heterotrophic ke cinye TAN. Wadannan kwayoyin cuta suna fitar da nitrate da nitrite wanda daga baya aka canza su zuwa iskar nitrogen ta hanyar tsarin denitrification. Hydrolysis da acidogenesis na iya shafar TAN. A cikin yanayin mesophilic, an gano hanawa don hydrolysis a 5500 MG / L TAN, yayin da hana acidogenesis ke faruwa a 6500 MG / L L TAN.<ref>Niu, Q., Qiao, W., Qiang, H., Hojo, T., & Li, Y. Y. (2013). Mesophilic methane fermentation of chicken manure at a wide range of ammonia concentration: stability, inhibition and recovery. ''Bioresource Technology'', ''137'', 358-367.</ref>
== Abinci ==
[[Fayil:Anaerobic_Lagoon_at_Cal_Poly.jpg|thumb|Anaerobic lagoon da janareto a Cal Poly Dairy, Amurka]]
Mafi mahimmancin batun farko yayin la'akari da aikace-aikacen tsarin narkewar anaerobic shine kayan abinci ga tsari.<ref>[http://anaerobicdigestion.co.uk/feedstocks/ Feedstocks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230223151618/http://anaerobicdigestion.co.uk/feedstocks/ |date=2023-02-23 }}. ''Anaerobic Digestion UK''. 15 December 2020. Retrieved 29 August 2021.</ref> Kusan kowane abu na kwayoyin halitta za'a iya sarrafa shi tare da narkewar anaerobic; duk da haka, idan samar da iskar gas shine manufar, matakin putrescibility shine mabuɗin abin da ke cikin nasarar aikace-aikacen. Mafi lalacewa (mai narkewa) kayan, mafi girman iskar gas tana iya fitowa daga tsarin.
Abinci na iya haɗawa da kayan sharar gida, kamar takardar sharar gidaje, yankan ciyawa, abincin daya rage, datti, da sharar dabbobi.<ref name="nnfcc"/> Sharar katako itace bata da kyau, saboda basu da tasiri ta hanyar narkewa, saboda yawancin anaerobes ba su iya lalata lignin ba. Xylophagous anaerobes (masu amfani da lignin) ko maganin zafin jiki mai girma, kamar pyrolysis, ana iya amfani dashi don karya lignin. Ana iya ciyar da masu narkewar anaerobic tare da amfanin gona na musamman, kamar silage, don samar da iskar gas. A cikin Jamus da nahiyar Turai, ana kiran waɗannan wuraren a matsayin tsire-tsire na "biogas". Shuka mai sarrafawa ko shuka mai sarrafa kansa yawanci mai sarrafa kansa ne wanda ke karɓar kayan shigarwa guda biyu ko fiye don narkewa a lokaci guda.
Tsawon lokacin da ake buƙata don narkewar anaerobic ya dogara da rikitarwa na sinadarai na kayan. Abubuwan dake da wadataccen sukari mai sauƙin narkewa suna rushewa da sauri, yayin da kayan lignocellulosic dake da arziki a cikin cellulose da hemicellulose polymers na iya ɗaukar lokaci mai tsawo don rushewa.<ref>Morton Barlaz, Amy Banister, Gary Hater, Jeffrey Chanton and Roger Green, [https://anaerobic-digestion.com/old-rope-anaerobic-digestion-article Money For Old Rope – An Anaerobic Digestion Article With Historic Significance], waste-management-world.com. via anaerobic-digestion.com Retrieved 24.10.07.</ref> Anaerobic microorganisms gabaɗaya ba sa iya karya lignin, ɓangaren ƙanshi mai ƙanshi na biomass.<ref>{{Cite journal |last=Benner, Ronald |year=1989 |title=Book Review: ''Biology of anaerobic microorganisms'' |journal=Limnology and Oceanography |volume=34 |issue=3 |page=647 |bibcode=1989LimOc..34..647B |doi=10.4319/lo.1989.34.3.0647 |doi-access=free}}</ref>
Anaerobic digesters an tsara su ne don aiki ta amfani da datti da tururi. Rashin ruwa da turare ba, duk da haka, kayan da keda damar narkewa na anaerobic bane, kamar yadda kayan biodegradable sun riga sun sami yawancin abubuwan dake cikin makamashi da dabbobi da suka samar dashi suka fitar. Sabili da haka, masu rarrabawa dayawa suna aiki tare da codigestion na nau'ikan abinci guda biyu ko fiye. Misali, a cikin mai narkewa na gona wanda ke amfani da turare na madara a matsayin kayan abinci na farko, <ref>{{Cite web |last=[[California Department of Food and Agriculture]] |date=19 September 2019 |title=CDFA invests in dairy methane reduction projects |url=https://www.morningagclips.com/cdfa-invests-in-dairy-methane-reduction-projects/ |access-date=2019-10-18 |website=Morning Ag Clips |language=en-US}}</ref> ana iya ƙara samar da iskar gas sosai ta hanyar ƙara kayan abinci na biyu, misali, ciyawa da masara (abin da ake amfani da shi a gona), ko kayan abinci daban-daban, kamar sharar gida, kitse, mai da mai daga gidajen cin abinci, da dai sauransu.<ref>{{Cite web |last=Anaerobic Digestion Initiative Advisory Committee (ADIAC) |title=Feedstock |url=http://www.bcfarmbiogas.ca/Feedstockenergy/feedstock |archive-url=https://web.archive.org/web/20111213185207/http://bcfarmbiogas.ca/Feedstockenergy/feedstock |archive-date=13 December 2011}}</ref>
Masu tonowa suna sarrafa amfanin gona na makamashi na iya cimma matsaya mai girma da samar da iskar gas.<ref name="Maximum"/><ref name="Low">{{Cite journal |last=Richards |first=B. |last2=Cummings |first2=R. J. |last3=Jewell |first3=W. J. |year=1991 |title=High rate low solids methane fermentation of sorghum, corn and cellulose |journal=Biomass and Bioenergy |volume=1 |issue=5 |pages=249–260 |bibcode=1991BmBe....1..249R |doi=10.1016/0961-9534(91)90036-C |hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Richards |first=B. |last2=Cummings |first2=R. J. |last3=Jewell |first3=W. J. |last4=Herndon |first4=F. G. |year=1991 |title=High solids anaerobic methane fermentation of sorghum and cellulose |journal=Biomass and Bioenergy |volume=1 |issue=1 |pages=47–53 |bibcode=1991BmBe....1...47R |doi=10.1016/0961-9534(91)90051-D}}</ref> Tsarin Slurry-kawai yawanci sun fi rahusa, amma suna samar da karancin makamashi fiye da waɗanda ke amfani da amfanin gona, kamar masara da ciyawa; ta hanyar amfani da kayan amfanin gona mai sauƙi (30%), tsire-tsire na narkewa na anaerobic na iya ƙara fitar da makamashi sau goma kawai na farashin babban birnin, dangane da tsarin slurry-kai kawai.
=== Abubuwan dake ciki ===
Wani la'akari na biyu daya shafi kayan abinci shine abun ciki na danshi. Dry, substrates stackable, kamar abinci da sharar gida, sun dace da narkewa a cikin ɗakunan rami. Tsarin salon ramin yawanci yana da kusan fitar da ruwa mai guba, don haka wannan salon tsarin yana da fa'idodi inda fitar da ruwa na digester shine alhakin. Idan kayan yafi ruwan sama, yafi dacewa da sarrafawa tare da ma'auni na ma'aunin famfo maimakon famfo na kankare mai karfi da kuma hanyar motsa jiki. Har ila yau, mafi ruwan da kayan, mafi girma da yanki da yake ɗauka dangane da matakan iskar gas da aka samar. Abubuwan da ke cikin danshi na kayan abinci da akayi niyya zasu kuma shafi irin tsarin da akayi amfani dashi don maganin sa. Don amfani da babban mai ƙarfi anaerobic digester don narkewar abinci, ya kamata ayi amfani da wakilai masu yawa, kamar takin mai, don ƙara abubuwan dake cikin kayan shigarwa.<ref>[https://books.google.com/books?doi=XfhO-iP3em4C&pg=PA193&lpg=PA193&dq=high+solids+anaerobic+digestion+bulking&source=web&ots=fEDEUaGKK4&sig=B9CbvsX37xfMDLF4ILVhMKp2D-U#PPP1,M1 Management of Urban Biodegradable Waste], books.google.com. Retrieved 24.10.07.</ref> Wani mahimmin la'akari shine rabo na carbon:nitrogen na kayan shigarwa. Wannan rabo shine ma'auni na abinci da kwayar cuta ke buƙata don girma; mafi kyawun rabo na C:N shine 20-30:1. Yawan N na iya haifar da hana narkewar ammoniya.<ref name="Low"/>
=== Cutar ===
Matsayin gurɓataccen kayan abinci shine mahimmin la'akari yayin amfani da narkewar rigar ko narkewar plug-flow.
Idan kayan abinci ga masu tantancewa suna da matakai masu mahimmanci na gurɓataccen jiki, kamar filastik, gilashi, ko karafa, to za'a buƙaci sarrafawa don cire gurɓata don amfani da kayan.<ref>[http://www.seas.ucla.edu/stenstro/r/r10 Anaerobic digestion of classified municipal solid wastes], seas.ucla.edu. Retrieved 24.10.07.</ref> Idan ba a cire shi ba, to ana iya toshe digesters kuma bazasu yi aiki yadda ya kamata ba. Wannan batun gurɓataccen baya faruwa tare da narkewar bushe ko tsire-tsire masu tsayi na anaerobic (SSAD), tunda SSAD yana kula da bushewa, biomass mai ɗorewa tare da babban kashi na abubuwa masu ƙarfi (40-60%) a cikin ɗakunan gas-tight da ake kira akwatunan fermenter.<ref>{{Cite journal |last=Achinas |first=Spyridon |last2=Achinas |first2=Vasileios |last3=Euverink |first3=Gerrit Jan Willem |year=2017 |title=A Technological Overview of Biogas Production from Biowaste |journal=Engineering |volume=3 |issue=3 |pages=299–307 |bibcode=2017Engin...3..299A |doi=10.1016/J.ENG.2017.03.002 |doi-access=free}}</ref> Tare da wannan fahimtar ne aka tsara tsire-tsire na maganin halittu. Mafi girman matakin gyaran abinci da ake buƙata, za'a buƙaci ƙarin kayan aiki, kuma, saboda haka, aikin zai sami farashin kuɗi mafi girma. Cibiyar Kula da Amfanin Gida ta Kasa.
Bayan rarraba ko tantancewa don cire duk wani gurbataccen jiki daga kayan abinci, ana sau dayawa yanka kayan, kuma ana yin su da inji ko hydraulically don ƙara girman dake samuwa ga ƙwayoyin cuta a cikin digesters kuma, saboda haka, ƙara saurin narkewa. Za'a iya samun maceration na abubuwa masu ƙarfi ta hanyar amfani da famfo na chopper don canja wurin kayan abinci a cikin iska mai narkewa, inda maganin anaerobic ke faruwa.
=== Abubuwan dake tattare dasu ===
Abinda ke cikin substratum shine babban abu wajen tantance yawan amfanin methane da ƙimar samar da methane daga narkewar biomass. Hanyoyi don ƙayyade halaye na kayan abinci suna samuwa, yayin da sigogi kamar su solids, elemental, da kwayoyin halitta suna da mahimmanci ga ƙirar digester da aiki.<ref>Jerger, D. & Tsao, G. (2006) Feed composition in Anaerobic digestion of biomass, p65</ref> Ana iya kimanta amfanin methane daga abubuwan dake cikin substratum tare da kimantawa game da lalacewa (kashi na substratum wanda aka canza zuwa biogas a cikin reactor). Don yin hasashen abun dake ciki na iskar gas (ƙananan dangi na methane da [[carbon dioxide]]) yazama dole a kimanta rarrabawar carbon dioxide tsakanin matakai na rabuwa da gas, wanda ke buƙatar ƙarin bayani (zafin jiki, pH, da abun dake cikin substratum) da kuma samfurin sinadarai.<ref>{{Cite journal |last=Hill |first=D. T. |last2=Barth |first2=C. L. |date=1977 |title=A Dynamic Model for Simulation of Animal Waste Digestion |journal=Journal (Water Pollution Control Federation) |volume=49 |issue=10 |pages=2129–2143 |jstor=25039421}}</ref> Ana kuma yin ma'auni kai tsaye na yiwuwar biomethanation ta amfani da juyin halitta na gas ko gwaje-gwaje na kwanan nan.<ref>{{Cite journal |last=Hafner |first=Sasha D. |last2=Rennuit |first2=Charlotte |last3=Triolo |first3=Jin M. |last4=Richards |first4=Brian K. |date=December 2015 |title=Validation of a simple gravimetric method for measuring biogas production in laboratory experiments |journal=Biomass and Bioenergy |volume=83 |pages=297–301 |bibcode=2015BmBe...83..297H |doi=10.1016/j.biombioe.2015.10.003}}</ref>
== Aikace-aikacen ==
[[Fayil:Schematic_of_the_Biogas_Reactor.jpg|thumb|Tsarin narkewar anaerobic a matsayin wani ɓangare na tsarin tsabta. Yana samar da narkewa narkewa (digestate) wanda za'a iya amfani dashi azaman taki, da kuma iskar gas wanda za'a iya amfani dashi don makamashi.<ref>Tilley, E., Ulrich, L., Lüthi, C., Reymond, Ph., Zurbrügg, C. (2014) ''[http://www.eawag.ch/forschung/sandec/publikationen/compendium_e/index_EN Compendium of Sanitation Systems and Technologies - (2nd Revised Edition)]''. Swiss Federal Institute of Aquatic Science and Technology (Eawag), Duebendorf, Switzerland.</ref>]]
Yin amfani da fasahar narkewar anaerobic na iya taimakawa wajen rage fitar da iskar gas a hanyoyi masu mahimmanci:
* Canja wurin man fetur
* Ragewa ko kawar da sawun makamashi na sharar gida
* Rage fitar da methane daga wuraren zubar da shara
* Cire kayan aikin sinadarai da aka samar da masana'antu
* Rage motsi na motoci
* Rage asarar wutar lantarki
* Rage amfani da LP Gas don [[dafa abinci]]
* Wani muhimmin bangare na shirye-shiryen Zero Waste.<ref>Raio, M. (28 August 2018). Zero Waste Our New Future?. ''Zero Waste Our New Future?.'' Retrieved from https://drive.google.com/file/d/1pgVFpgTQPzNlxiCiSMvI8Kem-YtEW81R/view?usp=sharing</ref>
=== Magani da tsabtace ruwa ===
[[Fayil:Anaerobic_digesters_in_a_sewer_treatment_plant.webm|thumb|Anaerobic digesters a cikin masana'antar tsabtace datti. Ana sarrafa iskar methane ta hanyar ƙonewa ta hanyar fitila.]]
Anaerobic digestion yadace da kayan kwayoyin halitta, kuma ana amfani dashi akai-akai don masana'antu, [[Maganin shara a ruwa|Ruwa mai guba]] da kuma Maganin datti. Anaerobic digestion, tsari mai sauƙi, na iya rage yawan kwayoyin halitta wanda in ba haka baza'a zubar dashi a teku, <ref>[http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-9246063.html Sea Dumping of Sewage Sludge], encyclopedia.com. Retrieved 22.02.2010.</ref> zubar dasu a cikin shara, ko ƙone su a cikin incinerators. <ref>[http://www.bookrags.com/research/ocean-dumping-ban-act-1988-enve-02/ Ocean Dumping Ban Act (1988)], bookrags.com. Retrieved 22.02.2010.</ref>
Matsi doka dokokin da suka shafi muhalli akan hanyoyin zubar da [[Shara|sharar gida]] a cikin Kasashe masu tasowa yakara aikace-aikacen narkewar anaerobic a matsayin tsari don rage yawan sharar gida da samar da kayan aiki masu amfani. Ana iya amfani dashi don aiwatar da ɓangaren da aka raba na sharar gida ko kuma a madadin haka an haɗa shi da tsarin rarraba na inji, don aiwatar da raguwar sharar gida. Wadannan wuraren ana kiransu tsire-tsire na maganin halittu na inji.<ref>Svoboda, I (2003) [http://www.scotland.gov.uk/Resource/Doc/1057/0002224.pdf Anaerobic digestion, storage, olygolysis, lime, heat and aerobic treatment of livestock manures], scotland.gov.uk. Retrieved 17.08.07.</ref>
Idan aka zubar da sharar da aka sarrafa a cikin anaerobic digesters a cikin wani sharar gida, zai rushe ta halitta kuma sau dayawa anaerobically. A wannan yanayin, iskar za ta tsere cikin yanayi. Kamar yadda methane ya ninka sau 20 a matsayin iskar gas fiye da carbon dioxide, wannan yana da mummunar tasirin muhalli.<ref>[http://www.newmediaexplorer.org/sepp/2005/02/01/global_warming_methane_could_be_far_worse_than_carbon_dioxide.htm Global warming methane could be far more potent than carbon dioxide] newmediaexplorer.org. Retrieved 17.08.07.</ref>
A cikin ƙasashen dake tattara sharar gida, amfani da wuraren narkewar anaerobic na gida na iya taimakawa wajen rage yawan sharar dake buƙatar sufuri zuwa wuraren da aka zubar da shara ko wuraren konewa. Wannan rage nauyin sufuri yana rage hayakin carbon daga motocin tattarawa. Idan an saka wuraren narkewar anaerobic a cikin hanyar sadarwar rarraba wutar lantarki, zasu iya taimakawa rage asarar wutar lantarki dake da alaƙa da jigilar wutar lantarki a kan grid na ƙasa.<ref>[http://www.esru.strath.ac.uk/EandE/Web_sites/04-05/demand_side_management/framework5.htm Renewable Energy Framework], esru.strath.ac.uk. Retrieved 8.11.07.</ref>
Ana iya amfani da narkewar anaerobic don maganin gurɓataccen laka da PFAS. Binciken a shekarar 2024 ya nuna cewa narkewar anaerobic, haɗe da adsorption a cikin aikace-aikacen carbon da ƙarfin lantarki na iya cire har zuwa 61% na PFAS daga laka.<ref>{{Cite journal |last=Deligiannis |first=Michalis |last2=Gkalipidou |first2=Evdokia |last3=Gatidou |first3=Georgia |last4=Kostakis |first4=Marios G. |last5=Triantafyllos Gerokonstantis |first5=Dimitrios |last6=Arvaniti |first6=Olga S. |last7=Thomaidis |first7=Nikolaos S. |last8=Vyrides |first8=Ioannis |last9=Hale |first9=Sarah E. |date=August 2024 |title=Study on the fate of per- and polyfluoroalkyl substances during thermophilic anaerobic digestion of sewage sludge and the role of granular activated carbon addition |url=https://doi.org/10.1016/j.biortech.2024.131013 |journal=Bioresource Technology |volume=406 |pages=131013 |doi=10.1016/j.biortech.2024.131013 |issn=0960-8524 |doi-access=free}}</ref>
=== Zamani na wutar lantarki ===
A cikin kasashe masu tasowa, tsarin narkewar anaerobic na gida dana gona yana bada damar samun makamashi mai tsada don dafa abinci da hasken wuta.<ref name="lrrd.org"/><ref>Friends of the Earth (2004) [http://www.foe.co.uk/resource/briefings/anaerobic_digestion.pdf Anaerobic digestion Briefing Paper], foe.co.uk. Retrieved 17.08.07.</ref>Daga shekarar 1975, kasar Sin da Indiya dukansu suna da manyan tsare-tsaren tallafin gwamnati don daidaita ƙananan tsire-tsire na gas don amfani a cikin gida don dafa abinci da hasken wuta. A halin yanzu, ayyukan narkewar anaerobic a kasashe masu tasowa na iya samun tallafin kuɗi ta hanyar Tsarin Tsabtace Ci Gaban [[Majalisar Ɗinkin Duniya|Majalisar Dinkin Duniya]] idan sun iya nuna cewa suna samar da rage hayakin carbon.
Ana iya amfani da methane da wutar lantarki da aka samar a wuraren narkewar anaerobic don maye gurbin makamashi da aka samo daga man fetur, sabili da haka rage hayaki na iskar gas, saboda carbon a cikin kayan biodegradable wani ɓangare ne na sake zagayowar carbon. Carbon da aka saki cikin yanayi daga konewar biogas an cire shi ta shuke-shuke don su girma a cikin 'yan kwanakin nan, yawanci a cikin shekaru goma da suka gabata, amma mafi yawanci a tsakanin lokacin girma na ƙarshe. Idan tsire-tsire sun sake girma, suna fitar da carbon daga sararin samaniya, tsarin zai zama tsaka-tsaki na carbon. Sabanin haka, an tsare carbon a cikin burbushin burbushin halittu a cikin ƙasa na miliyoyin shekaru, wanda konewa ke kara yawan matakan carbon dioxide a cikin yanayi. Samar da wutar lantarki ta hanyar narkewar anaerobic yafi dacewa da manyan ayyuka, maimakon ƙananan gonaki, saboda manyan ayyuka suna da ƙarar turare wanda zai iya sa tsarin yazama mai cin gashin kansa.<ref>{{Cite web |last=Lazenby |first=Ruthie |date=August 15, 2022 |title=RETHINKING MANURE BIOGAS: Policy Considerations to Promote Equity and Protect the Climate and Environment |url=https://www.vermontlaw.edu/sites/default/files/2022-08/Rethinking_Manure_Biogas.pdf |access-date=December 9, 2022 |website=Center for Agriculture and Food Systems, Vermont Law and Graduate School}}</ref>
Biogas daga Maganin datti a wasu lokuta ana amfani dashi don gudanar da Injin gas don samar da wutar lantarki, wasu ko dukansu ana iya amfani da su don gudanar da ayyukan datti. Ana amfani da wasu zafin sharar gida daga injin don dumama mai narkewa. Rashin zafi, gabaɗaya, ya isa ya dumama mai narkewa zuwa yanayin zafi da ake buƙata. Kyakkyawan ƙarfin wutar lantarki daga ayyukan datti yana da iyaka - a Burtaniya, akwai kimanin 80 MW jimlar irin wannan ƙarni, tare da yiwuwar ƙaruwa zuwa 150 MW, wanda ba shi da mahimmanci idan aka kwatanta da matsakaicin ƙarfin da ake buƙata a Burtaniya na kimanin 35,000 MW. Yankin samar da iskar gas daga kwayoyin halitta marasa amfani - amfanin gona na makamashi, sharar abinci, da dai sauransu - ya fi girma, an kiyasta zai iya kimanin 3,000 MW.<ref>{{Cite web |title=METHAGEN AD |url=https://sysadvance.com/energy/methagen-ad/ |access-date=2023-10-21 |website=Sysadvance |language=en-US}}</ref> Tsire-tsire na iskar gas ta amfani da sharar dabbobi da albarkatun makamashi ana sa ran za su ba da gudummawa ga rage hayakin CO<sub>2</sub> da ƙarfafa grid, yayin da suke ba da manoma na Burtaniya ƙarin kudaden shiga.
Wasu ƙasashe suna bada ƙarfafawa ta hanyar, alal misali, farashin ciyarwa don ciyar da wutar lantarki a kan wutar lantarki don tallafawa samar da makamashi mai kore.<ref name="nnfcc"/>
A Oakland, California a babban tashar kula da ruwa mai guba ta East Bay Municipal Utility District (EBMUD), a halin yanzu ana sarrafa sharar abinci tare da ruwa mai tsabta na gari na farko da na biyu da sauran sharar gida masu ƙarfi. Idan aka kwatanta da narkewar ruwa mai guba na gari kadai, codigestion na sharar abinci yana da fa'idodi da yawa. Anaerobic narkewar abinci daga tsarin sharar abinci na EBMUD yana bada fa'idar makamashi mafi girma, idan aka kwatanta da ruwan sharar gida na gari: 730 zuwa 1,300 kWh a kowace tan bushe na sharar abinci da akayi amfani dashi idan aka kwatanta le 560 zuwa 940 kWh a kowane tan bushe na ruwan sharar gari da aka yi da shi.<ref>{{Cite web |date=8 June 2015 |title=Organics: Anaerobic Digestion |url=https://www.epa.gov/anaerobic-digestion |access-date=6 July 2019 |website=United States Environmental Protection Agency}}</ref>
=== Injin grid ===
Injection na grid na biogas shine allurar biogas a cikin grid na gas. Dole ne a inganta ruwan da ba a yi amfani da shi ba zuwa biomethane. Wannan haɓakawa yana nufin cire gurɓataccen abu kamar hydrogen sulphide ko siloxanes, da kuma carbon dioxide. Akwai fasahohi dayawa don wannan dalili, wanda akafi aiwatar dashi shine matsa lamba (PSA), ruwa ko amine scrubbing (matakan shan ruwa) kuma, a cikin 'yan shekarun nan, rabuwa da membrane.<ref>[http://www.iea-biogas.net/files/daten-redaktion/download/publi-task37/upgrading_rz_low_final.pdf Petersson A., Wellinger A. (2009). Biogas upgrading technologies - developments and innovations. IEA Bioenergy Task 37]</ref> A matsayin madadin, ana iya amfani da wutar lantarki da zafi don ƙarni a shafin, wanda ke haifar da raguwar asarar jigilar makamashi. Rashin makamashi na yau da kullun a cikin tsarin watsa iskar gas ya kasance daga 1-2%, yayin da asarar makamashi a yanzu a kan babban tsarin lantarki ya kasance daga 5-8%.<ref>{{Cite web |title=energy loss, transmission loss |url=http://www.energyvortex.com/energydictionary/energy_loss__transmission_loss.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180922135637/http://www.energyvortex.com/energydictionary/energy_loss__transmission_loss.html |archive-date=22 September 2018 |website=Energy Dictionary |publisher=EnergyVortex.com}}</ref>
A watan Oktoba na shekara ta 2010, Didcot Sewage Works yazama na farko a Burtaniya don samar da iskar gas da aka bayar ga grid na kasa, don amfani dashi har zuwa gidaje 200 a Oxfordshire. A shekara ta 2017, kamfanin wutar lantarki na Burtaniya Ecotricity ya shirya don samun digester da aka ciyar dashi ta hanyar ciyawa da aka samo a cikin gida wanda ke ciyar da gidaje 6000 <ref>{{Cite web |last=Bergenson |first=Angie |date=23 April 2015 |title=Green energy plant could be UK's alternative to fracking |url=http://www.hydrogenfuelnews.com/green-energy-plant-could-be-uks-alternative-to-fracking/8521901/ |website=Hydrogen Fuel News}}</ref>
=== Man fetur na mota ===
Bayan ingantawa tare da fasahar da aka ambata a sama, ana iya amfani da biogas (wanda aka canza zuwa biomethane) azaman man fetur a cikin motocin da suka dace. Wannan amfani yana da yawa a Sweden, inda akwai motocin iskar gas sama da 38,600, kuma kashi 60% na iskar iskar iske ne wanda aka samar a cikin tsire-tsire masu narkewa.
=== takin mai da kuma yanayin ƙasa ===
Za'a iya amfani da sashi mai ƙarfi, mai laushi na kayan da aka narke a matsayin mai yanayin ƙasa don ƙara abubuwan da ke cikin ƙasa. Ana iya amfani da ruwan inabi a matsayin taki don samar da muhimman abubuwan gina jiki ga ƙasa maimakon taki na sinadarai wanda ke buƙatar makamashi mai yawa don samarwa da jigilar kaya. Amfani da taki da aka ƙera, sabili da haka, ya fi ƙarfin carbon fiye da amfani da taki na giya na anaerobic digester. A cikin ƙasashe kamar [[Ispaniya|Spain]], inda ƙasa dayawa suka lalace, kasuwanni don abubuwa masu narkewa na iya zama daidai da mahimmanci kamar biogas.<ref>[http://www.compostnetwork.info/index.php?id=44 Introduction and Spanish organic waste situation], compostnetwork.info. Retrieved 19.08.07.</ref>
=== Gas na dafa abinci ===
Ta hanyar amfani da bio-digester, wanda ke samar da ƙwayoyin cuta da ake buƙata don lalacewa, ana samar da iskar dafa abinci. Sharar kwayoyin kamar ganye da suka fadi, sharar kicin, sharar abinci da dai sauransu ana ciyar dasu a cikin na'urar murkushewa, inda aka gauraya shi da karamin ruwa. Ana ciyar da cakuda a cikin bio-digester, inda archaea ke rushe shi don samar da iskar dafa abinci. Ana tura wannan iskar gas zuwa murhu na kicin. A 2 cubic mita bio-digester iya samar da 2 cubic meters na dafa abinci gas. Wannan daidai yake da 1 kg na LPG. Amfanin da akafi sani da amfani da bio-digester shine laka wanda yake da wadataccen turare.
== Kayayyakin ==
Manyan samfurori guda uku na narkewar anaerobic sune biogas, digestate, da ruwa.<ref>{{Cite web |title=Operation of Municipal Wastewater Treatment Plants Manual of Practice-MOP 11 Fifth Edition (Abstract) |url=http://www.e-wef.org/timssnet/products/tnt_products.cfm?primary_id=MOP1131&Action=LONG&subsystem=ORD |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928121600/http://www.e-wef.org/timssnet/products/tnt_products.cfm?primary_id=MOP1131&Action=LONG&subsystem=ORD |archive-date=28 September 2007 |website=e-wef.org}}</ref><ref>[http://anaerobic-digestion.com/anaerobic-digestion-an-introduction Anaerobic Digestion – An Introduction and Commercial Status in the US – As of 2006], anaerobic-digestion.com. Retrieved 07.12.14</ref>
=== Magungunan halittu ===
{| class="wikitable floatright" style="text-align: center;"
|+'''Halin da aka tsara na biogas'''
! style="background-color: #cfb;" |Haɗin
! style="background-color: #cfb;" |Tsarin
! style="background-color: #cfb;" width="100" |%
|-
|[[Methane]]
|CH4
|50–75
|-
|[[Carbon dioxide]]
|CO2
|25–50
|-
|Nitrogen
|N2
|0–10
|-
|Hydrogen
|H2
|0–1
|-
|Hydrogen sulfide
|H2S
|0–3
|-
|Oxygen
|O2
|0–0
|-
| colspan="3" style="font-size: 0.85em; padding: 4px 0 4px 6px; text-align: left; background-color: #f2f2f2;" |Tushen: www.kolumbus.fi, 2007 <ref>{{Cite web |title=Basic Information on Biogas |url=http://www.kolumbus.fi/suomen.biokaasukeskus/en/enperus.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106022729/http://www.kolumbus.fi/suomen.biokaasukeskus/en/enperus.html |archive-date=6 January 2010 |website=www.kolumbus.fi}}</ref>
|}
[[Fayil:Biogasholder_and_flare.JPG|thumb|Mai riƙe da iskar gas tare da sandunan kariya na walƙiya da flare na gasHasken gas]]
[[Fayil:Biogas_pipes.JPG|thumb|Biogas dauke da bututu]]
Biogas shine mafi girman sharar gida na kwayoyin cuta dake ciyar da kayan abinci masu narkewa <ref>{{Cite journal |last=Roubík |first=Hynek |last2=Mazancová |first2=Jana |last3=Banout |first3=Jan |last4=Verner |first4=Vladimír |date=2016-01-20 |title=Addressing problems at small-scale biogas plants: a case study from central Vietnam |journal=Journal of Cleaner Production |volume=112, Part 4 |pages=2784–2792 |doi=10.1016/j.jclepro.2015.09.114}}</ref> (matakin methanogenesis na narkewar anaerobic ana yin sane ta hanyar archaea, wani micro-organism a kan wani reshe daban-daban na itacen phylogenetic na rayuwa zuwa kwayoyin cuti), kuma galibi methane ne da carbon dioxide, <ref>{{Cite web |date=5 May 2008 |title=The Absolute Beginner's Guide to Biogas Energy |url=http://biogas-digester.com/beginners-guide-to-biogas-energy-explained.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110112833/http://biogas-digester.com/beginners-guide-to-biogas-energy-explained.html |archive-date=10 January 2016 |access-date=4 October 2015 |website=biogas-digester.com}}</ref> tare da karamin adadin hydrogen da trace hydrogen sulfide.<ref>[http://www.eere.energy.gov/consumer/your_workplace/farms_ranches/index.cfm/mytopic=30003 How Anaerobic Digestion (Methane Recovery) Works], eere.energy.gov. Retrieved 19.08.07.</ref> (Kamar yadda aka samar, biogas kuma ya ƙunshi tururi na ruwa, tare da ƙarancin tururi na ruwan aiki na zafin jiki na biogas). <ref name="Methods"/> Yawancin iskar gas ana samar da ita a lokacin tsakiyar narkewa, bayan yawan ƙwayoyin cuta ya girma, kuma ya ragu yayin da kayan da zasu lalace ya ƙare.<ref>[http://www.foe.co.uk/resource/briefings/anaerobic_digestion.pdf Anaerobic digestion briefing sheet], foe.co.uk. Retrieved 24.10.07.</ref> Ana adana iskar gas a saman digester a cikin kumfa mai iska ko cirewa kuma adanawa kusa da kayan aiki a cikin mai riƙe gas.
The methane in biogas can be burned to produce both heat and electricity, usually with a reciprocating engine or microturbine{{Unreliable source?|reason=domain on WP:BLACKLIST|date=June 2016}} often in a cogeneration arrangement where the electricity and waste heat generated are used to warm the digesters or to heat buildings. Excess electricity can be sold to suppliers or put into the local grid. Electricity produced by anaerobic digesters is considered to be renewable energy and may attract subsidies.<ref>{{Cite web |title=UK Biomass Strategy 2007: Working paper 3 - Anaerobic Digestion |url=http://www.defra.gov.uk/environment/climatechange/uk/energy/renewablefuel/pdf/ukbio0507-work3.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216071449/http://www.defra.gov.uk/environment/climatechange/uk/energy/renewablefuel/pdf/ukbio0507-work3.pdf |archive-date=16 December 2008 |website=defra.gov.uk}}</ref> Biogas does not contribute to increasing atmospheric carbon dioxide concentrations because the gas is not released directly into the atmosphere and the carbon dioxide comes from an organic source with a short carbon cycle.
Biogas na iya buƙatar magani ko 'scrubbing' don tsaftace shi don amfani dashi azaman man fetur.<ref>{{Cite web |title=What is anaerobic digestion? |url=http://www.afbini.gov.uk/index/services/specialist-advice/renewable-energy/re-anaerobic-digestion-intro/re-anaerobic-digestion-what-is.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20081210200436/http://www.afbini.gov.uk/index/services/specialist-advice/renewable-energy/re-anaerobic-digestion-intro/re-anaerobic-digestion-what-is.htm |archive-date=10 December 2008 |website=afbini.gov.uk}}</ref> Hydrogen sulfide, samfurin mai guba wanda aka kafa daga sulfates a cikin kayan abinci, an sake shi azaman sashi na biogas. Hukumomin tilasta muhalli na kasa, irin su Hukumar Kare Muhalli ta Amurka ko Hukumar Muhalli ta Ingilishi da Welsh, sun sanya takamaiman iyakoki a kan matakan iskar gas dake dauke da hydrogen sulfide, kuma, idan matakan hydrogen sulfides a cikin iskar gas suna da yawa, za a buƙaci tsabtace gas da kayan aiki (kamar maganin iskar amine) don aiwatar da iskar gas zuwa cikin matakan da aka yarda dasu a yankin. A madadin haka, ƙarin ferrous chloride FeCl<sub>2</sub> zuwa tankunan narkewa yana hana samar da hydrogen sulfide.<ref>{{Cite journal |last=Meyer-Jens |first=T. |last2=Matz |first2=G. |last3=Märkl |first3=H. |date=June 1995 |title=On-line measurement of dissolved and gaseous hydrogen sulphide in anaerobic biogas reactors |journal=Applied Microbiology and Biotechnology |volume=43 |issue=2 |pages=341–345 |doi=10.1007/BF00172836 |s2cid=21901}}</ref>
Siloxanes masu saurin tashi na iya gurɓata iskar gas; ana samun irin waɗannan mahadi akai-akai a cikin sharar gida da ruwa mai guba. A cikin wuraren narkewa dake karɓar waɗannan kayan a matsayin wani bangare na kayan abinci, ƙananan nauyin kwayoyin siloxanes suna narkewa cikin iskar gas. Lokacin da aka ƙone wannan iskar gas a cikin injin gas, turbine, ko boiler, ana canza siloxanes zuwa silicon dioxide (SiO<sub>2</sub>), wanda ke ajiya a cikin na'ura, yana ƙara lalacewa da fashewa.<ref>{{Cite web |last=Wheles |first=E. |last2=Pierece |first2=E. |date=2004 |title=Siloxanes in landfill and digester gas |url=http://www.scsengineers.com/Papers/Pierce_2004Siloxanes_Update_Paper.pdf |access-date=17 August 2007 |website=scsengineers.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Biogas Upgrading and Utilisation |url=http://www.iea-biogas.net/Dokumente/Biogas%20upgrading.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20071128093101/http://www.iea-biogas.net/Dokumente/Biogas%20upgrading.pdf |archive-date=28 November 2007 |website=iea-biogas.net |publisher=IEA Bioenergy}}</ref> Fasahar da ta dace da tsada don cire siloxanes da sauran gurɓataccen iskar gas suna samuwa a halin yanzu.<ref name="BiogasSiloxaneRemoval">{{Cite web |last=Tower |first=P. |last2=Wetzel, J. |last3=Lombard, X. |date=March 2006 |title=New Landfill Gas Treatment Technology Dramatically Lowers Energy Production Costs |url=http://appliedfiltertechnology.com/_literature_37854/New_Landfill_Gas_Treatment_Tech_Dramatically_Lowers_Energy_Production_Costs |archive-url=https://web.archive.org/web/20110924111945/http://appliedfiltertechnology.com/_literature_37854/New_Landfill_Gas_Treatment_Tech_Dramatically_Lowers_Energy_Production_Costs |archive-date=24 September 2011 |access-date=2009-04-30 |publisher=Applied Filter Technology}}, appliedfiltertechnology.com</ref> A wasu aikace-aikace, ana iya amfani da magani ''a wurin'' don kara tsarkakar methane ta hanyar rage abubuwan dake cikin carbon dioxide, kawar da mafi yawansu a cikin na'urar nukiliya ta biyu.<ref>{{Cite journal |last=Richards |first=B. |last2=Herndon |first2=F. G. |last3=Jewell |first3=W. J. |last4=Cummings |first4=R. J. |last5=White |first5=T. E. |year=1994 |title=In situ methane enrichment in methanogenic energy crop digesters |journal=Biomass and Bioenergy |volume=6 |issue=4 |pages=275–282 |bibcode=1994BmBe....6..275R |doi=10.1016/0961-9534(94)90067-1 |hdl-access=free}}</ref>
A cikin ƙasashe kamar Switzerland, Jamus, da Sweden, ana iya matse methane a cikin iskar gas don ayi amfani dashi azaman man fetur na jigilar motoci ko shigarwa kai tsaye cikin iskar.<ref>{{Cite web |date=28 July 2006 |title=Biogas as a road transport fuel |url=http://www.nfuonline.com/x9498.xml |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015020533/http://www.nfuonline.com/x9498.xml |archive-date=15 October 2007 |website=nfuonline.com}}</ref> A cikin ƙasashe inda direba don amfani da narkewar anaerobic shine tallafin wutar lantarki mai sabuntawa, wannan hanyar magani batada tabbas, kamar yadda ake buƙatar makamashi a wannan matakin sarrafawa kuma yana rage matakan da ake samu don siyarwa.<ref>{{Cite web |title=Biogas Energy Centre |url=http://www.haase-energietechnik.de/en/Products_and_Services/Waste_Treatment/Biogas_Engineering/FE-488-e_Biogas_CHP.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217033514/http://www.haase-energietechnik.de/en/Products_and_Services/Waste_Treatment/Biogas_Engineering/FE-488-e_Biogas_CHP.pdf |archive-date=17 December 2008 |publisher=haase-energietechnik.de}}</ref>
=== Digestate ===
Digestate shine ragowar kayan shigarwa na asali ga digesters wanda microbes ba zasu iya amfani dashi ba. Har ila yau, ya ƙunshi ragowar ma'adanai na ƙwayoyin cuta da suka mutu daga cikin digesters. Digestate na iya zuwa cikin nau'o'i uku: fibrous, giya, ko haɗin laka na ɓangarorin biyu. A cikin tsarin matakai biyu, nau'o'i daban-daban na narkewa sun fito ne daga tankuna daban-daban. A cikin tsarin narkewa guda ɗaya, za'a haɗa ɓangarorin biyu kuma, idan ana so, a raba su ta hanyar ƙarin aiki.<ref>{{Cite web |date=3 May 2005 |title=Fact sheet Anaerobic Digestion |url=http://www.waste.nl/page/248 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928055626/http://www.waste.nl/page/248 |archive-date=28 September 2007 |website=waste.nl}}</ref><ref name="generation2">{{Cite web |date=25 September 2009 |title=Biomass and biogas |url=https://www.climategen.org/blog/biomass-and-biogas/ |website=Climate Generation}}</ref>
[[Fayil:Anaerobic_digestate.JPG|thumb|Acidogenic anaerobic digestatenarkewa]]
Abu na biyu (acidogenic digestate) abu ne mai ɗorewa, kayan halitta wanda ya ƙunshi mafi yawa daga lignin da cellulose, amma kuma na nau'ikan ma'adanai iri-iri a cikin matrix na ƙwayoyin ƙwayoyin cuta masu mutuwa; wasu filastik na iya kasancewa. Kayan yayi kama da man fetur na cikin gida kuma ana iya amfani dashi kamar haka ko don yin samfuran gini masu ƙarancin gaske, kamar fiberboard.<ref>[http://www.ingentaconnect.com/content/els/09608524/1995/00000052/00000003/art00039 UK Strategy for centralised anaerobic digestion], ingentaconnect.com. Retrieved 24.10.07.</ref>Hakanan ana iya amfani da sinadarin mai narkewa azaman kayan abinci don samar da ethanol.<ref>{{Cite journal |last=Yue |first=Zhengbo |last2=Teater |first2=Charles |last3=Liu |first3=Yan |last4=MacLellan |first4=James |last5=Liao |first5=Wei |year=2010 |title=A sustainable pathway of cellulosic ethanol production integrating anaerobic digestion with biorefining |journal=Biotechnology and Bioengineering |volume=105 |issue=6 |pages=1031–9 |doi=10.1002/bit.22627 |pmid=19998279 |s2cid=25085927}}</ref>
Abu na uku shine ruwa (methanogenic digestate) mai wadata da abubuwan gina jiki, wanda za'a iya amfani dashi azaman taki, dangane da ingancin kayan da ake narkewa.<ref name="generation">{{Cite web |date=25 September 2009 |title=Biomass and biogas |url=https://www.climategen.org/blog/biomass-and-biogas/ |website=Climate Generation}}</ref> Ya kamata a tantance matakan abubuwan dakee da guba (PTEs) ta hanyar sunadarai. Wannan zai dogara da ingancin kayan abinci na asali. Game da mafi yawan magudanan ruwa masu tsabta da kuma rarraba, matakan PTEs zasu kasance ƙasa. Game da sharar da ta samo asali daga masana'antu, matakan PTEs na iya zama mafi girma kuma za'a buƙaci ayi la'akari dasu yayin ƙayyade amfani mai dacewa don kayan.
Digestate yawanci yana ƙunshe da abubuwa, kamar lignin, waɗanda microorganisms na anaerobic bazasu iya karya su ba. Har ila yau, digestate na iya ƙunsar ammoniya wanda yake phytotoxic, kuma yana iya hana cigaban shuke-shuke idan anyi amfani dashi azaman kayan inganta ƙasa. Saboda wadannan dalilai guda biyu, ana iya amfani da matakin balaga ko composting bayan narkewa. Lignin da sauran kayan suna samuwa don lalacewa ta hanyar microorganisms na aerobic, kamar fungi, taimakawa rage yawan kayan don sufuri. A lokacin wannan balaga, ammoniya za'ayi amfani da ita a cikin nitrates, yana inganta yawan amfanin kayan kuma yana sa yafi dacewa a matsayin ingantaccen ƙasa. Ana amfani da manyan matakai na composting ta hanyar fasahar narkewar anaerobic.
=== Ruwa mai guba ===
Sakamakon karshe daga tsarin narkewar anaerobic shine ruwa, wanda ya samo asali ne daga abun dake cikin danshi na asali wanda aka bi dashi da ruwa da aka samar yayin halayen microbial a cikin tsarin narkewa. Ana iya sakin wannan ruwa daga zubar da ruwa na digestate ko kuma yana iya zama ya rabu da digestate.
Ruwa mai guba wanda ke fita daga wurin narkewar anaerobic yawanci zai sami matakan da suka fi girma na Bukatar iskar oxygen (BOD) da buƙatar iskar sinadarai (COD). Wadannan matakan dake tattare da magudanar ruwa suna nuna ikon gurɓata. Wasu daga cikin wadannan kayan ana kiransu 'COD mai wuya', ma'ana baza'a iya samun damar kwayoyin cuta na anaerobic ba don juyawa zuwa biogas. Idan an sanya wannan ruwa kai tsaye a cikin ruwa, zai shafi su ta hanyar haifar da eutrophication. Saboda haka, ana buƙatar ƙarin magani na ruwa mai guba. Wannan magani yawanci zai zama mataki na oxidation inda iska ke wucewa ta cikin ruwa a cikin jerin batch reactors ko reverse osmosis unit.<ref>{{Cite journal |last=Dosta |first=Joan |last2=Galí |first2=Alexandre |last3=Macé |first3=Sandra |last4=Mata-Álvarez |first4=Joan |date=February 2007 |title=Modelling a sequencing batch reactor to treat the supernatant from anaerobic digestion of the organic fraction of municipal solid waste |journal=Journal of Chemical Technology & Biotechnology |volume=82 |issue=2 |pages=158–64 |bibcode=2007JCTB...82..158D |doi=10.1002/jctb.1645}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080524072038/http://www.virtualviz.com/wastewater.htm BOD Effluent Treatment], virtualviz.com. Retrieved 24.10.07.</ref>
== Tarihi ==
[[Fayil:SGDL0001.JPG|thumb|Hasken wuta na titin gas]]
Rahoton sha'awar kimiyya a cikin masana'antar iskar gas da aka samar ta hanyar lalacewar kwayoyin halitta ya fito ne daga karni na 17, lokacin da Robert Boyle (a shekara ta 1627 zuwa shekarar 1691) da Stephen Hales (a shekara ta 1677 zuwa shekarar 1761) suka lura cewa tayar da turɓaya na rafi da tabkuna ya fitar da iskar gas mai cin wuta.<ref name="Fergusen, T. 2006 p49">Fergusen, T. & Mah, R. (2006) Methanogenic bacteria in Anaerobic digestion of biomass, p49</ref> A cikin shekara ta 1778, masanin kimiyyar Italiya Alessandro Volta (a shekara ta 1745 zuwa shekarar 1827), mahaifin electrochemistry, <ref name="Trasatti-1999">{{Cite journal |last=Trasatti |first=Sergio |date=1999-01-18 |title=1799–1999: Alessandro Volta's 'Electric Pile': Two hundred years, but it doesn't seem like it |journal=Journal of Electroanalytical Chemistry |volume=460 |pages=1–4 |doi=10.1016/S0022-0728(98)00302-7 |doi-access=}}</ref> ya gano wannan gas a matsayin [[methane]].<ref name="Gijzen-2002">{{Cite journal |last=Gijzen |first=H.J. |year=2002 |title=Anaerobic digestion for sustainable development: a natural approach |url=http://wst.iwaponline.com/content/45/10/321 |journal=Water Science and Technology |volume=45 |issue=10 |pages=321–328 |doi=10.2166/wst.2002.0364 |pmid=12188565}}</ref>
A cikin shekarar 1808 Sir Humphry Davy ya tabbatar da kasancewar methane a cikin iskar gas da aka samar da naman shanu. An gina na farko da aka sani anaerobic digester a shekarar 1859 a wani mazaunin kuturta a [[Mumbai|Bombay]] a [[Indiya]].<ref name="Marsh-2008">{{Cite journal |last=Marsh |first=George |date=November–December 2008 |title=Rise of the Anaerobic Digestor |journal=Renewable Energy Focus |volume=9 |issue=6 |pages=28–30 |doi=10.1016/S1755-0084(08)70063-2}}</ref> A shekara ta 1895, an haɓaka fasahar a Exeter, [[Ingila]], inda akayi amfani da tankin septic don samar da iskar gas don fitilar mai lalata iskar gas, wani nau'in Hasken gas. Har ila yau, a Ingila, a cikin shekarar 1904, an shigar da tanki na farko mai ma'ana biyu don maganin laka da laka a Hampton, London.
[[Fayil:Emscherbrunnen.jpg|thumb|Tanki mai laushi]]
A farkon karni na 20, tsarin narkewar anaerobic yafara kama da fasahar kamar yadda ta bayyana a yau.<ref name="Klinkner-2014">{{Cite journal |last=Klinkner |first=Blake Anthony |date=2014 |title=Anaerobic Digestion as a Renewable Energy Source and Waste Management Technology: What Must be Done for This Technology to Realize Success in the United States? |url=https://scholarship.law.umassd.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1027&context=umlr |journal=UMass Law Review |volume=9 |page=79}}</ref> A cikin shekarar 1906, Karl Imhoff ya kirkiro tankin Imhoff; wani nau'i na farko na anaerobic digester da tsarin maganin ruwa mai guba a farkon karni na 20. <ref>{{Cite web |title=Course ENV 149 |url=http://water.me.vccs.edu/courses/ENV149/Imhoff.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20200413083033/https://water.me.vccs.edu/courses/ENV149/Imhoff.htm |archive-date=13 April 2020 |access-date=22 February 2010 |website=Water.me.vccs.edu}}</ref><ref name="Grando-2017">{{Cite journal |last=Grando |display-authors=etal |date=December 2017 |title=Technology overview of biogas production in anaerobic digestion plants: A European evaluation of research and development |url=http://ddd.uab.cat/record/196228 |journal=Renewable and Sustainable Energy Reviews |volume=80 |pages=44–53 |doi=10.1016/j.rser.2017.05.079}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Wagenhals |display-authors=etal |year=1924 |title=Sewage treatment in the United States: A report on the study of 15 representative sewage treatment plants |journal=Public Health |volume=38 |page=38 |doi=10.1016/S0033-3506(24)80014-8}}</ref> Bayan shekarar 1920, tsarin tanki na rufe yafara maye gurbin amfani da aka saba amfani dashi a baya na lagoons anaerobic - wuraren da aka rufe da yumɓu da akayi amfani dasu don magance abubuwa masu ƙarfi. Bincike kan narkewar anaerobic yafara da gaske a cikin shekarun 1930.<ref>{{Cite web |last=Humenik, F. |display-authors=etal |year=2007 |title=Agstar Conference 2004 |url=http://www.epa.gov/agstar/documents/conf04/humenik.pdf |access-date=14 July 2014 |website=epa.gov}}</ref>
A lokacin yakin duniya na, samarwa daga man fetur ya ragu yayin da samar da man fetur ta karu kuma an gano amfani da ita. Duk da yake karancin man fetur a lokacin yakin duniya na biyu ya sake inganta narkewar anaerobic, sha'awar fasahar ta sake raguwa bayan yakin ya ƙare.<ref name="Klinkner-2014"/> Hakazalika, rikicin makamashi na shekarar 1970 ya haifar da sha'awar narkewar anaerobic.<ref name="Klinkner-2014" /> Baya ga farashin makamashi mai yawa, abubuwan dake shafar karɓar tsarin narkewar anaerobic sun haɗa da karɓar kirkire-kirkire, azabtar da gurɓataccen yanayi, ƙarfafa manufofi, da wadatar tallafi da damar samun kuɗi. <ref>{{Cite journal |last=Bishop, C. |last2=Shumway, C. |last3=Wandschneider, P. |year=2010 |title=Agent heterogeneity in adoption of anaerobic digestion technology: Integrating economic, diffusion, and behavioral innovation theories |url=https://muse.jhu.edu/article/467630/summary |journal=Land Economics |volume=86 |issue=3 |pages=585–608 |doi=10.3368/le.86.3.585 |s2cid=16916841}}</ref><ref name="Bangalore-2016">{{Cite journal |last=Bangalore |display-authors=etal |date=Nov 2016 |title=Policy incentives and adoption of agricultural anaerobic digestion: A survey of Europe and the United States |journal=Renewable Energy |volume=97 |pages=559–571 |doi=10.1016/j.renene.2016.05.062 |via=Elsevier Science Direct |doi-access=free}}</ref>
=== Yankin zamani ===
A yau, ana samun anaerobic digesters tare da gonaki don rage nitrogen run-off daga turare, ko wuraren kula da ruwa mai guba don rage farashin zubar da laka.<ref name="Klinkner-20142">{{Cite journal |last=Klinkner |first=Blake Anthony |date=2014 |title=Anaerobic Digestion as a Renewable Energy Source and Waste Management Technology: What Must be Done for This Technology to Realize Success in the United States? |url=https://scholarship.law.umassd.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1027&context=umlr |journal=UMass Law Review |volume=9 |page=79}}</ref> Anaerobic narkewar noma don samar da makamashi ya zama mafi mashahuri a Jamus, inda akwai masu narkewa 8,625 a cikin shekarar 2014. <ref name="Auer-20172">{{Cite journal |last=Auer |display-authors=etal |year=2017 |title=Agricultural anaerobic digestion power plants in Ireland and Germany: Policy and practice |journal=Journal of the Science of Food and Agriculture |volume=97 |issue=3 |pages=719–723 |bibcode=2017JSFA...97..719A |doi=10.1002/jsfa.8005 |pmid=27553887 |s2cid=32434338 |hdl-access=free}}</ref> A cikin Ƙasar Ingila, akwai wurare 259 a shekara ta 2014, kuma ayyukan 500 da aka shirya don fara aiki a shekara ta 2019.<ref>{{Cite journal |last=Coker, C. |year=2017 |title=Status of organics recycling in the U.K. |journal=Biocycle |volume=58 |issue=5 |pages=33–34}}</ref> A Amurka, akwai tsire-tsire masu aiki 191 a fadin jihohi 34 a shekarar 2012. <ref name="Bangalore-20162">{{Cite journal |last=Bangalore |display-authors=etal |date=Nov 2016 |title=Policy incentives and adoption of agricultural anaerobic digestion: A survey of Europe and the United States |journal=Renewable Energy |volume=97 |pages=559–571 |doi=10.1016/j.renene.2016.05.062 |via=Elsevier Science Direct |doi-access=free}}</ref> Manufofin na iya bayyana dalilin da yasa yawan tallafi ya bambanta a duk faɗin waɗannan ƙasashe.
An kafa harajin ciyarwa a Jamus a cikin 1991, wanda akafi sani da FIT, yana bada kwangila na dogon lokaci wanda ke biyan saka hannun jari a cikin samar da makamashi mai sabuntawa. Sakamakon haka, tsakanin shekara ta 1991 da shekarar 1998 yawan tsire-tsire masu narkewa a Jamus yakaru daga 20 zuwa 517. A ƙarshen shekarun 1990s, farashin makamashi a Jamus ya bambanta kuma masu saka hannun jari basu da tabbacin damar kasuwa. Gwamnatin Jamus ta amsa ta hanyar yin gyare-gyare na FIT sau hudu tsakanin shekara ta 2000 da shekarar 2011, kara farashin da inganta ribar narkewar anaerobic, kuma hakan ya haifar da dawowar da za'a iya dogara da ita don samar da iskar gas da cigaba da karɓar karɓa a duk faɗin ƙasar.<ref name="Bangalore-2016"/><ref name="Auer-2017">{{Cite journal |last=Auer |display-authors=etal |year=2017 |title=Agricultural anaerobic digestion power plants in Ireland and Germany: Policy and practice |journal=Journal of the Science of Food and Agriculture |volume=97 |issue=3 |pages=719–723 |bibcode=2017JSFA...97..719A |doi=10.1002/jsfa.8005 |pmid=27553887 |s2cid=32434338 |hdl-access=free}}</ref>
=== Abubuwan da suka faru da suka shafi digesters ===
Anaerobic digesters sun haifar da kisan kifi (misali Kogin Mole, Devon, <ref>[https://www.gov.uk/government/news/north-devon-company-fined-for-pollution-that-devastated-fish-population North Devon company fined for pollution that devastated fish population] Environment Agency, 29 July 2021, accessed 18 October 2022 Note: The North Devon company that caused a pollution incident leading to a devastating fish kill on the River Mole near South Molton has been fined £2,000 and ordered to pay £9,836 in costs.</ref> Kogin Teifi, <ref>[https://www.tivysideadvertiser.co.uk/news/17878181.pollution-anaerobic-digestion-plant-killed-18-000-fish-teifi/ Pollution from anaerobic digestion plant killed 18,000 fish in the ...], accessed 18 October 2022 Note: Around 18,000 fish are thought to have been killed on a five-mile stretch of the Teifi when 44,000 gallons of pollutant leaked from an anaerobic digestion plant.</ref> Afon Llynfi, <ref>[https://www.countryfile.com/wildlife/insects-invertebrates/natural-resources-wales-to-make-decision-soon-on-whether-to-prosecute-over-river-llynfi-pollution-incident/ Natural Resources Wales to make decision 'soon' on whether to prosecute over River Llynfi pollution incident] Fergus Collins, ''www.countryfile.com'', 1 October 2020, accessed 18 October 2022 Note: In July (2020), several miles of the Afon Llynfi at the northern edge of the Brecon Beacons National Park was stripped of all life by a sudden and severe pollution incident.</ref> da asarar rayuwar mutum (misali Fashewar Avonmouth)
There have been explosions of Anaerobic Digesters in the US (Jay, Maine Pixelle Specialty Solutions' Androscoggin Mill; Pensacola (Cantonment) 22 January 2017 (Kamyr digester explosion); EPDM failure March 2013 Aumsville, Oregon; February 6, 1987, [[Pennsylvania]] two workers at a wastewater treatment plant were re-draining a sewage digester when an explosion lifted the 30-ton floating cover, killing both workers instantly; Southwest Wastewater Treatment Plant in Springfield, Missouri), in the UK (for example at Avonmouth and at Harper Adams College, Newport, Shropshire), plus In Europe, there were about 800 accidents on biogas plants between 2005 and 2015, e.g. in France (Saint-Fargeau) (though few of them were 'serious' with direct consequences for the human population).<ref name="VCM_et_al">{{Cite journal |last=Casson Moreno |first=Valeria |last2=Papasidero |first2=Salvatore |last3=Scarponi |first3=Giordano Emrys |last4=Guglielmi |first4=Daniele |last5=Cozzani |first5=Valerio |date=October 2016 |title=Analysis of accidents in biogas production and upgrading |journal=Renewable Energy |volume=96 |pages=1127–1134 |doi=10.1016/j.renene.2015.10.017}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lubos Kotek |last2=Petr Travnicek |last3=Petr Blecha |date=2015 |title=Accident analysis of european biogas stations |journal=Chemical Engineering Transactions |volume=43 |doi=10.3303/CET1543323}}</ref> Fortunately, according to one source, 'less than a dozen of them had consequences on humans'- for example, the incident at Rhadereistedt, Germany (4 dead).<ref name="SF_and_R" />
Binciken tsaro ya haɗa da <ref>[https://www.biogasworld.com/news/safety-precautions-anaerobic-digestion-systems/ Risks and safety measures for anaerobic digestion: How can you make your plant safer?] 2020-12-18 ''www.biogasworld.com'', accessed 19 October 2022</ref> <ref>[https://anaerobic-digestion.com/anaerobic-digestion-systems/anaerobic-digestion-uk/ Anaerobic Digestion UK Including Regulations and Objectives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241201215053/https://anaerobic-digestion.com/anaerobic-digestion-systems/anaerobic-digestion-uk/ |date=2024-12-01 }} ''anaerobic-digestion.com'', accessed 19 October 2022</ref> wani binciken shekarar 2016 ya tattara bayanan haɗari 169 da suka shafi ADs.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/283992800_Lessons_for_safe_design_and_operation_of_anaerobic_digesters Lessons for safe design and operation of anaerobic digesters] January 2013 Loss Prevention Bulletin via www.researchgate.net, accessed 19 October 2022</ref><ref>{{Cite journal |last=Casson Moreno |first=Valeria |last2=Papasidero |first2=Salvatore |last3=Scarponi |first3=Giordano Emrys |last4=Guglielmi |first4=Daniele |last5=Cozzani |first5=Valerio |date=October 2016 |title=Analysis of accidents in biogas production and upgrading |journal=Renewable Energy |volume=96 |pages=1127–1134 |doi=10.1016/j.renene.2015.10.017}}</ref><ref name="VCM_et_al"/>
== Dubi kuma ==
== Manazarta ==
{{Reflist|25em}}
== Haɗin waje ==
<div class="div-col" style="column-width: 25em;">
* <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[http://www.adbioresources.org/ "Gidan yanar gizon hukuma na Anaerobic Digestion and Bioresources Association"]. </cite><cite class="citation web cs1">Anaerobic Digestion and Bioresources Association (ADBA).</cite>
* <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[http://www.biogas-info.co.uk/ "Gidan Bayanai na Ofishin Burtaniya kan Anaerobic Digestion da Biogas"].</cite>
* <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[http://www.americanbiogascouncil.org/ "Majalisar Biogas ta Amurka"]. </cite><cite class="citation web cs1">9 ga Oktoba 2018.</cite>
* <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">"Gabatarwa ga Biogas da Anaerobic Digestion], bayani daga Cibiyar Nazarin Muhalli ta Extension". </cite><cite class="citation web cs1">An samo shi daga [http://www<span class= . .org/pages/Introduction_to_Biogas_and_Anaerobic_Digestion" rel="mw:ExtLink nofollow">asali]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} a ranar 25 ga Disamba 2010. <span class="reference-accessdate">An samo shi a ranar <span class="nowrap">18 ga Nuwamba</span> 2010</span>.</cite>
</div>{{Waste}}{{wastewater}}
[[Rukuni:Muhalli]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
1wyell0lkzthakkhgy2t0z5bewko7fy
Bikin Kifi na Nwonyo
0
87308
832963
553511
2026-05-09T08:49:43Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832963
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[File:Fishing festival in Bangladesh.jpg|thumb|Fishing_festival_in_benue]]
'''Bikin Kifi na Nwonyo''' biki ne da mutanen Ibi ke yi a [[Jahar Taraba|Jihar Taraba]], [[Najeriya]] . tafkin yana da nisan kilomita 5 a Arewacin yankin Ibi, bikin ne na shekara-shekara inda Ibi da mabwabtanta suka taru don kamun kifi da sake haduwa. An ce tafkin shine mafi girma a [[Afirka ta Yamma|Yammacin Afirka]] yayin da yake gudana kilomita 15 zuwa Kogin Benue . <ref>{{Cite web |title=Nwonyo Fishing Festival, Festivals And Carnivals In Taraba State :: Nigeria Information & Guide |url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Taraba/Nwonyo-Fishing-Festival-Taraba.html |access-date=2021-08-19 |website=www.nigeriagalleria.com}}</ref> Sunan Nwonyo yana nufin boyewa ga manyan dabbobi masu hadari kamar su Crocodiles, Snakes, Hippopotamus da sauransu da yawa.<ref>{{Cite web |date=2010-04-29 |title=Taraba celebrates yet another Nwonyo fishing festival |url=https://www.vanguardngr.com/2010/04/taraba-celebrates-yet-another-nwonyo-fishing-festival/ |access-date=2021-08-19 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nwonyo Fishing Festival in Taraba State, Nigeria - Finelib.com Events |url=https://www.finelib.com/events/festivals/nwonyo-fishing-festival/252 |access-date=2021-08-19 |website=www.finelib.com }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-08-26 |title=Nwonyo Fishing Festival {{!}} Hometown.ng™ |url=https://hometown.ng/listing-item/nwonyo-fishing-festival/ |access-date=2021-08-19 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nwonyo Fishing Festival, Festivals And Carnivals In Taraba State :: Nigeria Information & Guide |url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Taraba/Nwonyo-Fishing-Festival-Taraba.html |access-date=2021-08-19 |website=www.nigeriagalleria.com}}</ref>
== Tarihi ==
Nwonye Fishing Festival ya wanzu sama da shekaru tsassa,in 90 kuma ana iya gano shi zuwa binciken da Buba Wurbo ya gano a cikin 1816, shi ne mutumin da ya kafa al'ummar Ibi, Sunan Nwonyo wanda ke nufin boyewa ga manyan dabbobin ruwa masu hadari kamar Crocodiles, Snakes, Hippopotamus da sauransu da yawa. An ce tatsuniyoyi biyu sun bayyana ainihin ma'anar kalmar Nwonyo. Labarin farko yana nufin, "a karkashin itacen wake;" yayin da na biyu ya ce, "mazaunin maciji," a cikin harshen [[Jukunawa|Jukun]].<ref>{{Cite web |date=2010-04-29 |title=Taraba celebrates yet another Nwonyo fishing festival |url=https://www.vanguardngr.com/2010/04/taraba-celebrates-yet-another-nwonyo-fishing-festival/ |access-date=2021-08-19 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref>
Tafkin a farkon bincikensa shine tushen kamun kifi ga al'ummomin kamun kifi / noma har sai Buda ya canza shi zuwa bikin inda al'ummomi makwabta ke zuwa sau daya a shekara don kama kifi. An gudanar da bikin kamun kifi na farko a lokacin mulkin Abgumanu ll daga (1903-1915) a matsayin babban mahalarta su ne Ibi da kansu yayin da [[Wukari]] da sauran al'ummomin makwabta suka zo a matsayin masu kallo.<ref>{{Cite web |date=2010-04-29 |title=Taraba celebrates yet another Nwonyo fishing festival |url=https://www.vanguardngr.com/2010/04/taraba-celebrates-yet-another-nwonyo-fishing-festival/ |access-date=2021-08-19 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref>
A shekara ta 1943, marigayi Mallam Muhammadu Jikan Buba, Cif na Ibi ya nada Mallam Muhammáu Sango a matsayin mai kula da tafkin (Sarkin Ruwa) daga (1931-1954), aikinsa shine tabbatar da tafkin daga duk wani kamun kifi da ba a ba da izini ba kuma koyaushe ya bayyana farkon bikin kamun kifa na shekara-shekara, yana sintiri a tafkin akai-akai tare da masu tsaronsa, an yi wannan don ba da damar kifi su girma sosai kafin bikin na gaba. Yayin da shekaru ke wucewa, a cikin 1954 matakin shiga ya karu.<ref>{{Cite web |date=2010-04-29 |title=Taraba celebrates yet another Nwonyo fishing festival |url=https://www.vanguardngr.com/2010/04/taraba-celebrates-yet-another-nwonyo-fishing-festival/ |access-date=2021-08-19 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref>
== Bikin ==
Ana yin bikin Nwonyo galibi a lokacin fari lokacin da tafkin ba zai yi nauyi ba.<ref>{{Cite web |title=Nwonyo Fishing Festival in Taraba State, Nigeria - Finelib.com Events |url=https://www.finelib.com/events/festivals/nwonyo-fishing-festival/252 |access-date=2021-08-19 |website=www.finelib.com }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> A lokacin bikin, akwai ayyuka da abubuwan da suka faru da yawa da ke faruwa ban da kamun kifi wanda shine babban manufar bikin, irin wadannan abubuwan sune: Wasannin Swimming, Dance, kiɗa, da Wasannin Wakoki, Jirgin Ruwa, zanga-zangar Masquerades da sauransu.<ref>{{Cite web |date=2017-08-26 |title=Nwonyo Fishing Festival {{!}} Hometown.ng™ |url=https://hometown.ng/listing-item/nwonyo-fishing-festival/ |access-date=2021-08-19 |language=en-US}}</ref> Ana amfani da canoes a cikin kama kifi don hana duk wani hari daga dabbobi masu hadari kamar crocodiles.<ref>{{Cite web |date=2010-04-29 |title=Taraba celebrates yet another Nwonyo fishing festival |url=https://www.vanguardngr.com/2010/04/taraba-celebrates-yet-another-nwonyo-fishing-festival/ |access-date=2021-08-19 |website=Vanguard News |language=en-US}}</ref>
=== Abubuwan da suka faru a baya ===
A shekara ta alif dabu daya da dari Tara da hansin da hudu 1954, bikin ya fadada kuma ya sami karin karbuwa da masu kallo har ma daga Aku Uka na Wukari da mutanensa, Mallam Adi Byewi, Ukwe na Takum, Alhaji Ali Ibrahim, Gara na Donga, Mallam Sambo Garbosa, da Mallam I. D. Muhammed wanda shine Jami'in da ke kula da tarayyar Wukari.<ref name=":0">{{Cite web |date=2017-08-26 |title=Nwonyo Fishing Festival {{!}} Hometown.ng™ |url=https://hometown.ng/listing-item/nwonyo-fishing-festival/ |access-date=2021-08-19 |language=en-US}}</ref>
A shekara ta 1973, Wukari (wanda ba ya wanzu) sune masu shirya bikin tare da taimakon [[Gwamna]] Jihar Benue / Plateau na lokacin, Mista D. [[Joseph Gomwalk]] . Bikin a wannan shekara yana daya daga cikin mafi kyau kuma babban nasara wanda ya kawo bikin ga haske, ya kunshi ruwa da wasanni na gargajiya. Muhimman ma'aikata sun kasance, Gwamnan Benue / Plateau, Mista [[Joseph Gomwalk]] da kuma Col. [[Theophilus Yakubu Danjuma|Theophilus Danjuma]], Col. M. D. Jega (1978), Brigadier A.R.A. Mahmud (1979) da Gwamnan tsohuwar Jihar [[Jihar Gongola|Gongola]] Alhaji [[Abubakar Barde]] . <ref name=":1">{{Cite web |date=2017-08-26 |title=Nwonyo Fishing Festival {{!}} Hometown.ng™ |url=https://hometown.ng/listing-item/nwonyo-fishing-festival/ |access-date=2021-08-19 |language=en-US}}</ref>
Bikin a wannan lokacin ya fara yin rikodin wasu gagarumin ci gaba, daga wannan lokacin an yi rikodin mafi girman kifi kuma mafi girman kamawa na "Sarkin Ruwa". A shekara ta 1970, mafi girman kamawa ya kai fam 60; a shekara ta 1971 "Sarki ruwa" mafi girman kama ya kai fam 175; kuma a shekara ta 1973, mafi girman kamawar ya kai fam 124.<ref name=":1"/>
A shekara ta 2008, Gwamna [[Danbaba Suntai|Danbaba Danfulani Suntai]] ya sake gabatar da bikin a matsayin bikin kamun kifi da al'adu na kasa da kasa. A watan Nuwamba na wannan shekarar, gwamnan ya kafa Hukumar Raya Yawon Bude Ido ta Jihar Taraba (TSTDB), kuma an canja alhakin shirya da shirya bikin ta atomatik zuwa Hukumar.<ref name=":1"/>
A cikin fitowar 2009, Hukumar bikin ta shirya bikin wanda ta yi ikirarin cewa ya kasance fita mai nasara wanda ya ja hankalin manyan mutane da masu yawon bude ido daga nesa da kusa; kuma an rufe taron tare da mafi girman kamawa mai nauyin 230kg. Mutane da yawa masu muhimmanci sun kasance; Shugaban Majalisar Dattijai, Sanata David Mark, Gwamna [[Danbaba Suntai|Danbaba D. Suntai]] da abokan aikinsa guda biyu: [[Murtala Nyako|Admiral Murtala H. Nyako]] (rtd) na [[Adamawa|Jihar Adamawa]] da Alhaji [[Aliyu Doma|Aliyu Akwe Doma]] na [[Nasarawa|Jihar Nasarawa]]. Kungiyoyin kamfanoni kamar MTN da Zenith Bank sun goyi bayan bikin don yin abubuwan da suka faru da kyau.<ref name=":0"/>
A shekara ta 2010, bikin ya fara ne a ranar 24 ga Afrilu tare da ra'ayi mai ban sha'awa da wasan kwaikwayo kamar dakarun al'adu, fareti na doki, jirgin ruwa, yin iyo, jirgin ruwa. Bayan 'yan sa'o'i na farautar kifi, Mista Bulus Joshua ya zo saman tare da kamawa mai nauyin kilo 318 sannan Mista Dan Asabe Adata ya biyo baya, wanda ya zo na biyu tare da kilo 297; kuma Mista Jamila Baba, ya zo na uku tare da kilo 195. Mista Joshua ya kama shi yanzu ana daukar shi a matsayin daya daga cikin manyan kamawa a tarihin bikin kamun kifi yayin da ya doke rikodin 2009 na 230kg. Matar mukaddashin shugaban kasar Mrs. Patience Jonathan ta kasance yayin da ta gabatar da motar Kia ga Mista Joshua wanda ke da mafi girma. Har ila yau, Kamfanin Ci gaban Yawon Bude Ido na Najeriya (NTDC) ya kasance, Babban Darakta, Segun Runsewe ya kasance. An ba da kyaututtuka da yawa kamar su: rediyo, injunan sutura, kekuna, injunan nika, kwallon kafa, kayan wasan tennis. Har ila yau, akwai T-shirts da fez caps
A cikin 2024, Gwamna na yanzu Agbu Kefas ya sake kunna bikin inda mutumin da ke da mafi girma ya koma gida tare da Honda Hennessy da aka gyara a matsayin babban kyauta. Rtd ce ta gabatar da makallin motar. Janar TY Danjuma <ref>{{Cite web |date=2010-05-01 |title=Colours of Nwonyo |url=https://guardian.ng/sunday-magazine/c104-sunday-magazine/colours-of-nwonyo/ |access-date=2021-08-19 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
7rccw932fq161ustqhe00z8y3rvze9s
Bolu Babalola
0
90477
833031
618715
2026-05-09T11:45:39Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
833031
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Bolu Babalola''' (an haife ta a ranar 24 ga watan Fabrairun shekara ta 1991) <ref>{{Cite web |last=Bolu Babalola |date=7 September 2020 |title=@MrMad90 Full name is Boluwatito, lol. |url=https://twitter.com/BeeBabs/status/325250182713311232 |access-date=29 March 2021 |via=Twitter}}</ref> marubuciya ce ‘yar Najeriya, marubuciyar wasannin telebijin, kuma ‘yar jarida.<ref name=":1">{{Cite web |last=Morgan |first=Jessica |title=In A World Of Black Suffering I Wrote About Black Love |url=https://www.refinery29.com/en-gb/bolu-babalola-love-in-colour-interview-black-love |access-date=2020-11-20 |website=www.refinery29.com |language=en-GB}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Mahale |first=Jenna |date=2020-08-17 |title=Bolu Babalola is redefining old-fashioned romance |url=https://i-d.vice.com/en_uk/article/n7wkxg/bolu-babalola-is-redefining-old-fashioned-romance |access-date=2020-11-20 |website=i-D |language=en |archive-date=2021-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411014235/https://i-d.vice.com/en_uk/article/n7wkxg/bolu-babalola-is-redefining-old-fashioned-romance |url-status=dead }}</ref> An wallafa littafinta na farko Soyayya acikin Launi a cikin 2020 kuma ya zamo littafin da akafi Saidawa a Sunday Times. Ta bayyana a cikin jerin Forbes 30 a karkashin 30 na 2021 don Midiya da Kasuwanci a Turai.<ref>{{Cite web |title=Bolu Babalola |url=https://www.forbes.com/profile/bolu-babalola/ |access-date=2021-04-19 |website=Forbes |language=en}}</ref>
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Babalola a Asibitin Guy <ref>{{Cite web |last=Bolu Babalola |date=7 September 2020 |title=Haha well I was born in Guys Hospital though bred East for most of my life, so through a technicality... |url=https://twitter.com/BeeBabs/status/1302971785328107520 |access-date=29 March 2021 |via=Twitter}}</ref> a Southwark ga iyayen [[Yarbawa]] 'yan Najeriya kuma ta girma a Gabashin London. <ref>{{Cite journal |last=Baah |first=Nana |date=6 August 2020 |title=Bolu Babalola's 'Love in Colour' Turns Love Stories on Their Head |url=https://www.vice.com/en_uk/article/4aybvb/bolu-babalola-love-in-colour-interivew-book-review |journal=Vice |access-date=23 August 2020}}</ref><ref name="hush meets">{{Cite web |last=UK |first=Hush |title=hush meets... Bolu Babalola |url=https://www.hush-uk.com/culture/bolu-babalola-interview.html |access-date=2020-11-20 |website=Hush UK |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ta halarci Makarantar Sakandare ta Valentines a Ilford daga aji shida.<ref>{{Cite web |date=10 July 2019 |title=Bolu Babalola |url=https://twitter.com/BeeBabs/status/1148900342651920385 |access-date=30 March 2021 |via=Twitter}}</ref> Ta ci gaba da kammala karatu tare da digiri na farko a fannin Shari'a daga Jami'ar Reading a shekara ta 2012 sannan daga baya ta sami digiri na biyu a fannin Siyasa da Tarihin Amurka daga Kwalejin Jami'ar London a shekarar 2018.<ref>{{Cite journal |date=18 February 2011 |title=An alternative perspective |url=https://issuu.com/rusu/docs/spark_110218 |journal=Spark: The University of Reading's Student Newspaper |page=37 |access-date=29 March 2021 |archive-date=25 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225100236/https://issuu.com/rusu/docs/spark_110218 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Bolu Babalola |url=https://www.harpercollins.com/blogs/authors/bolu-babalola |access-date=29 March 2021 |website=Harper Collins }}{{Dead link|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Bolu Babalola |url=http://blakefriedmann.co.uk/bolu-babalola |access-date=2020-11-20 |website=Blake Friedmann |language=en-GB}}</ref>
== Aiki ==
Babalola ta fara aikinta a matsayin mataimakiyar marubuciya kuma furodusa a sashin Barkwanvi na BBC, ta ba da gudummawa ga Shirin The Javone Prince Show da kuma Shirin Tracey Ullman. Ta fito a cikin jerin fim na yanar gizo na Cecile Emeke mai suna ''Ackee & Saltfish'', ta taimaka wajen samar da kashi mai muhimmanci na shirin.<ref name="headline debut">{{Cite web |title=Headline lands Babalola debut retelling love stories from mythology {{!}} The Bookseller |url=https://www.thebookseller.com/news/headline-lands-babalola-debut-retelling-love-stories-mythology-1033616 |access-date=2020-11-20 |website=www.thebookseller.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bolu Babalola |url=https://www.independenttalent.com/writers/bolu-babalola/ |access-date=30 March 2021 |website=Independent Talent}}</ref> Ya zuwa watan Agustan 2020, tayi aiki a shirin talabijin tare da Tiger Aspect .<ref name=":3">{{Cite web |last=Alemoru |first=Kemi |date=2020-08-28 |title=Bolu Babalola wants you to see black women love and be loved |url=https://gal-dem.com/bolu-babalola-on-the-transformative-power-of-seeing-black-women-love-and-be-loved/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200911153444/https://gal-dem.com/bolu-babalola-on-the-transformative-power-of-seeing-black-women-love-and-be-loved/ |archive-date=2020-09-11 |access-date=2020-11-20 |website=gal-dem |language=en-GB}}</ref><ref name=":1"/> An sanya ta a cikin jerin sunayen a na kyautar shekara ta 2016 na ''[[The Guardian]]'' don lambar yabo ta 4th Estate B4ME don labarinta na farko mai suna "Netflix da Chill".<ref name=":0">{{Cite web |last=Iqbal |first=Nosheen |date=2020-08-02 |title=Bolu Babalola: 'It was mortifying meeting Michael B Jordan after my tweet about him went viral' |url=http://www.theguardian.com/books/2020/aug/02/bolu-babalola-it-was-mortifying-meeting-michael-b-jordan-after-my-tweet-about-him-went-viral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802091329/https://www.theguardian.com/books/2020/aug/02/bolu-babalola-it-was-mortifying-meeting-michael-b-jordan-after-my-tweet-about-him-went-viral |archive-date=2020-08-02 |access-date=2020-11-20 |website=the Guardian |language=en}}</ref><ref name="hush meets"/><ref>{{Cite web |last=Babalola |first=Bolu |date=2020-10-14 |title=Romance in the Era of Netflix and Chill |url=https://humanparts.medium.com/netflix-and-chill-7933b08ef1ed |access-date=2020-11-20 |website=Medium |language=en}}</ref>
Ta yi rubutu ga irinsu Vice, Vulture, ''GQ'', Cosmopolitan, da kuma Stylist . <ref>{{Cite web |title=Articles by Bolu Babalola |url=https://muckrack.com/bolu-babalola/articles |access-date=29 March 2021 |website=MuckRack}}</ref>
A matsayinta na edita a gidan telebijin da gidan jaridar [[Dazed]], Babalola ta kasance masaniyar barkwancin soyayya ta kan ta.
{{stub}}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haihuwan 1991]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
p7q82ekrjxz8b9st2cs39p4w721tw27
Bikin Godiya (Thanksgiving)
0
91098
832954
601848
2026-05-09T08:38:48Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832954
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Bikin Godiya ([[Thanksgiving|Thanksgiving]])'''<ref>{{Cite web |url=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/thanksgiving-day/ |title=Kwafin ajiya |access-date=2025-01-12 |archive-date=2015-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012051058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/thanksgiving-day/ |url-status=dead }}</ref> Godiya biki ne na kasa da ake yi a ranaku daban-daban a watan Oktoba da Nuwamba a Amurka, Kanada, Saint Lucia, Laberiya, da kuma ba a hukumance ba a kasashe kamar Brazil da Jamus. Hakanan ana lura da shi a cikin yankin Ostiraliya na tsibirin Norfolk. An soma ranar godiya don albarkar girbi da na shekarar da ta gabata. Bukukuwan bikin girbi iri-iri iri-iri suna faruwa a duk faɗin duniya a lokacin kaka.<ref>https://books.google.com/books?id=nC6piY4KaLQC&pg=PA29</ref> Ko da yake Thanksgiving yana da tushen tarihi a cikin al'adun addini da na al'adu, an dade ana yin shi a matsayin biki na duniya.<ref>https://web.archive.org/web/20210307024748/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/first-thanksgiving-berkeley-virginia-pilgrim-archaeology</ref>
== Tarihi/Asali ==
Addu'o'in godiya da bukukuwan godiya na musamman sun zama ruwan dare a tsakanin yawancin addinai bayan girbi da sauran lokutan shekara. Tarihin biki na godiya a Arewacin Amirka ya samo asali ne daga al'adun Turanci waɗanda suka samo asali daga Gyarawar Furotesta. Har ila yau, yana da nau'o'in bikin girbi, ko da yake girbi a New England yana faruwa da kyau kafin ƙarshen Nuwamba lokacin da ake bikin ranar godiya ta zamani.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Thanksgiving#CITEREFHodgson2006</ref>
A cikin al'adar Ingilishi, kwanakin godiya da ayyukan ibada na godiya na musamman sun zama mahimmanci a lokacin gyaran Ingilishi a zamanin Henry na VIII. Kafin 1536 akwai bukukuwan Coci 95, da kowace Lahadi, lokacin da ake buƙatar mutane su halarci coci kuma su daina aiki. Kodayake gyare-gyaren 1536 a cikin Cocin Ingila sun rage adadin bukukuwan a cikin kalandar liturgical zuwa 27, jam'iyyar Puritan a cikin Cocin Anglican ta yi fatan kawar da duk bukukuwan Ikilisiya ban da ranar Ubangiji na mako-mako, ciki har da bukukuwan bishara na Kirsimeti da Easter. cf. Puritan Sabbatarianism). Dole ne a maye gurbin bukukuwan da musamman da ake kira Ranakun Azumi da Ranakun Godiya, don mayar da martani ga al'amuran da Puritan suka ɗauka a matsayin ayyuka na tanadi na musamman. Bala'i da ba zato ba tsammani ko barazanar shari'a daga sama ta yi kira ga Ranakun Azumi.<ref>Bunker, Nick (2010). Making Haste From Babylon: the Mayflower Pilgrims and Their World. New York: Vintage Books. pp. 220–21. ISBN 9780307386267</ref>
Albarkoki na musamman, waɗanda ake kallon suna zuwa daga wurin Allah, ana kiran Ranakun Godiya, waɗanda ake kiyaye su ta hidimar cocin Kirista da sauran taruka. Alal misali, ana kiran Days of Thanksgiving bayan nasarar da aka yi a kan Armada na Spain a shekara ta 1588 da kuma bayan ceton Sarauniya Anne a shekara ta 1605. Ranar godiya ta shekara ta fara a shekara ta 1606 bayan gazawar Gunpowder Plot a 1605 kuma ya ci gaba zuwa Guy Fawkes. Ranar Nuwamba 5. An kira kwanakin azumi saboda annoba a 1604 da 1622, fari a cikin 1611, da ambaliya a 1613. An yi addu'o'in Godiya na shekara-shekara ta hanyar sharuɗɗan mazauna Ingila a kan sauka lafiya a Amurka a 1619 a Berkeley Hundred a Virginia.<ref>Woodlief, H. Graham. "History of the First Thanksgiving". Berkeley Plantation. Archived from the original on November 23, 2021. Retrieved November 23, 2021.</ref><ref>https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-11-20-9611200300-story.html</ref>
== A kasar Canada ==
A cewar wasu masana tarihi, bikin farko na Godiya a Arewacin Amirka ya faru ne a lokacin balaguron 1578 na Martin Frobisher daga Ingila don neman hanyar Arewa maso Yamma.<ref>https://books.google.com/books?id=qf9nq9lFwyQC&q=thanksgiving+holiday+give+thanks+God+Noah&pg=PA381</ref> Sauran masu bincike, duk da haka, sun bayyana cewa "babu wani labari mai mahimmanci game da asalin ranar godiya ta Kanada."<ref>https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-11-20-9611200300-story.html</ref>
Abubuwan da suka gabata na Godiya ta Kanada suma wani lokaci ana bin su ga mazauna Faransawa waɗanda suka zo Sabuwar Faransa a ƙarni na 17, waɗanda suka yi bikin girbi na nasara. Mazaunan Faransawa a yankin galibi suna yin liyafa a ƙarshen lokacin girbi. Sun ci gaba da kasancewa a duk lokacin hunturu, har ma suna raba abinci tare da ’yan asalin yankin.<ref>Woodlief, H. Graham. "History of the First Thanksgiving". Berkeley Plantation. Archived from the original on November 23, 2021. Retrieved November 23, 2021.</ref>
== Manazarta ==
{{reflist}}
ptwxo3fmw0t2xfttnhbljhp2cxkw4vg
Ante Tomić (marubuci)
0
93724
832581
824297
2026-05-08T16:59:40Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832581
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Ante_Tomić_(writer)_09.jpg|thumb|Ante Tomić a cikin wata hira da 'yan jaridar Serbia [[Nataša Miljković]] da [[Draža Petrović]] a Bikin Mikser na 2024]]
'''Ante Tomić''' (an haife shi a ranar 22 ga Afrilu, 1970) [[marubuci]] ne kuma [[ɗan jarida]] na [[Kroatiya|Croatia]].
== Tarihin rayuwa ==
Ya kammala makarantar firamare a ƙauyen Prološac kusa da Imotski, inda ya zauna har sai ya kai shekara goma sha huɗu. Bayan haka, ya kasance ɗan ƙarami a makarantar sakandare ta Yugoslav People's Army a [[Zagreb]]. Ya kammala karatunsa a fannin falsafa da zamantakewa a Kwalejin Falsafa a [[Zadar, Croatia|Zadar]] . <ref name="fakovci">{{Cite web |title=Kazalo autora |url=http://www.elektronickeknjige.com/elektronicke_knjige/kazalo_autora_biografija.php?selectcurrentautor%3D2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710181141/http://www.elektronickeknjige.com/elektronicke_knjige/kazalo_autora_biografija.php?selectcurrentautor=2 |archive-date=July 10, 2011 |access-date=2011-03-09}}</ref> A matsayinsa na marubuci, ya fara bayyana a cikin jaridar ''Slobodna Dalmacija'', kuma a cikin 2001 ya koma jerin jaridar Jutarnji.
Ya wallafa tarin labaransa na farko, Zaboravio sam parkirao ("Na manta inda na ajiye"), a cikin 1997, da kuma fadada fitowarsa a cikin 2001. An buga littafinsa na farko mai suna Toli je jupetarac bez brkova ("Mene ne mutumin da ba shi da gemu") a shekara ta 2000.<ref name="fakovci"/> Littafin ya kasance babban nasara kuma yana da bugu bakwai har zuwa yanzu. A shekara ta 2001, ya wallafa wani littafi mai suna Smotra folklora . Tare da Ivica Ivanišević, ya rubuta wasan kwaikwayo ''Krovna udruga''. Aida Bukvić ce ta daidaita shi, gidan wasan kwaikwayo na kasa na Croatia na Zagreb ya yi Toli je juparac bez brkova . Wasan ya lashe kyautar mafi kyawun wasa a bikin Marulićevi dani a shekara ta 2002. A shekara ta 2003, ya wallafa littafin nan "Babu wani abu da ya kamata ya ba mu mamaki"), sannan a shekara ta 2004 littafin Klasa optimist . A wannan shekarar, ya yi tafiya a fadin Amurka don samar da jaridarsa game da yakin neman zaben shugaban kasa ta hanyar magana da masu jefa kuri'a na Amurka a kan titi. A shekara ta 2005 ya rubuta littafin Ljubav, struja voda i telefon ("Ƙaunar, Ruwa, Ruwa da Waya").
Ya zuwa shekara ta 2009, yana da nasa shafi na Vlaška a ''Slobodna Dalmacija'' . Tomić ya lashe kyautar Kungiyar 'Yan Jarida ta Croatia don mafi kyawun rahoto (1996) da shafi (2005). Ya bar ''Slobodna Dalmacija'' a cikin 2016 bayan jaridar ta dakatar da kwangilarsu tare da ɗan jarida [[Boris Dežulović]] biyo bayan hukuncin kotu wanda ya umarci jaridar ta biya HRK 150,000 a cikin lalacewa don edita da Dežulovć ya rubuta.<ref>{{Cite web |title=Slobodna Dalmacija dala otkaz Borisu Dežuloviću, Ante Tomić i Jurica Pavičić otkazali suradnju Slobodnoj |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=825329 |access-date=2023-12-18 |website=www.index.hr |language=hr}}</ref>
A cikin 2017, Tomić ya sanya hannu kan sanarwar kan Harshen Harshen Croats, Serbs, Bosniaks da Montenegrins.<ref>{{Cite web |last=Derk |first=Denis |date=28 March 2017 |title=Donosi se Deklaracija o zajedničkom jeziku Hrvata, Srba, Bošnjaka i Crnogoraca |trans-title=A Declaration on the Common Language of Croats, Serbs, Bosniaks and Montenegrins is About to Appear |url=http://www.vecernji.hr/hrvatska/deklaracija-o-zajednickom-jeziku-iz-zagreba-donosi-se-30-ozujka-u-sarajevu-1159142 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170920235101/https://www.vecernji.hr/vijesti/deklaracija-o-zajednickom-jeziku-iz-zagreba-donosi-se-30-ozujka-u-sarajevu-1159142 |archive-date=September 20, 2017 |access-date=5 June 2019 |website=[[Večernji list]] |pages=6–7 |language=Serbo-Croatian |issn=0350-5006}}</ref>
== Ayyuka ==
* Zaboravio sam Monastery, tarin labaru, 1997.
* ''Toli zan yi amfani da ita'' a cikin littafin nan, 2000.
* Hoto da aka yi amfani da shi a shekara ta 2001.
* "Sai" ne, littafin nan, 2003.
* Veliki šoping, tarin labaru, 2004.
* [Hasiya]
* Ljubav, struja voda i telefon, littafin, 2005.
* Krovna udruga da dramashi (Anđeli pakla), tarin wasan kwaikwayo, 2005., tare da Ivica Ivanišević
* [Hasiya]
* Dečko koji obećava, tarin ginshiƙai, 2009.
* ''Čudo ko Poskokovoj Dragi'', littafin, 2009.
* Nadeji pametan, tarin ginshiƙai, 2010.
* ''Klevete i laži'', tarin ginshiƙai, 2011.
* ''Punoglavci'', littafi, 2011.<ref>{{Cite web |title=Katalog Knjižnica grada Zagreba - Rezultati pretraživanja |url=http://katalog.kgz.hr/pagesResults/rezultati.aspx?&searchById=10&sort=0&fid0=1&fv0=Tomi%C4%87%2c+Ante&spid0=10&spv0=Tomi%C4%87%2c+Ante&xm0=1&fid1=2&fv1=knjiga¤tPage=1 |access-date=2025-02-23 |archive-date=2013-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130430060657/http://katalog.kgz.hr/pagesResults/rezultati.aspx?&searchById=10&sort=0&fid0=1&fv0=Tomi%C4%87%2c+Ante&spid0=10&spv0=Tomi%C4%87%2c+Ante&xm0=1&fid1=2&fv1=knjiga¤tPage=1 |url-status=dead }}</ref>
* ''Veličanstveni Poskokovi'', littafin, 2015.
* Pardaj što je mačka donijela, tarin labarai, 2017.
=== Fim da Talabijin ===
{| class="wikitable"
!Shekara
!Taken
!Kasancewa
!Bayani
|-
|2001
|''Sha'awar Ƙarshe''
|marubuci tare
|
|-
|2002
|''[[New Age (TV miniseries)|Sabon Zamanin]]''
|marubuci tare
|Ministocin talabijin
|-
|2005
|''Menene Mutum Ba tare da Gemu ba?''
|marubuci
|Fim din da ya samo asali ne daga littafin Tomić mai taken
|-
|2006
|''Ofishin Jakadancin Yankin''
|marubuci <ref>{{Cite web |title=KARAULA // film Rajka Grlića - Ekipa filma |url=http://www.karaulafilm.com/crew.php |access-date=2023-11-17 |website=www.karaulafilm.com |language=hr |archive-date=2023-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210063632/http://www.karaulafilm.com/crew.php |url-status=dead }}</ref>
|Fim din da ya samo asali ne daga littafin Tomić wanda ya fito ne daga shekarar''Hakan ya sa aka yi amfani da shi''
|-
|2016
|''Tsarin Mulki''
|marubuci <ref>{{Cite web |title=The Constitution |url=http://www.theconstitutionmovie.eu/en/ |access-date=2023-11-17 |website=Ustav Republike Hrvatske, film Rajka Grlića, službena stranica |language=en}}</ref>
|
|}
== manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1970]]
96quewut04r6lqzd9kutxz4bqo7wmze
Angela Lee
0
94331
832510
788765
2026-05-08T14:34:28Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832510
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Angela Seung Ju Pucci''' ( née '''Lee''', {{Lang-zh|李胜珠}} , Korean , an haife ta a watan Yuli 8, na shekara ta 1996), wadda akafi sani da '''Angela Lee Pucci''', haifaffen Kanada ce Ba'amurke mai ba da shawara game da yaƙi da tabin hankali kuma tsohuwar ƙwararriyar ƙwararrun ƙwararrun yaƙi ce . Ta fafata a gasar atomweight da bambaro na gasar DAYA, inda ta zama zakaran duniya na farko na DAYA . Ba a ci nasara ba a nauyin atom, Lee ya yi nasarar kare bel sau biyar kafin ta bar taken lokacin da ta yi ritaya daga wasanni a watan Satumbar 2023. Ta rike tarihin sarauta mafi dadewa a tarihin DAYA sama da shekaru bakwai.
A ranar 5 ga Mayu, 2016, Lee ya zama ɗan ƙarami da ya taɓa lashe kambun duniya a MMA ta hanyar kayar da Mei Yamaguchi don lashe gasar cin kofin duniya ta Atomweight na farko a shekara 19 da watanni 9. <ref>{{Cite web |last=Teng Kiat |date=May 7, 2016 |title=MMA star Angela Lee becomes youngest-ever world champion |url=https://sg.sports.yahoo.com/blogs/fit-to-post-sports/mma-star-angela-lee-becomes-youngest-ever-world-champion-000738878.html |publisher=Yahoo}}</ref> Lokacin da ƙanenta Christian Lee ya lashe Gasar Duniya mai Sauƙi DAYA a watan Mayu 2019, sun zama 'yar'uwa ta farko na gwarzayen wasan ƙwallon ƙafa na duniya. <ref>{{Cite web |date=26 July 2019 |title=The Youngest MMA World Champions in History are Asian Siblings |url=https://nextshark.com/angela-lee-christian-lee-youngest-mma-champions/ |access-date=11 June 2020 |website=NextShark}}</ref> Bayan mutuwar kanwarta [[Victoria Lee|Victoria]], Lee ta sanar da yin ritaya daga MMA a DAYA Fight Night 14 a kan Satumba 30, 2023.
== Fage ==
An haifi Lee a [[Vancouver]] ga mahaifinsa dan kasar Sin-Singapore Ken Lee da wata mahaifiyar Kanada Jewelz Lee haifaffiyar [[Koriya ta Kudu]] . Ta koma [[Hawaii]] tare da danginta tana da shekaru 7. Iyayenta duka ƴan wasan yaƙi ne, don haka ta fara horarwa tun tana ƙarama kuma tana fafatawa tana ɗan shekara 6. <ref>{{Cite web |last=Neil Davidson |title=Vancouver-born fighter (Unstoppable) Angela Lee goes after world title |url=https://ca.news.yahoo.com/vancouver-based-fighter-unstoppable-angela-lee-goes-world-170547429--spt.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513010419/https://ca.news.yahoo.com/vancouver-based-fighter-unstoppable-angela-lee-goes-world-170547429--spt.html |archive-date=May 13, 2016 |access-date=May 10, 2016 |publisher=The Canadian Press}}</ref> Kanenta Kirista kuma dan gwagwarmayar MMA ne kuma wani kanin ta Adrian (an haife shi a Waipahu ), kuma yana horar da fasahar fada. 'Yar'uwar Lee [[Victoria Lee|Victoria]], wacce kuma ta kasance mai gauraya mai zane-zane da aka rattaba hannu zuwa DAYA, ta mutu a cikin 2022 tana da shekara 18.
A cikin 2011, Angela Lee ta lashe gasarta a gasar cin kofin duniya na Amateur pankration na Amurka, kuma a shekara ta gaba, ta yi ikirarin rukuninta a gasar cin kofin duniya ta Pangration Athlima Federation a Girka. <ref>{{Cite web |last=Kyle Nagel |date=May 21, 2015 |title=Fight Path: For ONE Championship 27's Angela Lee, surprise at-home attacks were normal |url=http://mmajunkie.com/2015/05/fight-path-for-one-championship-27s-angela-lee-surprise-at-home-attacks-were-normal |publisher=MMA Junkie}}</ref> An bai wa Lee kyautar baƙar bel ɗin Jiu-Jitsu ɗan [[Brazil]] ne a ranar 9 ga Fabrairu, 2018, ta baƙar bel mai digiri na uku Mike Fowler da mahaifinta Ken Lee, wanda shi ma baƙar bel ne.
== Haɗaɗɗen sana'ar fasaha ==
A cikin 2014, Lee ta fara halarta na farko mai son, kuma a watan Nuwamba na wannan shekarar ta lashe kambun mai son ta doke Audrey Perkins a Destiny MMA: Na Koa 7 a Honolulu don zama gwarzon Destiny MMA strawweight.
=== Gasar DAYA ===
Lee ya sanya hannu tare da Gasar DAYA a cikin 2014 kuma ta fara halarta ta na gabatarwa a Gasar DAYA 28: Warrior's Quest a ranar 22 ga Mayu, 2015, tana mika Aya Saber tare da armbar a zagayen budewa. <ref>{{Cite web |last=Brian Knapp |title=Shinya Aoki Keeps Lightweight Title, Decisions Koji Ando at One Championship 27 |url=http://www.sherdog.com/news/news/Shinya-Aoki-Keeps-Lightweight-Title-Decisions-Koji-Ando-at-One-Championship-27-86535 |publisher=Sherdog}}</ref> Tana fafatawa a karkashin tutar Singapore. <ref>{{Cite web |date=23 November 2016 |title="Unstoppable" Angela Lee |url=https://www.onefc.com/athletes/angela-lee/ |access-date=7 April 2022 |website=ONE Championship – The Home Of Martial Arts |quote=From Singapore / United States}}</ref>
Bayan nasarar, Lee ya fita daga koleji a Hawaii (ta na karatun kasuwanci) kuma ta koma Singapore don shiga Evolve MMA . <ref name="Singapore">{{Cite web |last=Sanjay Nair |date=August 24, 2015 |title=Mixed Martial Arts: Angela Lee quits school aiming to be Singapore's 1st world champion |url=http://www.straitstimes.com/sport/mixed-martial-arts-angela-lee-quits-school-aiming-to-be-singapores-1st-world-champion |publisher=Straits Times}}</ref> <ref>{{Cite web |last=James Goyder |date=September 21, 2015 |title=Angela Lee Switched Her Training to Singapore in Search of One Championship Gold |url=http://www.mmaweekly.com/angela-lee-switched-her-training-to-singapore-in-search-of-one-championship-gold |publisher=MMA Weekly}}</ref> A cikin yakinta na gaba, ta yi amfani da ƙwaƙƙwarar tsirara ta baya don doke Mona Samir a Gasar DAYA: Odyssey na Champions a ranar 27 ga Satumba, 2015, a zagaye na farko.
Ƙwararrun ƙwararrun Lee na uku shine a Gasar DAYA 33: Girman Zaki a ranar 13 ga Nuwamba, 2015, <ref>{{Cite web |last=Saheli Roy Choudhury |date=November 13, 2015 |title=Asia's female MMA star: 'I finish fights very quickly...' |url=https://www.cnbc.com/2015/11/13/singapore-mma-star-angela-lee-ready-for-one-pride-bout-with-natalie-gonzales-hills.html |publisher=CNBC}}</ref> kuma ta ƙaddamar da Natalie Gonzales Hills tare da murza leda a zagaye na buɗewa a cikin abin da masu sharhi suka bayyana a matsayin yuwuwar ƙaddamar da ɗan takara na shekara. <ref>{{Cite web |last=MMA Insider |date=November 14, 2015 |title=Historic twister submission in ONE Championship cage by Singaporean MMA star Angela Lee |url=https://sg.sports.yahoo.com/blogs/mma-insider/historic-twister-submission-in-one-championship-060525599.html |publisher=Yahoo! Sports}}</ref> <ref>{{Cite web |last=FO Staff |title=One Championship's Angela Lee pulls off twister submission |url=http://www.fightersonlymag.com/videos/23615-one-championship-s-angela-lee-pulls-off-twister-submission |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616232020/http://www.fightersonlymag.com/videos/23615-one-championship-s-angela-lee-pulls-off-twister-submission |archive-date=June 16, 2016 |access-date=May 19, 2016 |publisher=Fighters Only}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Neil Davidson |title=Angela 'Unstoppable' Lee, Vancouver-Born MMA Athlete, Turns Heads In Asia |url=http://www.huffingtonpost.ca/2015/12/09/angela-lee-mma_n_8763372.html |publisher=The Canadian Press}}</ref> Daga baya ta ci lambar yabo ta 2015 WMMA Press Award for Submit of the Year. <ref>{{Cite web |date=January 30, 2016 |title=Angela Lee Takes WMMA Press 2015 Newcomer & Submission Award |url=https://wombatsports.wordpress.com/2016/01/30/angela-lee-takes-wmma-press-2015-newcomer-submission-award/ |access-date=May 19, 2016 |publisher=Wombat Sports}}</ref>
Bayan haka, ta fuskanci Lena Tkhorevska a DAYA Championship 36: Ruhun Zakarun Turai a ranar 11 ga Disamba, 2015, <ref>{{Cite web |last=Mick Hammond |date=December 10, 2015 |title=Friday's Fight is Angela Lee's Next Step Towards ONE CHAMPIONSHIP Title |url=http://www.mmaweekly.com/fridays-fight-is-angela-lees-next-step-towards-one-championship-title |publisher=MMA Weekly}}</ref> kuma ta yi nasara tare da tsirara ta baya a zagaye na biyu. Yaƙin farko na Lee na 2016 ya kasance da Rebecca Heintzman a ONE Championship 39: Tribe of Warriors a ranar 20 ga Fabrairu, 2016, kuma ta yi nasara da wuyan zagaye na biyu. <ref>{{Cite web |date=May 17, 2017 |title=Rebecca Heintzman-Rozewski Looks To Lessons Learned From Loss Against Angela Lee |url=https://www.asiaone.com/world/rebecca-heintzmanrozewski-looks-lessons-learned-loss-against-angela-lee?amp |access-date=10 November 2021 |website=asiaone.com}}</ref>
Ladan Lee na sallamar abokan hamayyarta biyar na farko shi ne harbi a gasar cin kofin mata ta Atomweight na farko da aka yi da tsohuwar tsohuwar kasar [[Japan]] Mei Yamaguchi a Gasar DAYA ta 42: Hawan Wuta a ranar 6 ga Mayu, 2016. <ref>{{Cite web |last=Jim Edwards |date=April 27, 2016 |title=Angela Lee looking to make history and pioneer women's MMA at ONE: Ascent To Power |url=https://www.independent.co.uk/sport/general/mma/angela-lee-looking-to-make-history-and-pioneer-womens-mma-at-one-ascent-to-power-a7003626.html |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/sport/general/mma/angela-lee-looking-to-make-history-and-pioneer-womens-mma-at-one-ascent-to-power-a7003626.html |archive-date=May 7, 2022 |website=The Independent}}</ref> <ref>{{Cite web |last=LIM SAY HENG |date=April 2016 |title=Angela Lee eyes first ONE Championship women's title |url=https://tnp.straitstimes.com/sports/angela-lee-eyes-first-one-championship-womens-title |publisher=The New Paper |access-date=2025-02-26 |archive-date=2024-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123081721/https://tnp.straitstimes.com/sports/angela-lee-eyes-first-one-championship-womens-title |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=James Edwards |date=April 9, 2016 |title=Angela Lee to square off with Mei Yamaguchi to crown ONE Women's atomweight world champion |url=https://www.mirror.co.uk/sport/other-sports/mma/angela-lee-square-mei-yamaguchi-7719350 |publisher=Daily Mirror}}</ref> Nasarar yaƙin zai sa ta zama zakaran MMA mafi ƙanƙanta a duniya. <ref>{{Cite web |last= |date=May 6, 2016 |title=Youngest-Ever MMA Champion Could Come Out of Singapore |url=https://www.bloomberg.com/news/videos/2016-05-06/youngest-ever-mma-champ-could-come-from-singapore |publisher=Bloomberg}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Lee U-Wen |date=May 4, 2016 |title=Angela Lee's ready for the fight of her life |url=http://www.businesstimes.com.sg/life-culture/angela-lees-ready-for-the-fight-of-her-life |publisher=Business Times}}</ref>
Lee ya yi nasara a yaƙin ta hanyar yanke shawara baki ɗaya don zama zakaran gwajin dafi na mata DAYA, kuma ta karɓi kyautar $68,200 SGD don aikinta. <ref>{{Cite web |last= |title=MMA: Angela Lee awarded $68,200 bonus following title victory |url=http://news.asiaone.com/news/sports/mma-angela-lee-awarded-68200-bonus-following-title-victory |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160510180248/http://news.asiaone.com/news/sports/mma-angela-lee-awarded-68200-bonus-following-title-victory |archive-date=May 10, 2016 |access-date=May 10, 2016 |publisher=The New Paper}}</ref> Kafofin yada labarai na MMA sun bayyana fadan da ta yi da Yamaguchi a matsayin dan takarar Yakin bana. <ref>{{Cite web |last=Brian Knapp |title=Angela Lee Takes Atomweight Title in FOTY Contender at One Championship 42 |url=http://www.sherdog.com/news/news/Angela-Lee-Takes-Atomweight-Title-in-FOTY-Contender-at-One-Championship-42-104549 |publisher=Sherdog}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Alexander K. Lee |date=May 6, 2016 |title=Watch: 19-year-old Angela Lee wins ONE title in thriller |url=https://www.thescore.com/mma/news/1022169 |publisher=The Score}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Jay Russell |title=2016 Fight Of The Year Candidate: Angela Lee vs Mei Yamaguchi (Video) |url=http://vendettafighter.com/2016-fight-of-the-year-candidate-angela-lee-vs-mei-yamaguchi-video/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512074918/http://vendettafighter.com/2016-fight-of-the-year-candidate-angela-lee-vs-mei-yamaguchi-video/ |archive-date=May 12, 2016 |access-date=May 22, 2016 |publisher=Vendetta Fighter}}</ref> Daga baya ta rattaba hannu kan sabuwar kwangila da gasar DAYA. Masu sharhi sun yi hasashen cewa sabuwar kwangilarta ta sanya Lee ta zama matashiya mafi girma da ake biyan kuɗi a tarihin MMA, namiji ko mace. <ref>{{Cite web |last=James Goyder |date=May 12, 2016 |title=NEWLY CROWNED ONE ATOMWEIGHT CHAMP ANGELA LEE SIGNS HUGE NEW CONTRACT |url=http://www.mmaweekly.com/newly-crowned-one-atomweight-champ-angela-lee-signs-huge-new-contract |publisher=MMA Weekly}}</ref>
A ranar 11 ga Maris, 2017, Angela Lee ta doke Jenny Huang ta Taiwan kuma ta ci gaba da rike kambun gasar Atomweight na duniya. <ref>{{Cite web |last=Kowal |first=Eric |date=January 4, 2017 |title=ONE women's atomweight champ Angela Lee defends against Jenny Huang |url=https://mymmanews.com/angela-lee-defends-jenny-huang/ |access-date=10 November 2021 |website=mymmanews.com}}</ref> A ranar 27 ga Mayu, 2017, ta yi nasarar kare kambunta na biyu da Istela Nunes ta Brazil. <ref>{{Cite web |last=Lee |first=Jonathan |date=May 27, 2017 |title=Angela Lee anaconda chokes Istela Nunes to retain ONE championship world title |url=https://tnp.straitstimes.com/sports/others/angela-lee-anaconda-chokes-istela-nunes-retain-one-championship-world-title |access-date=10 November 2021 |website=tnp.straitstimes.com }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
A ranar 8 ga Nuwamba, 2017, Chatri Sityodtong ta sanar da cewa Angela Lee ta shiga cikin wani mummunan hatsarin mota bayan da aka ruwaito ta yi barci a jikin motarta. <ref>{{Cite web |title=Chatri Sityodtong |url=https://www.facebook.com/csityodtong/posts/1596095403785948 |access-date=November 8, 2017 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref> A cikin 2023, Lee ya bayyana cewa wannan ainihin yunƙurin kashe kansa ne da gangan. <ref>{{Cite web |last=Burne |first=Kathrine |date=September 20, 2023 |title=Angela Lee Reveals Past Suicide Attempt |url=https://jitsmagazine.com/angela-lee-reveals-past-suicide-attempt/ |access-date=20 September 2023 |website=Jitsmagazine}}</ref> Ta yi nasarar tsira daga lamarin tare da ratsa jiki da kuma kone-kone. Fadan Lee da Mei Yamaguchi da aka shirya yi a ranar 24 ga Nuwamba an sake tsara shi zuwa 18 ga Mayu, 2018, <ref>{{Cite web |last=Lim Say Heng |date=March 8, 2018 |title=MMA: Angela Lee wants to be first dual-division women's champion in One Championship |url=http://www.straitstimes.com/sport/mma-angela-lee-wants-to-be-first-dual-division-womens-champion-in-one-championship |website=[[The Straits Times]]}}</ref> a Mafarkin Mafarki ɗaya da ba a iya tsayawa a Gasar Cin Kofin Duniya a Singapore. <ref>{{Cite web |date=December 4, 2017 |title=Unstoppable Dreams |url=https://onefc.com/events/unstoppable-dreams |access-date=December 28, 2020 |website=[[ONE Championship]]}}</ref> Lee ya yi nasara ta hanyar yanke shawara gaba ɗaya. <ref>{{Cite web |date=May 18, 2018 |title=Angela Lee, Nguyen still Champions after Unstoppable Dreams |url=https://www.baguioheraldexpressonline.com/angela-lee-nguyen-still-champions-after-unstoppable-dreams/ |access-date=10 November 2021 |website=baguioheraldexpressonline.com }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Ana sa ran Lee zai fuskanci zakaran ajin bambaro Jingnan Xiong a Gasar DAYA 78: Zuciyar Zaki a ranar 9 ga Nuwamba, 2018, a yunƙurin zama mace ta farko da ta zama zakara a rukuni biyu a gasar DAYA. <ref>{{Cite web |last=Alexander K. Lee |date=October 2, 2018 |title=Angela Lee aims to become ONE's first two-division female champ, Bibiano Fernandes announced for Nov. 9 show |url=https://www.mmafighting.com/2018/10/2/17927988/angela-lee-aims-become-ones-first-two-division-female-champ-bibiano-fernandes-announced-nov-9-show |publisher=mmafighting.com}}</ref> Koyaya, a ranar 5 ga Nuwamba, 2018, Lee ta bayyana cewa an tilasta mata cire katin saboda rauni a baya. <ref>{{Cite web |last=Fernanda Prates |date=November 5, 2018 |title=Angela Lee's dual-title plans on hold after back injury forces ONE Championship 83 withdrawal |url=https://mmajunkie.com/2018/11/one-championship-83-angela-lee-withdraws-with-back-injury |publisher=mmajunkie.com}}</ref> Yaƙin ya faru a ƙarshe a ranar 31 ga Maris, 2019, a Gasar Cin Kofin 90: Sabon Zamani . Lee ya ci nasara ta hanyar TKO a zagaye na 5, wanda ya kama ta da rashin nasara. <ref>{{Cite web |last=Lee |first=Alexander K. |date=2019-03-31 |title=ONE Championship: A New Era results: Shinya Aoki chokes out Eduard Folayang to win title, Xiong Jing Nan stops Angela Lee |url=https://www.mmafighting.com/2019/3/31/18289105/one-championship-a-new-era-results-shinya-aoki-chokes-eduard-folayang-xiong-jin-nan-stops-angela-lee |access-date=2019-04-01 |website=MMA Fighting}}</ref>
A DAYA Championship 96: Masters of Destiny, Angela Lee ya sha wahala wani shan kashi a hannun Michelle Nicolini, ta hanyar yanke shawara gaba ɗaya. <ref>{{Cite web |last=Leonte |first=Tudor |title=Michelle Nicolini Bests Angela Lee in Main Event of One: Masters of Destiny |url=https://www.sherdog.com/news/news/Michelle-Nicolini-Bests-Angela-Lee-in-Main-Event-of-One-Masters-of-Destiny-158319 |access-date=10 November 2021 |website=sherdog.com}}</ref>
Lee na gaba ta kare gasar Atomweight GUDA DAYA da Xiong Jingnan - wanda Lee na gasar Strawweight Lee ya kasa kamawa - a Gasar DAYA ta 100: Karni a ranar 13 ga Oktoba, 2019. <ref>{{Cite web |last=Alexander K. Lee |date=June 30, 2019 |title=Angela Lee, Aung La Nsang, Bibiano Fernandes title fights announced for ONE Championship's 100th show |url=https://www.mmafighting.com/2019/6/30/20545421/angela-lee-aung-la-nsang-bibiano-fernandes-title-fights-announced-for-one-championships-100th-show |publisher=mmafighting.com}}</ref> Ta yi nasara a fafatawar da sallama a zagaye na biyar. <ref>{{Cite web |date=November 27, 2019 |title=Angela Lee expects trilogy bout with Xiong Jing Nan to happen in 2020 |url=https://asianmma.com/angela-lee-expects-trilogy-bout-with-xiong-jing-nan-to-happen-in-2020/ |website=asianmma.com}}</ref>
Bayan hutun ciki, Lee ta dawo don kare taken Atomweight ɗinta akan ƊAYA Matan Atomweight Grand Prix mai nasara Stamp Fairtex a DAYA 155: X akan Maris 26, 2022. <ref>{{Cite web |last=Lee |first=Alexander K. |date=2022-01-12 |title=Demetrious Johnson return, Angela Lee vs. Stamp Fairtex announced for rescheduled ONE Championship: ONE X event |url=https://www.mmafighting.com/2022/1/12/22880058/demetrious-johnson-return-angela-lee-stamp-fairtex-announced-rescheduled-one-championship-x-event |access-date=2022-01-12 |website=MMA Fighting |language=en}}</ref> Ta tsallake rijiya da baya a zagayen farko bayan bugun hanta da ta yi mata, ta yi nasara a karawar ta hanyar mika wuya a zagaye na biyu. <ref>{{Cite web |last=Anderson |first=Jay |date=2022-03-26 |title=Angela Lee Victorious in Return, Submits Stamp Fairtex in ONE X Main Event |url=https://cagesidepress.com/2022/03/26/one-x-angela-lee-vs-stamp-fairtex/ |access-date=2022-03-26 |website=Cageside Press |language=en-US}}</ref> A cikin Afrilu 2022, Fight Matrix ya sanya Lee matsayi na #12 mata (121.9 lbs da ƙasa) a cikin duniya. <ref>{{Cite web |title=Fighter Profile - Fight Matrix |url=https://www.fightmatrix.com/fighter-profile/Angela+Lee/135246/ |access-date=April 29, 2023 |website=www.fightmatrix.com}}</ref>
Lee ta kalubalanci Xiong Jingnan don Gasar Ajin Mata DAYA DAYA akan Firimiya Bidiyo 2 ranar 30 ga Satumba, 2022. <ref>{{Cite web |last=Martin |first=Damon |date=15 August 2022 |title=Angela Lee vs. Xiong Jingnan 3 for strawweight title set to headline ONE on Prime Video 2 card . However, she was defeated by Xiong jing nan, losing by unanimous decision,with this defeat, she accumulated 3 loss in the strawweight decision and failed to win any match in the strawweight decision. |url=https://www.mmafighting.com/2022/8/15/23306829/angela-lee-vs-xiong-jingnan-3-for-strawweight-title-set-to-headline-one-on-prime-video-2-card |access-date=16 August 2022 |website=mmafighting.com}}</ref> Ta yi rashin nasara da yanke shawara gaba ɗaya. <ref>{{Cite web |last=Taylor |first=Tom |last2=Atkin |first2=Nicholas |date=1 October 2022 |title=ONE Championship Prime Video 2 results: Xiong Jingnan beats Angela Lee to retain title in trilogy |url=https://www.scmp.com/sport/martial-arts/mixed-martial-arts/article/3194492/one-championship-prime-video-2-results-angela |access-date=1 October 2022 |website=scmp.com}}</ref>
A DAYA Fight Dare 14 a ranar 30 ga Satumba, 2023, Lee ta sanar da yin ritaya daga hadaddiyar fasahar fada kuma ta bar taken yayin taron. Da yake magana da ESPN, ta ce, "Abin da kawai yake da wuyar gaske saboda 'yar'uwata ta kasance mayaƙin, dukan iyalina ne mayakan, mahaifina shi ne kocinmu. Kuma saboda duk abin da ya kasance haka, ina tsammanin, haɗuwa da haɗin kai shine daya daga cikin manyan abubuwan [da ya sa] na tashi, saboda yana da wuyar ci gaba. " Sakamakon haka, wasan riko na wucin gadi tsakanin Stamp Fairtex da Ham Seo-hee a wurin taron an inganta shi don zama matsayin da ba kowa.
== Rayuwa ta sirri ==
Lee yana da ɗan ƙasar Amurka da Kanada. <ref name="CTVN">{{Cite web |last=Davidson |first=Neil |date=16 March 2018 |title=Vancouver-born MMA fighter Angela Lee returns after November car crash |url=https://www.ctvnews.ca/mobile/sports/vancouver-born-mma-fighter-angela-lee-returns-after-november-car-crash-1.3846102 |access-date=7 April 2022 |website=CTVNews |language=en |quote=Lee, who divides her time between the Hawaiian island of Oahu and Singapore, comes from a fighting family. |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426070537/https://www.ctvnews.ca/mobile/sports/vancouver-born-mma-fighter-angela-lee-returns-after-november-car-crash-1.3846102 |url-status=dead }}</ref> Ta yi aure da ɗan'uwan ɗan wasan yaƙi Bruno Pucci . A ranar 1 ga Oktoba, 2020, Lee ta sanar a dandalinta na sada zumunta cewa tana da juna biyu. <ref>{{Cite web |date=October 2, 2020 |title=Angela Lee announces pregnancy |url=https://asianmma.com/angela-lee-announces-pregnancy/ |website=asianmma.com}}</ref> Ta haifi diya mace a watan Afrilu 2021. <ref>{{Cite web |date=June 17, 2021 |title=ONE Championship: Angela Lee admits she 'felt like throwing up' after training for first time since giving birth |url=https://www.scmp.com/sport/martial-arts/mixed-martial-arts/article/3137673/one-championship-angela-lee-admits-she-felt |access-date=September 30, 2023 |website=[[South China Morning Post]]}}</ref> Dukansu Lee da mijinta manyan masu horarwa ne a United BJJ Hawaii, dakin motsa jiki da suka kafa a 2021. An jinkirta bude dakin motsa jiki na su kwanaki da dama sakamakon barna kafin ranar. <ref>{{Cite web |date=January 5, 2021 |title=ONE FC Champion Angela Lee Delays Opening United BJJ Hawaii After Vandalism |url=https://jitsmagazine.com/one-fc-champion-angela-lee-delays-opening-united-bjj-hawaii-after-vandalism/}}</ref>
Kanin Lee Kirista shine Gwarzon Duniya DAYA mai nauyi mai nauyi da DAYA zakaran Duniya na Welterweight . 'Yar ƙaninta, [[Victoria Lee|Victoria]], ta yi nasarar fara fitowa ta MMA tana da shekara 16 a ranar 26 ga Fabrairu, 2021. <ref>{{Cite web |date=February 28, 2021 |title=16 Year-Old Victoria Lee Wins Her ONE FC MMA Debut by Submission |url=https://jitsmagazine.com/16-year-old-victoria-lee-wins-her-one-fc-mma-debut-by-submission/}}</ref> A ranar 7 ga Janairu, 2023, Lee ya sanar a Instagram cewa Victoria ta mutu a ranar 26 ga Disamba, 2022. <ref>{{Cite web |last=Nolan King |date=2023-01-07 |title=ONE Championship rising star Victoria Lee dead at 18 |url=https://mmajunkie.usatoday.com/2023/01/mma-news-victoria-lee-one-championship-star-dies |access-date=2023-01-07 |publisher=mmajunkie.usatoday.com}}</ref> Lees sun rufe wurin horar da MMA mallakar danginsu a Waipahu, Hawaii, kuma sun ce za ta kasance a rufe ta dindindin.
A ranar 19 ga Satumba, 2023, Lee ta rubuta a wata kasida a kan ‘yan wasa Tribune cewa hatsarin mota da ta yi a shekarar 2017 a Hawaii yunƙurin kashe kansa ne, kuma ta bayyana cewa ‘yar uwarta Victoria, wacce ta mutu a shekarar 2022 tana da shekara 18, ta kashe nata. <ref>{{Cite web |date=September 19, 2023 |title=Resilient by Angela Lee |url=https://www.theplayerstribune.com/posts/angela-lee-pucci-mma-mental-health |website=The Players' Tribune}}</ref> <ref>{{Cite web |title=MMA fighter Angela Lee says her 2017 car crash was a suicide attempt, confirms sister Victoria took her own life |url=https://www.channelnewsasia.com/sport/angela-lee-mma-fighter-says-2017-car-crash-was-suicide-attempt-confirms-sister-victoria-lee-took-her-own-life-3784971 |access-date=2023-09-26 |website=CNA |language=en}}</ref> Wadannan al'amura sun motsa ta ta kafa wata kungiya mai zaman kanta mai suna Fightstory, fitar da faifan bidiyo da bidiyo akan lafiyar kwakwalwa, da kuma wani shiri na taimakawa mutane da abinci mai gina jiki da lafiyar jiki. <ref>{{Cite web |title='Your story matters': MMA fighter Angela Lee opens up on new initiative, suicide attempt and sister Victoria's death |url=https://www.channelnewsasia.com/sport/angela-victoria-lee-mma-champion-fighter-suicide-mental-health-fightstory-3799366 |access-date=2023-09-26 |website=CNA |language=en}}</ref>
== Gasar da nasarori ==
=== Pankration ===
* '''Gasar Cin Kofin Duniya ta Pangration ta Duniya:'''
** 2012 Agon (cikakken lamba) 'Yan mata, 16-17 yrs, 58 kg - Zakaran. <ref>{{Cite web |title=2012 WORLDPANGRATION CHAMPIONSHIP RESULTS AGON |url=http://www.worldpangration.net/index.php/2011-08-15-07-10-58/89-results-1/94-2012-worldpangration-championship-results-agon |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160913021734/http://worldpangration.net/index.php/2011-08-15-07-10-58/89-results-1/94-2012-worldpangration-championship-results-agon |archive-date=September 13, 2016 |access-date=May 19, 2016 |website=www.worldpangration.net}}</ref>
** 2012 Semi (Semi contact) Girls, Juniors, 58 kg - Zakaran. <ref>{{Cite web |title=2012 WORLDPANGRATION CHAMPIONSHIP RESULTS PANGRATION IMIEPAFIS |url=http://www.worldpangration.net/index.php/2011-08-15-07-10-58/89-results-1/93-2012-worldpangration-championship-results-pangration-imiepafis |access-date=May 19, 2016 |website=www.worldpangration.net |archive-date=2016-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915131607/http://www.worldpangration.net/index.php/2011-08-15-07-10-58/89-results-1/93-2012-worldpangration-championship-results-pangration-imiepafis |url-status=dead }}</ref>
=== Kokawar gargajiya ===
* '''HHSAA Wrestling Circuit'''
** 2013, 121 lbs, 'Yan Mata - Gwarzo. <ref>{{Cite web |title=Wrestling - HHSAA Girls Final Results - Hawaii High School Athletic Association (HHSAA) |url=http://www.sportshigh.com/sports/wrestling/schedule_results/2012-2013/HHSAA_girls_final |access-date=May 19, 2016 |website=www.sportshigh.com}}</ref>
=== Hadaddiyar fasahar martial ===
* '''Amateur Sana'a'''
** Ƙaddara MMA Gasar Mata ta Strawweight (Lokaci ɗaya)
* '''Gasar DAYA'''
** Gasar Atom Atom Ajin Mata DAYA (Lokaci ɗaya; ƙaddamarwa)
*** Kare taken nasara guda biyar
*** Mulki mafi dadewa a cikin tarihi DAYA (kwanaki 2,703)
** Ayyukan Dare (Lokaci Daya) {{Small|vs. [[Stamp Fairtex]]}}
** Yaƙin Shekarar 2016 vs. Mei Yamaguchi <ref>{{Cite web |title=ONE Championship's Fight Of The Year 2016 |url=http://onefc.com/news/1062-one-championships-fight-of-the-year-2016.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117020740/http://onefc.com/news/1062-one-championships-fight-of-the-year-2016.html |archive-date=January 17, 2017 |access-date=March 7, 2017 |website=ONE Championship |language=en}}</ref>
** 2022 Yaƙin MMA na Shekara {{Small|vs. [[Stamp Fairtex]] at [[ONE: X]]}} <ref>{{Cite web |last=Jay Furness |date=2022-12-31 |title=Angela Lee vs. Stamp Fairtex named ONE's 2022 MMA Fight Of The Year |url=https://www.onefc.com/news/angela-lee-vs-stamp-fairtex-named-ones-2022-mma-fight-of-the-year/ |access-date=2023-01-01 |website=ONE Championship – The Home of Martial Arts}}</ref>
* '''[https://wombatsports.wordpress.com/2016/01/04/wmma-press-awards-2015-nominees-updated-daily/ Ƙungiyar Jarida ta WMMA]''' <ref>{{Cite web |date=January 30, 2016 |title=Angela Lee Takes WMMA Press 2015 Newcomer & Submission Award |url=https://wombatsports.wordpress.com/2016/01/30/angela-lee-takes-wmma-press-2015-newcomer-submission-award/ |access-date=May 19, 2016 |publisher=Wombat Sports}}</ref>
** 2015 Sabon shiga na Shekara
** 2015 ƙaddamar da shekara <small>da Natalie Gonzales Hills</small>
* '''Kyautar MMA ta Duniya'''
** Komawar Shekarar 2018 <small>da Mei Yamaguchi a Gasar Cin Kofin DAYA: Mafarki marasa Tsayawa</small> <ref>{{Cite web |last=Bryan Tucker |date=July 4, 2019 |title=World MMA Awards 2019 Results |url=https://www.mmafighting.com/2019/7/3/20681393/world-mma-awards-2019-results |publisher=mmafighting.com}}</ref>
* '''MMAJunkie.com'''
** 2016 Mayu Yaƙin Watan vs. <small>Mei Yamaguchi</small>
== Mixed Martial Art Records ==
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1996]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
7umuav4jxhc7lqzx057czm94yv0fjzs
Barbara Deming
0
94525
832738
825718
2026-05-09T03:35:57Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832738
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Barbara Deming''' (Yuli 23, 1917 – Agusta 2, 1984) yar Amurka ce [[Feminism|ta mata]] kuma mai ba da shawara ga canjin zamantakewa mara tashin hankali .
== Rayuwa ta sirri ==
An haifi Barbara Deming a [[New York (birni)|birnin New York]]. Ta halarci makarantar ''Abokai'' ( Quaker ) har zuwa lokacin karatun sakandare.
Deming ya jagoranci wasan kwaikwayo, ya koyar da adabi masu ban mamaki kuma ya rubuta kuma ya buga almara da ayyukan almara. A kan tafiya zuwa Indiya, ta fara karatun [[Mahatma Gandhi|Gandhi]], kuma ta kasance mai himma ga gwagwarmayar rashin tashin hankali, tare da babban dalilinta shine 'Yancin Mata. Daga baya ta zama 'yar jarida, kuma ta kasance mai aiki a yawancin zanga-zangar da zanga-zangar kan batutuwan zaman lafiya da [[Hakkokin Jama'a Da Na Siyasa|'yancin jama'a]] . Ta kasance memba na ƙungiyar da ta je [[Hanoi]] a lokacin yakin [[Vietnam]], kuma an daure ta sau da yawa saboda zanga-zangar da ba ta da hankali.
Deming ya mutu a ranar 2 ga Agusta, 1984.
=== Dangantaka ===
A shekara sha shida ta kamu da soyayya da wata mace wadda ta kai shekarun mahaifiyarta, daga nan kuma ta kasance [[Maɗigo|madigo]] a fili . Ita ce abokiyar soyayya ta marubuci kuma mai zane Mary Meigs daga 1954 zuwa 1972. Dangantakar su a ƙarshe ta lalace, wani ɓangare saboda halin jin kunya na Meigs,{{Ana bukatan hujja|date=June 2016}} da kuma gwagwarmayar siyasa na Deming.
A lokacin da suke tare, Meigs da Deming sun koma Wellfleet, Massachusetts, inda ta yi abokantaka da marubuci kuma mai suka Edmund Wilson da abokansa. Daga cikin su akwai marubucin Québécois Marie-Claire Blais, wanda Meigs ya shiga cikin soyayya. Meigs, Blais, da Deming sun zauna tare har tsawon shekaru shida.
A cikin 1976, Deming ya koma [[Florida]] tare da abokin aikinta, mai zane Jane Verlaine. Verlaine ta yi fenti, ta yi zane-zanen adadi kuma ta kwatanta littattafai da yawa da Deming ya rubuta. Verlaine ta kasance mai ba da shawara ga matan da aka zalunta.
== Aikin rayuwa ==
Deming a fili ya yi imanin cewa sau da yawa wadanda muke kauna su ne suke zaluntar mu, kuma ya zama dole a sake haifar da gwagwarmayar gwagwarmaya a kowace rana.
Sau da yawa ana cewa ta ƙirƙiri wani tsari na ka'idar rashin tashin hankali, bisa ga aiki da gogewar mutum, wanda ya ta'allaka kan yuwuwar gwagwarmayar rashin tashin hankali a cikin aikace-aikacenta ga ƙungiyoyin mata.
* Deming, Barbara: ''Bayanan kurkuku'' . New York: Grossman Publishers, 1966.
* Deming, Barbara: ''Kan Juyin Juya Hali da Daidaituwa'' . Liberation, Fabrairu 1968. Daga tarin: ed. Staughton Lynd da Alice Lynd. ''Rashin Tashin Hankali a Amurka: Tarihin Takarda.'' ''Buga na Bita'' . Maryknoll, New York: Littattafan Orbis, 1995.
* Deming, Barbara: ''Gudu Daga Ni: Hoton Mafarki na Amurka wanda aka zana daga Fina-finan Arba'in'' . New York: Grossman Publishers, 1969.
* Deming, Barbara; Berrigan, Daniel; Daji, James; Kunstler, William; Lynd, Staughton; Shaull, Richard; Bayanin Catonsville 9 da Milwaukee 14 ''An Isar da su Zuwa Juriya'' The Advocate Press: 1969.
* Deming, Barbara: ''Juyin Juya Hali da Daidaituwa'' . New York: Grossman Publishers, 1971.
* Deming, Barbara: ''Wanke Mu Ka Tashe Mu'' . New York: Grossman Publishers, 1972.
* Deming, Barbara: ''Ba Za Mu Iya Rayuwa Ba tare da Rayuwarmu ba'' . New York: Grossman Publishers, 1974.
* Deming, Barbara: ''Humming Karkashin Ƙafa Na'' . London: Jaridar Mata, 1974.
* Deming, Barbara: ''Tunawa da Wanene Mu'' . Tallahassee, FL: The Naiad Press, 1981.
* Deming, Barbara; Meyerding, Jane (Edita): ''Mu Dukanmu Sashe Ne Na Juna Mai Karatun Barbara Deming'' . Philadelphia: New Society Publishers, 1984.
* Deming, Barbara; McDaniel, Judith; Biren, Joan E.; Vanderlinde, Sky (Edita): ''Fursunoni waɗanda ba za su iya riƙe ba'' . Jami'ar Jojiya Press, 1995.
* Deming, Barbara; McDaniel, Judith (Edita) ''Na Canji, Na Canji: Waƙoƙi'' . New Victoria Publishers, 1996.
A cikin 1968, Deming ya rattaba hannu kan yarjejeniyar " Marubuta da Editocin Yakin Haraji ", yana mai shan alwashin ƙin biyan haraji don nuna adawa da Yaƙin Vietnam.
A cikin 1978, ta zama abokiyar Cibiyar Mata don 'Yancin Jarida . <ref>{{Cite web |title=Associates {{!}} The Women's Institute for Freedom of the Press |url=http://www.wifp.org/who-we-are/associates/ |access-date=2017-06-21 |website=www.wifp.org |language=en-US}}</ref>
== Kudi don Mata / Asusun Tunawa da Barbara Deming ==
A cikin 1975, Deming ya kafa Asusun Kuɗi don Mata don tallafawa aikin masu fasahar mata. Deming ya taimaka wajen gudanar da Asusun, tare da goyon baya daga mai zane Mary Meigs . Bayan mutuwar Deming a cikin 1984, an sake sunan ƙungiyar a matsayin Asusun Tunawa da Barbara Deming. A yau, gidauniyar ita ce "hukumar bayar da tallafi mafi girma ga mata" wacce "ke ba da ƙarfafawa da ba da tallafi ga kowane ɗayan mata a cikin zane-zane (marubuta, da masu fasaha na gani)". <ref>{{Cite web |date= |title=Barbara Deming Memorial Fund, Inc. : Home |url=http://demingfund.org/ |access-date=2015-09-25 |publisher=Demingfund.org}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Dusenbery |first=Maya |date=6 December 2010 |title=Quickhit: Calling all Feminist Fiction Writers |url=http://feministing.com/2010/12/06/quickhit-calling-all-feminist-fiction-writers/ |access-date=2015-09-25 |publisher=Feministing.com}}</ref>
== Manazarta ==
<references />
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* [https://web.archive.org/web/20061220034653/http://homepage.mac.com/deyestone/deming.html ''Barbara Deming: Rayuwa mai fafutuka'']
* [http://spot.colorado.edu/~chernus/NonviolenceBook/Deming.htm ''Ira Chernus, Rashin Tashin hankali na Amurka: Tarihin Ra'ayi'']
* [http://nrs.harvard.edu/urn-3:RAD.SCHL:sch00057 Barbara Deming Papers.] Archived [http://www.radcliffe.edu/schles Laburaren Schlesinger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509153246/http://www.radcliffe.edu/schles |date=2012-05-09 }} , Cibiyar Radcliffe, Jami'ar Harvard.
* [http://www.ecapc.org/articles/WestmoW_2002.09.08.asp Babi Bazuwar cikin Tarihin Rashin Tashin hankali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125224838/http://www.ecapc.org/articles/WestmoW_2002.09.08.asp |date=2021-01-25 }}, na Michael L. Westmoreland-White
* [http://peacenews.info/node/3611/revolution-and-equilibrium ''Akan Juyin Juya Hali da Daidaituwa'']
* ''[https://peacenews.info/node/7610/anger Akan Fushi]''
* Robson, R. (1984). [https://fscj.digital.flvc.org/islandora/object/fscj%3A874#page/38/mode/2up "Tattaunawa da Barbara Deming."]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://fscj.digital.flvc.org/islandora/search/?type=edismax&collection=fscj%3AKalliope Kalliope: Mujallar Fasaha da Adabin Mata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231202212947/https://fscj.digital.flvc.org/islandora/search/?type=edismax&collection=fscj%3AKalliope |date=2023-12-02 }} . 6 (1).
* [[iarchive:barbara-deming|Fayil na FBI akan Barbara Deming]]
[[Rukuni:Mutuwan 1984]]
[[Rukuni:Haifaffun 1917]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
1q1jsha70cxo2afombxo4u5x04a1hik
Anjhula Mya Bais
0
95050
832520
788768
2026-05-08T15:15:43Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832520
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Anjhula Bais''' ([[Harshen Hindu|Hindi]]) masaniyar ilimin halayyar dan adam ce ta na Indiya-Amurka, kwararren kwararren, mai fafutukar kare hakkin dan adam kuma samfurin kasa da kasa. <ref>{{Cite web |date=August 14, 2013 |title=The double lives of India's top models - Vogue Magazine, India |url=https://www.vogue.in/content/double-lives-india-top-models |access-date=January 25, 2022 |website=Vogue Magazine India |language=en}}</ref> Ita ce mafi ƙanƙanta a matsayin shugabar [[Amnesty International]] Malaysia, sannan aka zabe ta a matsayin darakta na Amnesty International a taron su na duniya a 2019 a [[Johannesburg|Johannesburg, Afirka ta Kudu]], na farko ga Malaysia.<ref name=":3">{{Cite web |date=December 2020 |title=Alumni stories: Shining on the world stage with Dr Anjhula Mya Singh Bais |url=https://www.ucl.ac.uk/alumni/case-studies/2020/dec/alumni-stories-shining-world-stage-dr-anjhula-mya-singh-bais |access-date=January 25, 2022 |website=University College, London |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Yanzu ita ce shugabar hukumar Amnesty International a duk duniya, masanin ilimin halayyar dan adam na farko, Indiya ta farko kuma mutum na farko daga [[Maleshiya|Malaysia]] da ya yi hakan.
A cikin 2019, an ba Bais suna a matsayin Matashi na Tattalin Arziki na Duniya. A cikin 2020, ta kasance mai karɓar Ƙungiyar Ƙwararrun Ƙwararrun Jama'a ta Amirka. <ref>{{Cite web |date=December 2020 |title=Alumni stories Shining on the world stage with Dr Anjhula Mya Singh Bais |url=https://www.ucl.ac.uk/alumni/case-studies/2020/dec/alumni-stories-shining-world-stage-dr-anjhula-mya-singh-bais |access-date=January 25, 2022 |website=University College London |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tana zaune a [[Kuala Lumpur]] kuma ta auri Satish Selvanathan, mai ba da agaji kuma babban jikan Ponnambalam Arunachalam .
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
=== Rayuwa ta farko ===
An haifi Bais a Amurka kuma ta yi yarinta a [[Lucknow]], Uttar Pradesh, Indiya. Yayinda take yarinya, iyalinta sun koma Amurka kuma sun zauna a [[Chicago]], Illinois da Lincoln, Nebraska. Bais 'yar Thakur Dr. Birendra Bikram Singh Bais ce, masanin kimiyyar noma, da Thakurani Asha Singh Bais Kumari . Tana da 'yan uwanta biyu, 'yar'uwarta Rina da ɗan'uwanta Harish Paul <ref>{{Cite web |last=Hicks |first=Nancy |date=April 29, 2017 |title=Plug-in hybrid owner tops 500 mpg equivalent |url=https://journalstar.com/news/local/govt-and-politics/plug-in-hybrid-owner-tops-500-mpg-equivalent/article_334d4b5a-b0c2-5817-8421-22275f2cef0a.html |access-date=2022-05-08 |website=JournalStar.com |language=en}}</ref>
Ta ce, "Ban ji tsoron mutane ba, kuma wannan wajibi ne na zama masanin halayyar dan adam" kuma "Mutane sun zo mini ta hanyar halitta. Abokanina za su yi magana da ni game da dangantakarsu da iyayensu."<ref name=":2">{{Cite web |last=UCL |date=2020-12-01 |title=Alumni stories: Shining on the world stage with Dr Anjhula Mya Singh Bais |url=https://www.ucl.ac.uk/alumni/case-studies/2020/dec/alumni-stories-shining-world-stage-dr-anjhula-mya-singh-bais |access-date=2023-11-27 |website=UCL Alumni |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
=== Ilimi ===
Bais ta yi karatun ilimin halayyar dan adam da falsafar a Kwalejin Lady Shri Ram da ke [[New Delhi|New Delhi, Indiya]]. Ta kammala digiri na biyu a fannin Psychoanalysis daga Kwalejin Jami'ar London . An shigar da ita don digiri na biyu a fannin ilimin halayyar dan adam a Jami'ar Columbia da ke New York amma daga baya ta bar ta kuma ta sami digirin digirinta a fannin halayyar jama'a daga Makarantar Harkokin Halitta ta Chicago . Ta sami digirin digirgir dinta tare da bambanci, ta mai da hankali a cikin ilimin halayyar kasa da kasa daga Makarantar ilimin halayya ta Chicago .[https://www.studyinternational.com/news/powerful-women-dr-anjhula-bais/] Bais yana yin Addinin Buddha na Nichiren tun shekara ta 2005. <ref>{{Cite web |title=Supermodel Anjhula Singh Bais |url=http://www.explosivefashion.in/indian-models/anjhula-singh-bais.html |access-date=2018-11-29 |website=www.explosivefashion.in |archive-date=2018-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181120160748/http://www.explosivefashion.in/indian-models/anjhula-singh-bais.html |url-status=dead }}</ref> Ta kasance Fellow na Kwalejin Siyasa, London da Makarantar Gwamnatin Jami'ar Oxford Blavatnik daga 2019 zuwa 2021. An amince da Bais a shekarar 2020 a matsayin tsohuwar jami'ar Kwalejin Jami'ar London, don shirin ci gaban kwararru, UCL Connect . <ref name=":3"/>
== Ayyuka ==
Bais ta yi aiki a matsayin Shugaban Amnesty Malaysia daga 2017 zuwa 2019 inda ta taimaka wajen tsara dabarun kan batutuwan kare hakkin dan adam na yanki kamar ICERD da kuma hana 'yancin faɗar albarkacin baki. Bais ita ce mafi ƙanƙanta a cikin tarihin [[Amnesty International|Amnesty International Malaysia]] . <ref>{{Cite web |title=Authors |url=https://www.weforum.org/agenda/authors/anjhula-mya-singh-bais/ |access-date=2019-04-05 |website=World Economic Forum}}</ref><ref>{{Cite web |title=Board of Governance – Amnesty International Malaysia |url=http://www.amnesty.my/board-of-governance/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306164406/http://www.amnesty.my/board-of-governance/ |archive-date=March 6, 2019 |access-date=2019-04-05 |language=en-US}}</ref> Bais kuma yana aiki a cikin Kwamitin Daraktoci na Cibiyar Nazarin Semitic . <ref>{{Cite web |title=Institute of Semitic Studies |url=https://instituteofsemiticstudies.org/wordpress/about/ |access-date=2024-12-24}}</ref>
=== Masanin halayyar dan adam ===
Bais ta fara aikinta a matsayin likitan 'yan gudun hijira yayin da take karatu don masters a Kwalejin Jami'ar London kuma Kwalejin jami'ar London ta yaba da ita a matsayin tsohuwar tsohuwar da ke "ba da baya ga UCL."<ref name=":3"/>
A cikin 2015, Bais ya tafi [[Mumbai]] kuma ya kwashe kwanaki hudu tare da Dalai Lama yana tattauna yadda addini da ilimin halayyar dan adam suka haɗu.<ref name=":1">{{Cite web |title=Academic Racism, International Modelling & More: Rajput Princess Anjhula Mya Singh Bais Comes Clean : MagnaMags |url=http://www.magnamags.com/savvy/i-believe/academic-racism-international-modelling-more-rajput-princess-anjhula-mya-singh-bais-comes-clean/10614 |access-date=2018-11-29 |website=www.magnamags.com }}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Kafofin watsa labarai da nishaɗi ==
=== Hotunan fina-finai ===
Ita ce Babban Mai gabatarwa na gajeren fim na Hindi - Katputliwala (The Puppet master) tare da Uba da Ɗa Dangantaka ta mai shirya fim Mitakshara Kumar na Bajirao Mastani da Padmaavat.
=== Misali ===
Bais ta fara aikinta a matsayin samfurin tana da shekaru 18 a wani kamfen na Jamhuriyar Banana a New York . An ba ta lambar yabo ta "Miss Teen [[Indiya|India]]" yayin da take karatu a kwaleji. Ta kasance daya daga cikin manyan 'yan wasan karshe 20 a Miss India . Ta yi tafiya a kan ramuka a London Fashion Week yayin da take karatu a Kwalejin Jami'ar London . <ref name=":1"/>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
25qggse2y5k5lef46jb7g3r9anjx26l
Angela Bryan
0
95610
832508
640434
2026-05-08T14:28:36Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832508
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Angela Denise Bryan''' Masaniyar ilimin halayyar jama'a ce da aka sani da bincikenta kan Rigakafin HIV / STD, dabi'un Cin abinci mai kyau, <ref>{{Cite web |last=Brehaut |first=Laura |title=Would a wad of broccoli convince you to eat ... your broccoli? {{!}} The Guardian |url=http://www.theguardian.pe.ca/lifestyles/food-and-drink/would-a-wad-of-broccoli-convince-you-to-eat-your-broccoli-395619/ |access-date=2020-12-02 |website=www.theguardian.pe.ca |language=en}}</ref> da kuma amfani da wiwi da aka halatta. <ref> name=":6">{{Cite web |last=Owermohle |first=Sarah |date=16 October 2019 |title=Why we don't know much about pot |url=https://politi.co/2OUsdJy |access-date=2020-12-02 |website=Politico PRO |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Weissmann |first=Jordan |date=2018-10-07 |title=What's It Like to Study the Effects of Marijuana in a State Where Cannabis is Legal? |url=https://slate.com/business/2018/10/whats-it-like-to-study-the-effects-of-marijuana-in-a-state-where-cannabis-is-legal.html |access-date=2020-12-02 |website=Slate Magazine |language=en}}</ref><ref> name=":8">{{Cite web |last=Harrar |first=Sari |title=Researchers Find Ways to Probe Cannabis' Health Effects |url=http://www.aarp.org/health/drugs-supplements/info-2019/future-of-marijuana-research.html |access-date=2020-12-02 |website=AARP |language=en}}</ref> Ita Farfesa ce a fannin ilimin halayyar dan adam da kimiyyar jijiyoyi a Jami'ar Colorado Boulder inda take jagorantar Cibiyar Lafiya da Neuroscience, Jini, da Muhalli. <ref>{{Cite web |date=2014-09-24 |title=Angela Bryan |url=https://www.colorado.edu/psych-neuro/angela-bryan |access-date=2020-11-29 |website=Psychology and Neuroscience |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2016-07-26 |title=Angela Bryan |url=https://www.colorado.edu/center/cuchange/angela-bryan |access-date=2020-11-29 |website=CUChange |language=en}}</ref>
Bryan ta sami lambar yabo ta American Psychological Association Award for Distinguished Scientific Early Career Contribution to Psychology <ref>{{Cite web |title=APA Distinguished Scientific Awards for an Early Career Contribution to Psychology |url=https://www.apa.org/about/awards/early-career-contribution?tab=4}}</ref> don karatunta a ilimin halayyar kiwon lafiya wanda ya yi amfani da "ka'idar ilimin halayar zamantakewa don fahimtar tasirin halayyar rashin lafiya kuma [ ] ya yi amfani le wannan ilimin don tsarawa, aiwatarwa, da kimanta tasiri, ka'idar shiga tsakani don canza halayyar da ba ta lafiya ba.<ref>{{Cite web |title=Committee on Scientific Awards Names Recipients |url=https://www.apa.org/science/about/psa/2006/03/awards |access-date=2020-11-29 |website=www.apa.org}}</ref>
== Tarihin rayuwa ==
An haifi Bryan a Asibitin Jami'ar Emory da ke Atlanta, Jojiya a shekarar 1970. <ref> name=":0">{{Cite journal |year=2006 |title=Angela Bryan: Award for Distinguished Scientific Early Career Contributions to Psychology. |url=http://doi.apa.org/getdoi.cfm?doi=10.1037/0003-066X.61.8.802 |journal=American Psychologist |language=en |volume=61 |issue=8 |pages=802–804 |doi=10.1037/0003-066X.61.8.802 |issn=1935-990X |pmid=17115816}}</ref> Ta kammala digiri na farko a Jami'ar California, Los Angeles a shekarar 1992, inda ta kammala karatu tare da mafi girman girmamawa a fannin ilimin halayyar dan adam. A UCLA, Bryan's Interests in the social psychology of health behavior and the social implications of condom use, musamman, sun haifar da shi daga mai ba da shawara kan girmamawa, Barry Collins.
Bryan ta ci gaba da karatunta a Jami'ar Jihar Arizona inda ta kammala digirinta na PhD a fannin ilimin halayyar jama'a tare da jaddadawa a shekarar 1997. Binciken digirin digirin Bryan game da ƙira, aiwatarwa, da kimantawa na shiga tsakani da nufin inganta amfani da kwaroron roba tsakanin mata na kwaleji ya sami tallafin Gidauniyar Kimiyya ta Kasa.<ref> name=":0">{{Cite journal |year=2006 |title=Angela Bryan: Award for Distinguished Scientific Early Career Contributions to Psychology. |url=http://doi.apa.org/getdoi.cfm?doi=10.1037/0003-066X.61.8.802 |journal=American Psychologist |language=en |volume=61 |issue=8 |pages=802–804 |doi=10.1037/0003-066X.61.8.802 |issn=1935-990X |pmid=17115816}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true">[http://doi.apa.org/getdoi.cfm?doi=10.1037/0003-066X.61.8.802 "Angela Bryan: Award for Distinguished Scientific Early Career Contributions to Psychology"]. ''American Psychologist''. '''61''' (8): <span class="nowrap">802–</span>804. 2006. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1037/0003-066X.61.8.802|10.1037/0003-066X.61.8.802]]. [[ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1935-990X 1935-990X]. [[PMID (identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17115816 17115816].</cite></ref> An buga rubutun ta mai taken "Psychosocial and contextual determinants of condom use among presereated matasa" kuma an kammala shi a karkashin kulawar [[Leona S. Aiken|Leona Aiken]]. <ref>{{Cite journal |last=Bryan |first=A. D. |date=1998 |title=Psychosocial and contextual determinants of condom use among incarcerated adolescents. |url=https://www.elibrary.ru/item.asp?id=5553543 |journal=Doctoral Dissertation, Arizona State University. |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Neurotree - Angela Bryan Family Tree |url=https://neurotree.org/beta/tree.php?pid=344439 |access-date=2020-11-29 |website=neurotree.org}}</ref> Bryan ta ci gaba da horar da ita a matsayin mai bincike na postdoctoral a Cibiyar Kula da Halitta / Lafiya da Ingantawa (CHIP) a Sashen Ilimin Halitta a Jami'ar Connecticut . <ref>{{Cite web |last=Giardina |first=John |date=2015-09-11 |title=Angela Bryan, PhD {{!}} Institute for Collaboration on Health, Intervention, and Policy (InCHIP) |url=https://chip.uconn.edu/person/angela-bryan-phd/ |access-date=2020-11-29 |language=en-US |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028142539/https://chip.uconn.edu/person/angela-bryan-phd/ |url-status=dead }}</ref>
Bryan ta shiga bangaren koyarwa na Jami'ar Colorado a Boulder a 1999, inda ta fadada shirin bincikenta don haɗawa da nazarin motsa jiki.<ref> name=":0">{{Cite journal |year=2006 |title=Angela Bryan: Award for Distinguished Scientific Early Career Contributions to Psychology. |url=http://doi.apa.org/getdoi.cfm?doi=10.1037/0003-066X.61.8.802 |journal=American Psychologist |language=en |volume=61 |issue=8 |pages=802–804 |doi=10.1037/0003-066X.61.8.802 |issn=1935-990X |pmid=17115816}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true">[http://doi.apa.org/getdoi.cfm?doi=10.1037/0003-066X.61.8.802 "Angela Bryan: Award for Distinguished Scientific Early Career Contributions to Psychology"]. ''American Psychologist''. '''61''' (8): <span class="nowrap">802–</span>804. 2006. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1037/0003-066X.61.8.802|10.1037/0003-066X.61.8.802]]. [[ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1935-990X 1935-990X]. [[PMID (identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17115816 17115816].</cite></ref> Ita memba ce ta Cibiyar Ciwon daji ta Jami'ar Colorado, wata kungiya ce a Cibiyar Kimiyya ta Kimiyya a Jami'ar Koloro a Boulder kuma memba ce ta makarantar likitancin Anschutz a Jami'an Colorado Denver. <ref>{{Cite web |date=2014-09-24 |title=Angela Bryan |url=https://www.colorado.edu/psych-neuro/angela-bryan |access-date=2020-10-19 |website=Psychology and Neuroscience |language=en}}</ref><ref> name=":1">{{Cite web |date=2016-07-26 |title=Angela Bryan |url=https://www.colorado.edu/center/cuchange/angela-bryan |access-date=2020-11-29 |website=CUChange |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.colorado.edu/center/cuchange/angela-bryan "Angela Bryan"]. ''CUChange''. 2016-07-26<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-11-29</span></span>.</cite></ref>
Ayyukan Bryan kan amfani da barasa da haɗarin cutar kanjamau an tallafawa ta hanyar tallafi daga Cibiyar Nazarin Alcohol da Alcoholism.<ref>{{Cite web |title=Project Information "ALCOHOL USE AND HIV RISK: AN INTERVENTION" NIH RePORTER - NIH Research Portfolio Online Reporting Tools Expenditures and Results |url=https://projectreporter.nih.gov/project_info_description.cfm?aid=6796198 |access-date=2020-11-29 |website=projectreporter.nih.gov }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ayyukanta kan motsa jiki, DNA methylation, da haɗarin ciwon daji an tallafawa ta Cibiyar Ciwon daji ta Kasa.<ref>{{Cite web |title=Project Information "DNA METHYLATION AND CANCER PREVENTION: DURATION AND INTENSITY OF EXERCISE" NIH RePORTER - NIH Research Portfolio Online Reporting Tools Expenditures and Results |url=https://projectreporter.nih.gov/project_info_description.cfm?aid=8730102&icde=0 |access-date=2020-11-29 |website=projectreporter.nih.gov }}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Bryan |first=Angela D. |last2=Magnan |first2=Renee E. |last3=Hooper |first3=Ann E. Caldwell |last4=Harlaar |first4=Nicole |last5=Hutchison |first5=Kent E. |date=2013 |title=Physical Activity and Differential Methylation of Breast Cancer Genes Assayed from Saliva: A Preliminary Investigation |url= |journal=Annals of Behavioral Medicine |language=en |volume=45 |issue=1 |pages=89–98 |doi=10.1007/s12160-012-9411-4 |issn=0883-6612 |pmc=3548059 |pmid=23054940}}</ref> Ayyukanta a kan kaddarorin rigakafin kumburi na wiwi ta sami tallafi daga Cibiyar Nazarin Magunguna ta Kasa.<ref>{{Cite web |title=Project Information "EXPLORING THE ANTI-INFLAMMATORY PROPERTIES OF CANNABIS AND THEIR RELEVANCE TO INSULIN SENSITIVITY" NIH RePORTER - NIH Research Portfolio Online Reporting Tools Expenditures and Results |url=https://projectreporter.nih.gov/project_info_details.cfm?aid=9740528&icde=0 |access-date=2020-11-29 |website=projectreporter.nih.gov }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Bincike ==
Binciken Bryan ta yi amfani da tsarin Biopsychosocial na halayyar kiwon lafiya ga batutuwa daban-daban ciki har da rigakafin HIV / STD, amfani da wiwi, da motsa jiki. A cikin aikin rigakafin cutar kanjamau da STD, ta bincika tasirin canjin yanayi - amfani da barasa yayin jima'i - a matsayin abin da ke tasiri ga amfani da kwaroron roba tsakanin matasa masu haɗari. A cikin binciken farko, Bryan da abokan aikinta sun gano cewa amfani da barasa ba shi da alaƙa da amfani da kwaroron roba a cikin maza amma yana da alaƙa sosai da amfani da cokali tsakanin mata.<ref>{{Cite journal |last=Bryan |first=Angela |last2=Ray |first2=Lara A. |last3=Cooper |first3=M. Lynne |date=2007 |title=Alcohol Use and Protective Sexual Behaviors Among High-Risk Adolescents |url=http://www.jsad.com/doi/10.15288/jsad.2007.68.327 |journal=Journal of Studies on Alcohol and Drugs |language=en |volume=68 |issue=3 |pages=327–335 |doi=10.15288/jsad.2007.68.327 |issn=1937-1888 |pmid=17446971}}</ref> Bryan yana da sha'awar gwada yawan jama'a masu haɗari kuma ya yanke shawarar mayar da hankali ga matasa masu aikata laifuka.<ref name=":5">{{Cite journal |last=Bryan |first=Angela |last2=Rocheleau |first2=Courtney A. |last3=Robbins |first3=Reuben N. |last4=Hutchinson |first4=Kent E. |date=2005 |title=Condom Use Among High-Risk Adolescents: Testing the Influence of Alcohol Use on the Relationship of Cognitive Correlates of Behavior. |url= |journal=Health Psychology |language=en |volume=24 |issue=2 |pages=133–142 |doi=10.1037/0278-6133.24.2.133 |issn=1930-7810 |pmc=1199528 |pmid=15755227}}</ref> Idan aka kwatanta da sauran matasa a cikin yawan jama'a, matasa da ke da hannu tare da tsarin shari'a na aikata laifuka suna da ƙanƙanta a shekarun jima'i na farko, kuma suna da ƙarin abokan jima'i, ƙananan amfani da kwaroron roba, da ƙimar ciki ba tare da niyya ba, HIV, da STDs.<ref name=":0">{{Cite journal |year=2006 |title=Angela Bryan: Award for Distinguished Scientific Early Career Contributions to Psychology. |url=http://doi.apa.org/getdoi.cfm?doi=10.1037/0003-066X.61.8.802 |journal=American Psychologist |language=en |volume=61 |issue=8 |pages=802–804 |doi=10.1037/0003-066X.61.8.802 |issn=1935-990X |pmid=17115816}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true">[http://doi.apa.org/getdoi.cfm?doi=10.1037/0003-066X.61.8.802 "Angela Bryan: Award for Distinguished Scientific Early Career Contributions to Psychology"]. ''American Psychologist''. '''61''' (8): <span class="nowrap">802–</span>804. 2006. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1037/0003-066X.61.8.802|10.1037/0003-066X.61.8.802]]. [[ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1935-990X 1935-990X]. [[PMID (identifier)|PMID]] [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17115816 17115816].</cite></ref> A cikin wannan yawan jama'a mai haɗari, Bryan da abokan aikinta sun kasa samun shaidar cewa amfani da barasa ya rinjayi niyyar matasa, halayen, da halayen da ke kusa da amfani da kwaroron roba.<ref name=":5" />
Wani layin aiki ya bincika tasirin wiwi a kan Ayyukan motsi.<ref name=":2">{{Cite journal |last=Karoly |first=Hollis C. |last2=Milburn |first2=Michael A. |last3=Brooks-Russell |first3=Ashley |last4=Brown |first4=Mary |last5=Streufert |first5=Jessica |last6=Bryan |first6=Angela D. |last7=Lovrich |first7=Nicholas P. |last8=DeJong |first8=William |last9=Bidwell |first9=L. Cinnamon |date=2020-09-10 |title=Effects of High-Potency Cannabis on Psychomotor Performance in Frequent Cannabis Users |journal=Cannabis and Cannabinoid Research |volume=7 |issue=1 |pages=107–115 |doi=10.1089/can.2020.0048 |issn=2578-5125 |pmc=8864436 |pmid=33998859 |doi-access=free}}</ref> Halatta wiwi ya haifar da karuwar yawan tuki a ƙarƙashin tasirin. Kodayake bincike da yawa sun nuna cewa wiwi yana lalata ayyukan psychomotor da neurocognitive wanda zai iya shafar ikon tuki, ƙaddamar da haɗarin tuki yana da rikitarwa ta hanyar yadda masu amfani da wiwi ke haɓaka haƙuri ga THC. A cikin bincikenta, Bryan da abokan aikinta sun yi amfani da aikace-aikacen hannu don tantance aikin tunani da fahimta na masu amfani da wiwi akai-akai nan da nan kuma sa'a daya bayan shiga cikin amfani da wiwaki. Sun sami cikakkiyar shaida game da raunin psychomotor nan da nan bayan amfani da wiwi, amma sun gano cewa raunin ya ragu sosai sa'a daya bayan amfani.<ref name=":2" />
Binciken Bryan game da wiwi ba shi da sauƙin samu saboda Marijuana ya kasance cikakke ba bisa ka'ida ba a matakin tarayya, kuma ƙa'idodin samun dama na tarayya suna ɗaure hannun masu bincike <ref name=":6">{{Cite web |last=Owermohle |first=Sarah |date=16 October 2019 |title=Why we don't know much about pot |url=https://politi.co/2OUsdJy |access-date=2020-12-02 |website=Politico PRO |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFOwermohle2019">Owermohle, Sarah (16 October 2019). [https://politi.co/2OUsdJy "Why we don't know much about pot"]. ''Politico PRO''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-12-02</span></span>.</cite></ref> Bryan yana fatan fara cika gibin bincike akan batun yayin da yake samun shahara. <ref name=":7">{{Cite web |last=Price |first=Stephanie |date=2020-02-05 |title=The new 'runner's high': the benefits of mixing cannabis and exercise |url=https://www.healtheuropa.eu/the-new-runners-high-the-benefits-of-mixing-cannabis-and-exercise/97264/ |access-date=2020-12-02 |website=Health Europa |language=en-GB |archive-date=2020-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304075737/https://www.healtheuropa.eu/the-new-runners-high-the-benefits-of-mixing-cannabis-and-exercise/97264/ |url-status=dead }}</ref> Don Bryan ta sami bayanan da ake buƙata sosai game da batun, ba ta iya kasancewa yayin amfani da mahalarta. Hanyar da za ta iya nazarin tasirin ita ce ta amfani da dakin gwaje-gwaje na hannu da kuma neman mahalarta su fito waje zuwa motar don gwaje-gaje game da yadda sinadaran sa masu aiki, da ake kira cannabinoids, suka shafi su.<ref name=":6" /> Van ɗin yana taimakawa wajen sauƙaƙe karatu da yawa; daga cikinsu akwai tasirin samfuran wiwi daban-daban akan damuwa, ciwo, kumburi, barci, lafiya da yanayi.<ref name=":8">{{Cite web |last=Harrar |first=Sari |title=Researchers Find Ways to Probe Cannabis' Health Effects |url=http://www.aarp.org/health/drugs-supplements/info-2019/future-of-marijuana-research.html |access-date=2020-12-02 |website=AARP |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHarrar">Harrar, Sari. [http://www.aarp.org/health/drugs-supplements/info-2019/future-of-marijuana-research.html "Researchers Find Ways to Probe Cannabis' Health Effects"]. ''AARP''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-12-02</span></span>.</cite></ref> Bryan yana fatan nazarin wiwi da metabolism, gami da tasirinsa akan martani na jiki ga insulin.<ref name=":8" />
A wasu sanannun ayyuka, Bryan da abokan aikinta sun bincika masu amfani da wiwi da ke zaune a jihohin da ke da cikakken damar doka don gano ko amfani da wiwa jim kadan kafin da / ko bayan motsa jiki yana shafar jin daɗi da motsawa don motsa jiki. Masu binciken suna da sha'awar kwatanta masu amfani da suka sha wiwi jim kadan kafin ko bayan motsa jiki (masu amfani) da waɗanda ba su yi ba. Sun tsara tambayoyin da suka dace wanda ya tambayi mutane tambayoyi game da kansu, amfani da wiwi, da kuma aiki. Kusan kashi 82% na mahalarta sun ba da rahoton cewa sun yi amfani da wiwi a lokacin da suke motsa jiki. Wadannan mutane sun kasance matasa kuma galibi maza ne fiye da wadanda ba su yi amfani da wiwi ba tare da motsa jiki. Bayan sarrafa waɗannan bambance-bambance, masu amfani sun ba da rahoton shiga cikin karin mintuna na motsa jiki a kowane mako fiye da waɗanda ba masu amfani ba, yayin da suke ba da rahoton jin daɗin motsa jiki da ƙara motsa jiki. Binciken bai kalli irin wiwi ba (abin cin abinci, furen shan sigari, da dai sauransu) mutane da ke amfani da shi tare da motsa jiki, duk da haka, ƙarin bincike ya riga ya kasance a cikin ayyukan a CU Boulder, yana kwatanta matakan ayyukan tsofaffi waɗanda ke amfani da wiwi tare da waɗanda ba sa amfani da su.
Sha'awar Bryan a cikin binciken salon rayuwa ya kai ta cikin nazarin tasirin da abubuwan da za su iya samu akan cin abinci mai kyau.<ref>{{Cite journal |last=Gardiner |first=Casey K. |last2=Bryan |first2=Angela D. |date=2017 |title=Monetary Incentive Interventions Can Enhance Psychological Factors Related to Fruit and Vegetable Consumption |journal=Annals of Behavioral Medicine |language=en |volume=51 |issue=4 |pages=599–609 |doi=10.1007/s12160-017-9882-4 |issn=0883-6612 |pmid=28176150 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Gardiner |first=Casey K |last2=Hagerty |first2=Sarah L |last3=Bryan |first3=Angela D |date=2019-10-30 |title=Stress and number of servings of fruit and vegetables consumed: Buffering effects of monetary incentives |journal=Journal of Health Psychology |language=en |volume=26 |issue=10 |pages=1757–1763 |doi=10.1177/1359105319884620 |issn=1359-1053 |pmid=31665933 |s2cid=204967919 |doi-access=free}}</ref> Kungiyarta ta sa mahalarta su rubuta matakan damuwa da yawan 'ya'yan itace da kayan lambu da suka ci kowace rana na makonni uku. Ɗaya daga cikin rukuni suna karɓar dala a duk lokacin da suka ci 'ya'yan itace ko kayan lambu, ɗayan ba haka ba. A ranakun da mutane suka ba da rahoton jin damuwa, waɗanda ake biyan su suna ci gaba da cin abinci yayin da waɗanda ba su ci 'ya'yan itace da kayan lambu ba. Wadanda suka halarci taron da suka karɓi kuɗin kuɗi sun ci gaba da amfani da 'ya'yan itace da kayan lambu na yau da kullun, koda kuwa an damu. Nazarinta ya nuna cewa karfafawa na iya zama sabuwar hanya don hana mummunar tasirin damuwa na yau da kullun akan cin abinci mai lafiya.<ref name=":9">{{Cite web |date=2019-12-13 |title=Stressed? Try rewarding yourself for eating fruits and veggies |url=https://www.colorado.edu/asmagazine/2019/12/13/stress-reduction-fruits-vegetables |access-date=2020-12-02 |website=Colorado Arts and Sciences Magazine |language=en}}</ref>
== Littattafan wakilci ==
* [Hasiya] An samo asali ne daga Ibrananci da aka yi amfani da ita. Ƙara amfani da kwaroron roba: kimantawa na shiga tsakani na ka'idar don hana cututtukan da ake samu ta hanyar jima'i a cikin mata matasa. ''Ilimin Lafiya'' na Lafiya, ''15'' (5), 371-382.
* [Hotuna a shafi na 9] Amfani da kwaroron roba na mata: Tasirin karɓar jima'i, sarrafawa akan haɗuwa da jima'i. ''Ilimin Lafiya'', ''16'' (5), 468-479.
* [Hotuna a shafi na 9] Amfani da kwando tsakanin matasa masu haɗari: gwada tasirin amfani da barasa akan dangantakar halayyar halayyar. ''Ilimin Lafiya'', ''24'' (2), 133-142.
* Kwan, B. M., & Bryan, A. D. (2010). Amsa mai ban sha'awa ga motsa jiki a matsayin wani bangare na motsa jiki: Halin, ka'idoji, ingancin kai, da kwanciyar hankali na lokaci na niyya. ''Ilimin halayyar wasanni da motsa jiki'', ''11'' (1), 71-79.
* [Hotuna a shafi na 9] Dangantaka tsakanin daidaitawa na gaba, neman jin dadi, da halayyar haɗari tsakanin matasa da aka yanke musu hukunci. Jaridar Nazarin Matasa, ''19'' (4), 428-445.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1970]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
oyu3rjrf00s84s7g7prn4ektkgtc1aq
Ann ta mutu Hasselmo
0
96243
832523
788771
2026-05-08T15:25:26Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832523
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Ann Die Hasselmo''' ta kasance shugabar Kwalejin Hendrix daga 1992 zuwa 2001, kuma ta yi aiki a matsayin shugabar Ƙungiyar Kwalejoji da Jami'o'i Masu Zaman Kansu (NAICU). Ita ce tsohuwar shugabar Cibiyar Jagoran Ilimi ta Amurka .
== Tarihin rayuwa ==
Ann Die Hasselmo ta kammala karatun summa cum laude daga Jami'ar Lamar, kuma ta sami Ph.D. a cikin ilimin halayyar ba da shawara daga Jami'an Texas A & M . Ta zama Farfesa a Jami'ar Lamar, inda ta kuma yi aiki a matsayin Shugabar Majalisar Dattijai. A cikin 1986-87, Dokta Hasselmo na ɗaya daga cikin 29 Fellows na Majalisar Amurka kan Ilimi kuma ya shafe shekara ta horo ta gudanarwa a ofishin Shugaban kasa a Kwalejin William da Maryamu. A shekara ta 1988, ta koma Jami'ar Tulane, inda ta kasance Dean na Kwalejin Tunawa da H. Sophie Newcomb da kuma Mataimakin Provost da Shugaban kwamitin amintattu na Gidauniyar Newcomb.
== Shugabancin ==
A shekara ta 1992, an nada Ann Die Hasselmo a matsayin shugabar Kwalejin Hendrix inda ta yi aiki har zuwa shekara ta 2001. A lokacin da take shugaban Hendrix, ta yi aiki a matsayin shugabar kwamitin daraktoci na National Association of Independent Colleges and Universities (NAICU) kuma ta wakilci NAICU a kwamitin darakta na Majalisar Amurka kan Ilimi (ACE). Ta kuma yi aiki a matsayin shugabar Majalisar Fellows ta ACE da Hukumar Kula da Harkokin Gwamnati kuma ta yi aiki a cikin kwamitin daraktocin Kamfanin Nazarin Karatu na Kasa da Gidauniyar Ilimi Mai Zaman Kanta. Ta kasance Shugabar Majalisar Shugabannin na Sashe na III na Ƙungiyar Wasannin Kwalejin Kasa (NCAA), kuma ta kasance memba na kwamitin zartarwa na NCAA .
== Matsayi na baya-bayan nan ==
Hasselmo ta ci gaba da zama manajan darakta na Cibiyar Binciken Bincike ta Ilimi (ASCS) kuma a cikin 2012 ta kasance Shugaba na Cibiyar Jagoran Ilimi ta Amurka (AALI) a Washington, DC. Ta kuma zauna a kan kwamitin Acxiom Corporation.
A cikin 2024, ita ce babban mai ba da shawara a Binciken Ilimi . <ref>{{Cite web |last= Shameer |first= Danny |date= 2024-04-03 |title= Hendrix College hires a new provost, chief academic officer |url= https://www.arkansasonline.com/news/2024/apr/03/hendrix-college-hires-a-new-provost-chief/ |access-date= 2024-04-04 |website= Stanford University Magazine |publisher= |quote=}}</ref>
== Kyaututtuka ==
A cikin shekara ta 2014, Hasselmo ta sami lambar yabo ta shekara-shekara ta Distinguished Service daga Majalisar Kolejoji Masu Zaman Kansu da Kyautar Jagora da Sabis na Shekara-shekarar a Ilimi Mafi Girma daga Ƙungiyar Kolejojin Jiha da Jami'o'i ta Amurka. <ref>{{Cite web |last= <!--Not stated--> |date= |title= Ann Die Hasselmo, Ph.D. |url= https://my.uiw.edu/communications-and-branding/_docs/hasselmo-bio---august-2019.pdf |access-date= 2024-05-03 |website= University of the Incarnate World (Texas) |publisher= |quote= }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
A shekara ta 2024, ta lashe lambar yabo ta Allen P. Splete don Kyautattun Ayyuka. <ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date= |title= CIC Award Recipients |url= https://cic.edu/newsletter/cic-award-recipients/ |access-date= 2024-05-03 |website= Council of Independent Colleges |publisher= |quote=}}</ref>
An ba da tallafin karatu a Jami'ar Lamar bayan Hasselmo . <ref>{{Cite web |last= Vitanza |first= Shelly |date= 2020-11-13 |title= Qiang Xu receives most prestigious faculty honor |url= https://www.arkansasonline.com/news/2024/apr/03/hendrix-college-hires-a-new-provost-chief/ |access-date= 2024-04-04 |website= Lamar University Magazine |publisher= |quote=}}</ref>
== Iyali ==
Hasselmo ta auri Nils Hasselmo mo, tsohon shugaban Jami'ar Minnesota, har zuwa mutuwarsa a shekarar 2019. <ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date= January 23, 2019 |title= Nils Hasselmo, former UMN president, dies at 87 |url= https://www.twincities.com/2019/01/23/nils-hasselmo-former-umn-president-dies-at-87/ |access-date= 2024-05-03 |website= Twin Cities Pioneer Press |publisher= |quote=}}</ref><ref>{{Cite web |last= <!--Not stated--> |date= |title= Nils Hasselmo |url= https://www.startribune.com/obituaries/detail/0000295362 |access-date= 2024-05-03 |website= Star Tribune |publisher= |quote= }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
gnub46xjmgb11bhunth9epit9282o4w
Amy Bradfield Douglass
0
96247
832481
741161
2026-05-08T12:47:03Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832481
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Amy Bradfield Douglass''' masanin ilimin halayyar jama'a ce wacce bincikenta ke mai da hankali kan haɗuwa da ilimin halayya da doka musamman game da shaidar shaidu.<ref> name=":0">{{Cite web |date=2015-08-31 |title=Amy Bradfield Douglass |url=https://www.bates.edu/faculty-expertise/profile/amy-bradfield-douglass/ |access-date=2024-10-02 |website=Faculty Expertise |language=en}}</ref> Douglass Farfesa ne na Whitehouse na ilimin halayyar dan adam a Kwalejin Bates . Douglass kuma marubucin wallafe-wallafen litattafai ne guda biyu.<ref> name=":2">{{Cite web |title=Psychological Science and the Law |url=https://www.guilford.com/books/Psychological-Science-and-the-Law/Brewer-Douglass/9781462538300 |access-date=2024-10-21 |website=Guilford Press |language=en-US}}</ref><ref> name=":3">{{Cite web |title=Cengage Learning |url=https://faculty.cengage.com/titles/9780357797464?_gl=1*15459t1*_ga*MjE3NDcxMjkuMTcyOTU1MzE2MA..*_ga_668HWQ0W99*MTcyOTU1MzE2MC4xLjAuMTcyOTU1MzE2MC4wLjAuMA..*_gcl_au*MTUwNTE1NDQzOS4xNzI5NTUzMTYw*_ga_1Z1VMVSHXM*MTcyOTU1MzE2MC4xLjEuMTcyOTU1MzE2MC4wLjAuMA.. |access-date=2024-10-21 |website=faculty.cengage.com}}</ref> An fi saninta da bincike, kuma an san ta a matsayin gwani don ba da shawara kan gwaji.<ref> name=":4">{{Cite web |title=Saul Kassin {{!}} Professor of Psychology |url=https://web.williams.edu/Psychology/Faculty/Kassin/trialconsulting/experts.htm |access-date=2024-10-22 |website=web.williams.edu}}</ref>
== Ilimi da aiki ==
Douglass ta sami B.A. a cikin Psychology daga Kwalejin Williams tare da girmamawa a shekarar 1996. <ref name=":0" /> Ta halarci makarantar digiri a Jami'ar Jihar Iowa (ISU) kuma ta sami Masters of Science in Psychology (1998) da kuma Ph.D. a cikin ilimin halayyar jama'a (2001). <ref> name=":0">{{Cite web |date=2015-08-31 |title=Amy Bradfield Douglass |url=https://www.bates.edu/faculty-expertise/profile/amy-bradfield-douglass/ |access-date=2024-10-02 |website=Faculty Expertise |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.bates.edu/faculty-expertise/profile/amy-bradfield-douglass/ "Amy Bradfield Douglass"]. ''Faculty Expertise''. August 31, 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">October 2,</span> 2024</span>.</cite></ref> A ISU ta kasance memba na dakin bincike na Gary L. Wells, dakin gwaje-gwaje na ilimin halayyar dan adam da shari'a. Babban Mai Bincike na wannan dakin gwaje-gwaje ba Wells ba ne, yanzu Andrew Smith ne ke gudanar da shi.<ref>{{Cite web |title=People |url=https://psychologyandlawlab.wixsite.com/iowastate/people |access-date=2024-10-22 |website=Psych & Law Lab |language=en |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125204621/https://psychologyandlawlab.wixsite.com/iowastate/people |url-status=dead }}</ref> Yayinda mataimakin bincike suka yi aiki a kan binciken da ya bincika abin da aka sani da tasirin Post Identification-Feedback.<ref> name=":5">{{Cite journal |last=Wells |first=Gary L. |last2=Bradfield |first2=Amy L. |date=1998 |title="Good, you identified the suspect": Feedback to eyewitnesses distorts their reports of the witnessing experience. |url= |journal=[[Journal of Applied Psychology]] |language=en |volume=83 |issue=3 |pages=360–376 |doi=10.1037/0021-9010.83.3.360 |issn=1939-1854}}</ref> Wells shi ne mai ba da shawara ga karatun digiri na Douglass kuma wasu daga cikin ayyukansu sun dogara ne akan rubutun Douglass.<ref name=":6">{{Cite journal |last=Bradfield |first=Amy L. |last2=Wells |first2=Gary L. |date=2000 |title=The perceived validity of eyewitness identification testimony: A test of the five Biggers criteria. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1023/A:1005523129437 |journal=Law and Human Behavior |language=en |volume=24 |issue=5 |pages=581–594 |doi=10.1023/A:1005523129437 |issn=1573-661X}}</ref>
Bayan ta sami digiri ta zama farfesa a Kwalejin Bates . A Kwalejin Bates, tana koyar da darussan ilimin halayyar dan adam na sama kamar ilimin halayya da doka, da kuma darussan kididdiga.<ref>{{Cite web |title=Amy Bradfield Douglass |url=https://www.guilford.com/author/Amy-Bradfield-Douglass |access-date=2024-10-22 |website=Guilford Press |language=en-US}}</ref> Kwalejin Williams ta sanya Douglass a matsayin gwani mai shaida don tuntuɓar shari'a kamar yadda Saul Kassin ya ba da shawarar.<ref> name=":4">{{Cite web |title=Saul Kassin {{!}} Professor of Psychology |url=https://web.williams.edu/Psychology/Faculty/Kassin/trialconsulting/experts.htm |access-date=2024-10-22 |website=web.williams.edu}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.williams.edu/Psychology/Faculty/Kassin/trialconsulting/experts.htm "Saul Kassin | Professor of Psychology"]. ''web.williams.edu''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">October 22,</span> 2024</span>.</cite></ref>
=== Ayyukan edita ===
Douglass ta kasance mataimakin edita na mujallar Law & Human Behavior wanda American Psychological Association (APA) ta buga. A cikin 2019 APA ta buga wani fitowa a cikin Law & Human Behavior Journal tana godiya ga ƙungiyar editocin wanda, Douglass wani ɓangare ne, saboda aikin da suka yi wajen kara tasirin mujallar.
=== Bayyanawa cikin al'umma ===
Douglass mai tallafawa ne ta hanyar Kwalejin Bates na jerin jerin kowane wata mai taken The Great Falls Forum wanda ke cikin ɗakin karatu na Lewiston. <ref>{{Cite web |title=Great Falls Forum // Lewiston Public Library, Maine |url=https://lplonline.org/events-programs/great-falls-forum/ |access-date=2024-10-22 |language=en}}</ref> A ranar 19 ga Oktoba, 2017, ta gabatar da bayanai game da gano shaidar ido da hanyoyin layi.<ref>{{Cite web |date=2017-11-02 |title=Q&A: Psychologist Amy Bradfield Douglass on eyewitness identifications |url=https://www.bates.edu/news/2017/11/02/qa-psychologist-amy-bradfield-douglass-on-eyewitness-identifications/ |access-date=2024-10-22 |website=News |language=en}}</ref> A cikin wannan taron, ta nuna yadda za'a iya ganin hoto a matsayin matashi ko tsohuwar mace. Wannan zanga-zangar ta nuna iyakokin ƙwaƙwalwar ɗan adam da fahimta. Douglass kuma memba ne mai aiki a wasu kungiyoyi, ta kasance memba na Cibiyar Mata ta Hikima tun daga 2021.<ref>{{Cite web |last=Tammany |first=Klara |title=Amy Bradfield Douglass |url=https://wisdomswomen.org/team-member/amy-bradfield-douglass/ |access-date=2024-10-02 |website=Center for Wisdom's Women |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Cibiyar tana mai da hankali kan ƙirƙirar yanayin warkarwa da wadatar mata. Douglass kuma yana cikin kwamitin Society for Applied Research in Memory and Cognition (SARMAC) a matsayin sakataren su-mai ba da kuɗi a lokacin wa'adin 2022-2025. <ref>{{Cite web |title=Board and committees |url=https://www.sarmac.org/about/board-and-committees |access-date=2024-10-02 |website=SARMAC |language=en-US}}</ref>
== Bincike ==
Binciken Douglass tana mai da hankali kan shaidar shaidu. A matsayinta na dalibi mai digiri ta yi aiki tare da Gary Wells wajen gano wani sanannen sakamako da ake kira Post Identification-Feedback effect.<ref name=":5">{{Cite journal |last=Wells |first=Gary L. |last2=Bradfield |first2=Amy L. |date=1998 |title="Good, you identified the suspect": Feedback to eyewitnesses distorts their reports of the witnessing experience. |url= |journal=[[Journal of Applied Psychology]] |language=en |volume=83 |issue=3 |pages=360–376 |doi=10.1037/0021-9010.83.3.360 |issn=1939-1854}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFWellsBradfield1998">Wells, Gary L.; Bradfield, Amy L. (1998). ""Good, you identified the suspect": Feedback to eyewitnesses distorts their reports of the witnessing experience". ''[[Journal of Applied Psychology]]''. '''83''' (3): <span class="nowrap">360–</span>376. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1037/0021-9010.83.3.360|10.1037/0021-9010.83.3.360]]. [[ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/1939-1854 1939-1854].</cite></ref> Wannan shine lokacin da bayanai (tabbatarwa-tabbatar ko rashin tabbacin-tabbobin) da aka ba wa mai shaida bayanan gano wanda ake zargi ya karkatar da tunanin shaidu game da ganewar.<ref name=":5" /> Sa'an nan a cikin 1999 Douglass da Wells sun ci gaba da bincika tasirin Post Identification-Feedback kuma idan akwai masu gudanar da wannan sakamako. A cikin wannan binciken sun ba da shawarar cewa tasirin ra'ayi na iya zama fassara a matsayin tasirin fahimtar kai.<ref name=":7">{{Cite journal |last=Wells |first=Gary L. |last2=Bradfield |first2=Amy L. |date=1999 |title=Distortions in Eyewitnesses' Recollections: Can the Postidentification-Feedback Effect Be Moderated? |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1111/1467-9280.00121 |journal=Psychological Science |language=en |volume=10 |issue=2 |pages=138–144 |doi=10.1111/1467-9280.00121 |issn=0956-7976}}</ref> Sun sami mafita ga wannan sakamako shine amfani da hanyoyin da suka dace kamar amfani da layi na makafi.<ref name=":7" /> A shekara ta 2000 yayin da Douglass dalibi ne na digiri a ISU, Wells da Douglass sun bincika ka'idojin da Kotun Koli ta Amurka ta bayar game da gano shaidu (<nowiki><i id="mwfg">Neil v. Briggers</i></nowiki> 1972). <ref name=":6"/> Wannan labarin ya dogara ne akan rubutun Douglass yayin da take cikin shirin ta na Master kuma Wells ya kula da shi. Sun gano cewa mutane sun haɗa da fannoni na ka'idodin Briggers lokacin da suka yi kimantawa game da daidaito na shaidar ido.
Douglass har yanzu tana ci gaba da bincike kan tasirin ra'ayoyin Post-Identification, a cikin 2014 sun bincika tasirin ka'idoji da manufofi, shekaru 15 bayan an gano shi.<ref>{{Cite journal |last=Steblay |first=Nancy K. |last2=Wells |first2=Gary L. |last3=Douglass |first3=Amy Bradfield |date=2014 |title=The eyewitness post identification feedback effect 15 years later: Theoretical and policy implications. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/law0000001 |journal=Psychology, Public Policy, and Law |language=en |volume=20 |issue=1 |pages=1–18 |doi=10.1037/law0000001 |issn=1939-1528}}</ref> Sa'an nan a cikin 2019 ta bincika abin da wallafe-wallafen ya kasance bayan shekaru 20 sannan ta yi amfani da yadda ya shafi yanke shawara na kotun koli.<ref>{{Citation|last3=Laura Smalarz|journal=Monica K.}}</ref> A cikin 2022 Douglass ya kasance mai karɓar Fulbright Scholarship, inda suka kwatanta al'adun Jafananci da Amurka don ganin idan ya shafi tunanin su.<ref>{{Cite web |title=List of Grantees |url=https://www.fulbright.jp/eng/scholarship/grantee.html |access-date=2024-10-22 |website=Japan-U.S.Educational Commission |language=ja}}</ref>
Douglass ta ci gaba da bincike kan bayanan shaidu, tare da wasu ayyukanta na baya-bayan nan na nazarin abubuwan da ke tasiri ga ganewa kamar saurin ganewa.<ref>{{Cite journal |last=Douglass |first=Amy Bradfield |last2=Lucas |first2=Carmen A. |last3=Brewer |first3=Neil |date=2020 |title=Cowitness identification speed affects choices from target-absent photospreads. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/lhb0000420 |journal=Law and Human Behavior |language=en |volume=44 |issue=6 |pages=474–484 |doi=10.1037/lhb0000420 |issn=1573-661X |doi-access=free}}</ref>
== Littattafai ==
* [Hotuna a shafi na 9] ''Kimiyya ta halayyar dan adam da doka''. Jaridar Guilford Press . <ref name=":2">{{Cite web |title=Psychological Science and the Law |url=https://www.guilford.com/books/Psychological-Science-and-the-Law/Brewer-Douglass/9781462538300 |access-date=2024-10-21 |website=Guilford Press |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.guilford.com/books/Psychological-Science-and-the-Law/Brewer-Douglass/9781462538300 "Psychological Science and the Law"]. ''Guilford Press''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">October 21,</span> 2024</span>.</cite></ref>
* [Hasiya] An samo asali ne daga Ibrananci da Ibrananci. Wrightsman's Psychology da Tsarin Shari'a (10th edition).Rashin jituwa.<ref name=":3">{{Cite web |title=Cengage Learning |url=https://faculty.cengage.com/titles/9780357797464?_gl=1*15459t1*_ga*MjE3NDcxMjkuMTcyOTU1MzE2MA..*_ga_668HWQ0W99*MTcyOTU1MzE2MC4xLjAuMTcyOTU1MzE2MC4wLjAuMA..*_gcl_au*MTUwNTE1NDQzOS4xNzI5NTUzMTYw*_ga_1Z1VMVSHXM*MTcyOTU1MzE2MC4xLjEuMTcyOTU1MzE2MC4wLjAuMA.. |access-date=2024-10-21 |website=faculty.cengage.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://faculty.cengage.com/titles/9780357797464?_gl=1*15459t1*_ga*MjE3NDcxMjkuMTcyOTU1MzE2MA..*_ga_668HWQ0W99*MTcyOTU1MzE2MC4xLjAuMTcyOTU1MzE2MC4wLjAuMA..*_gcl_au*MTUwNTE1NDQzOS4xNzI5NTUzMTYw*_ga_1Z1VMVSHXM*MTcyOTU1MzE2MC4xLjEuMTcyOTU1MzE2MC4wLjAuMA.. "Cengage Learning"]. ''faculty.cengage.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">October 21,</span> 2024</span>.</cite></ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
986wlgxdf5fffi420dcahq02qww5rvf
Barbara Kanam
0
96617
832739
741600
2026-05-09T03:41:17Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832739
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Barbara Kanam Mutund''' (an Haife shi 27 Satumban shekarar1973), wacce aka sani da ƙwararriya da '''Barbara Kanam''', mawaƙiyar Kongo ce-mawaƙiya, furodusa, ɗan gidan talabijin, mai ba da agaji, kuma ɗan siyasa a halin yanzu yana aiki a matsayin Babban Darakta na Asusun Tallafawa Al'adu na [[Jamhuriyar Dimokuraɗiyyar Kwango|Jamhuriyar Demokradiyyar Kongo]] . <ref name=":1">{{Cite web |last=Ramazani |last2=Mavambu |last3=Ngusu |date=11 July 2023 |title=Barbara Kanam: Zoom sur une femme battante et independante au FPC |trans-title=Barbara Kanam: Focus on a fighter and independent woman at the FPC |url=https://congoprofond.net/barbara-kanam-zoom-sur-une-femme-battante-et-independante-au-fpc/ |access-date=1 November 2023 |website=Congoprofond.net |language=fr-FR}}</ref> <ref name=":28">{{Cite web |last= |first= |date=3 August 2023 |title=Nouveau Directeur Général adjoint au Fonds de Promotion Culturel, Didier Masela: ''Nous œuvrerons pour un modus operandi privilégiant le dialogue et l'unité pour le progrès de notre structure'' |trans-title=New Deputy Director General of the Cultural Promotion Fund, Didier Masela: ''We will work for a modus operandi favoring dialogue and unity for the progress of our structure'' |url=https://www.laprosperite.cd/nouveau-directeur-general-adjoint-au-fonds-de-promotion-culturel-didier-masela-nous-oeuvrerons-pour-un-modus-operandi-privilegiant-le-dialogue-et-lunite-pour-le-prog/ |access-date=3 November 2023 |website=La Prospéríté |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> An lura da ita ga launi na launi da soprano, ana ɗaukar Kanam ɗaya daga cikin manyan mutane masu tasiri a cikin ƙarni na 21 na Kongo da mashahuriyar kiɗan Afirka . <ref name=":15">{{Cite web |last=Massamba |first=Alain-Patrick |date=13 December 2024 |title=PORTRAIT: Barbara Kanam, une chanteuse attachée aux droits de la femme |trans-title=PORTRAIT: Barbara Kanam, a singer committed to women's rights |url=https://lasemaineafricaine.info/portrait-barbara-kanam-une-chanteuse-attachee-aux-droits-de-la-femme/ |access-date=18 December 2024 |website=[[La Semaine Africaine]] |language=fr-FR |publication-place=Brazzaville, Republic of the Congo}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ndungidi |first=Patrick |date=8 July 2019 |title=Interview. Barbara Kanam: "En tant que musicienne, je me suis toujours proposée de vulgariser et défendre les droits des femmes" |trans-title=Interview. Barbara Kanam: "As a musician, I have always set out to popularize and defend women's rights" |url=https://www.adiac-congo.com/content/interview-barbara-kanam-en-tant-que-musicienne-je-me-suis-toujours-proposee-de-vulgariser-et |access-date=18 December 2024 |website=Adiac-congo.com |language=fr |publication-place=Brazzaville, Republic of the Congo}}</ref> <ref name=":16">{{Cite web |last=Diala |first=Jordache |date=13 July 2016 |title=Plébiscitée "Femme de l'année'", Barbara Kanam dédie le trophée à Maman Olive Lembe, Antoinette Sassou, Jeanine Mabunda… |trans-title=Voted ''Woman of the Year'', Barbara Kanam dedicates the trophy to Maman Olive Lembe, Antoinette Sassou, Jeanine Mabunda... |url=https://www.mediacongo.net/article-actualite-19064_plebiscitee_femme_de_l_annee_barbara_kanam_dedie_le_trophee_a_maman_olive_lembe_antoinette_sassou_jeanine_mabunda.html |access-date=18 December 2024 |website=La Prospérité |language=fr |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> Ta yi waƙa a cikin [[Faransanci]], [[Harshen Swahili|Swahili]], Lingala, da [[Turanci|Ingilishi]], <ref name=":10">{{Cite web |last=Diala |first=Jordache |date=28 September 2017 |title=Congo-Kinshasa: Née un certain 27 septembre - Gros plan sur Barbara Kanam, la Diva Africaine! |trans-title=Congo-Kinshasa: Born on September 27 - Close-up on Barbara Kanam, the African Diva! |url=https://fr.allafrica.com/stories/201709290672.html |access-date=18 May 2024 |website=Laprosperiteonline.net/ |language=Fr |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> <ref name=":11">{{Cite web |last=Diala |first=Jordache |date=29 September 2016 |title=Congo-Kinshasa: Née le 27 septembre 1973 - A 43 ans d'âge, Barbara Kanam fait la fierté de l'Afrique! |trans-title=Congo-Kinshasa: Born September 27, 1973 - At 43 years old, Barbara Kanam is the pride of Africa! |url=https://fr.allafrica.com/stories/201609290882.html |access-date=18 May 2024 |website=Laprosperiteonline.net/ |language=Fr |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> sau da yawa tana magana akan jigogi kamar zaman lafiya, [[So|soyayya]], [[farin ciki]], da [[Haƙƙoƙin Mata|yancin mata]] a cikin waƙoƙinta. <ref name=":15" />
An haife ta a [[Bukavu]], ta sami suna bayan mawaƙin reggae na Ivory Coast Alpha Blondy da furodusa Dodo Koné suka hange ta, wanda ya fitar da album ɗinta na farko a 1999, ''Mokili'' . <ref name=":0">{{Cite web |title=Barbara Kanam, La Diva Congolaise - CongoleseMusic.com |url=https://www.congolesemusic.com/person/barbara-kanam/ |access-date=23 September 2021 |website=Congolese Music}}</ref> Bisharar kundin waƙar -influenced gubar guda "Mokili Ekoleka" ya sami Kanam bayyanar talabijin a Koras Awards . <ref name=":2">{{Cite web |title=MusicMe: Biographie de Barbara Kanam |url=https://www.musicme.com/#/Barbara-Kanam/biographie/ |access-date=1 November 2023 |website=musicMe |language=fr |publication-place=Boulogne-billancourt, Île-de-France, France}}</ref> Kundin ɗakin studio na biyu na Kanam, ''Téti'', wanda aka saki a cikin 2003, ta lashe lambar yabo ta 2003 Kora Awards . <ref name=":3">{{Cite web |last=Romero |first=Angel |date=7 December 2003 |title=2003 Kora All African Music Awards, Winners Announced |url=https://worldmusiccentral.org/2003/12/07/2003-kora-all-african-music-awards-winners-announced/ |access-date=3 November 2023 |website=World Music Central |language=en-US |archive-date=30 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180330212536/https://worldmusiccentral.org/2003/12/07/2003-kora-all-african-music-awards-winners-announced/ |url-status=dead }}</ref> ''Téti'' ta lashe lambar yabo da yawa, ciki har da Mafi kyawun Mace na Afirka ta Tsakiya a Kunde d'Or da Tamani d'O don Mafi kyawun bege na mata a 2004, sannan ta sami lambar yabo ta Black Music Awards biyu a jere a 2005 don Wahayin Shekara da Mafi kyawun Bidiyo don "Bibi Madeleine: L'argent appelle l'argent" a cikin 2005 <ref name=":2" />
Ya rabu da alamar rikodin Koné a cikin 2008, Kanam ya kafa Kanam Music. <ref name=":5">{{Cite web |date=23 August 2017 |title=Barbara Kanam sort un nouveau single |url=https://www.musicinafrica.net/fr/magazine/barbara-kanam-sort-un-nouveau-single |access-date=3 November 2023 |website=Music In Africa |language=fr}}</ref> Ta saki albam dinta na uku, ''Karibu'', a watan Janairun 2010 kuma ta lashe lambar yabo ta Okapi don Mafi kyawun Mawaƙin Mata a shekara mai zuwa. <ref name=":6">{{Cite web |date=20 January 2010 |title=Barbara Kanam lance "Karibu" |url=https://www.radiookapi.net/emissions-2/lartiste/2010/01/20/barbara-kanam-lance-karibu |access-date=3 November 2023 |website=[[Radio Okapi]] |language=fr}}</ref> <ref>{{Cite web |date=31 May 2012 |title=La chanteuse Barbara Kanam à Paris pour finaliser son single African girl |trans-title=Singer Barbara Kanam in Paris to finalize her single African girl |url=https://www.radiookapi.net/culture/2012/05/31/la-chanteuse-barbara-kanam-paris-pour-finaliser-son-single-african-girl |access-date=4 November 2023 |website=[[Radio Okapi]] |language=fr}}</ref> <ref name=":2"/> A watan Yulin 2015, album dinta na hudu, ''Zawadi'', ta ba ta lambar yabo ta Ndule don Mafi kyawun Muryar Mata da Kyautar Kiɗa na Afroca don Mafi kyawun Mawaƙin Mata. <ref name=":7">{{Cite web |last=Diasso |first=Alain |date=13 November 2015 |title=Production: Barbara Kanam amène "Zawadi" au Roméo Golf |trans-title=Production: Barbara Kanam brings "Zawadi" to Roméo Golf |url=https://www.adiac-congo.com/content/production-barbara-kanam-amene-zawadi-au-romeo-golf-41584 |access-date=4 November 2023 |website=Adiac-congo.com |language=French |publication-place=Brazzaville, Republic of the Congo}}</ref> <ref name=":14">{{Cite web |last=Yunduka |first=Karim |date=4 December 2020 |title=Musique: Barbara Kanam fait sensation avec "Atcha" |trans-title=Music: Barbara Kanam causes a sensation with "Atcha" |url=https://www.adiac-congo.com/content/musique-barbara-kanam-fait-sensation-avec-atcha-122209 |access-date=17 December 2024 |website=Adiac-congo.com |language=fr |publication-place=Brazzaville, Republic of the Congo}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Chale |date=6 November 2009 |title=Barbara Kanam - Museke African artistes |url=http://www.museke.com/BarbaraKanam |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426185028/http://www.museke.com/BarbaraKanam |archive-date=26 April 2012 |access-date=3 May 2012 |website=Museke |publisher=fie.nipa Cooperative}}</ref> Album dinta na biyar, ''Transfiguration'', wanda aka fara a ranar 23 Disamba 2023. <ref name=":4">{{Cite web |last= |first= |date=24 December 2023 |title=Barbara Kanam dévoile son album "Transfiguration" |trans-title=Barbara Kanam unveils her album "Transfiguration" |url=https://mbote.cd/musiques/barbara-kanam-devoile-son-album-transfiguration/151817/ |access-date=17 December 2024 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref>
Baya ga kiɗa, Kanam ta mallaki Kanam Luxury, wani otal a [[Kinshasa]] wanda ya kware a samfuran samfuranta, gami da layin Barbara Luxury champagne. <ref name=":10"/> <ref name=":2"/>
== Rayuwa da aiki ==
=== 1973–1998: Yaro, ilimi da kiɗa na halarta ===
An haifi Barbara Kanam Mutund a ranar 27 ga Satumba 1973 a [[Bukavu]], Zaire (yanzu [[Jamhuriyar Dimokuraɗiyyar Kwango|Jumhuriyar Demokaradiyyar Kwango]] ), a cikin dangi na matsakaicin matsakaici a matsayin ɗayan yara goma sha biyu. <ref name=":02">{{Cite web |title=Barbara Kanam, La Diva Congolaise - CongoleseMusic.com |url=https://www.congolesemusic.com/person/barbara-kanam/ |access-date=23 September 2021 |website=Congolese Music}}</ref> <ref name=":122">{{Cite web |last=Foko |first=Michel Tagne |date=12 December 2013 |title=Congo-Kinshasa: Barbara Kanam, "La diva congolaise", se confie |trans-title=Congo-Kinshasa: Barbara Kanam, "The Congolese diva", confides |url=https://fr.allafrica.com/stories/201312120517.html |access-date=18 May 2024 |website=Camer.be/ |language=Fr}}</ref> Mahaifinta, babban jami'in Lunda, ya yi aiki a matsayin Janar Manaja na Otal din Sheraton da ke [[Lubumbashi]], yayin da mahaifiyarta ta fito daga kabilar Bemba . <ref name=":112">{{Cite web |last=Diala |first=Jordache |date=29 September 2016 |title=Congo-Kinshasa: Née le 27 septembre 1973 - A 43 ans d'âge, Barbara Kanam fait la fierté de l'Afrique! |trans-title=Congo-Kinshasa: Born September 27, 1973 - At 43 years old, Barbara Kanam is the pride of Africa! |url=https://fr.allafrica.com/stories/201609290882.html |access-date=18 May 2024 |website=Laprosperiteonline.net/ |language=Fr |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> <ref name=":16"/> <ref name=":23"/> Bayan ta kammala karatunta na sakandare a makarantar masu zaman kansu ta Belgium ta Kolwezi, ta tafi karatun kasuwanci na kasa da kasa a [[Jami'ar Pretoria]] a [[Afirka ta Kudu]] a 1991. <ref name=":18">{{Cite web |last=Kongo |first=Robert |date=6 August 2014 |title=Barbara Kanam: "C'est avec plaisir et passion que je chante" |trans-title=Barbara Kanam: "It is with pleasure and passion that I sing" |url=https://www.congoforum.be/fr/2014/08/barbara-kanam-cest-avec-plaisir-et-passion-que-je-chante/ |access-date=17 December 2024 |website=[[Le Potentiel]] |language=fr-FR |archive-date=19 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219103044/https://www.congoforum.be/fr/2014/08/barbara-kanam-cest-avec-plaisir-et-passion-que-je-chante/ |url-status=dead }}</ref> <ref name=":19">{{Cite web |last=Kongo |first=Robert |date=6 August 2014 |title=Interview: Barbara Kanam, "C'est avec plaisir et passion que je chante" |trans-title=Interview: Barbara Kanam, "It is with pleasure and passion that I sing" |url=https://www.universrumbacongolaise.com/interviews/barbara-kanam-chante-avec-plaisir-passion/ |access-date=17 December 2024 |website=Universrumbacongolaise.com |publisher=[[Le Potentiel]] |language=fr-FR}}</ref> <ref name=":122" /> Yayin da take [[Pretoria]], ta shiga cikin cocin Ikklesiyoyin bishara na gida, wanda ya ba da bayyanar ta ta farko ga kiɗa. Halartan coci a kai a kai, ta ɗauki hankalin ikilisiyar da kuma limamin cocin, wanda ya gayyace ta ta yi ja-gora da kuma rera waƙa a ƙungiyar mawaƙa ta coci. <ref name=":23" /> A cikin wata hira da ''Le Potentiel'', Kanam ya bayyana cewa "Ta hanyar wannan ƙungiyar mawaƙa ne na gane cewa ina da kyautar kiɗa". <ref name=":18" /> <ref name=":19" /> Sha'awar kiɗan da ta yi girma ya tilasta mata yin watsi da karatun kasuwancinta na duniya, maimakon neman ilimin tauhidi da kiɗa a Makarantar Littafi Mai Tsarki ta Rhema da Kwalejin Psalmody a [[Johannesburg]] . <ref name=":23" /> Sai dai kuma saboda rashin aikin da mahaifinta ya yi, sai matsalar kudi ta ‘yan uwa ta shiga tabarbarewa, wanda hakan ya sa Kanam ke fuskantar kalubale wajen biyan kudin makaranta. <ref name=":23" /> Ta haka ne ta nemi aikin yi don ciyar da iyalinta yayin da ta kammala karatunta na jami'a. <ref name=":23" /> A matsayin wani nau'i na biki don samun nasarar karatunta, ta sayi guitar a matsayin kyauta ta taya kanta, wanda ta koya wa kanta yin wasa kuma ta fara tsara kiɗanta. <ref name=":23" />
When she returned to Lubumbashi during academic recess, she confided her musical aspirations to her father, who vehemently disapproved.<ref name=":23"/> Discontent with her choice, he asserted that she should no longer return to Pretoria.<ref name=":23" /> Concerned about the potential challenges she might face at the University of Lubumbashi, Kanam consented to take a sabbatical year. During this time in Lubumbashi, she found work in the import-export sector to assist her family.<ref name=":23" /> In the early 1990s, Kanam began to perform in [[Afirka ta Tsakiya (yanki)|Central Africa]]. In 1993, she developed an acoustic setlist for a "One Woman Acoustic Show" and traveled across the region, staging performances in major cities such as [[Kinshasa]] and Lubumbashi.<ref name=":12">{{Cite web |last= |first= |date=22 September 2012 |title=Barbara Kanam: La nouvelle diva africaine |trans-title=Barbara Kanam: The new African diva |url=https://www.newmorning.com/20120922-2590-barbara-kanam.html |access-date=17 December 2024 |website=New Morning |language=fr}}</ref><ref name=":23" />
A cikin 1995, danginta sun ƙaura zuwa [[Abidjan]], Ivory Coast, inda ta zama ɗan soloist a ƙungiyar mawakan cocinta, La Réconciliation de Mel Eg Théodore. <ref name=":23">{{Cite web |title=MusicMe: Biographie de Barbara Kanam |url=https://www.musicme.com/#/Barbara-Kanam/biographie/ |access-date=1 November 2023 |website=musicMe |language=French |publication-place=Boulogne-billancourt, Île-de-France, France}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Lavaine |first=Bertrand |date=2015-10-29 |title=Barbara Kanam, une touche de glamour au Congo |trans-title=Barbara Kanam, a touch of glamor in Congo |url=https://musique.rfi.fr/actu-musique/musique-africaine/album/20151029-barbara-kanam-zawadi |access-date=2023-11-04 |website=RFI Musique |language=fr}}</ref> A cikin 1977, yayin da take wasa a Hotel Ivoire, Alpha Blondy da manajansa, Koné Dodo sun hange ta. <ref name=":17">{{Cite web |last=Ramazani |last2=Mavambu |last3=Ngusu |date=11 July 2023 |title=Barbara Kanam: Zoom sur une femme battante et independante au FPC |trans-title=Barbara Kanam: Focus on a fighter and independent woman at the FPC |url=https://congoprofond.net/barbara-kanam-zoom-sur-une-femme-battante-et-independante-au-fpc/ |access-date=1 November 2023 |website=Congoprofond.net |language=fr-FR}}</ref> <ref name=":23" /> A cikin wata hira da ''Le Potentiel'', Kanam ya bayyana cewa Koné Dodo ya ƙarfafa ta da ta ci gaba da aikin kiɗa. <ref name=":18"/> <ref name=":19"/> Duk da cewa suna son sanya mata hannu, iyayen Kanam sun dage cewa ta kammala karatun ta kafin ta ci gaba da sana’ar waka. Daga baya waccan shekarar, daga ƙarshe ta sami BTS International Commerce daga Jami'ar Tertiaire et Technologique a Abidjan. <ref name=":23" />
=== 1999–2008: ''Mokili'' da ''Téti'' ===
A cikin 1999, Kanam ta fito da kundi na farko na studio, ''Mokili'', wanda Koné Dodo ya shirya. Kundin ya kunshi wakar mai taken "Mokili Ekoleka" mai tasirin bishara kuma ta samu lambar yabo ta Kora, inda ta fara fitowa a talabijin, inda ta gabatar da kundinta a wurin bikin karramawar. <ref name=":23"/> A shekara ta 2000, Kanam ta huta daga yin wasan kwaikwayo kuma ta koma [[Faris|Paris]] saboda ciki. Bayan hutun shekaru biyu, ta ci gaba da aikin waƙar tare da fitar da kundi na biyu na studio, ''Téti'', akan 1 Janairu 2003. <ref name=":23" /> Rikodin, wanda ya ƙunshi waƙoƙi 12, Kiki Productions da Nouvelle JAT Music ne suka shirya shi, alamar Koné Dodo. <ref name=":42" /> ''Téti'' ta samu gagarumar nasara a kasuwar Burkinabè, musamman a [[Ouagadougou]], inda ta sami wasan kwaikwayo ta gidan rediyon Télévision du Burkina na tsawon watanni biyar. <ref name=":42" /> Waƙar da ta fito, "Bibi Madeleine: L'Argent appelle l'argent", ta yi biyayya ga kakarta kuma ta gwada Pamelo Mounk'a ta 1985 ta buga "L'argent appelle l'argent". <ref name=":23" /> An yi muhawarar waƙar a cikin nau'i biyu - ɗaya yana nuna Edgar Yonkeu kuma wani tare da Awilo Longomba . <ref name=":23" /> A cikin Afrilu 2003, An zaɓi Kanam a lokacin bugu na 3 na Kundé d'Or kuma daga baya ya yi a [[:fr:Palais_des_sports_de_Ouaga_2000|Palais des Sports de Ouaga 2000]] don inganta ''Téti'' . Bugu da ƙari, ta yi farin ciki da mataki a Fadar Al'adu na Abidjan, ta raba dandalin tare da [[:fr:Aïcha_Koné|Aicha Koné]], Tiane, [[:fr:Mawa_Traoré|Mawa Traoré]], [[:fr:Joelle_Séka|Joelle Séka]], Tigress Sidonie, da [[:fr:Chantal_Taiba|Chantal Taïba]] don kara tallafawa ''Téti'' . Ta koma Burkina Faso don halartar bikin Wuïré daga 29 ga Oktoba zuwa 1 ga Nuwamba a Sashen Imasgo .
Nasarar da Kanam ta samu tare da ''Téti'' ya sa ta samu lambar yabo ta Kora don ƙwararrun Mawaƙin Mata na Afirka a ranar 6 ga Disamba 2003 a Cibiyar Taro ta Sandton a Sandton . <ref name=":32">{{Cite web |last=Romero |first=Angel |date=7 December 2003 |title=2003 Kora All African Music Awards, Winners Announced |url=https://worldmusiccentral.org/2003/12/07/2003-kora-all-african-music-awards-winners-announced/ |access-date=3 November 2023 |language=en-US |archive-date=30 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180330212536/https://worldmusiccentral.org/2003/12/07/2003-kora-all-african-music-awards-winners-announced/ |url-status=dead }}</ref> A ranar 30 ga Afrilu, 2004, Kanam ta sami lambar yabo ta mafi kyawun mace a Afirka ta Tsakiya a Kunde d'Or a [[Burkina Faso]] . Ta ci gaba da yin wasan kwaikwayo a Fadar Al'adu a Abidjan, tare da Coumba Gawlo, Chantal Taïba, da Tigress Sidonie. An sake fitar da sigar "Bibi Madeleine: L'argent appelle l'argent", wanda aka rubuta tare da Awilo Longomba da Edgar Yonkeu, a cikin 2005. <ref name=":12"/> Ya sami karbuwa sosai a duk faɗin Afirka, [[Karibiyan|Caribbean]], da ƴan gudun hijira na Afirka na Turai, musamman a [[Faransa]], inda ya sami Kanam lambar yabo ta Baƙar fata guda biyu a jere don Mafi kyawun Bidiyo da Wahayin Shekara. <ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 September 2012 |title=Barbara Kanam: La nouvelle diva africaine |trans-title=Barbara Kanam: The new African diva |url=https://www.newmorning.com/20120922-2590-barbara-kanam.html |access-date=2024-12-17 |website=New Morning |language=fr}}</ref> A shekara mai zuwa, ta haɗu tare da Fally Ipupa akan waƙar "100% Love" daga kundin sa ''Droit Chemin'' . <ref>{{Cite web |date=16 December 2022 |title=Fally Ipupa - Biographie, discographie et fiche artiste |url=https://musique.rfi.fr/artiste/musique-africaine/fally-ipupa |access-date=3 November 2023 |website=[[Radio France Internationale|RFI]] |language=fr |publication-place=Paris, France}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Adjuvant |first=Kribios-Kauta |date=11 June 2024 |title=Droit Chemin, le grand succès et le couronnement de Fally Ipupa à la tête de la 5ème Génération de la musique congolaise |trans-title=Droit Chemin, the great success and the coronation of Fally Ipupa at the head of the 5th Generation of Congolese music |url=https://www.kribiosuniversal.com/post/droit-chemin-le-grand-succes-et-le-couronnement-de-fally-ipupa-a-la-tete-de-la-5eme-generation-de-la-musique-congolaise- |access-date=20 December 2024 |website=Kribios Universal |language=fr}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Fally Ipupa - Droit Chemin - 100% Love |url=https://www.universrumbacongolaise.com/produit/fally-ipupa-droit-chemin-100-love-feat-barbara-kanam/ |access-date=3 November 2023 |website=Universrumbacongolaise.com |language=fr-FR}}</ref>
=== 2009-2014: ''Karibu'' da "Afrika Dakatar da Ebola" ===
A cikin 2008, Kanam ta ƙare kwangilarta da Koné Dodo kuma ta kafa lakabin rikodin nata, Kanam Music. <ref name=":52">{{Cite web |date=23 August 2017 |title=Barbara Kanam sort un nouveau single |trans-title=Barbara Kanam releases a new single |url=https://www.musicinafrica.net/fr/magazine/barbara-kanam-sort-un-nouveau-single |access-date=3 November 2023 |website=Music In Africa |language=fr}}</ref> Ta fara aiki a kan albam dinta na uku, ''Karibu'' ( [[Harshen Swahili|Swahili]] don "maraba") a cikin [[Faris|Paris]] a wannan shekarar. Daga baya, ta koma Ivory Coast a watan Yuli 2009 don mai da hankali kan ''Karibu'' . An gudanar da wani taron da kamfanin King Production record label a [[Abidjan]] ya shirya, wanda ya hada da 'yan jarida kusan talatin don yada albam din na gabatowa. Daga nan sai ta koma [[Lubumbashi]] a watan Nuwamba don kula da yadda ake shirya faifan wakokin ''Karibu'' kuma ta gudanar da kide-kide da dama. <ref>{{Cite web |date=11 January 2009 |title=Barbara Kanam |url=https://www.radiookapi.net/emissions-2/lartiste/2009/01/11/barbara-kanam |access-date=3 November 2023 |website=[[Radio Okapi]] |language=fr}}</ref> Kanam Music ya fito a hukumance a watan Janairu 2010. <ref name=":62">{{Cite web |date=20 January 2010 |title=Barbara Kanam lance "Karibu" |url=https://www.radiookapi.net/emissions-2/lartiste/2010/01/20/barbara-kanam-lance-karibu |access-date=3 November 2023 |website=[[Radio Okapi]] |language=fr}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Masela |first=Nioni |date=21 July 2016 |title=Interview. Barbara Kanam: "Je pense que je réponds à une demande" |trans-title=Interview. Barbara Kanam: "I think I'm responding to a demand" |url=https://www.adiac-congo.com/content/interview-barbara-kanam-je-pense-que-je-reponds-une-demande-53969 |access-date=4 November 2023 |website=Adiac-congo.com |language=fr}}</ref> Yana haɗa rumba na Kongo kuma yana fasalta Fally Ipupa akan waƙar "Noir & Blanc". <ref name=":62" /> <ref name=":52" /> <ref>{{Cite web |title=Kanam Barbara: Chanteur/euse, Acteur/trice, Producteur/trice, Compositeur |url=https://africultures.com/personnes/?no=32701 |access-date=3 November 2023 |website=Africultures |language=fr-FR}}</ref> ''Karibu'' ya samu gagarumar nasara, inda 'yan jarida da masu watsa shirye-shirye irin su [[:fr:Claudy_Siar|Claudy Siar]] da [[:fr:Robert_Brazza|Yves Robert Brazza Kambala]] suka ayyana shi a matsayin daya daga cikin mafi kyawun fitowar shekarar. Kanam ya zama “mai ɗaukar nauyi” ga mawakan Afirka mata. <ref>{{Cite web |last=Tsala |first=Boni |title=ACTU DE STARS: Barbara Kanam en pleine promotion de son album "Karibu" |url=http://abidjantv.net/affiche.php?id=152 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091001233555/http://abidjantv.net/affiche.php?id=152 |archive-date=1 October 2009 |website=Abidjan TV |language=fr}}</ref> Daga baya Kanam ya yi a Venus Hotel a Kinshasa a lokacin bugu na 2 na Ndule Awards <ref>{{Cite web |date=26 February 2010 |title=Ndule Awards: jour j-1 |trans-title=Ndule Awards: day d-1 |url=https://www.radiookapi.net/en-bref/2010/02/26/ndule-awards-jour-j-1 |access-date=4 November 2023 |website=[[Radio Okapi]] |language=fr |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> kuma ya sami lambar yabo ta Mafi kyawun Mawaƙin Mata a bugu na 3 na MTV Africa Music Awards . <ref>{{Cite web |date=4 December 2010 |title=Barbara Kanam parle de sa nomination au MTV Awards |trans-title=Barbara Kanam talks about her MTV Awards nomination |url=https://www.radiookapi.net/regions/kinshasa/2010/12/04/barbara-kanam-parle-de-sa-nomination-au-mtv-awards |access-date=4 November 2023 |website=[[Radio Okapi]] |language=fr}}</ref> Ta kuma yi wasa a dandalin Obelisk da ke [[Dakar]] a matsayin wani bangare na bugu na 3 na bikin baƙar fata na duniya . <ref>{{Cite web |date=28 December 2010 |title=Festival mondial des arts nègres: Barbara Kanam et Lexxus Légal se produisent ce mardi soir |trans-title=World Festival of Negro Arts: Barbara Kanam and Lexxus Légal perform this Tuesday evening |url=https://www.radiookapi.net/en-bref/2010/12/28/festival-mondial-des-arts-negres-barbara-kanam-et-lexxus-legal-se-produisent-ce-mardi-soir |access-date=4 November 2023 |website=[[Radio Okapi]] |language=fr}}</ref>
A watan Oktoban 2014, an nuna Kanam a kan "Afrika Dakatar da Ebola", waƙar da ke haɓaka wayar da kan jama'a game da [[Ƙwayoyin cuta na Ebola|cutar zazzabin Ebola]] a Afirka. Waƙar ta ƙunshi mawaƙa [[Tiken Jah Fakoly]], Amadou &amp; Mariam, Salif Keita, [[Oumou Sangaré]], Kandia Kouyaté, Mory Kanté, [[:fr:Sia_Tolno|Sia Tolno]], da rap ɗin Didier Awadi, Marcus, da Mokobé Traoré . <ref name=":132">{{Cite web |last=Bindika |first=Rosalie |date=28 October 2014 |title=Ébola: des artistes musiciens africains se mobilisent contre l'épidémie |trans-title=Ebola: African musical artists mobilize against the epidemic |url=https://www.adiac-congo.com/content/ebola-des-artistes-musiciens-africains-se-mobilisent-contre-lepidemie-22461 |access-date=4 November 2023 |website=Adiac-congo.com |language=fr |publication-place=Brazzaville, Republic of the Congo}}</ref> <ref name=":142">{{Cite web |date=27 October 2014 |title=Vidéos: les artistes africains chantent contre Ebola |trans-title=Videos: African artists sing against Ebola |url=https://www.france24.com/fr/20141027-ebola-chanteurs-africains-artistes-clips-liberia-guinee-senegal-videos-mobilisation |access-date=4 November 2023 |website=[[France 24]] |language=fr |publication-place=Paris, France}}</ref> <ref>{{Cite web |date=28 October 2014 |title=Africa Stop Ebola: des artistes africains se mobilisent contre Ebola |trans-title=Africa Stop Ebola: African artists mobilize against Ebola |url=https://www.jeuneafrique.com/41169/culture/africa-stop-ebola-des-artistes-africains-se-mobilisent-contre-ebola/ |access-date=4 November 2023 |website=[[Jeune Afrique]] |language=fr-FR |publication-place=Paris, France}}</ref> Ya haɗa da umarni daga masana kan yadda ake mutunta kiyaye lafiya da tsafta. <ref name=":132" /> <ref name=":142" />
=== 2015-yanzu: ''Zawadi'', sakewa na tsaye, da ''Sauyi'' ===
Kanam ta fara yin rikodin album ɗinta na huɗu na studio, Zawadi, a cikin 2014. Ta bayyana a wata hira da ta yi da La Prospérité cewa " Zawadi " kalmar Swahili ce don "kyauta" kuma tana wakiltar wata baiwar Allah mai tamani da aka yi a duniya. Kundin ya ƙunshi raye-rayen choreographed da aka sani da "danse du président".<ref>{{Cite news |last=Diala |first=J. |date=17 December 2014 |title=Congo-Kinshasa: Sur le marché du disque - "Zawadi", Barbara Kanam prête pour la sauce! |trans-title=Congo-Kinshasa: On the record market - "Zawadi", Barbara Kanam ready for the sauce! |url=https://fr.allafrica.com/stories/201412180983.html |access-date=4 November 2023 |work=La Prospérité |location=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo |language=French}}</ref> Yayin da yake aiki akan Zawadi, Kanam ya kuma yi aiki a matsayin memba na juri a gasar kiɗa ta Jeunes Talents kuma daga baya ya zagaya birnin Paris don yin shawarwari kan yarjejeniyar rarrabawa don fitar da kundin na gaba. Kundin ya fito da lambobi a ranar 1 ga Yuli 2015, kuma akan ƙaramin diski a ranar 12 ga Yuli.<ref>{{Cite web |last=Diala |first=J. |date=19 December 2014 |title=Sur le marché du disque: "Zawadi", Barbara Kanam prête pour la sauce |trans-title=On the music market: "Zawadi", Barbara Kanam ready to spice things up |url=https://www.musicinafrica.net/magazine/sur-le-march%C3%A9-du-disque-%C2%ABzawadi-%C2%BB-barbara-kanam-pr%C3%AAte-pour-la-sauce |access-date=4 November 2023 |website=Music In Africa |language=fr}}</ref> Kundin ya haɗu da rumba na Kongo kuma ya haɗa da haɗin gwiwa tare da Bana C4 da mawaƙin zouk Marvin.<ref name=":72">{{Cite web |last=Diasso |first=Alain |date=13 November 2015 |title=Production: Barbara Kanam amène "Zawadi" au Roméo Golf |trans-title=Production: Barbara Kanam brings "Zawadi" to Roméo Golf |url=https://www.adiac-congo.com/content/production-barbara-kanam-amene-zawadi-au-romeo-golf-41584 |access-date=4 November 2023 |website=Adiac-congo.com |language=French |publication-place=Brazzaville, Republic of the Congo}}</ref> Kanam ta bayyana Zawadi a matsayin albam din ta na “fitacciyar nasara”, mai fasaha da murya fiye da tarihinta na baya.<ref name=":72" /><ref name=":82">{{Cite web |date=17 November 2015 |title=Barbara Kanam présente son nouvel album le 28 novembre |trans-title=Barbara Kanam presents her new album on November 28 |url=https://www.musicinafrica.net/fr/magazine/barbara-kanam-pr%C3%A9sente-son-nouvel-album-le-28-novembre |access-date=4 November 2023 |website=Music In Africa |language=fr}}</ref> Ta goyi bayan kundin tare da kide kide a filin wasan Golf na Roméo a Kinshasa a ranar 28 ga Nuwamba.<ref>{{Cite web |date=24 September 2015 |title=Musique: "Zawadi" le nouvel album de la diva Barbara Kanam |trans-title="Zawadi" the new album from diva Barbara Kanam |url=https://www.mediacongo.net/article-actualite-12825_zawadi_le_nouvel_album_de_la_diva_barbara_kanam.html |access-date=4 November 2023 |website=Mediacongo.net |language=French |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref><ref name=":72" /> A watan Agustan 2016, Kanam ya sami lambar yabo mafi kyawun ƴan wasan Afirka mata a lokacin bugu na biyu na lambar yabo ta Afroca Music Awards a Brazzaville.<ref name=":82" /> Komawa a Kinshasa, ta yi hira da La Prospérité inda ta nuna godiyarta ga mutanen da suka tallafa mata a tsawon shekaru 15 da ta yi a fagen kiɗa.<ref name=":92">{{Cite news |last=Diala |first=Jordache |date=19 August 2016 |title=Congo-Kinshasa: Barbara Kanam - Meilleure artiste féminine africaine |trans-title=Congo-Kinshasa: Barbara Kanam - Best African female artist |url=https://fr.allafrica.com/stories/201608190538.html |access-date=4 November 2023 |work=La Prospérité |location=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo |language=French}}</ref> Zawadi ta kuma lashe lambar yabo ta musamman na Jury a bugu na 11 na Canal d'Or, wanda aka gudanar a Palais des Congrès de Yaoundé a gaban uwargidan shugaban kasar Kamaru, Chantal Biya.<ref name=":92" /> <ref>{{Cite news |last=Diala |first=Jordache |date=13 March 2017 |title=Congo-Kinshasa: Prix spécial Canal d'Or 2017 - Barbara Kanam honorée au Cameroun ! |trans-title=Congo-Kinshasa: Canal d'Or Special Prize 2017 - Barbara Kanam honored in Cameroon! |url=https://fr.allafrica.com/stories/201703130187.html |access-date=4 November 2023 |work=La Prospérité |location=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo |language=French}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=7 March 2017 |title=Ferre Gola et Barbara Kanam gagnants au Canal 2'or 2017 |trans-title=Ferre Gola et Barbara Kanam gagnants au Canal 2’or 2017 |url=https://mbote.cd/musiques/ferre-gola-barbara-kanam-gagnants-canal-2or-2017/4553/ |access-date=4 November 2023 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref>
A watan Yuni 2017, Kanam ta bayyana waƙarta mai zuwa "Mela Mayi" zuwa ''Forum des As'' . <ref>{{Cite web |last= |first= |date=6 June 2017 |title=Barbara Kanam prépare son prochain single "Mela Mayi" |trans-title=Barbara Kanam prepares her next single "Mela Mayi" |url=https://mbote.cd/celebrites/barbara-kanam-prepare-prochain-single-mela-mayi/6662/ |access-date=4 November 2023 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> Da farko an yi rikodin a cikin 2016, an raba teaser na bidiyon kiɗan akan [[YouTube]] a watan Yuni. <ref>{{Cite web |last= |first= |date=21 November 2017 |title=Barbara Kanam annonce un nouveau clip |trans-title=Barbara Kanam announces a new music video |url=https://mbote.cd/musiques/barbara-kanam-annonce-nouveau-clip/9725/ |access-date=4 November 2023 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> An ƙaddamar da bidiyon a hukumance a ranar 19 ga Agusta, 2017, wanda ke nuna rawar gani mai cike da kuzari. <ref>{{Cite web |last= |first= |date=20 August 2017 |title=Découvrez le clip générique "Mela mayi" de Barbara Kanam |trans-title=Discover the generic music video "Mela mayi" by Barbara Kanam |url=https://mbote.cd/musiques/decouvrez-clip-generique-mela-mayi-de-barbara-kanam/8258/ |access-date=4 November 2023 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> Don tallafa wa "Mela Mayi", Kanam ta gudanar da wani taron kide-kide na musamman a SHOWBUZZ a Kinshasa a ranar 15 ga Disamba 2017 kuma ta sami lambar yabo ta Mafi kyawun Mawaƙin Mata na Afirka ta Tsakiya a Kyautar Masana'antar Kiɗa ta Afirka.
A cikin Maris 2018, Kanam ya ƙaddamar da waƙar "Lisanga Ya Ba Mbanda", murfin Rumba na Kongo na M'bilia Bel ta buga daga 1980s. Da yake magana da ''La Prospérité'', ta raba, ".....Na biya harajin da ya dace da rayuwa ga mahaifiyar Mbilia Bel, [[Cleopatra]] ". <ref name=":152" /> A ranar 23 ga Disamba 2019, ta gabatar da waƙar rawa mai taken "Bouger", sannan ta fito da "Flèche" akan 14 Maris 2020. <ref>{{Cite web |last= |first= |date=21 February 2020 |title=Barbara Kanam annonce la sortie d'un single intitulé "Flèche" |trans-title=Barbara Kanam announces the release of a single entitled "Flèche" |url=https://mbote.cd/musiques/barbara-kanam-annonce-la-sortie-dun-single-intitule-fleche/25642/ |access-date=17 December 2024 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> Ballad soyayyarta "Atcha", hadewar rumba na Kongo da aka rera a cikin Swahili, Lingala, da Faransanci, an sake shi a ranar 9 ga Oktoba 2020 kuma ta sami yabo sosai a Kinshasa. <ref name=":162">{{Cite web |last=Mpiutu |first=Miguel Jegou |date=4 October 2020 |title=Barbara Kanam annonce la sortie de son nouveau single "Atcha" en octobre |trans-title=Barbara Kanam announces the release of her new single "Atcha" in October |url=https://mbote.cd/musiques/barbara-kanam-annonce-la-sortie-de-son-nouveau-single-atcha-en-octobre/53588/ |access-date=17 December 2024 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Mpiutu |first=Miguel Jegou |date=11 October 2020 |title=Découvrez le nouveau single "Atcha" de Barbara Kanam |trans-title=Discover the new single "Atcha" by Barbara Kanam |url=https://mbote.cd/musiques/decouvrez-le-nouveau-single-atcha-de-barbara-kanam/54327/ |access-date=17 December 2024 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> Don tunawa da sakin, ta shirya wani taron VIP a Village Chez Ntemba, dake 10 Avenue Du Port, [[Gombe, Kinshasa]] a yammacin ranar. <ref name=":162" /> <ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 October 2020 |title=Barbara Kanam en concert au village Chez Ntemba ce week-end |trans-title=Barbara Kanam in concert at the village Chez Ntemba this weekend |url=https://mbote.cd/evenements/barbara-kanam-en-concert-au-village-chez-ntemba-ce-week-end/54004/ |access-date=17 December 2024 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> Bayan kammala wannan shekara, ta shiga bikin Mondial de Musique des Femmes na 10 a [[Montréal|Montreal]], Kanada, a ranar 26-27 ga Satumba, <ref>{{Cite web |last=Mpiutu |first=Miguel Jegou |date=14 September 2020 |title=Festival mondial de musique des femmes: Barbara Kanam invitée parmi les 20 autres chanteuses |trans-title=World Women's Music Festival: Barbara Kanam invited among 20 other singers |url=https://mbote.cd/actualites/festival-mondial-de-musique-des-femmes-barbara-kanam-invitee-parmi-les-20-autres-chanteuses/51136/ |access-date=17 December 2024 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> kuma a ranar 19 ga Disamba, an ba ta lambar yabo ta CANA 2020 a bugu na biyu na CANA ( ''Célébration des Artistes Nationaux de l'Anée'' ), ta sami lambar yabo ta [[Burkina Faso]] sau da yawa. <ref>{{Cite web |last=Mpiutu |first=Miguel Jegou |date=19 December 2020 |title=Barbara Kanam reçoit le prix Cana 2020 |trans-title=Barbara Kanam receives the 2020 Cana Prize |url=https://mbote.cd/celebrites/barbara-kanam-recoit-le-prix-cana-2020/57386/ |access-date=17 December 2024 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> <ref>{{Cite web |date=21 December 2020 |title=Le prix "Cana 2020" décerné à l'artiste musicienne Barbara Kanam au Burkina Faso |trans-title=The "Cana 2020" prize awarded to the musical artist Barbara Kanam in Burkina Faso |url=https://acp.cd/culture/le-prix-cana-2020-decerne-a-lartiste-musicienne-barbara-kanam-au-burkina-faso/ |access-date=17 December 2024 |website=ACP |language=fr-FR}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Mafuta |first=Masand |date=23 December 2020 |title=Musique: Barbara Kanam remporte le prix "Cana 2020" au Burkina Faso |trans-title=Music: Barbara Kanam wins the "Cana 2020" prize in Burkina Faso |url=https://culturecongo.com/musique-barbara-kanam-remporte-le-prix-cana-2020-au-burkina-faso/ |access-date=17 December 2024 |website=CultureCongo |language=fr-FR}}</ref> Ta biyo bayan guda ɗaya "Amour Invincible" akan 9 Disamba 2021 da "Oxygen" akan 31 Disamba 2022. <ref name=":102">{{Cite web |date=1 April 2023 |title=Barbara Kanam témoigne sa gratitude à Dieu dans son nouveau single "Uzima" |trans-title=Barbara Kanam Shows Gratitude to God in New Single "Uzima" |url=https://acp.cd/culture/barbara-kanam-temoigne-sa-gratitude-a-dieu-dans-son-nouveau-single-uzima/ |access-date=17 December 2024 |website=ACP |language=fr-FR}}</ref> <ref>{{Cite web |last= |first= |date=1 March 2023 |title=Oxygène: le tube de Barbara Kanam qui pulvérise ses records de vues sur YouTube |trans-title=Oxygène: Barbara Kanam's hit that smashes its viewing records on YouTube |url=https://mbote.cd/musiques/oxygene-le-tube-de-barbara-kanam-qui-pulverise-ses-records-de-vues-sur-youtube/128148/ |access-date=17 December 2024 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> A ranar 21 ga Fabrairu, 2023, ta fito da waƙar rumba ta Kongo mai suna "Consommation", wanda Kanam Music ya shirya kuma Virgin Music Africa ta rarraba, tare da faifan bidiyon kiɗan da ke nuna Kanam na rawa da shiga cikin wani yanayi na kusanci da wani mutum. <ref>{{Cite web |last= |first= |date=23 February 2023 |title="Consommation", le nouveau clip de Barbara Kanam est disponible |trans-title="Consommation", Barbara Kanam's new video is available |url=https://mbote.cd/musiques/consommation-le-nouveau-clip-de-barbara-kanam-est-disponible/127723/ |access-date=17 December 2024 |website=Mbote |language=fr-FR}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Mutombo |first=Onassis |date=18 December 2022 |title=La Diva Barbara Kanam sort deux singles, "Consommation" et "Oxygène" |trans-title=Diva Barbara Kanam releases two singles, "Consommation" and "Oxygène" |url=https://arts.cd/la-diva-barbara-kanam-sort-deux-singles-consommation-et-oxygene/ |access-date=17 December 2024 |website=Arts.cd |language=fr-FR}}</ref> A cikin makonni biyu, waƙar ta tara sama da ra'ayoyin [[YouTube]] miliyan ɗaya. <ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 March 2023 |title=Barbara Kanam réalise 1 million des vues sur YouTube avec le clip "Consommation" |trans-title=Barbara Kanam achieves 1 million views on YouTube with the clip "Consommation" |url=https://mbote.cd/musiques/barbara-kanam-realise-1-million-des-vues-sur-youtube-avec-le-clip-consommation/129057/ |access-date=17 December 2024 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> A ranar 5 ga Afrilu 2023, ta fito da waƙa mai jigo ta ruhaniya "Uzima" (Swahili don "rayuwa"), tana nuna godiya ga Allah, <ref name=":102" /> <ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 March 2023 |title=Barbara Kanam: Le nouveau single "Uzima" arrive très prochainement |trans-title=Barbara Kanam: The new single "Uzima" is coming very soon |url=https://mbote.cd/musiques/barbara-kanam-le-nouveau-single-uzima-arrive-tres-prochainement/129326/ |access-date=17 December 2024 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> kuma a ranar 25 ga Mayu, ta haɗu da Félix Wazekwa 's "Jalousie XL" daga kundin sa na biyu ''Article 23'' . <ref>{{Cite web |last= |first= |date=25 May 2023 |title=Felix Wazekwa dévoile le clip "Jalousie XL" en featuring avec Barbara Kanam |trans-title=Felix Wazekwa unveils the clip "Jalousie XL" featuring Barbara Kanam |url=https://mbote.cd/musiques/felix-wazekwa-ddevoile-le-clip-jalousie-xl-en-featuring-avec-barbara-kanam/134964/ |access-date=17 December 2024 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> A cikin Yuni 2023, Kanam ya fito da "Isolé", yana nuna [[Fabregas (mawaki)|Fabregas Le Métis Noir]], wanda Kanam Music ya shirya kuma Universal Music Africa da Virgin Music Africa suka rarraba. <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2 June 2023 |title=Barbara Kanam dévoile le titre "Isolée" en featuring avec Fabregas le Metis Noir |trans-title=Barbara Kanam unveils the title "Isolée" featuring Fabregas le Metis Noir |url=https://mbote.cd/musiques/barbara-kanam-ddevoile-le-titre-isolee-en-featuring-avec-fabregas-le-metis-noir/135741/ |access-date=17 December 2024 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref>
A ranar 23 ga Disamba 2023, Kanam ta fito da kundi na studio na biyar ''Transfiguration'', hadewar rumba na Kongo da ndombolo . <ref name=":4"/> <ref name=":8">{{Cite web |last= |first= |date=24 December 2023 |title=Découvrez la chanson "Réalité d'amour" de Barbara Kanam en featuring avec Ferre Gola |trans-title=Discover the song "Réalité d'amour" by Barbara Kanam featuring Ferre Gola |url=https://mbote.cd/musiques/decouvrez-la-chanson-realite-damour-de-barbara-kanam-en-featuring-avec-ferre-gola/151873/ |access-date=17 December 2024 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> <ref name=":9">{{Cite web |last= |first= |date=25 December 2023 |title=Barbara Kanam fait appel à Koffi Olomide dans la chanson "Me voici" |trans-title=Barbara Kanam calls on Koffi Olomide in the song "Me voici" |url=https://mbote.cd/musiques/barbara-kanam-fait-appel-a-koffi-olomide-dans-la-chanson-me-voici/152072/ |access-date=17 December 2024 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> Kanam Music ne ya samar da shi kuma an rarraba shi ta hanyar Universal Music Africa da Virgin Music Africa, kundin waƙa 14 ya haɗa da waƙar da ta gabata "Isolée" da haɗin gwiwa tare da Ferré Gola, Koffi Olomide, Héritier Watanabe, Fabregas Le Métis Noir, Roga Roga, Ariel Shaney, Mimie, da Coco Argentée . <ref name=":4" /> <ref>{{Cite web |last=Adjuvant |first=Kribios-Kauta |date=16 December 2023 |title=Transfiguration: Voici à quoi ressemble le nouvel album de Barbara Kanam |trans-title=Transfiguration: This is what Barbara Kanam's new album looks like |url=https://www.kribiosuniversal.com/post/transfiguration-voici-a-quoi-ressemble-le-nouvel-album-de-barbara-kanam |access-date=20 December 2024 |website=Kribios Universal |language=en-US}}</ref> <ref name=":8" /> <ref name=":9" />
== Talabijin da ayyukan siyasa ==
A cikin 2013, Kanam ya yi aiki a matsayin memba na kwamitin horarwa don nunin ''Mafi Kyau'' a Kinshasa. <ref name=":22">{{Cite web |last=Kribios-Kauta |first=Adjuvant |date=1 October 2022 |title=Guitariste, compositrice et chanteuse... 6 choses à savoir sur Barbara Kanam |trans-title=Guitarist, composer and singer... 6 things to know about Barbara Kanam |url=https://www.kribiosuniversal.com/post/guitariste-compositrice-et-chanteuse...-6-choses-a-savoir-sur-barbara-kanam |access-date=13 January 2025 |website=Kribios Universal |language=fr}}</ref> A shekara mai zuwa, ta halarci lokacin kaddamar da ''Talent Africa'' a [[Yamoussoukro]], Ivory Coast. <ref name=":22" />
A ranar 8 ga Yuli 2023, Shugaba [[Félix Tshisekedi|Félix Antoine Tshisekedi Tshilombo]], ya ba da wata doka ta nada Kanam a matsayin Babban Darakta (DG) na Asusun Tallafawa Al'adu (FPC). <ref name=":1"/> <ref name=":28"/> Kanam yana da alhakin kula da ingantawa da bunkasa fannin al'adu a cikin kasar. <ref name=":1" /> <ref name=":28" />
== Ayyukan agaji, aikin jin kai, da girmamawa ==
Kanam ta kafa gidauniyar Kanam, wadda ta ke jagoranta, a matsayin wani dandali na magance matsalolin da suka shafi karfafa mata da kuma [[Kare yara|kula da yara]] . <ref name=":22"/> <ref name=":24">{{Cite web |last=Ndungidi |first=Patrick |date=9 July 2019 |title=Barbara Kanam: "je me suis toujours proposé de promouvoir et défendre les droits des femmes" |trans-title=Barbara Kanam: "I have always proposed to promote and defend women's rights" |url=https://africanshapers.com/barbara-kanam-je-me-suis-toujours-proposee-de-promouvoir-et-defendre-les-droits-des-femmes/ |access-date=13 January 2025 |website=African Shapers |language=fr-FR}}</ref> Ita ce kuma majibincin kungiyar yaki da cutar daji ta yara (GFAOP). <ref name=":22" />
A cikin Oktoba 2012, ta ba da gudummawa ga aikin zaman lafiya - taken kiɗan "Dakata à la Guerre à l'Est!" alongside Innoss'B, Fally Ipupa, Papa Wemba, Tshala Muana, Simaro Lutumba, Félix Wazekwa, Bill Clinton Kalonji, Marie Misamu, Meje 30 (also known as MJ30), King Kester Emeneya, Koffi Olomide, JB Mpiana, Werrason Kuturu, da M'bilia Bel . <ref name=":25">{{Cite web |last=Mitari |first=Jean |date=26 November 2012 |title=La guerre à l'Est de la RDC : Les artistes congolais se mobilisent |trans-title=War in Eastern DRC: Congolese artists mobilize |url=https://www.jambonews.net/actualites/20121126-la-guerre-a-lest-de-la-rdc-les-artistes-congolais-se-mobilisent/ |access-date=13 January 2025 |website=Jambo News |language=fr-FR}}</ref> <ref>{{Cite web |date=6 March 2013 |title=Des chanteurs contre la guerre en RDC |trans-title=Singers against the war in the DRC |url=https://www.radiookapi.net/lu-sur-le-web/2013/03/06/des-chanteurs-contre-la-guerre-en-rdc-rfi |access-date=13 January 2025 |website=[[Radio Okapi]] |language=fr}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Bangré |first=Habibou |date=6 March 2013 |title=Des chanteurs contre la guerre en RDC |trans-title=Singers against the war in the DRC |url=https://musique.rfi.fr/actu-musique/musique-africaine/20130306-chanteurs-guerre-rdc-olomide-ipupa-papa-wamba |access-date=13 January 2025 |website=[[Radio France Internationale]] |language=fr}}</ref> Aikin, wanda Jakadan zaman lafiya Odiane Lokako da mataimakinsa Patrick Muyaya Katembwe suka shirya, sun yi Allah wadai da tawaye na Movement 23 ga Maris a Arewacin Kivu kuma ya ba da shawarar samar da zaman lafiya. <ref name=":22"/> <ref name=":25" /> A cikin 2013, Kanam ya haɗa kai da Asalfo akan wani aiki da ke da nufin inganta ilimi ga yara marasa galihu. <ref name=":22" /> A shekara ta gaba, ta shiga cikin shirin "Dakatar da cutar Ebola", tare da haɗin gwiwa tare da [[Tiken Jah Fakoly]], Amadou &amp; Mariam, Salif Keita, [[Oumou Sangaré]], Kandia Kouyaté, Mory Kanté, Sia Tolno, da raps Didier Awadi, Marcus, da Mokobé Traoré da yaki da cutar Ebola . <ref name=":132"/> <ref name=":142"/> A cikin 2019, an karrama ta da digiri na girmamawa daga Jami'ar Florida saboda gudummawar da ta bayar a cikin al'umma, ta zama mawaƙin Kongo tilo da ta sami wannan karramawar. <ref name=":26">{{Cite web |last=Kitsita |first=Jephthah |date=25 March 2019 |title=RDC: L'artiste Barbara Kanam élevée au rang de "docteur honoris Causa" |trans-title=DRC: Artist Barbara Kanam elevated to the rank of "doctor honoris causa" |url=https://7sur7.cd/rdc-lartiste-barbara-kanam-elevee-au-rang-de-docteur-honoris-causa |access-date=13 January 2025 |website=7sur7.cd |language=fr}}</ref> <ref name=":27">{{Cite web |last=Aloterembi |first=Daniel |date=25 March 2019 |title=L'artiste musicienne Barbara Kanam élevée au rang de 'docteur honoris causa' |trans-title=Musician Barbara Kanam awarded "honoris causa doctor" |url=https://www.mediacongo.net/article-actualite-49213_l_artiste_musicienne_barbara_kanam_elevee_au_rang_de_docteur_honoris_causa.html |access-date=13 January 2025 |website=Mediacongo.net |language=fr |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref> <ref>{{Cite web |date=25 March 2019 |title=RDC-Musique: Barbara Kanam élevée au rang de docteur honoris causa! |trans-title=DRC-Music: Barbara Kanam elevated to the rank of doctor honoris causa! |url=https://scooprdc.net/2019/03/25/rdc-musique-barbara-kanam-elevee-au-rang-de-docteur-honoris-causa/ |access-date=13 January 2025 |website=Scoop RDC |language=fr-FR}}</ref> Ta kuma sami digiri na girmamawa daga Observatoire Africain de la sanction positive et les valeurs de paix (OASP), tare da lakabin mace mai daraja. <ref name=":26" /> <ref name=":27" /> <ref>{{Cite web |date=27 March 2019 |title=La chanteuse Barbara Kanam "docteur honoris causa" de l'université de Floride aux Etats-Unis |trans-title=Singer Barbara Kanam awarded "honorary doctorate" by the University of Florida in the United States |url=https://www.latempete.info/?p=35144 |access-date=13 January 2025 |website=Latempete.info |language=fr-FR |archive-date=19 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250319120912/https://www.latempete.info/%3Fp%3D35144/ |url-status=dead }}</ref> A waccan shekarar, Chantal Safou, ministar jinsi, iyali, da yara, ta naɗa Kanam a matsayin Gwarzon Ƙarfafa yancin Mata. <ref name=":24"/> A cikin 2022, Hukumar Ci gaban Majalisar Dinkin Duniya (UNDP) ta nada ta a matsayin Jakadiyar Fatan Alheri don Inganta Ayyukan Yanayi a DRC. <ref>{{Cite web |date=23 May 2022 |title=Changement climatique: Barbara Kanam Mutund, ambassadrice du PNUD en RDC |trans-title=Climate change: Barbara Kanam Mutund, UNDP ambassador in the DRC |url=https://www.radiookapi.net/2022/05/26/emissions/magazine-un/changement-climatique-barbara-kanam-mutund-ambassadrice-du-pnud-en |access-date=14 January 2025 |website=[[Radio Okapi]] |language=fr}}</ref> <ref>{{Cite web |last= |date=27 March 2024 |title=Barbara Kanam Docteur Honoris Causa, Ambassadrice du PNUD: Voici le brillant parcours de celle qui va promouvoir la Culture Co |trans-title=Barbara Kanam Doctor Honoris Causa, UNDP Ambassador: Here is the brilliant career of the woman who will promote Congolese Culture |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Barbara_Kanam&action=edit&wvprov=sticky-header |access-date=13 January 2025 |website=Foxtime.cd |language=fr-FR}}</ref>
== Waƙoƙi ==
=== Albums ===
* ''Mokili'' (1999)
* ''Téti'' (2003)
* ''Karibu'' (2010)
* ''Zawadi'' (2015)
* ''Transfiguration'' (2023)
== Kyaututtuka da zaɓe ==
{| class="wikitable"
!Year
!Event
!Prize
!Recipient
!Result
!Ref.
|-
|2003
|Kora Awards
|Most Promising African Female Artist
|Herself
|{{Won}}
|
|-
|2004
|Kunde d'Or
|Best Female of Central Africa
|Herself
|{{Won}}
|
|-
|2004
|Tamani d'Or
|Best Female Hope
|Herself
|{{Won}}
|<ref>{{Cite web |last=Enyimo |first=Martin |last2=Nsimba |first2=Patou |date=15 November 2008 |title=Congo-Kinshasa: Barbara Kanam à Kinshasa pour réaliser des images de son prochain opus "Karibu" |trans-title=Congo-Kinshasa: Barbara Kanam in Kinshasa to take pictures of her next opus "Karibu" |url=https://fr.allafrica.com/stories/200811170466.html |access-date=17 December 2024 |website=[[Le Potentiel]] |language=fr |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref><ref name=":13">{{Cite web |date=9 June 2009 |title=Barbara Kanam et "Karibu" pour le 25 Juin |trans-title=Barbara Kanam and "Karibu" for June 25 |url=https://news.abidjan.net/articles/333272/barbara-kanam-et-karibu-pour-le-25-juin |access-date=17 December 2024 |website=News.abidjan.net |language=fr |publication-place=Abidjan, Ivory Coast}}</ref>
|-
|2005
|Black Music Awards
|Best Video
|"Bibi Madeleine: L'argent appelle l'argent" <small>(Awilo Longomba)</small>
|{{Won}}
|<ref name=":13" /><ref name=":12"/>
|-
|2005
|Black Music Awards
|Revelation of the Year
|Herself
|{{Won}}
|<ref name=":12" />
|-
|2010
|MTV Africa Music Awards
|Best Female
|Herself
|{{Nom}}
|<ref>{{Cite web |date=12 December 2013 |title=EXCLUSIVITÉ: Barbara Kanam '' La diva congolaise '', se confie… |trans-title=EXCLUSIVE: Barbara Kanam ''The Congolese diva'', confides... |url=https://www.ivoirebusiness.net/articles/exclusivit%C3%A9%C2%A0-barbara-kanam-%E2%80%98%E2%80%99-la-diva-congolaise-%E2%80%98%E2%80%99-se-confie%E2%80%A6 |access-date=17 December 2024 |website=Ivoirebusiness.net |language=fr }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
|2010
|Ndule Awards
|Best Female Voice of the Year
|Herself
|{{Won}}
|<ref name=":12" />
|-
|2010
|Ndule Awards
|Best Female Artist of the Diaspora
|Herself
|{{Won}}
|<ref name=":12" />
|-
|2010
|Okapi Awards
|Best Female Voice
|Herself
|{{Won}}
|<ref>{{Cite web |date=26 February 2010 |title=Ndule Awards: jour j-1 |url=https://www.radiookapi.net/en-bref/2010/02/26/ndule-awards-jour-j-1 |access-date=17 December 2024 |website=[[Radio Okapi]] |language=fr}}</ref>
|-
|2011
|Okapi Awards
|Best Female Artist
|Herself
|{{Won}}
|<ref name=":14"/><ref>{{Cite web |last=Kitsita |first=Jephthah |date=25 March 2019 |title=RDC: L'artiste Barbara Kanam élevée au rang de "docteur honoris Causa" |trans-title=DRC: Artist Barbara Kanam elevated to the rank of "doctor honoris causa" |url=https://7sur7.cd/rdc-lartiste-barbara-kanam-elevee-au-rang-de-docteur-honoris-causa |access-date=17 December 2024 |website=7sur7.cd |language=fr}}</ref>
|-
|2012
|Poro Awards
|Best Video
|"Jardin d'Amour"
|{{Won}}
|<ref>{{Cite web |last=Kianimi |first=Patrick |date=12 May 2012 |title=Poro Awards: Fally Ipupa et Barbara Kanam primés DakarMusique.com, la capitale de la musique sénégalaise |trans-title=Poro Awards: Fally Ipupa and Barbara Kanam awarded |url=https://dakarmusique.com/poro-awards-fally-ipupa-et-barbara-kanam-primes/page/2/?et_blog |access-date=17 December 2024 |website=DakarMusique.com |language=fr-FR }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
|2013
|Poro Awards
|Best Female Artist
|Herself
|{{Nom}}
|<ref>{{Cite web |last=Kianimi |first=Patrick |date=29 October 2013 |title=Poro Music Awards: Barbara Kanam, Werrason et Fally Ipupa nominés |trans-title=Poro Music Awards: Barbara Kanam, Werrason and Fally Ipupa nominated |url=https://www.lecourrierdekinshasa.com/node/4360 |access-date=17 December 2024 |website=Lecourrierdekinshasa.com |language=fr}}</ref>
|-
|2015
|Ndule Awards
|Best Female Voice
|Herself
|{{Won}}
|<ref>{{Cite web |last= |date=1 February 2016 |title=Barbara Kanam plébiscitée meilleure chanteuse, 2015 |trans-title=Barbara Kanam voted best singer, 2015 |url=https://culturecongo.com/barbara-kanam-plebiscitee-meilleure-chanteuse-2015/ |access-date=17 December 2024 |website=CultureCongo |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |last=Diala |first=Jordache |date=28 December 2015 |title=Congo-Kinshasa : 7ème édition Ndule awards – Voici les meilleurs de la musique congolaise en 2015 ! |trans-title=Congo-Kinshasa: 7th edition Ndule awards – Here are the best of Congolese music in 2015! |url=https://fr.allafrica.com/stories/201512281092.html |access-date=12 December 2023 |website=La Prospérité |language=fr |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref>
|-
|2016
|Afroca Music Awards
|Best Female Artist
|Herself
|{{Won}}
|<ref name=":14" />
|-
|2017
|Canal 2'Or
|Special Prize
|Herself
|{{Won}}
|<ref>{{Cite web |last=Ngon |first=Otric |date=5 March 2017 |title=Cameroun - Canal 2'Or acte 11: Voici la liste des vainqueurs de l'édition 2017, avec "Coller la petite" de Franko comme chanson de l'année |trans-title=Cameroon - Canal 2'Or act 11: Here is the list of winners of the 2017 edition, with "Coller la petite" by Franko as song of the year |url=https://www.cameroon-info.net/article/cameroun-canal-2or-acte-11-voici-la-liste-des-vainqueurs-de-ledition-2017-avec-283467.html |access-date=17 December 2024 |website=Cameroon-info.net |language=fr |publication-place=Yaoundé, Cameroon }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=5 March 2017 |title=Cameroun: Les grands vainqueurs du Canal 2'Or 2017 (résultat complet) |trans-title=Cameroon: The big winners of Canal 2'Or 2017 (complete results) |url=https://www.lebledparle.com/cameroun-les-grands-vainqueurs-du-canal-2-or-resultats-complets/ |access-date=17 December 2024 |website=Lebledparle |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=7 March 2017 |title=Ferre Gola et Barbara Kanam gagnants au Canal 2'or 2017 |trans-title=Ferre Gola and Barbara Kanam winners at Canal 2'or 2017 |url=https://mbote.cd/musiques/ferre-gola-barbara-kanam-gagnants-canal-2or-2017/4553/ |access-date=17 December 2024 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref><ref>{{Cite web |last=Diala |first=Jordache |date=13 March 2017 |title=Prix spécial Canal d'Or 2017: Barbara Kanam honorée au Cameroun! |trans-title=Canal d'Or Special Prize 2017: Barbara Kanam honored in Cameroon! |url=https://www.mediacongo.net/publireportage-reportage-24667_prix_special_canal_d_or_2017_barbara_kanam_honoree_au_cameroun.html |access-date=17 December 2024 |website=La Prospérité |language=fr |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref>
|-
|2018
|African Music Industry Awards
|Best Female Artist of Central Africa
|Herself
|{{Nom}}
|
|-
|2019
|Trophée Mwasi Ya Talo
|Honorary Award
|Herself
|{{Won}}
|<ref>{{Cite web |last=Nzumea |first=Dorcas |date=3 November 2019 |title=Congo-Kinshasa: "Mwasi Ya Talo" 1ère édition - L'agence SD Magistral remettra des trophées aux femmes de valeur |trans-title=Congo-Kinshasa: "Mwasi Ya Talo" 1st edition - SD Magistral agency will award trophies to women of value |url=https://fr.allafrica.com/stories/201911040373.html |access-date=17 December 2024 |website=La Prospérité |language=fr |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref><ref>{{Cite web |title=Trophée Mwasi Ya Talo 1ière Edition |url=https://sdmagistral.com/index.php/galeries/trophee-mwasi-ya-talo-1iere-edition |access-date=17 December 2024 |website=Sdmagistral.com |language=fr |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo |archive-date=19 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219193858/https://sdmagistral.com/index.php/galeries/trophee-mwasi-ya-talo-1iere-edition |url-status=dead }}</ref>
|-
|2020
|CANA
|Honorary Award
|Herself
|{{Won}}
|<ref>{{Cite web |last=Mpiutu |first=Miguel Jegou |date=19 December 2020 |title=Barbara Kanam reçoit le prix Cana 2020 |trans-title=Barbara Kanam receives the 2020 Cana Prize |url=https://mbote.cd/celebrites/barbara-kanam-recoit-le-prix-cana-2020/57386/ |access-date=17 December 2024 |website=Mbote |language=fr-FR |publication-place=Kinshasa, Democratic Republic of the Congo}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 December 2020 |title=Le prix "Cana 2020" décerné à l'artiste musicienne Barbara Kanam au Burkina Faso |trans-title=The "Cana 2020" prize awarded to the musical artist Barbara Kanam in Burkina Faso |url=https://acp.cd/culture/le-prix-cana-2020-decerne-a-lartiste-musicienne-barbara-kanam-au-burkina-faso/ |access-date=17 December 2024 |website=ACP |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mafuta |first=Masand |date=23 December 2020 |title=Musique: Barbara Kanam remporte le prix "Cana 2020" au Burkina Faso |trans-title=Music: Barbara Kanam wins the "Cana 2020" prize in Burkina Faso |url=https://culturecongo.com/musique-barbara-kanam-remporte-le-prix-cana-2020-au-burkina-faso/ |access-date=17 December 2024 |website=CultureCongo |language=fr-FR}}</ref>
|-
|2024
|Mundi Music Awards
|Best Choreographer Artist
|"Isolée" <small>(with</small> <small>[[Fabregas (mawaki)|Fabregas Le Métis Noir]])</small>
|{{Nom}}
|<ref name=":202">{{Cite web |date=2024 |title=Mundi Music Awards: WINNERS |url=https://www.mundimusicawards.com/winners |access-date=18 February 2025 |website=Mundi Music Awards |language=en |archive-date=16 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116200618/https://www.mundimusicawards.com/winners |url-status=dead }}</ref>
|}
== Magana ==
{{reflist|2}}
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* [http://barbarakanam.skyrock.com/ Barbara Kanam Skyrock Music Blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090707040047/http://barbarakanam.skyrock.com/ |date=2009-07-07 }}
* [https://web.archive.org/web/20100219074713/http://www.topvisages.net/entrevue/14-02-10.php TopVisages shafi]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1970]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
cw2i3i433gljjeib48gfeai3e376mla
Betty Hahn
0
98561
832913
769142
2026-05-09T08:05:10Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832913
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Betty Hahn''' (an haife shi a shekara ta 1940) yar wasan daukar hoto ce ta Ba'amurke wacce aka sani da yin aiki a madadin da matakan daukar hoto na farko. <ref name=":1">{{Cite web |last=Griffiths |first=Alan |title=Luminous-Lint – Photographer – Betty Hahn |url=http://www.luminous-lint.com/app/photographer/Betty__Hahn/ABCDEF/ |access-date=2017-03-28 |website=www.luminous-lint.com |language=en}}</ref> Ta kammala duka BFA (1963) da MFA (1966) a Jami'ar Indiana Bloomington . Da farko, Hahn ya yi aiki a cikin wasu hanyoyin fasaha masu girma biyu kafin ya mai da hankali kan ɗaukar hoto a makarantar digiri. <ref name=":0">{{Cite web |last=exhibit-E.com |title=Joseph Bellows Gallery – Betty Hahn – Biography |url=http://www.josephbellows.com/artists/betty-hahn/bio/ |access-date=2017-03-28 |website=www.josephbellows.com}}</ref> An san ta da kyau saboda gwajin da ta yi da hanyoyin ɗaukar hoto na gwaji waɗanda suka haɗa nau'ikan kafofin watsa labarai daban-daban. <ref name=":4">{{Cite web |title=Seasonal Rainbow Transition |url=http://americanhistory.si.edu/collections/search/object/nmah_1029734 |access-date=2017-03-28 |website=National Museum of American History}}</ref> Ta hanyar wuce gona da iri na ɗaukar hoto, Hahn ya kalubalanci mai kallo ba kawai don tantance abubuwan da ke cikin hoton ba, har ma don yin la'akari da abin hoton da kansa.
== Tarihin Rayuwa ==
An haifi Betty Hahn a ranar 11 ga Oktoban shekarar 1940, a Chicago, Illinois inda ita ma ta girma. <ref name=":1"/> Tana da shekara goma, wata inna ce ta ba Hahn kyamararta ta farko. Daga baya Hahn ya tafi kammala karatunsa daga Scecina Memorial Catholic High School. Ba da daɗewa ba, ta shiga Jami'ar Indiana tare da cikakken guraben karatu inda ta ci gaba da karatunta a Fine Arts, ta karɓi BFA dinta (1963) da MFA (1966). <ref name=":0"/> <ref name=":2">{{Cite web |title=IFPDA – Artist |url=http://www.ifpda.org/artist/968 |access-date=2017-03-28 |website=www.ifpda.org |archive-date=2017-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329050907/http://www.ifpda.org/artist/968 |url-status=dead }}</ref> A tsawon shekarunta na digiri na farko, ta mai da hankali kan zane da zane; duk da haka, yayin da ta shiga karatun digiri, ta yi aikin ɗaukar hoto. A cikin wannan muhimmin lokaci na ci gaba, Hahn ya yi karatu a ƙarƙashin ɗaya daga cikin sanannun malaman daukar hoto na lokacin, Henry Holmes Smith, wanda ya karfafa aikin Hahn a madadin hanyoyin. <ref name=":2" /> <ref>{{Cite web |title=Betty Hahn |url=http://www.fractionmagazine.com/betty-hahn |access-date=2017-03-28 |website=Fraction Magazine |language=en-US}}</ref>
Da zarar ta sauke karatu, Hahn ta koma Rochester inda ta koyar a Cibiyar Fasaha ta Rochester har zuwa shekarar 1975. Daga nan Hahn ta koma Albuquerque inda ta kasance farfesa a Jami'ar [[New Mexico]] har sai da ta yi ritaya a 1997. <ref name=":0"/>
== Aiki ==
Hahn an fi saninta da bincikenta na madadin hanyoyin daukar hoto, ta yin amfani da duka tsofaffin hanyoyin haɓaka duhu kamar gum-bichromate da cyanotypes, tare da sauran hanyoyin fasaha, gami da zanen hannu har ma da sakawa . An lura da ita a matsayin ɗaya daga cikin masu ɗaukar hoto na farko da suka samu nasarar haɗa irin wannan nau'ikan hanyoyin fasaha. <ref name=":2"/> <ref name=":1"/>
Hahn tana ƙarfafa mai kallo don yin zurfafa tunani ta hanyar ba kawai amfani da tsarin jiki daban-daban a cikin aikinta ba, har ma ta hanyar yawan ma'anoni a cikin hotunanta. A mafi yawan ayyukanta, Hahn ta haɗu da ban dariya da ban dariya yayin da take bincika ma'anar da aka samar ta hanyar haɗin kai. Wasu daga cikin kwafinta sun haɗa da ramukan sprocket na 35mm mara kyau, wanda ke nuni da asalin fim ɗin 35mm: amma ta hanyar canza launin hannu tare da fenti mai haske, ta jawo hankali ga cakudar fasaha tare da matsakaicin masana'antu.
Da zarar ta fara gwaji tare da tsarin gum-bichromate, Hahn ta fara dinka a cikin hotunanta. Buga akan zane da sauran yadudduka ya ba ta damar amfani da zaren don haskaka wasu sassan hoton. A cikin haɗa hotunanta tare da al'ada na al'ada, Hahn ta yi nasarar haɗa abubuwa na yau da kullun da na ra'ayi. Ba wai kawai ta yi magana da ayyuka na yau da kullum na rayuwar yau da kullum ba, har ma game da al'ada da al'ada. A cikin haskaka talakawa a cikin aikinta, Hahn tana ɗaukaka da kuma farfado da abin da ya ɓace a cikin ayyukan yau da kullun. Tufafin ya yi nuni da kasancewar mace, kamar yadda Hahn ya jadada batun mata na rashin sanin sana'ar hannun mata. Ƙaƙwalwarta sau da yawa yana jaddada furanni tare da girmansa uku, yana ƙara ra'ayin mace; Daga baya ta bi wannan a matsayin alama kuma ta sanya shi a cikin wasu jerin ta da yawa.
== Art da Feminism ==
A cikin aikinta, Hahn tana isar da saƙo mai ƙarfi game da mata da kayan ado . A bayyane yake a lokaci guda cewa aikin mata aikin allura ne, kuma ana yawan rage darajar aikinsu a matsayin sana'a duk lokacin da ya bambanta da aikin maza. <ref name=":5">{{Cite journal |last=Markowitz |first=Sally J. |date=1994-01-01 |title=The Distinction between Art and Craft |journal=Journal of Aesthetic Education |volume=28 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.2307/3333159 |jstor=3333159}}</ref> A lokacin da maza suka lulluɓe mata a cikin fasahar gargajiya, kamar zane-zane da sassaka, sau da yawa mata sun koma wasu hanyoyin sadarwa kamar kayan masaku. <ref>{{Cite web |title=Pathmakers: Women in Art, Craft, and Design, Midcentury and Today {{!}} National Museum of Women in the Arts |url=https://nmwa.org/press-room/press-releases/pathmakers-women-art-craft-and-design-midcentury-and-today |access-date=2017-04-25 |website=nmwa.org |language=en}}</ref>
An yi nuni da cewa aikin mata, musamman na sana’a, ba shi da wani fa’ida sosai a fannin fasaha, tunda ana ganin sana’a ce. <ref>{{Cite web |title=Brooklyn Museum: Women's Work |url=https://www.brooklynmuseum.org/eascfa/dinner_party/womens_work/ |access-date=2017-04-25 |website=www.brooklynmuseum.org }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tun da yake “fasaha da sana’a” galibi ba a haɗa su tare, a bayyane yake suna cikin rukuni ɗaya; duk da haka, akwai bambanci bayyananne. Shekaru 300, ana koya wa mata aikin allura ta hanyar al'ada da al'ada, kuma ba da gangan ba, inganta biyayya da halayen gida. Sakamakon haka, maimakon ɗaukar dinki a matsayin fasaha, mutane da yawa suna kallonsa a matsayin fasaha marar tunani, rashin asali. <ref name=":5"/> Akasin haka, ya fi a bayyane cewa hannun mace ya wuce abin da ba shi da hankali da daidaitawa, yana da hankali, tunani, haƙuri, juriya, da ƙarfi. Ta hanyar haɗa sutura da sutura, Betty Hahn ta tura masu sauraro su amince da aikin mata ba a matsayin sana'a ko al'ada ba, amma a matsayin ƙwararru, ƙirƙira kuma na musamman.
== nune-nunen ==
Sashen Tarihin Hoto a Cibiyar Smithsonian ya baje kolin ayyukan Hahn a cikin wani rukuni na nuni a cikin shekarun 1960 a matsayin wani ɓangare na ci gaba na nunin ayyukan mata masu ɗaukar hoto. Bayan haka an nuna aikinta a nune-nunen jigogi da yawa a Smithsonian .<ref name=":4"/>
Nunin solo na farko na Hahn wanda ke nuna aikinta shine a cikin shekarar 1973 a Witkin Gallery a [[New York (birni)|birnin New York]]. Bayan haka, ta sami tallafi da yawa daga National Endowment for Arts a shekarar 1974, 1978, da 1983 don ci gaba da aikinta na daukar hoto.<ref>{{Cite web |title=Betty Hahn – Bio |url=http://www.bettyhahn.com/page15302.htm |access-date=2017-03-28 |website=www.bettyhahn.com}}</ref>
An baje kolin fasahar Hahn a duk faɗin ƙasar kuma an nuna su a duk duniya a cikin gidajen tarihi waɗanda ke nuna matakan tarihi a Baltimore, Maryland (1972) da nunin hoto na yanayi a Osaka, [[Japan]] (1990). An nuna aikinta a Albuquerque Museum of Art and Art History (2017), Phoenix Art Museum (2015), da George Eastman House (2012, 2016). Ana gudanar da aikin Hahn a cikin masu tarawa masu zaman kansu, ɗakunan ajiya, da kuma a cikin ɗakunan kayan tarihi na dindindin, ciki har da San Francisco Museum of Modern Art, Cibiyar Hotunan Ƙirƙirar Ƙirƙirar Hotuna da Gidan Gida <ref>{{Cite web |title=Betty Hahn (American, 1940) |url=https://www.mutualart.com/Artist/BettyHahn/948773524C29D209/Biography |access-date=2017-03-28 |website=www.mutualart.com |language=en}}</ref>
=== nune-nunen ===
* 1996 – George Eastman House International Museum of Photography and film, Rochester, New York
* 1997 – A History of Women Photographers, Akron Art Museum
* 1997 – Eye of the Beholder, Photographs of the Avon Collection, International Center of Photography, Midtown, New York City
* 1998 – Passing Shots: A Travel Series, University of New Mexico Art Museum, Albuquerque, New Mexico
* 1998 – The City Series, Taos, Albuquerque, Santa Fe, Cedar Rapids Museum of Art, Cedar Rapids, Iowa
* 1999 – Photography Or Maybe Not, a Betty Hahn traveling retrospective, Mikhailovsky Palace, St. Petersburg, Russia
* 2000 – 20/20 Twentieth Century Photographic Acquisitions by 20 leading patrons, Museum of New Mexico, Museum of Fine Arts
* 2000 – Photography Or Maybe Not, a Betty Hahn traveling retrospective, Santa Fe de Granada, Spain
* 2001 – In the Eyes of the Beholder: Ten Photographers View Albuquerque, The University of New Mexico Hospital, Albuquerque, New Mexico
* 2002 – Sun Works Contemporary Alternative Photography, The Art Institute of Boston
* 2002 – Flowers from the Permanent Collection, The Albuquerque Museum, Albuquerque, New Mexico
* 2004 – 30th Anniversary Permanent Collection Exhibition, New Mexico State, University Art Gallery, Las Cruces, New Mexico
* 2005 – New Mexico State University Art Gallery, Las Cruces, New Mexico
* 2005 – Ace in the Hole, the legacy of Peter Walch, University Art Museum, University of New Mexico, Albuquerque, New Mexico
* 2006 – The collectible moment, Norton Simon museum, Pasadena, California
* 2006 – The Social Lens, University of Virginia Art Museum, Charlottesville, Virginia
* 2007 – Seeing Ourselves: Masterpieces of American Photography, A Traveling
* 2007 – Exhibition, George Eastman House, Rochester, New York
* 2008 – Flower Power: a Subversive Botanical, New Mexico Museum of Art, Santa Fe, New Mexico
* 2008 – Bernalillo County Arts Board Gallery, One Civic Plaza Northwest, Albuquerque, New Mexico
* 2008 – Giving Shelter 516 Arts Albuquerque, New Mexico (A Sister Exhibition to the Cradle Project)
* 2008 – Betty Hahn, Joyce Neimanas, and Judith Golden, Harwood Art Center Albuquerque, New Mexico
* 2009 – Through the Lens: Creating Santa Fe, Palace of the Governors, The New Mexico History Museum, Santa Fe, New Mexico
* 2009 – Altered Land: Photography in the 1970s, Sheldon Museum of Art, University of Nebraska, Lincoln, Nebraska
* 2010 – Sole Mates Cowboy Boots & Art, New Mexico Museum of Art
* 2010 – Rock Scissors Paper, Anderson Contemporary Arts, Albuquerque, New Mexico
* 2010 – Recollection 2010, Works from the Colorado Photographic Arts Center, The Central Library, Vida Ellison Gallery, Denver, Colorado
* 2012 – 60 From the 60's (an exhibit of influential photos from the 1960s) George Eastman House, Rochester, New York
* 2012 – Albuquerque Now-Fall and Albuquerque Now-Winter, The Albuquerque Museum of Art and History, Albuquerque, New Mexico
* 2013 – It's About Time: 14,000 Years of Art in New Mexico, The New Mexico Museum of Art, Albuquerque, New Mexico
* 2014 – Alternative Lineage – Honoring Betty Hahn; 5 Decades of Mentoring
* 2014 – Alternative Photographic Processes, Center for Photographic Art Carmel, California
* 2014 – Alternative Lineage, Northlight Gallery, Arizona State University, Tempe, Arizona
* 2014 – Transformational Imagemaking, Handmade Photography Since 1960
* 2014 – An Exhibition Curated by Robert Hirsch, CEPA Gallery, Buffalo, New York
* 2014 – Museum Project, dnj Gallery, Santa Monica, California
* 2014 – American Heritage Center and Art Museum, University of Wyoming, Laramie, Wyoming
* 2014 – Hubbard Museum of the American West, Ruidoso, New Mexico
* 2015 - One-Of-A-Kind, unique photographic objects from the Center of Creative Photography, University of Arizona, Tucson, Arizona
* 2015 – Unconfined – Empowering Women Through Art, African American Performing Arts Center, New Mexico Expo, Albuquerque, New Mexico
* 2015 – Visualizing Albuquerque: Art of Central New Mexico, Albuquerque Museum, Albuquerque, New Mexico
* 2015 – Healing ... For the Time Being, A mixed media exhibition in conjunction with On the Map: Albuquerque Art and Design, Jonathan Abrams Maryland
* 2015 – The AIPAD Photography Show, Represented by Joseph Bellows Gallery, New York, New York
* 2016 – Transformational Imagemaking, traveling exhibition March-16- April 16; Muhlenberg College, Allentown, Pennsylvania
* 2016 – Fall-Rochester Institute of Technology, Bevier Gallery, Rochester, New York
* 2016 – 60 from the 60's: Selections from the George Eastman Museum, At the Hyde Collection, Glens Falls, New York
* 2016 – Transcendent Photography Betty Hahn and Patrick Nagatani Albuquerque/Bernalillo County Government Center, One Civic Plaza, Albuquerque, New Mexico
* 2016 – Look Inside: New Photographic Acquisitions, University of Texas Ransom Center, Austin, Texas
* 2016 – Light Works: A Century of Great Photography, Muscarelle Museum of Art, The College of William and Mary, Williamsport, Virginia
* 2016 – After Modernism, Beyond the Medium, Museum of New Mexico Museum of Fine Arts, Santa Fe, New Mexico
* 2016 – A History of Photography, The George Eastman Museum, History of Photography Gallery, Rochester, New York
== Kyauta ==
* Kyautar Ƙasa ta Ƙungiyar Masu Hoton Fasaha, $25,000
* Kyautar Ƙasa ta Ƙungiyar Masu Hoton Fasaha, $10,000
* Majalisar Jihar New York don Fasaha $5,000
* Garner, Gretchen. ''Shaida mai ɓacewa: canji a cikin ɗaukar hoto na Amurka na ƙarni na ashirin'' . JHU Press, 2003.
* Harrison, Joan. "Launi a cikin tsari na danko-bichromate: Ƙwararren sirri na musamman." ''Tarihin Hotuna'' 17.4 (1993): shafi na 369-376.
== Manazarta ==
<references />
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* [https://learninglab.si.edu/collections/photographer-hahn-betty-nmahphc/TMf1fb5W6xauKCUg Betty Hahn tarin] a gidan tarihi na Smithsonian National Museum of American History
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1940]]
aokq1tvn2g1dqujhni6lgij1ag4ed0v
Beryl Agyekum
0
98678
832888
730394
2026-05-09T07:47:39Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832888
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Beryl Agyekum-Ayaaba''' 'yar ƙasar Ghana ce 'yar Ghana data kafaDigital Marketer, wacce ta kafa kuma Shugaba na Echo House Ghana Limited. <ref>{{Cite web |date=2016-04-29 |title=Legacy Girls College organises 'Time With Accomplished Ladies' |url=https://citifmonline.com/2016/04/legacy-girls-college-organises-time-accomplished-ladies/ |access-date=2021-03-19 |website=Citi 97.3 FM - Relevant Radio. Always |language=en-US |archive-date=2024-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240831113334/https://citifmonline.com/2016/04/legacy-girls-college-organises-time-accomplished-ladies/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=MESH Creative Confab 2018 – Hotels in Ghana |url=https://hotels.ghlisting.com/wtsevents/mesh-creative-confab-2018/ |access-date=2021-03-19 |language=en-US |archive-date=2020-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205113151/https://hotels.ghlisting.com/wtsevents/mesh-creative-confab-2018/ |url-status=dead }}</ref> A cikin shekarar 2019, an naɗa ta a matsayin wani ɓangare na Manyan Shugabannin Matasa 50 a Ghana ta hanyar YCEO & Avance Media. <ref>{{Cite web |date=2018-12-14 |title=CEO of Afro Arab Group Ranked Among 50 Young CEO'S In Ghana 2018 |url=https://www.pulse.com.gh/news/business/ceo-of-afro-arab-group-ranked-among-50-young-ceos-in-ghana-2018/tx47y1j |access-date=2021-03-19 |website=Pulse Ghana |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Acquah |first=Edward |date=2019-06-03 |title=Stonebwoy, Richie Mensah, Roberta Annan, others make 2019 Top 50 Young CEOs in Ghana |url=https://kasapafmonline.com/2019/06/stonebwoy-richie-mensah-roberta-annan-others-make-2019-top-50-young-ceos-in-ghana/ |access-date=2021-03-19 |website=Kasapa102.5FM |language=en-US |archive-date=2019-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190624143455/https://kasapafmonline.com/2019/06/stonebwoy-richie-mensah-roberta-annan-others-make-2019-top-50-young-ceos-in-ghana/ |url-status=dead }}</ref> An zaɓe ta kuma an ba ta lambar yabo ta Mata ta 2020 na Kyautar Matasa a Kyautar EMY Africa Awards karo na 5. <ref>{{Cite web |last=Sedode |first=Pilot |date=2021-03-06 |title=Beryl Agyekum: EchoHouse CEO Named In 3Music's Top 30 Women In Music List |url=https://kuulpeeps.com/2021/03/06/beryl-agyekum-echohouse-ceo-named-in-3musics-top-30-women-in-music-list/people |access-date=2021-03-19 |website=Kuulpeeps - Ghana Campus News and Lifestyle Site by Students |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=EMY Africa Awards 2019 nominees announced - Ghanamma |url=https://www.ghana-mma.com/2020/05/24/emy-africa-awards-2019-nominees-announced/ |access-date=2021-03-19 |language=en-US }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> A cikin watan Maris 2021, an zaɓe ta a cikin 30 'mafi tasiri' mata a cikin kiɗa na 3 Music Awards Brunch. <ref>{{Cite web |date=2021-03-05 |title=3Music Awards organisers name Top 30 Women in Music |url=https://citinewsroom.com/2021/03/3music-awards-organisers-name-top-30-women-in-music/ |access-date=2021-03-08 |website=Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2022-12-22 |title=BERYL AGYEKUM AYAABA {{!}} Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana |url=https://citinewsroom.com/2022/12/echohouse-ghana-limited-picks-6-awards-at-16th-aag-gong-gong-awards/beryl-agyekum-ayaaba/ |access-date=2025-03-11 |language=en-US}}</ref>
== Ilimi ==
Ta halarci [[Jami'ar Kimiyya da Fasaha ta Kwame Nkrumah]] inda ta kammala karatun digiri na biyu (MSc). a fannin Civil Engineering. <ref>{{Cite web |title=Beryl Agyekum-Ayaaba, Ghana,Those Who Inspire, Books, Inspiring |url=https://www.thosewhoinspire.com/meet-the-ip/beryl-agyekum-ayaaba/ |access-date=2021-03-19 |website=Those Who Inspire |language=en-US}}</ref>
== Aiki ==
A lokacin da take makaranta, ta fara sana'arta a matsayin mai sana'ar kere-kere. A lokacin KNUST ne Beryl ke sha'awar siyarwa da ba da labarai na musamman waɗanda galibi ke alaƙa da samfuran. <ref>{{Cite web |title=EchoHouse |url=https://www.theechohouse.com/our-team |access-date=2024-03-20 |website=www.theechohouse.com |archive-date=2024-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240320100011/https://www.theechohouse.com/our-team |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Cudjoe |first=Isaac |date=2024-09-27 |title=Spotlight series- September '24 ( EchoHouse Africa & Beryl Agyekum Ayaaba) |url=https://aag.com.gh/spotlight-series-september-24-echo-house-africa-beryl-agyekum-ayaaba/ |access-date=2025-03-11 |website=Advertising Association of Ghana |language=en}}</ref> Ta sayar da ba da labari game da kayayyaki. <ref>{{Cite web |last=Ababio |first=Jesse |date=2020-07-05 |title=Beryl Agyekum Ayaaba Wins Young Achiever(Female) Award At 5th EMY Africa Awards |url=https://kuulpeeps.com/2020/07/05/beryl-agyekum-ayaaba-wins-young-achieverfemale-award-at-5th-emy-africa-awards/trending/news |access-date=2021-03-19 |website=Kuulpeeps - Ghana Campus News and Lifestyle Site by Students |language=en-US}}</ref> Ta haɗa kai da kawarta don fara wata mujalla mai suna Echo Magazine a cikin shekarar 2008. A cikin shekarar 2013, mujallar ta zama cibiyar tallace-tallace ta kirkiro mai suna Echo House Ghana. Hukumarta ta yi aiki da kamfanoni da yawa kamar su Smirnoff, GNPC, Vodafone Ghana, Bankin Access, Guinness, ECG, [[Unilever]], KFC, Philips da [[Samsung]] da sauransu. <ref>{{Cite web |last=webmanager |date=2018-06-28 |title=How A Campus Business In Ghana Became A Valuable Asset To Global Brands |url=http://www.businessworldghana.com/business-started-ghanaian-students-campus-became-valuable-asset-global-brands/ |access-date=2021-03-19 |website=Business World Ghana |language=en-US |archive-date=2023-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231224160139/https://www.businessworldghana.com/business-started-ghanaian-students-campus-became-valuable-asset-global-brands/ |url-status=dead }}</ref> An san ta don ba da dama ga mawaƙa masu zuwa da kafa ta hanyar salon rayuwa da abubuwan kiɗa kamar ''Tidal Rave'' da ''Epilogo''. <ref>{{Cite web |title=Amaarae, Cina Soul, Gyakie, Adina, Theresa Ayoade, others named in 3Music Awards' Top 30 Women in Music list - MyJoyOnline.com |url=https://www.myjoyonline.com/amaarae-cina-soul-gyakie-adina-theresa-ayoade-others-named-in-3music-awards-top-30-women-in-music-list/ |access-date=2021-03-19 |website=MyJoyOnline. |language=en-US}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
Ta auri Bright Ayaaba wanda kuma shine COO na Gidan Echo. Sun yi aure a watan Fabrairun 2016 kuma suna da ɗa. <ref>{{Cite web |last=Debrah |first=Ameyaw |title=EchoHouse CEO, Beryl Agyekum-Ayaaba And Her Husband Welcome Their First Child - Ameyaw Debrah |url=https://ameyawdebrah.com/echohouse-ceo-beryl-agyekum-ayaaba-and-her-husband-welcome-their-first-child/ |access-date=2021-03-19 |language=en-US}}</ref>
== Nasara ==
* 2022 Avance Media and Young CEO Awards. <ref>{{Cite web |title=Avance Media {{!}} Beryl Agyekum-Ayaaba & Alhaji Salamu Amadu voted 2022 Young CEOs of the Year |url=https://avancemedia.org/beryl-agyekum-ayaaba-alhaji-salamu-amadu-voted-2022-young-ceos-of-the-year/ |access-date=2025-03-11 |language=en-US |archive-date=2025-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429040132/https://avancemedia.org/beryl-agyekum-ayaaba-alhaji-salamu-amadu-voted-2022-young-ceos-of-the-year/ |url-status=dead }}</ref>
* Kyautar Matasa ta 2020 a lambar yabo ta EMY ta Afirka ta 5 <ref>{{Cite web |last=Ababio |first=Jesse |date=2020-07-05 |title=Beryl Agyekum Ayaaba Wins Young Achiever(Female) Award At 5th EMY Africa Awards |url=https://kuulpeeps.com/2020/07/05/beryl-agyekum-ayaaba-wins-young-achieverfemale-award-at-5th-emy-africa-awards/trending/news |access-date=2021-10-12 |website=Kuulpeeps - Ghana Campus News and Lifestyle Site by Students |language=en-US}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
dgq0gn8exwzo0piwk6k66izairla94s
Becky Okorie
0
98815
832765
612270
2026-05-09T06:03:52Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832765
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Becky Ngozi Okorie''' 'yar wasan kwaikwayo ce ta Najeriya. Wadda akafi saninta da halin da ake ciki a cikin fim din ban tsoro na 1998 ''Karishika'' . <ref>{{Cite web |last=Tariemi |first=Oreoritse |date=20 January 2022 |title=7 CLASSIC NOLLYWOOD MOVIES TO BINGE WATCH THIS WEEKEND |url=https://guardian.ng/life/7-classic-nollywood-movies-to-binge-watch-this-weekend/ |access-date=20 March 2022 |website=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=O. Tayo |first=Ayomide |date=25 July 2018 |title=30 unforgettable Nollywood home videos you should watch |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/classics-30-unforgettable-nollywood-home-videos-you-should-watch/l554mlf |access-date=20 March 2022 |website=Pulse Nigeria |archive-date=23 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023222521/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/classics-30-unforgettable-nollywood-home-videos-you-should-watch/l554mlf |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Krings |first=Matthias |last2=Okome |first2=Onookome |date=27 May 2013 |title=Global Nollywood: The Transnational Dimensions of an African Video Film Industry |url=https://books.google.com/books?id=uTVlKirJmGgC |journal=African Expressive Cultures |publisher=Indiana University Press |pages=382 |isbn=9780253009425}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mmuojeke |first=Chinwendu |date=12 January 2022 |title=100 Old Nigerian Nollywood Movies We Should Totally Bring Back |url=https://buzznigeria.com/old-nollywood-movies/ |access-date=2023-12-17 |website=BuzzNigeria |language=en-US}}</ref>
== Bayanan da aka ambata ==
== Haɗin waje ==
* {{IMDb name|nm9751159|Becky Ngozi Okorie}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
forgyt31rof9rzlvftod9pnjqsdg58w
Arlene Slavin
0
100623
832611
707089
2026-05-08T19:16:45Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832611
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Arlene Slavin''' (an haife ta a shekara ta 1942, Brooklyn, New York ) [[Painting|mai zane]] ce, mai sassaƙa, kuma mai yin bugu wanda aikinta kuma ya haɗa da manyan kwamitocin fasaha na jama'a . Slavin ita ce a shekara ta 1977 ta samu Kyauta ta ƙasa.
== Rayuwa ta sirri da ilimi ==
An haifi Arlene Eisenberg a ranar 26 ga Oktoba, 1942, a Brooklyn, [[New York]], ga Sally da Louis Eisenberg.
Ta yi karatun [[Painting|zane-zane]] a Cooper Union School of Art and Architecture kuma ta sami digiri na farko na Fine Arts a shekarata 1964. Ta sami Masters of Fine Arts daga Cibiyar Pratt a 1967.
Slavin tana zaune kuma tana aiki a [[New York (birni)|Birnin New York]] da Wainscott, [[New York]] .
== Sana'a ==
Slavin tana ɗaukar tsarin horo da yawa ga aikinta. Mai zane-zane, mai yin bugu, da sculptor-ta ƙirƙiri ƙananan allon nadawa da kuma manyan kwamitocin jama'a masu yawa na waje.
=== Tsarin da kayan ado ===
A cikin shekara ta 1970s, Slavin ta ɓullo da tsarin grid na fensir diagonal wanda ya zama tushen tushen abubuwan da aka yi mata na geometric. Yin amfani da yadudduka na launuka masu shuɗi da aka saka a cikin grid ɗinta, ta zana manyan ayyuka masu yawa. Tasirin Slavin yana cikin fasahar da ba na yamma ba da suka haɗa da: allon naɗewa na Jafananci da shingen katako, ƙaramin ƙaramin Indiya, aikin tayal Islama, da mosaics na Byzantine. Ayyukan Slavin sun yi daidai da Motsi da Ƙwararren, Los Angeles, California, a cikin Daɗaɗɗa: Tsarin da Ado a Amurka Art, 1972-1985. <ref name=":0">{{Cite web |title=With Pleasure: Pattern and Decoration in American Art 1972–1985 |url=https://www.moca.org/exhibition/with-pleasure |access-date=2021-03-16 |website=www.moca.org}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Swartz |first=Anne |title=Pattern and Decoration: An Ideal Vision in American Art, 1975-1985 |url=https://hcommons.org/deposits/download/hc:17272/CONTENT/pd-catalogue-interior.pdf/ |journal=Hudson River Museum}}</ref>
[[Fayil:Arlene_Slavin-Pattern_and_Decoration_at_MOCA_.jpg|thumb| Arlene Slavin a Tare da Nishaɗi: Tsarin da Ado a cikin Art na Amurka, 1972-1985]]
=== Aikin jama'a ===
[[Fayil:Intersections_Sculpture_-8_.jpg|thumb| Ƙwaƙwalwa na Ƙaddamarwa na Ƙarfafawa na Ƙaƙwalwa na Ƙaƙwalwa na Ƙaƙwalwa na Ƙaƙwalwa ) 8 a Guild Hall, Arlene Slavin: Intersections, 2014]]
Kwamishinonin Fasaha na Jama'a na Slavin sun girma daga fuskarta da aka fentin ta. Da farko, ta gina allon farko ta hanyar amfani da takarda, kamar yadda masu zane-zanen allo na gargajiya na Japan suka yi. Daga baya allon amfani da itace. Koyaushe bincika sabbin kayan, Slavin ya juya zuwa karfe-yanke Laser. Karfe ya kasance cikakkiyar kayan don shinge na ado, ƙofofi da sassaka a cikin sararin jama'a mara tsaro. Har ila yau, ayyukanta na jama'a sun ƙunshi sassakakkun filayen iska na gilashi, da sassaka sassaka na kankare, shimfidar terrazzo, wurin zama na ƙarfe da fina-finan taga mai launi na polymer. [https://www.arleneslavin.com/]
Slavin ya haɓaka kuma ya shigar da ayyukan fasaha na Jama'a 28, gami da: [https://www.arleneslavin.com/public-commissions-2]
* 2006- Island Beach State Park, New Jersey, Ƙarfe Ƙarfe na Huta na Masunta [https://www.wescover.com/p/public-sculptures-by-arlene-slavin-at-fishermans-rest-facility-sculpture-berkeley-twp-nj--PSJl0UAG_f]
* 2004- Assunpink Wildlife Center, New Jersey, Shigar da Ƙarfe Sculptures [https://www.wescover.com/p/public-sculptures-by-arlene-slavin-at-assunpink-wildlife-preserve-nj--PByLeCIRfdf]
* 2002- Chapel Hill Public Art Commission, North Carolina, Bakin Karfe Art Benches
* 2003- Tashar tashar Hoboken, NJ Transit, Gilashin Gilashin Gilashin Fasalin Gilashi 8
* 2001- Haikali Isra'ila, Ridgewood, New Jersey, Fuskar bangon bango-Mai ba da gudummawa
* 2000- Forest City Ratner, Brooklyn, New York, Ƙofar Ornamental & Fences, Hardy Holzman Pfeiffer Associates
* 2000- Gida & Asibitin Ibrananci, West Hartford, Connecticut, <u>Bishiyar Tunawa</u>, Fantin bangon bango
* 1999- North Carolina Zoological Park, Asheboro, North Carolina, 4 Manya-manyan Shiga Sikelin Karfe Sculptures
* 1999- tashar Middletown, NJ Transit, <u>Weathervanes</u>, Kayayyakin shinge
* 1999- Kwalejin Richard Stockon na New Jersey, Ƙofar Ƙofar Ƙofar Ƙofar da Ƙofar Terrazzo
* 1999- PS 87 Filin Wasa, New York, 3 Kankare Sculptures na Buffalo & Ƙwallon Ƙawance
* 1999- Tashar Parkty State Park, NJ Transit Paving Insert, Gilashin Etched, Wurin zama, Ƙofar Bishiya & Saka Platform
* 1998- Ikilisiya Tifereth Jacob, California, <u>Bishiyar Rayuwa</u>, Fantin Ƙarfe, Alamun
* 1998- Fort Tryon Park, New York, Karfe Art Panel & Ƙofofin 7
* 1998- J Hood Wright Park, New York, Gates, Fences, Guardrails & Paving Inserts
* 1996- Cibiyar Jama'ar Yahudawa ta Staten Island, <u>Bishiyar Rayuwa</u>, Alamun Fantin bangon bango
* 1995- PS 130 (Makarantar DeSoto), New York, Railings, Babban Matakai da Tsarin bangon Karfe/Ƙungiyar Zane ta Memba
* 1991- Henry Street Settlement, New York, Karfe Fence don Lambun sassaƙaƙƙe/Ƙungiyar Ƙirar Memba
* 1989- Birnin New York Parks da Recreation, Central Park, New York, Karfe Bear Sculpture/ Bench, Grant
* 1989- Cathedral na St. John the Divine, New York, <u>Cathedral Bestiary</u>, Karfe Gates
* 1986- Cibiyar Asibitin Bellevue, New York, Sashen Kula da Lafiyar Yara, Mural
* 1983- Gidan kayan tarihi na Hudson River, New York, Gidan kayan gargajiya, <u>Hudson River Trilogy,</u> Masu Rarraba Daki Uku
* 1983- Makarantar Magunguna ta Albert Einstein, New York, Wurin Wuta na Asibiti, Mural
* 1983- Asusun Fasaha na Jama'a, New York, <u>Pool na Chelsea</u>, Mural
== Kyaututtuka da karramawa ==
* 1991- Taimakon Gidauniyar Ƙofar Gates don Ƙofofin Ado a Mazaunan Titin Henry
* 1977- Bayar da Kyauta ta Ƙasa don Kyautar Fasaha a Buga
== nune-nunen ==
Slavin ya sami nau'ikan solo da nunin rukuni. An baje kolin ayyukanta a cikin Whitney Biennial da sauran gidajen tarihi da gidajen tarihi tun 1970s. A cikin 2015, ta shigar da sassaka guda shida a Pratt Sculpture Park, Brooklyn, New York. <ref>{{Cite web |title=Pratt Sculpture Park |url=https://www.arleneslavin.com/pratt |access-date=2021-04-10 |website=Arlene Slavin |language=en-US}}</ref> Gidan kayan tarihi na Bronx ya nuna jerin abubuwan sassaka nata a cikin 2017. <ref>{{Cite web |title=Arlene Slavin: Intersections - Exhibitions - The Bronx Museum of the Arts |url=http://www.bronxmuseum.org/exhibitions/arlene-slavin-intersections |access-date=2021-04-02 |website=www.bronxmuseum.org |archive-date=2018-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181118200301/http://www.bronxmuseum.org/exhibitions/arlene-slavin-intersections |url-status=dead }}</ref> An nuna ta kwanan nan a Museum of Contemporary Art, Los Angeles, California, a cikin Dadi: Tsarin da Ado a cikin Art American, 1972-1985. <ref name=":0"/>
== Grant panel ==
* 1996- Kashi na NYC na Fasaha/ Fasahar Jama'a- Kotun Koli ta Queens
* 1978- Ayyukan Ƙirƙirar Ƙirƙirar Ƙirƙirar Ƙirƙirar Jiha ta NY
== Tari ==
Ayyukanta suna cikin gidajen tarihi daban-daban da tarin jama'a, gami da:
* Metropolitan Museum of Art, New York, NY
* Gidan kayan tarihi na Brooklyn, Brooklyn, NY <ref>{{Cite web |title=Brooklyn Museum |url=https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/103911 |access-date=2021-04-02 |website=www.brooklynmuseum.org }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Brooklyn Museum |url=https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/103912 |access-date=2021-04-02 |website=www.brooklynmuseum.org }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* Fogg Art Museum, [[Jami'ar Harvard]], Cambridge, MA
* Allen Memorial Art Museum, Oberlin, OH
* Jami'ar California, Berkeley Art Gallery, Berkeley, CA
* Cibiyar Smithsonian, Washington DC
* Norton Museum of Art, Palm Beach, FL
* Gidan kayan tarihi na Portland, Portland, KO
* Neuberger Museum of Art, Sayi, NY
* Heckscher Museum of Art, Yonkers, NY
* Hudson River Museum, Yonkers, NY
* Harry N. Abrams Family Collection, NY
* Gidan kayan tarihi na Jami'ar Radford, Radford, VA
* Jami'ar Colorado, Colorado Springs, CO
* Colby College Museum of Art, Waterville, ME
* Makarantar Art Skowhegan, ME
* Albert Einstein College of Medicine, Bronx, NY
* Cincinnati Museum of Art, Cincinnati, OH
* Guild Hall na Gabashin Hampton, Gabashin Hampton, NY <ref>{{Cite web |title=Guild Hall |url=https://www.arleneslavin.com/guild-hall |access-date=2021-04-02 |website=Arlene Slavin |language=en-US}}</ref>
* Orlando Museum of Art, Orlando, FL
* New York Health and Hospital Corporation NY
* Jami'ar City ta New York, NY
* Ma'aikatar Wuta da Nishaɗi ta NYC, NY
* Chase Bank, NY
* NJ Transit, NJ
* Jami'ar Stockton, Galloway, NJ
== Manazarta ==
{{Reflist|colwidth=30em}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1942]]
9npug9vds0dx2dua9ihay21c0suq52g
Blaxit
0
101048
833018
711775
2026-05-09T10:58:14Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
833018
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
[[Fayil:Blaxit-logo.png|thumb|Alamar da ba ta hukuma ba ta ƙungiyar Blaxit]]
'''Blaxit''' ƙungiya ce ta zamantakewa wacce ke inganta dawo da Baƙar fata / 'yan [[Afirka]] na Amirka daga [[Tarayyar Amurka|Amurka]] da [[Turai]] zuwa Afirka.Kalmar yanzu ta haɗa da duk mutanen da ke da al'adun Afirka waɗanda ke son ƙaura zuwa Afirka saboda dalilai da yawa, gami da sabbin damar ci gaban tattalin arziki da dalilai na al'adu. Haɗe da ƙasashen Afirka waɗanda yanzu ke neman samun ƙwararrun ƙwararrun ƙaura, an kafa ƙungiya mai girma, tare da shugaban Ghana [[Nana Akufo-Addo]] ya bayyana cewa 2019 ita ce "[[Shekarar Dawowa, Ghana 2019|Shekarar Komawa]]" kuma daidai da sanarwarsa, ya sauƙaƙa ƙaura zuwa Ghana ga membobin al'ummomin Afirka.<ref name=":1">{{Cite web |title=Silence is Not an Option |url=https://www.cnn.com/audio/podcasts/don-lemon-silence-is-not-an-option |access-date=October 29, 2020 |website=CNN}}</ref>
Kasashe irin su [[Saliyo]], [[Ruwanda|Rwanda]], [[Benin]], [[Ghana]], da [[Zambiya|Zambia]] yanzu suna ba da 'yan ƙasa ga mutanen da suka fito daga Afirka waɗanda ke son da'awar zama ƙasa.<ref>{{Cite web |last=Adebayo |first=Bukola |date=November 29, 2019 |title=Ghana makes 126 people from the diaspora citizen as part of Year of Return celebrations |url=https://edition.cnn.com/2019/11/29/africa/ghana-foreign-nationals-citizenship/index.html |access-date=August 27, 2024 |website=CNN |language=en}}</ref> Benin tana motsawa don ba da 'yan ƙasa ga duk wanda zai iya tabbatar da asalin su ga [[Afirka]].<ref>{{Cite journal |last=Mangin |first=Paul-Emile |last2=Luhan |first2=Wolfgang |date=March 11, 2024 |title=Non-willigness to lead and social preference |url=http://dx.doi.org/10.1257/rct.13041 |doi=10.1257/rct.13041 |url-access=subscription |access-date=June 10, 2024}}</ref> Tare da sabon ci gaban tattalin arziki na yankin, ƙasashen Afirka yanzu suna aiki don samun saka hannun jari da ƙwararrun ma'aikata daga mutanen da suka fito daga Afirka da 'yan Afirka da suka yi hijira. Gwamnan bankin tsakiya na [[Itofiya|Habasha]] Mamo Mihretu ya yi kira ga jama'ar Habasha da su shiga cikin sabbin damar da aka samu ta hanyar sake fasalin tattalin arziki a Habasha don amfana da kansu da ƙasarsu.<ref name=":4">{{Cite web |title=Ethiopia Invites The Diaspora To Seize New Economic Opportunities |url=https://ebc.et/english/newsdetails.aspx?newsid=8167 |access-date=December 14, 2024 |website=ebc.et |archive-date=February 22, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222012654/https://ebc.et/english/newsdetails.aspx?newsid=8167 |url-status=dead }}</ref>
Tare da sanannun mutane na al'adun Afirka kamar [[Idris Elba]] suna komawa Afirka don ƙirƙirar 'Zollywood', <ref>{{Cite web |date=October 22, 2024 |title=Idris Elba: Why I'm planning a move to Africa |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c98yz7pxrlko |access-date=October 30, 2024 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> [[Akon]] yana ƙirƙirar birni nasa a Senegal da ake kira 'Akon City', <ref>{{Cite web |last=Vera |first=Amir |date=January 14, 2020 |title=Akon created his own city in Senegal called ‘Akon City’ |url=https://www.cnn.com/travel/article/akon-city-senegal-trnd/index.html |access-date=October 28, 2024 |website=CNN |language=en}}</ref> kuma Ludacris yana samun 'yancin Gabonese, <ref>{{Cite web |last=Digital |first=Standard |title=14 African- American celebrities who are trooping back to Africa |url=https://www.standardmedia.co.ke/entertainment/swimming/article/2001355983/14-african-american-celebrities-who-are-trooping-back-to-africa |access-date=October 29, 2024 |website=Standard Entertainment |language=en}}</ref> ƙungiyar tana samun sabon saka hannun jari tare da ra'ayin sanya Afirka nahiya mai tasowa.
Kalmar Blaxit an kirkireshi ne bayan Brexit ta hanyar masanin kimiyya, ɗan jarida, da kuma mai ba da shawara kan haƙƙin ɗan adam Dr. [[Ulysses Burley]] III. Kalmar ta haɗu da Black da Exit don samar da Blaxit kamar yadda Brexit ya bayyana fitowar Burtaniya daga [[Tarayyar Turai]].<ref name=":5">{{Cite web |title=About |url=http://www.ubthecure.com/about/ |access-date=June 14, 2021 |website=Ulysses Burley III |language=en-US}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |title=Disheartened By Racial Violence In U.S., Inspired By Brexit, He Pondered A 'Blaxit' |url=https://www.npr.org/2016/07/17/486359426/disheartened-by-racial-violence-in-u-s-inspired-by-brexit-he-pondered-a-blaxit |access-date=October 29, 2020 |website=NPR.org |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Hjeld |first=Kim |title='I'm leaving, and I'm just not coming back': Fed up with racism, Black people head overseas |url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2020/06/26/blaxit-black-people-leave-uk-escape-racism-build-lives-abroad/3234129001/ |access-date=October 29, 2020 |website=USA TODAY |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sewing |first=Joy |date=October 23, 2020 |title=Joy Sewing: Black Americans, fed up with racism, move abroad as 'Blaxit' trends |url=https://www.houstonchronicle.com/life/article/Black-Americans-fed-up-with-racism-move-abroad-15669032.php |access-date=October 29, 2020 |website=HoustonChronicle.com |language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Savali |first=Kristen West |date=January 26, 2020 |title=Is Moving To Another Country The Answer? |url=https://www.essence.com/news/is-blaxit-for-you/ |archive-url= |archive-date= |access-date=October 29, 2020 |website=Essence |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Oshindoro |first=Michael |date=February 22, 2019 |title=Blaxit and the Romanticization of Africa |url=https://scholarworks.bgsu.edu/bic/2019/005/7 |journal=Black Issues Conference}}</ref>
== Tarihi ==
An kafa al'ummar Laberiya ne don mayar da martani ga wariyar launin fata wanda ya 'yantar da 'yancin' yan fata a cikin shekarun 1820. [1] Masanin tarihi Kevin K. Gaines ya ce kusan 15,000 'yanci da' yanci na Amurka sun yi hijira tsakanin shekarun 1820 da lokacin yakin basasa da bayan haka.[1] Sauran Baƙar fata Amurkawa sun yi hijira zuwa Kanada, wanda ya kasance "hasken 'yanci" ga Baƙar fata Amirkawa daga lokacin Yakin Juyin Juya Halin (duba: Black Loyalists), tare da daruruwan bayi masu gudu da suka yi hijira a shekara ta 1830 kuma mafi yawa suna ƙaura bayan sashi na 1850 na Dokar Bautar Fugitive . [1] Shahararren abolitionist Mary Ann Shadd ta yi hijira zuwa Kanada kuma ta karfafa wasu 'yan Afirka na Afirka su yi hijira
[[File:Monument_Dakar_IMG_5008a.jpg|thumb|Abin tunawa na Renaissance na Afirka]]
A farkon shekarun 1900, yawancin 'yan wasan kwaikwayo na baki, masu zane-zane da marubuta sun yi hijira zuwa Turai, a cikin ƙoƙari na neman damar da ba ta wanzu a Amurka ba.<ref name=":1"/> [[Ira Aldridge]] ya bi aikinsa na wasan kwaikwayo a Turai saboda yana da iyakantaccen dama a Amurka.<ref name=":1" />
A lokacin yakin duniya na farko, lokacin da yawancin baƙar fata na Amurka suka fuskanci rayuwa a wasu ƙasashe a karon farko, da yawa daga cikinsu sun yanke shawarar kasancewa a Faransa, a cewar Gaines "inda aka bi da su da girmamawa. " <ref name=":1"/> Gaines ya ce wannan gogewar ta haifar da kirkirar al'ummar Afirka ta Afirka a Paris da sauran manyan biranen Faransa. A wannan lokacin James Reese Turai ne ya gabatar da kiɗa na Jazz a Faransa, wanda ya jagoranci ƙungiyar soja ta Harlem Hellfighters.<ref name=":1" /> Josephine Baker ta sami karbuwa a birnin Paris kuma daga baya ta zama 'yar ƙasar Faransa.<ref name=":1" /> James Baldwin ya bayyana kwarewarsa a Paris, ya bambanta su da waɗanda ke Amurka.<ref name=":1" /> Richard Wright ya kuma koma Paris, kuma Langston Hughes ya zauna a London na ɗan lokaci.<ref name=":0"/> [[Nina Simone]] ta zauna a Faransa da kasashe da yawa na Afirka.<ref name=":0" /> Paul Robeson ya ba da shaida ga Kwamitin Majalisar kan Ayyukan da ba na Amurka ba ta hanyar bayyana cewa a Rasha, "Na ji a karo na farko kamar cikakken mutum".<ref name=":0" />
Bayan [[Yaƙin Duniya na II]], lokacin da [[Ghana]] ta zama ƙasar Afirka ta farko da ta mallaki Sahara don samun 'yancin kai a shekara ta 1957, ƙasar ta zama mai kyau ga baƙar fata na Amurka waɗanda ke son ziyartar ta don dalilai na tafiya da ƙaura.<ref name=":1"/> [[Maya Angelou]] da [[W. E. B. Du Bois|W.E.B. Dubois]] sun koma can.<ref name=":1" />
[[Fayil:Flag_of_the_UNIA.svg|thumb|Tutar Pan-Afirka]]
Yunkurin [[Pan-Africanism]], wanda ya fara a shekara ta 1897, ya girma a cikin shekarun 1950 bayan mulkin mallaka a matsayin motsi wanda ke da niyyar ƙarfafawa da ƙarfafa alaƙar hadin kai tsakanin 'yan asalin Afirka. Tunanin Pan-Afirka ya rinjayi kafa kungiyar hadin kan Afirka (yanzu [[Tarayyar Afrika|Tarayyar Afirka]]) a 1963. Ɗaya daga cikin manyan burin da Tarayyar Afirka ta kafa don nahiyar a cikin karni na 21 shine inganta ci gaban tattalin arziki na dogon lokaci. An dauki manyan matakai don magance wannan batun musamman tare da kirkirar [[Yankin Kasuwancin Nahiyar Afrika|Yarjejeniyar Ciniki ta Afirka]] (AfCFTA).
A cikin 2019, shugaban kasar Ghana [[Nana Akufo-Addo]] ya bayyana cewa 2019 shine "[[Shekarar Dawowa, Ghana 2019|Shekarar Komawa]]" kuma daidai da sanarwarsa, ya sauƙaƙa ƙaura zuwa Ghana ga membobin al'ummomin Afirka.<ref name=":1"/> A watan Yunin 2020, Ministan Yawon Bude Ido na Ghana [[Barbara Oteng Gyasi]] ta karfafa wa 'yan baƙar fata Amurkawa su yi hijira, tana cewa "Afirka tana jiran ku".<ref name=":1" />
[[Saliyo]] ta kafa hanyar zama 'yan kasa ga membobin al'ummomin Afirka. Tare da taimakon gwaje-gwaje na DNA, wannan hanyar zuwa zama ɗan ƙasa tana bawa mutanen da ke da Al'adun Afirka damar komawa Afirka. Masanin ilimin kwayoyin halitta Rick Kittles da Gina Page suna taimaka wa iyalai su hada abubuwan da suka ɓace ta hanyar kakannin Afirka, suna taimaka wa zuriyar bayi sama da miliyan ɗaya su warware asirin al'adun Afirka.<ref>{{Cite web |date=February 16, 2024 |title=Partners in time: Reconnecting African Americans with their tribes of origin |url=https://www.un.org/africarenewal/magazine/february-2024/partners-time-reconnecting-african-americans-their-tribes-origin |access-date=December 3, 2024 |website=Africa Renewal |language=en}}</ref>
[[Fayil:African-American_Ancestry_Visualized.png|thumb|248x248px|Tsohon Afirka-Amurka da aka gani]]
'Yan majalisa na [[Benin]] suna kimanta wani tsari na ba da' yan ƙasa ta hanyar zuriya ga zuriyar' yan Afirka a duk faɗin duniya. Don samun 'yancin Benin, za a buƙaci masu neman su ba da shaidar al'adun su na Afirka ta hanyar takardun hukuma, shaidu masu tabbatarwa, ko gwajin DNA. Za a ba da izinin mutane masu cancanta fasfo na Benin na shekaru uku a matsayin mataki na farko a cikin tsarin amincewa, yana ba da damar yin amfani da biza ba tare da izini ba zuwa wurare 63 a duk duniya.<ref>{{Cite web |last=Ikani |first=John |date=May 20, 2024 |title=Benin Considers Citizenship For Descendants Of Enslaved Africans |url=https://www.theheritagetimes.com/benin-considers-citizenship-for-descendants-of-enslaved-africans/ |access-date=June 14, 2024 |website=Heritage Times |language=en-US}}</ref>
[[Ghana]] ta yi tarihi a watan Nuwamba na shekara ta 2024 yayin da ta ba da izinin zama ɗan ƙasa ga mutane 524, da yawa daga Amurka ne.<ref>{{Cite web |last=Armstrong |first=Jenice |date=November 26, 2024 |title=Ghana made history last week as it granted citizenship to 524 people — some of them Philadelphians {{!}} Jenice Armstrong |url=https://www.inquirer.com/opinion/ghana-black-american-expat-dual-citizenship-20241126.html |access-date=November 28, 2024 |website=www.inquirer.com |language=en}}</ref> Tare da Donald Trump ya lashe wa'adi na biyu a matsayin Shugaban Amurka a 2024, yanzu akwai karuwar motsi na [[Afirkawan Amurka|Baƙar fata na Amurka]] da ke neman komawa Afirka saboda sauye-sauyen halayen a Amurka, da kuma amfana daga karuwar sabbin damar tattalin arziki na Afirka.<ref>{{Cite web |last=PhillyInquirer |date=November 23, 2024 |title=Ghana wants Black Americans to ‘come home.’ Many are accepting the invitation. I went to find out why. |url=https://headtopics.com/us/ghana-wants-black-americans-to-come-home-many-are-62366810 |access-date=November 28, 2024 |website=Head Topics |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Ghana ta zama kasa ta biyar a Afirka da ta aiwatar da tafiye-tafiye ba tare da biza ba ga 'yan Afirka. Shugaba Nana Akufo-Addo ya ba da izinin zartarwa don cikakkiyar manufofin tafiye-tafiye ba tare da biza ba a ranar Laraba, 18 ga Disamba, 2024. Manufar, wacce aka shirya don fara aiki a farkon 2025, za ta sanya Ghana kasa ta biyar a Afirka da za ta bude iyakokinta ga duk masu rike da fasfo na Afirka don tabbatar da hadin kan yanki. Shirin shiri ne na shekaru 10 da gwamnatin Ghana ta kaddamar don bunkasa yawon bude ido, karfafa dawowar 'yan Afirka da Ghana da ke zaune a kasashen waje, da kuma karfafa alakar tattalin arziki tare da diaspora.<ref>{{Cite web |last=Ekanem |first=Solomon |date=December 26, 2024 |title=Ghana becomes 5th African country to implement visa-free travel for Africans |url=https://africa.businessinsider.com/local/lifestyle/ghana-becomes-5th-african-country-to-implement-visa-free-travel-for-africans/4rk8xbt |access-date=December 30, 2024 |website=Business Insider Africa |language=en}}</ref>
A cikin 2024 yawon bude ido na Afirka ya sake komawa zuwa matakan kafin annobar, nahiyar ta ga karuwar kashi 7% a cikin isowa a cikin 2024 idan aka kwatanta da 2019.<ref name=":6">{{Cite web |title=Africa's tourism rebounds to pre-pandemic levels - UN - TRT Afrika |url=https://trtafrika.com/lifestyle/africas-tourism-rebounds-to-pre-pandemic-levels-un-18256632 |access-date=January 25, 2025 |website=trtafrika.com |language=en}}</ref> An ƙaddamar da matakin aiki na Yankin Ciniki na Afirka a wani bikin da ya haɗa da "kira mai daraja" tare da ƙasashe 27 da suka tabbatar da kayan aikin AfCFTA.<ref name=":7">{{Cite web |title=Operational Phase Of The African Continental Free Trade Area Launched {{!}} African Union |url=https://au.int/en/articles/operational-phase-african-continental-free-trade-area-launched |access-date=January 25, 2025 |website=au.int |archive-date=February 6, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206210258/https://au.int/en/articles/operational-phase-african-continental-free-trade-area-launched |url-status=dead }}</ref>
An ba da alamar kiɗa ta Amurka Stevie Wonder 'yan asalin Ghana a ziyarar [[Accra]], babban birnin Ghana, a watan Mayu 2024. Shugaban kasar, [[Nana Akufo-Addo]], ya yaba da kwarewarsa da alakarsa da Afirka. "Ta hanyar ba shi 'yancin Ghana, ba wai kawai mun amince da babban baiwarsa da nasarorin da ya samu ba, har ma mun amince da zurfin alakarsa da nahiyar Afirka". Akalla baƙar fata 1,500 sun koma [[Ghana]] tun daga shekarar 2019.<ref>{{Cite web |date=September 7, 2022 |title=‘This is where I should be’: 1,500 Black Americans make Ghana their new home |url=https://theworld.org/stories/2022/09/07/where-i-should-be-1500-black-americans-make-ghana-their-new-home |access-date=November 6, 2024 |website=The World from PRX |language=en}}</ref>
== Dalilai ==
''USA Today'' ta ce "Baƙi bakar fata na Amurka, kamar masu hijira daga kowane irin launi da kabila, suna barin Amurka na ɗan lokaci ko na dindindin saboda dalilai daban-daban: neman ingantaccen rayuwa, samun damar aiki, aure ko ritaya a ƙasashen waje, dalilai na haraji, ko kuma don neman sabon ƙwarewa."<ref name=":0" /> Kristen West Savali, da ta rubuta a mujallar ''Essence'' a watan Janairu na 2020, ta kwatanta Blaxit da [[Great Migration]] na bakar fata, tana cewa, "ya ƙara bayyana cewa babu ko da wani kusurwa a Amurka da ya kasance lafiya ga bakar fata."<ref name=":2" />
[[File:Yoruba-Dancers-931x598.jpg|thumb|286x286px|Masu rawa na Yarbawa]] [[File:Map of Trans-African Highways.PNG|thumb|178x178px|Titunan Afirka]]
Malamin jami'a Okunini Ọbádélé Kambon ya koma Ghana bayan an kama shi a birnin Chicago.<ref name=":0" /> Yana da hannu a wani shirin Ghanar da ke ƙarfafa zuriyar Afirka su dawo gida.<ref>{{Cite news |last=Coleman |first=Colette |date=February 16, 2024 |title=Blaxit: Tired of Racism, Black Americans Try Life in Africa |url=https://www.nytimes.com/2024/02/16/realestate/african-americans-africa.html |access-date=August 27, 2024 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ‘Yar kasuwa Lakeshia Ford ta koma Ghana bayan ta yi shekara guda a can cikin wani shirin musayar ilimi; ta ce a Ghana "ban damu da cewa ni bakar fata ce ba… a nan ni dai mace ce kawai."<ref name=":0" />
Tiffanie Drayton, wadda iyayenta suka koma daga Trinidad da Tobago zuwa Amurka tana da shekara huɗu, ta koma Trinidad da Tobago a 2013, kuma yanzu haka tana rubuta littafi mai suna ''Black American Refugee'' game da Blaxit.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Drayton ta ce tuki da ‘ya’yanta don su yi barci a Trinidad da Tobago ya sha bamban da kwarewa iri ɗaya a Amurka: "A Amurka, hannunka yana rawar jiki. Kana cikin fargaba akan abin da za ka ce. Kana cikin damuwa ko kana da takardar izini mai kyau. Kullum kana cikin fargaba."<ref name=":0" />
[[File:Flag of the African Union.svg|thumb|260x260px|Tutar Tarayyar Afirka]]
=== Ci gaban tattalin arzikin Afirka ===
Agenda 2063 wani tsari ne da Tarayyar Afirka ta ƙirƙira kuma yanzu haka ana aiwatar da shi. Manufofin tsari sun haɗa da bunƙasa tattalin arziki (ciki har da kawar da talauci a cikin tsararraki ɗaya), haɗin kai na siyasa (musamman ta hanyar kafa Tarayyar Afirka ko kuma haɗin gwiwar ƙasa da ƙasa), kyautata dimokuraɗiyya da shari'a, tabbatar da tsaro da zaman lafiya a nahiyar Afirka baki ɗaya, ƙarfafa ''asalin al'adu'' ta hanyar farfaɗo da Afirka da ra'ayin pan-Africanism, daidaito tsakanin jinsi, da samun ‘yancin siyasa daga ƙasashen waje.<ref>{{Cite web |title=Goals & Priority Areas of Agenda 2063 |url=https://au.int/agenda2063/goals }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Ana tsammanin ci gaban GDP na Afirka zai kai matsakaicin 3.8% a 2024 da 4.2% a 2025.<ref>{{Cite web |title=Regional Economic Outlook for Sub-Saharan Africa, April 2024 {{!}} A Tepid and Pricey Recovery |url=https://www.imf.org/en/Publications/REO/SSA/Issues/2024/04/19/regional-economic-outlook-for-sub-saharan-africa-april-2024 |access-date=June 26, 2024 |website=IMF |language=en}}</ref> Wannan ya fi matsakaicin ci gaban duniya da ake hasashe na 2.9% da 3.2%.<ref>{{Cite web |date=February 16, 2024 |title=Africa dominates list of the world's 20 fastest-growing economies in 2024—African Development Bank says in macroeconomic report |url=https://www.afdb.org/en/news-and-events/press-releases/africa-dominates-list-worlds-20-fastest-growing-economies-2024-african-development-bank-says-macroeconomic-report-68751 }}</ref>
Afirka na da matasa da yawan su ke ƙaruwa da sauri, manyan birane, da sabbin fasahohi daga kamfanonin kuɗi har zuwa makamashi mai tsafta. Ana sa ran yawan al’umma zai ninka zuwa biliyan 2.5 nan da 2050, wanda ke samar da dama mai yawa ta hanyar albarkatu da ƙarfin ɗan adam.<ref>{{Cite web |title=Reimagining Africa's economic growth {{!}} McKinsey |url=https://www.mckinsey.com/mgi/our-research/reimagining-economic-growth-in-africa-turning-diversity-into-opportunity |access-date=June 22, 2024 |website=www.mckinsey.com |archive-date=June 22, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622195923/https://www.mckinsey.com/mgi/our-research/reimagining-economic-growth-in-africa-turning-diversity-into-opportunity |url-status=dead }}</ref> Wannan sabuwar ci gaba ta janyo hankalin ‘yan Afirka mazauna ƙasashen waje da kuma zuriyarsu su dawo nahiyar don cin moriyar damar.
[[File:Kamdi Uko - Andela Lagos.jpg|thumb|Mai horaswa da ɗaukar ma’aikata a Lagos|230x230px]]
AfCFTA (Yankin Ciniki Cikin ‘Yanci na Afirka) wani yanki ne na ciniki mara shinge da ya ƙunshi mafi yawan ƙasashen Afirka. An kafa shi a 2018, kuma yana da mambobi 43 da wasu ƙasashe 11 da suka rattaba hannu. Wannan shi ne mafi girma bayan WTO dangane da adadin ƙasashe da yawan mutane—miliyan 1.3 a faɗin nahiyar na biyu mafi girma a duniya.<ref name=":7" />
[[File:First WAFMAX in Angola 2 (8222830395).jpg|thumb|229x229px|Tashar jiragen ruwa a Angola]]
Sabbin shirye-shirye na yankuna suna faruwa don sauƙaƙa saka jari kamar na Botswana One Stop Service Centre,<ref>{{Cite web |title=BITC - Welcome |url=http://www.bitc.co.bw/ |access-date=June 26, 2024 |website=BITC Website}}</ref> wanda ke nufin bayar da sabis cikin gaggawa da gaskiya ga masu zuba jari. Jamhuriyar Dimokraɗiyyar Kongo da Zambiya suna haɗin gwiwa wajen kera batir, suna sauƙaƙa dokokin hakar ma’adinai tsakanin iyakokin su don samar da yanayin saka jari mai dorewa. Africa Mining Vision, wanda AU ta ƙaddamar a 2009, na iya zama tsarin jagora ga wannan cigaba.
Afirka ta Kudu da ke da kashi 30% na manyan ma’adinan duniya,<ref>{{Cite web |last=Chen |first=Wenjie |last2=Laws |first2=Athene |last3=Valckx |first3=Nico |title=Harnessing Sub-Saharan Africa’s Critical Mineral Wealth |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2024/04/29/cf-harnessing-sub-saharan-africas-critical-mineral-wealth |access-date=June 26, 2024 |website=IMF |language=en}}</ref> ana hasashen kudin shiga daga hakar ma’adinai hudu—copper, nickel, cobalt, da lithium—zai kai dala tiriliyan 16 a cikin shekaru 25 masu zuwa.
[[File:Marginal Promenade in Luanda - Angola 2015.jpg|thumb|229x229px|Mashigin rairayin bakin teku a Luanda]]
Lekki Free Trade Zone (Lekki FTZ) wani yanki ne na ciniki mai ‘yanci da ke yankin gabashin Lekki, yana da fadin kilomita murabba’i 155. Ana sa ran zai zama sabuwar cibiyar birni da ke haɗa masana’antu, kasuwanci, gine-gine, ajiya da jigilar kaya, yawon buɗe ido, da nishaɗi.
Fasfo na Tarayyar Afirka wata takarda ce da aka tsara don maye gurbin fasfo ɗin kowace ƙasa a cikin mambobin AU, wanda zai bai wa masu shi damar tafiya zuwa kowace ƙasa 55 na Afirka ba tare da biza ba.<ref>{{Cite web |last=Philpot |first=Lorne |date=January 8, 2021 |title=Single passport for Africa set to become reality in 2021 |url=https://www.thesouthafrican.com/travel/single-passport-africa-rollout-2021/ |access-date=December 15, 2024 |website=The South African |language=en-ZA}}</ref>
Sabon layin dogo mai sauri na Afirka da aka shirya zai haɓaka zirga-zirga, yawon buɗe ido, da haɗin manyan biranen Afirka nan da 2030. Wannan layin dogo zai haɗa birane kamar Nairobi, Lagos, Cairo da Dakar, yana taimakawa samun damar kasuwa, haɗin gwiwar tattalin arziki, da haɗin kai na yanki. Misira ta riga ta fara aikin gina nata, wanda zai kai kilomita 2,000 da ke haɗa birane 60 kuma zai zama ɗaya daga cikin mafi girma a duniya.<ref>{{Cite web |date=December 27, 2024 |title=Africa’s New £7 Billion High-Speed Rail Network to Revolutionize Travel, Boost Tourism, and Connect Key African Capitals by 2030: New Travel Updates You Need to Know - Travel And Tour World |url=https://www.travelandtourworld.com/news/article/africas-new-7-billion-high-speed-rail-network-to-revolutionize-travel-boost-tourism-and-connect-key-african-capitals-by-2030-new-travel-updates-you-need-to-know/ |access-date=December 30, 2024 |language=en-US}}</ref>
Gwamnan babban bankin [[Ethiopia]] Mamo Mihretu ya bukaci diaspora na Ethiopia da su amfana da sabbin damar da aka ƙirƙira ta hanyar gyare-gyaren tattalin arziki domin amfanin kansu da ƙasarsu.<ref name=":4" /> Gyaran tsarin kuɗi na Ethiopia na nufin kawo ƙasarsu cikin tsarin ƙasashe masu matsakaicin samun kuɗi.<ref>{{Cite web |title=Ethiopia’s financial reforms open path to lower-middle-income status, Mamo Mihretu says |url=https://www.theaf{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}...</ref>
== Manazarta ==
{{reflist}}
qnh1un1ouw55ojrrfbwk4r44g1wna39
Vítor Baía
0
101117
832474
811931
2026-05-08T12:32:41Z
Saad Nuhu
43323
832474
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Vítor Baía
| hoto = Vitor Baia 2015.jpg
| cikakken_suna = Vítor Manuel Martins Baía
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1969|10|15}}
| wurin_haihuwa = Vila Nova de Gaia, Portugal
| tsawo = 1.86 m
| matsayi = Mai tsaron gida
| matasa_shekaru1 = 1983–1988
| matasa_kungiyoyi1 = Porto
| shekaru1 = 1988–1996
| kungiyoyi1 = Porto
| wasa1 = 114
| kwallaye1 = 0
| shekaru2 = 1996–1998
| kungiyoyi2 = Barcelona
| wasa2 = 37
| kwallaye2 = 0
| shekaru3 = 1999–2007
| kungiyoyi3 = Porto
| wasa3 = 208
| kwallaye3 = 0
| jimlar_wasa = 359
| jimlar_kwallaye = 0
| shekarun_kasa1 = 1989
| tawagar_kasa1 = Portugal U20
| wasan_kasa1 = 9
| kwallayen_kasa1 = 0
| shekarun_kasa2 = 1990–2002
| tawagar_kasa2 = Portugal
| wasan_kasa2 = 80
| kwallayen_kasa2 = 0
}}
'''Vítor Manuel Martins Baía''' (an haife shi ranar 15 ga Oktoba, 1969) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar [[Portugal]] wanda ya shahara a matsayin ɗaya daga cikin fitattun masu tsaron gida a tarihin ƙwallon ƙafar Turai. Ya yi suna sosai ne a ƙungiyar [[FC Porto]] inda ya lashe kofuna masu yawa na cikin gida da na Turai, sannan kuma ya wakilci tawagar ƙasar Portugal na tsawon shekaru da dama.<ref>{{cite web|title=Vítor Baía Profile|url=https://www.fcporto.pt|publisher=FC Porto}}</ref>
An haifi Baía a garin Vila Nova de Gaia da ke kusa da birnin Porto a Portugal. Tun yana ƙarami ya nuna ƙwarewa sosai wajen taka leda a matsayin mai tsaron gida, abin da ya sa makarantar matasa ta FC Porto ta ɗauke shi domin horaswa. Ya taso cikin tsarin matasa na ƙungiyar har ya kai matakin babbar ƙungiya a ƙarshen shekarun 1980.<ref>{{cite web|title=Vítor Baía Biography|url=https://www.worldfootball.net|publisher=WorldFootball.net}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Vítor Baía ya fara sha’awar ƙwallon ƙafa tun yana ƙarami, inda ya kasance yana taka leda a unguwarsa kafin daga baya FC Porto ta gano hazakarsa. Kwarewarsa wajen cafke ƙwallaye da kuma saurin motsi sun sa masu horaswa suka yarda cewa zai zama babban mai tsaron gida a nan gaba. A makarantar koyon wasan Porto ya samu horo mai ƙarfi wanda ya taimaka wajen bunƙasa ƙwarewarsa.<ref>{{cite news|title=The rise of Vítor Baía|url=https://www.uefa.com|publisher=UEFA}}</ref>
== Aikin ƙungiya ==
=== FC Porto ===
Baía ya fara bugawa babbar ƙungiyar FC Porto wasa a shekarar 1988. Da sauri ya zama zaɓi na farko saboda kwazonsa da nutsuwarsa a raga. A shekarun farko na aikinsa ya taimaka wa Porto wajen lashe gasar Firimeira Liga sau da dama tare da cin Kofin Portugal.<ref>{{cite web|title=FC Porto Legends – Vítor Baía|url=https://www.fcporto.pt|publisher=FC Porto}}</ref>
A cikin shekarun 1990, Vítor Baía ya zama ɗaya daga cikin mafi kyawun masu tsaron gida a Turai. Ya shahara wajen dakatar da bugun fanareti da kuma iya jagorantar masu tsaron baya. Wannan nasara tasa manyan ƙungiyoyi a Turai suka fara sha’awar sayensa.<ref>{{cite web|title=Portugal's greatest goalkeepers|url=https://www.goal.com|publisher=Goal}}</ref>
=== Barcelona ===
A shekarar 1996, ƙungiyar [[FC Barcelona]] ta Spain ta sayi Vítor Baía domin ƙarfafa ɓangaren masu tsaron gida. A ƙarƙashin jagorancin Johan Cruyff da kuma daga baya Louis van Gaal, Baía ya taka muhimmiyar rawa a ƙungiyar. Ya taimaka wajen lashe gasar La Liga da kuma wasu kofuna na cikin gida.<ref>{{cite web|title=Vítor Baía at Barcelona|url=https://www.fcbarcelona.com|publisher=FC Barcelona}}</ref>
Sai dai duk da nasarorin da ya samu a Barcelona, wasu raunuka da canjin masu horaswa sun rage yawan damar bugawa. Wannan ya sa daga baya ya koma tsohuwar ƙungiyarsa ta Porto domin ci gaba da taka leda.<ref>{{cite news|title=Baía returns to Porto|url=https://www.theguardian.com|publisher=The Guardian}}</ref>
=== Komawa Porto ===
Bayan dawowarsa Porto a shekarar 1999, Vítor Baía ya sake zama ginshiƙi a ƙungiyar. Ya taka muhimmiyar rawa wajen gina ƙungiyar da daga baya José Mourinho ya jagoranta zuwa manyan nasarori. Porto ta lashe gasar UEFA Cup a shekarar 2003 sannan ta lashe UEFA Champions League a shekarar 2004.<ref>{{cite web|title=2004 Champions League Final|url=https://www.uefa.com|publisher=UEFA}}</ref>
A lokacin gasar zakarun Turai ta 2003–04, Baía ya nuna ƙwarewa ta musamman wajen kare raga, musamman a wasannin matakin knockout. Gogewarsa da jagoranci sun taimaka wajen tabbatar da Porto ta zama zakarar Turai.<ref>{{cite news|title=Porto's road to European glory|url=https://www.fifa.com|publisher=FIFA}}</ref>
== Aikin tawagar ƙasa ==
Vítor Baía ya wakilci tawagar ƙasar Portugal fiye da sau 80 tsakanin shekarar 1990 zuwa 2002. Ya taka leda a manyan gasa irin su UEFA Euro 1996 da UEFA Euro 2000. A Euro 2000 ya taimaka wa Portugal kaiwa wasan kusa da na ƙarshe, inda ƙungiyar ta nuna kyakkyawan salon wasa.<ref>{{cite web|title=Portugal national team archives|url=https://www.uefa.com|publisher=UEFA}}</ref>
Ya kasance ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan Portugal a zamanin “Golden Generation” tare da ‘yan wasa irin su Luís Figo da Rui Costa. Duk da cewa bai halarci gasar cin kofin duniya ta 2002 sosai ba saboda matsalar rauni, har yanzu ana kallonsa a matsayin ɗaya daga cikin manyan masu tsaron gida da Portugal ta taɓa samarwa.<ref>{{cite web|title=Portugal's Golden Generation|url=https://www.fifa.com|publisher=FIFA}}</ref>
== Salon wasa ==
An san Vítor Baía da saurin motsi, iya cafke ƙwallaye masu wahala da kuma kwantar da hankalin masu tsaron baya. Yana daga cikin masu tsaron gida da suka fara nuna ƙwarewa wajen amfani da ƙafa wajen fara hari daga baya. Wannan salon wasa ya sa ya dace da tsarin zamani na masu tsaron gida masu taka rawa wajen gina wasa daga baya.<ref>{{cite web|title=Great European Goalkeepers|url=https://www.britannica.com|publisher=Britannica}}</ref>
Har ila yau, Baía ya shahara wajen tsayawa a manyan wasanni da kuma iya tunkarar matsin lamba. Masana da dama sun yaba masa saboda jagorancinsa da ƙwarewar da ya nuna a Porto da Portugal.<ref>{{cite news|title=Why Vítor Baía was world class|url=https://www.fourfourtwo.com|publisher=FourFourTwo}}</ref>
== Bayan ritaya ==
Bayan ya yi ritaya daga wasan ƙwallon ƙafa a shekarar 2007, Vítor Baía ya ci gaba da kasancewa kusa da harkokin wasanni. Ya yi aiki a fannoni daban-daban a FC Porto tare da shiga ayyukan taimakon jama’a da shirye-shiryen ci gaban matasa.<ref>{{cite web|title=Vítor Baía after retirement|url=https://www.fcporto.pt|publisher=FC Porto}}</ref>
Ana ci gaba da tuna shi a matsayin ɗaya daga cikin manyan ‘yan wasan da suka taɓa bugawa FC Porto da kuma ɗaya daga cikin fitattun masu tsaron gida a tarihin Portugal.<ref>{{cite web|title=Portuguese football legends|url=https://www.uefa.com|publisher=UEFA}}</ref>
== Nasarori ==
=== Porto ===
* Firimeira Liga: 1989–90, 1991–92, 1992–93, 1994–95, 1995–96, 1998–99, 2002–03, 2003–04, 2005–06, 2006–07
* Taça de Portugal: 1990–91, 1993–94, 1999–2000, 2000–01, 2002–03, 2005–06
* UEFA Cup: 2002–03
* UEFA Champions League: 2003–04
* Intercontinental Cup: 2004
=== Barcelona ===
* La Liga: 1997–98
* Copa del Rey: 1996–97
== Duba kuma ==
* [[FC Porto]]
* [[Tawagar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Portugal]]
* [[UEFA Champions League]]
== Manazarta ==
{{Reflist}}
{{Tawagar Portugal a UEFA Euro 2000}}
{{DEFAULTSORT:Baia, Vitor}}
[[Category:1969 births]]
[[Category:Rayayyun mutane]]
[[Category:'Yan kwallon kafa na Portugal]]
[[Category:Masu tsaron gida]]
[[Category:FC Porto players]]
[[Category:FC Barcelona players]]
[[Category:Portugal international footballers]]
ijxru2tvfq88wjip6na20h57dmohhsy
Aure na yara a Indiya
0
108604
832695
677814
2026-05-08T22:15:23Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832695
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Aure na yara a Indiya''' a cikin Dokar Indiya aure ne wanda amarya ba ta kai shekara 18 ba. Yawancin auren yara sun haɗa da 'yan mata da ba su kai shekara 18 ba, da yawa daga cikinsu sun fito ne daga Iyalan matalauta.
Aure na yara sun zama ruwan dare a [[Indiya]]. Kimanin ya bambanta sosai tsakanin tushe game da girman auren yara. Wani rahoto na [[UNICEF]] na 2015-2016 ya kiyasta yawan auren yara na Indiya a kashi 27% . <ref>{{Cite web |date=2019-02-28 |title=Ending Child Marriage: A profile of progress in India |url=https://data.unicef.org/resources/ending-child-marriage-a-profile-of-progress-in-india/ |access-date=2022-03-20 |website=UNICEF DATA |language=en-US}}</ref> Ƙididdigar Indiya ta ƙidaya kuma ta ba da rahoton mata masu aure ta hanyar shekaru, tare da rabo na mata a cikin auren yara da ke faduwa a kowane lokacin ƙidayar shekaru 10 tun 1981. A cikin rahoton ƙidayar jama'a na shekara ta 2001, Indiya ta bayyana aƙalla 'yan mata masu aure a ƙasa da shekaru 10, 'yan mata miliyan 1.4 da suka yi aure daga cikin' yan mata miliyan 59.2 masu shekaru 10-14, da kuma' yan mata masu aure miliyan 11.3 daga cikin' ya' yan mata miliyo 46.3 masu shekaru 15-19. Times of India ta ruwaito cewa 'tun daga shekara ta 2001, yawan auren yara a Indiya ya ragu da kashi 46% tsakanin 2005 da 2009'.
A lokacin mulkin mallaka na Burtaniya, an sanya mafi ƙarancin shekarun aure a 14 ga 'yan mata da 18 ga maza. An haramta auren yara a 1929, a karkashin doka a Indiya ta Burtaniya. A karkashin zanga-zangar kungiyoyin musulmai a Indiya da ba a raba ta ba, an zartar da Dokar Musulmi a 1937 wanda ya ba da izinin auren yara tare da yardar mai kula da amarya. Bayan samun 'yancin kai na Indiya a 1947, an sake fasalin dokar sau biyu. An kara mafi ƙarancin shekarun doka don aure zuwa 15 ga 'yan mata a 1949, kuma zuwa 18 ga mata da 21 ga maza a 1978. An kalubalanci dokokin rigakafin auren yara a kotunan Indiya, <ref name="usfca" /> tare da wasu kungiyoyin Musulmai na cikin gida da ba sa neman mafi ƙarancin shekaru kuma a bar batun shekaru ga dokarsu. Aure na yara batun siyasa ne mai aiki da kuma batun ci gaba da shari'a a karkashin bita a manyan kotuna na Indiya.<ref name="rbit" />
Jihohi da yawa na Indiya sun gabatar da ƙarfafawa don jinkirta aure. Misali, jihar [[Haryana]] ta gabatar da shirin ''Apni Beti, Apna Dhan'' a cikin 1994, wanda ke fassara zuwa "Yata, dukiyata". Shirin canja wurin kuɗi ne wanda aka sadaukar don jinkirta auren yara ta hanyar samar da jinginar da gwamnati ta biya a cikin sunanta, wanda za'a biya iyayenta, a cikin adadin ₹25,000 , bayan ranar haihuwarta ta 18 idan ba ta da aure.
== Ma'anar auren yara ==
=== Indiya ===
Aure na yara batu ne mai rikitarwa a karkashin Dokar Indiya. An bayyana shi ta hanyar Dokar Rarraba Auren Yara a cikin 1929, wanda ya kafa mafi ƙarancin shekarun aure ga mata ya zama 14 da maza 18. Musulmai sun yi adawa da dokar kuma daga baya sun maye gurbin Musulmai na Indiya ta hanyar Dokar Aikace-aikacen Musulmi (Shariat) ta 1937, wanda ke nuna babu iyaka mafi ƙanƙanta kuma ya ba da izinin iyaye ko yardar mai kula idan akwai auren Musulmai.
An yi wa dokar 1929 wa wadanda ba Musulmai ba sau biyu bayan Indiya ta sami 'yancin kai a 1947. A shekara ta 1949, an kara mafi ƙarancin shekaru ga 'yan mata zuwa 15, kuma a shekara ta 1978 an kara mafi karancin shekaru ga maza da mata: zuwa 18 ga mata da 21 ga maza. Amfani da izinin auren yara tsakanin Musulmai a karkashin Dokar 1937, a karkashin Kundin Tsarin Mulki na Indiya da aka karɓa a 1950, ya kasance batun mai rikitarwa, tare da jerin shari'o'in Kotun Koli da hukunce-hukunce.
Ma'anar auren yara ta ƙarshe ta Indiya tare da Dokar haramtacciyar auren yara ta 2006, wanda ya [[Shari'a]] dukkan Indiyawan sai dai jihar [[Jammu da Kashmir]] da masu sabunta yankin Puducherry. Ga Musulmai na Indiya, ma'anar auren yara da ka'idoji bisa ga Sharia da [[Aure a Musulunci|Nikah]] wasu sun yi iƙirarin su a matsayin batun doka ta mutum amma kotuna daban-daban sun yi mulki cewa ya shafi Musulmai. Ga duk sauran, Dokar haramta auren yara ta 2006 ta bayyana "auren yara" yana nufin aure, ko aure da za a yi bikin aure, wanda ko dai daga cikin bangarorin kwangila ''yaro'' ne; kuma an bayyana yaro don dalilai na aure bisa ga jinsi na mutum - idan namiji, yana da shekaru 21, kuma idan mace, shekaru 18.
=== Duniya ===
[[UNICEF]] ta bayyana auren yara a matsayin aure na al'ada ko haɗin kai kafin shekaru 18, <ref name="unicef1">{{Cite web |title=Child marriage |url=https://www.unicef.org/protection/child-marriage |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20200728024621/https://www.unicef.org/protection/child-marriage |archive-date=28 July 2020 |access-date=6 March 2021 |website=UNICEF}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Child marriage is a violation of human rights, but is all too common |url=https://data.unicef.org/topic/child-protection/child-marriage/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20181027170819/https://data.unicef.org/topic/child-protection/child-marriage/ |archive-date=27 October 2018 |access-date=22 July 2021}}</ref> saboda yana iya haifar da rayuwa ta wahala ga 'yan mata waɗanda suka fi fuskantar tashin hankali a cikin gida ko mutuwa saboda rikitarwa a cikin ciki da haihuwa. <ref>{{Cite web |title=Child marriage around the world |url=https://www.unicef.org/stories/child-marriage-around-world |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20210722101106/https://www.unicef.org/stories/child-marriage-around-world |archive-date=22 July 2021 |access-date=22 July 2021 |website=UNICEF}}</ref>{{R|unicef1}} Mata na Majalisar Dinkin Duniya sun ba da shawarar cewa a bayyana auren yara a matsayin auren tilas saboda sun yi imanin cewa yara da ba su kai shekaru ba za su iya ba da izini na doka ba.<ref>{{Cite web |year=2012 |title=Definition of forced and child marriage |url=http://www.endvawnow.org/en/articles/614-definition-of-forced-and-child-marriage.html |website=UN Women |access-date=2025-07-29 |archive-date=2015-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315070017/http://endvawnow.org/en/articles/614-definition-of-forced-and-child-marriage.html |url-status=dead }}</ref>
== Kididdiga ==
[[Fayil:ChildMarriageIndiabySDRC.jpg|thumb|Yawan auren yara ta [[Jihohi a Tarayyar Indiya|Jihohin Indiya]], 2015]]
Ƙididdigar yawan auren yara a Indiya ya bambanta sosai tsakanin tushe.
=== Majalisar Dinkin Duniya da sauran kimantawa ===
{| class="wikitable sortable"
!Tushen
!% Mata da suka yi aure (< 18) <br />
!Shekarar Bayani
!Hanyar samfurori
!Bayani
|-
|ICRW
| align="center" |47
| align="center" |1998
|ƙaramin samfurin binciken
|<ref name="icrw98">{{Cite web |title=Child Marriage Facts and Figures |url=http://www.icrw.org/child-marriage-facts-and-figures |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828070027/https://www.icrw.org/child-marriage-facts-and-figures/ |archive-date=28 August 2018 |access-date=10 April 2012}}</ref>
|-
|[[Majalisar Ɗinkin Duniya|Majalisar Dinkin Duniya]]
| align="center" |30
| align="center" |2005
|ƙaramin samfurin binciken
|<ref name="un05">{{Cite web |title=United Nations Statistics Division – Demographic and Social Statistics |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/indwm/ww2005/tab2a.htm}}</ref>
|-
|NFHS-3
| align="center" |44.5
| align="center" |1998–2002
|ƙaramin samfurin binciken
|<ref>{{Cite journal |last=Raj |first=A. |last2=Saggurti |first2=N. |last3=Balaiah |first3=D. |last4=Silverman |first4=J. G. |year=2009 |title=Prevalence of child marriage and its effect on fertility and fertility-control outcomes of young women in India: a cross-sectional, observational study |journal=The Lancet |volume=373 |issue=9678 |pages=1883–1889 |doi=10.1016/s0140-6736(09)60246-4 |pmc=2759702 |pmid=19278721}}</ref>
|-
| rowspan="2" |[[UNICEF]]
| align="center" |47
| align="center" |2005–06
|
| rowspan="2" |<ref name="UNICEF">{{Cite web |date=12 February 2019 |title=Child marriage widespread in Bihar and Bengal: Unicef report |url=https://www.indiatoday.in/india/story/child-marriages-widespread-in-bihar-rajasthan-and-bengal-unicef-report-1454035-2019-02-12 |access-date=27 December 2019 |website=India Today}}</ref>
|-
| align="center" |27
| align="center" |2020-21
|
|-
|NFHS-4
| align="center" |26.8
| align="center" |2015–2016
|
|
|}
Ƙananan binciken samfurin suna da hanyoyi daban-daban na kimanta auren yara gaba ɗaya a Indiya, wasu suna amfani da bayanan asali na shekaru da yawa. Misali, bayanan NFHS-3 da NFHS-4 na 2005 da aka ambata a cikin teburin da ke sama, sun yi amfani da binciken mata masu shekaru 20-24, inda aka tambaye su idan sun yi aure kafin su kai shekara 18. NFHS-3 ta kuma bincika tsofaffin mata, har zuwa shekaru 49, suna tambayar wannan tambaya. Binciken ya gano cewa mutane da yawa 40-49 sun yi aure kafin su cika shekaru 18, fiye da mata masu shekaru 20-24 da aka yi hira da su. A cikin shekarun 1970s, mafi ƙarancin shekarun aure, a Indiya, ga mata ya kasance 15.
Dangane da rahoton UNICEF da aka buga a 2005-06, an kiyasta yawan auren yara a Indiya ya kai kusan 47%. Wannan adadi ya ragu zuwa 27% a cikin 2015-16 bisa ga sabon rahoton da UNICEF ta buga. UNICEF ta kuma ba da rahoton cewa auren yara ya bazu a jihohin Indiya uku ([[Jharkhand]], [[Bihar]] da West Bengal) kuma akwai kashi 40% na auren yara a cikin waɗannan jihohin.<ref name="UNICEF"/>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
qjtexclq50rvi5iqsgr0oc2pp3zlbue
Anne L. Armstrong
0
112192
832532
694471
2026-05-08T16:06:06Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832532
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
{| class="infobox vcard"
|- class="infobox-image" colspan="2"
! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size: 100%;" |<div class="fn" style="font-size:125%;">Anne Armstrong</div>
|- class="infobox-full-data" colspan="2"
| colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Anne_Armstrong_1982.jpg|frameless]]
|- class="infobox-header" colspan="2" style="color: #202122; background:lavender;line-height:normal;padding:0.2em;"
| colspan="2" class="infobox-full-data" |
|}
'''Anne Legendre Armstrong''' (Disamba 27, 1927 - Yuli 30, 2008) 'yar diplomasiyyar Amurka ce kuma [[Ɗan siyasa|'yar siyasa]] . Ita ce mace ta farko da ta yi aiki a matsayin mai ba da shawara ga shugaban kasa kuma a matsayin Jakadiyar Amurka a Burtaniya, tana aiki a waɗancan mukamai a ƙarƙashin gwamnatocin Nixon, Ford, da [[Jimmy Carter|Carter]] . Ta kasance mai karɓar lambar yabo ta Shugaban Kasa na 'Yanci a 1987. <ref name=":2">{{Cite web |title=Anne Armstrong |url=https://www.k-state.edu/landon/speakers/anne-armstrong/ |access-date=2024-10-04 |website=www.k-state.edu}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
An haifi Armstrong a ranar 27 ga Disamba, 1927 a [[New Orleans]], [[Louisiana]], kuma ya sauke karatu daga Kwalejin Vassar a 1949. <ref name=":2"/> A cikin 1950, ta auri Tobin Armstrong, ma'aikacin kiwo daga Texas. <ref>{{Cite web |title=Hon. Anne Legendre Armstrong {{!}} Penn State University Libraries |url=https://libraries.psu.edu/about/collections/few-good-women/hon-anne-legendre-armstrong |access-date=2024-10-16 |website=libraries.psu.edu |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Sana'ar siyasa ==
Daga 1966 zuwa 1968, ta kasance mataimakiyar shugabar [[Jam'iyyar Republican (Amurka)|Jam'iyyar Republican]] [[Texas|ta Texas]] . Daga 1971 zuwa 1973, ta kasance [[shugaba|shugabar]] [[Republican National Committee|kwamitin jam'iyyar Republican]], kuma ita ce [[Keynote|babbar]] mai magana a [[1972 Republican National Convention|babban taron jam'iyyar Republican na 1972]] . <ref>{{Cite web |title=Armstrong, Anne Legendre {{!}} Penn State University Libraries Archival Collections |url=https://archives.libraries.psu.edu/agents/people/15781 |access-date=2024-10-04 |website=archives.libraries.psu.edu}}</ref> Armstrong ita ce mace ta farko daga ko wanne babbar jam'iyya zuwa babban batu a babban taron kasa. A cikin abincin dare na Kirsimeti a Fadar White House a ranar 16 ga Disamba, 1972, ta "cikin numfashi daya" ya yaba "'Yesu Almasihu, Sarkin Salama'" da Nixon a matsayin "mutumin da ya yi mafi kyawun zaman lafiya a tarihinmu"; a lokacin, Nixon ya ba da umarni don [[Christmas Bombing|harin Kirsimeti]] na Arewacin Vietnam.
== Mai ba shugaban kasa shawara ==
Shugaba Richard Nixon ya nada Armstrong a matsayin mashawarcin shugaban kasa a ranar 19 ga Disamba, 1972. Ta rike daga Janairu 19, 1973 zuwa Nuwamba 1974 karkashin Shugaba Ford. <ref>{{Cite web |title=''Desert Sun'', December 19, 1972 — California Digital Newspaper Collection |url=http://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19721219.2.18 |access-date=May 3, 2017 |website=cdnc.ucr.edu}}</ref>
A lokacin da take aiki a matsayin mai ba da shawara, Armstrong ya kafa ofishin farko na Shirye-shiryen Mata a Fadar White House, wanda ya riga ya zama Majalisar Fadar White House ta yanzu kan Mata da 'yan mata. Tana da ƙwarewa cikin Mutanen Espanya, ta kasance mai haɗin gwiwar Nixon ga 'yan asalin Hispanic kuma ta kasance memba a kwamitin majalisar zartarwa kan dama ga masu jin Mutanen Espanya. <ref name="auto2" /> Daga 1976 zuwa 1977, Armstrong ita ce [[United States Ambassador to the United Kingdom|Jakadiyar Amurka ta farko a Burtaniya]] . <ref>{{Cite web |date=7 October 1987 |title=Studies and Training Foreign Affairs Oral History Project Women Ambassadors Series AMBASSADOR ANNE LEGENDRE ARMSTRONG |url=https://adst.org/OH%20TOCs/Armstrong,%20Anne%20Legendre.toc.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716135723/https://adst.org/OH%20TOCs/Armstrong,%20Anne%20Legendre.toc.pdf |archive-date=16 July 2024 |access-date=16 July 2024 |website=Association for Diplomatic Studies and Training}}</ref>
== Tunani ga mataimakin shugaban kasa ==
A babban taron jam'iyyar Republican na 1976 a birnin Kansas, [[Missouri (jiha)|Missouri]], an yi wani daftarin yunƙurin sanya Armstrong kan tikitin mataimakin shugaban ƙasa tare da shugaba mai ci Gerald Ford . Sanata Robert Dole na [[Kansas]] maimakon Ford ne ya zaba. A cikin 1978, Armstrong ya goyi bayan [[George W. Bush]] a nasararsa na farko na kalubalantar [[Jim Reese (Texas politician)|Jim Reese]] a zaben fidda gwani na majalisa a gundumar majalisa ta 19 ta Texas .
== Taimako don Gyaran Haƙƙin Daidaitawa ==
Armstrong ya kasance mai goyan bayan [[Kwaskwarimar Daidaita Hakki|Daidaiton Haƙƙin Ƙimar]] (ERA). A cikin 1971, an nakalto Armstrong yana cewa, "Ina jin kamar ya zama alamar ma'ana ga mutane da yawa. Bugu da ƙari zai share yawancin tambayoyin shari'a."
== Kyaututtuka da karramawa ==
A cikin 1987, [[Ronald Reagan]] ya ba Armstrong Medal na 'Yanci na Shugaban Kasa . A cikin 1989, ta sami lambar yabo ta Golden Plate Award na Kwalejin Nasarar Amurka . <ref>{{Cite web |title=Golden Plate Awardees of the American Academy of Achievement |url=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#public-service |website=www.achievement.org |publisher=[[American Academy of Achievement]]}}</ref> Ta sami digiri na girmamawa na Dokoki daga Jami'ar St. Mary a 1978.
== Mutuwa ==
Armstrong ya mutu daga ciwon daji a cikin 2008. An binne ta a makabartar Oakwood, [[Austin|Austin, Texas]] . <ref>{{Cite web |title=Anne Armstrong Obituary (2008) - New Orleans, LA - The Times-Picayune |url=https://obits.nola.com/us/obituaries/nola/name/anne-armstrong-obituary?id=14678992 |access-date=2024-10-04 |website=Legacy.com}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Haifaffun 1927]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
kk3tvyernzbl2czr3c9gib2fhzv3x8k
Atinuke Olusola Adebanji
0
113922
832677
721824
2026-05-08T21:47:03Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832677
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Atinuke Olusola Adebanji''' masanin kimiyya ce [[Najeriya|ta Najeriya]] . <ref>{{Cite web |title=GRA |url=https://focusfmknust.com/tag/gra |access-date=2024-02-23 |website=Focus FM KNUST |language=en-US}}</ref> Ita ce farfesa mace ta farko a fannin kididdiga a [[Ghana]] kuma shugabar kafa Sashen Kididdiga da Kimiyya a [[Jami'ar Kimiyya da Fasaha ta Kwame Nkrumah]] a Ghana.<ref name=":1">{{Cite web |date=2023-07-03 |title='Back Economic Policies With Data Analytics' |url=https://dailyguidenetwork.com/back-economic-policies-with-data-analytics/ |access-date=2024-02-22 |website=DailyGuide Network |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=GNA |date=2022-03-15 |title=Focus On Learning Of Mathematics In Schools - African Leaders Told {{!}} News Ghana |url=https://newsghana.com.gh/focus-on-learning-of-mathematics-in-schools-african-leaders-told/ |access-date=2024-02-22 |website=News Ghana |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=3 professors nominated for KNUST Pro Vice- Chancellor position |url=https://filasconews.com/2022/09/03/3-professors-nominated-for-knust-pro-vice-chancellor-position/ |access-date=2024-02-22 |website=Filasco News |language=en-US |archive-date=2024-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240222185320/https://filasconews.com/2022/09/03/3-professors-nominated-for-knust-pro-vice-chancellor-position/ |url-status=dead }}</ref>
Atinuke Olusola Adebanji ita ce ta uku cikin yara tara a cikin iyalinta.<ref name=":0">{{Cite web |title=Atinuke ADEBANJI {{!}} African Women in Mathematics Association |url=http://africanwomeninmath.org/women-in-math/portrait/atinuke-adebanji |access-date=2024-02-22 |website=africanwomeninmath.org}}</ref> Ta girma a [[Ilorin|GRA, Ilorin, Jihar Kwara]], [[Najeriya]].<ref>{{Cite web |date=2024-02-19 |title=Statistics for improving maternal and child health: KNUST's Prof. Olusola Adebanji's journey towards excellence - MyJoyOnline |url=https://www.myjoyonline.com/statistics-for-improving-maternal-and-child-health-knusts-prof-olusola-adebanjis-journey-towards-excellence/ |access-date=2024-02-22 |website=www.myjoyonline.com |language=en-US}}</ref> Ta sami Ph.D. a cikin kididdiga daga [[Jami'ar Ibadan]] a shekara ta 2006, kuma ta shiga Jami'ar Kimiyya da Fasaha ta Kwame Nkrumah a matsayin babban malami, bayan haka aka inganta ta zuwa matsayin cikakken [[farfesa]] a 2018 a Jami'ar Kwame Ncrumah ta Kimiyya da Technology (KNUST). <ref name="saharareporters.com">{{Cite web |title=Nigeria-born Prof Adebanji Emerges Vice Chancellor Of Kwame Nkrumah University, Ghana {{!}} Sahara Reporters |url=https://saharareporters.com/2022/08/24/nigeria-born-prof-adebanji-emerges-vice-chancellor-kwame-nkrumah-university-ghana |access-date=2024-02-22 |website=saharareporters.com}}</ref> Tafiyarta ta ilimi ta fara ne da digiri na farko a cikin kididdiga da aka samu daga [[Jami'ar Ilorin]] a shekarar 1990. Daga nan sai ta ci gaba zuwa Jami'ar Ibadan, inda ta kammala Jagoran Kimiyya a cikin kididdiga a shekara ta 2001. Bugu da ƙari, Adebanji tana da Jagora na Kiwon Lafiyar Jama'a a cikin Jama'a, Iyali, da Kiwon Lafiya daga KNUST, wanda ta samu a cikin 2016. <ref>{{Cite web |last=GhanaSummary |title=3 professors nominated for KNUST Pro Vice- Chancellor position |url=https://ghanasummary.com/adomonline/521434/3-professors-nominated-for-knust-pro-vice-chancellor-position |access-date=2024-02-22 |website=GhanaSummary |language=en |archive-date=2024-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240222185321/https://ghanasummary.com/adomonline/521434/3-professors-nominated-for-knust-pro-vice-chancellor-position |url-status=dead }}</ref>
== Ayyuka ==
Atinuke ya fara ne a matsayin masanin lissafi na II a Sashin Ciniki na Ƙasashen Waje na Ofishin Kididdiga na Tarayya, Legas kuma daga baya ya shiga UAC Nig PLC a matsayin mai horar da lissafi daga 1992 zuwa 1994. Daga nan sai ta koma ilimi, ta yi aiki a matsayin mataimakiyar malami a Sashen Lissafi a Jami'ar Aikin Gona, Abeokuta, Najeriya, daga 2003 zuwa 2005, kafin ta zama malami na II daga 2005 zuwa 2007, kuma daga baya malami na I a Sashen Kididdiga a wannan jami'ar daga 2007 zuwa 2009. Daga baya, ta shiga Jami'ar Kimiyya da Fasaha ta Kwame Nkrumah (KNUST) a Ghana, inda ta rike mukamin Babban Malami a Sashen Lissafi daga 2009 zuwa 2013. Tun daga shekara ta 2018, ta kasance Farfesa a Sashen Lissafi a KNUST <ref>{{Cite web |last=emmakd |date=2024-02-25 |title=Ghana needs to intensify public education on statistical literacy - Prof. Adebanji |url=https://www.ghanabusinessnews.com/2024/02/25/ghana-needs-to-intensify-public-education-on-statistical-literacy-prof-adebanji/ |access-date=2024-02-28 |website=Ghana Business News |language=en-US}}</ref> bayan ta kasance Mataimakin Farfesa na tsawon shekaru goma. <ref>{{Cite web |last=GNA |date=2024-02-24 |title=Ghana needs to intensify public education on statistical literacy — Prof. Adebanji |url=https://gna.org.gh/2024/02/ghana-needs-to-intensify-public-education-on-statistical-literacy-prof-adebanji/ |access-date=2024-02-28 |website=Ghana News Agency |language=en-US}}</ref> <ref name="saharareporters.com"/><ref>{{Cite web |last=Agyapong |first=Williams |date=2023-07-04 |title=‘Back Economic Policies With Data Analytics’ |url=https://www.theghanareport.com/back-economic-policies-with-data-analytics/ |access-date=2024-02-23 |website=The Ghana Report |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bugu da ƙari, Adebanji ya yi aiki a matsayin Babban Bincike a [[Spain]])" id="mwSQ" rel="mw:WikiLink" title="Institute of Mathematical Sciences (Spain)">Cibiyar Kimiyya ta Lissafi (ICMAT) a Spain daga Fabrairu zuwa Agusta 2017.<ref>{{Cite web |title=ATINUKE OLUSOLA ADEBANJI (PHD, MPH) - KNUST |url=https://www.readkong.com/page/atinuke-olusola-adebanji-phd-mph-knust-6375916 |access-date=2024-02-22 |website=www.readkong.com |language=en}}</ref>
Ita mai ba da shawara ce ga mata a STEM kuma ita ce mai kafawa da kuma mai da hankali ga [[Women in STEM fields|Mata a Kimiyya, Fasaha, Injiniya da Lissafi, Ghana (WiSTEMGh)]] . <ref>{{Cite web |last=USAID |date=2020-11-10 |title=Supporting Women Scientists |url=https://medium.com/usaid-2030/supporting-women-scientists-edab01628e69 |access-date=2024-02-22 |website=U.S. Agency for International Development |language=en |archive-date=2024-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240222185320/https://medium.com/usaid-2030/supporting-women-scientists-edab01628e69 |url-status=dead }}</ref> Atinuke Adebanji shine wanda ya kafa kuma mai kula da dakin gwaje-gwaje na KNUST don Nazarin Halitta (KNUST-LISA) <ref>{{Cite web |title=Profile of Prof. (Mrs.) Atinuke Olusola, Adebanji - Staff Web Directory, KNUST |url=https://webapps.knust.edu.gh/staff/dirsearch/profile/summary/bc635c81f607.html |access-date=2024-02-22 |website=webapps.knust.edu.gh}}</ref> is).<ref>{{Cite web |last=USAID |date=2020-11-10 |title=Supporting Women Scientists |url=https://medium.com/usaid-2030/supporting-women-scientists-edab01628e69 |access-date=2024-02-22 |website=U.S. Agency for International Development |language=en |archive-date=2024-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240222185320/https://medium.com/usaid-2030/supporting-women-scientists-edab01628e69 |url-status=dead }}</ref>)<ref>{{Cite web |title=Profile of Prof. (Mrs.) Atinuke Olusola, Adebanji - Staff Web Directory, KNUST |url=https://webapps.knust.edu.gh/staff/dirsearch/profile/summary/bc635c81f607.html |access-date=2024-02-22 |website=webapps.knust.edu.gh}}</ref>
== Binciken bincike ==
Yankunan Atinuke na sha'awar bincike da ƙwarewa sun kasance a cikin nazarin bayanai masu yawa, nazarin bayanai na rukuni, da ƙididdigar ci gaba.<ref name=":1"/><ref>{{Cite web |last=Sika |first=Audrey |date=2024-02-19 |title=First Female Statistics Professor, Prof. Atinuke Olusola Adebanji, Reflects on Her Impactful Journey; Advocates for Maternal Health |url=https://focusfmknust.com/2024/02/19/ghanas-first-female-statistics-professor-prof-atinuke-olusola-adebanji-reflects-on-her-impactful-journey-advocates-for-maternal-health/ |access-date=2024-02-23 |website=Focus FM KNUST |language=en-US}}</ref>
== Rayuwa ta mutum ==
Atinuke a halin yanzu yana zaune a Kumasi, Ghana kuma yana da 'yar da' ya'ya maza biyu.<ref name=":0"/>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
2oqymplzu30k62dc0kfz5qvtez8u3dx
Asibitin Koyarwa na Jami'ar Jos
0
115315
832639
730204
2026-05-08T20:31:29Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832639
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Asibitin Koyarwa na Jami'ar Jos''' (JUTH) Cibiyar Kiwon Lafiya ce ta Tarayya, wacce aka kafa a shekarar 1975 an amince da ita ta hanyar Dokar majalisa a 1981 da ke Jihar Jos Arewacin Plateau . <ref name="HARVARD">{{Cite web |title=University of Jos, Jos University Teaching Hospital, Nigeria |url=https://sites.sph.harvard.edu/global-health-research-partnership/sites-2/university-of-jos-jos-university-teaching-hospital-nigeria/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002170953/https://sites.sph.harvard.edu/global-health-research-partnership/sites-2/university-of-jos-jos-university-teaching-hospital-nigeria/ |archive-date=2 October 2022 |access-date=26 May 2022 |website=Fogarty Global Health Training Program}}</ref><ref>{{Cite web |title=University of Jos |url=https://www.britannica.com/place/University-of-Jos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526131359/https://www.britannica.com/place/University-of-Jos |archive-date=26 May 2022 |access-date=26 May 2022 |website=[[Britannica Encyclopaedia]]}}</ref> Babban Darakta na Kiwon Lafiya shine Dokta Bupwatda Pokop Wushipba .<ref>{{Cite web |title=Jos University Teaching Hospital |url=https://juth.org.ng/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328104835/https://juth.org.ng/ |archive-date=28 March 2022 |access-date=26 May 2022 |website=JUTH}}</ref><ref>{{Cite web |last=NNN |date=19 March 2022 |title=JUTH 'll never discriminate in service delivery – CMD |url=https://nnn.ng/juth-never-discriminate/ |access-date=26 May 2022 |website=NNN }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Babban Darakta na Kiwon Lafiya, sanannen ma'aikata tare da kyaututtuka masu daraja da na dogon lokaci a ranar 15 ga Disamba don karfafa yanayin aiki na JUTH.<ref>{{Cite web |last=Nigeria |first=News Agency of |date=2024-12-15 |title=JUTH rewards outstanding employees to boost productivity |url=https://gazettengr.com/juth-rewards-outstanding-employees-to-boost-productivity/ |access-date=2024-12-15 |website=Peoples Gazette Nigeria |language=en-US}}</ref>
== Tarihi ==
An kafa Asibitin Koyarwa na Jami’ar Jos a shekarar 1975. <ref name="HARVARD"/> An kafa shi a lokacin mulkin Janar [[Yakubu Gowon]] amma an bude shi a shekarar 1977 a lokacin mulkin Janar [[Olusegun Obasanjo]] . <ref name="IKWO">{{Cite web |last=Oluwapelumi Matthew |first=Akinola |title=Brief History of JUTH |url=http://oer.funai.edu.ng/wp-content/uploads/2017/11/AKINOLA-OLUWAPELUMI-MATTHEW.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319164929/http://oer.funai.edu.ng/wp-content/uploads/2017/11/AKINOLA-OLUWAPELUMI-MATTHEW.pdf |archive-date=19 March 2022 |access-date=26 May 2022 |website=[[Federal University, Ndufu-Alike, Ikwo]]}}</ref> A cikin 2001, Gidauniyar Bill &amp; Melinda Gates ta haɗu da JUTH don kafa dakin gwaje-gwaje don yaƙar HIV . <ref name="HARVARD" /> A cikin 2007, Obasanjo ya ba da wurin zama na dindindin ga asibitin. <ref name="IKWO" />
== Bayyanawa ==
=== Wuraren da aka yi ===
Akwai wurare huɗu na JUTH waɗanda sune kamar haka: <ref>{{Cite web |last=admin |date=2024-07-22 |title=Brief History |url=https://juth.gov.ng/brief-history/ |access-date=2024-12-07 |website=Jos University Teaching Hospital |language=en-US}}</ref>
* JUTH Dindindin Shafin, Lamingo
* Cibiyar Kiwon Lafiya, Gindiri
* Cibiyar Kiwon Lafiya ta Zamko
* Cibiyar Kula da Ma'aikatan Tarayya, [[Tudun Wada, Jos North|Tudun Wada]]
=== Sashen ===
JUTH tana da sassan 43.<ref>{{Cite web |title=Home {{!}} Jos University Teaching Hospital |url=https://juth.org.ng/#:~:text=CLINICAL%20DEPARTMENTS,Works |access-date=2024-12-07 |website=juth.org.ng |archive-date=2022-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328104835/https://juth.org.ng/#:~:text=CLINICAL%20DEPARTMENTS,Works |url-status=dead }}</ref>
# Gudanarwa.
# Bayanan da suka faru.
# Anesthesia.
# Abinci.
# Chemical Pathology.
# Magungunan Jama'a.
# Yara da Lafiya ta Magana.
# Daraktan Horar da Asibiti da Ayyuka.
# Abinci mai gina jiki.
# Ayyukan Gida.
# Magungunan Iyali.
# Hematology da Jinin jini.
# Tarihin Lafiya.
# Anatomic Pathology da Forensic Medicine.
# Fasahar Bayanai da Sadarwa.
# Bayani, Yarjejeniya, da Dangantakar Jama'a.
# Binciken Cikin Gida.
# Sashin Tsaro na Cikin Gida.
# Shari'a.
# Ilimin kimiyyar kiwon lafiya.
# Ayyukan Jama'a na Kiwon Lafiya.
# Magunguna.
# Ayyukan jinya.
# Ayyukan Bincike na Magana.
# Aikin Magana da Magana.
# Magungunan haihuwa da ilimin mata.
# Ilimin ido.
# Orthopedics da Trauma.
# Otorhinolaryngology (ENT).
# Magungunan yara.
# Gidan magani.
# Magungunan jiki.
# Shirye-shiryen, Bincike, da Kididdiga.
# Sayar da kayayyaki.
# Magungunan kwakwalwa.
# Magungunan haƙori masu kariya.
# Radiology.
# Radiotherapy Oncology.
# Magungunan hakora masu gyarawa.
# Stores da kayayyaki.
# Aikin tiyata.
# Sufuri.
# Ayyuka.
== Gidaje da raka'a ==
=== Rukunin Hadari da Gaggawa (A&E) ===
Wannan rukunin shine injin Asibitin Koyarwa na Jami'ar Jos wanda ke amsawa ga digiri daban-daban na haɗari da marasa lafiya na gaggawa. Sashin Hadari da Gaggawa yana da gadaje 34. Yana da matsakaici wanda ke nuna ainihin lokacin marasa lafiya da aka shigar, sabbin marasa lafiya da suka sake dubawa, da kuma marasa lafiya da ba a sallame su ba.
[[Fayil:JUTH_Facility.jpg|thumb|A&E Unit entrance ]]
== Ilimi ==
Haɗin gwiwar JUTH tare da Kwalejin Kimiyya ta Lafiya, [[Jami'ar Jos]] tana ba da shirye-shiryen digiri ga ɗaliban likita. A wannan bangaren, JUTH tana ba da ƙwarewar horo na musamman da sanyawa a cikin sassanta ga ɗaliban likita na Kwalejin Kimiyya ta Lafiya ta [[Jami'ar Jos]]. Kowace shekara, JUTH tana gabatar da Likitoci, Nurses, Masana kimiyya na Laboratory na Kiwon Lafiya, Dentists, da sauransu.<ref>{{Cite web |last=dolotop |date=2024-10-18 |title=UNIJOS inducts 112 medical doctors, calls for ethical excellence |url=https://www.nationalaccordnewspaper.com/unijos-inducts-112-medical-doctors-calls-for-ethical-excellence/ |access-date=2024-12-08 |website=National Accord Newspaper |language=en-US}}</ref> Akwai fannoni 5 wadanda sune kamar haka:
* Kwalejin Kimiyya ta asali
* Kwalejin Kimiyya ta Kimiyyar Kiwon Lafiya
* Kwalejin Kimiyya ta Asibiti
* Faculty of Dental Sciences
* Faculty of Health Sciences and Technology
== Gidauniyar Kefiano ta Duniya ==
Saboda karancin kayan aiki na asibitocin jama'a da suka saba da masu ba da kiwon lafiya a Najeriya, wanda ya kafa Gidauniyar Kefiano Global, Cif Kefas Ropshik ya gyara kuma ya inganta JUTH's Accident and Emergency Unit (A & E Unit), yana ba da sabon keken guragu, shimfiɗa, mai kula da haƙuri, defilibrator, masu mai mai mai mai mayar da hankali.<ref name="Abimaje">{{Cite web |last=Abimaje |first=Achor |date=2024-11-16 |title=Foundation Renovates Emergency Unit Of JUTH |url=https://leadership.ng/foundation-renovates-emergency-unit-of-juth/ |access-date=2024-12-08 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Samuel |first=Omowumi |date=2024-11-16 |title=Foundation renovates, equips JUTH’s accident, emergency unit |url=https://von.gov.ng/foundation-renovates-equips-juths-accident-emergency-unit/ |access-date=2024-12-08 |website=Voice of Nigeria |language=en-US |archive-date=2024-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210190909/https://von.gov.ng/foundation-renovates-equips-juths-accident-emergency-unit/ |url-status=dead }}</ref> Cif Kefas ya biya kuɗin kiwon lafiya na marasa lafiya da ke cikin wurin da aka ba da izini, <ref name="Abimaje" /> ya yi alkawarin biyan kuɗi don abubuwan tsabta na asali a cikin Sashin Hadari da Gaggawa.
== NLNG Twin Theatre suite ==
A matsayin wani ɓangare na Shirin Taimako na Asibiti, Najeriya LNG babban dan wasa a bangaren Man fetur da Gas na Najeriya ya shiga tsakani a JUTH ta hanyar gina gidan wasan kwaikwayo na tagwaye. Wannan wurin yana ba da damar yin amfani da magungunan tiyata na gaskiya ga marasa lafiya.<ref>{{Cite web |last=Nigeria |first=Guardian |date=2024-04-07 |title=NLNG commissions twin theatre suite at JUTH |url=https://guardian.ng/business-services/nlng-commissions-twin-theatre-suite-at-juth/ |access-date=2024-12-10 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref>
[[Fayil:JUTH_new_facility.jpg|thumb|kayan aiki]]
== Manazarta ==
k8fsbyziqt5ulgcc6863lje30mihmxm
Asibitin Neuro-Psychiatric na Tarayya, Kaduna
0
115475
832640
709610
2026-05-08T20:37:03Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832640
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Asibitin Neuro-Psychiatric na Tarayya, Kaduna''', asibitin kwararru ne na gwamnatin tarayya na [[Najeriya]] wanda ke Barnawa, [[Kaduna (jiha)|Jihar Kaduna]], Najeriya . <ref>{{Cite web |last=FEMI |date=2021-08-26 |title=Medical Director of FNPH , Kaduna Dies at 49 |url=https://dailynewstimeng.com/2021/08/26/medical-director-of-fnph-kaduna-dies-at-49/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826175322/https://dailynewstimeng.com/2021/08/26/medical-director-of-fnph-kaduna-dies-at-49/ |archive-date=2021-08-26 |access-date=2022-06-23 |website=Daily Newstime Nigeria |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-02-06 |title=LUTH, 51 others get N50bn to equip isolation centres, ICUs |url=https://punchng.com/luth-51-others-get-n50bn-to-equip-isolation-centres-icus/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220621204836/https://punchng.com/luth-51-others-get-n50bn-to-equip-isolation-centres-icus/ |archive-date=2022-06-21 |access-date=2022-06-23 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref> CMD na yanzu itace Dr. Aishatu Yushau Armaya'u . <ref>{{Cite web |date=2022 |title=Speaker Profile: Aishatu Yushau Armaya'u |url=https://www.emedevents.com/speaker-profile/aishatu-yushau-armiya-u |access-date=27 February 2023 |website=emedevents}}</ref>
== Tarihi ==
An kafa asibitin Neuro-Psychiatric na Tarayya, [[Kaduna (jiha)|Kaduna]], a cikin 1975. Asibitin an riga an san shi da Asibitin Psychiatric Kakuri . <ref>{{Cite web |date=2021-08-26 |title=Federal Neuro-Psychiatric Hospital Kaduna loses medical director |url=https://tribuneonlineng.com/federal-neuro-psychiatric-hospital-kaduna-loses-medical-director/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827001747/https://tribuneonlineng.com/federal-neuro-psychiatric-hospital-kaduna-loses-medical-director/ |archive-date=2021-08-27 |access-date=2022-06-23 |website=Tribune Online |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-08-09 |title=Neurologist attributes increase in mental health to drug abuse |url=https://editor.guardian.ng/features/health/neurologist-attributes-increase-in-mental-health-to-drug-abuse/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220623192838/https://editor.guardian.ng/features/health/neurologist-attributes-increase-in-mental-health-to-drug-abuse/ |archive-date=2022-06-23 |access-date=2022-06-23 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> Cibiyar ta kasance ɗaya daga cikin asibitocin tarayya 52 da suka karɓi shiga tsakani biliyan 60 daga gwamnatin tarayya a lokacin annobar [[COVID-19 a Najeriya|COVID-19]] a cikin 2022.<ref>{{Cite web |last=Tolu-Kolawole |first=Deborah |date=2022-02-06 |title=LUTH, 51 others get N50bn to equip isolation centres, ICUs |url=https://punchng.com/luth-51-others-get-n50bn-to-equip-isolation-centres-icus/?amp |access-date=2024-09-17 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref> Baya ga sa hannun gwamnatin tarayya, gwamnan jihar Kaduna ya goyi bayan asibitin, wanda ya kaddamar da ginin sa hannun coronavirus, mai suna bayan farfesa Jika a cikin 2023.<ref>{{Cite web |last=Daily |first=Peoples |date=2023-08-08 |title=Kaduna Govt vows to support Neuro-Psychiatric Hospital to address mental health - Peoples Daily Newspaper |url=https://www.peoplesdailyng.com/kaduna-govt-vows-to-support-neuro-psychiatric-hospital-to-address-mental-health/ |access-date=2024-09-17 |language=en-US}}</ref>
== Gidaje da shirye-shirye ==
Asibitin mahaukata a [[Kaduna (birni)|Kaduna]] yana kula da lafiyar kwakwalwa na 'yan asalin kamar yadda tsohon babban darektan kiwon lafiya Farfesa Abdulkareem Jika Yusuf ya bayyana a Ranar Lafiya ta Zuciya a cikin 2019. <ref>{{Cite web |last=III |first=Admin |date=2019-10-13 |title=World Mental Day: Psychiatric hospital vows to tackle suicide in Kaduna |url=https://blueprint.ng/world-mental-day-psychiatric-hospital-vows-to-tackle-suicide-in-kaduna/ |access-date=2024-09-17 |website=Blueprint Newspapers Limited |language=en-US}}</ref>
A watan Fabrairun 2024, Asibitin Neuro-Psychiatric na Tarayya, Kaduna, ya hada kai da [[Hukumar kiyaye haɗurra ta tarayyan (Najeriya)|Hukumar Tsaro ta Tarayya]] (FRSC), Kaduna, don aiwatar da kimantawar lafiyar kwakwalwa ga dukkan masu motoci a jihar, wani shiri na rage yawan hatsarori na hanya.<ref>{{Cite web |last=Ubanagu |first=Makua |date=2023-12-20 |title=Lagos psychiatric hospital records 100% admission increase -CMD |url=https://punchng.com/lagos-psychiatric-hospital-records-100-admission-increase-cmd/ |access-date=2024-09-17 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref>
Har ila yau, a watan Fabrairun 2024, an kirkiro wani asibitin toxicology a asibitin, wurin kula da marasa lafiya da ke fama da shan miyagun ƙwayoyi da rikicewar miyagun ƙwalwa. Har ila yau, unguwar ta bambanta sauran batutuwan tunani daga waɗanda suka haifar da amfani da miyagun ƙwayoyi, amfani da miyagu ƙwayoyi da rikicewar miyagun ƙ ƙwayoyi.
=== Canjin yanayi ===
Saboda yanayin [[Canjin yanayi]], babban darektan kiwon lafiya na asibitin Dr Aisha yushau ya ba da shawarar dasa bishiyoyi 1000 a asibitin.<ref>{{Cite web |last=Nigeria |first=News Agency of |date=2024-05-22 |title=Climate Change: Kaduna psychiatric hospital plans to plant 1,000 trees |url=https://gazettengr.com/climate-change-kaduna-psychiatric-hospital-plans-to-plant-1000-trees/ |access-date=2025-03-26 |website=Peoples Gazette Nigeria |language=en-US}}</ref>
== Ayyuka ==
* Ma'aikatar kula da kwakwalwa ta gaggawa
* Ayyukan kula da kwakwalwa na yara da matasa
* Ma'aikatar ilimin hauka
* Magani da shan miyagun ƙwayoyi da farfadowa
* Babban sabis na ilimin hauka
* Asibitin Lafiyar kwakwalwa
* Ayyukan kula da hankali na al'umma
* Ayyukan zamantakewa
* Ayyukan warkarwa na aiki
* Ayyukan tunani
* Ayyukan Gyara Magunguna
* Ayyukan dakin gwaje-gwaje na kwayoyin
* Ayyukan dakin gwaje-gwaje
* sabis na kulawa.<ref>{{Cite web |title=Service - FNPH |url=https://www.fnphkaduna.com/pages/service.php |access-date=2025-03-26 |website=www.fnphkaduna.com }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
=== Sauran ayyuka na musamman sune ===
* electroencephalography (EEG)
* Binciken lafiyar kwakwalwa da horo
* Electrocardiography (ECG)
* Kulawa mai zurfi.
== Manazarta ==
cflclpork7erdssrxjzkbf7ye4dpubm
Bad comments
0
115590
832735
710334
2026-05-09T01:53:50Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832735
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''''Bad comments''''' fim ne na 2021 na Najeriya wanda ya fito da [[Jim Iyke]] wanda kuma shine babban furodusa. <ref>{{Cite web |date=2021-07-09 |title=Jim Iyke's Debut Production "Bad Comments" Tackles Online Bullying |url=https://editor.guardian.ng/life/film/a%E2%88%9Ajim-iykes-debut-production-bad-comments-tackles-issue-of-online-bullying/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211105060607/https://editor.guardian.ng/life/film/a%E2%88%9Ajim-iykes-debut-production-bad-comments-tackles-issue-of-online-bullying/ |archive-date=2021-11-05 |access-date=2021-11-02 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Jim Iyke excites fans at bad comments' premiere |url=https://editor.guardian.ng/art/jim-iyke-excites-fans-at-bad-comments-premiere/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103100556/https://editor.guardian.ng/art/jim-iyke-excites-fans-at-bad-comments-premiere/ |archive-date=2021-11-03 |access-date=2021-11-03 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2021-09-15 |title=Jim Iyke Addresses Cyberbullying in New Movie 'Bad Comments' |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2021/09/15/jim-iyke-addresses-cyberbullying-in-new-movie-bad-comments/ |access-date=2021-11-03 |website=THISDAYLIVE |language=en-US}}</ref> Kamfanin shirya fim din ne ya fitar da fim ɗin kuma an fito da shi a wasan kwaikwayo ranar 27 ga Agusta, 2021. Taurarin fina-finan sun haɗa da: [[Jim Iyke]], [[Osas Ighodaro]], [[Yemi Blaq]], [[Ini Edo]], [[Sharon Ooja]], [[Ayo Makun]], [[Chiwetalu Agu]], Ruggedman . <ref>{{Cite web |last=Simon |first=Stephanie |date=2021-08-27 |title=Jim Iyke's 'Bad Comments' Movie to premiere in cinemas |url=https://von.gov.ng/2021/08/27/jim-iykes-bad-comments-movie-to-premiere-in-cinemas/ |access-date=2021-11-03 |website=Voice of Nigeria |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Bayani game da shi ==
Fim din ya biyo bayan rayuwar Frank Orji, ɗan wasan kwaikwayo tare da aikin wasan kwaikwayo mai ƙarfi wanda ya sami sunansa ya lalace bayan fitowar bidiyon da aka gyara a kan layi. Wannan yana haifar da matsanancin [[Cyberbullying|cin zarafin yanar gizo]] ta hanyar trolls na kan layi. Tare da taimakon mai fashin kwamfuta, mai tsaron jikinsa, da mataimakinsa, yana iya bin diddigin waɗannan trolls kuma ya ba su ɗanɗano na maganin kansu.<ref>{{Cite web |date=2021-07-09 |title=Jim Iyke's Debut Production "Bad Comments" Tackles Online Bullying |url=https://editor.guardian.ng/life/film/a%E2%88%9Ajim-iykes-debut-production-bad-comments-tackles-issue-of-online-bullying/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211105060607/https://editor.guardian.ng/life/film/a%E2%88%9Ajim-iykes-debut-production-bad-comments-tackles-issue-of-online-bullying/ |archive-date=2021-11-05 |access-date=2021-11-02 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref>
== Yin wasan kwaikwayo ==
* [[Jim Iyke]] a matsayin Frank Orji
* [[Osas Ighodaro]] a matsayin Hilda
* [[Desmond Elliot]] a matsayin Uche
* [[Francis Duru]] a matsayin mai gida
* Emelda Bassey a matsayin Amanda
* Timaya a matsayin Cameo Bayyanawa
* Okor Mai Ceto a matsayin Hitman
* [[Ini Edo]] a matsayin bayyanar Cameo
* Anita Asuoha a matsayin bayyanar Cameo
* [[Yomi Black]] a matsayin Fasinjojin Filin jirgin sama
* [[Chiwetalu Agu|Chiwet Agualu]] a matsayin dattijo
* [[Ayo Makun]] a matsayin bayyanar Cameo
* [[Patience Ozokwor]] a matsayin Mama Frank
* [[Sharon Ooja]] a matsayin Tasha
* Ruggedman a matsayin Uwem
* Ben Lugo Touitou a matsayin Roma
* Udomboso John Ceton a matsayin Hakeem
* Edward Chukwuma - Jiah a matsayin Guguwa
* Renier Roets a matsayin Mr Van Wijk
* Talitan Van Wyk a matsayin Mrs Van Wijk
* Melvin Oduah a matsayin Segun
* Bassey Ekpo Bassey a matsayin Lauyan Ahmed
* John Tamuno a matsayin MD
* Hope Daniels a matsayin mai samar da kiɗa
* Kilani Adalci a matsayin Fasto
* Vanessa Aneto a matsayin Tessy
* Chinenye Nnebe a matsayin Sandra
* Halvin Okonmah a matsayin Hip Hip Guy
* Eniola Cole a matsayin Runs Girl
* Akpan Nyaknno a matsayin Nerdy Guy
* Obioma Ofoegbu a matsayin Direban Mai Kuka
* Kyautar Igah a matsayin Fasinja Mai Kuka
* Abel Adama a matsayin Ɗalibi
* Bright Anyanwu a matsayin mai tsere
* Tim Harmony a matsayin Moruf
* Ɗanƙanta ɗan ƙarami Otse a matsayin Emeka
* Energy Uloko a matsayin 'yar siyasa
* Akanji Olarinde a matsayin Chop
* Amina Atairu a matsayin Mai Tsabtace Bakin
* Jewel Ike Obioha a matsayin Sakatare
== Manazarta ==
twbramm81hy6rd1wf7g89g78yic1erh
Angela Dwamena-Aboagye
0
116849
832509
741169
2026-05-08T14:31:22Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832509
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Angela Dwamena-Aboagye''' (an haife ta a shekara ta 1965) lauya ce Dan Ghana, mai fafutukar kare hakkin dan adam, kuma Babban Darakta na Gidauniyar Ark ta Ghana . <ref>{{Cite web |title=Glitz top 100 inspirational women – Page 100 – Glitz Africa Magazine |url=https://www.glitzafrica.com/glitz-top-100-inspirational-women/100/ |access-date=2022-05-28 |language=en-US}}</ref> Gidauniyar Ark kungiya ce mai zaman kanta wacce ke neman magance 'yancin mata a Ghana. Dwamena-Aboagye ta kafa mafaka ta farko ga matan da aka yi wa duka a Ghana kuma ta kafa cibiyar rikici, tare da cibiyar shari'a da cibiyar ba da shawara don ba da jima'i da jima'in jima'i na jima'i tare da ayyukan cin zarafin yara a wurare daban-daban a Ghana, ita ma mai ba da shawara ce, kuma mai magana da yawun jama'a.<ref>{{Cite web |last=Myjoyonline.com |title=Ghana News - DOVVSU lacks attention - Angela Dwamena Aboagye |url=http://www.myjoyonline.com/news/2014/january-6th/dovvsu-lacks-attention-angela-dwamena-aboagye.php |access-date=2016-08-20 |website=www.myjoyonline.com |archive-date=2016-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160828095232/http://www.myjoyonline.com/news/2014/january-6th/dovvsu-lacks-attention-angela-dwamena-aboagye.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Graphic |first=Daily |title=Angela Dwamena-Aboagye: A true voice for the voiceless - Graphic Online - {{!}} 2016 |url=http://www.graphic.com.gh/lifestyle/life/angela-dwamena-aboagye-a-true-voice-for-the-voiceless.html |access-date=2016-08-20 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-04-23 |title=Gender policy implementation key to development - Dwamena-Aboagye |url=https://www.ghanabusinessnews.com/2016/04/23/gender-policy-implementation-key-to-development-dwamena-aboagye/ |access-date=2016-08-20 |website=Ghana Business News}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gender Development And Resource Center Holds Symposium On Ghana's National Gender Policy |url=http://www.gimpa.edu.gh/news/gender-development-and-resource-center-holds-symposium-on-ghanas-national-gender-policy-1470316538/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160911160051/http://www.gimpa.edu.gh/news/gender-development-and-resource-center-holds-symposium-on-ghanas-national-gender-policy-1470316538/ |archive-date=2016-09-11 |access-date=2016-08-30 |website=www.gimpa.edu.gh}}</ref>
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Angela Dwamena-Aboagye (an haife ta Sakyi) a shekarar 1965.
== Ilimi ==
Dwamena-Aboagye ta halarci [[Mfantsiman Girls' Secondary School|Makarantar Sakandare ta Mfantsiman]] da kuma Makarantar Yara Mai Tsarki. Ta kammala karatu daga [[Jami'ar Ghana]] kuma tana da digiri na farko na Shari'a, da kuma Takardar shaidar Shari'a a matsayin Barrister daga Makarantar Shari'a ta Ghana .[[Ghana School of Law|Makarantar Shari'a ta Ghana.]]
.<ref>{{Cite web |title=Management Team – The Ark Foundation, Ghana |url=https://www.arkfoundationghana.org/cms/management-team/ |access-date=2024-03-19 |language=en-US }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Rayuwa ta mutum ==
Ta auri Kwame Dwamena-Aboagye . Ya kuma yi aiki a matsayin mai ba da shawara ga Gidauniyar, kuma suna da 'ya'ya huɗu.<ref name=":0">{{Cite web |title=Management Team – The Ark Foundation, Ghana |url=https://www.arkfoundationghana.org/cms/management-team/ |access-date=2022-05-27 |language=en-US |archive-date=2022-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517182015/https://www.arkfoundationghana.org/cms/management-team/ |url-status=dead }}</ref>
== Ayyuka ==
Ita malama ce a fannin jinsi da doka a Kwalejin Shari'a, [[Jami'ar Ghana]]; kuma mai ba da shawara da mai ba da horo kan jinsi da haƙƙin ɗan adam na mata. Ta kuma yi aiki tare da Ma'aikatar Shari'a da Sashen Babban Lauyan daga 1990 zuwa 1999 amma ta yi murabus don kafa Gidauniyar Ark Ghana . <ref>{{Cite web |title=BUSAC News {{!}} Women Urged to Work Towards Peaceful Elections |url=http://www.busac.org/mainsite/news/nws_0019.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821060624/http://www.busac.org/mainsite/news/nws_0019.php |archive-date=2016-08-21 |access-date=2016-08-30 |website=www.busac.org}}</ref>
== Kyaututtuka da karbuwa ==
* Georgetown University Law Center, Washington, D.C., USDwamena-Aboagye received the Ghana National Commission on Children/[[UNICEF]] National Media Features Award on Children in 1996.{{Ana bukatan hujja|date=May 2022}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2022)">citation needed</span></nowiki>'']</sup> She was also the recipient of the [[Unilever|Unilever Ghana]] Award for Distinguished Service for the development of women and children in Ghana in 2005.
* African Women’s Development Fund Women of Substance Award for 13 Distinguished African Women (2005).<ref>{{Cite web |date=2011-02-17 |title=Congratulations Angela Dwamena-Aboagye of the Ark Foundation |url=https://awdf.org/congratulations-angela-dwamena-aboagye-of-the-ark-foundation/ |access-date=2022-05-27 |website=The African Women's Development Fund (AWDF) |language=en}}</ref>
* The United States of America Embassy 2nd Annual Martin Luther King Jr. Award for Peace and Social Justice in 2009.<ref>{{Cite web |title=Programs and Events {{!}} Accra, Ghana – Embassy of the United States |url=http://ghana.usembassy.gov/pe150109.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130215205801/http://ghana.usembassy.gov/pe150109.html |archive-date=2013-02-15 |access-date=2016-08-30 |website=ghana.usembassy.gov}}</ref><ref>{{Cite web |title=Angela Dwamena-Aboagye receives Peace Award |url=https://www.modernghana.com/news/198770/angela-dwamena-aboagye-receives-peace-award.html |access-date=2016-08-30 |language=en-GB}}</ref>
* Millennium Excellence Awards (2010) for Women’s Empowerment by the Millennium Excellence Foundation (2010).<ref>{{Cite web |title=Past Recipients |url=http://mefafrica.org/mea/past-recipients/ |access-date=2016-08-30}}</ref><ref name=":0"/>
* She is also a recipient of the First African Servant Leadership National Awards for Women’s Empowerment in 2011.<ref>{{Cite web |title=Congratulations Angela Dwamena-Aboagye of the Ark Foundation – The African Women's Development Fund (AWDF) |url=http://awdf.org/congratulations-angela-dwamena-aboagye-of-the-ark-foundation/ |access-date=2016-08-30 |website=awdf.org}}</ref>
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1965]]
==Manazarta==
4mnpxguu0ltgq8929sxw3bhk7c2ws8g
Austin Nosike
0
117724
832698
825472
2026-05-08T22:22:30Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832698
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person|suna=Austin Nosike|birth_date=23,GA watan march, 1971|birth_place=Jahar Imo, nijeriya|occupation=Mallami|title=Farfesa}}
'''Austin Nosike''' (an haife shi ne a ranar 23 ga watan Maris na shekarar 1972) [[Farfesa]] ne na Najeriya a fannin Tattalin Arziki da Gudanarwa kuma Mataimakin Shugaban Jami'ar James Hope,dake jahar Legas.<ref>{{Cite web |last=Bodunde |first=Deborah |date=2025-09-14 |title=Austin Nosike appointed as VC of James Hope University |url=https://www.thecable.ng/austin-nosike-appointed-as-vc-of-james-hope-university/ |access-date=2025-09-20 |website=TheCable |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Akeem |first=Alao |date=2025-09-12 |title=Prof. Austin Nosike appointed vice chancellor of James Hope University — Edugist |url=https://edugist.org/prof-austin-nosike-appointed-vice-chancellor-of-james-hope-university/ |access-date=2025-09-20 |website=Edugist |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bankole |first=Idowu |date=2025-09-10 |title=James Hope University gets new Vice Chancellor |url=https://www.vanguardngr.com/2025/09/james-hope-university-gets-new-vice-chancellor/ |access-date=2025-09-20 |website=Vanguard News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Taiwo-Oguntuase |first=Oluseyi |date=2025-09-15 |title=James Hope University Appoints Prof. Austin Nosike As Vice Chancellor |url=https://independent.ng/james-hope-university-appoints-prof-austin-nosike-as-vice-chancellor/ |access-date=2025-09-20 |website=Independent Newspaper Nigeria |language=en-GB}}</ref>
== Ilimi ==
Ya yi karatun firamarensa da sakandare a Jihar Imo kafin ya ci gaba da zuwa [[Jami'ar Najeriya, Nsukka|Jami'ar Najeriya]], na [[Nsukka]] (UNN), inda ya kammala karatu tare da digirinsa na farko a fannin Kimiyya (BSc) a shekarar 1993. Ya sami karatun digirinsa na biyu a [[Jami'ar jihar Imo|Jami'ar Jihar Imo]], Owerri; [[Jami'ar Jihar Ribas|Jami'ar Kimiyya da Fasaha ta Jihar Rivers]] (RSUT), Port Harcourt; Universidad Católica de Murcia (UCAM), Spain; Jami'an Turai ta Tsakiya (CEU), Budapest, Hungary; da Cibiyar Kula da 'Yancin Dan Adam ta Duniya, Strasbourg, [[Faransa]]. Ya sami digirinsa na PhD a fannin Tattalin Arziki daga Jami'ar Tsakiya ta Nicaragua, Managua, da kuma wani digirin daman a fannin Gudanar da Kasuwanci daga Universidad Azteca, Mexico.<ref>{{Cite web |title=Professor Austin N. Nosike, Ph.D, DBA – Vice Chancellor – Home |url=https://jhu.edu.ng/austin-nosike-ph-d/ |access-date=2025-09-20 |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-12 |title=Prof. Austin Nosike appointed vice chancellor of James Hope University — Edugist |url=https://edugist.org/prof-austin-nosike-appointed-vice-chancellor-of-james-hope-university/ |access-date=2025-09-20 |language=en-US}}</ref>
== Ayyuka ==
Nosike ya yi aiki a matsayin mai ba da rahoto mai zaman kansa a watan gidan jarida me Suna Daily Start Newspapers Bayan daga Baya a samu matsayin Mataimakin [[Editing|Edita]] a gidan jarida me Suna Newsflash Magazine . Ya fara aikinsa na koyarwa ne a shekarar 1994 a makaranta Kaduna Polytechnic,dake Jihar Kaduna, kuma daga baya ya yi aiki a matsayin malami mai ziyara a [[Jami'ar Tsaron Najeriya|Kwalejin Tsaro ta Najeriya]], Kaduna . <ref>{{Cite web |last=Amenaghawon |first=Anthony |date=2022-02-08 |title=Meet Austin Nosike, A Nigerian Professor of Economics and Business |url=https://infomediang.com/professor-austin-nosike-a-distinguished-nigerian-scholar-in-economics-and-business/ |access-date=2025-09-20 |website=INFOMEDIANG |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Ya kuma aiki a matsayin Dean na Makarantar Nazarin Digiri a Jami'ar Kigali, Rwanda; [[Jami'ar Pentecostal ta Uganda]], Fort Portal, Uganda; da Jami'ar Metropolitan International (MIU), Kampala, Uganda . Ya kuma yi aiki a matsayin Farfesa mai ziyara a Jami'ar Kigali mai zaman kanta da [[Jami'ar Fasaha da Gudanarwa ta Uganda]] (UTAMU).<ref>{{Cite web |last=Abdulrahman |first=Nafisat |last2=News |first2=Leadership |date=2025-09-19 |title=Lagos Private Varsity Appoints Prof. Austin Nosike As Vice Chancellor |url=https://leadership.ng/lagos-private-varsity-appoints-prof-austin-nosike-as-vice-chancellor/ |access-date=2025-09-20 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Edema |first=Grace |date=2025-09-19 |title=Lagos private varsity gets new VC |url=https://punchng.com/lagos-varsity-gets-new-vc/ |access-date=2025-09-20 |website=Punch Newspapers |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Online |first=The Eagle |date=2025-09-17 |title=James Hope University unveils Austin Nosike as new VC {{!}} |url=https://theeagleonline.com.ng/james-hope-university-unveils-austin-nosike-as-new-vc/ |access-date=2025-09-20 |website=The Eagle Online |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Telegraph-Admin |date=2025-09-17 |title=James Hope Varsity Unveils Nosike As New VC |url=https://newtelegraphng.com/james-hope-varsity-unveils-nosike-as-new-vc/ |access-date=2025-09-20 |website=New Telegraph |language=en-US}}</ref>
Ya kasance Mataimakin Mataimakin Shugaban (Masana da Bincike) a Jami'ar Kasa da Kasa ta Equator (IUE), Bujumbura, Burundi, da kuma Jami'ar Copperstone (CU), Kitwe, Zambia . <ref>{{Cite web |last=Nation |first=The |date=2022-02-06 |title=Nigerian Professor appointed DVC in Zambia {{!}} The Nation |url=https://thenationonlineng.net/nigerian-professor-appointed-dvc-in-zambia/ |access-date=2025-09-20 |website=The Nation Newspaper |language=en-US}}</ref> A watan Agustan shekarar 2025, Kwamitin Gudanarwa na Cibiyar Gudanarwa, Fasaha da Nazarin Ci Gaban Afirka (AIMTDS) ya nada shi a matsayin Shugaban kasa da memba na Majalisar.<ref>{{Cite web |date=2025-08-07 |title=Prof. Austin Nosike appointed president of AIMTDS, Kigali-Rwanda — Edugist |url=https://edugist.org/prof-austin-nosike-appointed-president-of-aimtds-kigali-rwanda/ |access-date=2025-09-20 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Professor Austin N. Nosike {{!}} AIMTDS |url=https://aimtds.org/professor-austin-n-nosike/ |access-date=2025-09-20 |language=en-US}}</ref> A halin yanzu yana aiki a matsayin Mataimakin Shugaban Jami'ar James Hope, Legas, bayan rantsar da shi a watan Satumbar 2025. <ref>{{Cite web |title=Private Universities {{!}} National Universities Commision |url=https://www.nuc.edu.ng/nigerian-univerisities/private-univeristies/ |access-date=2025-09-20 |language=en-CA}}</ref><ref>{{Cite web |title=James Hope University Holds Handover Ceremony as Acting Vice Chancellor Hands Over to New Vice Chancellor – Home |url=https://jhu.edu.ng/james-hope-university-holds-handover-ceremony-as-acting-vice-chancellor-hands-over-to-new-vice-chancellor/ |access-date=2025-09-20 |language=en-US |archive-date=2025-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018063636/https://jhu.edu.ng/james-hope-university-holds-handover-ceremony-as-acting-vice-chancellor-hands-over-to-new-vice-chancellor/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Private Universities In Nigeria |url=https://cvcnigeria.org/private-universities-in-nigeria/ |access-date=2025-09-20 |website=The Committee of Vice Chancellors of Nigerian Universities (CVCNU) |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Nosike assumes duty as JHU VC |url=https://thesun.ng/nosike-assumes-duty-as-jhu-vc/ |access-date=2025-09-20 |website=The Sun}}</ref>
== Inda Aka Samu Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1972]]
j1xteckkghu6farghoa8mfqfdq9do3s
An tabbatar da shi
0
117730
832496
814601
2026-05-08T13:04:13Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832496
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Verified_logo.png|thumb|Alamar]]
'''Verified''' wani shiri ne na Majalisar Ɗinkin Duniya (United Nations) da aka ƙirƙira domin inganta samun sahihin bayani. A cikin wannan shiri, Majalisar Ɗinkin Duniya na ƙoƙarin haɗa wani gagarumin ƙungiya ta dubban (ko miliyoyin) masu aikin sa-kai a intanet domin su tattara, tsarawa da kuma tantance sahihancin bayanai da ke yawo a yanar gizo.
Shirin Verified ya gudanar da wasu kamfe-kamfe (yaɗa saƙonni) a kafafen sada zumunta ta amfani da hashtagg domin wayar da kai game da yaɗuwar ƙarya da rashin tabbas a bayanai, kamar su ''#PledgetoPause'', ''#ItsPossible'', da ''#OnlyTogether''.
Aikin shine martani ga bayanan da ba daidai ba a kan layi da suka shafi [[Koronavirus 2019|COVID-19]]. <ref>{{Cite web |last=Besheer |first=Margaret |date=21 May 2020 |title=UN Launches Effort to Counter COVID-19 Misinformation |url=https://www.voanews.com/a/covid-19-pandemic_un-launches-effort-counter-covid-19-misinformation/6189699.html |website=[[Voice of America]] |language=en}}</ref> Aikin ya fi damuwa da rarraba bayanai a kan layi.<ref>{{Cite journal |last=Stephenson |first=Joan |date=1 June 2020 |title=United Nations Seeks to Counter COVID-19 Misinformation with Digital First Responders |url=https://jamanetwork.com/channels/health-forum/fullarticle/2766838 |journal=JAMA Health Forum |language=en |volume=1 |issue=6 |pages=e200700 |doi=10.1001/jamahealthforum.2020.0700 |pmid=36218508 |doi-access=free}}</ref>
Indiya ta nuna sha'awa ta musamman ga aikin kuma ita ce mai Indiya ta nuna sha'awa ta musamman ga aikin kuma ita ce mai shirya shi tare da wasu kasashe 12.<ref>{{Cite web |date=14 June 2020 |title=India leads initiative at UN to counter misinformation on COVID-19 |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/140620/india-leads-initiative-at-un-to-counter-misinformation-on-covid-19.html |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> [[wikiHow]] ya kuma yi haɗin gwiwa tare da Verified.<ref>{{Cite web |date=25 November 2021 |title=Are you sure you want to share that? Sorting online fact from fiction |url=https://news.un.org/en/story/2021/11/1106172 |website=UN News}}</ref> shi tare da wasu kasashe 12.<ref>{{Cite web |date=14 June 2020 |title=India leads initiative at UN to counter misinformation on COVID-19 |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/140620/india-leads-initiative-at-un-to-counter-misinformation-on-covid-19.html |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> wikiHow ya kuma yi haɗin gwiwa tare da Verified.<ref>{{Cite web |date=25 November 2021 |title=Are you sure you want to share that? Sorting online fact from fiction |url=https://news.un.org/en/story/2021/11/1106172 |website=UN News}}</ref><ref>{{Cite web |title=How to Fight Misinformation Online - A Course authored by wikiHow and United Nations Verified |url=https://www.wikihow.com/Course/How-to-Fight-Misinformation-Online |website=wikiHow}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Ƙarin karantawa ==
* {{Cite web |date=21 May 2020 |title=UN launches new initiative to fight COVID-19 misinformation through 'digital first responders' |url=https://news.un.org/en/story/2020/05/1064622 |website=UN News |language=en |access-date=10 October 2025 |archive-date=3 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201003130948/https://news.un.org/en/story/2020/05/1064622/ |url-status=dead }}
== Haɗin waje ==
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
6i326ycwvkn83tsd9dlw2okxgv7c3hh
Arianism
0
118028
832606
755740
2026-05-08T18:59:16Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832606
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}{{Blockquote|Indeed, even though there may be so-called gods in heaven or on earth—as in fact there are many gods and many lords/masters—yet for us there is one God (Gk. ''theos'' – θεός), the Father, from whom are all things and for whom we exist, and one Lord/Master (''[[kyrios]]'' – κύριος), Jesus Christ, through whom are all things and through whom we exist.}}
'''Arianism''' (Koine Greek, {{Transl|grc|Areianismós}}) {{Sfn|Brennecke|2018}} Koyarwar Kristi ce wacce ta ki amincewa da ra'ayin gargajiya na Triniti, tana koyar da cewa Allah ne ya halicci Yesu sabili da haka ya bambanta da Allah. An sanya masa suna ne bayan mai goyon bayansa Arius (250 ko 256 - 336) kuma yawancin rassan Kiristanci na zamani suna ɗaukarsa a matsayin mai ridda.{{Sfn|Witherington|2007}} Arianism yana hannun 'yan tsiraru na addinai na zamani, kodayake wasu daga cikin waɗannan kungiyoyin suna goyon bayan koyarwar da suka danganci irin su Socinianism, wasu kuma suna guje wa kalmar "Arian" saboda mummunan tarihinsa. Addinai na zamani wani lokacin da ke da alaƙa da koyarwar sun haɗa da Shaidun Jehobah, <ref>{{Cite web |title=Modern Day Arians |url=https://www.watchman.org/articles/other-religious-topics/modern-day-arians-who-are-they/}}</ref> wasu majami'u a cikin Ikklisiyoyin Kristi (cikin su wanda ya kafa motsi, Barton W. Stone), <ref>{{Cite web |last=Stone |first=Barton W. |title=An Address to the Christian Churches in Kentucky, Tennessee & Ohio on Several Important Doctrines of Religion (1821) |url=https://webfiles.acu.edu/departments/Library/HR/restmov_nov11/www.mun.ca/rels/restmov/texts/bstone/ADDR-2ND.HTM |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20131201210351/https://webfiles.acu.edu/departments/Library/HR/restmov_nov11/www.mun.ca/rels/restmov/texts/bstone/ADDR-2ND.HTM |archive-date=2013-12-01}}</ref> da wasu Kiristoci na Tushen Ibrananci da Yahudawa na Almasihu, kodayake yawancin Yahudawa na Almasihu suna bin Kiristanci na Nicaea. <ref>{{Cite web |title=Pagan Trinity Exposed |url=https://yrm.org/pagan-trinity-exposed/}}</ref>
An fara danganta shi ga Arius, {{Sfn|Brennecke|2018}} wani Kirista ne wanda ya yi wa'azi kuma ya yi karatu a [[Alexandria|Iskandariya]], Misira, kodayake ya samo asali ne daga nau'o'i daban-daban na Kiristanci wanda ya bambanta da Kiristanci na Nicene daga baya a ra'ayinsu na Christology.{{Sfn|Berndt|Steinacher|2014}} Ilimin tauhidin Arius ya ce [[Isa|Yesu Kristi]] Ɗan Allah ne, wanda Allah Uba ya haifa, tare da bambancin cewa Ɗan Allah ba koyaushe yake ba amma Allah Uba ne ya haife shi kafin lokaci; saboda haka, Yesu bai kasance tare da Allah Uba ba, amma duk da haka Yesu ya fara wanzuwa a waje da lokaci.{{Efn|"Arius wanted to emphasise the transcendence and sole divinity of God [...]. God alone is, for Arius, without beginning, unbegotten and eternal. In the terminology of negative theology, Arius stresses monotheism with ever-renewed attempts. God can only be understood as creator. He denies the co-eternal state of the Logos with God since otherwise God would be stripped of his absolute uniqueness. God alone is, and thus he was not always Father. [...] Following Proverbs 8:22–25, Arius is able to argue that the Son was created. For Arius the Logos belongs wholly on the side of the Divine, but he is markedly subordinate to God. {{harvnb|Berndt|Steinacher|2014|p=}}}}{{Efn|"A [[Heresy in Christianity|heresy]] of the [[State church of the Roman Empire|Christian Church]], started by Arius, bishop of Alexandria (d. 336), who taught that the Son is not equivalent to the Father (ὁμοούσιος gr:''homoousios'' ≅ lt:''consubstantialis'') ... The very insistence upon the more subordinate relationship of the Son—that is, the Messiah—to God-the-father is much nearer to the [[Messiah in Judaism|Jewish doctrine of the Messiah]] than to the conception of the full divinity of the Son, as enunciated at [[First Council of Nicaea|Nicaea]]."<ref name="JE2"/>}}{{Sfn|Berndt|Steinacher|2014}}{{Efn|Arius used the two words as synonyms<ref name=davis>{{Cite book |last=Davis |first=Leo Donald |url=http://archive.org/details/firstsevenec_davi_1990_000_6702418 |title=The first seven ecumenical councils (325–787) p. 52: their history and theology |date=1990 |publisher=Collegeville, Minn. : Liturgical Press |others=Georgetown University Law Library |isbn=978-0-8146-5616-7}}</ref>}}{{Efn|Arius believed that Jesus came into existence before time existed,<ref name=davis/>}} {{Efn|Jesus was considered a creature but not like the other creatures.<ref name=newmanreader>{{Cite web |title=Newman Reader – Arians of the 4th Century – Chapter 1–5 |url=https://www.newmanreader.org/works/arians/chapter1-5.html |access-date=2023-04-09 |website=www.newmanreader.org}}</ref>}}
Arians do not believe in the traditional doctrine of the [[Trinity]].<ref name="www-groups.dcs.st-and.ac.uk">{{Cite web |title=Newton's Arian beliefs |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/history/Extras/Newton_Arian.html |publisher=School of Mathematics and Statistics, University of St Andrews}}</ref>{{Sfn|Phan|2011}} The letter of the Arian bishop [[Auxentius of Durostorum]]<ref name="faculty.georgetown.edu">{{Cite web |title=Auxentius on Wulfila: Translation by Jim Marchand |url=http://faculty.georgetown.edu/jod/texts/auxentius.trans.html}}</ref> regarding the Arian missionary [[Ulfilas]] ({{Circa|311}}–383) gives an overview of Arian beliefs. Ulfilas, ordained by Arian bishop [[Eusebius of Nicomedia]], became a missionary to the [[Goths]] and believed that God the Father, the "unbegotten" Almighty, is the only true God.<ref name="bibleverse|John|17:3">{{Bibleverse|John|17:3}}</ref> According to Auxentius, Ulfilas believed the Son of God, Jesus, the "only-begotten god",<ref>{{Bibleverse|John|1:18}}</ref> was begotten before time began.<ref>{{Bibleverse|Proverbs|8:22–29}}, {{Bibleverse|Revelation|3:14}}, {{Bibleverse|Colossians|1:15}}</ref> The [[Holy Spirit in Christianity|Holy Spirit]], he wrote, is the illuminating and sanctifying power of God. Using 1 Corinthians 8:5–6 as a [[proof text]]:
An tabbatar da Homoousianism a hukumance ta majalisun ecumenical guda biyu na farko; <ref name="Christianitytoday">{{Cite web |date=8 August 2008 |title=Athanasius, Five-time exile for fighting 'orthodoxy' |url=https://www.christianitytoday.com/history/people/theologians/athanasius.html |access-date=10 August 2018}}</ref> tun daga wannan lokacin, an hukunta Arianism a matsayin "karkatarwa ko ɗarika ta Arius". Ikklisiyar Triniti (Homoousian) ta sami goyon baya sosai daga Patriarch Athanasius na Iskandariya, wanda ya nace cewa Yesu (Allah Ɗa) "ya kasance" ko "ya kasance a cikin asali" tare da Allah Uba. Arius ya nuna rashin amincewa: "Idan Uba ya haifi Ɗa, to wanda aka haifa yana da farkon wanzuwar, kuma daga wannan ya biyo baya akwai lokacin da Ɗa bai kasance ba. " <ref name="Christianitytoday" /> majalisun Ikklisiya ta farko ta Nicaea ta 325 ta bayyana Arianism a matsayin ridda.{{Sfn|Ferguson|2005}} A cewar Everett Ferguson, "Yawancin Kiristoci ba su da ra'ayoyi game da yanayin Triniti kuma ba su fahimci abin da ke cikin batutuwan da ke kewaye da shi ba".{{Sfn|Ferguson|2005}}
Ana kuma amfani da Arianism don komawa ga wasu tsarin tauhidin da ba na Triniti ba na karni na 4, wanda ya ɗauki [[Isa|Yesu Kristi]] - Ɗan Allah, Logos - a matsayin ko dai halitta da aka haifa na irin wannan ko daban da na Uba, amma ba daidai ba (kamar Homoiousian da Anomoeanism) ko kuma ba a halicce su ba ko kuma a halicci wasu halittu (kamar a cikin Semi-Arianism).
== Asalin ==
Wasu Kiristoci na farko waɗanda imanin su zai fada ƙarƙashin 'orthodoxy' a ƙarni na uku da na huɗu sun musanta ƙarni na har abada na Ɗa; sun kalli Ɗa kamar yadda aka haife shi a lokaci. Wadannan sun hada da Tertullian da Justin Martyr . <ref>{{Cite web |title=R.E. Roberts, The Theology of Tertullian (1924), Chapter 7 (pp. 140–148) |url=https://www.tertullian.org/articles/roberts_theology/roberts_07.htm |access-date=2022-12-15 |website=www.tertullian.org}}</ref> An dauki Tertullian a matsayin pre-Arian. Daga cikin sauran iyayen coci, an zargi Origen da Arianism don amfani da kalmomi kamar "Allah na biyu", kuma an zargi Patriarch Dionysius na Iskandariya a Roma don cewa Ɗa aiki ne da halittar Allah (watau, halitta). <ref>{{Cite web |title=Catholic Encyclopedia: Arianism |url=https://www.newadvent.org/cathen/01707c.htm |access-date=2023-04-10 |website=www.newadvent.org}}</ref> Koyaya, ƙaddamar da Origen ba daidai ba ne da Arianism, kuma an kalli shi gabaɗaya a matsayin kusa da ra'ayi na Nicene-Constantinopolitan game da Triniti.
Rikici game da Arianism ya tashi a ƙarshen karni na 3 kuma ya ci gaba a cikin mafi yawan karni na 4. Ya haɗa da yawancin membobin coci - daga masu bi masu sauƙi, firistoci, da 'yan majami'a zuwa bishops, sarakuna, da membobin gidan sarauta na Roma. Sarakuna biyu na Romawa, Constantius II da Valens, sun zama Arians ko semi-Arians, kamar yadda shahararrun sarakunan Gothic, Vandal, da Lombard suka yi kafin da kuma bayan faduwar Daular Romawa ta Yamma. Antipopes Felix II <ref>{{Cite web |title=Liberius {{!}} pope {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Liberius |access-date=2023-04-16 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> da Ursinus {{Efn|Ambrose of Milan, Epistles iv}} sune Arian, kuma an tilasta Paparoma Liberius ya sanya hannu kan Arian Creed na Sirmium na 357 - kodayake wasikar ta ce ya yarda da Arianism.<ref>{{Cite web |title=Catholic Encyclopedia: Pope Liberius |url=https://www.newadvent.org/cathen/09217a.htm |access-date=2023-04-16 |website=www.newadvent.org}}</ref> Irin wannan rikici mai zurfi a cikin Ikilisiyar farko a wannan lokacin ba zai iya zama ba tare da tasirin tarihi ba wanda ke ba da tushe ga koyarwar Arian.{{Sfn|Hanson|2005}}
[[Fayil:Ariusz.JPG|thumb|250x250px|hoton Arius da aka yi tunaninsa. Bayani game da alamar Makarantar Crete, c. 1591, wanda ke nuna Majalisar farko ta Nicaea]]
Arius ya kasance dalibi na Lucian na Antakiya a makarantar Lucian mai zaman kanta a Antakiya kuma ya gaji daga gare shi wani nau'i mai canzawa na koyarwar Bulus na Samosata.{{Sfn|Pullan|1905}} Arius ya koyar da cewa Allah Uba da Ɗan Allah ba koyaushe suke tare har abada ba.<ref name="ritchies.net">{{Cite web |last=Ritchie |first=Mark S. |title=The Story of the Church – Part 2, Topics 2 & 3 |url=http://www.ritchies.net/p2wk2.htm |website=The Story of the Church}}</ref>
== Bangaskiya ==
Kadan daga cikin ayyukan Arius ya tsira sai dai a cikin maganganun da abokan adawarsa suka zaɓa don dalilai na jayayya, kuma babu tabbaci game da abin da al'adun tauhidi da falsafar suka kafa tunaninsa.{{Sfn|Bauckham|1989}} Tasirin daga Ɗaya daga Neoplatonism ya bazu a duk Daular Roma ta Gabas, kuma wannan ya rinjayi Arius. <ref>{{Cite web |title=Arius {{!}} Biography, Beliefs, & Facts |url=https://www.britannica.com/biography/Arius |access-date=2023-04-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Hesiod |date=2022-06-24 |title=Arius and Neoplatonism |url=https://minervawisdom.com/2022/06/24/arius-and-neoplatonism/ |access-date=2023-04-12 |website=Discourses on Minerva |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Early Unitarians: Arius and His Followers |url=https://people.wku.edu/jan.garrett/arius.htm |access-date=2023-04-12 |website=people.wku.edu}}</ref><ref>{{Cite web |last=Spencer |first=Ian |date=5 April 2007 |title=Plato: proto-trinitarian, or the Father of Arianism? – Trinities |url=https://trinities.org/blog/plato-proto-trinitarian-or-the-father-of-arianism/ |access-date=2023-04-12 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Ribolov |first=Svet |date=2013-01-01 |title=A New Look at Arius' Philosophical Background |url=https://www.academia.edu/20120195 |journal=Church Studies |volume=10 |pages=203–212 |access-date=2025-10-16 |archive-date=2024-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241208030057/https://www.academia.edu/20120195 |url-status=dead }}</ref>
Babban jigon Arius shine cewa Allah ne kawai ke da 'yanci daga wanzuwar. Tun da yake Ɗan ya dogara, dole ne a kira shi halitta.<ref>{{Cite web |title=Arianism {{!}} Definition, History, & Controversy {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Arianism |access-date=2023-04-09 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Arians sun gabatar da wata tambaya game da imanin su: "Shin Allah ya haifi Yesu da yardar rai ko ba da son rai ba?" An yi amfani da wannan tambaya don jayayya cewa Yesu ya dogara da wanzuwarsa tunda Yesu ya wanzu ne kawai saboda Allah yana son ya kasance.
Arianism ya koyar da cewa Logos wani allahntaka ne wanda Allah Uba ya halicce shi kafin halittar duniya, yana aiki a matsayin matsakaici don halitta, kuma cewa Ɗan Allah yana ƙarƙashin Uba.{{Sfn|McClintock|Strong|1867}} Ma'anar Logos tana nufin halayyar Allah ta ciki da ke da alaƙa da hikima. An gano Yesu a matsayin Logos saboda kamanceceniya da wannan bangare na ciki na yanayin Allah.
An yi amfani da aya daga [[Karin magana|Misalai]] cewa, bisa ga Arianism, ya yi magana game da halittar Ɗa ta Allah: "Ubangiji ya halicce ni a farkon aikinsa. " <ref>{{Bibleverse|Proverbs|8:22–25|HE}}</ref> Saboda haka, sun ce, Ɗa shine na farko kuma mafi cikakke daga cikin halittun Allah, kuma an kira shi "Allah" kawai ta hanyar izinin Uba da ikon. {{Sfn|Kelly|1978}} Kalmar "Ɗa" ba ta da tabbas, kamar yadda Arians ke amfani da tauhidin tallafi don tallafawa imanin cewa Uba ne ya halicci Yesu ''ex nihilo''.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Webarchive template wayback links]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
<references />
1495yjwp8rgguzpcr302isiyr7bktb5
Bernie Herms
0
118528
832880
730389
2026-05-09T07:39:32Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832880
wikitext
text/x-wiki
'''Bernhard''' "'''Bernie'''" '''Herms''' (an haife shi a ranar 26 ga watan Maris, shekara ta 1972) mawaki ne GMA Kanada, marubucin waƙa, kuma mai shirya kiɗa a Nashville . Ya sami Grammy Awards, GMA Dove Awards, da GMA Canada Covenant Awards kuma an zabi shi a gare su, saboda rubuce-rubucen waƙoƙinsa da aikin samar da kiɗa.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Herms, Bernhard Herms, a ranar 26 ga Maris, 1972, a London, Ontario ɗan wazirin Pentikostal . <ref name="Worship Leader">{{Cite journal |last=Herms |first=Bernie |title=Worship: Beyond Mere Performance |url=http://media.worshipleader.com/lib/2006jul/files/html5/index.html?page=26 |journal=Worship Leader |issue=July/August 2006 |pages=26–8 |access-date=October 19, 2015 |archive-date=November 17, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117024607/http://media.worshipleader.com/lib/2006jul/files/html5/index.html?page=26 |url-status=dead }}</ref> Lokacin yana matashi ya fi zama a [[Edmonton|Edmonton, Alberta]] kafin ya koma [[Chilliwack|Chilliwack, British Columbia]] kuma daga baya ya shiga Jami'ar Trinity Western a Langley, BC <ref name=":0" />
Daga nan sai ya sauya wasu daga cikin karatun jami'a kuma ya shiga Jami'ar Belmont da ke Nashville. Ba da daɗewa ba bayan ya koma makaranta ya sadu da abokin aji Brad Paisley, wani mai son kiɗa tare da irin wannan dandano a cikin kiɗa. A cikin wata hira da The Canadian Press Herms ya bayyana abokantakarsu ta farko a matsayin Paisley kasancewa "mai karɓar guitar daga [[Virginia]]" yayin da yake "wannan mai dogon gashi mai kunna piano na gargajiya daga [[Kanada]]". <ref name=":0" /> Maza biyu da sauri suka gina abota kuma suka yi aiki tare da abokan aikinsu a cikin ɗakin karatu akai-akai. Herms ya kammala karatu daga Belmont tare da digiri na baccalaureate a cikin abun da ke ciki na gargajiya a shekarar 1995.<ref name="Belmont">{{Cite web |last=Collins |first=Kirsty |date=February 9, 2009 |title=Bernie Herms (95) to Receive Curtain Call Award |url=http://alumni.belmont.edu/news/22644/Bernie-Herms-95-to-Receive-Curtain-Call-Award.htm |access-date=October 19, 2015 |publisher=[[Belmont University]] |archive-date=November 17, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020925/http://alumni.belmont.edu/news/22644/Bernie-Herms-95-to-Receive-Curtain-Call-Award.htm |url-status=dead }}</ref> Jami'ar ta girmama shi a shekara ta 2009, tare da lambar yabo ta Curtain Call . <ref name="Belmont" />
== Ayyukan kiɗa ==
Kusan a lokaci guda Paisley ya sanya hannu a lakabin rikodin kuma ya kawo abokansa da yawa na makaranta ciki har da Herms, a ƙarƙashin fuka-fukansa a matsayin abokan ƙungiyar.<sup class="mw-ref reference" i="">Dare-cx="{}" data-mw='{"name":"ref","attrs":{"name":":0"},"body":{"html":"<nowiki><span typeof=\"mw:Transclusion\" data-mw=\"{&quot;name&quot;:&quot;templatestyles&quot;,&quot;attrs&quot;:{&quot;src&quot;:&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;},&quot;body&quot;:{&quot;extsrc&quot;:&quot;&quot;},&quot;parts&quot;:[{&quot;template&quot;:{&quot;target&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Cite news&quot;,&quot;href&quot;:&quot;./Template:Cite_news&quot;},&quot;params&quot;:{&quot;url&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;http://www.timescolonist.com/grammy-q-a-canadian-bernie-herms-on-writing-for-stars-competing-against-wife-1.9713560&quot;},&quot;title&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Grammy Q&amp;A: Canadian Bernie Herms on writing for stars, competing against wife&quot;},&quot;last&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Friend&quot;},&quot;first&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;David&quot;},&quot;date&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;February 3, 2017&quot;},&quot;newspaper&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;Vancouver Times Colonist&quot;},&quot;access-date&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;February 14, 2017&quot;},&quot;archive-url&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;https://web.archive.org/web/20170214183717/http://www.timescolonist.com/grammy-q-a-canadian-bernie-herms-on-writing-for-stars-competing-against-wife-1.9713560&quot;},&quot;archive-date&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;February 14, 2017&quot;},&quot;url-status&quot;:{&quot;wt&quot;:&quot;dead&quot;}},&quot;i&quot;:0}}]}\" data-ve-no-generated-contents=\"true\" id=\"mw6Q\">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki><nowiki><cite about=\"#mwt20\" class=\"citation news cs1\" id=\"CITEREFFriend2017\" data-ve-ignore=\"\">Friend, David (February 3, 2017). </cite></nowiki>"}}' id="cite_ref-:0_4-4" rel="dc:references" typeof="mw:Extension/ref">[./Bernie_Herms#cite_note-:0-4 <span class="mw-reflink-text"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket"><nowiki>]</nowiki></span></span>]</sup> Herms ya fara aikin rikodin kiɗa a cikin 1997, tare da [[Albom|Kundin studio]], Nocturne, wanda Benson Records ya fitar.<ref name="CR One">{{Cite web |last=Cross Rhythms |author-link=Cross Rhythms |title=Nocturne – Bernhard Herms |url=http://www.crossrhythms.co.uk/products/Bernhard_Herms/Nocturne/144253/ |access-date=October 19, 2015 |website=[[Cross Rhythms (magazine)|Cross Rhythms]] }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kundin studio na gaba, Softly & Tenderly, an sake shi ne ta hanyar Brentwood Records, a cikin 1998. <ref name="CR Two">{{Cite web |last=Obrey |first=Paul |date=June 1, 1999 |title=Review: Softly & Tenderly – Bernhard Herms |url=http://www.crossrhythms.co.uk/products/Bernhard_Herms/Softly__Tenderly/297/ |access-date=October 19, 2015 |website=[[Cross Rhythms (magazine)|Cross Rhythms]] }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Daga ƙarshe ya mayar da hankali kan rubuce-rubuce da aikin samarwa, yana cewa, "Na fahimci mafi kyawun wasan da na yi shine samun mutane da na yi aiki tare da gano mafi kyawun wasan kwaikwayon su. " Ya sami nasarar samar da kiɗa da rubuce-aikacen waƙa kuma ya yi aiki tare le Josh Groban, Kelly Clarkson, Barbra Streisand, Selena Gomez, Casting Crowns, Natalie Grant, Danny Gokey, Tauren Wells, da sauran masu fasaha da yawa.
Herms ya rubuta waƙar da ta lashe lambar yabo ta '''GMA Dove Award Song of the Year''' mai suna "East to West" tare da mawaƙin ƙungiyar '''Casting Crowns''', wato Mark Hall, a gasar '''39th GMA Dove Awards''' a shekara ta '''2008'''.
An zaɓi waƙar domin gasar '''Best Gospel/Contemporary Christian Music Performance''' a '''50th Annual Grammy Awards''', sannan kuma a shekara ta '''2009''' a '''51st Annual Grammy Awards''' cikin wannan rukuni ɗaya.
A duk tsawon aikinsa, Herms ya yi aiki tare da fitattun mawaƙa kamar '''Josh Groban''' (a cikin album ɗinsa ''Stages''), '''Kelly Clarkson''' (a cikin waƙar haɗin gwiwa ''All I Ask of You'' tare da Groban), '''Andrea Bocelli''', da '''Barbra Streisand'''.
Ya lashe Kyautar Grammy don Mafi Kyawun Kiɗa na Kirista na zamani ko Waƙar don "Wani na Ka" ta Hillary Scott da Scott Family a cikin 2017. An raba kyautar tare da marubuta Hillary Scott & Emily Weisband .
== Rayuwa ta mutum ==
Herms yana zaune a Nashville tare da matarsa Natalie Grant kuma sun yi aure a ranar 27 ga Agusta, 1999. Suna da 'ya'ya mata uku kuma tsofaffi biyu tagwaye ne.<ref name="Family">{{Cite web |last=IMDb |author-link=IMDb |title=Natalie Grant – Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm1211515/bio |access-date=October 19, 2015 |publisher=[[IMDb]]}}</ref>
Ma'auratan sun yi aiki tare a kan kiɗa sau da yawa kuma suna magana akai-akai game da dangantakarsu ta tallafawa da haɗin gwiwar sana'a. Dukansu shi da Grant an zabi su daban don Kyautar Grammy don Mafi Kyawun Kiɗa na Kirista na zamani ko Waƙar a cikin 2017. Herms ya lashe kyautar.<ref>{{Cite web |title=Past Winners Search |url=https://www.grammy.com/nominees/search |access-date=February 16, 2017 |website=GRAMMY.com}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist|30em}}
== Haɗin waje ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1972]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
5j5a3b8xkh8kkre1ethzzneyygm97o9
Ayyukan Muhalli na Yammacin Harlem
0
120975
832705
756560
2026-05-08T23:23:39Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832705
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox organization|founder=[[Peggy Shepard]]<br>Vernice Miller-Travis<br>Chuck Sutton}}
WE ACT for Environmental Justice (wanda aka fi sani da West Harlem Environmental Action) ƙungiya ce mai zaman kanta mai zaman kanta a Harlem, Manhattan, New York City. An kafa kungiyar ne a cikin Maris 1988 don tattara adawar al'umma game da ayyukan da birnin ke yi na Cibiyar Kula da Najasa ta Arewa, da wurin tashar bas ta shida a Arewacin Manhattan.
[[Fayil:Harlem_NYC.JPG|thumb|Ra'ayi na Bird na Harlem, Birnin New York]]
WE ACT an sadaukar da shi ne don yaƙi da lamuran adalci na muhalli a cikin al'ummar Arewacin Manhattan. Kungiyar ta mai da hankali kan lamuran rayuwa na birane kamar adalcin yanayi, iska mai tsafta, samun ayyuka masu kyau, kiwon lafiyar jama'a, gurbatar yanayi, da kuma amfani da kasa mai dorewa da daidaito. Yana aiki ta hanyar ƙarfafa ƴan ƙasa, faɗakarwa, ƙararraki, ilimi, da wayar da kan al'umma don cimma burin sa.
A halin yanzu, WE ACT yana ɗaya daga cikin ƙungiyoyi da yawa da ke yin shawarwari don Yarjejeniyar Fa'idodin Al'umma tare da Jami'ar Columbia a matsayin wani ɓangare na shirin faɗaɗa Manhattanville na makarantar. Hakanan ana sabunta dutsen launin ruwan kasa da aka yi watsi da shi don canzawa zuwa Cibiyar Adalci na Muhalli ta WE ACT, wacce za ta ba da ofis da sararin samaniya tare da zama nunin fasahohin gine-gine iri-iri.
== Tarihi da tsarawa ==
A watan Afrilu na shekara ta 1986, Cibiyar Kula da Ruwan Ruwan Arewa ta fara aiki a kan tubalan takwas na dukiyar kogi a Yammacin Harlem, Manhattan. Ba da daɗewa ba bayan buɗewa, mazauna yankin daga yawancin Afirka ta Amirka da Latino suka koka game da ƙanshin da ke fitowa daga shuka da kuma kara haɗarin haɗarin lafiya.<ref name=":13">{{Cite journal |last=Shepard |first=Peggy |date=July–August 2007 |title=BUILDING COMMUNITY POWER FOR CHANGE |journal=The Crisis |volume=114}}</ref> Peggy Shepard, mazaunin yankin, wanda aka zaba a matsayin shugaban gundumar siyasa a 1985, ya matsa wa hukumomin gida da na jihohi su yi bincike kan tasirin kiwon lafiya na fallasawa ga hayakin magani.<ref name=":11" /> Binciken ya gano cewa hayaki na iya haifar da matsalolin numfashi a matakan da suka fi dacewa, wanda ya haifar da martani na jama'a daga mazaunan West Harlem, suna buƙatar a yi gyare-gyare a wurin.<ref name=":11">{{Cite journal |last=Thigpen |first=David |last2=Kuznik |first2=Frank |date=October 1993 |title=People who make a difference |journal=National Wildlife |volume=31 |issue=6 |pages=44–51}}</ref>
A cikin 1988 Hukumar Kula da Sufuri ta Biritaniya (MTA) ta yi ƙoƙarin gina tashar bas ta biyu a West Harlem, kusa da makarantar tsaka-tsaki. MTA ta fuskanci adawa mai karfi na al'umma, ta hanyar zanga-zangar, kararraki, da bincike na kimiyya.<ref name=":13"/>
A cikin wannan lokaci, hankali da rashin jin daɗi game da yadda ake gudanar da aikin kula da magudanar ruwa na kogin Arewa da kuma gina tashar bas na biyu a yammacin Harlem, sun gabatar da buƙatar haɗin kai don magance rashin daidaiton tasirin muhalli ga tsirarun al'umma. Saboda haka, a cikin Maris 1988 Peggy Shepard, Vernice Miller-Travis, da Chuck Sutton sun kaddamar da WE ACT don "samar da albarkatu a cikin al'umma" don ginawa da ilmantar da al'ummar da aka sadaukar don yaki da rashin adalci na muhalli da inganta lafiyar muhalli.<ref name=":13"/>
MU ACT yana jaddada mahimmancin shigar da ƴan ƙasa a cikin yaƙin neman zaɓe da haɗin gwiwa. Yana amfani da bincike na haɗin kai na al'umma don magance matsalolin adalci na muhalli da inganta lafiyar muhalli da ingancin rayuwar al'ummar Arewacin Manhattan.<ref>{{Cite journal |last=Shepard |first=PM |date=2017-05-06 |title=Advancing Environmental Justice through Community-Based Participatory Research |journal=Environmental Health Perspectives |volume=110 |issue=Suppl 2 |pages=139 |doi=10.1289/ehp.02110s2139 |issn=0091-6765 |pmc=1241155}}</ref> WE ACT tayi ƙoƙari don ilimantar da ƴan al'umma da wayar da kan jama'a kan al'amuran da ke tasiri lafiya da ingancin rayuwar al'umma.
== Ayyuka na farko ==
=== Ginin Magunguna na Kogin Arewa ===
A shekarar 1955 ne aka fara ba da shawarar gina Cibiyar Kula da Najasa ta Kogin Arewa, don wani wuri kusa da kogin Hudson a titin 72nd, al'ummar farar fata da wadata; duk da haka, an ƙi asalin wurin saboda rashin amincewa daga Robert Moses - Kwamishinan Parks na NYC mai ƙarfi, da Mai Gudanar da Gadar Triborough da Tunnel Authority. wanda ya ki amincewa da rukunin 72nd Street saboda kusancinsa da shirinsa na Inganta Tsarin Yammacin Yamma wanda a ƙarshe zai samar da Metropolitan Opera, NYC Ballet, Avery Fisher Music Hall, da sabon gidan Juilliard School of Music.<ref name=":14">{{Cite web |title=New York Justice Page |url=http://www.umich.edu/~snre492/ny.html |access-date=2017-03-29 |website=www.umich.edu}}</ref> Don haka, wurin da aka zaɓa ya zama bakin ruwan kogin Hudson daga Titin Yamma 137 zuwa Titin 145 na Yamma a Yammacin Harlem, a lokacin al'umma ce mai tarihi, ta tsakiya, yawancin al'ummar Afirka-Amurka. Mazauna yankin sun fusata lokacin da aka bayyana a shekarar 1968, cewa za a gina shukar kogin Arewa, za a yi aiki da shi a tsakanin al’ummarsu, saboda damuwa zai haifar da matsalolin gurbatar yanayi da kuma yin illa ga al’ummarsu. Duk da tsayin dakan al'umma, an fara aikin gina masana'antar a shekarar 1972 kuma an kammala shi a shekarar 1985. Lokacin da kamfanin ya fara gudanar da aikinsa a shekarar 1986, 'yan unguwar sun kara bayyana damuwarsu kan kamshin da ke fitowa daga masana'antar wanda ke da fadin kusan mil biyu. Mazauna yankin sun kasance a cikin gida don tserewa hayakin, wani bangare saboda tsoron da suke da shi na haifar da illa ga lafiya sakamakon kamuwa da hayakin. Wani bincike da Ma'aikatar Kare Makamashi ta New York (DEC) ta gudanar, ya gano fitar da shukar na dauke da matakan hydrogen sulfide sama da kashi 28% sama da ma'auni.<ref name=":7" /> Rashin jin daɗin al'umma ya koma cikin gwagwarmaya kuma a cikin 1988 akan Martin Luther King Day, WE ACT co-founders Peggy Shepard da Chuck Sutton, tare da wasu biyar an kama su don toshe zirga-zirgar ababen hawa a kan babbar hanyar West Side a kusa da wurin magani, kuma co-kafa Vernice D. Miller da da yawa sauran mazauna sun toshe zirga-zirga a kusa da Riverside da rashin aikin yi na shuka da kuma gudanar da zanga-zangar adawa da rashin aikin yi da shuka.<ref name=":7" />
Saboda karar da We ACT ta shigar tare da haɗin gwiwar Majalisar Tsaro ta Halitta, da juriya daga mazaunan Yammacin Harlem, jami'an birni sun fara magance matsalolin aiki na shuka a cikin 1991, kuma sun gano cewa rashin duk wani tsarin kula da wari a matsayin babban kuskuren ƙira wanda ke haifar da gurɓataccen iska. <ref name=":14"/> Bayan doguwar gwagwarmayar kotu tare da birni da Ma'aikatar Kare Muhalli (DEP), WE ACT ta zo ga sasantawar doka game da ayyukan talauci na tashar datti a watan Disamba na 1993 tare da gwamnatin Magajin garin David Dinkins.<ref name=":8">{{Cite journal |last=Shepard |first=Peggy |date=2005-01-01 |title=Breathe At Your Own Risk: Transit Justice in West Harlem |journal=Race, Poverty & the Environment |volume=12 |issue=1 |pages=51–53 |jstor=41555237}}</ref> A sakamakon haka, an ajiye dala miliyan 1.1 a cikin asusun don shirye-shiryen muhalli na al'umma a Yammacin Harlem kuma an sanya WE ACT "mai saka idanu kan yarjejeniyar amincewar dala miliyan 55 ta birnin don gyara shuka".<ref name=":8" />
A cikin wani aiki na jin daɗin jama'ar West Harlem a 1968-1970, jihar New York ta amince da gina wurin shakatawa mai girman eka 28 da aka fi sani da Riverbank State Park a saman shukar najasa. Ya buɗe wa jama'a tare da babban fanfare kan ranar Tunawa da ƙarshen mako a cikin 1993. Duk da haka, hayaki da wari na ci gaba da fitowa daga shukar wanda ya shafi yankunan yankin.<ref name=":14"/><ref name=":2">{{Cite web |last=EJOLT |title=North River Sewage Treatment Plant, USA {{!}} EJAtlas |url=https://ejatlas.org/conflict/north-river-sewage-treatment-plant |access-date=2017-03-29 |website=[[Environmental Justice Atlas]] |language=en}}</ref>
A yau Kamfanin Kula da Najasa na Kogin Arewa yana ci gaba da inganta kayan aikin su da haɓakawa don saduwa da ingancin iska. A cikin yunƙurin da suka yi na baya-bayan nan kayan aikin sun shigar da sabon aikin bututu da magoya baya don inganta sarrafa wari da kuma ba da rahoton matsalolin iska.<ref name=":4">{{Cite web |title=North River Wastewater Treatment Plant |url=http://www.nyc.gov/html/dep/html/dep_projects/cp_north_river_plant.shtml |access-date=2017-05-01 |website=www.nyc.gov |archive-date=2017-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518111306/http://www.nyc.gov/html/dep/html/dep_projects/cp_north_river_plant.shtml |url-status=dead }}</ref>
=== Diesel mai datti ===
Arewacin Manhattan gida ne ga kashi ɗaya bisa uku na "manyan motocin bas ɗin diesel (motoci 4,000) mafi girma a cikin ƙasar" wanda MTA ke sarrafa shi.<ref name=":8"/> MU ACT muna ganin yawan ma'ajiyar motocin bas yana da mummunan tasiri akan ingancin iska da lafiyar 'yan yankin Arewacin Manhattan. Ƙungiyar ta haɗu da yawan cututtukan fuka a Arewacin Manhattan tare da matakan da suka dace na kwayoyin halitta (PM), gurɓataccen iska da aka saki a lokacin konewar man dizal, wanda ke fitowa daga wuraren ajiyar bas, manyan hanyoyin sufuri, da kuma cunkoson ababen hawa a cikin West Harlem..<ref>{{Cite journal |last=Northridge |first=M. E. |last2=Yankura |first2=J. |last3=Kinney |first3=P. L. |last4=Santella |first4=R. M. |last5=Shepard |first5=P. |last6=Riojas |first6=Y. |last7=Aggarwal |first7=M. |last8=Strickland |first8=P. |date=1999-07-01 |title=Diesel exhaust exposure among adolescents in Harlem: a community-driven study |journal=American Journal of Public Health |volume=89 |issue=7 |pages=998–1002 |doi=10.2105/ajph.89.7.998 |issn=0090-0036 |pmc=1508854 |pmid=10394306}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal |last=Brown |first=Phil |last2=Mayer |first2=Brian |last3=Zavestoski |first3=Stephen |last4=Luebke |first4=Theo |last5=Mandelbaum |first5=Joshua |last6=McCormick |first6=Sabrina |date=2003 |title=The health politics of asthma: environmental justice and collective illness experience in the United States |journal=Social Science & Medicine |volume=57 |issue=3 |pages=453–464 |doi=10.1016/s0277-9536(02)00375-1 |pmid=12791488}}</ref> WE ACT kuma ta shirya kamfen din kafofin watsa labarai, The Clean Fuel - Clean Air - Good Health Diesel Bus Campaign, don wayar da kan jama'a kan haɗarin da ke tattare da hayakin diesel da ikon sa na haifar da hare-haren asma.<ref name=":8" /> Duk da yake ya kasa rinjayar MTA don canza manufofinta don tallafawa hanyoyin man fetur masu tsabta, kamfen ɗin ya sami goyon baya da kulawa da yawa na jama'a, yana nuna ikon kafofin watsa labarai na jama'ar da kuma fadakar da al'umma.<ref name=":0" />
A cikin Nuwamba 2000, WE ACT, ya shigar da ƙara zuwa Ma'aikatar Sufuri ta Amurka (USDOT) yana mai da'awar cewa wuraren ajiyar bas ba su da kyau a cikin al'ummomin tsiraru a Arewacin Manhattan, wanda ke da shida daga cikin jimillar tasoshin bas guda takwas a Manhattan, don haka yana haɓaka haɗarin kiwon lafiya da ke da alaƙa da haɗarin haɗarin dizal mai cutarwa.<ref name=":1">{{Cite web |last=EJOLT |title=Environmental Justice Atlas |url=https://ejatlas.org/print/west-harlem-and-the-metropolitan-transportation-authority-usa |access-date=2017-03-29 |website=ejatlas.org |language=en}}</ref><ref name=":0"/>
USDOT ta gano cewa MTA ta keta taken IV na Dokar 'Yancin Bil'adama ta 1964 kuma ta kasa saduwa da nazarin tasirin muhalli na tarayya wanda ya shafi gine-gine, gyare-gyare, da kuma sarrafa tashoshin bas da sauran wurare. Wannan kamfen ya sa hukumar MTA ta yi gyare-gyaren wuraren ajiye motocin bas da zuba jari a motocin bas masu tsabta, da kuma kara wayar da kan jama’a dangane da illolin hayakin mai da rashin ingancin iska.<ref name=":1"/>
== Aikin ==
WE ACT ta ce manufarta ita ce "gina al'ummomi masu lafiya ta hanyar tabbatar da cewa mutane masu launi da / ko mazauna masu karamin karfi sun shiga cikin ma'ana a cikin samar da ingantacciyar lafiyar muhalli da tsare-tsare da ayyuka." <ref>{{Cite web |title=Our Story |url=https://www.weact.org/whoweare/ourstory/ |access-date=March 27, 2017 |website=WE ACT}}</ref> Ƙungiyar tana aiki a matsayin "albarkar ilimi" don ba da gudummawar ɗan ƙasa da fafutuka kan al'amuran "lafiyar muhalli da ingancin rayuwa". <ref name=":8"/>
== Adalci na muhalli ==
=== Cutar huhu ===
A Amurka yawan mutanen da ke fama da asma ya karu a kowace shekara.<ref name=":10">{{Cite web |date=May 2011 |title=Asthma in the US |url=https://www.cdc.gov/vitalsigns/asthma/ |access-date=May 4, 2017 |website=Center for Disease Control and Prevention}}</ref> Kwararrun masu kiwon lafiya sun yi magana game da karuwar tashin hankali a cikin cututtukan asma a matsayin "sabon annoba".<ref name=":0"/> Cutar numfashi tana da alamun kumburi na huhu mai tsanani da kuma abubuwan da suka faru na ƙuntata hanyar iska. <ref name=":10" /> <ref>{{Cite journal |last=Boehlke |first=Paul |last2=Huang |first2=Shih-Wen |last3=Small |first3=Caroline |date=January 2017 |title=Asthma |journal=Magill's Medical Guide (Online Edition).}}</ref> Duk da yake akwai rashin tabbas game da ainihin dalilin cutar, an yi imanin cewa "abubuwan kwayar halitta da muhalli suna hulɗa don haifar da asma, galibi a farkon rayuwa".<ref>{{Cite web |title=What causes asthma? |url=https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/asthma/causes |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141203065951/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/asthma/causes |archive-date=December 3, 2014 |access-date=May 4, 2017 |website=NIH National Heart, Lung, and Blood Institute}}</ref> Kwanan nan, mayar da hankali ya juya ga tasirin yanayin muhalli, musamman bayyanar gurɓataccen iska na cikin gida da na waje ko allergens.<ref name=":0" /> WE ACT ya bayyana cewa bambancin launin fata ya wanzu a cikin gurɓataccen iska, wanda ke haifar da fallasawar ƙarancin ƙarancin al'ummomin da ba su da isasshen kuɗi ga manyan matakan gurɓata iska. WE ACT tana aiki don inganta ingancin iska na al'ummomin Arewacin Manhattan da rage abin da ke faruwa na asma da sauran matsalolin numfashi ta hanyar magance hanyoyin da haɗarin muhalli da ke haifar da gurɓataccen iska. <ref name=":0" /><ref name=":6" />
WE ACT tana mai da hankali kan asma ko [[Gurbacewar Iska|iska mai tsabta]] a matsayin daya daga cikin manyan wuraren damuwa, saboda yawan asma da aka samu a Arewacin Manhattan.<ref>{{Cite web |date=November 3, 2016 |title=Health Department Launches Asthma Campaign "Your Child's Asthma Is Always There, Even When They Seem Perfectly Fine" |url=https://www1.nyc.gov/site/doh/about/press/pr2016/pr088-16.page |access-date=May 4, 2017 |website=NYC Health |archive-date=September 6, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906223449/https://www1.nyc.gov/site/doh/about/press/pr2016/pr088-16.page |url-status=dead }}</ref> Kungiyar ta nuna alaƙar da ke tsakanin haɗarin muhalli a cikin unguwanni na Latino da na Afirka, kamar yadda ake nunawa ga hayakin diesel da ƙanshin da ke ko'ina daga wuraren birni, da kuma mafi girman mutuwar asma da cututtukan cututtuka a New York.<ref name=":8"/> WE ACT kalubalen birni da jihar don ganewa da magance matsalolin ingancin iska.<ref name=":3">{{Cite web |date=April 24, 2017 |title=A Neighborhood Fights Back |url=http://rootsofhealthinequity.org/ |website=National Association of County & City Health Officials}}</ref> A halin yanzu WE ACT, yana aiki tare da kungiyoyin muhalli da yawa na al'umma, kamar su Cibiyar Deep South don Adalci na Muhalli (DSCEJ), Green Door Initiative (GDI), da Yesu Mutanen da ke Tsayayya da Pollution (JPAP), a kan Shirin Rashin Asma na Kasa. Aikin yana da niyyar nazarin bambance-bambance a cikin maganin asma a cikin al'ummomi daban-daban guda huɗu a Amurka, ta hanyar kimanta tasirin [[Hukumar Kare Muhalli ta Amurka|Hukumar Kare Muhalli]] ta (EPA) Tsarin Gudanar da Ayyuka na Tarayya don Rage Bambancin Racial da Ethnic Asthma (Action Plan). <ref name=":9" /> An gabatar da ''Shirin Aiki'' a watan Mayu na shekara ta 2012, don sake duba kokarin tarayya na magance matsalolin asma da haɓaka haɗin gwiwa mafi inganci tsakanin shirye-shiryen tarayya.<ref>{{Cite journal |last=Ashley |first=Peter |last2=Freemer |first2=Michelle |last3=Garbe |first3=Paul |last4=Rowson |first4=David |date=March–April 2017 |title=Coordinated Federal Actions Are Needed to Reduce Racial and Ethnic Disparities in Childhood Asthma |journal=Journal of Public Health Management & Practice |volume=23 |issue=2 |pages=207–209 |doi=10.1097/phh.0000000000000541 |pmid=28121772}}</ref>
== Haɗin gwiwa ==
=== Cibiyar Bayar da Al'umma da Shiga (COEC) ===
Ƙungiyar Wayar da Kan Jama'a da Ƙaddamarwa Core (COEC) shiri ne na haɗin gwiwa tsakanin Cibiyar Kula da Muhalli ta NIEHS a Arewacin Manhattan, WE ACT, da sauran masu ruwa da tsaki na al'umma, suna aiki don fahimta da kuma hana abubuwan muhalli na cututtuka irin su Parkinson, Cancer, Asthma, da ALS ta hanyar manufofi da dokoki. <ref name=":18">{{Cite web |title=Community Engagement Core {{!}} Columbia University Mailman School of Public Health |url=https://www.mailman.columbia.edu/programs/niehs-center-environmental-health-northern-manhattan/community-outreach |access-date=2017-05-05 |website=www.mailman.columbia.edu |language=en}}</ref> Ayyukan COEC sun mayar da hankali kan al'ummomin Arewacin Manhattan guda hudu: Central Harlem, West Harlem, Washington Heights, da Inwood.<ref name=":18" /> Sauran membobin shirin sun haɗa da ƙungiyoyi da ke kusa da Arewacin Manhattan, kamar Cibiyar Columbia don Kiwon Lafiyar Muhalli na Yara (CCCEH) na Jami'ar Columbia, Cibiyar Harlem don Inganta Lafiya da Rigakafin Cututtuka, da Cibiyar Asibitin Harlem.<ref name=":18" /> Ɗaya daga cikin manyan nasarorin COEC da WE ACT shine ci gaban Katin Rahoton Lafiya na Muhalli.<ref name=":18" /> Katin rahoton yana ba da maki ga al'ummomin birnin New York bisa ma'auni na ingancin iska na cikin gida/ waje, ingancin ruwa na nishaɗi, ƙaƙƙarfan sharar gida, sararin samaniya, da wadatar abinci mai kyau. Ta hanyar sadar da binciken binciken kimiyya da lafiya ta hanyar shirye-shirye irin su abubuwan da suka faru na iyali da biki, tarurruka, tarurruka, da Katin Rahoton Kiwon Lafiyar Muhalli, membobin COEC suna neman ƙara wayar da kan al'umma game da haɗarin muhalli da kuma kafa madaidaiciyar shigar gida cikin lamuran muhalli.<ref name=":18" /><ref name=":5" />
Shigar mu ACT a cikin al'ummomin Arewacin Manhattan yana bawa membobin COEC damar samun bayanai game da matsalolin lafiyar muhalli na gida. Hakanan, WE ACT yana aiki azaman gada don isar da bayanai tsakanin ƙungiyoyin bincike da al'ummomin masu karamin karfi a Arewacin Manhattan.
=== Shugabannin Bangaskiya don Adalci na Muhalli ===
WE ACT ta yi aiki tare da mambobi daban-daban na majami'u na Arewacin Manhattan a kokarin wayar da kan jama'a game da batutuwan muhalli.<ref name=":17">{{Cite web |last=WEACT.org |title=faith leaders for environmental justice |url=http://www.weact.nyc/Coalitions/FaithLeadersforEnvironmentalJustice/tabid/360/Default.aspx |access-date=2017-05-05 |website=www.weact.nyc |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Manufar haɗin gwiwar ita ce ta ƙarfafa mutane masu bangaskiya su kula da batutuwan muhalli da kuma ilimantar da mutane na addini don su iya karfafa gwagwarmayar adalci na muhalli a cikin al'ummomi daban-daban waɗanda, a al'ada, ba su shiga cikin batutuwan adalci na mujalli ba.<ref name=":12">{{Cite web |last=Shepard |first=Peggy M. |date=25 May 2013 |title=Working With Faith Leaders For Environmental Justice |url=http://www.innerself.com/content/social/democracy/activism/8646-working-with-faith-leaders-for-environmental-justice.html |access-date=2017-05-05 |website=www.innerself.com |language=en-gb}}</ref> Shugabannin Bangaskiya don Adalci na Muhalli suna mai da hankali kan mahimman abubuwa guda uku: Adalci na Yanayi, Adalcin Abinci, da Amfani da Makamashi. Ƙungiyar aikin Adalci na Yanayi na neman haɓaka wayar da kan jama'a game da haɗarin sauyin yanayi da kuma sauye-sauyen halayen da za a iya yi don rage tasirin. A cikin haɗin kai tare da ƙungiyar aiki na Amfani da Makamashi, ɗaya daga cikin mahimman abubuwan ƙungiyar Adalci na yanayi shine koya wa mutane yadda za su rage yawan kuzarin su da hayaƙin carbon.<ref name=":12" /> Kungiyar aikin Adalci ta Abinci tana da nufin ilmantar da mutane game da abubuwan da ke hana cin abinci lafiyayye da mahimmancin siyan abinci mai kyau, tare da kawo ingantaccen tsarin abinci ga al'ummomin masu karamin karfi.<ref name=":12" /> Wasu daga cikin waɗannan yunƙurin sun haɗa da ayyukan Aikin Gona na Jama'a (CSA), ayyukan al'umma da lambuna na rufin gida, tuƙin abinci, da isar da tambarin abinci.<ref name=":17" />
=== Gida Mai Lafiya Yakin Yara Mai Lafiya ===
Shirin Lafiyayyan Gida wani shiri ne na bincike na haɗin gwiwa tsakanin Cibiyar Kula da Muhalli ta Jami'ar Columbia (CCCEH). Aikin ya yi niyya ga rashin daidaiton bayyanar da illolin muhalli da yara ke fuskanta a cikin tsiraru ko al'ummomi masu karamin karfi kuma yana aiki don ilmantar da iyalai kan wasu sanannun abubuwan haɗari kamar "sigari, gubar dalma, kwayoyi da barasa, gurɓataccen iska, datti, magungunan kashe qwari, da rashin abinci mai gina jiki". Ilimantar da iyaye game da haɗarin lafiyar muhalli, na iya kare yara daga kamuwa da cutar asma ko ciwon daji ko kuma samun ci gaba ko jinkirin ci gaba, da sauransu. <ref>{{Cite journal |last=O'Fallon |first=Liam |last2=Dearry |first2=Allen |date=April 2002 |title=Community-based participatory research as a tool to advance environmental health sciences |journal=Environmental Health Perspectives |volume=110 |issue=Suppl 2 |pages=155–159 |doi=10.1289/ehp.02110s2155 |pmc=1241159 |pmid=11929724}}</ref>
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist|30em}}
== Haɗin waje ==
* [http://www.weact.org/ WE ACT don shafin yanar gizon Adalci na Muhalli]
ee37gdxrcoy81oh6rsz3ydt5yuupwyn
Batutuwan muhalli a Pakistan
0
121339
832746
788887
2026-05-09T04:52:03Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832746
wikitext
text/x-wiki
Abubuwan da suka shafi muhalli a Pakistan sun hada da gurbatar iska, gurbatar ruwa, gurbatar hayaniya, sauyin yanayi, rashin amfani da magungunan kashe kwari, zaizayar kasa, bala'o'i, kwararowar hamada da ambaliya. Dangane da bugu na 2020 na ƙimar aikin muhalli (EPI) wanda Cibiyar Yale ta Cibiyar Nazarin Muhalli & Manufofin ta fitar, Pakistan tana matsayi na 142 tare da maki EPI na 33.1, haɓaka na 6.1 a cikin shekaru 10. Ya yi matsayi na 180 dangane da ingancin iska.<ref>{{Cite web |title=Pakistan {{!}} Environmental Performance Index |url=https://epi.yale.edu/epi-results/2020/country/pak |access-date=2022-04-06 |website=epi.yale.edu}}</ref> Canjin yanayi da dumamar yanayi sune batutuwan da suka fi damun mutane da ke cikin hadari a duk faɗin ƙasar. Babban dalilan wadannan batutuwan muhalli sune hayakin carbon, Fashewar yawan jama'a, da kuma [[Gandun daji|sare daji]].<ref>{{Cite web |date=2018-10-03 |title=The environmental issues in Pakistan |url=https://thefrontierpost.com/the-environmental-issues-in-pakistan/ |access-date=2020-05-29 |website=The Frontier Post |language=en-US |archive-date=2020-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127081937/https://thefrontierpost.com/the-environmental-issues-in-pakistan/ |url-status=dead }}</ref>
Wadannan matsaloli ne masu tsanani na muhalli da Pakistan ke fuskanta, kuma suna kara tabarbarewa yayin da tattalin arzikin kasar ke kara habaka da karuwar al'umma. Ko da yake wasu kungiyoyi masu zaman kansu da ma'aikatun gwamnati sun dauki matakin dakatar da lalata muhalli, har yanzu al'amuran muhalli na Pakistan suna nan. Pakistan na fuskantar babban kalubale yayin da albarkatun kasa da yanayin muhalli ke fuskantar karuwar gurbatar yanayi da dambarwa. Babban abubuwan da suka shafi muhalli a kasar sun shafi wuce gona da iri na amfani da albarkatun kasa, gurbacewar iska da ruwa, rage yawan makamashi, rage gandun daji, da sarrafa sharar gida.<ref>{{Cite web |title=Is Pakistan paying attention to environment crises? – DW – 05/31/2022 |url=https://www.dw.com/en/is-pakistan-paying-attention-to-existential-environment-crises/a-61987940 |access-date=2023-08-08 |website=dw.com |language=en}}</ref>
== Sakamakon tattalin arziki na lalacewar muhalli ==
Yawancin sassan masana'antu na Pakistan, misali kamun kifi da noma, wanda ke samar da fiye da kashi ɗaya cikin huɗu na abin da ake samarwa da kuma kashi biyu cikin biyar na ayyukan yi a Pakistan, sun dogara sosai kan albarkatun ƙasar. Don haka, don dorewar ci gaban tattalin arziki, ana samun buƙatu mai yawa kan albarkatun ƙasa da ba su da yawa. Sai dai abin mamaki shi ne abin da kasar ta dogara da shi don ci gabanta shi ma ke barazana ga zaman lafiya da nasarar kasar nan gaba. A cewar bankin duniya. <ref name=":1">{{Cite web |title=11. Environmental Issues - World Bank |url=http://siteresources.worldbank.org/SOUTHASIAEXT/Resources/Publications/448813-1188777211460/pakceach2.pdf |access-date=30 October 2016 |website=worldbank.org}}</ref> Kashi 70% na al'ummar Pakistan suna zaune ne a yankunan karkara kuma tuni matsanancin talauci ya afka musu. Wadannan mutane sun dogara ne akan albarkatun kasa don samar da kudin shiga kuma suna da yawa fiye da amfani da waɗannan albarkatun. Wannan yana haifar da ƙarin lalacewa na muhalli kuma daga baya yana ƙara talauci. Wannan ya haifar da abin da Bankin Duniya ke kira da "mummunan koma baya na talauci da lalata muhalli."<ref name=":1" />
== Rashin gurɓataccen yanayi ==
[[Fayil:Pollution_in_karachi.png|thumb|An jefa sharar gida a cikin wani makirci mara amfani a Karachi, Pakistan.]]
[[Fayil:Garbage_dump_in_Karachi.jpg|right|thumb|Hoton ya nuna sharar gida da ke kwance a tsakiyar titin. Birnin ya sha wahala sosai saboda rashin kulawa. Mutane suna barin sharar gida a kan manyan hanyoyi, amma hukumomin yankin ba sa karɓar shi ko ma kallon shi.]]
Rahoton na Bankin Duniya a shekara ta 2013 ya bayyana cewa, manyan batutuwan da suka shafi muhalli a Pakistan sun hada da gurbatar iska, rashin wadataccen ruwan sha, gurbacewar hayaniya da tabarbarewar kiwon lafiya a birane da kauyuka sakamakon gurbacewar yanayi. Wadannan abubuwan da suka shafi muhalli ba wai kawai suna cutar da 'yan Pakistan ba ne har ma suna yin babbar barazana ga tattalin arzikin kasar. Rahoton ya kuma bayyana cewa, karuwar masana'antu, birane da kuma motoci ba makawa za su kara dagula wannan matsala.<ref name=":2">{{Cite web |last=Sánchez-Triana |first=Ernesto |last2=Enriquez |first2=Santiago |last3=afzal |first3=Javaid |last4=Nakagawa |first4=Akiko |last5=Shuja Khan |first5=Asif |date=2014 |title=Cleaning Pakistan's Air: Policy Options to Address the Cost of Outdoor Air Pollution |url=http://documents.worldbank.org/curated/en/701891468285328404/pdf/890650PUB0Clea00Box385269B00PUBLIC0.pdf |website=www.worldbank.org |publisher=World Bank}}</ref> Pakistan tana da banbancin shakku na kasancewa ƙasa ta uku a duniya mafi ƙazanta idan ana maganar ingancin iska, wanda ke ƙara ƙalubalen muhallinta. Gaggawar haɓakar birane, haɗe da haɓakar yawan jama'a, yana ba da ƙarin ɓarna game da wannan.<ref>{{Cite web |title=Pakistan’s Path to Climate Action Needs Strong Political Leadership |url=https://thediplomat.com/2023/08/pakistans-path-to-climate-action-needs-strong-political-leadership/ |access-date=2023-10-06 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref>
=== Rashin gurɓata ruwa ===
Bankin Duniya ya ware Pakistan a matsayin kasa mai fama da matsalar ruwa. Akwai manyan koguna guda bakwai da ke shiga Pakistan daga manyan kogizai, wadanda suka hada da kogin Kabul da ke shigowa daga Afghanistan, da kogin Indus, kogin Jhelum, kogin Chenab, kogin Ravi, da kogin Sutlej da ke shigowa daga Indiya. Daga cikin waɗannan, ana karkatar da Ravi da Sutlej a cikin ƙasar Indiya, wanda aka ba da amfani mai amfani ga Indiya a ƙarƙashin yarjejeniyar Indus Waters da Indiya da Pakistan suka sanya hannu a cikin 1960. Hanyoyin sadarwa na Canal daga Indus (babban tushe), Kogin Jhelum, da Kogin Chenab suna ba da ruwa a ko'ina cikin filayen noma a Punjab da Sindh, yayin da sauran ƙasar ke da ɗan samun damar samun sauran ruwa mai daɗi. Karancin ruwa ba wai kawai yana barazana ga tattalin arzikin Pakistan ba har ma yana haifar da babbar barazana ga rayuwar miliyoyin 'yan Pakistan.
Ƙananan kwararar ruwa saboda Yarjejeniyar Ruwa ta Indus, da kuma karkata zuwa magudanar ruwa, na nufin cewa ana samun raguwar kwararar ruwa a cikin kogunan Pakistan. A daya hannun kuma, samar da gurbacewar ruwa na karuwa sosai saboda karuwar tattalin arziki da yawan jama'a, da kuma karancin maganin ruwa. Hanyoyin gurbacewar ruwa sun hada da yawan amfani da takin zamani da magungunan kashe kwari, zubar da gurbatattun masana'antu a cikin tabkuna da koguna, da najasa da ba a kula da su ba, ana zubar da su cikin koguna da teku, da gurbatattun bututun da ake amfani da su wajen jigilar ruwa.<ref>{{Cite web |title=Brief on Water Pollution |url=http://environment.gov.pk/PRO_PDF/PositionPaper/Water%20Pollution.pdf |access-date=30 October 2016 |website=environment.gov.pk |archive-date=2 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202125238/http://environment.gov.pk/PRO_PDF/PositionPaper/Water%20Pollution.pdf |url-status=dead }}</ref> Cutar ruwan sha mai kyau yana sa mutane su sami rigakafi don samun ruwa mai tsabta kuma yana ƙara yaduwar cututtukan da ke cikin ruwa. Sakamakon haka, yawancin matsalolin kiwon lafiya da aka ruwaito a Pakistan ko dai sakamakon kai tsaye ne ko a kaikaice na gurɓataccen ruwa. 45% na mutuwar jarirai saboda zawo ne kuma 60% ga cututtukan da ke cikin ruwa.<ref>{{Cite web |title=Satellite Based Monitoring of Groundwater Storage Variations Over Indus Basin |url=http://www.pcrwr.gov.pk/images/press%20news/Current%20Synopsis.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113052216/http://www.pcrwr.gov.pk/images/press%20news/Current%20Synopsis.pdf |archive-date=2016-11-13 |website=www.pcrwr.gov.pk |publisher=Pakistan Council of Research in Water Resource, Ministry of Science & Technology}}</ref>
A cewar masu bincike, ana sa ran Pakistan za ta zama kasar da ta fi damuwa da ruwa a yankin a shekara ta 2040. <ref>{{Cite web |title=Is Pakistan paying attention to environment crises? – DW – 05/31/2022 |url=https://www.dw.com/en/is-pakistan-paying-attention-to-existential-environment-crises/a-61987940 |access-date=2023-09-23 |website=dw.com |language=en}}</ref>
=== Rashin gurɓataccen amo ===
Manyan biranen Pakistan, irin su Karachi, Lahore, Islamabad da Rawalpindi, na fuskantar matsalar gurbatar hayaniya. Babban tushen wannan gurbatar yanayi shi ne hayaniyar motoci da motocin bas, motoci, manyan motoci, raksha da tankunan ruwa. Wani bincike ya nuna cewa a daya daga cikin manyan hanyoyin Karachi, matsakaicin amo ya kai 90 dB kuma yana iya kaiwa kusan 110 dB. Wannan ya fi girman ma'aunin amo na ISO na 70 dB, wanda ba ya nufin ya zama cutarwa ga kunnen ɗan adam. Duk da haka, binciken ya kuma kammala da cewa a Pakistan, "matsayin hayaniyar zirga-zirga kamar yadda ka'idodin ingancin muhalli ya tsara, Hukumar Kare Muhalli shine 85 dB".<ref>{{Cite journal |title=Traffic Noise Pollution in Karachi, Pakistan |url=http://lumhs.edu.pk/jlumhs/Vol09No03/pdfs/v9n3oa09.pdf |journal=Journal of Liaquat University of Medical and Health Sciences |volume=09}}</ref>
Wannan yawan gurɓataccen amo na iya haifar da al'amuran kiwon lafiya na sauraro da marasa sauraro. Abubuwan da ke cikin saurare sun haɗa da asarar sel masu ji; al'amurran kiwon lafiya da ba na sauraro ba sun haɗa da damuwa barci, amo da cututtukan zuciya, amsawar endocrine ga hayaniya da ciwon hauka.<ref>{{Cite journal |title=Exploring Noise Pollution, Source and its impacts: an anthropological Study of rawalpindi city |url=http://www.sci-int.com/pdf/3641762493rd%20Paper%20Noise%20615-616.pdf |url-status=dead |journal=Pakistan Association of Anthropology |issn=1013-5316 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804132348/http://sci-int.com/pdf/3641762493rd%20Paper%20Noise%20615-616.pdf |archive-date=2016-08-04 |access-date=2016-11-12}}</ref> Akwai ƴan ƙalilan, dokoki da tsare-tsare marasa fa'ida dangane da matakan hayaniya. Babu wani abin da ya dace, kuma yayin da hukumomin kare muhalli na tarayya da na larduna ke karbar korafe-korafe da dama kan gurbacewar hayaniya daga jama’a, wadannan hukumomin ba su iya daukar mataki ba saboda takurewar doka da kuma rashin ka’idojin hayaniyar kasa.<ref>{{Cite web |title=Position Paper for environmental quality standards of noise in pakistan |url=http://www.environment.gov.pk/PRO_PDF/NoisePaperGen.pdf |access-date=30 October 2016 |website=environment.gov.ok |publisher=Pakistan Environmental Protection Agency }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
=== Rashin gurɓata iska ===
Gurbacewar iska matsala ce da ke kara ta'azzara a yawancin manyan biranen Pakistan. A cewar wani rahoto na Bankin Duniya, " Gurbacewar iska a biranen Karachi na cikin mafi muni a duniya kuma yana haifar da babbar illa ga lafiyar bil'adama da tattalin arziki". Rashin amfani da makamashi, da karuwar motocin da ake amfani da su a kullum, da karuwar hayakin masana'antu ba tare da ka'ida ba, da kona shara da robobi ne suka fi taimakawa wajen gurbata iska a birane. A cewar wani bincike na baya-bayan nan, Sashen Kare Muhalli na Sindh ya yi iƙirarin cewa matsakaita na gurɓacewar muhalli a manyan biranen ya kai kusan sau huɗu fiye da iyakokin Hukumar Lafiya ta Duniya. Wadannan hayaki suna da illa masu illa, wadanda suka hada da "cututtukan numfashi, rage gani, asarar ciyayi da kuma tasiri ga ci gaban tsirrai".
Ɗaya daga cikin manyan masu ba da gudummawa ga gurbatar iska shine ayyukan masana'antu. Rashin isassun magunguna masu fitar da iska da kuma rashin kulawar ka'idoji kan ayyukan masana'antu sun taimaka wajen tabarbarewar iskar iska a manyan biranen kasar. Bugu da kari, al'adar da aka saba kona dumbin shara, da suka hada da robobi da roba, a kan tituna da jama'a ke yi, na fitar da iskar gas mai guba, wadanda ke da matukar illa ga mazauna yankin.
A cikin 2018, wani matashi dan kasuwa a Karachi, Abid Omar, ya ƙaddamar da shirin Pakistan Air Quality Initiative don saka idanu kan ingancin iska a manyan biranen Pakistan. Aikin yana da niyyar kara yawan bayanan ingancin iska a Pakistan da kuma sa 'yan ƙasa su fi sanin tasirin lafiyar gurɓataccen iska.<ref>{{Cite web |last=Rehman |first=Sonya |date=2018-09-01 |title=Pakistan's Rising Air Pollution Crisis |url=https://thediplomat.com/2018/08/pakistans-rising-air-pollution-crisis/ |access-date=2022-04-06 |website=[[The Diplomat (magazine)|The Diplomat]]}}</ref> Ma'aikatar Harkokin Wajen Amurka ta kafa tashoshin sa ido guda uku masu ingancin iska a wurare uku a Pakistan.<ref>{{Cite web |date=2019-04-30 |title=U.S. Mission Pakistan Starts Publishing Air Quality Data |url=https://pk.usembassy.gov/u-s-mission-pakistan-starts-publishing-air-quality-data/ |access-date=2019-06-01 |website=U.S. Embassy & Consulates in Pakistan |language=en-US}}</ref>
Musamman, bincike ya bayyana mummunan sakamakon gurɓacewar iska zai iya haifar da jin daɗin waɗanda abin ya shafa. Bincike ya nuna yadda sauyin yanayi a koda yaushe ke haifar da babbar barazana ga ‘yan kasar Pakistan wadanda a lokuta da dama sukan fallasa illar gurbacewar iska. An sami dakatarwar Particulate Matter, wanda aka danganta da cututtukan numfashi a cikin adadi mai cutarwa a cikin manyan biranen Pakistan. Wasu dabarun da za a iya amfani da su don sarrafa yadda ya kamata a magance matsalolin gurɓacewar iska a biranen Pakistan sun haɗa da ci gaban ƙirar hanyoyi da inganta dorewar sufuri, ƙarin amfani da manufofin ragewa da gwamnatin Pakistan ke yi, da jujjuya zuwa hanyoyin makamashi mai tsabta kamar CNG.
== Canjin yanayi ==
{{Excerpt|Climate change in Pakistan}}
== Bala'o'i na halitta ==
Saboda yanayi daban-daban na Pakistan da yanayin yanayi, yana fuskantar bala'o'i daban-daban da suka hada da girgizar kasa, ambaliya, tsunami, fari, guguwa da guguwa. Wani rahoton kula da bala'o'i ya yi iƙirarin cewa lardunan Gilgit-Baltistan (GB), Balochistan da AJK suna cikin yankunan da ke fama da girgizar ƙasa kuma don haka suna da saurin kamuwa da girgizar ƙasa, yayin da Sindh da Punjab ke fama da ambaliyar ruwa a koyaushe saboda suna da ƙananan wurare.<ref>{{Cite journal |last=Irshad |first=Muhammad |last2=Ali |first2=Arshad |last3=Iqbal |first3=Shahid |date=April–June 2015 |title=Disaster Management System of Pakistan |journal=Acta Technica Corvininesis- Bulletin of Engineering |volume=8 |issue=2 |issn=2067-3809}}</ref>
Wasu daga cikin munanan bala'o'in da Pakistan ta fuskanta sun hada da girgizar kasa Quetta a 1935 lokacin da aka kashe mutane kusan 60,000, ambaliya ta 1950 lokacin da aka kiyasta mutane 2900 suka mutu yayin da mutane 900,000 suka rasa matsuguni, girgizar Hunza ta 1974 inda girgizar kasar ta Hunza ta 1974, Kashmir da aka kashe kusan mutane 5300, girgizar kasa da girgizar kasa a kalla 200000. fiye da mutane miliyan 1.5, da kuma ambaliyar ruwa na 2010, inda mutane miliyan 20 suka shafa.
== dazuzzuka ==
Pakistan tana da 2018 Forest Landscape Integrity Index na 7.42/10, wanda ya sanya shi na 41 a duniya daga cikin kasashe 172.<ref name="FLII-Supplementary">{{Cite journal |last=Grantham |first=H. S. |last2=Duncan |first2=A. |last3=Evans |first3=T. D. |last4=Jones |first4=K. R. |last5=Beyer |first5=H. L. |last6=Schuster |first6=R. |last7=Walston |first7=J. |last8=Ray |first8=J. C. |last9=Robinson |first9=J. G. |last10=Callow |first10=M. |last11=Clements |first11=T. |last12=Costa |first12=H. M. |last13=DeGemmis |first13=A. |last14=Elsen |first14=P. R. |last15=Ervin |first15=J. |year=2020 |title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity - Supplementary Material |journal=Nature Communications |volume=11 |issue=1 |page=5978 |doi=10.1038/s41467-020-19493-3 |issn=2041-1723 |pmc=7723057 |pmid=33293507 |doi-access=free}}</ref> Duk da haka, sare daji yana faruwa da matukar damuwa a Pakistan. Kasar a halin yanzu ta dogara sosai da kayayyakin katako da aka shigo da su saboda rashin wadatar kai a wannan bangare, wanda ya haifar da kudaden da ake kashewa. Bugu da ƙari, waɗannan albarkatun suna raguwa a kashi ɗaya cikin ɗari, wanda ke da tasiri sosai ga jin daɗin jama'ar Pakistan.<ref>{{Cite web |date=2022-11-24 |title=Deforestation in Pakistan |url=https://www.nation.com.pk/24-Nov-2022/deforestation-in-pakistan |access-date=2023-08-16 |website=The Nation |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hussain · |first=Tasawar |date=2023-02-02 |title=Post-flood demand for firewood piles pressure on Pakistan’s forests |url=https://www.thethirdpole.net/en/livelihoods/post-flood-demand-for-firewood-piles-pressure-on-pakistans-forests/ |access-date=2023-08-16 |website=The Third Pole |language=en-US}}</ref>
== Kokarin kiyayewa ==
Gwamnati ta nuna damuwa game da barazanar muhalli ga ci gaban tattalin arziki da ci gaban zamantakewa kuma tun farkon shekarun 1990 ta magance matsalolin muhalli tare da sabbin dokoki da cibiyoyi irin su Majalisar Kare Muhalli ta Pakistan. Duk da haka, masu ba da lamuni na kasashen waje suna ba da mafi yawan kudaden kare muhalli, kuma kashi 0.04 cikin 100 na kasafin ci gaban gwamnati ne ke zuwa wajen kare muhalli. Don haka, ikon gwamnati na aiwatar da ka'idojin muhalli yana da iyaka, kuma masana'antu masu zaman kansu sau da yawa ba su da kudaden da za su cika ka'idojin muhalli da kungiyoyin cinikayya na kasa da kasa suka kafa. Gwamnatin Pakistan ta fara sabon kamfen tare da Tsabtace da Green Pakistan don shawo kan matsalolin muhalli.
=== Shirye-shiryen Indus mai rai ===
Initiative na Living Indus wani shiri ne na muhalli wanda ma'aikatar sauyin yanayi ta Pakistan, tare da haɗin gwiwar Majalisar Dinkin Duniya, ke da nufin karewa, adanawa, da kuma maido da yanayin yanayin da ke cikin Basin Indus.
=== Shirin Gwarzon Green Mai Tsarki ===
Gwamnatin Pakistan ta kaddamar da wani shiri mai suna Clean Green Pakistan a cikin 2019. <ref>{{Cite web |last=Ansari |first=Ramiz |date=2019-11-25 |title=PM Launches Clean Green Champion Program |url=https://blog.ramizansari.com/2019/11/25/pm-launches-clean-green-champion-program/ |access-date=2019-11-25 |website=Blog by Ramiz Ansari |language=en-US |archive-date=2021-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614174046/https://blog.ramizansari.com/2019/11/25/pm-launches-clean-green-champion-program/ |url-status=dead }}</ref> Manufar shirin ita ce gudanar da gasa tsakanin biranen Pakistan a cikin tsabta da ciyayi. An ƙaddamar da tashar yanar gizo inda 'yan ƙasa za su iya yin rajista kuma su ba da rahoton ayyukansu don samun maki. Za a kuma ba 'yan ƙasa lambobin yabo lokacin da suka kai wani ƙofar maki.
=== Tsunami na itatuwa biliyan ===
Gwamnatin Khyber Pakhtunkhwa (KPK) ta kaddamar da Tsunami na Billion Tree a shekarar 2014 a matsayin martani ga kalubalen dumamar da duniya. Tsunami na Billion Tree na Pakistan ya dawo da kadada 350,000 na gandun daji da kuma lalacewar ƙasa don shawo kan jajircewar Bonn Challenge.<ref>{{Cite web |title=Pakistan (KPK) |url=http://www.bonnchallenge.org/content/pakistan-kpk |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191010052941/http://www.bonnchallenge.org/content/pakistan-kpk |archive-date=2019-10-10 |access-date=2019-03-27 |website=Bonn Challenge |language=en}}</ref> Aikin ya yi niyyar inganta yanayin halittu na gandun daji masu rarraba, da kuma sharar gida masu zaman kansu da filayen gona, sabili da haka yana haifar da aiki tare da al'ummomin da ke da damuwa da masu ruwa da tsaki don tabbatar da sa hannunsu ta hanyar aiwatar da ayyukan ingantawa da fadada ayyukan.<ref>{{Cite web |title=About Billion Tree Tsunami Afforestation Project |url=http://few.kp.gov.pk/page/about_billion_tree_tsunami_afforestation_project |access-date=2019-03-27 |website=few.kp.gov.pk}}</ref> A cikin shekara guda kawai ya kara kashi uku cikin hudu na sabbin bishiyoyi biliyan, a matsayin wani ɓangare na "tsunami na itace" da nufin juyar da mummunar asarar gandun daji.<ref name=":0">{{Cite web |title=Pakistan investing $150m in billion-tree reforestation |url=https://www.aljazeera.com/news/2015/04/pakistan-investing-150m-billion-tree-reforestation-150430135404923.html |access-date=2019-03-27 |website=www.aljazeera.com}}</ref> An kammala aikin ne a watan Agustan 2017, a gaban jadawalin.<ref>{{Cite web |title=Pakistan has planted over a billion trees |url=https://www.weforum.org/agenda/2018/07/pakistan-s-billion-tree-tsunami-is-astonishing/ |access-date=2019-03-27 |website=World Economic Forum}}</ref>
Kafofin yada labarai na duniya sun amince da shirin, wato The Washington Post, VoA News, <ref>{{Cite web |title=Pakistan to Plant '10 Billion Trees' |url=https://www.voanews.com/a/pakistan-incoming-government-to-plant-10-billion-trees-/4516212.html |access-date=2019-03-27 |website=VOA |language=en}}</ref> The ''Hindu'', ''Reuters'', ''Al Jazeera'', <ref name=":0"/> da sauransu da yawa. Gajerun fina-finai irin su Green Election Campaign da Stop suna daga cikin Clean Green Pakistan Effort .
=== Dabarun Kare Kasa ===
Rahoton dabarun kiyayewa yana da fayyace maƙasudai guda uku: kiyaye albarkatun ƙasa, haɓaka ci gaba mai dorewa, da haɓaka ingantaccen amfani da sarrafa albarkatun. Tana kallon kanta a matsayin "kira don daukar mataki" da ake yiwa gwamnatocin tsakiya da na larduna, kasuwanci, kungiyoyi masu zaman kansu (NGOs), al'ummomin gida, da daidaikun mutane.
Abubuwan gurɓataccen tushen noma na farko sune abubuwan gina jiki (musamman nitrogen da phosphorus), laka, sharar dabbobi, magungunan kashe qwari, da gishiri. Maɓuɓɓugan da ba na noma ba suna shiga cikin ruwan saman ta hanyar zubar da ruwa kai tsaye ko ta hanyar magudanar ruwa zuwa ruwan ƙasa wanda ke fitowa zuwa mashigar ruwa. Ayyukan noma iri-iri suna haifar da zazzagewar barbashi na ƙasa. Labewar da zaizayar kasa ke haifarwa na iya lalata muhallin kifin da dausayi, kuma galibi yana jigilar sinadarai masu yawa na aikin gona wanda ke haifar da gurɓataccen ruwa. Wannan zubar da jini, bi da bi, yana rinjayar canje-canje ga wuraren zama na ruwa kamar yawan zafin jiki da rage iskar oxygen. Mafi yawan tushen abubuwan da ake samu na abinci mai gina jiki a cikin ruwa na sama daga tushe mara tushe sune takin sinadari da taki daga wuraren dabbobi. Irin waɗannan abubuwan gina jiki suna haifar da eutrophication a cikin ruwan saman. Magungunan kashe kwari da ake amfani da su don magance kwari a ayyukan noma kuma na iya gurɓata ƙasa da albarkatun ƙasa. Komawar ruwa, zubar da ruwa, da leach da aka ci daga wuraren da aka ban ruwa na iya jigilar ruwa, sinadarai, gishiri, da sauran kayan. A ƙarshe, rashin yin kiwo mara kyau a yankunan magudanan ruwa, da kuma yankunan tudu, na iya haifar da lalacewar ingancin ruwa. Ana kallon ci gaban Pakistan a matsayin sana'a mai yawa.
A cikin neman canza halaye da ayyuka, dabarun kiyayewa na ƙasa sun fahimci cewa ana buƙatar sauye-sauye masu mahimmanci guda biyu a cikin dabi'u: maido da ɗabi'ar kiyayewa da aka samo daga kyawawan halaye na [[Musulunci]], wanda ake kira Qantas, da farfaɗo da ruhi da alhakin al'umma, Haqooq ul Ibad.
Rahoton dabarun kiyayewa na ƙasa ya ba da shawarar fannonin shirye-shirye goma sha huɗu don aiwatar da fifiko: kiyaye ƙasa a cikin filayen noma, haɓaka haɓakar ban ruwa, kare magudanar ruwa, tallafawa gandun daji da shuka, maido da filayen kiwo da inganta kiwo, kiyaye raƙuman ruwa da kiyaye kamun kifi, kiyaye rayayyun halittu, haɓaka ingantaccen makamashi na hana ci gaba, haɓaka cibiyoyi masu ƙarfi, rage ɓangarorin cibiyoyi, gurɓataccen gurɓataccen iska, rage ɓangarorin da za a iya sabunta su, da rage ɓangarorin da za a iya sabunta su a birane. don sarrafa albarkatun gama gari, haɗa shirye-shiryen yawan jama'a da muhalli, da kiyaye abubuwan al'adu. Yana bayyana takamaiman shirye-shirye sittin da takwas a cikin waɗannan fagage, kowanne yana da dogon buri da abubuwan da ake sa ran da kuma saka hannun jari na zahiri da ake buƙata cikin shekaru goma. An ba da kulawa ta musamman ga rawar da kungiyoyi masu zaman kansu na muhalli, kungiyoyin mata, da kungiyoyi masu zaman kansu na kasa da kasa suke takawa wajen yin aiki tare da gwamnati a kokarinta na kiyaye muhalli. Shawarwari daga Rahoton Dabarun Tsare-tsare na Ƙasa an haɗa su a cikin Tsarin Shekaru Biyar na takwas (1993-98).
A wani bincike na baya-bayan nan da kungiyar Global CLEAN ta gudanar, an gano cewa matsakaicin zafin jiki a Pakistan ya karu da digiri 0.2 cikin shekaru biyu kacal. Wannan babban sauyi ne kuma yana mai da hankali kan kamfen ɗin sauyin yanayi.
'''Amfani da ƙasa'''
* Yankin noma - 27%
* Amfanin gona na dindindin - 1%
* Filaye na dindindin - 6%
* dazuzzuka da gandun daji - 5%
* Sauran - 61% (1993 ya kasance)
* Ƙasar da ake ban ruwa - 171,100 km<sup>2</sup> (1993 est.)
=== Yankunan da aka kare ===
Pakistan tana da wuraren shakatawa na kasa guda 14, wuraren ajiyar namun daji guda 72, wuraren adana namun daji guda 66, wuraren kariya na ruwa da na ruwa guda 9, wuraren dausayi mai kariya 19 da sauran ciyayi masu karewa, ciyayi, gandun daji da abubuwan tarihi na halitta.
==== Yarjejeniyar kasa da kasa ====
Pakistan jam'iyya ce ga yarjejeniyoyin kasa da kasa da yawa da suka shafi muhalli da yanayi. Mafi shahararrun su sune:
{| bgcolor="#fff4f4" width="100%"
! colspan="2" align="center" |Yarjejeniyoyi da yarjejeniyoyi
|- align="center"
! align="left" valign="top" |Takamaiman yankuna da [[Teku|Tekuna]]
| align="left" valign="top" |<small>[[Yarjejeniyar Majalisar Dinkin Duniya kan Dokar Teku|Dokar Tekun]], Ƙazantar da Jirgin ([[MARPOL 73/78]]) </small>
|- align="center"
! align="left" valign="top" |[[Climate|yanayi]] da yanayi
| align="left" valign="top" |<small>Canjin yanayi, Kare Layer na Ozone, haramta gwajin nukiliyaHana gwajin nukiliya</small>
|- align="center"
! align="left" valign="top" |Biodiversity, [[Yanayi na halitta|muhalli]], da [[Gandun Daji|gandun daji]]
| align="left" valign="top" |<small>Yaduwar hamada, nau'o'in da ke cikin haɗari, Canjin Muhalli, Yankin Ruwa, Kare Rayuwar Ruwa</small>
|- align="center"
! align="left" valign="top" |[[Shara|Rashin da aka yi]]
| align="left" valign="top" |<small>[[Taron Basel|Rashin Kasuwanci Mai Hadari]]</small>
|- align="center"
! align="left" valign="top" |[[Kogi|Koguna]]
| align="left" valign="top" |<small>Yarjejeniyar Ruwa ta Indus</small>
|}
== Dubi kuma ==
* Tattalin arzikin kore
* Yanayin Pakistan
* Kula da lafiya a Pakistan
* Tattalin arzikin hydrogen
* Tsalle daga iskar gas zuwa hydrogen
* Jerin batutuwan muhalli
* Hukumar Kare Muhalli ta Pakistan
* Yankunan da aka kare a Pakistan
* Dabbobin daji na Pakistan
== Bayanan da aka ambata ==
f3z1oe4ahgz197wvi8oahuo09z26se5
Anita Soina
0
121647
832519
785801
2026-05-08T15:11:13Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832519
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
Anita Soina (24 Disamba 1999) [1] ma'aikaciyar muhalli ce ta Kenya ta sha'awa kuma mai ba da shawara ga ruwa da canjin yanayi daga al'ummar Maasai . Ita ce marubucin littafin Green War . [2] [3]
A ƙarƙashin jagorancin Erick Inghatt Matsanza, wanda ya kafa da kuma Canjin Canjin Jama'a a Spice Ba tare da Borders ba, Cibiyar jagoranci don masu canza canjin zamantakewa da kuma memba na juri a Afirka 40 Under Forty Awards, Anita ya kafa Spice Warriors wata kungiyar muhalli a lokacin da yake da shekaru 18 don taimakawa matasa masu tasowa daga ko'ina su kasance masu kula da muhalli. Ita ce kuma wacce ta kafa gidauniyar Soina wacce ke neman magance wasu matsalolin zamantakewa kamar ilimin kiwon lafiyar jima'i, GBV, WASH, da ilimi, da sauransu.
Aikinta ya ga an zaɓe ta a matsayin wakili a cikin tarurruka daban-daban kamar COP 26 a Burtaniya, UNEA 5, Stockholm da 50 a Sweden, Makamashi Mai Dorewa ga Duk Forum a Ruwanda, COP 27 da sauransu. Anita Soina ita ce sabuwar Gwarzon Matasan Duniya na 2023-2024 don Tsabtace da Ruwa ga Duk (SWA). <ref>{{Cite web |date=13 January 2023 |title=SWA's New Youth Champion, Anita Soina: "The biggest barrier to change is political prioritization" |url=https://www.sanitationandwaterforall.org/news/swas-new-youth-champion-anita-soina-biggest-barrier-change-political-prioritization |access-date=18 April 2023 |website=www.sanitationandwaterforall.org |publisher=Sanitation and Water for All |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418083009/https://www.sanitationandwaterforall.org/news/swas-new-youth-champion-anita-soina-biggest-barrier-change-political-prioritization |url-status=dead }}</ref>
== Tarihi da ilimi ==
An haifi Anita Soina a shekara ta 1999. An haife ta kuma ta girma a Arewacin Kajiado, [[Kenya]] kuma ta fito daga kabilar [[Mutanen Maasai|Maasai]] marasa rinjaye. <ref>{{Cite web |date=2021-12-20 |title=21-year-old {{as written|Envirom|entalist [sic]}} Anita Soina to vie for Kajiado North MP seat |url=https://www.citizen.digital/entertainment/21-year-old-enviromentalist-anita-soina-to-vie-for-kajiado-north-mp-seat-n289045 |access-date=2022-04-01 |website=Citizen Digital |language=en-KE}}</ref> Ta kammala karatun digiri na farko a fannin fasaha a fannin hulda da jama'a da sadarwa na kamfanoni, a [[Jami'ar Multimedia ta Kenya]] a shekarar 2021. <ref>{{Cite web |last=tedmin |date=2021-01-12 |title=Anita Soina |url=https://tedxparklands.com/member/anita-soina/ |access-date=2022-04-01 |website=TEDxParklands |language=en-US |archive-date=2021-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420153036/https://tedxparklands.com/member/anita-soina/ |url-status=dead }}</ref> Soina kuma ta yi wani shiri a HarvardX, dandalin koyar da ilimin yanar gizo na [[Jami'ar Harvard]] kan [[Illar sauyin yanayi kan lafiyar dan adam|illar lafiya ta canjin yanayi]] .
== Sana'a ==
Anita Soina mai fafutukar sauyin yanayi ce kuma mai ba da shawara. Ita ce sabuwar Gasar Matasa ta Duniya ta 2023-2024 don haɗin gwiwar Majalisar Dinkin Duniya da aka karɓa akan Tsaftar muhalli da Ruwa ga Duk (SWA).
Ita ce Jakadiyar Wild Game da Kamfen Rayuwa - Haɗin gwiwa na kiyaye yanayi, Arewacin Rangelands Trust, Ƙungiyar Kula da Dabbobin Dabbobi na Kenya da Kulob ɗin Fasaha na Haske (Yuni 2021 - Present)
Tana cikin tawagar Sadarwa a Ba Mu da Lokaci Organisation.
Kafin shiga cikin cikakken kiyayewa, Anita Soina ta yi aiki a matsayin mai sarrafa dijital kuma mai fasaha a rikodin EMB, kiɗan Haven bakwai da Shirko Media.
Ta kasance mai sarrafa dijital kuma jakadiyar alama a Lake Basin Dental da cibiyar orthodontics.
== Farkon kuruciya da gwagwarmaya ==
Tun tana yarinya, ta tuna lokacin da ta yi tare da kakanta wanda ke da sha'awar siyasa da jagoranci. "Ya kasance yana neman mu yi shiru don ya saurari labarai a rediyo, ya ba ni soyayyar fahimtar abubuwan da ke faruwa a kasata, na san wata rana zan fito takaran siyasa," in ji ta.
Tafiyarta zuwa jagoranci ta fara ne a makarantar sakandare inda ta jagoranci kulob din scouting na gida. Ta kuma nuna sha'awarta ga manufofin ci gaba mai dorewa na Majalisar Dinkin Duniya (SDGs). "Daga karshe, na yanke shawarar shiga tare da manufar aiwatar da sauyin yanayi saboda na ji yana bukatar karin muryoyin matasa," in ji ta.
Ayyukanta na farko na muhalli sun mayar da hankali kan dashen itatuwa, wuri mai sauƙi ga matasa masu ƙarancin kuɗi don farawa. Duk da haka, ba da daɗewa ba ta gane cewa yawancin matasa masu fafutuka, ciki har da ita, galibi suna jin cewa ba su da alaƙa da ci gaba mai dorewa da kiyayewa saboda yaren fasaha da jargon da waɗannan sassan ke amfani da su.
Anita Soina ta tuna lokacin da al'ummarta za su tuka dabbobi zuwa gaɓar babban kogin Mara a Kenya.
"Za mu shayar da dabbobi, mu yi iyo, mu debo ruwa a gidajenmu da kuma wanke tufafi," in ji ta.
A yau, babbar hanyar ruwa ita ce inuwar tsohonsa - wanda aka azabtar da sare bishiyoyi, hakar ma'adinai, rashin kula da albarkatun kasa da sauyin yanayi.
A wata ziyarar da ta kai gidan danginta, ‘yar shekaru 23 mai fafutukar ganin sauyin yanayi da ruwa ta ce ta kadu matuka ganin yadda mutane ke amfani da tsakuwa wajen ketare kogin, maimakon gadoji da a da suka zama dole.
A yau, Soina na mai da hankali kan fafutukar da take yi kan tabbatar da ruwa, da kuma kyakkyawan tsarin tsaftar muhalli, domin kare sauran albarkatun duniya. A wannan watan, ta fara wa'adin shekaru biyu a matsayin Gasar Matasa ta Duniya don Gudanar da Tsabtace da Ruwa ga Duk Duniya (SWA).
Ƙimar aiki da sabis suna gudana cikin jinin Soina.
== Tafiya ta siyasa ==
Yayin da ta fahimci cewa rashin kyakyawar siyasa shi ne babban abin da ke haifar da rashin aiwatarwa idan ana maganar yanayi da sauran matsalolin al’ummar duniya, ta yanke shawarar gabatar da kanta a matsayin ‘yar takarar majalisar wakilai mai wakiltar mazabar Kajiado ta Arewa a babban zaben da aka kammala.
Soina ta shiga United Democratic Alliance (UDA) a matsayin jam'iyyarta ta farko da ta tsaya takarar dan majalisar wakilai mai wakiltar Kajiado North, [[Kenya]] a majalisar dokoki ta 13 ta Kenya . <ref>{{Cite web |date=27 January 2022 |title=Anita Soina's Bold Message After Joining Ruto's UDA - Viral Tea Ke |url=https://viraltea.co.ke/anita-soinas-bold-message-after-joining-rutos-uda/ |access-date=2022-04-18 |language=en-US |archive-date=2022-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220130171559/https://viraltea.co.ke/anita-soinas-bold-message-after-joining-rutos-uda/ |url-status=dead }}</ref> Daga baya, a ranar 24 ga Maris, 2022, ta bar UDA zuwa Green Thinking Action Party (GTAP) karkashin jagorancin Isaac Kalua don neman wannan matsayi. Ta koma GTAP ne saboda a wancan lokacin ta yi imanin cewa Muhalli ne a tsakiyar kowane tsarin tattalin arziki kuma a wancan lokacin GTAP tana da dabarun rage kudaden tsayawa takara ga mata masu neman tsayawa takara a zaben 2022 .
Kafin zaben Kenya na watan Agustan 2022, Soina ta ce za ta tsaya takarar GTAP. <ref>{{Cite web |last=Brian |first=George |date=22 March 2022 |title=22-year-old environmentalist Anita Soina dumps Ruto's UDA for GTAP |url=https://www.pd.co.ke/inside-politics/22-year-old-environmentalist-anita-soina-dumps-rutos-uda-for-gtap-120057/ |access-date=2022-04-01 |website=People Daily |language=en-GB}}</ref> Ita ce mafi karancin shekaru da ta tsaya takara a matsayin 'yar majalisa.
== Rigima ==
A cikin 2019, an bayyana cewa Lawrence Macharia (Terrence Creative) yana hulɗa da Anita, wanda ke da shekaru goma sha tara yayin da yake cikin shekaru arba'in. Soina ta bayyana cewa, sakamakon dangantakar, ta samu barazana daga Milly Chebby, matar dan wasan barkwanci. <ref>{{Cite web |last=Kimuyu |first=Hilary |date=2019-10-29 |title=Threats, intimidation as comedian Kamami admits cheating on his wife |url=https://nairobinews.nation.africa/threats-intimidation-as-comedian-kamami-admits-cheating-on-his-wife/ |access-date=2022-04-19 |website=Nairobi News |language=en-US |archive-date=2022-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220425230103/https://nairobinews.nation.africa/threats-intimidation-as-comedian-kamami-admits-cheating-on-his-wife/ |url-status=dead }}</ref>
== wallafe-wallafen da aka zaɓa ==
* 2020: ''Green War'' (Wasilisha Solutions, ). <ref>{{Cite web |title=The Green War by Anita Soina |url=https://nuriakenya.com/product/the-green-war-by-anita-soina/ |access-date=2022-04-01 |website=Nuria Store |language=en-GB}}</ref>
* 2021: Maganar TEDx [https://tedxparklands.com/member/anita-soina/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420153036/https://tedxparklands.com/member/anita-soina/ |date=2021-04-20 }}
* Dan Siyasa [https://www.standardmedia.co.ke/entertainment/news/article/2001446730/anita-soina-cleared-by-iebc-to-vie-for-kajiado-north-mp]
== Manazarta ==
<references />
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* Archived [https://www.anitasoina.com/ Yanar Gizon Yanar Gizo na hukuma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220326111630/https://www.anitasoina.com/ |date=2022-03-26 }}
{{Authority control}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1999]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
mfbyy1etv3mnnxlbail3ryfxp20fj4v
Assala
0
122004
832641
822540
2026-05-08T21:01:43Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832641
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Assala Mostafa Hatem Nasri''' ( Arabic ; an haife shi 15 ga Mayu 1969), wanda aka fi sani da '''Assala''' ( Arabic ), mawaƙin Siriya ne.
== Rayuwa ta farko da aiki ==
An haifi Assala ne a Damascus, Siriya ga dangin Larabawa na tsakiya. Mostafa Nasri, mahaifin Assala, ya kasance mawaki da mawaƙa. Assala ta fara aikinta na kiɗa ta hanyar yin waƙoƙin kishin ƙasa, na addini, da na yara lokacin da take 'yar shekara goma sha huɗu. Ta raira waƙar taken "Qessas Al Sho'oub" (قصص الشعوب), na wasan kwaikwayo na zane-zane, Hekayat Alamiyah. A shekara ta 1984, Mostafa Nasri ya mutu bayan ya sha wahala daga zubar da jini na ciki wanda hatsarin mota ya haifar. Tana da shekaru 15 ta taimaka wajen kula da 'yan uwanta Aman, Ayham, Reem da Anas tare da mahaifiyarta Aziza Al-Babelli .
Aikin wakar kasuwanci na Assala ya fara halarta a cikin 1991 tare da waƙar Masar ta buga ''Law Ta'rafou'' (Larabci na Masar: لو تعرفو). Kundin yana da waƙoƙin Masarawa 4 a cikin salon ''wasan operatic Classic na Masarawa'' . Kundin ya kasance mai saurin bugawa a [[Misra|Masar]] a wancan lokacin tare da wakoki masu ratsa zuciya kamar "Ya Sabra Yana" da "Samehtak Ketir". Ta yi sauri ta tabbatar da kasancewarta a cikin duniyar Larabawa masana'antar da ke ci gaba da mamaye mawaƙa kamar Angham, Najwa Karam da Latifa .
Tun farkon yakin basasar Siriya a shekara ta 2011 Assala Nasri ta yi ikirarin goyon bayanta ga al'ummar Siriya da kuma jajircewarta na yaki da [[Bashar al-Assad]] . Matsayinta na yakin basasa na jin kai ne, inda take son kawo karshen rikicin saboda fararen hula na Syria. <ref>{{Cite web |date=27 January 2016 |title=شاهد.. أصالة تكشف دورها في الثورة السورية |url=https://m.alwafd.news/%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D9%88%D9%81%D9%86/1030925-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%A3%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D8%AA%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9 |website=alwafd.news |language=ar}}</ref> Ta sami ƙwarewar farko ta rubutawa a cikin rubutun waƙa ɗaya, wanda aka saki a cikin 2011. Don sadaukar da kai a cikin rikici, Assala ya rera waka a ranar Zaman Lafiya ta Duniya a matsayin sabon jakada na "Peace Building through Music." Duk da haka, an soki Assala saboda matsayinta, saboda [[Hafez al-Assad]] ya ba da izinin jinyar ta daga [[Polio|cutar shan inna]] . <ref>{{Cite web |date=10 December 2011 |title=رغدة تذكر أصالة بعلاج حافظ الأسد لقدمها من الشلل |url=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2011/12/10/226719.html |website=alwatanvoice.com |language=ar |access-date=5 December 2025 |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416003314/https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2011/12/10/226719.html |url-status=dead }}</ref>
An kama ta ne a ranar Litinin, 26 ga watan Yuni, 2017 a filin jirgin sama na Beirut bisa umarnin jami'an Lebanon da ke goyon bayan [[Bashar al-Assad]] kan laifin hada kai da Isra'ila. Kwanan nan ta yi wasan kwaikwayo a [[Ƙasar Falasɗinu|Falasdinu]] . An tsare ta a gidan kurkuku, sannan aka sake ta cikin sauri, saboda rashin sheda, amma wasu kafafen yada labarai na Syria ba su taba gyara ikirarin da suka yi na cewa an kama ta da shan kwayoyi ba. <ref>{{Cite web |date=10 December 2011 |title=رغدة تذكر أصالة بعلاج حافظ الأسد لقدمها من الشلل |url=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2011/12/10/226719.html |website=alwatanvoice.com |language=ar |access-date=5 December 2025 |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416003314/https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2011/12/10/226719.html |url-status=dead }}</ref>
A cikin 2019, Assala ya yi "Dama Inda Ina Zaton Kasancewa" a matsayin Waƙar Waƙar 2019 na Musamman na Wasannin bazara na Duniya a [[Abu Dhabi (birni)|Abu Dhabi]], [[Haɗaɗɗiyar Daular Larabawa|Hadaddiyar Daular Larabawa]] tare da haɗin gwiwar Ryan Tedder, Avril Lavigne, Luis Fonsi, Hussain Al Jassmi da Tamer Hosny . <ref>{{Cite web |date=27 January 2016 |title=شاهد.. أصالة تكشف دورها في الثورة السورية |url=https://m.alwafd.news/%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D9%88%D9%81%D9%86/1030925-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%A3%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D8%AA%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9 |website=alwafd.news |language=ar}}</ref>
== Talabijin ==
Assala ta karbi bakuncin shirin talabijin mai suna ''Soula'' ( Arabic ), a Al Hayat TV da Dubai TV . Nunin ya gabatar da [[Mawaƙi|mawakan]] baki kamar sun ziyarci Assala a gidanta da ke [[Kairo|birnin Alkahira]] [[Misra|na kasar Masar]] .
Assala ya kasance alkali a kwamitin ''Saudi Idol'' a karon farko a shekarar 2022, tare da Aseel Abu Bakr, Ahlam, da Majid Al Mohandis .
== Rayuwa ta sirri ==
Asalin auren farko da Ayman Al Dahabi. An haifi ‘yarta ta farko, Sham a shekarar 1992, da danta na farko, Khaled, a shekarar 1998. Ta rabu a 2005 bayan fiye da shekaru 15 da aure. Bayan rabuwar ta, ta sami kulawar 'ya'yanta guda biyu.
Auren ta na biyu shine daraktan Bafalasdine-Masar, Tarek Alarian, a ranar 26 ga Maris 2006. Tana da ciki tare da ɗan Alarian a farkon 2007, amma ta sami ɓarna a cikin rabin rabin ciki. A watan Mayun 2011, ta haifi 'ya'ya maza biyu, Adam da Ali, ta hanyar IVF .
A cikin 2017, an kama Assala a Lebanon saboda zargin sa da kwayoyi a filin jirgin sama. A cikin wani sakon Instagram mai kwanan wata 6 ga Janairu 2020, Assala ta sanar da rabuwar ta da mijinta Tarek Alarian. <ref>{{Cite web |date=10 December 2011 |title=رغدة تذكر أصالة بعلاج حافظ الأسد لقدمها من الشلل |url=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2011/12/10/226719.html |website=alwatanvoice.com |language=ar |access-date=5 December 2025 |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416003314/https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2011/12/10/226719.html |url-status=dead }}</ref> A halin yanzu Assala tana zaune a Alkahira tare da 'ya'yanta hudu. A cikin Satumba 2021, ta auri Faeq Hassan, <ref>{{Cite web |date=27 January 2016 |title=شاهد.. أصالة تكشف دورها في الثورة السورية |url=https://m.alwafd.news/%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D9%88%D9%81%D9%86/1030925-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%A3%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D8%AA%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9 |website=alwafd.news |language=ar}}</ref> ɗan ƙasar Iraqi wanda ke zaune a [[Saudi Arebiya|Saudi Arabiya]] kuma yana aiki a matsayin manajan kasuwanci na mawaƙin [[Iraƙi|Iraqi]] - [[Saudi Arebiya|Saudiyya]] Majid Al Mohandis . <ref>{{Cite web |date=10 December 2011 |title=رغدة تذكر أصالة بعلاج حافظ الأسد لقدمها من الشلل |url=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2011/12/10/226719.html |website=alwatanvoice.com |language=ar |access-date=5 December 2025 |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416003314/https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2011/12/10/226719.html |url-status=dead }}</ref>
Assala [[Mabiya Sunnah|musulmin sunni ne]] . Sarkin Bahrain Hamad bin Isa Al Khalifa ya ba ta takardar zama ‘yar kasa ta kasar Bahrain kwanaki kadan bayan ta gabatar da wani wasan kwaikwayo na operetta na ''soyayya da aminci'' na murnar zagayowar ranar ‘yancin kasar Bahrain. <ref>{{Cite web |date=27 January 2016 |title=شاهد.. أصالة تكشف دورها في الثورة السورية |url=https://m.alwafd.news/%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D9%88%D9%81%D9%86/1030925-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%A3%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D8%AA%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9 |website=alwafd.news |language=ar}}</ref>
== Hotuna ==
=== Albums na Studio ===
== Manazarta ==
{{Reflist}}
==Hanyoyin Haɗi na Waje==
{{Commons category}}
* {{YouTube|user=AssalaOfficial}}
* {{Instagram}}
{{Authority control}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1969]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
aqj6vvkqks5cya25bpd01yb4qr3wp54
Batutuwan muhalli a Haiti
0
122096
832745
757528
2026-05-09T04:42:31Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832745
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Cycluracornuta.jpg|thumb|300x300px|Mutane sun kama wani Rhinoceros iguana a tsibirin Limbe, Arewacin Haiti.]]
[[Fayil:Solid_waste_used_to_build_a_road.jpg|thumb|300x300px|An yi amfani da sharar gida don gina hanyar a Cap-Haïtien.]]
Abubuwan da suka shafi muhalli a Haiti sun haɗa da matsalar sare itatuwa a tarihi, da yawan jama'a, rashin tsafta, bala'o'i, da rashin abinci. Manyan dalilan da ke haifar da wadannan al’amuran muhalli su ne cin hanci da rashawa, cin zarafin bil’adama, da almubazzaranci da kudaden masu biyan haraji domin cimma muradun kashin kai. Bugu da kari, babu isasshen kariya ko sarrafa albarkatun kasa. Wasu batutuwan muhalli, kamar raguwar hazo da bala'o'i masu tsanani, za su iya tasowa a Haiti sakamakon sauyin yanayi. Masana sun yarda cewa Haiti na buƙatar ɗaukar sabbin manufofi don magance duka batutuwan da suka wanzu da kuma yin shiri don tasirin sauyin yanayi.<ref name=":5">{{Cite web |title=Climate Change Knowledge Portal |url=http://sdwebx.worldbank.org/climateportal/countryprofile/home.cfm?page=country_profile&CCode=HTI |access-date=2016-11-13 |website=sdwebx.worldbank.org |archive-date=2016-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161114165731/http://sdwebx.worldbank.org/climateportal/countryprofile/home.cfm?page=country_profile&CCode=HTI |url-status=dead }}</ref>
== Tambayoyi ==
=== Kashe daji ===
[[Fayil:Haiti_deforestation.jpg|thumb|300x300px|Hoton tauraron dan adam na iyaka tsakanin shimfidar wuri na [[Haiti]] (hagu) da [[Jamhuriyar Dominika|Jamhuriyar Dominica]] (dama).]]
Kashe gandun daji a Haiti ya faru ne da farko a lokacin mulkin mallaka, <ref name="s107">{{Cite journal |last=Pauleus |first=Ose |last2=Aide |first2=T. Mitchell |date=2020-10-26 |title=Haiti has more forest than previously reported: land change 2000–2015 |journal=PeerJ |publisher=PeerJ |volume=8 |doi=10.7717/peerj.9919 |issn=2167-8359 |pmc=7594639 |doi-access=free}}</ref> sannan kuma bayan juyin juya halin Haiti don biyan diyya ga Faransa bayan samun 'yancin kai. Sararin dazuzzukan ya haifar da zaizayar kasa ta hanyar rage murfin bishiyu da barin kasa fallasa. A wannan zamani da muke ciki, arboreal fallow, ko bishiyar da aka share domin noma, sai a rikide zuwa gawayi a matsayin abin noma na biyu.
A yau, an kiyasta gandun daji na 'firamare' a Haiti a kasa da 1% na duk yankin ƙasa. A cikin binciken da ya gabata ta amfani da Kungiyar Abinci da Aikin Gona (Duniya) ma'anar ma'auni na duniya don 'kurmi', wanda ya haɗa da yankunan da aka lalata da kusan 90% (10% murfin), an kiyasta kusan 30% na Haiti an rufe su da bishiyoyi da / ko gandun daji.<ref>{{Cite journal |last=Churches |first=Christopher E. |display-authors=etal |date=2014 |title=Evaluation of forest cover estimates for Haiti using supervised classification of Landsat data |journal=International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation |volume=30 |pages=203–216 |bibcode=2014IJAEO..30..203C |doi=10.1016/j.jag.2014.01.020 |doi-access=free}}</ref> Koyaya, saboda ma'anar Majalisar Dinkin Duniya ba ta bambanta tsakanin yankunan da aka sare a baya da waɗanda ba a taɓa sare su ba (birni na farko), da kuma amfani da ƙimar murfin murfin murfi daban-daban na iya samar da ƙimar rufe gandun daji daban-daban, kuma saboda gandun daji na farko shine mafi mahimmancin gandun daji don adana bambancin halittu, <ref name="Hedges SB 2018" /> ana jayayya cewa ƙimar <1% na farko ne kawai ya dace da batutuwan muhalli a Haiti saboda yana magance duka lalacewar gandun daji da bambancin halittukan halittu.<ref>{{Cite journal |last=Giam |first=Xingli |date=6 June 2017 |title=Global biodiversity loss from tropical deforestation |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=114 |issue=23 |pages=5775–5777 |doi=10.1073/pnas.1706264114 |pmc=5468656 |pmid=28550105 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Grosberg |first=Richard K. |last2=Vermeij |first2=Geerat J. |last3=Wainwright |first3=Peter C. |date=6 November 2012 |title=Biodiversity in water and on land |journal=Current Biology |volume=22 |issue=21 |pages=R900–R903 |doi=10.1016/j.cub.2012.09.050 |pmid=23137680 |s2cid=11025825 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Maxwell |first=Sean L. |last2=Fuller |first2=Richard A. |last3=Brooks |first3=Thomas M. |last4=Watson |first4=James E. M. |date=11 August 2016 |title=Biodiversity: The ravages of guns, nets and bulldozers |journal=Nature News |volume=536 |issue=7615 |pages=143–145 |bibcode=2016Natur.536..143M |doi=10.1038/536143a |pmid=27510207 |s2cid=4454694 |doi-access=free}}</ref>
Haiti tana da 2018 Forest Landscape Integrity Index na 4.01/10, wanda ya sanya shi na 137 a duniya daga cikin kasashe 172.<ref name="FLII-Supplementary">{{Cite journal |last=Grantham |first=H. S. |last2=Duncan |first2=A. |last3=Evans |first3=T. D. |last4=Jones |first4=K. R. |last5=Beyer |first5=H. L. |last6=Schuster |first6=R. |last7=Walston |first7=J. |last8=Ray |first8=J. C. |last9=Robinson |first9=J. G. |last10=Callow |first10=M. |last11=Clements |first11=T. |last12=Costa |first12=H. M. |last13=DeGemmis |first13=A. |last14=Elsen |first14=P. R. |last15=Ervin |first15=J. |year=2020 |title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity - Supplementary Material |journal=Nature Communications |volume=11 |issue=1 |page=5978 |doi=10.1038/s41467-020-19493-3 |issn=2041-1723 |pmc=7723057 |pmid=33293507 |doi-access=free}}</ref>
==== Karfe ====
Hakar gawayi da sha a Haiti wani lamari ne da ba a fahimta sosai ba.<ref name=":9">{{Cite journal |last=Tarter |first=Andrew |date=2018 |title=Charcoal in Haiti: A National Assessment of Charcoal Production and Consumption Trends |url=http://documents.worldbank.org/curated/en/697221548446232632/Charcoal-in-Haiti-A-National-Assessment-of-Charcoal-Production-and-Consumption-Trends |journal=World Bank and ProFor}}</ref> Gawayi shine tushen farko na makamashi ga mazauna Haiti. Majalisar Dinkin Duniya ta bayar da rahoton cewa kashi 92 cikin 100 na gidajen Haiti sun dogara da gawayi wajen dafa abinci, kuma ana kona buhunan gawayi kusan 10,000 a kullum a Haiti.<ref>{{Cite journal |last=Churches |first=Christopher E. |display-authors=etal |date=2014 |title=Evaluation of forest cover estimates for Haiti using supervised classification of Landsat data |journal=International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation |volume=30 |pages=203–216 |bibcode=2014IJAEO..30..203C |doi=10.1016/j.jag.2014.01.020 |doi-access=free}}</ref>
Kafofin watsa labarai sun shahara da bayyana 'yan Haiti a matsayin masu tsunduma cikin wata kasuwa mai yaduwa da riba ta haramtacciyar kasuwa ta gawayi a Jamhuriyar Dominican makwabciyarta. Alkaluman masu ra'ayin mazan jiya sun kididdige haramtacciyar safarar tan 115 na gawayi a kowane mako daga Jamhuriyar Dominican zuwa Haiti a shekara ta 2014. Jami'an Dominican sun kiyasta cewa akalla manyan motoci 10 a mako guda suna tsallaka kan iyaka da gawayi.<ref name="The charcoal war">{{Cite web |date=2014-03-11 |title=The charcoal war |url=http://latinamericanscience.org/2014/03/the-charcoal-war/}}</ref> Koyaya sabbin bayanai na fitar da gawayi daga Jamhuriyar Dominica sun nuna kwararar gawayi zuwa Haiti ta ragu yayin da Dominicans suka sami kasuwannin gawayi masu fa'ida a Amurka da Gabas ta Tsakiya.<ref name=":9"/>
==== Aikin noma ====
An taɓa yi imanin cewa dogaro da aikin gona na Haiti don tallafawa tattalin arzikinta wani babban dalili ne na sare daji. 66.4% na ƙasar a Haiti ana amfani da ita don amfanin gona.<ref>{{Cite journal |last=Churches |first=Christopher E. |display-authors=etal |date=2014 |title=Evaluation of forest cover estimates for Haiti using supervised classification of Landsat data |journal=International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation |volume=30 |pages=203–216 |bibcode=2014IJAEO..30..203C |doi=10.1016/j.jag.2014.01.020 |doi-access=free}}</ref> Sake rarraba ƙasa don gandun daji yana nufin raguwar ƙasar da ake samu don noma amfanin gona, kuma a halin yanzu ƙasar da ake da ita ba ta isa ba don ci gaba da tafiya tare da yawan jama'ar Haiti.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Dolisca |first=Frito |last2=McDaniel |first2=Joshua M. |last3=Teeter |first3=Lawrence D. |last4=Jolly |first4=Curtis M. |date=2007-11-05 |title=Land tenure, population pressure, and deforestation in Haiti: The case of Forêt des Pins Reserve |journal=Journal of Forest Economics |volume=13 |issue=4 |pages=277–289 |doi=10.1016/j.jfe.2007.02.006}}</ref> Bugu da ƙari, haƙƙin mallaka mara tsaro yana hana kula da gandun daji; yiwuwar masu haya za su girbe fa'idodin kiyaye ƙasa an rage saboda yana yiwuwa su rasa wannan dukiya a nan gaba.<ref name=":0" /> Gwamnatin Haiti na iya ƙarfafa 'yan ƙasa su adana ƙasar daji ta hanyar ƙarfafa haƙƙin mallaka, saboda wannan zai haifar da babban alhakin amfani da ƙasa.<ref name=":0" /> A halin yanzu, akwai rashin damar da ba ta da gona; yawancin mazauna karkara sun dogara da noma don rayuwarsu. Karin aiki a waje na gona na iya rage sare daji, saboda wannan zai iya rage bukatar gidaje su share gandun daji don amfanin gona.<ref name=":0" />
=== Yawan jama'a ===
[[Fayil:US_Navy_100316-N-5961C-020_An_aerial_view_of_Port-au-Prince,_Haiti_shows_the_proximity_of_homes,_many_damaged_in_a_major_earthquake_and_subsequent_aftershocks.jpg|thumb|300x300px|Wani karamin gari a babban birnin [[Port-au-Prince]].]]
Masu bincike na farko sun yi iƙirarin cewa ƙara yawan mutanen Haiti ya ba da gudummawa ga lalata muhalli. Koyaya, bincike na baya-bayan nan ya sanya Haiti a matsayin ƙasar da ke da mafi ƙanƙanci ga kowane mutum a duniya.<ref>{{Cite journal |last=Churches |first=Christopher E. |display-authors=etal |date=2014 |title=Evaluation of forest cover estimates for Haiti using supervised classification of Landsat data |journal=International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation |volume=30 |pages=203–216 |bibcode=2014IJAEO..30..203C |doi=10.1016/j.jag.2014.01.020 |doi-access=free}}</ref>
Ana iya kwatanta Haiti a matsayin ƙasa mai ƙarancin kuɗi, ƙasa mai yawa. Ya zuwa shekara ta 2012, yawan jama'ar Haiti ya kai miliyan 10.6. Majalisar Dinkin Duniya ta kiyasta cewa kashi 52% na yawan jama'a sun zauna a cikin birane a cikin 2011, tare da karuwar shekara-shekara na 3.9% na yawan jamaʼa a cikin biranen. Mutanen da ke da karancin kudin shiga galibi suna mai da hankali ne a cikin birane, musamman [[Port-au-Prince]], kuma suna ƙarƙashin ingancin muhalli mara kyau, lafiyar ɗan adam, da ingancin rayuwa.<ref name=":2">{{Cite journal |last=Joseph |first=Myrtho |last2=Wang |first2=Fahui |last3=Wang |first3=Lei |date=1 January 2014 |title=GIS-based assessment of urban environmental quality in Port-au-Prince, Haiti |journal=Habitat International |volume=41 |pages=33–40 |doi=10.1016/j.habitatint.2013.06.009}}</ref> Ingancin muhalli na birane na Port-au-Prince ya kara raguwa ta hanyar rashin kayan aikinta, rashin gudanar da gwamnati, da kuma batun da yake da shi ga bala'o'i, sakamakon kasancewa a bakin tekun. Yayin da yawan mutanen birane a Haiti ke ƙaruwa yana da wahala a sabunta kayan aikin da suka riga sun kasance matalauta don biyan bukatun mutane da yawa. Lokacin da mutane da yawa ba su da isasshen tsarin kula da sharar gida, zai iya haifar da mummunar tasiri ga muhalli ta hanyar gurɓata iska da ruwa. Nazarin ya nuna cewa fiye da kashi 60% na 'yan Haiti suna zaune a cikin birane masu ƙarancin muhalli kusa da bakin teku, kamar Port-au-Prince.<ref name=":2" /> Ana iya auna ingancin muhalli ta hanyar kimanta yanayin cikin gida, yanayin jama'a, yanayin jiki da yanayi.<ref name=":2" /> Yankunan da ke da mafi ƙarancin ingancin muhalli suna da mafi yawan jama'a kuma suna ƙarƙashin gurɓataccen yanayi da kuma haɗarin haɗari na halitta, wanda zai iya lalata albarkatun ƙasa kuma ya haifar da lalacewar muhalli.<ref name=":2" /> Wadannan mutane suna fuskantar yanayin [[Adalcin Muhalli|Rashin adalci na muhalli]]. A yankunan karkara, yawan jama'a yana haifar da yawan noma na ƙasa sabili da haka rushewar ƙasa, yayin da abubuwan gina jiki ke raguwa da sauri daga ƙasa.<ref name=":8">{{Cite journal |last=Hosier |first=Richard H. |last2=Bernstein |first2=Mark A. |date=1992 |title=Woodfuel Use and Sustainable Development in Haiti |url=https://www.iaee.org/energyjournal/article/1070 |journal=The Energy Journal |volume=13 |issue=2 |pages=129–156 |doi=10.5547/ISSN0195-6574-EJ-Vol13-No2-7 |jstor=41326182 |id={{Gale|A12722415}} }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> Kodayake manoma da yawa na Haiti suna sane da tasirin ayyukansu a ƙasa, galibi suna jinkirin canza ayyukansu saboda dalilai na siyasa da tattalin arziki, kamar haƙƙin mallaka mara tsaro da farashi mai yawa, sun hana su karɓar fasahar da ta dace.<ref name=":8" />
=== Rashin tsabta ===
Rashin tsaftar tsafta da magudanar ruwa a Haiti ya haifar da rashin isasshen ruwan sha. Tsarin magudanar ruwa na birni bai wadatar ba, kuma 'yan ƙasa da yawa dole ne su yi amfani da tankunan ruwa. Tsarin magudanar ruwa na gida da farko ya ƙunshi buɗaɗɗen tashoshi da aka haƙa a gefen hanya. Babban birnin Port-au-Prince mai yawan jama'a yana cikin haɗarin kamuwa da cututtukan da ke haifar da ruwa, tare da yawancin 'yan ƙasarta suna zaune a filayen ambaliyar ruwa a cikin gidaje marasa kyau da kuma tsarin kula da sharar gida gabaɗaya. Kashi 46 cikin 100 na mazauna birane ne ke samun tsaftataccen ruwan sha, kuma a shekarar 2012 kashi 55% na mutanen birane ne suka sami “inganta tsaftar muhalli”, wanda ya kunshi amfani da bandaki. Bala'o'i na sa tsaftar ruwa ya fi muni, saboda wuraren wanka da tashoshi da ke gefen titi sukan cika da ruwan sama mai yawa. Wani bincike na 2012 bayan lokacin guguwa ya gano cewa kasa da 10% na gidaje suna shan ruwan magani mako guda bayan guguwa.
==== Kwalara ====
Kwalara ta zama daya daga cikin manyan batutuwan da ke fuskantar Haiti, kuma maimaita ta na faruwa ne saboda rashin tsarin tsaftar muhalli na Haiti. An samu bullar cutar kwalara a kasar Haiti a watan Oktoban shekarar 2010 bayan da dakarun wanzar da zaman lafiya suka kawo daukin zuwa kasar bayan wata mummunar girgizar kasa da ta afku a yankin. Cututtuka sun ci gaba da faruwa tun daga farkon annobar, wanda ke haifar da tambayoyi game da ko akwai kafaffen tafki na kwalara a Haiti. Tafkunan muhalli tushen muhalli ne inda kwayoyin cutar za su iya rayuwa tsakanin barkewar cutar. Akwai shaida cewa yanayi ya dace da kwalara don kafa tafkunan muhalli a cikin ruwan Haiti.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Alam |first=Meer T. |last2=Weppelmann |first2=Thomas A. |last3=Weber |first3=Chad D. |last4=Johnson |first4=Judith A. |last5=Rashid |first5=Mohammad H. |last6=Birch |first6=Catherine S. |last7=Brumback |first7=Babette A. |author-link7=Babette Brumback |last8=Rochars |first8=Valery E. Madsen Beau de |last9=Glenn |first9=J. |year=2014 |title=Monitoring Water Sources for Environmental Reservoirs of Toxigenic Vibrio cholerae O1, Haiti |journal=Emerging Infectious Diseases |volume=20 |issue=3 |pages=356–63 |doi=10.3201/eid2003.131293 |pmc=3944837 |pmid=24571741}}</ref> Kafa tafkunan muhalli zai sa kusan ba zai yiwu a kawar da cutar daga Haiti ba, kuma ya kara damar yaduwar cutar a kasashe makwabta. Dukkanin inganta tsabtace muhalli da saka idanu kan wuraren ajiyar muhalli sun zama dole don rage yaduwar kwalara a duk faɗin Haiti.<ref name=":4" />
=== Tasirin canjin yanayi ===
Matsayin Haiti a matsayin tsibirin kudancin ya sa ya kasance mai saukin kamuwa da [[tasirin canjin yanayi]]. Abubuwan da ke sa Haiti ta fi fuskantar rauni fiye da sauran ƙasashen Caribbean, kamar Jamhuriyar Dominica, sune yawan jama'arta, sare daji mai yawa, rushewar ƙasa mai tsanani, da rashin daidaito.<ref name=":7">{{Cite journal |last=Sheller |first=Mimi |last2=León |first2=Yolanda M. |date=1 July 2016 |title=Uneven socio-ecologies of Hispaniola: Asymmetric capabilities for climate adaptation in Haiti and the Dominican Republic |journal=Geoforum |volume=73 |pages=32–46 |doi=10.1016/j.geoforum.2015.07.026}}</ref> Sakamakon da yawa na karuwar ƙarfin guguwa na wurare masu zafi, raguwar coral reefs, da hamada. Tun daga shekara ta 1960 matsakaicin ruwan sama na shekara-shekara ya ragu da 5mm a kowane wata a kowace shekara goma, kuma matsakaicin yanayin zafi ya karu da 0.45 ° C.<ref name=":5"/> Haɗin karuwar zafin jiki da raguwar ruwan sama zai iya haifar da karuwar yanayin fari, musamman a tsakiyar ƙasar. Dangane da tsinkayen canjin yanayi na IPCC don 2050, fiye da kashi 50% na Haiti za su kasance cikin haɗarin hamada.<ref name=":5" /> Yawan kwanakin zafi da dare ya karu, yayin da yawan kwanakin sanyi da dare ya ragu sosai. An yi hasashen hauhawar matakin teku zai tashi tsakanin 0.13 da 0.56 m ta hanyar 2090 .<ref name=":5" /> Shirin Kimiyya na Canjin Yanayi na Amurka ya kiyasta cewa tare da kowane karuwar 1 °C a cikin zafin jiki, ruwan sama na guguwa zai karu da 6-17% kuma saurin iska na guguwar zai karu da 1-8%.<ref name=":5" />
==== Bala'o'i na halitta ====
A matsayinta na karamar kasar Caribbean, Haiti sau da yawa tana fama da bala'o'i masu tsanani kamar guguwa, guguwa ta wurare masu zafi, da girgizar ƙasa, waɗanda ke da babban tasiri ga mahalli na Haiti da 'yan ƙasa. Ƙarfin guguwar Atlantic a Haiti ya karu sosai tun 1980. Wadannan guguwa akai-akai suna haifar da asarar rayuwar mutum, asarar dabbobi, lalacewar noma, [[Zaftarewar ƙasa|Rushewar ƙasa]], karuwar cututtukan da ke cikin ruwa, da raguwar tsaro na abinci.<ref name=":5"/> Guguwa ta wurare masu zafi sau da yawa tana haifar da [[Ambaliya|Ambaliyar ruwa]], wanda shine daya daga cikin manyan abubuwan da ke haifar da rauni a Haiti. Ambaliyar ruwa sau da yawa tana faruwa a cikin biranen da suka fi yawan jama'a a Haiti, waɗanda ke cikin kwari a bakin tekun. Yawancin ruwan sama, tuddai marasa amfani sakamakon sare daji, da kuma kayan aikin ruwa marasa kyau sun bar Haiti musamman mai saukin ambaliyar ruwa bayan guguwa ta wurare masu zafi.<ref name=":5" /> Har ila yau, rushewar ƙasa sau da yawa yakan haifar da ruwan sama tare da guguwa mai zafi tunda yawancin ƙasa sun lalace sakamakon lalacewar gandun daji. Daga 1980 zuwa 2009, Haiti ta sami mutuwar da yawa saboda bala'o'i fiye da kowace ƙasa a tsibirin Caribbean.<ref name=":6">{{Cite journal |last=Rhiney |first=Kevon |date=2015-03-01 |title=Geographies of Caribbean Vulnerability in a Changing Climate: Issues and Trends |journal=Geography Compass |language=en |volume=9 |issue=3 |pages=97–114 |doi=10.1111/gec3.12199 |issn=1749-8198}}</ref> Yawancin mutuwar sun samo asali ne daga ambaliyar ruwa ko rushewar ƙasa, wanda ya haifar da ruwan sama mai tsanani na guguwa mai zafi tare da gangaren da ba su da kwanciyar hankali da suka rage daga sare daji.<ref name=":6" /> Rashin wadataccen kayan aiki yana da wahala ga mutane su jimre da bala'o'i na halitta a matakin asali. Wani muhimmin dalili da ya sa wasu ƙasashen Caribbean ke fuskantar ƙarancin mutuwar fiye da Haiti shi ne cewa saka hannun jari a cikin ababen more rayuwa da albarkatun ɗan adam sun haifar da rage haɗari da nasarar gudanar da bala'i.<ref name=":6" /> A Haiti, rashin iya kwashewa yana haifar da asarar rayuka mafi girma fiye da ƙasar da ke da kayan aikin jama'a masu kyau da hanyoyin da aka shimfiɗa za su fuskanci wannan yanayin. Abin takaici, Haiti ba ta da kayan aikin da ke da ƙarfin yanayi da kuma kudade don gina shi.
==== Rashin tsaro na abinci ====
Kimanin kashi 40% na jimlar ƙasar Haiti ana nomawa, tare da noma shine tushen tattalin arzikin ƙasar. Idan aka ba da babban dogaro da aikin gona akan [[Sabis ɗin yanayin halittu|Ayyukan yanayin halittu]], tsarin noma yana cikin haɗari mai tsanani don canza yanayin yanayi da girgizar yanayi da ke haifar da shi.<ref name=":6"/> Tsaron abinci ba shi da kyau a cikin jim kadan bayan bala'o'i na halitta, kuma ruwan sama mai yawa da ba a iya tsammani ba zai sanya damuwa ga masana'antar noma a nan gaba. Bayan guguwar 2012, kusan kashi 70% na mazaunan Haiti sun ba da rahoton fama da matsakaici ko matsanancin yunwa, kuma fiye da kashi biyu bisa uku na manoma sun ba da labarin cewa an lalata amfanin gona, rasa kayan aiki don dasa sabbin amfanin gona. Tsarin gargadi don taimakawa manoma wajen shirya waɗannan bala'o'i na halitta zai zama hanya mai inganci don rage tasirin guguwa akan tsarin aikin gona.<ref name=":5"/> Har ila yau, bangaren noma zai gina juriya game da fari da karancin ruwa yayin da yanayin ruwan sama ke canzawa. fari musamman ya shafi sassan Arewa maso Yamma, Artibonite, da Cibiyar Haiti. Tsarin ruwan sama mara kyau da kayan aikin sarrafa ruwa marasa kyau suna haifar da fari, wanda ke lalata amfanin gona, rage samar da noma, da rage [[Tsaron abinci|Tsaro na abinci]].<ref name=":5" /> Inganta kayan aikin na iya taka rawa wajen kara tsaro na abinci, kamar yadda Haiti ta dogara da kananan gonaki na karkara da gwagwarmaya don jigilar isasshen abinci daga karkara zuwa kasuwannin ƙauyuka da cibiyoyin birane. Takamaiman ci gaba da ake buƙata don taimakawa [[Tsarin abinci]] na Haiti shine inganta kayan aikin jama'a da ƙarin hanyoyi masu kyau.<ref name=":3" />
== Bayanan da aka ambata ==
== Bayanan littattafai ==
* Jared Diamond, Collapse: Yadda Al'ummomi ke Zaɓa don Rashin Ko Nasara, Littattafan Penguin, 2005 da 2011 ( ). Dubi babi na 11 mai taken "Daya tsibiri, mutane biyu, Tarihi biyu: Jamhuriyar Dominica da Haiti".{{ISBN|9780241958681}}
07lk1wz8s9khqiginn6zacu2zko5676
Astoria, Queens
0
123001
832644
788842
2026-05-08T21:13:33Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832644
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Astoria''' unguwa ce da ke yammacin gundumar Queens ta [[New York (birni)|birnin New York]] . Astoria tana da iyaka da Kogin Gabas kuma tana kusa da wasu unguwannin Queens guda huɗu: Long Island City a kudu maso yamma, Sunnyside a kudu maso gabas, da Woodside da East Elmhurst a gabas. {{As of|2019||df=}} , Astoria tana da kimanin yawan jama'a 154,141.
Asalin wurin da aka yi yakin shekarar 1812, wani ƙauye mai suna Hallet's (ko Hallet's) Cove ne bayan mai filaye na farko William Hallet, wanda ya zauna a can a shekarar 1652 tare da matarsa, Elizabeth Fones, ya girma a kusa da sansanin. An kafa Hallet's Cove a ranar 12 ga Afrilu, 1839, kuma daga baya aka sake masa suna zuwa John Jacob Astor, mutumin da ya fi kowa arziki a Amurka, domin shawo kansa ya zuba jari a yankin. A rabin na biyu na karni na 19, ci gaban tattalin arziki da kasuwanci ya kawo karuwar shige da fice. An haɗa Astoria da wasu ƙauyuka da ke kewaye da ita cikin Birnin Long Island a shekarar 1870, wanda hakan ya sa aka haɗa ta cikin Birnin New York a shekarar 1898. Ayyukan kasuwanci sun ci gaba har zuwa ƙarni na 20, inda yankin ya kasance cibiyar yin fina-finai da masana'antu. Astoria tana ɗaya daga cikin unguwannin da suka fi bambancin ƙabila a Queens.
Astoria ana kiranta da laƙabi da dama a cikin harshen Ingilishi: "Actoria" wanda ke nuna yawan 'yan wasan kwaikwayo na unguwar, wanda kusancinta da Kaufman Astoria Studios, Silvercup Studios, da kuma Theater District ; "Jamhuriyar Jama'ar Astoria," yana nuni da suna da unguwar ta yi a matsayin cibiyar siyasa mai ci gaba - tun daga shekarar 2023, ta zama yanki ɗaya tilo a Amurka da ta zaɓi wakilan ' yan gurguzu na Democrat a matakin ƙananan hukumomi, jiha, da tarayya; [1] da kuma " Babban Kwandon 'Ya'yan Itacen Apple " saboda dubban bishiyoyin 'ya'yan itace, musamman bishiyoyin ɓaure, waɗanda aka noma a cikin yadi na gida. [2]
Astoria tana cikin gundumar Queens Community District 1 kuma lambobin akwatin gidan waya nata sune 11101, 11102, 11103, 11105, da 11106. <ref name="zipmaps">{{Cite web |title=Astoria-Long Island City, New York City-Queens, New York Zip Code Boundary Map (NY) |url=https://www.zipmap.net/New_York/Queens_County/Z_Astoria-Long_Island_City.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308080820/https://www.zipmap.net/New_York/Queens_County/Z_Astoria-Long_Island_City.htm |archive-date=March 8, 2019 |access-date=March 7, 2019 |website=United States Zip Code Boundary Map (USA)}}</ref> Yankin 114 na [[NYPD|Sashen 'Yan Sanda na Birnin New York]] ne ke sintiri a wurin. <ref name="NYPD 114th Precinct">{{Cite web |title=NYPD – 114th Precinct |url=https://www1.nyc.gov/site/nypd/bureaus/patrol/precincts/114th-precinct.page |access-date=October 3, 2016 |website=www.nyc.gov |publisher=[[New York City Police Department]]}}</ref> Bataliyoyin 45 da 49 na FDNY ne ke samar da kariya daga gobara. A fannin siyasa, Astoria tana wakiltar Gundumomin 22 da 26 na Majalisar Birnin New York .
== Tarihi ==
=== Biyan kuɗi da wuri ===
Yankin da aka sani yanzu da Astoria an fara kiransa da Hallet's Cove (wanda kuma aka rubuta Hallet's Cove), bayan mai filaye na farko William Hallet, (ko Hallett) wanda ya zauna a can a shekarar 1652 tare da matarsa, Elizabeth Fones, kodayake sun ƙaura zuwa Flushing bayan da 'yan asalin Amurka suka lalata gonarsu. Yankin ya yi iyaka da arewa da Hell Gate, a yamma da East River, kuma a kudu da Sunswick Creek . {{Rp|96}}Hallet ya sayi ƙasar a shekarar 1664 daga sarakunan gida biyu masu suna Shawestcont da Erramorhar. {{Rp|84}}
A shekara ta 1814, yankin da Hallet ya mamaye ya zama wurin da Fort Stevens ya zama wurin tsaro, wani aikin kariya don kare Ƙofar Jahannama daga harin da Birtaniya za ta iya kaiwa a lokacin Yaƙin 1812. <ref name="OLD ASTORIA">{{Cite web |title=OLD ASTORIA |url=https://oana-ny.org/history/ |access-date=October 22, 2024 |website=Old Astoria}}</ref> Katangar bakin teku kuma tana da wurin tsaro na cikin gida, Castle Bogardus, don kare ta daga harin ƙasa. <ref name="Appendix">{{Cite web |title=HISTORIC AND CULTURAL RESOURCES |url=https://www.nyc.gov/assets/planning/download/pdf/applicants/env-review/astoria_cove/appendd_feis.pdf |access-date=October 22, 2024 |website=[[New York City]]}}</ref> Tare da waɗannan gine-ginen su ne gine-gine na farko na dindindin a cikin abin da zai zama Astoria. <ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=13 February 2024 |title=The People's Republic of Astoria: A Delve into America's Premier Socialist Stronghold |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |website=Harvard Political Review}}</ref> Nan da shekara ta 1815 za a yi watsi da katangar, amma nan da shekara ta 1836 an gina ƙaramin ƙauye mai gidaje 20 zuwa 30 da cocin Episcopalian, wanda ya sanya wa kansa suna Hallet's Cove da aka ambata a baya. <ref name="Appendix" /> <ref name="OLD ASTORIA" />
Tun daga farkon karni na 19, masu arziki 'yan New York sun gina manyan gidaje a kusa da tituna na 12 da 14, wani yanki wanda daga baya aka san shi da Astoria Village (yanzu Old Astoria). Hallet's Cove, wanda aka kafa a ranar 12 ga Afrilu, 1839, kuma a baya Stephen A. Halsey ya kafa shi, wuri ne na nishaɗi da wurin shakatawa ga masu arziki na Manhattan. <ref name="Astoria history1">{{Cite web |title=History Topics |url=http://www.astorialic.org/topics/topics_p.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20071208072821/http://www.astorialic.org/topics/topics_p.php |archive-date=December 8, 2007 |access-date=February 25, 2008 |website=[[Greater Astoria Historical Society]]}}</ref> <ref name="Astoria history2">{{Cite web |title=The Neighborhoods of Long Island City |url=http://www.astorialic.org/neighborhoods/neighborhoods_p.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20080308193450/http://www.astorialic.org/neighborhoods/neighborhoods_p.php |archive-date=March 8, 2008 |access-date=February 25, 2008 |website=[[Greater Astoria Historical Society]]}}</ref>
The area was renamed for John Jacob Astor, then the wealthiest man in the United States with a net worth of more than $40 million, in order to persuade him to invest in the neighborhood. He only invested $500, but the name stayed nonetheless, as a bitter battle over naming the village finally was won by Astor's supporters and friends. From Astor's summer home in Yorkville, Manhattan—on what is now East 87th Street near York Avenue—he could see across the East River the new Long Island village named in his honor. Astor, however, never actually set foot in Astoria.<ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=13 February 2024 |title=The People's Republic of Astoria: A Delve into America's Premier Socialist Stronghold |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |website=Harvard Political Review}}</ref>
=== Ci gaban tattalin arziki ===
A rabin karni na biyu na karni na 19, ci gaban tattalin arziki da kasuwanci ya haifar da karuwar shige da fice daga 'yan gudun hijirar Jamus, galibi masu yin kayan daki da kabad. Ɗaya daga cikin irin wannan mazaunin shine Heinrich Engelhard Steinweg, uban gidan Steinway wanda ya kafa kamfanin piano na Steinway &amp; Sons a 1853, wanda a yau kamfani ne na piano a duk duniya. Daga baya, Steinways sun gina injin yanka katako da masana'antar hakar ma'adinai, da kuma layin motocin titi. Daga ƙarshe iyalan sun kafa Steinway Village don ma'aikatansu, wani gari na kamfani wanda ke ba da koyarwar makaranta a Jamusanci da Ingilishi. <ref name="Astoria history3">{{Cite web |title=Neighborhoods: Steinway |url=http://www.astorialic.org/neighborhoods/stein_p.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20080310022426/http://www.astorialic.org/neighborhoods/stein_p.php |archive-date=March 10, 2008 |access-date=February 25, 2008 |website=[[Greater Astoria Historical Society]]}}</ref> Wani ɓangare na dalilin gano masana'antar Steinway a Queens shine don hana ma'aikata su ware kansu daga ruɗani na ƙungiyoyin ma'aikata da tsattsauran ra'ayi da ke faruwa a wasu sassan New York, musamman Lower East Side.
[[Fayil:24th_Ave_in_Astoria,_Queens.jpg|left|thumb|Ra'ayin Astoria daga Gadar Triborough]]
An haɗa Astoria da wasu ƙauyuka da ke kewaye da ita, ciki har da Steinway, cikin Birnin Long Island a shekarar 1870. Birnin Long Island ya ci gaba da kasancewa ƙaramar hukuma mai zaman kanta har sai da aka haɗa ta cikin Birnin New York a shekarar 1898. An mayar da gonakin yankin zuwa wuraren haya da layukan titi don ɗaukar nauyin yawan mazauna da ke ƙaruwa. <ref name="Astoria history1"/>
Astoria ta kuma taka rawa sosai a farkon shirya fina-finan Amurka a matsayin daya daga cikin cibiyoyinta na farko. <ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=13 February 2024 |title=The People's Republic of Astoria: A Delve into America's Premier Socialist Stronghold |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |website=Harvard Political Review}}</ref> Wannan gado yana nan a yau ta Gidan Tarihi na Moving Image da Kaufman Astoria Studios . <ref>{{Cite web |date=November 13, 2024 |title=Opinion: What the Big Apple's Fruit Basket Can Teach Us About Growing Community |url=https://citylimits.org/2024/11/13/opinion-what-the-big-apples-fruit-basket-can-teach-us-about-growing-community/ |publisher=City Limits}}</ref>
== Alƙaluma ==
{{Pie chart|caption=The racial composition of Astoria, Queens<ref>{{cite web |title=Astoria |url=https://furmancenter.org/neighborhoods/view/astoria#demographics |website=furmancenter.org |publisher=NYU Furman Center |access-date=5 June 2025 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|value1=48|label1=White|color1=light blue|value2=24|label2=Hispanic|color2=orange|value3=16.2|label3=Asian|color3=red|value4=7.5|label4=Black|color4=green|value5=4.3|label5=Other|color5=white}}
[[Fayil:30th_Avenue,_Astoria,_Queens,_NYC.JPG|thumb|250x250px|Titin 30 a Titin 36]]
Don dalilan ƙidayar jama'a, gwamnatin birnin New York ta rarraba Astoria a matsayin wani ɓangare na yankuna uku na unguwannin da aka ware: Steinway (arewacin Grand Central Parkway ), Old Astoria (arewacin 31st Avenue da kuma yamma da 31st Street), da Astoria (a sauran yankin da ke arewacin Northern Boulevard / 36th Avenue da kuma yamma da Hobart Street / 50th Street). Dangane da bayanai daga ƙidayar jama'a ta Amurka ta 2010, jimillar yawan jama'ar waɗannan yankuna ya kai 154,141, raguwar 17,427 (10.2%) daga 171,568 da aka ƙidaya a 2000. Ya ƙunshi yanki na {{Convert|2556.2|acres}}, unguwar tana da yawan jama'a na {{Convert|60.3|PD/acre|PD/sqmi PD/sqkm}} .
Kabilar da ke cikin unguwannin sun kai kashi 52.2% (80,533) Fari Ba 'Yan Hispanic ba, kashi 4.7% (7,204) Baƙi, kashi 0.2% (250) 'Yan Asalin Amurka, kashi 14.3% (22,100) 'Yan Asiya, kashi 0.0% (70) 'Yan Tsibirin Pacific, kashi 1.0% (1,532) daga wasu kabilu, da kuma kashi 2.1% (3,238) daga kabilu biyu ko fiye. Hispanic ko Latino na kowace kabila sun kai kashi 25.4% (39,214) na yawan jama'a. Yankunan Astoria da Old Astoria suna da yawan jama'ar Hispanic/Latino da Asiya, kuma yankin Old Astoria yana da yawan jama'ar Baƙar fata.
Yawan kabilu da ƙabilu na Astoria ya canza sosai daga 2000 zuwa 2010. Mafi mahimmancin canje-canje sune raguwar yawan sauran jama'a da kashi 64% (8,919) da raguwar yawan Hispanic/Latin da kashi 13% (5,705). Yawancin fararen fata suma sun ragu da kashi 2% (1,699), yayin da tsirarun Asiya suka ragu da kashi 5% (1,120), da kuma canjin ƙaramin yawan Baƙar fata da aka kai zuwa kashi 0% (11). Idan aka yi la'akari da yankunan ƙidayar jama'a guda uku, yawan fararen fata da Asiya ya ƙaru a Old Astoria, amma ya ragu sosai a Astoria da Steinway don haifar da raguwar gabaɗaya; a gefe guda kuma, yawan baƙar fata ya ragu a Old Astoria kuma ya ƙaru daidai gwargwado a sauran yankuna. Duk da haka, raguwar yawan Hispanic/Latin da kuma a cikin ƙungiyoyin ƙabilu sun kasance daidai a cikin yankuna uku. <ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=13 February 2024 |title=The People's Republic of Astoria: A Delve into America's Premier Socialist Stronghold |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |website=Harvard Political Review}}</ref>
Gabaɗaya gundumar Queens Community District 1, wacce ta haɗa da Astoria da wasu sassan Long Island City, tana da iyaka da gabas ta hanyar Brooklyn-Queens Expressway da 81st Street, kuma a kudu ta yi iyaka da Queens Plaza da Northern Boulevard . Tana da mazauna 199,969 a cewar Bayanin Lafiyar Al'umma na NYC na 2018, tare da matsakaicin tsawon rai na shekaru 83.4. <ref name="CHP2018">{{Cite web |date=2018 |title=Long Island City and Astoria (Including Astoria, Astoria Heights, Queensbridge, Dutch Kills, Long Island City, Ravenswood and Steinway) |url=https://www1.nyc.gov/assets/doh/downloads/pdf/data/2018chp-qn1.pdf |access-date=March 2, 2019 |website=nyc.gov |publisher=NYC Health |archive-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308080837/https://www1.nyc.gov/assets/doh/downloads/pdf/data/2018chp-qn1.pdf |url-status=dead }}</ref> {{Rp|2, 20}}Wannan ya fi matsakaicin tsawon rai na 81.2 ga dukkan unguwannin birnin New York. <ref name=":21">{{Cite web |date=2016 |title=2016–2018 Community Health Assessment and Community Health Improvement Plan: Take Care New York 2020 |url=https://www1.nyc.gov/assets/doh/downloads/pdf/tcny/community-health-assessment-plan.pdf |access-date=September 8, 2017 |website=[[government of New York City|nyc.gov]] |publisher=[[New York City Department of Health and Mental Hygiene]] |archive-date=October 9, 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www1.nyc.gov/assets/doh/downloads/pdf/tcny/community-health-assessment-plan.pdf |url-status=dead }}</ref> {{Rp|53 (PDF p. 84)}}Yawancin mazaunan sun kasance manya da matasa masu matsakaicin shekaru: 16% suna tsakanin shekaru 0-17, 41% tsakanin shekaru 25 zuwa 44, da kuma 22% tsakanin shekaru 45 zuwa 64. Adadin mazaunan da suka kai shekaru 45 zuwa 64 ya yi ƙasa, a kashi 10% da 12% bi da bi. <ref name="CHP2018" /> {{Rp|2}}
{{As of|2018}}, the median [[household income]] in Community District 1 was $67,444.<ref name="CB1PUMA">{{Cite web |title=NYC-Queens Community District 1—Astoria & Long Island City PUMA, NY |url=https://censusreporter.org/profiles/79500US3604101-nyc-queens-community-district-1-astoria-long-island-city-puma-ny/ |access-date=July 17, 2018 |website=Census Reporter |archive-date=March 8, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308080859/https://censusreporter.org/profiles/79500US3604101-nyc-queens-community-district-1-astoria-long-island-city-puma-ny/ |url-status=dead }}</ref> In 2018, an estimated 18% of Astoria residents lived in poverty, compared to 19% in all of Queens and 20% in all of New York City. Around 8% of residents were unemployed, compared to 8% in Queens and 9% in New York City. Rent burden, or the percentage of residents who have difficulty paying their rent, is 47% in Astoria, slightly lower than the boroughwide and citywide rates of 53% and 51% respectively. Based on this calculation, {{As of|2018}}, Community District 1 is considered to be [[Gentrification|gentrifying]]: according to the Community Health Profile, the district was low-income in 1990 and has seen above-median rent growth up to 2010.<ref name="CHP2018"/>{{Rp|7}}
=== Ƙungiyoyin ƙabilu ===
==== Yawan jama'a na farko ====
Mutanen Holland, Ingila, da Jamusawa ne suka fara zama a Astoria a ƙarni na 17. Yawancin 'yan Ireland sun zauna a yankin a lokacin da 'yan Irish suka yi ƙaura zuwa birnin New York a ƙarni na 19 da farkon ƙarni na 20.
'Yan Italiya su ne manyan baƙi na gaba a Astoria, kuma ana samun gidajen cin abinci na Italiya da yawa, gidajen abinci, gidajen burodi, da shagunan pizza a duk faɗin Astoria, musamman a yankin Ditmars Boulevard.
Yahudawa kuma ƙungiya ce mai muhimmanci ta ƙabila da addini. An gina Cibiyar Astoria ta Isra'ila, wadda aka jera a cikin Rijistar Wurare na Tarihi na Ƙasa, a shekarar 1925 bayan ta fi tsohuwar Ikilisiyar Mishkan Isra'ila, wadda aka gina a shekarar 1904. <ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=13 February 2024 |title=The People's Republic of Astoria: A Delve into America's Premier Socialist Stronghold |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |website=Harvard Political Review}}</ref>
==== Yawan jama'a daga baya ====
Shekarun 1960 sun ga ƙaruwar Helenawa sosai, kuma bayan 1974, an sami kwararar ' yan Cyprus . Wannan alamar al'adu ana iya ganinta a gidajen cin abinci na Girka da yawa, gidajen giya, gidajen burodi, da gidajen shayi, da kuma majami'u da dama na Orthodox na Girka . A ƙarshen shekarun 1960, wata unguwa ta 'Girka' ta haɗu a Astoria. Daga shekarun 1960 zuwa 1980, adadin Helenawa yana ƙaruwa koyaushe. Yayin da yawan mutanen Girkawa a Astoria ya kai 22,579 a 1980, ya ragu zuwa 18,127 a 1990 saboda raguwar shige da fice da ƙarancin adadin haihuwa. A shekarun 2000, shige da fice na Girka ya sake raguwa. A lokacin shekarun 2010 da 2020 , matsalolin tattalin arziki a Girka sun haifar da sake farfaɗo da shige da fice na Girka. Ƙungiyoyin Girka a yankin sun haɗa da Kwamitin Ayyukan Hellenic American (HANAC) da Ƙungiyar Hellenic Societies of Greater New York. <ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=13 February 2024 |title=The People's Republic of Astoria: A Delve into America's Premier Socialist Stronghold |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |website=Harvard Political Review}}</ref>
Yawancin 'yan Maltese 20,000 da ke birnin New York suna zaune ne a Astoria, kuma duk da cewa wannan yawan jama'a ya ci gaba da ƙaura daga yankin, har yanzu akwai 'yan Maltese da yawa, waɗanda Cibiyar Maltese ta New York ke tallafawa. <ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=13 February 2024 |title=The People's Republic of Astoria: A Delve into America's Premier Socialist Stronghold |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |website=Harvard Political Review}}</ref>
[[Fayil:Hadrath_Shahjalal_Masjid_in_Astoria.jpg|thumb|Hadrath Shahjalal Masjid masallacin Ahlus Sunna ne akan titin 31st]]
Tun daga tsakiyar shekarun 1970, yawan [[Musulmi|Musulmin]] yankin ya karu daga tsoffin bakin haure daga [[Lebanon]] har zuwa mutanen da suka fito daga Kosovo, [[Albaniya|Albania]], [[Bosnia da Herzegovina|Bosnia-Herzegovina]], [[Montenegro]], [[Misra|Masar]], [[Siriya]], [[Yemen]], [[Tunisiya|Tunisia]], [[Moroko|Morocco]], da [[Aljeriya|Algeria]] . A shekarun 1990, Titin Steinway tsakanin titin 28th da Astoria Boulevard ya ga an kafa shaguna, gidajen cin abinci, da gidajen shayi na Larabci da yawa, wanda ba a hukumance ake kira "Ƙaramar Masar" ba, saboda yawan Larabawa da ke zaune a can da kuma galibi shaguna da wuraren shakatawa na Masar a can.
'Yan Croatia daga [[Kroatiya|Croatia]] da [[Bosnia da Herzegovina|Bosnia-Herzegovina]] sun yi yawa tun daga shekarun 1960 kuma adadinsu yana ci gaba da ƙaruwa. Sabbin al'ummomin Kudancin Amurka da Balkan sun ga ƙaruwa sosai tun farkon shekarun 1990, ciki har da yawan ' [[Brazil|yan Brazil]] da ke zaune a yankin titin 36th. 'Yan Albaniya, Bulgaria, Serbia, da Bosnia suma sun nuna ƙaruwar adadi. Yawancin 'yan Spain Amurkawa suna zaune a Astoria, inda yawancinsu 'yan asalin Galician ne daga Arewa maso Yammacin Spain; wannan al'umma tana samun goyon baya daga Casa Galicia (Gidan Galicia) da Circulo Spanish (Da'irar Spanish).
A wani lokaci, 'yan asalin ƙasar Bangladesh da yawa sun zauna a Astoria, amma zuwa shekara ta 2001, da yawa daga cikinsu sun ƙaura zuwa Metro Detroit . Wani bincike da aka gudanar a wata jaridar harshen Bengali ta yankin Astoria ya kiyasta cewa, cikin watanni 18 har zuwa Maris 2001, mutane 8,000 'yan Bangladesh sun ƙaura zuwa yankin Detroit. Duk da haka, ya zuwa shekara ta 2010, al'ummar 'yan asalin ƙasar Bangladesh da ke Astoria suna ƙaruwa.
A farkon karni na 21, Astoria tana ɗaya daga cikin unguwannin da suka fi bambancin ƙabilanci a Queens, inda mutane daga ƙasashe kusan 100 ke zaune a wurin {{As of|2015|}} <ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=13 February 2024 |title=The People's Republic of Astoria: A Delve into America's Premier Socialist Stronghold |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |website=Harvard Political Review}}</ref> Asarar jama'a a Queens ta fi yawa a unguwannin baƙi kamar Astoria, wacce ta sha fama da asarar jama'a mafi girma a birnin, inda ta rasa mazauna sama da 10,000 tsakanin 2000 da 2010. <ref>{{Cite web |date=November 13, 2024 |title=Opinion: What the Big Apple's Fruit Basket Can Teach Us About Growing Community |url=https://citylimits.org/2024/11/13/opinion-what-the-big-apples-fruit-basket-can-teach-us-about-growing-community/ |publisher=City Limits}}</ref>
== Yanayin ƙasa ==
[[Fayil:Long_Island_City_map_1896.jpg|right|thumb|Cikakkun bayanai game da taswirar birnin Long Island na shekarar 1896, wanda ke nuna Astoria da Ravenswood, daga Ƙungiyar Tarihi ta Greater Astoria]]
Akwai wasu muhawara game da abin da ya ƙunshi iyakokin ƙasa na Astoria. Unguwar tana cikin Birnin Long Island kafin a haɗa ta da Birnin New York a shekarar 1898.
Yankin da ke kudu da Astoria ana kiransa Ravenswood, kuma a al'adance, Broadway ana ɗaukarsa a matsayin iyaka tsakanin su biyun. Duk da haka, a yau, mazauna da 'yan kasuwa da yawa a kudancin Broadway suna kiran kansu Astorians don dacewa ko matsayi, tunda a tarihi ana ɗaukar birnin Long Island a matsayin yanki na masana'antu, kuma Ravenswood yanzu galibi unguwa ce mai ƙarancin kuɗi. Wasu daga cikin hanyoyin sun ba da sunayensu ga sharuɗɗan da ba na hukuma ba na yankunan da suke hidima. Misali, ƙarshen gabashin Astoria, tare da Steinway Street a matsayin babban hanyarsa, wani lokacin ana kiransa kawai "Steinway", kuma ƙarshen arewa da ke kewaye da Ditmars Boulevard wani lokacin ana kiransa "Ditmars", tare da wurin haɗuwarsu yana ɗauke da sunan unguwa "Ditmars-Steinway". <ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=13 February 2024 |title=The People's Republic of Astoria: A Delve into America's Premier Socialist Stronghold |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |website=Harvard Political Review}}</ref> Tutocin da aka nuna a kan sandunan fitila a kan titin 30th suna kiransa "Zuciyar Astoria".
=== Ravenswood ===
Ravenswood sunan yankin da ke kan iyakar Kogin Gabas da Birnin Long Island ne, kuma wani ɓangare ne na Astoria. <ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=13 February 2024 |title=The People's Republic of Astoria: A Delve into America's Premier Socialist Stronghold |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |website=Harvard Political Review}}</ref> Asalin Ravenswood na iya zama na yawan hankaka, ko kuma wani hali daga Amaryar Lammermoor . Yana kusa da Kogin Sunswick, wanda ya kwarara zuwa Kogin Gabas a wurin da ake kira Socrates Sculpture Park a yanzu. <ref>{{Cite web |date=November 13, 2024 |title=Opinion: What the Big Apple's Fruit Basket Can Teach Us About Growing Community |url=https://citylimits.org/2024/11/13/opinion-what-the-big-apples-fruit-basket-can-teach-us-about-growing-community/ |publisher=City Limits}}</ref> Yankin da ya zama Socrates Sculpture Park shi ma tarihi ana kiransa da Gibbs Point.
An sayi ƙasar a shekarar 1814 ta hannun Kanal George Gibbs, wani ɗan kasuwa daga birnin New York wanda ya gina ta. Gibbs ya mutu a shekarar 1833, kuma an raba ƙasar zuwa filaye tara ta hannun masu haɓaka gidaje uku. Daga 1848, akwai manyan gidaje da aka gina a wannan ƙasar, amma gidaje masu daraja ba su tsira ba. A lokacin bazara na 1853, an buɗe ofishin gidan waya na kansa da shagon ƙauye "wanda Messrs. Moore & Luyster ke gudanarwa, kuma Mr. Samuel H. Moore na wannan kamfanin ya sami naɗin mai kula da gidan waya, yana kula da wasiƙun a kusurwar shagon."
Ravenswood, ba kamar Astoria ba, bai taɓa zama ƙauye ba; babu wani lokaci da zai yi ƙoƙarin zama mai zaman kansa saboda babu isasshen yawan jama'a ko ayyukan kasuwanci da za su ba da hujjar irin wannan motsi. Ravenswood ta kasance ƙauye na musamman a cikin Garin Newtown har sai da ta mamaye Kauyen Astoria da ƙauyukan Hunters Point, Blissville, Sunnyside, Dutch Kills, Steinway, Bowery Bay da Middleton a Garin Newtown suka shiga Birnin Long Island a shekarar 1870. A shekarar 1870, Ravenswood, tare da wasu ƙauyuka da dama da kuma Kauyen Astoria, suka haɗu suka kafa Birnin Long Island.
A shekara ta 1875, an gina gine-ginen kasuwanci na farko, kuma an mayar da gidajen zuwa ofisoshi da gidajen kwana. A shekara ta 1879, Rudolph Franke ya kafa Kamfanin Long Island Terra Cotta a Ravenswood. A shekara ta 1900, Ravenswood ya kasance mai yawan kasuwanci, kuma har yanzu haka yake. Duk da haka, sunan ya ci gaba da kasancewa a matsayinsa na mazaunin gida ta hanyar aikin Hukumar Gidaje ta Birnin New York wanda aka gina a tsakanin 1949 zuwa 1951 da wannan suna tsakanin 34th da 36th Avenues, da 12th da 24th Streets.
Sunan kuma yana nuna babban tashar wutar lantarki da aka kafa a bakin Kogin Gabas, kudu da gadar Tsibirin Roosevelt . Tashar Samar da Wutar Lantarki ta Ravenswood wacce ta haɗa da Ravenswood No. Con Edison ne ya gina 3 ko " Big Allis ", a tsakanin 1963 zuwa 1965, amma saboda rashin tsari, KeySpan, National Grid, da TransCanada suka mallaki shi daga baya. Tashar wutar lantarkin za ta iya samar da kimanin megawatts 2,500 na wutar lantarki, wanda shine kusan kashi 20 cikin 100 na buƙatar wutar lantarki a birnin New York.
[[Fayil:Ditmars_Residential_Neighborhood_in_Fall_of_2012.jpg|right|thumb|220x220px|Titin Ditmars (2012)]]
Ditmars yanki ne na matsakaicin matsayi na Astoria wanda ke da iyaka da Bowery Bay a arewa, 31st Street da kuma Steinway a gabas, 23rd Avenue a kudu, da kuma East River a yamma. An gina unguwar Steinway da ke kusa da ita a matsayin garin kamfani ta kamfanin piano na Steinway &amp; Sons, kuma ya haɗa da gidaje da wuraren jama'a waɗanda suma ake samu ga waɗanda ba ma'aikata ba. Duk da haka, unguwar Ditmars ba ta cikin aikin gidaje da sauran kayayyakin more rayuwa na kamfanin Steinway & Sons ba. Unguwar ta samo sunanta ne daga Ditmars Boulevard wanda aka sanya wa suna don girmama Abram Ditmars, magajin garin Long Island City na farko, New York, wanda aka zaɓa a 1870 (birnin ya zama unguwa kawai lokacin da Queens suka zama wani ɓangare na Greater New York). Kakanninsa baƙi ne na Jamus waɗanda suka zauna a yankin Dutch Kills a shekarun 1600. <ref>{{Cite web |date=November 13, 2024 |title=Opinion: What the Big Apple's Fruit Basket Can Teach Us About Growing Community |url=https://citylimits.org/2024/11/13/opinion-what-the-big-apples-fruit-basket-can-teach-us-about-growing-community/ |publisher=City Limits}}</ref>
=== Astoria Heights ===
Astoria Heights, ko kuma Upper Ditmars (wani ɓangare na Gabashin Elmhurst), yana da iyaka da Titin Hazen a yamma, Filin Jirgin Sama na La Guardia a gabas, Bowery Bay a arewa, da kuma Astoria Boulevard da kuma Grand Central Parkway a kudu. Galibi unguwa ce mai natsuwa ta masu zaman kansu ta gida ɗaya da biyu.
Gidan Riker-Lent Homestead yana kusa da ƙarshen arewa na Astoria Heights a lamba 78 - 03 19th Road. [[Abraham Rycken|Abraham Riker]] ya gina shi a kusa da 1655 ƙarƙashin haƙƙin mallaka daga gwamnan ƙarshe na Nieuw Nederland, Peter Stuyvesant, ana kyautata zaton shine gidan da ya fi daɗewa a birnin New York wanda har yanzu ake amfani da shi azaman wurin zama. Akwai makabartar iyali kusa da shi. Smiths, waɗanda suka sayi gidan a 1975, sun daɗe suna gyara shi. Masu gidan suna yin rangadin jama'a na shekara-shekara a tsakiyar watan Satumba don amfanin al'ummar tarihi ta gida, amma tun daga lokacin ya daina faruwa.
Kafin Haramcin, akwai wuraren rawa, wuraren shakatawa, da wuraren shakatawa a North Beach.
An binne Scott Joplin, mawaƙin Ragtime, a gefen Grand Central Parkway a Makabartar St. Michael, wacce a wasu lokutan take gudanar da wasannin wakoki na ragtime.
Gadar Tsibirin Rikers zuwa babban gidan yarin birnin New York, Rikers Island, tana gudana daga ƙarshen arewa na Titin Hazen. A zahiri, Tsibirin Rikers yana cikin Bronx tun lokacin da birnin New York ya karɓe shi daga Long Island City a 1884, bayan ya haɗa South Bronx amma kafin ya haɗa Queens. Duk da haka, kamar Astoria Heights, Tsibirin Rikers yana samun wasiƙunsa daga tashar East Elmhurst ( Lambar akwatin gidan waya 11370) ta Ofishin Wasiƙa na Flushing.
== Wuraren sha'awa ==
[[Fayil:MoMI2.jpg|thumb|Gidan Tarihi na Hotunan Motsi a Titin 35 a Astoria]]
* Gidan Tarihi na Hoton Motsi a cikin tsohon ginin Kaufman Astoria Studios
* Isamu Noguchi Museum
* Wurin Zane na Socrates
* Halletts Point Esplanade, wani sabon wurin shakatawa na jama'a da aka gina a gefen kogi wanda The Durst Organization ta gina a matsayin wani ɓangare na ginin gininsu wanda aka haɗa da [https://www.hallettspoint.com/ 10 Halletts Point, 20 Halletts Point, da 30 Halletts Point] . Baƙi za su iya kallon sararin samaniyar Kogin Gabas da Manhattan.
* Filin shakatawa na Astoria da ke gefen Kogin Gabas, shine babban wurin shakatawa na Astoria kuma yana ɗauke da mafi girman wuraren waha na birnin New York (mai tsawon ƙafa 330) <ref>{{Cite web |date=November 13, 2024 |title=Opinion: What the Big Apple's Fruit Basket Can Teach Us About Growing Community |url=https://citylimits.org/2024/11/13/opinion-what-the-big-apples-fruit-basket-can-teach-us-about-growing-community/ |publisher=City Limits}}</ref> wanda kuma shine wurin da aka fara gwajin wasannin Olympics na Amurka a shekarun 1936 da 1964.
* Gadar Hell Gate da kuma hanyar jirgin ƙasa ta New York Connecting Railway / Northeast Corridor sun tashi sama da Astoria.
* An kafa Bohemian Hall, tsohon lambun giya a birnin New York, a shekarar 1910 lokacin da Astoria galibi 'yan asalin Ireland ne, Italiya, Bohemian ( Tseki ), da Slovak . <ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=13 February 2024 |title=The People's Republic of Astoria: A Delve into America's Premier Socialist Stronghold |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |website=Harvard Political Review}}</ref>
* Ƙungiyar Tarihi ta Greater Astoria da ke cikin ginin tarihi na Quinn Memorial da ke kusurwar Broadway da titin 36 tana aiki a matsayin wata muhimmiyar hanyar tarihi kuma tana ba da bayanai game da yawon buɗe ido.
* Makabartar St. Michael da ke kan titin Astoria Boulevard ita ce makabartar mawaki kuma mai buga piano Scott Joplin <ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=13 February 2024 |title=The People's Republic of Astoria: A Delve into America's Premier Socialist Stronghold |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |website=Harvard Political Review}}</ref> da ɗan daba Frank Costello .
* Kamfanin piano na Steinway &amp; Sons da ke 1 Steinway Place (ba za a iya rikita shi da Steinway Street ba) yana aiki a Astoria tun ƙarshen ƙarni na 19 kuma yana wakiltar gadon sana'o'in hannu masu lambar yabo, kula da fasaha, da kuma ƙauyen Steinway mai cike da kuzari. Akwai iyakataccen yawon buɗe ido na masana'antar. <ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=13 February 2024 |title=The People's Republic of Astoria: A Delve into America's Premier Socialist Stronghold |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |website=Harvard Political Review}}</ref>
* Gidan hakar ma'adinai na zamani (Modern Art Foundry), wani kamfanin hakar ma'adinai, yana Astoria.
* Baya ga Bohemian Hall, Cibiyar Astoria ta Isra'ila, Paramount Studios Complex, Sohmer da Company Piano Factory, Steinway Mansion, da Cocin Trinity Lutheran suna cikin jerin sunayen wuraren tarihi na ƙasa . <ref name="nps">{{Cite web |date=February 21, 2014 |title=National Register of Historic Places Listings |url=https://www.nps.gov/subjects/nationalregister/upload/weekly-list-2014-national-register-of-historic-places.pdf |website=Weekly List of Actions Taken on Properties: 2/10/14 through 2/14/14 |publisher=National Park Service}}</ref>
* Wurin haifuwar xerography a shekarar 1938, don haka Xerox, na Chester Carlson a lamba 32 - 05 37th Street.
* Rainey Park, a kan wani {{Convert|8|acres}} wurin da ke kan titin Vernon Boulevard tsakanin titin 33rd da titin 34th, shine mafi girman wurin shakatawa a Ravenswood, wanda a da unguwa ce ta musamman mai filaye masu faɗi tare da babban titin Vernon Boulevard.
== 'Yan sanda da laifuka ==
Astoria tana da shingen tsaro na 114th Precinct na [[NYPD]], wanda ke lamba 34 - 16 Astoria Boulevard. Yankin ya kuma ƙunshi sassan Long Island City da Woodside. <ref name="NYPD 114th Precinct"/> Yankin 114th Precinct yana da ƙarancin adadin laifuka fiye da na shekarun 1990, tare da laifuka a dukkan fannoni sun ragu da kashi 83.9% tsakanin 1990 da 2019. Yankin ya ba da rahoton kisan kai 2, fyaɗe 34, fashi 184, manyan hare-hare 364, fashi 196, manyan sata 782, da kuma manyan motoci 136 na manyan sata a 2019. <ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=13 February 2024 |title=The People's Republic of Astoria: A Delve into America's Premier Socialist Stronghold |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |website=Harvard Political Review}}</ref> Daga 2019 zuwa 2024, Yankin 114th Precinct ya ga ƙaruwar kashi 44.3% a cikin manyan laifuka bakwai na manyan laifuka. <ref>{{Cite web |date=November 13, 2024 |title=Opinion: What the Big Apple's Fruit Basket Can Teach Us About Growing Community |url=https://citylimits.org/2024/11/13/opinion-what-the-big-apples-fruit-basket-can-teach-us-about-growing-community/ |publisher=City Limits}}</ref>
{{As of|2018}}, Queens Community District 1 has a non-fatal assault hospitalization rate of 56 per 100,000 people, compared to the boroughwide rate of 37 per 100,000 and the citywide rate of 59 per 100,000. Its incarceration rate is 277 per 100,000 people, compared to the boroughwide rate of 315 per 100,000 and the citywide rate of 425 per 100,000.<ref name="CHP2018"/>{{Rp|8}}
Daga cikin manyan laifuka biyar masu tayar da hankali (kisan kai, fyade, cin zarafi mai tsanani, fashi da makami, da sata), gundumar 114th tana da adadin laifuka 385 ga kowane mazaunin 100,000 a shekarar 2019, idan aka kwatanta da matsakaicin gundumar na laifuka 424 ga kowane 100,000 da kuma matsakaicin laifuka 572 ga kowane 100,000 a duk fadin birnin. <ref name="crime map">{{Cite web |title=NYC Crime Map |url=https://maps.nyc.gov/crime/ |access-date=March 23, 2020 |website=www.nyc.gov |publisher=[[New York City Police Department]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=13 February 2024 |title=The People's Republic of Astoria: A Delve into America's Premier Socialist Stronghold |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |website=Harvard Political Review}}</ref> <ref>{{Cite web |date=November 13, 2024 |title=Opinion: What the Big Apple's Fruit Basket Can Teach Us About Growing Community |url=https://citylimits.org/2024/11/13/opinion-what-the-big-apples-fruit-basket-can-teach-us-about-growing-community/ |publisher=City Limits}}</ref>
== Tsaron wuta ==
[[Fayil:ResidentialAstoria3.jpg|right|thumb|Kamfanin Injin FDNY 312]]
Tashoshin kashe gobara guda huɗu na Sashen Kashe Gobara na Birnin New York (FDNY) suna aiki a Astoria:
* Kamfanin Injin 263/Kamfanin Tsani 117 – 42 - 08 Astoria Boulevard South <ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=13 February 2024 |title=The People's Republic of Astoria: A Delve into America's Premier Socialist Stronghold |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |website=Harvard Political Review}}</ref>
* Kamfanin Injin 262/Decon 2 – 30 - 89 Titin 21 <ref>{{Cite web |date=November 13, 2024 |title=Opinion: What the Big Apple's Fruit Basket Can Teach Us About Growing Community |url=https://citylimits.org/2024/11/13/opinion-what-the-big-apples-fruit-basket-can-teach-us-about-growing-community/ |publisher=City Limits}}</ref>
* Kamfanin Injin 260 – 11 - 15 37th Avenue <ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=13 February 2024 |title=The People's Republic of Astoria: A Delve into America's Premier Socialist Stronghold |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |website=Harvard Political Review}}</ref>
* Bataliya ta 49/Kamfanin Injin 312 – 22 - 63 Titin 35 <ref>{{Cite web |last=Wynn |first=Jasmine |date=13 February 2024 |title=The People's Republic of Astoria: A Delve into America's Premier Socialist Stronghold |url=https://harvardpolitics.com/the-peoples-republic-of-astoria-a-delve-into-americas-premier-socialist-stronghold/ |website=Harvard Political Review}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist|30em}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
o0457o6pu0z8sj4tsz5k74drau0gknu
Ayeduase
0
124677
832701
800216
2026-05-08T23:01:18Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832701
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ayeduase''' gari ne da ke cikin Karamar Hukumar Oforikrom a [[Yankin Ashanti]] na Ghana, wanda ke da nisan kimanin kilomita 7.3 daga tsakiyar [[Kumasi]] . Garin yana aiki a matsayin cibiyar zama da kasuwanci, yana yi wa mazauna yankin hidima da kuma ɗalibai daga [[Jami'ar Kimiyya da Fasaha ta Kwame Nkrumah]] da ke kusa. <ref>{{Cite journal |last=Koranteng |first=C. |last2=Simons |first2=B. |last3=Nkrumah |first3=J. |date=2012 |title=The Use of Natural Lighting in Students' Hostels: A Case Study of Ayeduase, a Suburb of Kumasi, Ghana |url=https://webapps.knust.edu.gh/just/index.php?journal=just&page=article&op=view&path[]=415 |journal=Journal of Science and Technology |language=en |volume=32 |issue=3 |issn=3057-3629}}</ref> Kusantarsa da Jami'ar Kimiyya da Fasaha ta Kwame Nkrumah ya sa ya zama wuri mai shahara ga gidajen ɗalibai da kasuwancin da ke kula da al'ummar jami'a. Ayeduase yana kusa da yankunan Kotei da Boadi. <ref>{{Cite web |title=Facts and Information about Ayeduase |url=https://places-in-the-world.com/ghana/ayeduase/2303598 |access-date=2025-06-07 |website=places-in-the-world.com }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Addison |first=E. C. D. K. |date=January 13, 2022 |title=Radon-222 Concentration in Air: A Case Study of Ayeduase Township, Kumasi, Ghana |url=https://ajpojournals.org/journals/index.php/EJT/article/download/900/1022/3319?srsltid=AfmBOoqqGNiuI0Hv5Dcy2r_yRIZuT5KHHxG1POXAL1R_vIaGpFRc8cJl |journal=European Journal of Technology}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Bayaga |first=Fatawu |date=2024-05-29 |title=KNUST Students lament over poor state of Ayeduase Inner roads |url=https://orange1079fm.com/knust-students-lament-over-poor-state-of-ayeduase-inner-roads/,%20https://orange1079fm.com/knust-students-lament-over-poor-state-of-ayeduase-inner-roads/ |access-date=2025-06-07 |website=Orange FM 107.9 |language=en-US }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
n6nrob221f7dcppr3nq18lf2be27gwj
Aminu Maida
0
124847
832467
752585
2026-05-08T11:59:47Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832467
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Aminu Maida''' shine Shugaba na [[Hukumar Sadarwa ta Najeriya]] (NCC),<ref>{{Cite web |last=Premium Times |date=2023-10-18 |title=New NCC boss, Maida commits to Tinubu's vision on digital economy |url=https://www.premiumtimesng.com/promoted/634872-new-ncc-boss-maida-commits-to-tinubus-vision-on-digital-economy.html?tztc=1 |access-date=2024-09-02 |website=www.premiumtimesng.com}}</ref> babban mai kula da masana'antar Telecom ta Najeriya. [[Bola Tinubu]] ne ya zaba shi a ranar 11 ga Oktoba 2023, kuma Majalisar Dattijan Najeriya ta tabbatar da shi a ranar 16 ga Nuwamba, 2023.<ref>{{Cite web |date=2023-11-16 |title=Senate Confirms Aminu Maida As Executive Vice Chairman NCC - NEWS AGENCY OF NIGERIA |url=https://nannews.ng/2023/11/16/senate-confirms-aminu-maida-as-executive-vice-chairman-ncc/ |access-date=2024-09-02 |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Senate confirms Maida as Executive Vice Chairman of NCC |url=https://www.premiumtimesng.com/promoted/643955-senate-confirms-maida-as-executive-vice-chairman-of-ncc.html |access-date=2024-09-02 |website=www.premiumtimesng.com}}</ref> A matsayinsa na Shugaba, shi ma Mataimakin Shugaban Kwamitin NCC ne.<ref>{{Cite web |last=Oluka |first=Peter |date=2023-10-12 |title=Aminu Maida {{!}} Biography, NIBSS, Arca Payments, BT Group, Cisco and NCC |url=https://techeconomy.ng/aminu-maida-biography-nibss-arca-payments-bt-group-cisco-and-ncc/ |access-date=2024-09-02 |website=Tech {{!}} Business {{!}} Economy |language=en-GB}}</ref>
== Ayyuka ==
Maida ta fito ne daga [[Katsina (jiha)|Jihar Katsina]] ta [[Najeriya]] kuma ta yi karatu a Kwalejin Imperial ta London, inda ta sami MSc a cikin Injiniyan Systems, sannan daga baya ta sami PhD daga Jami'ar Bath a cikin Injin Lantarki da Injiniyan Lantarki.<ref>{{Cite web |last=Premium Times |date=2023-10-18 |title=New NCC boss, Maida commits to Tinubu's vision on digital economy |url=https://www.premiumtimesng.com/promoted/634872-new-ncc-boss-maida-commits-to-tinubus-vision-on-digital-economy.html?tztc=1 |access-date=2024-09-02 |website=www.premiumtimesng.com}}</ref> Ya yi aiki a matsayin Injiniyan Systems a Ubiquisys, a halin yanzu wani ɓangare na Cisco, kuma daga baya ya tuntubi EE, wanda shine reshe na British Telecom Group.<ref>{{Cite web |date=2023-11-16 |title=Senate Confirms Aminu Maida As Executive Vice Chairman NCC - NEWS AGENCY OF NIGERIA |url=https://nannews.ng/2023/11/16/senate-confirms-aminu-maida-as-executive-vice-chairman-ncc/ |access-date=2024-09-02 |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Senate confirms Maida as Executive Vice Chairman of NCC |url=https://www.premiumtimesng.com/promoted/643955-senate-confirms-maida-as-executive-vice-chairman-of-ncc.html |access-date=2024-09-02 |website=www.premiumtimesng.com}}</ref> Kafin nadin sa a matsayin shugaban NCC, ya kasance Babban Darakta, Fasaha da Ayyuka a Nigeria Inter-Bank Settlement System Plc (NIBSS).<ref>{{Cite web |last=Oluka |first=Peter |date=2023-10-12 |title=Aminu Maida {{!}} Biography, NIBSS, Arca Payments, BT Group, Cisco and NCC |url=https://techeconomy.ng/aminu-maida-biography-nibss-arca-payments-bt-group-cisco-and-ncc/ |access-date=2024-09-02 |website=Tech {{!}} Business {{!}} Economy |language=en-GB}}</ref> Yayinda yake a NIBSS, ya kula da aikin dukkan kayan aikin biyan kuɗi na Najeriya.<ref>{{Cite web |title=Aminu Maida |url=https://aiforgood.itu.int/speaker/aminu-maida/ |access-date=2024-09-02 |website=AI for Good |language=en-US}}</ref>
Maida kwanan nan ta gudanar da bincike na jama'a game da kayan aiki na ka'idoji don masana'antar Sadarwa a Najeriya, don inganta masana'antar sadarwa mai sauƙi da gasa kuma an ba ta kyauta don motsawa da kirkire-kirkire a cikin masana'antar.<ref>{{Cite web |last=Premium Times |date=2023-10-18 |title=New NCC boss, Maida commits to Tinubu's vision on digital economy |url=https://www.premiumtimesng.com/promoted/634872-new-ncc-boss-maida-commits-to-tinubus-vision-on-digital-economy.html?tztc=1 |access-date=2024-09-02 |website=www.premiumtimesng.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-16 |title=Senate Confirms Aminu Maida As Executive Vice Chairman NCC - NEWS AGENCY OF NIGERIA |url=https://nannews.ng/2023/11/16/senate-confirms-aminu-maida-as-executive-vice-chairman-ncc/ |access-date=2024-09-02 |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Manufar dabarun Maida ita ce kara gudummawar masana'antar sadarwa ga GDP na Najeriya daga 14.58% zuwa 25% .<ref>{{Cite web |title=Senate confirms Maida as Executive Vice Chairman of NCC |url=https://www.premiumtimesng.com/promoted/643955-senate-confirms-maida-as-executive-vice-chairman-of-ncc.html |access-date=2024-09-02 |website=www.premiumtimesng.com}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
325rzxs52jl8tjen4xo5jztxfingdcu
Benz Hui
0
129802
832856
787745
2026-05-09T07:07:03Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832856
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Benz" Hui Shiu-hung''' (4 Nuwamba 1948 - 28 Oktoba 2025) wani fim ne na Hong Kong kuma ɗan wasan talabijin a cikin fina-finai sama da 165. Ya bayyana akan TVB, an san shi da "Sarkin Tallafawa 'Yan wasan kwaikwayo".<ref name=":0">Soh, Joanne (28 October 2025). "4 things to know about late veteran Hong Kong actor Benz Hui". The Straits Times. ISSN 0585-3923. Retrieved 28 October 2025.</ref><ref>https://www.bbc.com/news/articles/cvgkvd42m12o</ref>
==Rayuwar farko da iyali==
Hui ya ƙaura zuwa Hong Kong a cikin 1958.<ref>https://www.thestandard.com.hk/hk-and-china-showbiz/article/315296/Benz-Hui-76-passes-away-TVB-veteran-from-prominent-family</ref><ref>https://www.malaymail.com/news/showbiz/2025/10/28/hong-kong-king-of-supporting-actors-benz-hui-dies-at-76/196273</ref> Hui ya yi rajista a cikin Darasin Horar da Mawaƙi a Watsa shirye-shiryen Talabijin Limited a cikin 1971.[1]<ref>https://www.thestandard.com.hk/hk-and-china-showbiz/article/315296/Benz-Hui-dies-at-76-after-cancer-related-organ-failure</ref>
Hui ya fito ne daga dangi mai tasiri a Canton. Kakansa, Xu Yingkui, shi ne allahn sarki Dowager Cixi kuma ya yi aiki a matsayin jami'in daular a lokacin marigayi daular Qing.<ref name=":0" /> Kawar Hui, Xu Guangping, abokin aikin marubuci Lu Xun ne.<ref name=":0" />Kakansa Xu Chongzhi (Cantonese: Hui Chung-chi) shi ne wanda ya kafa makarantar soja ta Whampoa, yayin da sauran kakansa Xu Chongqing (Cantonese: Hui Chung-ching) ya taba zama ministan ilimi na Canton.<ref>https://www.asiaone.com/entertainment/forbidden-palace-yishun-hk-actor-benz-huis-link-empress-cixi</ref>
==Rayuwa ta sirri da mutuwa==
Hui ya sadu da Angeli Hui (née Yin-yi Lung), ɗan Singapore, a cikin 1980s lokacin da yake aiki a Singapore.<ref>https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/veteran-hong-kong-actor-benz-hui-to-become-an-yishun-resident{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Lung tana da ɗa daga aurenta na baya sannan kuma diya tare da Hui a cikin 1997.<ref>https://www.asiaone.com/entertainment/tvb-actor-benz-hui-finds-home-yishun-i-dont-want-leave?</ref> Don taimakawa 'yarsu da ta yi gwagwarmaya da ilimin lissafi a karkashin tsarin ilimin Hong Kong, Hui da matarsa sun bude makarantar koyarwa irin ta Singapore a Hong Kong.<ref>https://www.todayonline.com/8days/eatanddrink/newsandopening/hk-actor-benz-hui-reunited-family-singapore-daughter-opens-cafe</ref>
A ranar 27 ga Oktoba 2025, an bayar da rahoton cewa Hui yana kwance a asibiti kuma yana cikin mawuyacin hali, a ƙarshe masu fasaha da yawa sun isa asibiti don ziyarar.<ref>https://mustsharenews.com/benz-hui-yishun/</ref>Ya rasu washegari, a ranar 28 ga Oktoba, mako guda kafin cikarsa shekaru 77.<ref>Lim, Ruey Yan (28 October 2025). "Veteran Hong Kong actor Benz Hui dies at 76". The Straits Times. ISSN 0585-3923. Retrieved 28 October 2025.</ref> Dalilin mutuwar shi ne raunin gabobi da yawa saboda ciwon daji na koda.<ref>Sukri, Hazeeq (28 October 2025). "Hong Kong actor Benz Hui has died at age 76". CNA Lifestyle. Retrieved 28 October 2025.</ref>
==Manazarta==
{{Reflist}}
[[Category:Haifaffun 1948]]
[[Category:Mutuwan 2025]]
av02hlcq30onb6wkfdv4ryvnpj54jqa
Babu Cav
0
132339
832734
800955
2026-05-09T01:42:40Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832734
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}[[Fayil:Cava_di_Gioia_(Carrara).jpg|thumb|Cava di Gioia, (Gioia Quarries), Carrara, da kuma canjin siffar kololuwar da ba za a iya canzawa ba]]
[[Fayil:Logo_NO_CAV.png|thumb|Tambari Babu CAV]]
'''No Cav''' wata ƙungiya ce ta zanga-zangar Italiya da ta taso a farkon ƙarni na 21, tana sukar wuraren hakar marmara na Carrara da carbonate a cikin tsaunukan Apuan . <ref name=":6">{{Cite web |title=Atlante Italiano dei Conflitti Ambientali, La distruzione delle Alpi Apuane a causa dell'estrazione del marmo |url=https://it.ejatlas.org/conflict/la-devastazione-delle-alpi-apuane-a-causa-dellescavazione-del-marmo}}</ref> <ref name=":4">{{Cite web |date=14 July 2020 |title="La coop Levigliani non tutela il Corchia" |url=https://www.lanazione.it/lucca/cronaca/la-coop-levigliani-non-tutela-il-corchia-1.5318876 |access-date=7 January 2026 |archive-date=30 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430003108/https://www.lanazione.it/lucca/cronaca/la-coop-levigliani-non-tutela-il-corchia-1.5318876 |url-status=dead }}</ref> <ref name=":5">{{Cite web |title=No Asse e No Cav il 15 assemblea al Museo Popolare della pineta a Viareggio in vista del corteo nazionale di Carrara |url=http://www.dada-tv.org/2020/10/14/no-asse-e-no-cav-il-15-assemblea-al-museo-popolare-della-pineta-a-viareggio-in-vista-del-corteo-nazionale-di-carrara/}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web |date=8 August 2020 |title="Le cave portano ricchezza? Ma se siamo poveri e disoccupati…" |url=https://www.voceapuana.com/attualita/2020/08/08/le-cave-portano-ricchezza-ma-se-siamo-poveri-e-disoccupati/31338/}}</ref>
== Suna da tuta ==
[[Fayil:No_Cav_sticker_at_Bivacco_Aronte_(Passo_della_Focolaccia,_Alpi_Apuane)_at_17.10.2021.jpg|thumb|Babu Alamar Cav a Bivacco Aronte (Passo della Focolaccia, Alpi Apuane )]]
An yi amfani da kalmar ''No Cav'', a takaice don "Babu Kogo" (Babu Kwarin Ruwa, a cikin Italiyanci), a karon farko a cikin wani labarin daga [[Il Tirreno]] a cikin 2014 don bayyana masu fafutukar da suka shiga zanga-zangar da Salviamo le Apuane ta shirya (''Save Apuan Alps''). <ref name=":12">{{Cite web |date=18 May 2014 |title="Salviamo le Apuane", i No Cav "occupano" il monte Carchio |url=https://iltirreno.gelocal.it/massa/cronaca/2014/05/18/news/salviamo-le-apuane-i-no-cav-occupano-il-monte-carchio-1.9252452}}</ref>
Tutar No Cav wata alama ce ta launin baƙi da fari ta Vara viaduct na Carrara Private Marble Railway da aka haɗa ta da babban ja X, a sama akwai kalmomin "NO CAV", waɗanda kuma aka yi da ja, a kan farin bango.
Wannan alama, wacce ƙirar zane-zanenta ta tuna da ƙungiyar No TAV ta Italiya, ta fara bayyana a shekarar 2020, a lokacin wani taron da masanin muhalli Gianluca Briccolani ya shirya, wanda a shekara mai zuwa, tare da Claudio Grandi da sauransu, suka kafa ƙungiyar Apuane Libere ( ''Free Apuan Alps'' ).{{Cite web |date=10 May 2021 |title=CONFERENZA STAMPA DELL' 8 MAGGIO |url=https://apuanelibere.org/2021/05/10/conferenza-stampa-dell-8-maggio/}}</ref>
Duk ƙungiyoyin wannan motsi ba su yi amfani da tutar da kalmar "Babu Cav" ba, kuma wasu daga cikinsu sun fi son amfani da takamaiman ma'anoni.
== Halaye ==
[[Fayil:"No_Cav"_slogan_in_Carrara,_2021.jpg|thumb|Taken "Babu Cav" a cikin Carrara, 2021]]
An rarraba ƙungiyar No Cav ta hanyar ƙungiyar Italiya ta Atlas of Environmental Conflicts, wani ɓangare na Environmental Justice Atlas, a matsayin "rikici mai aiki don neman hanyoyin da za su dawwama".
Tsawon shekaru, masu ra'ayin kare muhalli sun sami nasarar haɓaka wani motsi na ra'ayi mai zurfi a cikin ƙungiyoyin jama'a wanda ya shafi jigon kare tsaunukan Apuan. <ref name=":8">{{Cite web |date=25 June 2014 |title=Apuane, le ruspe cancellano i monti |url=https://www.italianostra.org/vi-segnaliamo/apuane-le-ruspe-cancellano-i-monti/}}</ref>
Hanyoyin adawa da masu fafutukar kare haƙƙin jama'a na No Cav ke amfani da su sun haɗa da zanga-zanga, <ref name=":10">{{Cite web |date=5 January 2020 |title=Grande successo per la manifestazione a difesa delle Alpi Apuane |url=https://www.up-climbing.com/it/falesia/news/grande-successo-manifestazione-alpi-apuane}} {{Cite web |title=Presidio contro la devastazione delle Apuane in Piazza dei Miracoli |url=https://www.pisatoday.it/cronaca/presidio-devastazione-alpi-apuane-piazza-miracoli-pisa-23-ottobre-2020.html}}</ref> zanga -zanga, <ref name=":17">{{Cite web |date=8 August 2020 |title="Cave, le Apuane a rischio distruzione", flash mob ambientalista sul Ponte Vecchio |url=https://www.toscanachiantiambiente.it/cave-le-apuane-a-rischio-distruzione-flash-mob-ambientalista-sul-ponte-vecchio}}</ref> -zangar nuna ƙarfi, <ref name=":16">{{Cite web |date=19 November 2015 |title=Le Alpi Apuane e le cave di marmo: l'appello al Presidente della Repubblica |url=http://www.salviamoilpaesaggio.it/blog/2015/11/le-alpi-apuane-e-le-cave-di-marmo-lappello-al-presidente-della-repubblica/}}</ref> ɗaukaka ƙara, [5] koke-koke, <ref name=":18">{{Cite web |date=21 October 2013 |title=Una petizione contro la distruzione delle Alpi Apuane |url=https://greenreport.it/news/aree-protette-e-biodiversita/una-petizione-contro-la-distruzione-delle-alpi-apuane }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name=":Milani">{{Cite web |date=22 October 2013 |title=Alpi Apuane, petizione (con narrazione incorporata) dell'editore di Transeuropa Milani |url=https://www.affaritaliani.it/culturaspettacoli/alpi-apuane-petizione-con-narrazione-incorporata-dell-editore-di-transeuropa-giulio-milani.html}}</ref> <ref></ref> ayyukan nuna ƙarfi (kamar wanda aka yi a Giro d'Italia 2021 <ref name=":19">{{Cite web |date=21 May 2021 |title="Al Giro d'Italia portiamo la tragedia delle Alpi Apuane che scompaiono" |url=https://www.voceapuana.com/attualita/2021/05/21/al-giro-ditalia-portiamo-la-tragedia-delle-alpi-apuane-che-scompaiono/42427/}}</ref> <ref>{{Cite web |date=10 May 2021 |title=CONFERENZA STAMPA DELL' 8 MAGGIO |url=https://apuanelibere.org/2021/05/10/conferenza-stampa-dell-8-maggio/}}</ref> ko a kan ƙololuwar Mont Blanc <ref name=":20">{{Cite web |date=23 July 2021 |title=La bandiera "NoCav" di Apuane Libere sventola sulla cima del Monte Bianco |url=https://www.voceapuana.com/attualita/2021/07/23/la-bandiera-nocav-di-apuane-libere-sventola-sulla-cima-del-monte-bianco/44964/}}</ref> <ref name=":21">{{Cite web |title=Le Alpi Apuane svettano sul Monte Bianco grazie a due attivisti |url=https://www.lagazzettadimassaecarrara.it/cronaca/2021/07/le-alpi-apuane-svettano-sul-monte-bianco-grazie-a-due-attivisti/}}</ref> ), shingayen hanyoyi, [ <ref></ref> ƙara, <ref name=":22">{{Cite web |title=Ricorso europeo per difendere i valori naturalistici delle Alpi Apuane |url=https://www.lagazzettadimassaecarrara.it/politica/2016/01/ricorso-europeo-per-difendere-i-valori-naturalistici-delle-alpi-apuane/}}</ref> <ref name=":23">{{Cite web |date=21 July 2021 |title=Dissequestro per la cava di Piastrabagnata, il comitato fa ricorso |url=https://www.luccaindiretta.it/cronaca/2021/07/21/dissequestro-per-la-cava-di-piastrabagnata-il-comitato-fa-ricorso/245523/}}</ref> shirye-shiryen siyasa (a matakin gida, <ref name=":24">{{Cite web |date=13 May 2021 |title='Apuane Libere' denuncia: "Fermate Cava Padulello" |url=https://www.lanazione.it/massa-carrara/cronaca/apuane-libere-denuncia-fermate-cava-padulello-1.6355713}}</ref> na yanki, <ref name=":25">{{Cite web |date=10 October 2021 |title=Apuane Libere diffida la Regione Toscana |url=https://www.lanazione.it/lucca/cronaca/apuane-libere-diffida-la-regione-toscana-1.6901175}}</ref> <ref name=":26">{{Cite web |title=Apuane Libere: "La Regione faccia chiudere tutte le cave nei territori di uso civico" |url=https://www.lagazzettadelserchio.it/garfagnana/2021/10/apuane-libere-la-regione-faccia-chiudere-tutte-le-cave-nei-territori-di-uso-civico/}}</ref> na ƙasa, <ref name=":27">{{Cite web |date=18 August 2021 |title=Apertura della cava alla Focolaccia, Apuane libere scrive al ministro |url=https://iltirreno.gelocal.it/massa/cronaca/2021/08/18/news/apertura-della-cava-alla-focolaccia-apuane-libere-scrive-al-ministro-1.40611267}} {{Cite web |date=24 March 2021 |title=Apuane, Tetti (Europa Verde): "Il sequestro dell'ennesima cava è indice di una responsabilità politica" |url=https://www.luccaindiretta.it/mediavalle-e-garfagnana/2021/03/24/apuane-tetti-europa-verde-il-sequestro-dellennesima-cava-e-indice-di-una-responsabilita-politica/228744/}}</ref> na [[Tarayyar Turai|Turai]] <ref name=":29">{{Cite web |title=Il "disastro delle Apuane denunciato all 'Europa intera |url=https://www.italianostra.org/wp-content/uploads/11-apuane.pdf}}</ref> <ref name=":30">{{Cite web |date=18 September 2020 |title=Il disastro apuano sul tavolo della Commissione Europea |url=https://gognablog.sherpa-gate.com/il-disastro-apuano-sul-tavolo-della-commissione-europea/}}</ref> <ref name=":31">{{Cite web |date=21 July 2014 |title=Caso cave di marmo delle Alpi Apuane al vaglio dell'Ue |url=https://www.ansa.it/europa/notizie/rubriche/altrenews/2014/07/21/caso-cave-di-marmo-delle-alpi-apuane-al-vaglio-dellue_97936af5-8dd9-4be6-bf4a-3f3bab25621c.html}}</ref> da na ƙasashen duniya <ref name=":32">{{Cite web |date=19 September 2021 |title=Dossier all'Onu sul "disastro delle Apuane" |url=https://www.lanazione.it/massa-carrara/cronaca/dossier-allonu-sul-disastro-delle-apuane-1.6818415}}</ref> ), bayanan jama'a, <ref name=":33">{{Cite web |date=12 December 2019 |title="Fermiamo lo scempio sulle Alpi Apuane", assemblea pubblica all'ex Cat |url=https://www.voceapuana.com/attualita/2019/12/12/fermiamo-lo-scempio-sulle-alpi-apuane-assemblea-pubblica-allex-cat/23973/}}</ref> matsin lamba ga kamfanoni, <ref name=":34">{{Cite web |date=25 February 2021 |title="Bulgari, ritiri lo spot! Alle cave solo distruzione" |url=https://www.lanazione.it/massa-carrara/cronaca/bulgari-ritiri-lo-spot-alle-cave-solo-distruzione-1.6063217}}</ref> <ref name=":Sea Shepherd">{{Cite web |date=18 February 2022 |title=Sea Shepherd su shooting nelle Apuane: "Ci siamo attivati con Got Bag che ha accolto le nostre rimostranze |url=https://ecodellalunigiana.it/sea-shepherd-shooting-apuane-attivati-got-bag-che-ha-accolto-rimostranze}}</ref> shirye-shiryen takardu masu zaman kansu, <ref name=":24" /> <ref name=":36">{{Cite web |title=Legambiente Carrara, Come le cave Come le cave inquinano le sorgenti inquinano le sorgenti |url=https://www.legambientecarrara.it/nuovo/wp-content/uploads/allegati/2006-03-17-Cave-Inquin-Sorgenti-Legambiente.pdf}}</ref> da kuma fafutukar kafofin watsa labarai . <ref name=":6"/>
[[Fayil:A_No_Cav_slogan_near_Canevara_(Massa).jpg|thumb|Babu taken Cav a kan wata alama ta hanya kusa da ƙauyen Canevara (Massa)]]
Daga cikin taken yakin neman zaben da suka taso daga zanga-zangar, banda No Cav, akwai "Basta Cave" <ref></ref> (wanda aka fassara da ''Enough Quarries'' : ''Stop the Quarries'' ), "Giù le mani dalla montagna" <ref></ref> ( ''Hands off the Mountain'' ), "Fermiamo la devastazione" <ref>{{Cite web |date=10 May 2021 |title=CONFERENZA STAMPA DELL' 8 MAGGIO |url=https://apuanelibere.org/2021/05/10/conferenza-stampa-dell-8-maggio/}}</ref> ( ''Mu dakatar da Bala'i'' ), "Taimako Alps na Apuan", <ref></ref> "Le cave uccidono il passato e il futuro" <ref name=":3"/> wanda ƙungiyoyi da yawa da ƙungiyoyi daban-daban ke bi:
== Manazarta ==
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
74cw27eb9mrxwmklgswwlc5h73u5iul
Yiannis Bishara
0
133702
832582
789293
2026-05-08T17:22:35Z
Mai Jiddah muhammad
44560
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */
832582
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Yiannis Evangelides (Girkanci) ya kasance mai tsara kayan ado na Girka.
An haifi Evangelides a [[Cyprus]] kuma ya koma [[Athens]] yana da shekaru 18. [ana buƙatar hujja][ana buƙatar ambato] Ya auri Vasso Kourtidi. [ana buƙatar hujja][ana buƙatar ambato] Evangelides da farko yana da niyyar zama mai buga piano, amma bayan ya tsara wa matarsa riguna waɗanda mai yin kayanta ya ƙera, ya yanke shawarar shiga ƙirar kayan ado.[1] Kafin Yaƙin Duniya na Biyu ya ɓarke a 1939, Evangelides ya kasance mai sayar da kayan ado a Athens na tsawon shekaru 20.[1][2] Daga cikin abokan cinikinsa akwai Sarauniyar Girka ta gaba, Frederica ta Hanover, wacce Evangelides ya bayyana a 1958 a matsayin abokin cinikinsa mafi sauƙi kuma mafi ƙarancin buƙata.[3] Frederica ta tallafa wa Evangelides tsakanin 1938 da 1945.[4]
An gudanar da wasan kwaikwayonsa na farko a New York a watan Janairun 1940, yana nuna riguna masu laushi a cikin shuɗi da terracotta, tare da gajerun jaket masu ado da takalma masu laushi kai tsaye da ke ambaton kayan gargajiya na Girka.[1] A shekara ta 1951 Evangelides ya koma New York, inda ya shirya ya zauna ya kafa kansa a matsayin mai tsarawa, ba kawai na kayan ado ba, amma na Shirye-shiryen sawa don kasuwar kaya.[2] Tare da kwarewarsa ta shekaru ashirin a cikin ƙirar kayan ado, ya kuma yi aiki na shekaru biyar a matsayin mai tsarawa ga mai siyarwa a Capetown, California.[2] A shekara ta 1954 Evangelides ya zama mai zane don salon al'ada a Bonwit Teller, inda rigunansa, waɗanda aka gabatar tare da rigunan [[Faris|Paris]] da aka shigo da su, an san su da amfani da tucks da pleats.[3] A shekara ta 1958, Evangelides ta mallaki shagon tufafi a titin Gabas ta 57, mai taken "Yanni".[4] Ya ba da tarin sa na farko a cikin shekara ta 1958.[5]
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
oozzj7tzk84ovw1y6nhd2wpzkln6v85
Anastasios Metaxas
0
135873
832502
789886
2026-05-08T13:21:50Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832502
wikitext
text/x-wiki
<gallery>
Fayil:Μέγαρο_Πάλλη_6110.jpg|Pallis mansion, Syntagma Square
Fayil:Athens_Economical_University_old_bldg.jpg|Main building of ASOEE
Fayil:Γαλλική_Πρεσβεία,_Αθήνα_6452.jpg|French embassy, Athens
Fayil:Aretaieion_Hospital_Athens.jpg|Aretaieion Hospital
Fayil:Syggros.jpg|Syggros Hospital
</gallery>'''Anastasios Metaxas''' ([[Girka (ƙasa)|Girkanci]]: Αναστάσιος Μεταξάς; 27 Fabrairu 1862 - 28 Janairu 1937) ya kasance [[Karatun zanen gine-gine|masanin gine-gine]] kuma mai harbi na Girka. <ref name="sport"/><ref>{{Cite web |title=Anastasios Metaxas |url=https://www.olympedia.org/athletes/42642 |access-date=21 December 2020 |website=Olympedia}}</ref>
== Tarihin rayuwa ==
Metaxas shi ne masanin gine-ginen sarauta na George I na Girka kuma an fi saninsa da kasancewa masanin gine'in da George Averoff ya zaba don dawo da Filin wasa na Panathinaiko don Wasannin Olympics na bazara na 1896 a Athens, haihuwar motsi na Olympics na zamani, yayin da ƙirar ta fito ne daga Ernst Ziller. Ya yi karatun gine-gine a Jami'ar Dresden kuma ya wuce tare da girmamawa. Ya faɗaɗa ko sake fasalin gine-ginen tarihi da yawa ciki har da Gidan Tarihi na Benaki da Gidan kayan tarihi na Kasa, Athens . [1] Sauran ayyukansa sun haɗa da zane don St Andrew's Cathedral, Patras da gine-ginen jama'a da manyan gidaje a Athens.
Metaxas ya kasance mai harbi kuma ya bayyana a Wasannin Olympics na bazara hudu, inda ya lashe lambobin yabo biyu.<ref name="sport"/> Ya fara fafatawa a gasar Olympics ta bazara ta 1896 a filin wasa da ya taimaka wajen dawo da shi, ya shiga bindigar soja ta mita 200 da bindigar kyauta ta mita 300, matsayi uku kuma zai ƙare a matsayi na huɗu a cikin abubuwan da suka faru.<ref>{{Cite web |title=Anastasios Metaxas |url=https://www.olympedia.org/athletes/42642 |access-date=21 December 2020 |website=Olympedia}}</ref><ref>{{Cite web |title=Shooting at the 1896 Athina Summer Games: Men's Military Rifle, 200 metres |url=https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1896/SHO/mens-military-rifle-200-metres.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418130611/https://www.sports-reference.com/olympics/summer/1896/SHO/mens-military-rifle-200-metres.html |archive-date=18 April 2020 |access-date=23 April 2017 |website=Olympics at Sports-Reference.com}}</ref>
Shekaru goma bayan haka, Metaxas ya fafata a wasannin Intercalated na 1906, inda ya fafata cikin abubuwan da suka faru tara, <ref name="sport">{{Cite web |title=Anastasios Metaxas, Bio |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/me/anastasios-metaxas-1.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418111642/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/me/anastasios-metaxas-1.html |archive-date=18 April 2020 |access-date=23 April 2017 |website=Olympics at Sports-Reference.com}}</ref> tare da mafi kyawun sakamakon sa shine lambar azurfa a cikin tarko, sau biyu a mita 14. <ref>{{Cite web |title=Anastasios Metaxas |url=https://www.olympedia.org/athletes/42642 |access-date=21 December 2020 |website=Olympedia}}</ref> Shekaru biyu bayan haka Metaxas ya lashe lambar tagulla a wasan harbi a gasar Olympics ta bazara ta 1908, [[Landan]] aka gudanar a London, inda ya samu matsayi na uku tare da dan wasan Birtaniya Alexander Maunder, tare da 57 daga cikin 80 da aka buga.
A shekara ta 1912, yana da shekaru 50, Metaxas ya buga wasan Olympics na karshe a gasar Olympics ta 1912 a [[Stockholm]], [[Sweden]], inda ya kammala na shida a gasar tarkon kuma na 35 a wasan bindigar wuta mai sauri na mita 30.<ref name="sport"/>
Metaxas daga baya zai juya zuwa siyasa a matsayin memba na Jam'iyyar Jama'a.<ref name="bio">{{Cite web |title=Anastasios Metaxas |url=https://www.sansimera.gr/biographies/611 |access-date=23 April 2017 |website=sansimera.gr }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Ayyukan gine-gine ==
== Manazarta ==
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
73j7of7t7cokjpsklwseeeg0k242b5i
Auguste Delaherche
0
137024
832685
800208
2026-05-08T22:04:32Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832685
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:Low_vase_MET_Ellison.2013.4_(cropped).jpg|thumb|Ƙaramin tukunya, kayan dutse, 1905, 17.5 × 26 cm, 3.4 kg]]
'''Auguste Delaherche''' (27 December 1857 – 27 June 1940) was a French ceramicist, who was a leading figure in French art pottery through the Art Nouveau period. Like other leading French potters of the period, he was intensely interested in ceramic glaze effects of colour and surface texture. He began his career making stoneware, but later also made porcelain in his studio.
[[Fayil:Auguste_Delaherche_by_Eugène_Courboin.jpg|thumb|Bugawar Delaherche a wurin aiki a shekarar 1891]]
Bayan wasu shekaru yana yin tukwane a birnin Paris, a shekarar 1894 ya koma yankinsa na asali, kuma bayan shekaru goma ya canza aikinsa zuwa tukwane na mutum ɗaya. Ya kuma ci gaba da tafiya daga yin kayan dutse kawai zuwa yin tukwane kawai.
== Sana'a ==
Ya yi horo a École des Arts Décoratifs da ke Paris. A farkon aikinsa, ya yi aiki a wasu kafofin watsa labarai na fasaha, yana maido da gilashin da aka fenti, yana tsara "kayan ado na addini" kuma a matsayin shugaban sashen electroplating a kamfanin Christofle da ke Paris, wanda ya fara wannan dabarar. Ya fara yin tukwane da kayan dutse masu gishiri a shekarar 1883 kusa da Beauvais, kuma a shekarar 1887 ya sayi gidan cin abinci na Ernest Chaplet a rue Blomet, Paris. Chaplet ya koma Choisy-le-Roi a unguwannin birnin.
Da farko ya yi kayan dutse a nau'i daban-daban, kuma bai yi jifa da kansa ba, yana ba wa mataimaka zane. Kayansa kusan dukkansu nau'i ne na tukunya iri ɗaya ko wani. Ya fi son siffofi masu sauƙi na asali, galibi ana ƙara su da haƙarƙari ko madauri masu ƙarfi, yana mai da hankali kan tasirin saman, musamman gilashin "flambé" mai zafi. Ayyukansa sun zo ga sauran masu tukwane a baje kolin da Union Centrale des Arts Décoratifs suka gudanar a 1887, sannan ya lashe kyaututtuka a Paris Exposition Universelle na 1889. [undefined] Ya lashe lambobin zinare a duka biyun, da kuma Exposition Universelle na 1900, a Paris. [1]
[[Fayil:Vase_with_four_green_handles_MET_DP325408_(cropped).jpg|thumb|Gilashin fure mai hannayen hannu kore guda huɗu, kayan dutse, kimanin 1889]]
== Manazarta ==
{{Reflist}}
==Hanyoyin haɗi na waje==
* "Beauvais": [https://www.visitbeauvais.fr/images/pdf/Plaquette-VPAH-Laissez-vous-conter-la-cramique1.pdf PDF tarihin Beauvais ceramics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220307215233/https://www.visitbeauvais.fr/images/pdf/Plaquette-VPAH-Laissez-vous-conter-la-cramique1.pdf |date=2022-03-07 }}, Office de Tourisme de l'Agglomération de Beauvais (a cikin Faransanci)
* "Grove": "Delaherche, Auguste", a cikin ''The Grove Encyclopedia of Decorative Arts'', Juzu'i na 1 na saitin juzu'i biyu, edita. Gordon Campbell, shafi na 307, 2006, Oxford University Press, Amurka, , 9780195189483, [https://books.google.com/books?id=i3Od9bcGus0C&pg=PA307 littattafan Google]
* "MUDO": [http://mudo.oise.fr/collections/details/auguste-delaherche-vase-a-six-cotes-verticales/ "Vase à six cotes verticales, Auguste DELAHERCHE - 1892"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205215328/https://mudo.oise.fr/collections/details/auguste-delaherche-vase-a-six-cotes-verticales/ |date=2022-12-05 }}, Musée départemental de l'Oise
* "Orsay": [https://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/decorative-arts/commentaire_id/vase-2164.html?tx_commentaire_pi1%5BpidLi%5D=846&tx_commentaire_pi1%5Bfrom%5D=843&cHash=6efc2b5389 tarihin rayuwa]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Musée d'Orsay
* Sullivan, Elizabeth, "Fasahar Fasaha ta Faransa", A cikin ''Heilbrunn Jadawalin Tarihin Fasaha'', Gidan Tarihi na Fasaha na Metropolitan, 2014, [http://www.metmuseum.org/toah/hd/fapot/hd_fapot.htm akan layi]
* Tornier, Etienne, "Auguste Delaherche et les Etats-Unis (1889-1953)" (a cikin Faransanci), a cikin ''Bulletin du groupe de recherches et d'études de la céramique du Beauvaisis'' (GRECB), 2012, [https://www.academia.edu/4579052/Auguste_Delaherche_et_les_Etats-Unis_1889-1953_ PDF akan Academia.edu]
* "V&A": [https://collections.vam.ac.uk/item/O131256/vase-delaherche-auguste/ tarihin rayuwa] daga Gidan Tarihi na Victoria &amp; Albert
[[Category:Mutuwan 1940]]
9yivu2f1kqzp9c84c00zrlp4b5kx16m
Birnin Ilimi na Markaz
0
138480
832996
788971
2026-05-09T10:17:52Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832996
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Markaz Knowledge City birni ne mai zaman kansa, wanda aka tsara a kusa da Kozhikode a [[Kerala]] . <ref>{{Cite web |date=2013-05-18 |title=Knowledge city project promises attractive returns to expatriates |url=http://www.arabnews.com/news/452012 |access-date=2016-05-21 |website=Arab News}}</ref><ref>{{Cite web |title=Markaz knowledge city: Construction works to start soon {{!}} TwoCircles.net |url=http://twocircles.net/2013jan01/markaz_knowledge_city_construction_works_start_soon.html |access-date=2016-05-21 |website=twocircles.net }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <nowiki><i id="mwLQ">Taj-ul Ulama</i></nowiki> Sayyid Abdurrahman Albukhari ne ya kafa harsashin ginin a ranar 24 ga Disamba 2012.<ref>{{Cite web |title=Markaz Knowledge City Site Launching Ceremony ~ Islamic Photo Bank |url=http://pickyourphoto.blogspot.in/2012/12/markaz-knowledge-city-site-launching.html |access-date=2016-05-21 |website=pickyourphoto.blogspot.in}}</ref> [[Sheikh Abubakr Ahmad]] shine shugaban birnin kuma Abdul Hakeem Azhari shine manajan darakta.
== Ilimi ==
* Makarantar Gudanar da Kasuwanci <ref>{{Cite web |date=2013-05-18 |title=Knowledge city project promises attractive returns to expatriates |url=http://www.arabnews.com/news/452012 |access-date=2016-05-21 |website=Arab News}}</ref>
* Makarantar Kasa da Kasa ta Markaz <ref>{{Cite web |title=Markaz knowledge city: Construction works to start soon {{!}} TwoCircles.net |url=http://twocircles.net/2013jan01/markaz_knowledge_city_construction_works_start_soon.html |access-date=2016-05-21 |website=twocircles.net }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* Digital Bridge International
* Makarantar Duniya ta Alif
* Cibiyar Ilimi da Bincike ta Avaan (AIMER Kozhikode)
* Cibiyar Kwarewar Hillsinai
* Kwalejin IAS ta Hillsinai (A karkashin Kwalejin IAS ta Vedhik)
* Makarantar Kasuwanci ta Hisab (CA, CMA, CS)
* Makarantar Karshen Hillsinai
* WIRAS (Cibiyar Duniya don Bincike a Nazarin Ci gaba)
* Gidauniyar Malaibar
* Fasahar Gida Innovation
* Malabar da Gidan Tarihin Musulunci
* Laburaren karatu da kulob din bincike da wallafe-wallafe <ref>{{Cite web |title=Markaz Knowledge City Site Launching Ceremony ~ Islamic Photo Bank |url=http://pickyourphoto.blogspot.in/2012/12/markaz-knowledge-city-site-launching.html |access-date=2016-05-21 |website=pickyourphoto.blogspot.in}}</ref>
* Kwalejin Kiwon Lafiya ta Markaz Unani (Kolejin Kiwon Lantarki ta farko a Kerala . <ref>{{Cite web |title=First Unani College in Kerala |url=http://www.milligazette.com/news/11690-first-unani-college-in-kerala |access-date=2016-05-21 |website=www.milligazette.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Markaz Unani |url=http://markazunanimedicalcollege.org/ |access-date=2016-05-21 |website=markazunanimedicalcollege.org}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=LIST OF INSTITUTIONS |url=https://www.e-grantz.kerala.gov.in/listofinstitutions.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160626174617/http://www.e-grantz.kerala.gov.in/listofinstitutions.aspx |archive-date=2016-06-26 |access-date= |website= |publisher=}}</ref> )
=== Kwalejin Shari'a ta Markaz ===
{{Reflist}}
Kwalejin Shari'a ta Markaz cibiyar ilimi ce ta shari'a mafi girma a Kozhikode . Kwalejin tana da alaƙa da Jami'ar Calicut <ref>{{Cite web |date=2013-05-18 |title=Knowledge city project promises attractive returns to expatriates |url=http://www.arabnews.com/news/452012 |access-date=2016-05-21 |website=Arab News}}</ref> kuma Majalisar Bar ta Indiya ta amince da ita. Yana ba da haɗin shekaru biyar na BBA tare da Bachelor of Laws da shekaru uku na LLB .
== Kula da lafiya ==
* Asibitin Kiwon Lafiya na Markaz Unani
* Kwarin Tigris
* Cibiyar Kiwon Lafiya ta 5
== Sauran ==
* Jamiul Futuh - Babban Masallacin Indiya
* Otal din Fezinn
* Hasumiyar M
* Valencia Galleria - Cibiyar Nuni
* Talenmark Souk
* Cibiyar Al'adu <ref>{{Cite web |date=2013-05-18 |title=Knowledge city project promises attractive returns to expatriates |url=http://www.arabnews.com/news/452012 |access-date=2016-05-21 |website=Arab News}}</ref>
* Asibitin Mihras
* Kwalejin Kiwon Lafiya ta Unani
* Makarantar Kasuwanci ta Aimer
* Kwarin Tigris - Cibiyar Kula da Lafiya <ref>{{Cite web |title=Markaz knowledge city: Construction works to start soon {{!}} TwoCircles.net |url=http://twocircles.net/2013jan01/markaz_knowledge_city_construction_works_start_soon.html |access-date=2016-05-21 |website=twocircles.net }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* Makarantar Duniya ta Alif <ref>{{Cite web |title=Markaz Knowledge City Site Launching Ceremony ~ Islamic Photo Bank |url=http://pickyourphoto.blogspot.in/2012/12/markaz-knowledge-city-site-launching.html |access-date=2016-05-21 |website=pickyourphoto.blogspot.in}}</ref>
* Cibiyar Bincike da Ci Gaban Malaibar
== Wurin da yake ==
Tana a babbar Hanyar Kasa ta 766 (India) .
== Sufuri ==
Birnin ilimi ya haɗa da wasu sassan Indiya ta hanyar birnin Kozhikode a yamma da garin Thamarassery a gabas. Hanyar babbar hanyar kasa No.66 ta ratsa Kozhikode kuma arewacin ta haɗa zuwa [[Goa]] da [[Mumbai]]. Yankin kudancin ya haɗu da [[Kochi]] da Thiruvananthapuram . Hanyar Gabashin Kasa No.54 da ke wucewa ta Adivaram ta haɗa da Kalpetta, Mysuru da [[Bengaluru]]. Filin jirgin saman da ya fi kusa suna Kozhikode da Kannur. Tashar jirgin kasa mafi kusa tana Kozhikode.
== Dubi kuma ==
* [[Sheikh Abubakr Ahmad|Kanthapuram A. P. Aboobacker Musliyar]]
* Kwalejin Shari'a ta Markaz
* Shahre Mubarak Grand Masjid
* Markazu Saqafathi Sunniyya
* Markaz, Dubai
== Manazarta ==
{{Reflist}}
rqovyl8rvbhqgqj1knq0q6eur5bnyma
Angela Benton
0
139791
832506
791477
2026-05-08T14:23:41Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832506
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Angela Benton''' (an haife ta (1981-05-22 ) ) 'yar kasuwa ce 'yar Amurka. Benton ta kafa NewME (an saya), <ref> name=":1">{{Cite web |date=2019-01-09 |title=Angela Benton Sells NewMe Accelerator to Lighthouse |url=https://www.blackenterprise.com/angela-benton-sells-newme-accelerator/ |access-date=2019-05-23 |website=Black Enterprise |language=en-US}}</ref> a matsayin mai haɓaka farawa na farko ga tsiraru a duniya a cikin 2011. Ita ce jagorar bambancin ra'ayi kuma ɗaya daga cikin manyan 'yan Afirka-Amurkawa a masana'antar fasaha. <ref> name=":0">{{Cite web |last=Dickey |first=Megan Rose |title=The 46 Most Important African-Americans In Technology |url=https://www.businessinsider.com/important-blacks-in-technology-2014-4 |access-date=2019-05-23 |website=Business Insider}}</ref> Ta taimaka wa kamfanonin fasaha da tsiraru ke jagoranta wajen tara sama da dala miliyan 47 a cikin kuɗaɗen jarin kasuwanci .
Benton ta sami yabo da yawa saboda aikinta, ciki har da amincewa da ita a matsayin ɗaya daga cikin 'yan kasuwa 100 mafi ban sha'awa a Goldman Sachs, Matan da suka fi tasiri a Fasaha a Kamfanin Fast, <ref> name=":2">{{Cite web |last=Wilson |first=Zachary |date=2010-03-29 |title=THE MOST INFLUENTIAL WOMEN IN TECHNOLOGY 2010 – Angela Benton |url=https://www.fastcompany.com/3017262/angela-benton |access-date=2019-05-23 |website=Fast Company |language=en-US}}</ref> da kuma 'yan Afirka-Amurka 25 mafi tasiri a Fasaha a Business Insiders. <ref> name=":3">{{Cite web |last=Dickey |first=Megan Rose |title=The 25 Most Influential African-Americans In Technology |url=https://www.businessinsider.com/most-influential-blacks-in-technology-2013-4 |access-date=2019-05-23 |website=Business Insider}}</ref> An nuna Benton a kafafen yada labarai na ƙasa da na duniya da dama, ciki har da shirin gaskiya na CNN wanda ya lashe kyautar Soledad O'Brien ''Black a Amurka : Sabuwar Ƙasa Mai Alkawari: Silicon Valley'' <ref>{{Cite web |title=In America |url=http://www.cnn.com/SPECIALS/in.america/black.in.america/?iid=EL |access-date=2019-05-23 |website=www.cnn.com}}</ref> '', MSNBC'', ''Bloomberg Television'', '','' [6] ''Forbes'', <ref>{{Cite web |last=Bradshaw |first=Leslie |title=Angela Benton on Success, Hard Work, and Thinking Outside the Tech Bubble |url=https://www.forbes.com/sites/lesliebradshaw/2013/09/13/angela-benton-on-success-hard-work-and-thinking-outside-the-tech-bubble/ |access-date=2019-05-23 |website=Forbes |language=en}}</ref> ''Good Morning America'' <ref>{{Cite web |title=Video: The science behind what causes stress |url=https://abcnews.go.com/GMA/video/science-stress-49198678 |access-date=2019-05-23 |website=ABC News |language=en}}</ref> '','' da kuma ''Wall Street Journal'' inda ta kasance marubuciya a bugun cika shekaru 125 na jaridar kan "Makomar Kasuwanci". <ref name=":4" />
== Sana'a ==
=== Baƙar Yanar Gizo 2.0 ===
Benton ta ƙaddamar da Black Web 2.0 a watan Agusta na 2007. An ce an ƙaddamar da shafin ne saboda takaicin da ta nuna don nemo bayanai kan abin da Baƙar fata ke yi a fannin fasaha daga mahangar kasuwanci/farawa da kuma kamfanoni. Shafin ya sami damar shiga cikin al'umma tsakanin Baƙar fata masu ra'ayin mazan jiya da waɗanda suka fara amfani da shi, wanda hakan ya ba su wurin jin daɗi da kuma nunawa. Markus Robinson, abokin hulɗa a shafin da kuma COO ɗinsa har zuwa 2010, ya kasance babban mutum wajen haɓaka dandamalin. A farkon zamanin Black Web 2.0, Benton ya yi aiki a matsayin edita kuma babban marubuci ga shafin, tare da Robinson, kuma ya yi amfani da dandamalin don nuna da tattauna muhimman batutuwa a cikin Al'adun Baƙar fata, fasaha, da kuma inda su biyun suka haɗu. Sau da yawa ma'auratan suna sukar kayayyaki da dabarun dijital na kasuwancin kafofin watsa labarai na Baƙar fata da Amurkawa kuma suna hasashen abubuwan da ke faruwa a fagen, don haka suka zama manyan ƙwararru a fagen.
=== Mai hanzarta NewME ===
A watan Yunin 2011, Benton ta ƙaddamar da ƙungiyar farko ta masu haɓaka NewME a [[Silicon Valley]] . Manyan mutane da suka shiga cikin shirin a matsayin masu ba da shawara, masu magana, ko masu goyon baya sun haɗa da wasu daga cikin fitattun masana'antar fasaha; Mitch Kapor, Ben Horowitz, Vivek Wadhwa, [[Google]], [[Twitter]], Andreessen Horowitz, [[Fezbuk|Facebook]] da sauransu. Shirin ya kasance babban abin da ya haifar da haɓaka tattaunawa game da bambancin ra'ayi a masana'antar fasaha ga ƙananan kabilu da mata. Wasu tsofaffin ɗalibai na NewME sun ci gaba da zama masu jari-hujja a Kapor Capital, Andreessen Horowitz, <ref>{{Cite news |date=October 2015 |title=The Tech Bubble Is Real--but It's Not What You Think |url=https://www.inc.com/angela-benton/the-tech-bubble-is-real-but-its-not-what-you-think.html?cid=search |access-date=May 23, 2019 |work=Inc Magazine}}</ref> da TEDco. <ref>{{Citation}}</ref> A ƙarƙashin jagorancinta, kamfanin ya taimaka wa ɗaruruwan kamfanonin tsiraru wajen tara sama da dala miliyan 47 a cikin kuɗaɗen jarin kamfani . Benton ya sayar da NewME a watan Disamba na 2018. <ref name=":1">{{Cite web |date=2019-01-09 |title=Angela Benton Sells NewMe Accelerator to Lighthouse |url=https://www.blackenterprise.com/angela-benton-sells-newme-accelerator/ |access-date=2019-05-23 |website=Black Enterprise |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.blackenterprise.com/angela-benton-sells-newme-accelerator/ "Angela Benton Sells NewMe Accelerator to Lighthouse"]. ''Black Enterprise''. 2019-01-09<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-05-23</span></span>.</cite></ref>
=== Bakar fata na CNN a Amurka & Matsalar launin fata ta Silicon Valley ===
An nuna darasin farko na NewME Accelerator a kashi na huɗu na shirin CNN mai suna Black in America wanda ɗan jarida mai lambar yabo Soledad O'Brien ya ruwaito. An nuna Benton a matsayin ɗaya daga cikin manyan batutuwa a cikin shirin. Shirin fim ɗin, wanda ya mayar da hankali kan rubuta labaran mahalarta NewME Accelerator guda 8 waɗanda suka yi tafiya zuwa Silicon Valley don yin aiki a kan sabbin kamfanoninsu, ya jawo hankalin NewME Accelerator zuwa wani mataki na ƙasa kuma ya haifar da muhawara mai zafi a masana'antar kan rashin tsirarun mutane a fannin fasaha. <ref>{{Cite web |title=In America |url=http://www.cnn.com/SPECIALS/in.america/black.in.america/?iid=EL |access-date=2019-05-23 |website=www.cnn.com}}</ref> A lokacin da muhawarar ta kai kololuwar, ƙwararren masani kan fasaha Michael Arrington, wanda aka fi sani da maganganun da ba su da launi, ya zama abin da ake nema a yi masa kallon mai tsauri kan batun. <ref>{{Citation}}</ref>
=== Streamlytics ===
Benton ya kafa Streamlytics, wani tsarin bayanai na zamani mai tasowa wanda ke samar da bayanai masu kyau da amfani ga ɗan adam, a cikin 2018 don daidaita tattara bayanai ta hanyar dimokuradiyya. <ref>{{Cite web |title=In America |url=http://www.cnn.com/SPECIALS/in.america/black.in.america/?iid=EL |access-date=2019-05-23 |website=www.cnn.com}}</ref> Kamfanin shine jagoran kasuwa ga wani nau'in bayanai masu tasowa, wanda aka ƙirƙira ta hanyar al'umma, wanda ke sanya mallakar bayanai a hannun masu amfani da ke ƙirƙirar su. <ref name="IFEANYI">{{Cite web |last=IFEANYI |first=KC |title=Issa Rae wants to help you own your streaming data with her investment in Streamlytics |url=https://www.fastcompany.com/90409240/issa-rae-wants-to-help-you-own-your-streaming-data-with-her-investment-in-streamlytics |access-date=2021-03-05 |website=Fast Company |language=en-US}}</ref> Streamlytics yana da takamaiman mayar da hankali kan samar da bayanai waɗanda ke nuna amfani da mutanen da ba su da launin fata da kuma samar da diyya ta kuɗi ga masu amfani da suka zaɓi raba bayanan su. <ref name="IFEANYI" /> Masu zuba jari na kamfanin sun haɗa da Issa Rae da Kwalejin Fasaha da Zane ta Savannah . <ref>{{Citation}}</ref>
=== Wani ===
Angela Benton ta tsira daga cutar kansar nono <ref>{{Cite web |title=In America |url=http://www.cnn.com/SPECIALS/in.america/black.in.america/?iid=EL |access-date=2019-05-23 |website=www.cnn.com}}</ref> kuma tana fafutukar kare lafiya da walwala dangane da harkokin kasuwanci. <ref>{{Cite news |date=October 2015 |title=The Tech Bubble Is Real--but It's Not What You Think |url=https://www.inc.com/angela-benton/the-tech-bubble-is-real-but-its-not-what-you-think.html?cid=search |access-date=May 23, 2019 |work=Inc Magazine}}</ref> Ta rubuta REVIVAL <ref>{{Citation}}</ref> a shekarar 2017 bayan gano cutar kansa.
== Tasiri da Nasara ==
* Matan da suka fi tasiri a fannin fasaha ''a Mujallar Fast Company'', 2010 <ref name=":2">{{Cite web |last=Wilson |first=Zachary |date=2010-03-29 |title=THE MOST INFLUENTIAL WOMEN IN TECHNOLOGY 2010 – Angela Benton |url=https://www.fastcompany.com/3017262/angela-benton |access-date=2019-05-23 |website=Fast Company |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWilson2010">Wilson, Zachary (2010-03-29). [https://www.fastcompany.com/3017262/angela-benton "THE MOST INFLUENTIAL WOMEN IN TECHNOLOGY 2010 – Angela Benton"]. ''Fast Company''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-05-23</span></span>.</cite></ref>
* Majalisar Watsa Labarai da Sadarwa ta 'Yan tsiraru (MMTC) Zauren Shahara, 2010 <ref>{{Cite web |title=In America |url=http://www.cnn.com/SPECIALS/in.america/black.in.america/?iid=EL |access-date=2019-05-23 |website=www.cnn.com}}</ref>
* An karrama Mace Mai Iko ta Ƙungiyar Ƙasa ta Ƙasa, 2010 <ref>{{Citation}}</ref>
* ''Mujallar Ebony'' Power 150; 2011, 2012
* Mata 40 Masu Iko 'Yan Kasa da Shekaru 40, Baƙar fata 'Yan Kasuwa, 2012
* TheRoot 100: 2010, 2011, 2012 <ref>{{Cite news |date=October 2015 |title=The Tech Bubble Is Real--but It's Not What You Think |url=https://www.inc.com/angela-benton/the-tech-bubble-is-real-but-its-not-what-you-think.html?cid=search |access-date=May 23, 2019 |work=Inc Magazine}}</ref>
* TheGrio100, 2012 <ref>{{Citation}}</ref>
* Kyautar Vanguard ta Dijital, Mata Masu Hulɗa a Jami'ar Spelman
* An karrama Frost & Sullivan Innovator Innovator, 2012
* 25 'Yan Afirka-Amurka Masu Tasiri a Fasaha, Insider na Kasuwanci, 2013 <ref name=":3">{{Cite web |last=Dickey |first=Megan Rose |title=The 25 Most Influential African-Americans In Technology |url=https://www.businessinsider.com/most-influential-blacks-in-technology-2013-4 |access-date=2019-05-23 |website=Business Insider}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">Dickey, Megan Rose. [https://www.businessinsider.com/most-influential-blacks-in-technology-2013-4 "The 25 Most Influential African-Americans In Technology"]. ''Business Insider''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-05-23</span></span>.</cite></ref>
* "'Yan Kasuwa 100 Masu Ban Sha'awa", Goldman Sachs, 2013
* Sabon Jami'in Tsaro: Mata 50 da Ke Mulki, Marie Claire, Nuwamba 2013 <ref>{{Cite web |last=Bradshaw |first=Leslie |title=Angela Benton on Success, Hard Work, and Thinking Outside the Tech Bubble |url=https://www.forbes.com/sites/lesliebradshaw/2013/09/13/angela-benton-on-success-hard-work-and-thinking-outside-the-tech-bubble/ |access-date=2019-05-23 |website=Forbes |language=en}}</ref>
* Manyan 'Yan Afirka ' 46 Mafi Muhimmanci a Fasaha a Amurka, Afrilu 2014 <ref name=":0">{{Cite web |last=Dickey |first=Megan Rose |title=The 46 Most Important African-Americans In Technology |url=https://www.businessinsider.com/important-blacks-in-technology-2014-4 |access-date=2019-05-23 |website=Business Insider}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDickey">Dickey, Megan Rose. [https://www.businessinsider.com/important-blacks-in-technology-2014-4 "The 46 Most Important African-Americans In Technology"]. ''Business Insider''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2019-05-23</span></span>.</cite></ref>
* Mata 20 na Marie Claire da ke Canza Rabon, Satumba 2014
* Kyautar BET, Tech Maven, Yuli 2018
* Makon Mako, 2018 Power 100 <ref>{{Cite web |title=In America |url=http://www.cnn.com/SPECIALS/in.america/black.in.america/?iid=EL |access-date=2019-05-23 |website=www.cnn.com}}</ref>
* Makon Mako, 2020 Mata Masu Sauraron Ra'ayi, Yuli 2020 <ref>{{Citation}}</ref>
* Kamfanin Mai Sauri, Mafi Kyawun Mutane a Kasuwanci, Agusta 2020 <ref>{{Cite web |title=In America |url=http://www.cnn.com/SPECIALS/in.america/black.in.america/?iid=EL |access-date=2019-05-23 |website=www.cnn.com}}</ref>
* Inc, Mata Masu Kafa 100, Oktoba 2020 <ref>{{Citation}}</ref>
== Taimakon jama'a ==
Benton ta yi tafiya zuwa Malawi a shekarar 2017 don tallafawa ƙauyukan yankin da wutar lantarki mai amfani da hasken rana ta hanyar wani ƙaramin asusun <ref>{{Cite web |title=In America |url=http://www.cnn.com/SPECIALS/in.america/black.in.america/?iid=EL |access-date=2019-05-23 |website=www.cnn.com}}</ref> da haɗin gwiwa da aka kafa tare da Kuyere!, wani aiki da aka keɓe don samar da wutar lantarki ta hasken rana ga gidaje mafi talauci a karkara a Afirka. Jarin da ta zuba ya samar da wutar lantarki ga ƙauyuka 10 a Malawi. <ref>{{Citation}}</ref> Ta shirya wani shirin gaskiya mai taken, ''Venture'', a lokacin da take can. <ref>{{Cite news |date=October 2015 |title=The Tech Bubble Is Real--but It's Not What You Think |url=https://www.inc.com/angela-benton/the-tech-bubble-is-real-but-its-not-what-you-think.html?cid=search |access-date=May 23, 2019 |work=Inc Magazine}}</ref>
== Fim ɗin fim ==
{| class="wikitable"
|+'''Matsayin talabijin da fina-finai'''
! Shekara
! Lakabi
! Matsayin
! Bayanan kula
|-
| 2011
| Baƙar fata a Amurka
| Kanta
| Kashi na: "Kwarin Silicon: Sabuwar Ƙasar Alkawari"
|-
| 2017
| ''Kasuwancin Sally Hansen [https://www.sallyhansen.com/us/shetopia/ "Shetopia"]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''
| Kanta
|
|-
| 2017
| ''Sarauniya Shugaba'' <ref>{{Cite web |title=In America |url=http://www.cnn.com/SPECIALS/in.america/black.in.america/?iid=EL |access-date=2019-05-23 |website=www.cnn.com}}</ref>
| Ita/Alkalin Baƙo
| Kashi na 1 <ref>{{Citation}}</ref>
|}
== Littattafan tarihi ==
* Benton, Angela (2017). ''Farfaɗowa: Yadda Na Sake Gina Rayuwa Don Tsawon Rai Bayan Ciwon Daji, Konewa, da Ciwo Mai Raɗaɗi'' . Angela Benton, Inc.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1981]]
m42ngg9kbbwf4llle339drsogy26fns
Angelique Pouponneau
0
140574
832516
795094
2026-05-08T14:50:28Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832516
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Angelique Pouponneau''' lauyar Seychelles ce kuma masaniya a fannin muhalli.<ref name="the washington post 1">{{cite news |last1=Rahim |first1=Saqib |title=How investors are coming up with the green to save the ocean blue |url=https://www.washingtonpost.com/climate-solutions/2020/10/28/climate-solutions-ocean-conservation/ |access-date=13 January 2021 |newspaper=Washington Post}}</ref><ref name="Mongabay 2">{{cite news |last1=Chandramouli |first1=Kartik |title=Youth rising at COP25: They came, they protested, they negotiated |url=https://india.mongabay.com/2019/12/youth-rising-at-cop25-they-came-they-protested-they-negotiated/ |access-date=13 January 2021 |work=MONGABAY |date=19 December 2019}}</ref><ref name="recieve award 3">{{cite news |title=Angelique Pouponneau to receive prestigious Queen's Young Leaders award - Archive - Seychelles Nation |url=http://www.nation.sc/archive/247774/angelique-pouponneau-to-receive-prestigious-queens-young-leaders-award |access-date=13 January 2021 |work=Seychelles NATION}}</ref>
An haifi Pouponneau kuma ta girma a yankin da ake kamun kifi a Bel Ombre.<ref name="Global Poverty Project, Inc.">{{cite news |last1=McCarthy |first1=Joe |title=She's Seen Coral Reefs Turn to Graveyards. Now She's Fighting to Save the Oceans. |url=https://www.globalcitizen.org/en/content/seychelles-ocean-blue-economy/ |access-date=13 January 2021 |work=Global Citizen |language=en}}</ref><ref name="SeyCCattttttt 5">{{cite web |title=About Us - SeyCCAT - The Seychelles Conservation and Climate Adaptation Trust |url=https://seyccat.org/about-us/ |access-date=13 January 2021}}</ref>
== Ilimi ==
Pouponneau ta sami digirin farko a fannin shari'a daga Jami'ar Landan. Ta yi karatun horar da lauyoyi daga Jami'ar Yammacin Ingila. Pouponneau ta sami digirin LLM a fannin shari'ar muhalli daga Jami'ar Sarauniya Mary ta Landan. <ref name="link">{{Cite web |title=Angelique Pouponneau |url=https://sc.linkedin.com/in/angelique-pouponneau-33372120 |access-date=13 January 2021}}[[wikipedia:Ingancin tushen bayani|{{Sup|[''self-published'']}}]]</ref>
== Muhalli ==
Kafin ta sami LLM a Dokar Muhalli, Pouponneau ta kasance mai fafutukar kare muhalli. Ta kafa SIDS Youth Aims Hub (SYAH), wata ƙungiya mai zaman kanta da matasa ke jagoranta wacce ke da nufin sauya [[Tasirin canjin yanayi|tasirin sauyin yanayi]] da kuma bunƙasa ci gaba mai ɗorewa a Seychelles. Kamfen ɗinta mai taken "Seychelles Free From Plastic Bags" ya haifar da haramta amfani da jakunkunan filastik a ƙasar.
Pouponneau ta sami horon mai shiga tsakani kan sauyin yanayi daga Shirin Haɗin Gwiwa na Canjin Yanayi na AOSIS a Majalisar Ɗinkin Duniya. <ref name="speaker africa">{{Cite web |title=Speaker Angelique Pouponneau |url=http://lseafricasummit.org/speaker/angelique-pouponneau/ |access-date=13 January 2021 |website=LSE Africa Summit }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Pouponneau ta zama Shugaba na Asusun Kula da Yanayi da Kula da Yanayi na Seychelles (SeyCCaT) a shekarar 2018. An kafa ta ne don kula da kuɗaɗen da aka samu lokacin da gwamnatin Seychelles ta sanya hannu kan yarjejeniyar gyaran teku don biyan bashin ƙasa. SeyCCat ta himmatu wajen tabbatar da tattalin arzikin ƙasar mai launin shuɗi. A ƙarƙashin jagorancin Pouponneau, an gudanar da shirye-shiryen rayuwa; misali, lokacin da aka gayyaci mata marasa galihu su kawar da teku daga rairayin bakin teku wanda daga baya aka mayar da shi takin zamani don aikin lambu.
Pouponneau ta yi aiki a fannin kare muhalli a yankin Caribbean, Pacific da [[Tekun Indiya]]. Ta kasance memba a kwamitin gudanarwa na ƙungiyoyi masu zaman kansu da dama na kare muhalli a Seychelles da kuma a duk faɗin duniya. <ref name="link"/> <ref name="speaker africa"/>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
8upaifgb190gf5ebpaw2dd1lljc8d2a
Aql bi al-Fi'l
0
140849
832585
796168
2026-05-08T17:57:33Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832585
wikitext
text/x-wiki
'''Aql bi al-Fi'l''' wani nau'i ne na ilimi a falsafar Islama. Wannan matakin yana hulɗa da shirye-shiryen rai don samun siffofin ba tare da sake karɓar su ba.<ref>{{Cite web |title=مدرسه فقاهت |url=http://www.eshia.ir/feqh/archive/text/heshmatpour/shavareq/92/930214/ |website=eshia.ir }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Tarihin tarihi ==
Al-Kindi pointed out to a kind of intellect which could reach from the state of potentiality, to the state of actuality. [[Al Farabi|Farabi]] pointed out that the first level of actualization of intellect is the potential intellect. The second stage is Aql bi al-Fi'l or actual intellect. The actual intellect reflects upon itself. In other word when intellect acquired forms and categories, reflects upon itself, this action is called actual intellect.<ref>{{Cite web |title='AQL |url=http://www.muslimphilosophy.com/ei2/aql.htm |website=muslimphilosophy.com}}</ref> Groff classify the actual intellect as third. <sup class="noprint Inline-Template " style="white-space:nowrap;">[''<nowiki><span title="A complete citation is needed. (February 2016)">full citation needed</span></nowiki>'']</sup> meanwhile Farabi used the term Aql bi al-Fi'l for intellect in full exercise of its powers. Iji, known theologian, referred to the actual intellect versus potential intellect.<ref name="Sweetman2002" /> It seems that the term Aql bi al-Fi'l in Avicenna is comparable with Al-Ruh Al-Aqli for [[Al-Ghazali]].
== Ra'ayi ==
Idan hankali ya sami iliminsa don ya iya samun damar shiga su a duk lokacin da yake so to ana kiran hankali ainihin hankali. A wannan digiri, Aql yana cikin aikin da aka kwatanta da cikakkiyar ƙarfin abu Aql kuma yana da nau'i na farko na ilimi. Ga Farabi, mai yuwuwar fahimta ta zama ainihin. A zahiri aikin da ya fi muhimmanci na ainihin hankali shine samun fahimta na biyu daga fahimta na farko kuma a shirye ya yi amfani da su duka a kowane lokaci. Wannan mataki yana da kamanceceniya da Aql bi al-Malaka amma aikinsa ya fi girma. Wannan basira kuma ita ce cikakkiyar basira ta biyu. Koyaya, irin wannan hankali yana ba da damar ɗan adam ya 'yantar da kansu daga mafarki da kurakurai.
== Dubi kuma ==
* Aql bi al-Quwwah
* 'Aql
== Manazarta ==
{{Reflist|30em}}
=== Tushen ===
*
kjw56vb495uy7i2k9ui1iksllustycp
Anatoly Liberman
0
141093
832504
796834
2026-05-08T13:26:40Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832504
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Anatoly Liberman''' (Russian; an haife shi 10 Maris 1937) masanin harshe ne, masanin ilimin zamani, masanin lissafi, mawaƙi, mai fassara shayari (musamman daga da zuwa cikin Rasha), kuma mai sukar adabi.
Liberman Farfesa ne na ilimin Jamusanci a Sashen Jamusanci, Nordic, Slavic da Dutch a Jami'ar Minnesota, <ref>{{Cite web |title=Where does the expression 'uff da' come from, and why do Minnesotans say it? |url=https://www.startribune.com/where-does-uff-da-come-from-and-why-do-minnesotans-say-it/569326271/ |access-date=21 December 2020 |website=Star Tribune }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> inda tun daga 1975 ya koyar da darussan kan Tarihin dukkan harsunan Jamusanci da wallafe-wallafen, al'adun gargajiya, [[Camfi|tatsuniyoyi]], lexicography, tsarin Turai da Tsarin Rasha. Ya wallafa littattafai a kan tarihin tarihin Jamusanci, ilimin Ingilishi, tatsuniyoyi / al'adun gargajiya, tarihin ilimin harshe, da fassarar waka. Ya wallafa wani shafin yanar gizo, "The Oxford Etymologist".
Shi mai ba da shawara ne game da sake fasalin rubutun kalmomi.<ref>{{Cite web |date=29 April 2020 |title=Spelling reform: Not a "lafing" matter |url=https://blog.oup.com/2020/04/spelling-reform-not-a-lafing-matter/}}</ref>
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Liberman a [[Saint-Petersburg|St. Petersburg]] (a lokacin Leningrad) a ranar 10 ga Maris 1937. An kashe mahaifinsa a yaƙi a WWII a shekara ta 1941. Ya kammala karatu daga Cibiyar Koyarwa ta Jihar Leningrad (yanzu Jami'ar Koyarwa ce ta Jihar Herzen) a shekarar 1959, sannan ya koyar da Turanci na tsawon shekaru uku a makarantar kwana don yara marasa galihu a yankin Leningrad.
A wannan lokacin Liberman ya yi karatu da kansa kuma ya wuce abin da aka sani a Rasha a matsayin mafi ƙarancin ɗan takara ([[Jamusanci]], Tarihin Turanci, Jamusanci da [[Falsafa|falsafar]], wato, Marxism da Tarihin Jam'iyyar Kwaminis ta USSR).
Bayan ya koma Leningrad a 1962, Liberman ya koyar da Turanci a Cibiyar Nazarin Fasaha ta Leningrad (yanzu Jami'ar Peter the Great St. Petersburg Polytechnic) kuma ya zama dalibi mai digiri a Jami'ar Leningrad.
Mai ba da shawara na ilimi na Liberman shine Farfesa {{Interlanguage link|Mikhail Steblin-Kamenskij|ru|Стеблин-Каменский, Михаил Иванович}} , a wannan lokacin masanin Soviet ne a cikin wallafe-wallafen Tsohon Icelandic da ilimin tarihin Jamusanci. A cikin 1965 Liberman ya kare takardar shaidarsa ta Candidate of Philological Sciences (= PhD) a kan wani batu na ilimin tarihin Ingilishi na Tsakiya, kuma a cikin wannan shekarar Nikita Khrushchev ya umarci dukkan cibiyoyin Kwalejin Kimiyya su bude kungiyoyi don nazarin abin da ya kira "kwarewar Scandinavia". An gayyaci Steblin-Kamenskij ya jagoranci irin wannan rukuni a Cibiyar Nazarin Harshe kuma ya gayyaci Liberman ya zama mataimakinsa na cikakken lokaci. A can ne ya zauna har sai da ya yi hijira a 1975. A shekara ta 1972 ya kare takardar karatun Doctor of Philological Sciences (= habilitation na Yammacin Turai) mai taken "Icelandic Prosody. " A Jami'ar Minnesota tun 1975, ya shafe shekara guda a matsayin Farfesa mai ziyara na Hill da shekaru biyu a matsayin mataimakin farfesa; bayan haka an inganta shi zuwa cikakken farfesa.
== Ka'idodin sauti ==
Babban ra'ayoyin Liberman a cikin [[Phonology|ilimin sauti]] sune kamar haka: 1) Ka'idar da ba ta saba da ilimin sauti mai yiwuwa ba za a iya cimma ta ba, saboda ba mu da hanyar rarraba magana ta yanzu a cikin [[phoneme]]. 2) Mafi kyawun samfurin canjin sauti wanda ke ci gaba da ƙarni, kamar [[apocope]] da canjin consonant, shine na canjin da wani taron ya haifar kuma ya wuce da zarar an yi amfani da yiwuwar saurin farko. Dalilin kowane babban canji shine wani canji. 3) Matsi ba karfi ba ne amma matsayi ne mai daraja a cikin kalma, matsayin da wasu adawa ke faruwa waɗanda ba a yarda da su a kowane sashi ba. 4) Babban canje-canje na sauti a tarihin Jamusanci shine mayar da hankali ga duk fasalulluka na musamman a cikin tushen syllable da consonantal lenition a matsayin sakamakonsa. 5) [[Allophone|Allophones]], wato, bambance-bambance na phoneme, ba za a iya yin amfani da su ba (ta hanyar ma'anar). 6) A cikin Jamusanci, canje-canje na tsarin gajerun wasula sune halayen canje-canje a cikin dogon wasula. Hakazalika, canje-canje na ƙayyadaddun murya suna haifar da canje-canje a cikin ƙayyadadden murya; abin da ya bayyana a matsayin murya yana raunana sosai.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1937]]
otm2vxb2h5mvktxjdlphchr8fsu0n5k
Ananda (Sarkin Anxi)
0
141124
832499
805550
2026-05-08T13:16:42Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832499
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ananda''' (Sinanci) ya kasance yarima ne na Daular Yuan na kasar Sin . Ya fito ne daga [[Genghis Khan]], a matsayin jikan Kublai Khan, kuma ɗan Manggala, ɗan na uku na Kublai. Ya rike taken Sarki na Anxi (安西王).
[[Category:Articles containing Mongolian-language text]]
Ananda [[Musulmi]] ne mai himma. A cewar masanin tarihin Farisa Rashid-al-Din Hamadani, wani Musulmi ne daga [[Tsakiyar Asiya|Asiya ta Tsakiya]] wanda sunansa Hassan ne ya haife shi. A karkashin tasirin mahaifinsa, Ananda ya zama Musulmi. Temür Khan na kasar Sin, dan uwan Ananda, ya yi ƙoƙari ya juyar da Ananda zuwa addinin Buddha bayan ya gano cewa Ananda yana gabatar da Islama a arewa maso yammacin kasar Sin inda yake. An ga aikin yarima a matsayin wanda ba na al'ada ba tun lokacin da yawancin Mongols suna da alaƙa da addinin Buddha. Koyaya, Ghazan Khan na Farisa, wani memba na dangin Genghis Khan, ya tuba zuwa addinin Musulunci. Ananda ya ambaci Ghazan lokacin da aka kira shi kotu. Temür bai iya canza tunanin Ananda ba kuma ya yanke shawarar jure ayyukansa na addini.
Mahaifin Ananda ya kasance tare da [[Hexi Region|Yankin Hexi]], Tibet, da Lardin Sichuan . Babban matsayi ya sanya Ananda dan wasa mai gasa a siyasar kasar Sin. Ya tara sojojinsa a ƙarƙashin alfarwarsa kuma ya maida sojojinsa zuwa Islama. Wurin kursiyin Ananda ya kasance a cikin tsaunukan Liupan na arewa maso yammacin China inda Genghis Khan ya kwashe kwanakinsa na ƙarshe. Taken hukuma na Ananda shine Sarkin Anxi .
A cikin 1295, Ananda ne ke kula da tsaro game da mamayar Kaidu na Yuan China. Bayan mutuwar Temür Khan, Ananda ya yi niyyar burinsa na kwace kursiyin kasar Sin. An nada shi mai mulki na kasar Sin tare da goyon bayan [[Aqutai]], shugaban hagu. Koyaya, Külüg Khan da shugaban majalisa na dama [[Qarahesun]] sun rushe burinsa a shekara ta 1307. A cikin wannan shekarar, Külüg ya kashe shi. <ref name="NHY" />
Tsarin Ananda na mamayewa, da kallo na farko, Külüg ya hana shi. Koyaya, bisa ga ''Tarihin Yuan'', Ayurbarwada, ƙaramin ɗan'uwan Külüg, ya zo [[Beijing|Khanbaliq]] kafin Ananda ya karɓi mulki kuma ya ɗaure shi.
Bayan shan kashi da mutuwarsa, yawan Musulmai a ƙarƙashin mulkinsa sun kasance kuma sun zama ɗaya daga cikin manyan tushen Hui Chinese. Ƙaunarsa a cikin Islama ya kuma sanya shi ɗaya daga cikin muhimman addinai a arewa maso yammacin China.<ref>{{Cite web |last= |date=May 9, 2009 |title=Encyclopedia of Chinese Islam |url=http://norislam.com/?viewnews-5984 |access-date=June 4, 2017 |website= |publisher= |archive-date=February 1, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180201193142/http://norislam.com/?viewnews-5984 |url-status=dead }}</ref>
Ananda yana da ɗa, Yerutömör wanda ya gaji matsayinsa kuma ya zama Sarkin Anxi .
== Dubi kuma ==
* [[Mutanen Hui|Hui Sinanci]]
* Ghazan Khan
* Mutanen Hazara
== Manazarta ==
{{Reflist}}
cznwq2edh145fonqcf5xjmeq0oaia7z
Babban Masallacin Adana
0
141233
832730
797187
2026-05-09T01:13:18Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832730
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Babban Masallacin Adana''' wanda kuma aka fi sani da '''Masallacin Ramazanoglu''', [[masallaci]] ne na ƙarni na 16 a [[Adana]], Turkiyya. Yana cikin wani rukunin gidaje (''külliye'') wanda ya haɗa da [[Makarantar Islamiyya|madrasa]] da kabari (''türbe''). Ginin yana kan titin Kızılay, kusa da Ramazanoğlu Hall.
== Tarihi ==
An fara gina masallacin a shekarar 1513 a ƙarƙashin [[Ramazanoğlu]] Halil Bey kuma an kammala shi a ƙarƙashin ɗansa kuma magajinsa, [[Piri Mehmed Pasha|Piri Mehmet Paşa]], a shekarar 1541.<ref>{{Cite web |title=Ramazanoglu Camii |url=https://www.archnet.org/sites/4021 |access-date=29 June 2024 |website=Archnet }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tsawon shekaru 450, har zuwa lokacin da aka gina [[Sabancı Merkez Camii]], masallacin shine mafi girma a Adana. Ya lalace a [[1998 Adana–Ceyhan earthquake|girgizar ƙasa ta Adana-Ceyhan ta shekarar 1998]], kuma an kammala gyaransa ta Babban Daraktan Gidaje (Vakıflar Genel Müdürlüğü) a shekarar 2004.
== Masallacin ==
Ginin yana da abubuwan da aka ƙera a gine-ginen Mamluk, Seljuk, da Ottoman . Ƙofar yamma ta tsufa fiye da babban ginin kuma ta bambanta da salon da Ramazanoğlu Halil Bey ya gina. Rufin stalactite mai siffar ƙoƙo, wanda ke hawa mataki-mataki a saman ƙofar yana da fasalin gine-ginen Seljukid. Yana nuna cewa Ramadanids, ƙaramin beylik (Emirate) a farkon ƙarni na 16, ya fara gina ƙaramin masallaci sannan daga baya ya gina babban ginin da ke kusa da shi yayin da ''beylik'' ya faɗaɗa kuma ƙaramin masallacin bai isa ba.
Masallacin gaba ɗaya, yana da tsarin murabba'i mai girman {{Convert|34.5|x|32.5|m|ft}}. Ana shiga farfajiyar ta manyan ƙofofi a gefen yamma da gabas. Sashen arewa na farfajiyar an rufe shi da rufin katako wanda aka ɗora a kan ginshiƙai don haka zai iya zama faɗaɗa zuwa ɗakin addu'a da kuma wurin yin addu'a a lokacin bazara. A ƙarshen gabas na farfajiyar, ƙofar da ke gefen babban zauren an yi mata ado da faranti baƙi da fari na marmara. An yi wa baka masu kusurwa huɗu ado da siffofi masu siffar stalactite da furanni.<ref>{{Cite web |title=Selçuklu Memluk ve Osmanlı mimarisiden bir esinti: Ulu Cami(Turkish) |url=http://www.adanadan.biz/icerik.asp?ICID=167 |access-date=January 5, 2010 |publisher=adanadan.biz}}</ref>
Babban zauren addu'a yana da faɗin tsarin murabba'i mai kusurwa huɗu kuma ya ƙunshi hanyoyi biyu na gefen ruwa guda biyar da aka raba da ginshiƙai masu goyon bayan baka masu kusurwa huɗu. An yi wa ''[[mihrab]]'' ado da tayal ɗin Iznik kuma an yi masa fenti da baƙaƙen allunan marmara. An ƙara tayal ɗin Iznik, waɗanda kuma suka ƙawata bangon ''[[Alƙibila|qibl]]'', bayan 1552.{{Sfn|Goodwin|1971}}
Minaret ɗin, kusa da ƙofar gabas ta farfajiyar, yana da baranda mai rufi kuma yana nuna tasirin Mamluk . An yi wa wajen minaret ado da duwatsu masu launuka biyu daban-daban.
== Madrasah ==
[[Makarantar Islamiyya|Madrasah]] ɗin masallacin yana gefen gabas na masallacin kuma an bayyana shi a cikin takardun farko da 'Tsohuwar Madrasah'.
[[Fayil:Ramazanoğlu_Medrese.JPG|right|thumb|200x200px|Ƙofar]]
Akwai ƙwayoyin dervish a gefen gabas, yamma, da kudu na farfajiyar da ke da murabba'i, waɗanda gefunansu suka kai mita 23 (ƙafa 75). Babban ajin ('''''divanhane''''') an rufe shi a gefen arewa na farfajiyar, tare da kusurwoyi biyu masu baya-baya. Tsawon waje na Madrasah daga gabas zuwa yamma shine mita 32.8 (ƙafa 108).
[[Fayil:Ramazanoğlu_Medrese2.JPG|left|thumb|200x200px|Farfajiyar Gida]]
[[Fayil:Ramazanoğlu_Medrese3.JPG|right|thumb|200x200px|Wurin addu'a]]
Bango na baya na reshe na gabas, bututun hayaki, da kuma ɓangaren arewa na ajin an yi su ne da tubali; sauran madrasah an yi su ne da farin dutse. Duk da cewa bangon ciki na ƙwayoyin an lulluɓe su da siminti, saman waje ba a lulluɓe su ba.
Tsarin ajin masallacin a matsayin wani wuri mai kusurwa biyu da ke bayan gida da kuma jerin ƙwayoyin dervish da ke kewaye da farfajiyar ya bambanta [[Makarantar Islamiyya|makarantun]] masallacin da na Seljukid da [[Daular Usmaniyya|na Ottoman]] . Kasancewar mafi tsufa a cikin makarantun Ramazanoğlu, wani fasali na musamman, kamar makarantun Yağ Camii, shine bangon dutse na gaban aji da bangon tubali na baya. Kayan ado na geometric da ke kan tagar yamma na aji iri ɗaya ne da na baka a ƙofar masallacin.
=== Kayan ado ===
An yi wa ƙofar madrasah ado da ƙyalli mai gefuna. An yi wa rubutun ado da tabarmar dabino (glyphs masu siffar fanka) da ƙananan tambari. Tagogi na biyu daga cikin biyu masu kusurwa huɗu a bangon gabas da yamma na zauren an yi musu zane mai siffar geometric wanda ke samar da hanyar haɗin layin zare tare da abin duba da taurari masu hannu shida tare da fure mai ganye shida a tsakiya. Ba a kammala kayan ado na taga a bangon gabas ba.
=== Rubutu da kuma chronogram ===
Rubutun da ke kan madrasah kawai shi ne layuka biyu na rubutun ''thuluth'' a ƙofar kambi. Rubutun ya ce:
"Ɗan Halil Bey, Piri, ya gina wannan madrasa mai tsarki, yana buƙatar rahamar Allah, a shekara ta tara da bakwai, a tsakiyar watan [[Muharram]], a zamanin [[Suleiman Mai Girma|Sarki Sultan Sulaiman]] mafi girma kuma mafi shahara - Allah ya kare shi - domin Allah."
Tsarin lokaci ya nuna cewa an kammala makarantar a watan Mayu na shekarar 1540. Duk da cewa an san mai gina makarantar da Ramazanoğlu Piri Pasha, ba a san mai ginin ba.
== Kabarin Ramadani ==
Mausoleum (''türbe'') na Ramadanids yana dauke da sarcophagi na Halil Bey da 'ya'yan Piri Paşa, Mehmet Bey da Mustafa Bey.
Sabanin yawancin kabarin Seljuk, an gina kabarin masallacin gabas da masallacin, kuma duk da cewa yana kusa da masallacin, ba a haɗa shi da shi ba.
An rufe sarcophagi da tayal na ƙarni na 16. A gefen gaba na sarcophagi akwai rubuce-rubuce a kan tayal ɗin—rubutun da aka rubuta a cikin irin wannan nau'in sun nuna cewa duk an rubuta su ne bayan Maris 1552.
Banda kabarin masallacin da kuma Yeşil Türbe da ke [[Bursa]], babu wasu misalan kabarin da aka rufe da tayal. Tsarin masallacin yayi kama da wanda aka gina a [[Tsakiyar Asiya]].
=== Kabarin da ke wajen masallacin ===
Akwai kuma wani kabari a kudancin masallacin wanda yake tsaye a matsayin gini mai zaman kansa. Yana da siffar hexagon kuma an rufe shi da babban kumfa. Tunda babu rubutu a kan kabarin, ba a san mutanen da ke zaune da kuma ranar da aka gina shi ba. Ganin cewa yana da nisan mita 2 kacal daga kabarin masallacin, ana tsammanin kabarin na iya zama na dangin Ramadan. An gina kabarin a salon baroque, tun daga ƙarshen ƙarni na 18.
== Hotunan Hotuna ==
<gallery>
Fayil:Ulucamimeyavuz2008_12_26_01.JPG|alt=Eastern entrance and minaret| Shigar gabas da minaret
Fayil:Ulucamimeyavuz2008_12_26_02.JPG|alt=Minaret balcony| Baranda na Minaret
Fayil:Ulucamimeyavuz2008_12_26_03.JPG|alt=Interior courtyard| Farfajiyar ciki
Fayil:Ulucamimeyavuz2008_12_26_04.JPG|alt=Entrance to the prayer hall| Shiga zauren addu'a
Fayil:Ulucamimeyavuz2008_12_26_05.JPG|alt=Interior view| Kallon ciki
Fayil:Ulucamimeyavuz2008_12_26_06.JPG|alt=Courtyard| Farfajiyar Gida
Fayil:Ulucamimeyavuz2008_12_26_07.JPG|alt=Wall notice| Sanarwa ta Bango
Fayil:Ulucamimeyavuz2008_12_26_08.JPG|alt=Exterior of complex| Waje na hadaddun abubuwa
Fayil:Ulucamimeyavuz2008_12_26_09.JPG|alt=Main dome| Babban kumfa
Fayil:Adana_Ulu_Cami_Exterior_from_northwest_4997.jpg|alt=View from the street on the north side| Duba daga titin da ke gefen arewa
Fayil:Adana_Ulu_Cami_West_entrance_and_its_dome_in_2006_1918.jpg|alt=Dome in the west and top east entrance| Dome a yamma da ƙofar gabas ta sama
Fayil:Adana_Ulu_Camii_1908.jpg|alt=View into the courtyard| Duba cikin farfajiyar
Fayil:Adana_Ulu_Cami_Courtyard_from_under_son_cemaat_yeri_in_2004_8619.jpg|alt=View into the courtyard| Duba cikin farfajiyar
Fayil:Adana_Ulu_Camii_1909.jpg|alt=Part of the minaret| Wani ɓangare na minaret
Fayil:Adana_Ulu_Camii_5000.jpg| Mihrab
Fayil:Adana_Ulu_Camii_At_or_to_balcony_5003.jpg|alt=Interior with mihrab and minber| Cikin gida mai mihrab da min
Fayil:Adana_Ulu_Camii_7th_Grup_Çini_7697.jpg| Sarcophagi
Fayil:Adana_Ulu_Camii_8647.jpg|alt=View from minaret| Duba daga minaret
Fayil:Adana_Ulu_Camii_8648.jpg|alt=View from minaret| Duba daga minaret
Fayil:Adana_Ulu_Camii_8649.jpg|alt=View from minaret| Duba daga minaret
Fayil:Adana_Ulu_Camii_8650.jpg|alt=View from minaret| Duba daga minaret
Fayil:Adana_Ulu_Camii_8651.jpg|alt=View from minaret| Duba daga minaret
Fayil:Adana_Ulu_Camii_8652.jpg|alt=View from minaret halfway up| Duba daga minaret a tsakiyar sama
Fayil:Adana_Ulu_Camii_8653.jpg|alt=View from minaret halfway up| Duba daga minaret a tsakiyar sama
Fayil:Adana_Ulu_Camii_8654.jpg|alt=View from minaret halfway up| Duba daga minaret a tsakiyar sama
</gallery>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
7242pctzr15738q7yu8ol7tautx1e31
Angela Bowen
0
141635
832507
800058
2026-05-08T14:27:53Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 5 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832507
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Angela Bowen''' (6 ga Fabrairu, 1936 - 12 ga Yuli, 2018) malamar rawa ce ta Amurka, farfesa a Turanci, marubuciya, kuma mai fafutukar kare haƙƙin 'yan madigo . Ita ma ta kasance batun wani shirin gaskiya na 2016 wanda ya lashe kyaututtuka.
== Rayuwar farko ==
An haifi Bowen a ranar 6 ga Fabrairu, 1936, a [[Boston]], Massachusetts a cikin iyali 'yan Afirka-Amurkawa. Ita ce ta shida cikin 'ya'ya bakwai. <ref> name=":3">{{Cite web |title=The Passionate Pursuits of Angela Bowen |url=http://www.triviavoices.com/the-passionate-pursuits-of-angela-bowen.html |access-date=2021-03-07 |website=TRIVIA: Voices of Feminism}}</ref> Ta rasa mahaifinta tana da shekaru 2. <ref> name="theadvocateobituary" </ref> Bowen ta yi horo kuma ta koyar a Makarantar Fasaha ta Elma Lewis da ke Roxbury daga shekara 14 zuwa 22. <ref> name="nytimesobit" </ref> <ref>name=":0">{{Cite web |title=Angela Bowen |url=https://www.astraeafoundation.org/honorees/angela-bowen/ |access-date=2020-06-19 |website=Astraea Lesbian Foundation For Justice |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Bowen ta kammala karatunta a shekarar 1992 daga Kwalejin Ayyukan Jama'a da Al'umma a Jami'ar Massachusetts Boston, inda ta sami digiri na farko a fannin Ayyukan Dan Adam. <ref>{{Cite web |date=1992 |title=The University of Massachusetts at Boston: Commencement Program, 1992 |url=https://openarchives.umb.edu/digital/collection/p15774coll21/id/660/rec/26 |access-date=2021-03-07 |website=Digital Collections, Joseph P. Healey Library |publisher=University of Massachusetts Boston |page=23}}</ref> Ta sami digiri na biyu da digiri na uku a Jami'ar Clark, inda ta rubuta rubutun farko game da [[Audre Lorde]] : " ''Who Say it is Simple: Audre Lorde's Complex Connections to Three US Liberation Movements, 1952-1992"'' <ref name="nytimesobit" /> <ref name=":0"/> Babi na ƙarshe, "All These Liberations", an haɗa shi a cikin ''The Wind is Spirit: The Life, Love, and Legacy of Audre Lorde,'' wani tarihin rayuwa/anthology na Lambda Literary Award wanda Gloria Joseph ta lashe. <ref name=":0" /> Digirin digirin Bowen yana ɗaya daga cikin digirin farko na Ph.D. da aka bayar a Nazarin Mata a Amurka. <ref name=":0" /> Bowen ta zama mace bakar fata ta farko da ta sami digirin digirgir a fannin Nazarin Mata daga Jami'ar Clark a shekarar 1997. <ref>{{Cite web |date=2021-11-26 |title=Your Life is In Your Hands: A Film and Talk About the Resilient Angela Bowen – The Scarlet |url=https://thescarlet.org/16534/larts/your-life-is-in-your-hands-a-film-and-talk-about-the-resilient-angela-bowen/#respond |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126235528/https://thescarlet.org/16534/larts/your-life-is-in-your-hands-a-film-and-talk-about-the-resilient-angela-bowen/#respond |archive-date=26 November 2021 |access-date=2025-03-08}}</ref>
== Sana'a ==
Bowen ta haɗu ta kafa Makarantar Rawa ta Bowen/Peters tare da mijinta na lokacin, mai buga ganga Ken Peters a New Haven, Connecticut, a shekarar 1963. <ref name=":1">{{Cite web |date=July 2019 |title=Communicator of the Month: Angela Bowen — LGBTQ Leader |url=https://www.vancomm.com/2019/07/01/communicator-month-angela-bowen/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416133855/https://www.vancomm.com/2019/07/01/communicator-month-angela-bowen/ |archive-date=2021-04-16 |access-date=2021-03-07 |website=www.vancomm.com}}</ref> An rufe makarantar a shekarar 1982. Bayan rufe makarantar, Bowen da Peters suka sake ta kuma ta fito a matsayin 'yar madigo. <ref name=":1" /> Bowen ta zama mai fafutukar kare haƙƙin 'yan luwaɗi kuma ta yi aiki a kwamitin National Coalition of Black Lesbians and Lusians . <ref name="theadvocateobituary" /> Daga ƙarshe ta zama shugabar ƙungiyar kuma ta yi aiki a matsayin editan mujallar ƙungiyar. Bowen ta bayyana a shirye-shiryen talabijin da rediyo da dama, ciki har da WBZ-TV da BET don yin magana game da haƙƙin 'yan luwaɗi da kuma ra'ayin mata. <ref name=":0"/>
Bayan ta sami digirin digirgir daga Clark a shekarar 1997, Bowen ta zama farfesa a fannin Turanci da Nazarin Mata a Jami'ar Jihar California, Long Beach (CSULB). Ita ce mace bakar fata ta farko da ta shiga cikin ma'aikatan sashen Nazarin Mata a CSULB a tarihin shirin na shekaru talatin. <ref name=":3">{{Cite web |title=The Passionate Pursuits of Angela Bowen |url=http://www.triviavoices.com/the-passionate-pursuits-of-angela-bowen.html |access-date=2021-03-07 |website=TRIVIA: Voices of Feminism}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.triviavoices.com/the-passionate-pursuits-of-angela-bowen.html "The Passionate Pursuits of Angela Bowen"]. ''TRIVIA: Voices of Feminism''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2021-03-07</span></span>.</cite></ref> Ta ci gaba da shiga cikin fafutuka yayin da take koyarwa kuma ita ce babbar mai jawabi a bikin kammala karatun Lavender na farko na CSULB. <ref name=":3" />
Bowen ita ce batun shirin gaskiya na shekarar 2016, ''The Passionate Pursuits of Angela Bowen'', ta abokiyar zamanta Dr. Jennifer Abod da Mary Duprey. wanda ya lashe kyautar Mafi Kyawun Shirin Gaskiya a cikin rukunin "Tarihin Mata a Amurka" a bikin fina-finai na 2017 To the Contrast About Women and Girls. Jennifer Abod ta bayyana shirin gaskiya a matsayin "mai mahimmanci." Ta ce: "A cikin jerin fina-finan gaskiya, ba kasafai ake ba da labarin abubuwan da ke tattare da rayuwar mata baƙar fata ba: Ba kasafai ake jin labarin mata ba kuma ba a ganinsu, kuma ba a iya ganin 'yan madigo baƙar fata. Wannan fim yana da mahimmanci ga duk wanda ke son ƙarin sani game da tarihin rawa da fitowar ƙungiyar Black LGBTQ . Labarinta yana ƙarfafa duk wanda ke sha'awar ƙoƙarin zama ainihin kansa, kuma yana ƙalubalantar mu mu gane da kuma godiya da yadda launin fata, aji, jinsi, shekaru, da jima'i za su iya taimaka wa yanke shawara da dabarun rayuwa." [https://www.astraeafoundation.org/honorees/angela-bowen/]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
Fafutukar Bowen ta wuce rayuwarta ta sana'a. A shekarar 1987, bayan da Bowen da Abod suka shiga wani jirgin ruwa da aka sayar musu da sunan "Sapphic shipping" amma suka gano cewa jirgin yana cike da iyalai masu jinsi ɗaya da 'ya'yansu, ma'auratan sun rubuta wani labari a cikin Gay Community News inda suka yi korafin cewa "Duniyar da muke neman mu bari ta kasance a kulle tare da mu a cikin jirgin ruwa da ke tafiya zuwa Bermuda," suna ba da labarin abubuwan da suka faru na ƙin jinin 'yan luwaɗi daga tafiyar. A shekarar 1989, Bowen ta haɗu da wasu shugabannin al'umma waɗanda suka fita daga wani wasan kwaikwayo na tara kuɗi don wani asibitin kiwon lafiya na Boston wanda ke yi wa abokan cinikin 'yan luwaɗi da 'yan madigo hidima bayan da 'yan barkwanci farare biyu suka yi barkwanci na wariyar launin fata.
Baya ga kasancewarta jigon littattafai da shirye-shiryen fina-finai, Bowen ta kasance marubuciya mai ƙwarewa a rayuwarta. Baya ga rubuce-rubucenta na ilimi, ta kuma kasance mai ba da gudummawa ga Labaran Al'umma na Gay . A shekarar 2017, Gidauniyar Astraea Lesbian Foundation for Justice ta karrama Bowen saboda aikinta da fafutukarta tare da lambar yabo ta Acey Social Justice Feminist. <ref name=":0">{{Cite web |title=Angela Bowen |url=https://www.astraeafoundation.org/honorees/angela-bowen/ |access-date=2020-06-19 |website=Astraea Lesbian Foundation For Justice |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.astraeafoundation.org/honorees/angela-bowen/ "Angela Bowen"]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''Astraea Lesbian Foundation For Justice''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2020-06-19</span></span>.</cite></ref> An ba da kyautar ga 'yan madigo, 'yan luwadi ko kuma mutanen da suka canza jinsi sama da shekaru sittin da biyu don girmamawa ga fafutukarsu da gudummawar da suka bayar ga al'ummominsu. <ref>{{Cite web |title=Acey Social Justice Feminist Award |url=https://www.astraeafoundation.org/about-us/awards/acey-social-justice-feminist-award/ |access-date=2021-03-07 |website=Astraea Lesbian Foundation For Justice |language=en-US |archive-date=2021-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210222154125/https://www.astraeafoundation.org/about-us/awards/acey-social-justice-feminist-award/ |url-status=dead }}</ref> Lokacin da Bowen ta mutu a shekarar 2018 ta bar wani babban tarihi wanda Abod ya tattara kuma ya adana. An ba da gudummawar tarihin ga Kwalejin Spelman, wacce kuma ke ɗauke da tarihin Lorde. <ref>{{Cite journal |last=Oishi, Eve |first=Abod, Jennifer |date=2021 |title=Editors' Introduction—Doing her Work |url=https://vc.bridgew.edu/jiws/vol22/iss8/2 |journal=Journal of International Women's Studies |volume=22 |issue=8}}</ref>
== Rayuwar mutum da mutuwa ==
Bowen ya fara auren Ken Peters a shekarun 1960; suna da 'ya'ya uku. Sun rabu a shekarun 1980, lokacin da ta fito a matsayin 'yar madigo. <ref name="theadvocateobituary" /> Bowen ya haɗu da Jennifer Abod a wani taron Take Back the Night a New Haven a shekarar 1979. <ref name=":0"/> Jennifer Abod ta ce game da taronsu: "Na fara ganin Angela a watan Yulin 1979 a New Haven, Connecticut. Ta kasance mai jawabi a taron bayan wani taron Take Back the Night da aka kunna a duk faɗin birnin da ke nuna adawa da cin zarafin mata." [https://www.astraeafoundation.org/honorees/angela-bowen/]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Sun yi aure a shekarar 2013. <ref name="nytimesobit" /> Tana da [[cutar Alzheimer]] . <ref name="theadvocateobituary" />
Bowen ta rasu a ranar 12 ga Yuli, 2018, a Long Beach, California, tana da shekaru 82. Ta bar 'yan'uwanta mata biyu, Alphena Bowen Clark da Catherine Bowen Tyler; 'ya'yanta tare da Ken Peters, Ntombi A. Peters da Jomo K. Peters; 'yar kishiyarta, Elaine Peters; 'yar riƙonta, Sharon Smith; da kuma jika. <ref name="nytimesobit" />
== Manazarta ==
[[Rukuni:Mutuwan 2018]]
[[Rukuni:Haifaffun 1936]]
pstjtmyji952rks9p2bhynrxbd7cyeu
Birnin EPIC, Texas
0
142155
832995
825957
2026-05-09T10:13:50Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832995
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''EPIC City''' wani shiri ne na musamman da aka tsara wanda ya shafi al'ummar Musulunci, [[Texas|wanda]] ke da nisan kimanin mintuna 40 daga [[Dallas]] kusa da garin Josephine . Shirin ya mamaye eka 402 a fadin yankunan da ba a haɗa su ba na gundumar Collin da Hunt, kuma Cibiyar Musulunci ta East Plano (EPIC) ce ta fara shi. <ref name=":0">{{Cite web |title=About Us - EPIC City |url=https://epicccp.com/about-us/ |access-date=2025-02-26 |language=en |archive-date=2025-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221143352/https://epicccp.com/about-us/ |url-status=dead }}</ref> <ref name=":1"/>
Tun bayan sanarwar da aka yi a shekarar 2024, aikin ya haifar da sha'awa mai yawa daga mazauna yankin da kuma cece-kuce daga manyan 'yan siyasa da masu sharhi kan kafofin sada zumunta.
== Bayani ==
EPIC City wani aiki ne na ci gaba da [[East Plano Islamic Center|Cibiyar Musulunci ta East Plano]] (EPIC) ta fara, wanda za a gudanar da shi ta hanyar ƙungiyar da aka ƙirƙira musamman, Community Capital Partners. <ref name=":02">{{Cite web |title=About Us - EPIC City |url=https://epicccp.com/about-us/ |access-date=2025-02-26 |language=en |archive-date=2025-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221143352/https://epicccp.com/about-us/ |url-status=dead }}</ref> Imran Chaudhary, wanda a da shi ne shugaban kwamitin gudanarwa na masallacin, yana riƙe da matsayin babban jami'i kuma darektan kasuwancin Community Capital Partners. An tsara al'ummar da aka tsara don ta ƙunshi [[Residential community|gidaje]] sama da 1,000, tare da [[masallaci]], makarantar addini [[K–12|ta K-12]], kwalejin al'umma, da wuraren siyayya na kasuwanci. <ref name=":2">{{Cite web |title=FAQs: Your Questions Answered - EPIC City |url=https://epicccp.com/faqs/ |access-date=2025-02-26 |language=en }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> A cewar wakilan ƙungiyoyi, Cibiyar Musulunci ta East Plano za ta sami duk ribar da aka samu daga ci gaban. Ƙungiyar jagoranci ta Community Capital Partners ta ƙunshi masu sa kai waɗanda aka ruwaito ba za su sami diyya ba saboda aikin da suka yi a kan aikin. <ref name=":12">{{Cite web |date=2025-02-25 |title=Texas Muslim town plans face opposition |url=https://www.newsweek.com/texas-muslim-town-plans-opposition-2036184 |access-date=2025-02-26 |website=Newsweek |language=en}}</ref> <ref name=":3"/>
Shirin ci gaban ya kuma faɗaɗa zuwa ga ƙarin ayyuka guda biyu da ake kira EPIC Ranches One and Two. An tsara EPIC Ranch One ya zama aikin eka 110 kimanin rabin mil daga babban ginin birnin EPIC, wanda ya ƙunshi filaye 70 na zama daga eka ɗaya zuwa biyar. An tsara EPIC Ranch Two ya zama wurin da ya kai eka 90 wanda ke tsakanin mil ɗaya daga babban ginin birnin EPIC, wanda ya ƙunshi filaye 60 na zama rabin eka da filaye 27 na gidaje masu kyau. <ref name=":2"/> <ref name=":3"/>
Masanin mazaunin EPIC, [[Abu Ammaar Yasir Qadhi|Yasir Qadhi,]] ya bayyana al'ummar a matsayin "unguwa [[Musulmi|ta Musulmi]] " wadda za ta ci gaba da kasancewa "mai kyau" a cikin al'umma mai faɗi. Wakilan aikin sun jaddada cewa ci gaban yana da nufin ƙirƙirar al'umma mai "bambanci da haɗaka" inda mutane daga asali daban-daban za su iya zama tare cikin jituwa. <ref name=":1"/> Don yin ajiyar filaye a cikin babban ci gaban EPIC City, masu zuba jari dole ne su sayi hannun jari na $80,000 a cikin Community Capital Partners, wanda daga baya za a ba shi lamuni don siyan filaye na gida. Don kadarorin EPIC Ranches, masu zuba jari dole ne su samar da dala $30,000 na gaske don samun gidaje. <ref name=":2"/> <ref name=":3"/>
== Tarihi ==
An ƙaddamar da aikin EPIC City a bainar jama'a a shekarar 2024, wanda ya haifar da tanadin filaye sama da 500 cikin kwanaki bayan an bayyana aikin. <ref name=":3"/>
Ya zuwa watan Fabrairun 2025, aikin EPIC City ya ci gaba da kasancewa a matakin tsare-tsare da haɓakawa, tare da shawarwarin da aka kammala har yanzu ana jira. <ref name=":1">{{Cite web |date=2025-02-25 |title=Texas Muslim town plans face opposition |url=https://www.newsweek.com/texas-muslim-town-plans-opposition-2036184 |access-date=2025-02-26 |website=Newsweek |language=en}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web |date=2025-02-25 |title=They dream of building Muslim-centric neighborhoods near Dallas. Will it work? |url=https://www.dallasnews.com/news/faith/2025/02/24/they-dream-of-building-muslim-centric-neighborhoods-near-dallas-will-it-work/ |access-date=2025-02-26 |website=Dallas News |language=en}}</ref> A ranar 14 ga Fabrairu, 2025 an sanar da EPIC Ranches One and Two a matsayin tsawaitawa na farko na shawarar. <ref name=":3" /> <ref>{{Cite web |title=Epic Ranches |url=https://theepicranches.com/ |access-date=2025-02-26 |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Duk da cewa wasu masu gidaje daga yankunan da ke makwabtaka sun nuna shirin ƙaura saboda sauye-sauyen da ake sa ran samu ga yanayin karkara na yankin, wasu kuma sun lura da fa'idodi masu yuwuwa daga ƙaruwar darajar gidaje. A cewar rahotannin gida, ƙima da yawa na kadarori a yankin sun ninka tun bayan sanarwar EPIC City. <ref name=":3"/>
== Ce-ce-ku-ce ==
Sanarwar aikin ta haifar da ce-ce-ku-ce da martanin siyasa da dama. A ranar 24 ga Fabrairu, 2025, Gwamnan Texas Greg Abbott ya bayyana adawarsa ga ci gaban a bainar jama'a, yana raba damuwa a dandalin sada zumunta na X (wanda a da ake kira Twitter). <ref name=":3"/> Abbott ya bayyana musamman cewa: "A bayyane yake, ba a yarda da [[Shari'a|dokar Shari'a]] a Texas ba. Haka kuma biranen Shari'a ba su da. Haka kuma ba a yarda da ' yankunan da ba sa tafiya ' ba waɗanda wannan aikin yake nufi." Kalaman gwamnan sun kasance martani ne ga yadda aka kwatanta aikin a matsayin "Birnin Shari'a mai fadin eka 402" ta mai sharhi mai ra'ayin mazan jiya Amy Mek, kodayake babu wata sanarwa daga masu shirya aikin da ta nuna a fili cewa an aiwatar da dokar Shari'a ko kuma an samar da tsarin shugabanci daban da dokokin Amurka da ke akwai. <ref name=":1"/>
Dangane da ce-ce-ku-cen, Community Capital Partners ta fitar da wata sanarwa da ke tabbatar da alƙawarin da ta ɗauka na bin [[Dokar 'Yancin Bil'adama ta 1968|Dokar Gidaje Mai Kyau]], wadda ta haramta nuna wariya a gidaje bisa ga halaye masu kariya, gami da addini. Masu haɓaka gidaje sun ce ba za su sanya "hana gidaje a kan kowace ƙungiya ta mutane ba" amma za su gudanar da "bincike na musamman na masu son siya" don tabbatar da daidaito da manufofin al'umma na "tsaro da tsaro." <ref name=":1"/>
Wakilin aikin Yasir Qadhi ya jaddada cewa ba a yi nufin birnin EPIC ya zama wani yanki na al'umma ba, yana mai cewa: "Ba ma kafa wata ƙungiya ta addini ba. Ba ma kafa manyan shinge tsakanin sauran al'umma. Za mu mayar wa wannan jiha da wannan ƙasa gudummawa, kuma za mu nuna abin da ake nufi da zama unguwa ta Musulmi." <ref name=":1"/> Masu haɓaka sun gyara harshe a shafin yanar gizon su bayan tambayoyi daga kafofin watsa labarai, suna cire rubutun da ke nuna cewa tallace-tallace za a iyakance ga "mutanen da muka yi imanin za su ba da gudummawa ga tsarin al'ummarmu gaba ɗaya." <ref name=":3"/>
Mazauna yankin sun bayyana damuwarsu musamman game da tasirin kayayyakin more rayuwa da muhalli maimakon batutuwan addini ko al'adu na ci gaban. Manyan damuwar sun hada da karuwar zirga-zirgar ababen hawa a kan titunan karkara masu kunkuntar, tasirin muhalli ga muhallin yankin da namun daji, hayaniyar da ta shafi gini da katsewa, da kuma karin matsin lamba ga albarkatun gida da ayyuka. <ref name=":3"/> Duk da haka, Texas tana da suna na "ba da izini cikin sauƙi" da kuma rage damuwar muhalli cikin sauri ga yawancin ayyukan ci gaba, don haka ba a dauki wadannan damuwar a matsayin babban dalilin da ya sa gwamnati ta mayar da martani ga aikin ba.
A watan Afrilun 2025, Gwamna Abbott ya ƙaddamar da bincike da dama na jihohi kan EPIC, <ref>{{Cite web |last=Quillen, Alanna |date=March 31, 2025 |title=Texas Rangers open investigation into East Plano Islamic Center amid scrutiny |url=https://www.nbcdfw.com/news/local/texas-rangers-open-investigation-into-east-plano-islamic-center-amid-scrutiny/3804701/ |access-date=April 1, 2025 |website=NBCDFW.com |publisher=[[KXAS-TV]]}}</ref> na ɗan lokaci wanda ya dakatar da duk wani gini daga nan gaba. Mutane da yawa a cikin al'ummar Musulunci sun yi imanin cewa waɗannan binciken ba su da adalci, siyasa ce ta haifar da su kuma sun dogara ne akan mummunan ra'ayi game da Musulmai . <ref>{{Cite web |last=Rivera, Penelope; Love, Caroline |date=April 2, 2025 |title=EPIC City: What to know about the North Texas Muslim community Gov. Greg Abbott opposes |url=https://www.keranews.org/news/2025-04-02/epic-city-plano-muslim-community-investigations |access-date=April 2, 2025 |website=KERANews.org |publisher=[[KERA (FM)]]}}</ref>
Ma'aikatar Shari'a ta tarayya ta kuma shiga tsakani don duba aikin, bisa gayyatar 'yan siyasan Texas. Hukumar DOJ ta kawo karshen bincikenta bayan wata guda, tana mai cewa masu haɓaka sun yi alƙawarin bin dokokin gidaje na tarayya. <ref>{{Cite web |last=Goodman, J. David |date=June 29, 2025 |title=D.O.J. Ends Inquiry of Housing Development by Texas Muslims |url=https://www.nytimes.com/2025/06/25/us/politics/texas-muslim-development-justice-department.html |access-date=July 5, 2025 |website=nytimes.com |publisher=[[The New York Times]]}}</ref>
A ranar 5 ga Disamba, 2025, Babban Lauyan Jihar Texas Ken Paxton ya shigar da ƙara a kan EPIC City yana mai zarginsa da zamba a hannun masu hannun jari. <ref>{{Cite web |last=Serrano |first=Alejandro |date=2025-12-06 |title=Texas AG Ken Paxton sues EPIC to stop Muslim housing project |url=https://www.texastribune.org/2025/12/05/texas-ken-paxton-epic-city-lawsuit/ |access-date=2025-12-07 |website=The Texas Tribune |language=en-US}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
liyfg5bma0q1pesdrekhtv04cly3v7h
Bernice Dahn
0
143008
832875
803041
2026-05-09T07:33:30Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832875
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bernice T. Dahn''' likita ce a Liberia, shugabar lafiyar jama'a kuma mai kula da ilimi. Ta yi aiki a matsayin Mataimakiyar Ministar Lafiya da Babban Jami'in Lafiya na Liberia tsakanin shekarun 2007 da 2015 kuma an naɗa ta Ministar Lafiya a watan Yunin 2015, tana aiki har zuwa farkon shekarar 2018. Tun daga shekarar 2018 ta riƙe manyan muƙamai na shugabanci a Kwalejin Kimiyyar Lafiya ta Jami'ar Liberia, ciki har da Mataimakiyar Shugabar Kimiyyar Lafiya. Aikinta ya mayar da hankali kan sake gina tsarin lafiyar Liberia bayan rikicin basasa da annobar Ebola, faɗaɗa ayyukan kiwon lafiya na al'umma, da kuma karfafa ma'aikatan lafiya. <ref name="ULCHS">{{Cite web |title=Dr. Bernice T. Dahn – Vice President for Health Sciences |url=https://www.ulchs.edu.lr/dr-bernice-dahn |access-date=17 September 2025 |publisher=University of Liberia College of Health Sciences}}</ref> <ref name="UW">{{Cite web |title=Alumni Profile: Bernice Dahn (MPH '05) |url=https://globalhealth.uw.edu/our-impact/alumni/bernice-dahn |access-date=17 September 2025 |publisher=University of Washington}}</ref>
== Ilimi ==
Dahn ta sami digirin farko a fannin ilmin dabbobi da kuma digirin digirgir a fannin likitanci daga Jami'ar Liberia. Daga baya ta sami digirin digiri na biyu a fannin lafiyar jama'a a fannin ayyukan lafiya daga Jami'ar Washington a shekarar 2005. <ref name="ULCHS"/> <ref name="UW"/>
Ta kuma kammala takaddun horo kan lafiyar haihuwa, lafiyar ƙasa da ƙasa, da kuma kula da lafiya daga cibiyoyin yanki da na duniya. <ref name="ULCHS"/>
== Aiki ==
=== Matsayin farko ===
Kafin ta shiga Ma'aikatar Lafiya, Dahn ta yi aiki a fannin lafiyar iyali, lafiyar haihuwa, da kuma shirye-shiryen abinci mai gina jiki a Laberiya. Ta kuma yi aiki a matsayin mai ba da shawara kan lafiyar haihuwa tare da Asusun Yawan Jama'a na Majalisar Ɗinkin Duniya. <ref name="ULCHS"/>
=== Mataimakiyar Minista kuma Babbar Jami'in Lafiya ===
Tsakanin shekarun 2007 da 2015 Dahn ta yi aiki a matsayin Mataimakiyar Ministan Lafiya kuma Babbar Jami'in Lafiya. A wannan matsayin ta tsara shirye-shiryen kiwon lafiya na ƙasa, ta kula da manufofin rigakafin cututtuka da lafiyar uwa da yara, kuma ta yi aiki tare da abokan hulɗa na ƙasashen duniya don sake gina ayyuka bayan rikicin basasar Liberia. <ref name="UW"/>
=== Ministar Lafiya (2015–2018) ===
A watan Yunin 2015, Shugaba [[Ellen Johnson Sirleaf]] ta naɗa Dahn Ministar Lafiya.<ref>{{cite news|title=Liberia Gets New Health Minister|url=https://www.afro.who.int/news/liberia-gets-new-health-minister|publisher=World Health Organization Africa|date=10 June 2015|access-date=17 September 2025}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ta hau mulki a lokacin murmurewa daga annobar cutar Ebola ta 2014-2016. A matsayinta na minista, ta jagoranci gyare-gyare a fannin rigakafi da kula da kamuwa da cuta, dawo da ayyukan kiwon lafiya na yau da kullum, da kuma aiwatar da Manufar Ayyukan Lafiyar Al'umma ta Ƙasa a shekarar 2016, wacce ta kafa wani shiri na Mataimakin Lafiyar Al'umma.<ref>{{cite news|title=Community Health Assistants Program launched in Liberia|url=https://www.afro.who.int/news/community-health-assistants-program-launched-liberia|publisher=World Health Organization Africa|date=15 July 2016|access-date=17 September 2025}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Dahn ta kuma kula da ci gaban Tsarin Shirin Ma'aikatan Lafiya na farko a Laberiya, wanda aka tsara don faɗaɗa adadi da ƙarfin ma'aikatan lafiya. <ref name="Liberia's First Health Workforce Pr">{{Cite journal |last=Dahn |first=B |last2=Kerr |first2=L |date=8 October 2021 |title=Liberia's First Health Workforce Program Strategy: Reflections and Lessons Learned |journal=Annals of Global Health |volume=87 |issue=1 |pages=88 |doi=10.5334/aogh.3242 |pmc=8494222 |pmid=34631394 |doi-access=free}}</ref> Ta bar ma'aikatar a watan Janairun 2018 bayan ƙarshen gwamnatin Sirleaf.<ref>{{cite news|title=Liberia's New Health Minister Assumes Office|url=https://frontpageafricaonline.com/health/liberias-new-health-minister-assumes-office/|publisher=Front Page Africa|date=31 January 2018|access-date=17 September 2025}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
=== Jagorancin ilimi ===
Bayan ta bar gwamnati, Dahn ta shiga Kwalejin Kimiyyar Lafiya ta Jami'ar Liberia. Ta zama Mataimakiyar Shugabar Kimiyyar Lafiya, inda ta kula da gyare-gyare a shirye-shiryen ilimi, kafa sabbin makarantu ciki har da kiwon lafiya da ungozoma, da kuma ƙarfafa tsarin gudanar da bincike da tallafi. <ref name="ULCHS"/> Tana yawan yin jawabi a tarurrukan ƙasa da ƙasa kan cutar Ebola, haɓaka ma'aikata, da juriyar tsarin lafiya. <ref>{{Cite web |date=27 February 2024 |title=Ebola Ten Years On: Strengthening Global Health Systems and Bridging the Gap |url=https://ysph.yale.edu/news-article/ebola-ten-years-on-strengthening-global-health-systems-and-bridging-the-gap/ |access-date=17 September 2025 |publisher=Yale School of Public Health}}</ref>
== Wallafe-wallafe ==
* Dahn B, Kerr L, Nuthulaganti T, Massaquoi M, Subah M, Yaman A, Plyler CM, Cancedda C, Marshall RE, Marsh RH. "Dabarar Shirin Ma'aikatan Lafiya ta Farko ta Liberia: Tunani da Darussa da Aka Koya". ''Annals of Global Health''. 2021;87(1):88. doi:10.5334/aogh.3242. <ref name="Liberia's First Health Workforce Pr"/>
== Lambobin yabo da karramawa ==
Makarantar Kiwon Lafiyar Jama'a ta Jami'ar Washington ta bayyana Dahn a matsayin ɗalibar da ta fara karatu a jami'a wacce ke da tasiri a duniya. <ref name="UW"/> A shekarar 2016 an karrama ta a lokacin bikin bayar da kyaututtuka ga ma'aikata na duniya saboda rawar da ta taka wajen murmurewa daga cutar Laberiya. <ref>{{Cite web |date=26 May 2016 |title=Global Health Workforce Awards 2016 |url=https://www.flickr.com/photos/us-mission/26675520044/ |access-date=17 September 2025 |publisher=U.S. Mission Geneva (Flickr)}}</ref>
== Duba kuma ==
* Lafiya a Laberiya
* Annobar Cutar Ebola a Yammacin Afirka
* [[Jami'ar Laberiya]]
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
4vny9fz0t21ofmmyl0gdyfdzo4c3adx
Grace Chiumia
0
143188
833032
803630
2026-05-09T11:46:17Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1346677956|Grace Chiumia]]"
833032
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''Grace Chiumia''' 'yar siyasar [[Malawi|Malawian]] ce wacce ta yi aiki a matsayin Ministan Ilimi a cikin majalisar dokokin Malawi daga 24 ga Oktoba 2017 har zuwa 2019. Kafin wannan, ta kasance Ministan Harkokin Cikin Gida da Tsaro na Cikin Gida, a cikin majalisar ministocin Malawi, daga 6 ga Satumba 2016 har zuwa 24 ga Oktoba 2017. <ref name="2R">{{Cite web |last=Nkhoma |first=Mphatso |date=24 October 2017 |title=Malawi Cabinet Reshuffle: Mutharika Swaps Two Ministers, Chiumia And Chazama |url=https://www.nyasatimes.com/malawi-cabinet-reshufflemutharika-swaps-two-ministers-chiumia-chazama/ |access-date=25 October 2018}}</ref>
== Ayyuka ==
Chiuma ma'aikaciyar jinya ce kuma mai kula da zazzabin cizon sauro daga Mzuzu . <ref name="3R">{{Cite web |date=2015 |title=Grace Chiumia |url=http://www.womenofgracewidowsfund.org/whoweare.html |access-date=25 October 2018 |publisher=Women of Grace Widows Fund}}</ref> An zabe ta a Majalisar Dokoki ta Kasa don wakiltar gundumar Nkhata Bay West a Zaben Mayu 2009. <ref name="3R" /><ref name="4R">{{Cite web |last=Madden |first=Rebecca |date=5 January 2012 |title=Malawi Visitors Thanking Benefactors |url=http://www.mpcourier.com/article/20120105/DCO01/301059993 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116095911/http://www.mpcourier.com/article/20120105/DCO01/301059993 |archive-date=16 November 2018 |access-date=25 October 2018}}</ref> Mutanen mazabarta sun ba ta laƙabi "[[Barack Obama|Obama]]" a shekara ta 2008 a matsayin mace ta farko da ta gudu don wakiltar su.<ref name="5R">{{Cite web |last=Mhango |first=Alick |date=16 November 2016 |title=Minister 'Grace Obama Chiumia' rubbishes Malawians for changing her name to Trump |url=https://www.maravipost.com/minister-grace-obama-chiumia-rubbishes-malawians-changing-name-trump/ |access-date=24 October 2018}}</ref> Ta yi nasarar tsere da maza takwas.<ref name="6R">{{Cite web |date=17 September 2010 |title=Gender Evangelist |url=http://genderlinks.org.za/programme-web-menu/publications/roadmap-to-equality-issue-8-february-2010-2010-02-15/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007023445/https://genderlinks.org.za/programme-web-menu/publications/roadmap-to-equality-issue-8-february-2010-2010-02-15/ |archive-date=7 October 2024 |access-date=25 October 2018 |publisher=Roadmap to Equality |format=Issue 8, February 2010}}</ref>
A shekara ta 2010, Chiumia ta halarci horar da 'yan majalisa na kasashen waje a [[Pretoria]] don taimakawa' yan majalisa su kasance masu magana game da batutuwan da suka shafi aiwatar da manufofin [[Kanjamau|Cutar kanjamau]] da cutar kanjamawa.<ref name="6R">{{Cite web |date=17 September 2010 |title=Gender Evangelist |url=http://genderlinks.org.za/programme-web-menu/publications/roadmap-to-equality-issue-8-february-2010-2010-02-15/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007023445/https://genderlinks.org.za/programme-web-menu/publications/roadmap-to-equality-issue-8-february-2010-2010-02-15/ |archive-date=7 October 2024 |access-date=25 October 2018 |publisher=Roadmap to Equality |format=Issue 8, February 2010}}</ref>
An nada Chiumia a matsayin Ministan Wasanni da Al'adu a watan Agustan 2015, <ref name="7R">{{Cite web |last=Malawi News Agency |date=17 August 2015 |title=Malawi: New Cabinet Announced - Full List |url=http://www.manaonline.gov.mw/index.php/component/k2/item/3440-new-cabinet-announced-full-list |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116053447/http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:jD0JPb7shfkJ:www.manaonline.gov.mw/index.php/component/k2/item/3440-new-cabinet-announced-full-list&hl=en&gl=us&strip=1&vwsrc=0 |archive-date=16 November 2018 |access-date=25 October 2018 |publisher=[[Malawi News Agency]] |format=Archived from the Original}}</ref> An nada ta a matsayin Minista na Harkokin Cikin Gida da Tsaro na Cikin Gida a majalisar ministocin Shugaba Peter Mutharika a watan Satumbar 2016. <ref name="8R">{{Cite web |last=Banda |first=Sam |date=21 March 2016 |title=A Star that was Grace Chinga |url=http://www.times.mw/a-star-that-was-grace-chinga/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420094655/http://www.times.mw/a-star-that-was-grace-chinga/ |archive-date=20 April 2016 |access-date=25 October 2018}}</ref><ref name="9R">{{Cite web |last=Chiumia |first=Thom |date=6 September 2016 |title=Mutharika makes Cabinet reorganisation: Ndau now Malawi govt spokesman, cashgate ministers retained, new ministry created |url=https://www.nyasatimes.com/mutharika-makes-cabinet-reorganisation-ndau-now-malawi-govt-spokesman-cashgate-ministers-retained-new-ministry-created/ |access-date=25 October 2018}}</ref> Ita ce mafi ƙanƙanta a cikin majalisar ministocin Malawi.<ref name="10R">{{Cite web |last=Khamula |first=Owen |date=13 January 2017 |title=Minister Chiumia Under Fire for Directing Traffic in Lilongwe |url=https://www.nyasatimes.com/minister-chiumia-fire-directing-traffic-lilongwe/ |access-date=25 October 2018}}</ref> Har ila yau, ita ce mataimakiyar shugaban gwamnati da mataimakiyar sakatare janar na jam'iyyar Democratic Progressive Party mai mulki. <ref name="11R">{{Cite web |last=Wanga |first=Gwede |date=10 May 2017 |title=MP Kadzamira says Mutharika delivered State of the Manifesto Address 'Soma' not national |url=http://www.nyasatimes.com/mp-kadzamira-says-mutharika-delivered-state-manifesto-address-soma-not-national/ |access-date=19 May 2017}}</ref><ref name="10R" />
A watan Nuwamba 2016, Chiumia ta fuskanci zanga-zangar daga mazaunan Karonga game da sake rarraba sansanin 'yan gudun hijira na Dzaleka zuwa Katili . <ref name="12R">{{Cite web |last=Maravi Post Correspondent |date=15 November 2016 |title=Malawi home affairs minister Grace Chiumia 'reduced to tears' as battle for new refugee camp in Karonga rages on |url=https://www.maravipost.com/malawi-home-affairs-minister-grace-chiumia-reduced-tears-battle-new-refugee-camp-karonga-rages/ |access-date=25 October 2018}}</ref><ref name="13R">{{Cite web |last=Kumwenda |first=Tiwonge |date=16 November 2016 |title=Minister Chiumia Humiliated in Karonga - Threatens to Deal With Protestors On Relocation of Refugee Camp |url=https://www.nyasatimes.com/minister-chiumia-humiliated-karonga-threatens-deal-protestors-relocation-refugee-camp/ |access-date=25 October 2018}}</ref>
Chiumia ba ta tsaya takara a Zaben 2019 ba, amma an zabi mijinta a matsayin memba na Mazabar Mzimba Luwelezi . <ref>{{Cite journal |date=3 June 2022 |title=Office of the Director of Public Officers' Declarations |url=https://declarations.gov.mw/forms/Gazette.pdf |journal=The Malawi Government Gazette |volume=LIX |pages=717-718}}</ref>
== Rayuwa ta mutum ==
Chiumia ta mutu a shekara ta 2004. Bayan ta sadu da Reverend Fred Garry daga Ikilisiyar Presbyterian ta farko a [[New York (jiha)|Jihar New York]], ta taimaka wajen fara Asusun Mata na Grace Widows. Tana kuma da 'yar.<ref name="2R">{{Cite web |last=Nkhoma |first=Mphatso |date=24 October 2017 |title=Malawi Cabinet Reshuffle: Mutharika Swaps Two Ministers, Chiumia And Chazama |url=https://www.nyasatimes.com/malawi-cabinet-reshufflemutharika-swaps-two-ministers-chiumia-chazama/ |access-date=25 October 2018}}</ref> Ta auri Sam Chirwa a watan Yulin shekara ta 2011.<ref name="2R" /><ref name="3R">{{Cite web |date=2015 |title=Grace Chiumia |url=http://www.womenofgracewidowsfund.org/whoweare.html |access-date=25 October 2018 |publisher=Women of Grace Widows Fund}}</ref> Ya zuwa 2024, mijinta yana kula da ita a gida saboda rashin lafiya mai tsanani.<ref>{{Cite web |title=2024 Fall Newsletter |url=https://womenofgracewidows.org/news/fall-2024-newsletter |access-date=9 March 2026 |publisher=Women of Grace Widows}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 January 2026 |title=VON closes 2025 with visits to veteran Barrister Dr Vera chirwa and former minister Grace Obama chiumia. |url=https://khayalivenewsnetwork.com/2026/01/01/von-closes-2025-with-visits-to-veteran-barrister-dr-vera-chirwa-and-former-minister-grace-obama-chiumia/ |access-date=9 March 2026 |publisher=Kyaha Live News Network}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Haifaffun 1977]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
7ef74ruuxnjhr5behra4xsp72gqvmom
Azra Bašić
0
143339
832708
803975
2026-05-08T23:54:08Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832708
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Azra Bašić''' ( née Alešević ; an haife ta a ranar 22 ga Yuni 1959) tsohuwar mai gadin sansani ce ta Bosnia a lokacin Yaƙin Bosnia . A lokacin da take aiki a sansanin tsare mutane kusa da mafi yawan matsugunan Serbia na Čardak kusa da Derventa, Bašić ya yi wa fursunonin farar hula na Serbia duka, ya azabtar da su, sannan ya yi musu mummunan zalunci, sannan ya kashe wani fursuna ta hanyar daba masa wuka a wuya. Bašić ya zo Amurka a shekarar 1994, amma daga ƙarshe aka mayar da shi Bosnia da Herzegovina a shekarar 2011. A shekarar 2017, an same ta da laifin aikata laifukan da suka shafi fursunonin, aka kuma yanke mata hukuncin ɗaurin shekaru 14 a gidan yari.
== Bayanin martaba ==
An haifi Azra Alešević a ranar 22 ga Yuni, 1959 a [[Rijeka]], Croatia, Yugoslavia . A lokacin yaƙin, ta yi yaƙi da sojojin Bosnian Croat ( HVO ). Daga Afrilu 1992 zuwa Agusta 1992, ta yi aiki a matsayin mai gadi a sansanonin tsare mutane uku kusa da mafi yawan matsugunan Serbia na Čardak kusa da Derventa . <ref name="TRIAL">{{Cite web |date=23 April 2016 |title=Azra Basic |url=https://trialinternational.org/latest-post/azra-basic/ |publisher=TRIAL International }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Masu gabatar da ƙara na ƙasar Bosnia sun tuhume ta da azabtarwa da kuma kashe fursunonin farar hula na Serbia a sansanonin daga Afrilu zuwa Yuni 1992. <ref name="LHL" />
A cewar takardun kotu, ta auri Nedžad Bašić a ranar 1 ga Maris 1994, a Bosnia da Herzegovina . Ta yi amfani da sunayenta na farko da na farko da na ƙarshe, da kuma sunayen Azra Kovačević da Issabell Bašić. Ta zo [[Tarayyar Amurka|Amurka]] a matsayin 'yar gudun hijira a shekarar 1994, daga ƙarshe ta zauna a [[Kentucky]] kuma ta zama 'yar ƙasa . <ref name="DW">{{Cite web |date=27 December 2017 |title=Bosnian court jails Croat ex-soldier Azra Basic for 14 years |url=https://www.dw.com/en/bosnian-court-jails-croat-ex-soldier-azra-basic-for-14-years/a-41951243 |website=DW.com}}</ref> Ta ɗauki aikin yi wa tsofaffi marasa lafiya wanka a gidan kula da tsofaffi kuma ta yi aiki a wani kamfanin abinci [[Nestlé|na Nestlé]] a ƙaramin garin ƙauye na Mount Sterling, inda mazauna yankin suka san ta da "Issabella".
An tuhumi Bašić a shekarar 1993, amma [[Interpol]] ba ta same shi ba sai a shekarar 2004. Gwamnatin Bosnia ta gabatar da bukatar mika shi ga Amurka a hukumance a shekarar 2007. <ref name="NYT" /> Gwamnatin Amurka ta nemi ƙarin shaidu, waɗanda masu gabatar da ƙara suka bayar a watan Fabrairu da Afrilun 2010, kafin ta kama ta a shekarar 2011. An gurfanar da ita a gaban kuliya bisa laifin zamba a shige da fice kafin a mayar da ita Bosnia da Herzegovina don a yi mata shari'a a shekarar 2016. <ref>{{Cite web |date=22 November 2016 |title=Female Bosnian Croat Ex-Fighter Extradited from US |url=https://balkaninsight.com/2016/11/22/female-bosnian-croat-ex-fighter-extradited-from-us-11-22-2016/ |website=BalkanInsight |publisher=BIRN}}</ref>
== Laifuka ==
A cewar shaidu, a ranar 26 ga Afrilu, 1992, ƙungiyoyin Croat, tare da taimakon rundunonin sojojin Croatia, suka shiga ƙauyen Čardak suka yi garkuwa da mutane da dama na Serbs na gida. Duk da cewa yankin ya fi rinjayen Serb, Croat da Musulmi sun riga sun kafa rundunonin haɗin gwiwa kuma sun yi barazanar kashewa da korar mutanen Serbia. An kai da yawa zuwa wata tsohuwar Cibiyar Sojojin Ƙasa ta Yugoslavia (YNA). [1]
An azabtar da fursunonin da ke wurin da abin ya faru da kuma dukansu. Wani shaida ya shaida cewa Bašić ya kawo tutar Croatia mai zane mai zane kuma ya umarci fursunoni su sumbace ta sannan ya sa su ci kuɗin takardar dinari ta Yugoslavia . <ref>{{Cite web |date=17 February 2017 |title=Female Fighter 'Beat and Tortured' Bosnian Prisoners |url=https://balkaninsight.com/2017/02/17/female-fighter-beat-and-tortured-bosnian-prisoners-02-17-2017/ |website=Balkan Insight |publisher=BIRN}}</ref> Ta sassaka giciye da harafin 'S' a bayan fursunoni da goshinsu da wukake, ta sanya gishiri a kan raunukansu sannan ta tilasta musu lasar ta. Ta kuma buga fursunoni a al'aurarsu kuma ta yi barazanar yi musu kaciya. <ref name="Prusina">{{Cite web |last=Prusina |first=Jovana |date=30 November 2018 |title=Female War Criminals: Untold Story of the Balkan Conflicts |url=https://balkaninsight.com/2018/11/30/female-war-criminals-untold-story-of-the-1990s-conflicts-11-29-2018/ |website=Balkan Insight |publisher=BIRN}}</ref> Wani shaida ya ce Bašić ya tilasta masa shan fetur sannan ya kunna masa wuta da hannunsa. Wasu sun bayyana yadda aka sa su rarrafe rabi tsirara a kan gilashin da ya fashe da igiya a bakinsu da kuma wani soja na Croatia a bayansu. A wani lokaci, an yi wa wani fursuna duka sosai har ya suma. <ref name="Extradition">{{Cite web |date=27 July 2012 |title=In re Extradition of Azra Basic |url=https://casetext.com/case/in-re-extradition-of-azra-basic-1 |publisher=United States District Court Eastern District of Kentucky Central Division Lexington}}{{Dead link}}</ref> An gano cewa Bašić ya kashe wannan fursunan ta hanyar daba masa wuka a wuyansa sannan ya sa wasu su sha jininsa. <ref name="TRIAL"/> Bašić ta sami laƙabi da "Azra Wukake Biyu" domin koyaushe tana da wukake biyu a ɗaure a kan bel ɗinta da kuma takalmanta <ref name="NYT" /> da kuma "Azra Mai Zurfi" saboda muguntar laifukan. <ref name="Prusina" /> An san ta da "uwargidan rai da mutuwa".
A ranar 27 ga Disamba, 2017, wata kotun Bosnia ta yanke mata hukuncin daurin shekaru 14 a gidan yari saboda shiga cikin "kisan kai da cin zarafi mara tausayi, azabtar da babban ciwo da kuma keta mutuncin jiki da lafiya" na fararen hula da aka tsare. <ref name="DW"/> Ya haɗa da waɗanda aka tsare a ɗakin rundunar sojojin Yugoslavia da ke Derventa da kuma ƙauyen Polje da ke kusa daga Afrilu zuwa Mayu 1992. <ref name="Dizdarevic">{{Cite web |last=Dizdarevic |first=Emina |date=27 December 2017 |title=Female Bosnian Croat Fighter Jailed for War Crimes |url=https://balkaninsight.com/2017/12/27/female-bosnian-croat-fighter-jailed-for-war-crimes-12-27-2017/ |website=Balkan Insight |publisher=BIRN}}</ref> Wannan ita ce hukuncin da aka yanke wa wata mata da aka samu da laifukan yaƙi a lokacin Yaƙin Bosnia.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1959]]
sexy2zkp7xabze1110jfnr7nx5mhpw6
Betsy Gray
0
143989
832896
805650
2026-05-09T07:55:14Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832896
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Elizabeth Gray''' (kimanin 1778 ko 1780 - 1798), wata fitacciyar jaruma ce a tarihin Tawayen 1798 a Ireland . Waƙoƙi, waƙoƙi da tarihin shahara suna murnar kasancewarta a cikin sahun 'yan Irishmen United, da kuma mutuwarta, a ranar 12 ga Yuni 1798 a Yaƙin Ballynahinch . Bayanan zamani ba su iya tabbatar da labarin da aka bayar dalla-dalla ba, amma suna nuna rawar da mata suka taka wajen tallafawa tawayen, gami da mayaka a fagen daga. A cikin 1898, masu fafutukar mallakar tunawa da ita sun kawo cikas ga bikin tunawa da 'yan asalin Ireland na ƙarni kuma suka lalata alamar kabarinta.
== Tatsuniya game da jarumar 'yan tawaye ==
Tushen da aka fi ambato game da labarin jarumar 'yan tawaye shine littafin Wesley Guard Lyttle mai suna ''Betsy Gray ko Hearts of Down: a Tale of Ninety-Eight'' wanda ya fito a shekarar 1888 kuma aka sake buga shi a ƙarshe a shekarar 2008. Ya haɗa da "Ballad of Betsy Gray" wanda ke tunawa da "alfaharin Down " wanda, bayan bayyanarta a tsakiyar "rashin ƙarfi" a Ballynahinch, an yanke shi (tare da "mafarkin 'yanci") tare da "masoyinta, Willie Boal" da ɗan'uwanta ta hannun gwamnati "Yeos" ( Yeomanry ). Lyttle ya yi iƙirarin cewa "balad har yanzu sananne ne a cikin dubban gidaje", amma bai ba da wani bayani game da ballad ɗin da kansa ba dangane da mawakin ko daga wane tushe ya same shi.
Lyttle editan jarida ne na gida (The North Down Herald ) amma kuma marubuci ne: littafinsa mai suna Hearts of Down wanda Betsy, "mallakar kyawun ban mamaki ... mai wadata da kuma haɓaka ta hanyar zuciya mai dumi, da kuma ɗabi'a mai ƙarfi", ya shiga yaƙi cikin rigar siliki mai kore kuma yana nuna takobi, shine "littafinsa na uku". [1] Amma a cikin gabatarwarsa, Lyttle ya yi iƙirarin cewa ya sami bayanansa daga majiyoyi masu inganci ("an yi hira da waɗanda suka sha wahala a cikin tawayen '98 kuma an ziyarci wurare duk"). [2] Haka kuma gaskiyar ita ce ƙasusuwan labarinsa na "na gargajiya" [3] sun riga sun kasance a cikin bugawa. Jagorar M'Comb zuwa Belfast... da Gundumomin da ke kusa da shi da aka buga a 1861 sun zana zane-zanen McSimin na tawayen (1849) [4] da kuma a kan Sabon Tarihin Ireland da Shahararru (1857) don yin wani labari mai kama da juna. [5]
A cewar Lyttle, Betsy, 'yar Hans Gray, wani manomi a Presbyterian, ta shiga yaƙi "da wani ɗan'uwa kuma masoyinta, wanda ya ƙuduri aniyar raba makomarsu, ya hau kan doki, kuma yana ɗauke da tutar kore". Bayan nasarar da 'yan tawayen suka samu, sai rundunar sojojin Yeomanry ta Hillsborough ta mamaye su ukun. An kashe mutanen biyu suna roƙon 'yancinta, kuma Betsy, bayan an yanke mata hannun safar hannu da takobi, an harbe ta a kai. Daga baya an ga matar ɗaya daga cikin Yeoman, James Little, tana sanye da 'yan kunne da rigar yarinya mai launin kore. A cikin al'umma mai rarrabuwar kawuna, 'yan coci a Cocin Annahilt ɗinsu za su ƙi zama tare da Littles a cikin ɗakin su ɗaya. Yayin da masu biyayya suka sanya "Bessie" a matsayin "ballads marasa kyau", a cikin "ɗaya gida" an ga an rataye "taswira mara kyau wacce ke wakiltar wurin yaƙin tare da jarumarmu a kan doki kuma tana ɗauke da tutar kore".
Irin waɗannan jarumai, tare da labarai makamantan haka, sun bayyana a wasu gidajen wasan kwaikwayo na tawayen 1798 : Suzy Toole a Wicklow, Mary Doyle a Yaƙin New Ross, da Molly Weston (a kan farin doki kuma sanye da kayan kore) a Yaƙin Tara Hill .
== Majiyoyin zamani ==
Baya ga MacSkimin, M'Comb ta ambaci aƙalla wasu ambato guda biyu game da Betsy Gray daga waɗanda suka yi zamani da ita. Akwai tunawa da "fair Elizabeth Gray" na Charles Teeling, shugaban masu kare Katolika. <ref name=":0">Proudfoot L. (ed.) ''Down History and Society'' (Dublin 1997) chapter by Nancy Curtin at p.289. {{ISBN|0-906602-80-7}}</ref> M'Comb ta kuma sake buga wata waƙa da ke tunawa da asarar "matalauciyar budurwa" a kan "Erin's rusasshiyar fili" ta Miss Balfour da aka buga shekaru goma sha biyu kacal bayan yaƙin a 1810.
Richard Robert Madden, wani masanin tarihi na farko na United Irishmen, ya sami bayanin [[Mary Ann McCracken]] ta jarumar County Down a Ballynahinch tana hawa farar doki tana "ɗaure da sandar launuka". <ref name="Metscher">{{Cite journal |last=Priscilla |first=Metscher |date=1989 |title=Mary Ann McCracken : A Critical Ulsterwoman within the Context of her Times |url=https://www.persee.fr/doc/irlan_0183-973x_1989_num_14_2_2552 |journal=Études irlandaises |volume=14 |issue=2 |page=147 |access-date=7 November 2020}}</ref> McCracken, shi ma, ya sami rahoto daga ɗan'uwanta, Henry Joy McCracken, wanda ke gudu bayan ya jagoranci sojojin 'yan tawaye a Yaƙin Antrim, na karɓar "rabin guinea da ƙananan abubuwa" daga "G. Gray". An yi hasashen cewa wannan, wataƙila ɗan'uwan Betsy ne George. <ref name="Macartney">{{Cite journal |last=Macartney |first=Hugh |date=1998 |title=The Betsy Gray Legend Revisted |url=https://www.jstor.org/stable/27697174 |journal=North Irish Roots |volume=9 |issue=1 |pages=21–25 |jstor=27697174 |access-date=6 November 2020}}</ref>
Ba tare da gano Betsy ba, wasu majiyoyi na zamani, waɗanda suka fi kusa da abin da ya faru, sun ba da damar fahimtar labarinta. Bayan Yaƙin Ballynahinch, ''Jaridar Freeman'' ta ruwaito cewa an kashe mata biyu (wanda jaridar da ke goyon bayanta a wancan lokacin ta bayyana a matsayin karuwai) bayan sun ɗauki matsayin 'yan tawaye a fagen daga. <ref>{{Cite web |last=Richardson |first=Sally |title=Enlightened Feminism... 1798 |url=https://archive.irishdemocrat.co.uk/features/enlightened-feminism/ |access-date=6 November 2020 |publisher=Irish Democrat }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> A rubuce-rubuce a 1825, James Thomson (mahaifin Lord Kelvin ), ya tuna a matsayin ɗan shekara goma sha biyu yana raka mata 'yan iyalinsa da abinci ga 'yan tawayen kuma yana jin rahotannin cewa mata biyu ko uku "sun ci gaba da zama a fagen daga a lokacin yaƙin, suna miƙa wuya ga rabonsu na ayyukansu da haɗarinsu kuma suna yin ayyuka masu ƙarfin hali kamar mazan". <ref name="Mourne Observer">{{Cite web |title=Betsey Gray or Hearts of Down Other Stories and Pictures of '98. as collected by and published in The "Mourne Observer" |url=http://lisburn.com/books/betsey_gray/appendix-1.htm |access-date=6 November 2020 |website=Lisburn.com}}</ref>
Akwai kuma abubuwan tunawa da Hugh McCall da ya bayyana a cikin ''Lisburn Standard'' a shekarar 1895. Tun yana yaro, mahaifiyar kwamandan 'yan tawaye "Harry Munroe" ( Henry Munro ) ta gaya wa McCall cewa 'yarta "Peg," wata yarinya mai shekaru iri ɗaya da Bessie, ta hau kan filin yaƙi. An ɗora Peg Munro a kan doki mai launin toka kuma tana sanye da sarƙar toka. <ref>{{Cite web |last=Lisburn Standard, 1 June 1917 |title=Some Extracts from the Records of Old Lisburn, Edited by James Carson. Lisburn Standard 28 December 1895 |url=https://eddiesextracts.com/lsextracts/ls19170600.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010132849/https://eddiesextracts.com/lsextracts/ls19170600.html |archive-date=2021-10-10 |access-date=2021-10-10 |website=eddiesextracts.com}}</ref>
Wani ƙaramin littafi, "Out in '98", wanda aka buga a shekarun 1920, ya sake buga ƙaramin littafin Betsy Gray wanda aka danganta (mai yiwuwa a apocryphally) <ref>{{Cite web |title=Betsy Gray miniature, Mourne Observer, 5 July 1968, p. 9; originally published in an obscure publication in the 1920s and attributed apocryphally to the notorious informer Edward Newell. |url=http://historyhub.ie/guy-beiner-intra-community-remembering-forgetting-commemoration-ulster/5-mourne_observer-1968_07_05-p9-betsy_gray_miniature |access-date=9 November 2020 |website=HistoryHub |publisher=University College Dublin School of History & Archives}}</ref> ga "Newell of Downpatrick ". <ref name="Mourne Observer"/> Mai zane-zane Edward John Newell, bisa ga ''Life and Confessions of Newell, Informer'', ɗan ƙasar Ireland ne wanda ya ci amanar mambobi sama da ɗari biyu da masu tausayawa ga gwamnati. Duk da haka, babu wata alaƙa kai tsaye da ta yi kama da an haɗa ta tsakanin ƙaddarar Gray da cin amanar mai zane.
== Manazarta ==
2m11enjjis212q40ycmvsjirj9trdxn
Barbara W. Tuchman
0
144394
832741
806729
2026-05-09T03:52:15Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832741
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
[[Fayil:William_Shirer_(Left),_Barbara_Tuchman_(Center),_and_John_Eisenhower_at_the_Conference_on_Research_and_World_War_II_and_the_National_Archives,_June_14-15,_1971.jpg|thumb|Tuchman tare da William L. Shirer (hagu) da John Eisenhower (dama) a cikin 1971]]
'''Barbara Wertheim Tuchman''' / / ˈtʌkmən / ; Janairu 30, 1912 - Fabrairu 6, 1989) ƙwararriyar masaniyar tarihi ce, 'yar jarida kuma marubuciya 'yar Amurka. Ta lashe kyautar Pulitzer sau biyu, don ''The Guns of August'' (1962), tarihin da ya fi sayarwa na farkon watan farko na [[Yaƙin Duniya na I|Yaƙin Duniya na Ɗaya]], da kuma ''Stilwell and the American Experience in China'' (1971), tarihin rayuwar Janar Joseph Stilwell . <ref name="pulitzer">{{Cite web |last=Ernest Becker |title=The Pulitzer Prizes | General Nonfiction |url=http://www.pulitzer.org/bycat/General-Nonfiction |access-date=November 27, 2012 |publisher=Pulitzer.org |archive-date=December 27, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227043938/http://www.pulitzer.org/bycat/General-Nonfiction |url-status=dead }}</ref>
Tuchman ya mayar da hankali kan rubuta tarihin jama'a .
Tuchman memba ce a ƙungiyar Marubuta da Masu Zane-zane don Zaman Lafiya a Gabas ta Tsakiya, wata ƙungiya mai goyon bayan Isra'ila. A shekarar 1984, ta sanya hannu kan wata wasiƙa tana nuna rashin amincewa da sayar da makamai ga [[Saudi Arebiya|Saudiyya ga Jamus]] . <ref>{{Cite web |title=Jewish Groups, Writers and Artists Join in a Campaign Urging Germany to Reconsider Arms Sales to Sau |url=https://www.jta.org/archive/jewish-groups-writers-and-artists-join-in-a-campaign-urging-germany-to-reconsider-arms-sales-to-sau |access-date=2025-03-30 |website=Jewish Telegraphic Agency |language=en-US}}</ref>
== Shekarun farko ==
An haifi '''Barbara Wertheim''' a ranar 30 ga Janairu, 1912, 'yar ma'aikacin banki Maurice Wertheim da matarsa ta farko Alma Morgenthau. Mahaifinta mutum ne mai arziki da daraja, mai mujallar ''The Nation'', shugaban kwamitin Yahudawa na Amurka, fitaccen mai tattara zane-zane, kuma wanda ya kafa ƙungiyar wasan kwaikwayo . Mahaifiyarta 'yar Henry Morgenthau ce, jakadan Woodrow Wilson a [[Daular Usmaniyya|Daular Ottoman]] . <ref name="Pollack" />
Duk da cewa ba ta ambaci hakan a fili a cikin littafinta na 1962 ''mai suna The Guns of August'' ba, Tuchman ta kasance a wurin ɗaya daga cikin muhimman abubuwan da suka faru a cikin littafin: bin diddigin jirgin ruwan yaƙi na Jamus <nowiki><i id="mwRw">Goeben</i></nowiki> da jirgin ruwan <nowiki><i id="mwSA">Breslau</i></nowiki> mai sauƙi . A cikin labarinta na bin diddigin, ta rubuta, "A safiyar ranar [10 ga Agusta, 1914] ƙaramin jirgin ruwan fasinja na Italiya ya isa Constantinople wanda ya shaida matakin ''Gloucester'' akan {{'}} da ''Breslau'' . Daga cikin fasinjojin jirgin akwai ''<nowiki/>''' yarsa, surukinsa da jikoki uku na jakadan Amurka Mr. Henry Morgenthau." Jika ce ga Henry Morgenthau; tana nufin kanta. An tabbatar da wannan a cikin littafinta na baya-bayan nan ''Practicing History'', inda ta ba da labarin mahaifinta, Maurice Wertheim, yana tafiya daga Constantinople zuwa [[Jerusalem|Urushalima]] a ranar 29 ga Agusta, 1914, don isar da kuɗi ga al'ummar Yahudawa a can. Don haka, da ƙarfe biyu na dare, Tuchman ta kasance a wurin yayin da ake neman ''Goeben'' da ''Breslau'', wanda ta rubuta shekaru 48 bayan haka.
Tun tana ƙarama, littattafan Lucy Fitch Perkins da GA Henty, da kuma littattafan tarihi na Alexandre Dumas sun yi tasiri a Wertheim. Ta halarci Makarantar Walden da ke Manhattan's Upper West Side. Ta sami digirin farko na Fasaha daga Kwalejin Radcliffe a 1933, bayan ta yi nazarin tarihi da adabi. <ref name="Pollack" />
== Mai bincike kuma ɗan jarida ==
Bayan kammala karatunta, Wertheim ta yi aiki a matsayin mataimakiyar bincike mai sa kai a Cibiyar Hulɗa da Pacific da ke New York, inda ta shafe shekara guda a [[Tokyo]] a tsakanin 1934-35, ciki har da wata guda a China, sannan ta koma Amurka ta hanyar Jirgin Ƙasa na Trans-Siberian zuwa Moscow da kuma Paris. Ta kuma ba da gudummawa ga Jaridar ''The Nation'' a matsayin wakiliya har zuwa lokacin da mahaifinta ya sayar da littafin a shekarar 1937, tana tafiya zuwa [[Valencia]] da [[Madrid]] don ɗaukar rahoto game da Yaƙin Basasa na Spain .
A shekarar 1940, Wertheim ya auri Lester R. Tuchman (1904–1997), ƙwararren likitan ciki, mai bincike kan lafiya kuma farfesa a fannin likitanci a Makarantar Magunguna ta Mount Sinai da ke Manhattan. Sun haifi 'ya'ya mata uku, ciki har da Jessica Mathews, wacce ta zama shugabar Carnegie Endowment for International Peace .
A lokacin [[Yaƙin Duniya na II|Yaƙin Duniya na Biyu]], Tuchman ta yi aiki a Ofishin Bayar da Bayanai kan Yaƙi . Bayan yaƙin, Tuchman ta shafe shekaru goma masu zuwa tana aiki don renon 'ya'yanta yayin da take yin bincike na asali don abin da zai zama littafin 1956 mai ''suna Bible and Sword: England and Palestine from the Bronze Age to Balfour.'' <ref name="Pollack" />
== Masanin tarihi ==
Da buga littafin ''Bible and Sword'' a shekarar 1956, Tuchman ta sadaukar da kanta ga bincike da rubutu na tarihi, inda ta fitar da sabon littafi kusan duk bayan shekaru huɗu. Maimakon ta ji kamar ba ta da wani ci gaba a tarihi, Tuchman ta yi jayayya cewa 'yanci daga tsauraran matakai da tsammanin ilimi a zahiri yana 'yantar da mutane. Ta ce ƙa'idodin rubuce-rubucen ilimi za su "danne duk wani ƙarfin rubutu." <ref name="Pollack" />
Tuchman ta fi son tsarin rubutu na rubutu wajen rubuta tarihi, tana ba da labarai masu bayani masu kyau maimakon mai da hankali kan gano da wallafa sabbin majiyoyin tarihi. A cikin kalaman wani mai rubuta tarihin rayuwa, Tuchman "ba masanin tarihin tarihi ba ne; ita masanin tarihin rayuwa ce wadda ta sanya abubuwan da suka gabata su zama abin sha'awa ga miliyoyin masu karatu".
A shekarar 1971, Tuchman ya sami kyautar Adabi ta St. Louis daga ƙungiyar masu kula da ɗakin karatu ta Jami'ar Saint Louis . <ref>{{Cite web |title=Website of St. Louis Literary Award |url=http://www.slu.edu/libraries/associates/award.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160823003924/http://www.slu.edu/libraries/associates/award.html |archive-date=August 23, 2016 |access-date=July 25, 2016}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Saint Louis University Library Associates |title=Recipients of the Saint Louis Literary Award |url=http://lib.slu.edu/about/associates/literary-award |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731082313/http://lib.slu.edu/about/associates/literary-award |archive-date=July 31, 2016 |access-date=July 25, 2016}}</ref>
A shekarar 1978, an zaɓe Tuchman a matsayin memba na Kwalejin Fasaha da Kimiyya ta Amurka . [1] Ta zama mace ta farko da ta zama shugabar Kwalejin Fasaha da Wasiku ta Amurka a shekarar 1979. [2] Ta lashe kyautar littattafai ta ƙasa ta Amurka a Tarihi [3] a bugun farko na A Distant Mirror a shekarar 1980. [4] Haka kuma a shekarar 1980, Tuchman ta ba da Lakca ta Jefferson ta Ƙasa don Jin Daɗin Bil Adama (NEH), babbar girmamawa ga gwamnatin tarayya ta Amurka kan nasara a fannin ilimin ɗan adam . Lakca ta Tuchman an yi mata taken "Muhimman Lokacin da Mutum Ya Fi Kyau". [5]
Tuchman amintaccen Kwalejin Radcliffe ne kuma malami a [[Jami'ar Harvard]], Jami'ar California, da Kwalejin Yaƙin Sojan Ruwa . Duk da cewa ba ta taɓa samun digirin digiri na biyu a tarihi ba, Tuchman ta sami digirin girmamawa da dama daga manyan jami'o'in Amurka, ciki har da Jami'ar Yale, Jami'ar Harvard, Jami'ar New York, Jami'ar Columbia, Jami'ar Boston, da Kwalejin Smith, da sauransu.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Mutuwan 1989]]
[[Rukuni:Haifaffun 1912]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
4bqqh0f1oh5k77kuwzot4x46lry6zfa
Anne Mills
0
144552
832537
807128
2026-05-08T16:15:20Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832537
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Dame Anne Jane Mills''' (an haife ta a ranar 26 ga watan Janairun shekara ta 1951) wata hukuma ce ta Burtaniya kan tattalin arzikin kiwon lafiya. Ita ce Farfesa Emeritus na Tattalin Arziki da Manufofin Lafiya a Makarantar Kiwon Lafiya da Magungunan Tropical ta London . <ref name="LSHTM">{{Cite web |title=Professor Anne Mills |url=http://www.lshtm.ac.uk/aboutus/people/mills.anne |format=London School of Hygiene and Tropical Medicine}}</ref>
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Mills a ranar 26 ga watan Janairun shekara ta 1951. Ta yi karatu a makarantar firamare ta Aston Clinton, makarantar sakandare ta Aylesbury, makarantar sakandaren mata, da kuma makarantar sakandarin Oxford, makarantar sakataren mata. Ta yi karatun tarihi da tattalin arziki a Kwalejin St Hilda, Oxford, kuma ta kammala karatu daga [[Jami'ar Oxford]] tare da digiri na farko na Arts (BA) a 1973; kamar yadda al'ada ta ce, daga baya aka inganta BA zuwa digiri na Master of Arts (MA (Oxon)).<ref name="Who's Who 2016" /> Ta kammala digiri na biyu a Nazarin Kula da Lafiya a Jami'ar Leeds a shekarar 1976. Ta gudanar da bincike na digiri na biyu a fannin tattalin arzikin lafiya a Jami'ar London, kuma ta kammala digiri na Doctor of Philosophy (PhD) a shekarar 1990.<ref name="Who's Who 2013" />
== Bincike ==
Babban yanki na bincike na Mills yana kan hanyoyin samar da ingantaccen kulawa ta kiwon lafiya a cikin ƙasashe masu karamin karfi da matsakaici. Ayyukanta sun fara ne a cikin shekarun 1980 a Nepal kan tasirin tsada na tsoma baki don zazzabin cizon sauro.<ref name="LSHTM"/>
Ta kasance memba na Shirin Kula da Cututtuka . Mills ya kasance Mataimakin Darakta sannan kuma Mataimakin Daraktan da kuma Provost na London School of Hygiene and Tropical Medicine daga 2011 zuwa 2023. Ta zama Mataimakiyar Kasashen Waje ta Cibiyar Kiwon Lafiya a shekara ta 2006, Shugabar Kungiyar Tattalin Arziki ta Duniya a shekara ta 2012 kuma ta shiga Hukumar Kula da Lafiya ta Duniya a wannan shekarar.[1]
== Daraja ==
A shekara ta 2009, an ba Mills lambar yabo ta Yarima Mahidol don Magunguna don nuna godiya ga gudummawar da ta bayar ga ci gaban tattalin arzikin kiwon lafiya da binciken tsarin kiwon lafiya a Afirka da Asiya. An zabe ta zuwa Fellowship na Kwalejin Kimiyya ta Kiwon Lafiya a shekara ta 2009. <ref name="Who's Who 2013" />
A cikin girmamawar Sabuwar Shekara ta 2007, an nada Mills a matsayin [[Order of the British Empire|Kwamandan Order of the British Empire]] (CBE) "don hidimomi ga Magunguna". A cikin 2015 New Year Honours, an nada ta Dame Commander of the Order of St Michael and St George (DCMG) "don hidimomi ga lafiyar kasa da kasa". <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/391415/Diplomatic_and_Overseas_NY15_Honours_List.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141231045943/https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/391415/Diplomatic_and_Overseas_NY15_Honours_List.pdf |archive-date=31 December 2014 |access-date=31 December 2015}}</ref>
An zabi Mills a matsayin Fellow na Kwalejin Kimiyya ta Kiwon Lafiya (FMedSci) a shekara ta 2009.<ref name="bio - MedSci">{{Cite web |title=Professor Dame Anne Mills DCMG CBE FRS FMedSci |url=http://www.acmedsci.ac.uk/fellows/fellows-directory/ordinary-fellows/professor-anne-mills/ |access-date=26 January 2016 |website=Fellows Directory |publisher=Academy of Medical Sciences }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> An zabe ta Fellow na Royal Society (FRS) a shekarar 2013. <ref name="bio - Royal Society">{{Cite web |title=Anne Mills |url=https://royalsociety.org/people/anne-mills-11959/ |access-date=26 January 2016 |website=The Royal Society}}</ref>
== Rayuwa ta mutum ==
== Littattafan da aka zaɓa ==
=== Littattafai ===
*
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1951]]
mr7hzid2stacm15i7jf69yr2hrw2xjx
Angela Vincent
0
144841
832511
807904
2026-05-08T14:40:36Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832511
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Angela Vincent''' (an haife ta a shekara ta 1942)masaniyar kimiyyar kwakwalwa ce ta Burtaniya wacce ta kasance farfesa a [[Jami'ar Oxford]] kuma Fellow na Kwalejin Somerville, Oxford.<ref>{{Cite web |title=Angela Vincent – Neuroscience (archived copy) |url=http://www.neuroscience.ox.ac.uk/directory/angela-vincent |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110107002838/http://www.neuroscience.ox.ac.uk/directory/angela-vincent |archive-date=2011-01-07 |access-date=16 May 2023 |website=www.neuroscience.ox.ac.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Angela Vincent Clinical and Experimental Neuroimmunology (archived copy) |url=http://www.imm.ox.ac.uk/pages/research/neurosciences/vincent.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080502162057/http://www.imm.ox.ac.uk/pages/research/neurosciences/vincent.htm |archive-date=2008-05-02 |access-date=16 May 2023 |website=www.imm.ox.ac.uk}}</ref>
== Ayyuka da bincike ==
An haifi Angela Vincent a shekarar 1942, ta uku ta Carmen da Joseph Molony (daga baya KCVO). Bayan St Mary's Convent, Ascot, ta yi karatun magani a Kwalejin King's London da Westminster Hospital School of Medicine (yanzu an haɗa ta da Makarantar Kwalejin Imperial College of Medicine). Bayan shekara guda a matsayin ƙaramin likita a asibitocin St Steven da St Charles a London (1966-1967), ta sami MSc a cikin ilmin sunadarai daga Kwalejin Jami'ar London. A shekara ta 1967 ta auri Philip Morse Vincent kuma suna da 'ya'ya hudu.
Bayan MSc, ta shafe shekaru uku masu takaici tana ƙoƙarin raba sinaptosomes na kwakwalwar bera, har sai Ricardo Miledi FRS ya ɗauke ta a sashen biophysics don aiki a kan masu karɓar acetylcholine. A cikin shekaru biyar da ta yi tare da Miledi, bayanan likitancinta ya taimaka wajen kafa hadin gwiwa kan myasthenia gravis tare da John Newsom-Davis (daga baya FRS); tare a Royal Free Hospital, London, sun kirkiro ƙungiyar neuroimmunology wacce daga baya ta koma tare da Newsom-David zuwa Oxford lokacin da aka nada shi farfesa na bincike na neurology. Bayan ya yi ritaya a shekarar 1998, Vincent ya jagoranci kungiyar har zuwa 2016. A wannan lokacin ta kasance shugabar sashen ilimin jijiyoyin asibiti (2005-2008) a Jami'ar Oxford, shugabar International Society of Neuroimmunology (2001-2004), kuma mataimakiyar edita ta ''Brain'' (2004-2013). <ref>{{Cite web |title=Angela Vincent |url=https://www.imm.ox.ac.uk/people/angela-vincent |access-date=16 May 2023 |website=www.imm.ox.ac.uk }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kungiyar bincikenta ta fara ne a Cibiyar Weatherall ta Molecular Medicine a asibitin John Radcliffe, tana aiki a kan fannoni daban-daban na ilimin halittu wanda ya kunshi ilmin [[Biology|halitta]], ilmin halitta na Kwayoyin halitta, ilkin rigakafi na sel da ilmin jijiyoyin intracellular. Binciken kungiyar ya mayar da hankali kan cututtukan rigakafi da [[Ciwon Kwayoyin Halitta|Cututtukan kwayar halitta]] na mahaɗin neuromuscular, jijiyoyin da ke kusa da kuma kwanan nan filin da ke da ban sha'awa na cututtukani na tsakiya. Manyan cututtukan rigakafin da aka yi nazari sune myasthenia gravis, cutar Lambert-Eaton myasthenic, limbic encephalitis, wasu nau'ikan autoimmune encephalitis da kuma neuromyotonia.
Ta ba da gudummawa a kan matsayin rigakafin da aka tsara akan masu karɓar acetylcholine da takamaiman kinase na tsoka (MuSK) a cikin myasthenia gravis, da masu karɓar glycine ko sunadarai masu alaƙa da tashar potassium LGI1, CASPR2 da Contactin-2 a cikin cututtukan CNS.
Ta nuna cewa canja wurin antibodies a fadin placenta daga [[mace]] mai [[ciki]] zuwa tayin a cikin mahaifa na iya haifar da cututtukan neuromuscular da neurodevelopmental na dogon lokaci.
Tun daga shekara ta 2016 ta kasance Farfesa mai daraja a Jami'ar Oxford, Fellow mai daraja na Kwalejin Somerville, kuma tana da alƙawari na girmamawa a UCL; ta ci gaba da aiki a kan cututtukan jijiyoyi da kuma ba da shawara ga matasa masu bincike. Ayyukanta a Oxford kan rikicewar kwakwalwa sun ci gaba a karkashin Mataimakin Farfesa Sarosh Irani da Dokta Patrick Waters .
Ita mai goyon baya ne mai karfi na Freedom from Torture (tsohon The Medical Foundation for Treatment of Torture Victims) kuma Patron na British Pugwash (wanda ke tattara masana kimiyya da wasu da ke da damuwa da al'amuran kasa da kasa da kuma kawar da makamai).
=== Kyaututtuka da girmamawa ===
A shekara ta 2009, ta gabatar da jawabin Leslie Oliver a Asibitin Sarauniya.[1] A shekara ta 2009, ta sami lambar yabo ta Association of British Neurologists kuma a cikin 2017, lambar yabo ta World Federation of Neurology Scientific Contributions to Neurology. A shekara ta 2015, an ba ta lambar yabo ta British Neuroscience Association Award for Outstanding Contribution to Neuroscience . [2] A Cologne 2018, an ba ta lambar yabo tare da J Posner da J Dalmau, Kyautar Kasa da Kasa don Fassarar Neuroscience na Gidauniyar Gertrud Reemtsma (tsohon Kyautar Klaus Joachim Zülch), kuma a Washington a cikin 2019, Kyautar Binciken Kimiyya ta Asibiti ta Amurka (tare da J Dalma). [3] Ta sami lambar yabo ta Inaugural Distinguished Alumni, Kwalejin Imperial, London, 2020 da kuma lambar yabo ta Life-time na Jamusanci Neurological Society (DGN) a cikin 2021. A shekara ta 2002, an zabe ta Fellow na Kwalejin Kimiyya ta Kiwon Lafiya (FMedSci) kuma a shekara ta 2011, Fellow na Royal Society (FRS). [4][5]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1942]]
ahue4b4fn8reyxol950sjb0nr9vz7po
Bernardine Evaristo
0
144925
832866
825762
2026-05-09T07:29:17Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832866
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Bernardine Anne Mobolaji Evaristo (an haife ta ne a ranar 28 ga Mayu shekara ta 1959) marubuciya ce ta ƙasar Ingilishi kuma Farfesa a fannin rubuce-rubuce a Jami'ar Brunel ta ƙasar London wato Birtaniya. Littafinta Girl, Woman, Other tare ya lashe Kyautar Booker a shekarar 2019 tare da Margaret Atwood's The Testaments, wanda ya sa ta zama mace baƙar fata ta farko da ta lashe Booker. [lower-alpha 1] Littafin ya lashe wasu kyaututtuka da yawa ciki har da kyaututtaka biyu na Littafin Burtaniya (aka "Nibbies"). A cikin 2025, an zaɓi Evaristo daga cikin duk waɗanda suka lashe kyautar mata ta baya don Fiction da waɗanda aka zaba a matsayin mai karɓar Kyautar Mata ta Kyauta, girmamawa ta wallafe-wallafen sau ɗaya don bikin cika shekaru 30 na Kyautar Mata don Fiction.[1][2][3] Ita Farfesa ce ta Rubuce-rubuce a Jami'ar Brunel ta London (BUL) kuma ta yi aiki na shekaru hudu a matsayin Shugabar Royal Society of Literature, mace ta biyu kuma baƙar fata ta farko da ta rike mukamin tun lokacin da aka kafa ta a 1820.
Evaristo mai ba da shawara ne na dogon lokaci don haɗa marubuta da masu zane-zane. Ta kafa kamfanin ci gaban marubucin Spread the Word tare da Ruth Borthwick [1] (1995-yanzu) da kamfanin wasan kwaikwayo na mata baƙar fata na farko na Burtaniya (1982-1988), gidan wasan kwaikwayo na Black Women . [2] Evaristo ya shirya babban taron gidan wasan kwaikwayo na farko na baƙar fata na Burtaniya, Tarihin Makomar, don Black Theatre Forum (1995), a Royal Festival Hall, da kuma babban taron farko na Burtaniya game da rubutun baƙar fata, Tracing Paper (1997), a Gidan Tarihi na London.[3] Evaristo ta kafa lambar yabo ta Brunel International African Poetry Prize, 2012-2022, wanda a cikin 2023 ya zama lambar yabo ta Evaristo African Poetary tare da Asusun Littafin Waƙoƙin Afirka, kuma ta fara shirin Jagoran Ayyuka na Cikakken don mawaƙa masu launi, 2007-2017. [4][5] A cikin 2024, ta kafa RSL Scriptorium Awards, tana ba da marubutan Burtaniya masu gwagwarmaya "wurin rubutu" a bakin tekun Kent har zuwa wata ɗaya kowannensu, tare da haɗin gwiwar Royal Society of Literature (RSL). [6] A cikin 2025, ta kafa RSL Pioneer Prize, wanda za a ba da kyautar ga wata marubuciya mace daban-daban mai shekaru sama da 60 a kowace shekara na tsawon shekaru goma, wanda ya lashe gasar shine Maureen Duffy. [7][8] Kyautar Pioneer ta samo asali ne daga gudummawar Evaristo na £ 100,000 da kanta ta lashe daga Kyautar Mata ta Kyauta. [9]
Evaristo ta sami girmamawa sama da 90, kyaututtuka, zumunci, gabatarwa da sauran alamun sanarwa, kuma littattafanta sun kasance Littafin Shekara sama da sau 60. Ita ce mai girmamawa na rayuwa na [[University of Oxford|Oxford]]" id="mwVg" rel="mw:WikiLink" title="St Anne's College, Oxford">Kwalejin St Anne, Oxford, kuma memba mai girmamawa ta duniya ta Kwalejin Fasaha da Kimiyya ta Amurka. A cikin 2021, ta gaji Richard Eyre a matsayin Shugaba na Kwalejin Rose Bruford, ta kammala aikinta na shekaru hudu a cikin 2024 kuma dan wasan kwaikwayo Ray Fearon ya gaje ta. Evaristo ta kasance mataimakiyar shugaban majalisar RSL kuma a shekarar 2020 ta zama mataimakiyar shugabar, kafin a sanar da ita a matsayin shugabar RSL a shekarar 2021.<ref name="RSL President">{{Cite web |date=30 November 2021 |title=Bernardine Evaristo Announced as New President of the RSL |url=https://rsliterature.org/bernardine-evaristo-announced-as-new-president-of-the-rsl/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426023152/https://rsliterature.org/bernardine-evaristo-announced-as-new-president-of-the-rsl/ |archive-date=26 April 2024 |access-date=6 December 2025 |website=The Royal Society of Literature}}</ref> A ƙarshen wa'adin Evaristo na shekaru huɗu, an kira Elif Shafak a watan Disamba na shekara ta 2025 a matsayin sabon shugaban RSL.
An nada Evaristo a matsayin [[Order of the British Empire|memba na Order of the British Empire]] (MBE) a cikin girmamawar ranar haihuwar Sarauniya ta 2009, kuma Jami'in Order of the Birtaniya Empire (OBE) a matsayin girmamawar ranar haihuwa ta Sarauniya ta 2020, duka lambobin yabo don hidimomi ga adabi.
== Rayuwa ta farko da aiki ==
An haifi Evaristo a shekara ta 1959 a Eltham, kudu maso gabashin [[Landan]], kuma an yi masa baftisma Bernardine Anne Mobolaji Evaristo. An haife ta ne a Woolwich, ta huɗu cikin yara takwas da aka haifa wa mahaifiyar Ingila, Jacqueline M. Brinkworth, da kuma mahaifin Najeriya, Julius Taiwo Bayomi Evaristo (1927-2001), wanda aka fi sani da Danny.<ref name="Official website">{{Cite web |title=Biography |url=https://bevaristo.com/biography/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230227023951/https://bevaristo.com/biography/ |archive-date=27 February 2023 |access-date=21 October 2021 |website=Bernandine Evaristo Official Website}}</ref> Brinkworth malamin makaranta ne na al'adun Ingilishi, Irish da Jamusanci.<ref name="Brinkworth" /> An haifi Danny Evaristo a [[Birtaniya Kamaru|Kamaru ta Burtaniya]] kuma ya girma [[Ɗan Nijeriya|Na Najeriya]]; ya yi ƙaura zuwa Burtaniya a 1949 kuma ya zama mai walda kuma ɗan majalisa na farko a cikin Borough of Greenwich, na Jam'iyyar Labour.<ref name="Official website" /> Kakan mahaifinta, Gregorio Bankole Evaristo (ya mutu a shekara ta 1927), [[Yarbawa|Yoruba]] [[Yan Brazil a Najeriya|Aguda]] ne wanda ya tashi daga [[Brazil]] zuwa Najeriya. Ya kasance jami'in kwastam. Kakar mahaifinta, Zenobia Evaristo, née Sowemima (d. 1967), ta fito ne daga [[Abeokuta]] a Najeriya. <ref>{{Cite web |last=Fadumiye |first=AdeOla |title=Social: Bernadine Evaristo... on the crossroads of culture |url=http://www.genevieveng.com/bernadine-evaristo-on-the-crossroads-of-culture/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911003701/http://www.genevieveng.com/bernadine-evaristo-on-the-crossroads-of-culture/ |archive-date=11 September 2014 |access-date=9 September 2014 |website=Genevieve}}</ref>
Evaristo ta yi karatu a makarantar Eltham Hill Grammar School for Girls daga 1970 zuwa 1977, <ref>{{Cite web |title=Alumni Author Bernadine Evaristo Holds Q&A at Eltham Hill |url=https://www.elthamhill.com/132/case-studies/case-study/2/alumni-author-bernadine-evaristo-holds-qa-at-eltham-hill |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004114945/https://www.elthamhill.com/132/case-studies/case-study/2/alumni-author-bernadine-evaristo-holds-qa-at-eltham-hill |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |publisher=Eltham Hill School}}</ref> kuma a 1972 ta shiga gidan wasan kwaikwayo na Greenwich Young People (yanzu Tramshed, a Woolwich), game da abin da ta ce: "Ina da shekaru goma sha biyu kuma hakan shine yin yarinta kuma ya haifar da aikin rayuwa da aka yi a cikin zane-zane. <ref>{{Cite web |title=Meet the Team |url=https://tramshed.org/about-us/meet-the-team |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004114942/https://tramshed.org/about-us/meet-the-team |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |website=Tramshed}}</ref> Ta ci gaba da halartar Kwalejin Rose Bruford na Magana da Wasan kwaikwayo, ta kammala a 1982.<ref>{{Cite web |title=Bernardine Evaristo (OBE) |url=https://www.bruford.ac.uk/graduate/graduate-profiles/bernardine-evaristo-obe/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004114941/https://www.bruford.ac.uk/graduate/graduate-profiles/bernardine-evaristo-obe/ |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |publisher=Rose Bruford College}}</ref>
A cikin shekarun 1980s, tare da Paulette Randall da Patricia Hilaire, ta kafa gidan wasan kwaikwayo na Black Women, kamfanin wasan kwaikwayo na farko a Burtaniya na irin wannan. A cikin shekarun 1990s, ta shirya taron farko na baƙar fata na Burtaniya, wanda aka gudanar a Gidan Tarihi na London, da kuma taron farko na gidan wasan kwaikwayo na Burtaniya na baƙarƙashiya, wanda aka gudana a Royal Festival Hall. A shekara ta 1995 ta kafa kuma ta ba da umarnin Spread the Word, hukumar ci gaban marubuta ta London.
Evaristo ta ci gaba da karatu a Kwalejin Goldsmiths, Jami'ar London, inda ta sami digirin digirin digirinta a rubuce-rubuce a shekarar 2013.<ref>{{Cite web |title=Bernardine Evaristo |url=https://www.gold.ac.uk/our-people/profile-hub/english-and-creative-writing/pg/other/bernardine-evaristo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004114947/https://www.gold.ac.uk/our-people/profile-hub/english-and-creative-writing/pg/other/bernardine-evaristo/ |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |website=gold.ac.uk |publisher=Goldsmiths University of London}}</ref> A cikin 2019, an nada ta Woolwich Laureate ta Greenwich da Docklands International Festival, ta sake haɗawa da rubutu game da garin da ta bar lokacin da take da shekaru 18.<ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=7 September 2019 |title=Bernardine Evaristo on Woolwich: 'We weren't allowed to play outside' |url=https://www.theguardian.com/books/2019/sep/07/bernardine-evaristo-made-in-woolwich |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191014213821/https://www.theguardian.com/books/2019/sep/07/bernardine-evaristo-made-in-woolwich |archive-date=14 October 2019 |access-date=16 October 2019}}</ref> A cikin 2022, an ba ta kyautar "Freedom of the Borough of the Royal Borough of Greenwich". <ref>{{Cite web |last=Greenwich |first=Royal Borough of |title=Freedom of the Borough |url=https://www.royalgreenwich.gov.uk/info/200164/about_the_royal_borough/320/freedom_of_the_borough |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211025160505/https://www.royalgreenwich.gov.uk/info/200164/about_the_royal_borough/320/freedom_of_the_borough |archive-date=25 October 2021 |access-date=2023-06-21 |website=www.royalgreenwich.gov.uk |language=en}}</ref>
== Rubuce-rubuce ==
[[Fayil:Bernardine_Evaristo_Speaking_at_event.jpg|alt=Bernardine Evaristo seated in a chair speaking at an event|thumb|Evaristo yana magana a wani taron.]]
Littafin farko na Evaristo da za a buga shi ne tarin waƙoƙi na 1994 da ake kira Island of Abraham (Leeds: Peepal Tree Press). Ta ci gaba da zama marubuciyar littattafai guda biyu da ba na almara ba, da littattafai takwas na almara da almara waɗanda ke bincika fannoni na Afirka. Tana gwaji tare da tsari da hangen nesa, sau da yawa tana haɗuwa da baya tare da yanzu, fiction tare da shayari, gaskiyar tare da hasashe, da kuma gaskiyar tare da wasu gaskiyar (kamar yadda a cikin littafinta na 2008 Blonde Roots). <ref name="Brunel" /> Littafin litattafansa mai suna The Emperor's Babe (Penguin, 2001) game da yarinya baƙar fata ce, iyayenta daga Nubia ne, suna zuwa shekaru a Roman London kusan shekaru 2,000 da suka gabata. Ya lashe lambar yabo ta Arts Council Writers' Award 2000, lambar yabo ta NESTA Fellowship a shekara ta 2003, kuma The Times ta ci gaba da zabarsa a matsayin daya daga cikin 100 Mafi Kyawun Littattafai na Shekaru goma a shekara ta 2010, kuma an daidaita shi cikin wasan BBC Radio 4 a shekara ta 2013. Littafin Evaristo na huɗu, Soul Tourists (Penguin, 2005), littafi ne na gwaji game da ma'aurata da ba su dace ba suna tuki a Turai zuwa Gabas ta Tsakiya, wanda ke nuna fatalwowi na ainihin adadi na launi daga tarihin Turai.
Littafinta Blonde Roots (Penguin, 2008) wani satire ne wanda ya canza tarihin [[Kasuwancin bayi na Atlantika|Cinikin bayi na Atlantic]] kuma ya maye gurbinsa da sararin samaniya inda 'yan Afirka suka bautar da Turawa. Blonde Roots ta lashe lambar yabo ta Orange Youth Panel da Big Red Read Award, kuma an zabi ta don lambar yabo ta wallafe-wallafen Dublin ta Duniya, lambar yabo ta orange da lambar yabo ta Arthur C. Clarke. <ref name="Diaspora">{{Cite web |date=2016-04-27 |title=Bernardine Evaristo |url=http://www.bbawriting.com/bernardine-evaristo/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427023247/http://www.bbawriting.com/bernardine-evaristo/ |archive-date=2016-04-27 |access-date=2024-04-26 |website=Diaspora Writers UK}}</ref>
Evaristo's other books include the verse novel ''Lara'' (Bloodaxe Books, 2009, with an earlier version published in 1997), which fictionalised the multiple cultural strands of her family history going back over 150 years as well as her London childhood in a mixed-race family. ''Lara'' won the EMMA Best Novel Award in 1998. Evaristo's novella ''Hello Mum'' (Penguin, 2010) was chosen as "The Big Read" for the County of Suffolk and was adapted into a BBC Radio 4 play in 2012.
Littafinta Mr Loverman (Penguin UK, 2013/Akashic Books USA, 2014) game da wani dan Caribbean mai shekaru saba'in, ɗan luwaɗi mai la'akari da zaɓinsa bayan auren shekaru 50 da matarsa. Ya lashe lambar yabo ta Triangle Ferro-Grumley don LGBT Fiction (Amurka) da Jerwood Fiction Uncovered Prize . A cikin 2015, ta rubuta kuma ta gabatar da wani shirin BBC Radio 4 mai kashi biyu, Fiery Inspiration - game da Amiri Baraka, a BBC Radio 4. <ref name="Baraka">{{Cite web |title=Fiery Inspiration: Amiri Baraka And The Black Arts Movement |url=https://www.bbc.com/mediacentre/proginfo/2022/12/firey-inspiration |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907082333/https://www.bbc.com/mediacentre/proginfo/2022/12/firey-inspiration |archive-date=7 September 2022 |access-date=7 September 2022 |website=BBC Media Centre}}</ref>
Littafin Evaristo Girl, Woman, Other (Mayu 2019, Hamish Hamilton / Penguin UK) wani labari ne mai ban sha'awa "fusion fiction" game da mata 12 da farko baƙar fata na Burtaniya. Shekaru 19 zuwa 93 kuma suna da alaƙa da al'adun al'adu, yanayin jima'i, azuzuwan da yanayin ƙasa, kuma littafin ya nuna fatan su, gwagwarmaya da rayuwarsu. A watan Yulin 2019, an zaɓi littafin don jerin sunayen Booker Prize, sannan ya sanya gajeren jerin sunayen, wanda aka sanar a ranar 3 ga Satumba 2019, tare da littattafan Margaret Atwood, Lucy Ellmann, [[Chigozie Obioma]], [[Salman Rushdi|Salman Rushdie]] da Elif Shafak. A ranar 14 ga Oktoba, Girl, Woman, Other ta lashe Kyautar Booker tare da Atwood's The Testaments . <ref>{{Cite web |date=14 October 2020 |title=Margaret Atwood and Bernardine Evaristo: Winners of The 2019 Booker Prize announced |url=https://thebookerprizes.com/booker-prize/news/margaret-atwood-and-bernardine-evaristo-winners-2019-booker-prize-announced |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210402211802/https://thebookerprizes.com/booker-prize/news/margaret-atwood-and-bernardine-evaristo-winners-2019-booker-prize-announced |archive-date=2 April 2021 |access-date=25 March 2021 |publisher=The Booker Prizes}}</ref> Nasarar ta sanya Evaristo mace baƙar fata ta farko kuma marubucin baƙar fata na Burtaniya na farko da ya lashe kyautar.<ref name="Flood" /><ref>{{Cite web |date=28 May 1959 |title=Bernardine Evaristo |url=https://thebookerprizes.com/the-booker-library/authors/bernadine-evaristo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928230027/https://thebookerprizes.com/the-booker-library/authors/bernadine-evaristo |archive-date=28 September 2022 |access-date=4 October 2022 |publisher=The Booker Prizes}}</ref><ref>{{Cite web |title=Women of the World Festival 2022 {{!}} Bernardine Evaristo - Black Britain: Writing Back |url=https://thewowfoundation.com/events/bernardine-evaristo-black-britain-writing-back |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004185953/https://thewowfoundation.com/events/bernardine-evaristo-black-britain-writing-back |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |website=Women of the World}}</ref> Girl, Woman, Other na ɗaya daga cikin Littattafan 19 da [[Barack Obama]] ya fi so na 2019 da kuma Littafin da Roxane Gay ya fi so a 2019. <ref>{{Cite web |last=Gay |first=Roxane |date=6 February 2020 |title=A Year in the Life: 2019 |url=https://gay.medium.com/a-year-in-the-life-2019-ee72896c58e8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109235944/https://gay.medium.com/a-year-in-the-life-2019-ee72896c58e8 |archive-date=9 November 2020 |access-date=9 November 2020 |website=Medium |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Segal |first=Corinne |date=6 February 2020 |title=Roxane Gay's favorite book of 2019 was Girl, Woman, Other |url=https://lithub.com/roxane-gays-favorite-book-of-2019-was-girl-woman-other/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240426023207/https://lithub.com/roxane-gays-favorite-book-of-2019-was-girl-woman-other/ |archive-date=26 April 2024 |access-date=9 November 2020 |website=LitHub}}</ref> An kuma sanya littafin a cikin jerin sunayen don Kyautar Mata ta 2020 don Fiction.<ref>{{Cite web |date=2020-04-22 |title=Women's Prize for Fiction shortlist announced |url=https://www.booksandpublishing.com.au/articles/2020/04/22/149500/womens-prize-for-fiction-shortlist-announced-2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516021106/https://www.booksandpublishing.com.au/articles/2020/04/22/149500/womens-prize-for-fiction-shortlist-announced-2/ |archive-date=16 May 2020 |access-date=2020-05-05 |website=Books+Publishing |language=en-AU}}</ref>
A cikin 2020, Evaristo ya lashe lambar yabo ta British Book Awards: Fiction Book of the Year da Author of the Year, lambar yabo ta Indie Book for Fiction. <ref>{{Cite web |date=26 June 2020 |title=Indie Book Award 2020 winners announced |url=https://www.writers-online.co.uk/news/indie-book-award-2020-winners-announced/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004140646/https://www.writers-online.co.uk/news/indie-book-award-2020-winners-announced/ |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |website=Writers Online}}</ref> A watan Yunin 2020, Evaristo ta zama mace baƙar fata ta farko kuma marubucin baƙar fata na Burtaniya na farko da ya kai lamba ɗaya a cikin labaran almara na Burtaniya, inda ta rike matsayi na farko na makonni biyar kuma ta kwashe makonni 44 a cikin Top 10. <ref>{{Cite web |title=Bernardine Evaristo |url=https://nationalcentreforwriting.org.uk/elif-shafaks-10-women-writers/bernardine-evaristo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004124644/https://nationalcentreforwriting.org.uk/elif-shafaks-10-women-writers/bernardine-evaristo/ |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |publisher=[[National Centre for Writing]]}}</ref>
An haɗa Evaristo a cikin Black Powerlist 100 na tsawon shekaru huɗu tun daga 2020, wanda ya amince da mutanen da suka fi tasiri a Burtaniya na al'adun Afirka ko Afirka ta Caribbean. A cikin 2020, an haɗa ta cikin jerin 100 Great Black Britons .
A cikin 2022, Girl, Woman, Other an haɗa su a cikin jerin littattafai 70 da marubuta na [[Kasashen common wealth|Commonwealth]] suka zaba don bikin Platinum Jubilee na Elizabeth II. <ref>{{Cite web |date=17 April 2022 |title=The Big Jubilee Read: A literary celebration of Queen Elizabeth II's record-breaking reign |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/2Ynpj933DJ2YG5nsMS6fn8k/a-literary-celebration-of-queen-elizabeth-iis-record-breaking-reign |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606154853/https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/2Ynpj933DJ2YG5nsMS6fn8k/a-literary-celebration-of-queen-elizabeth-iis-record-breaking-reign |archive-date=6 June 2022 |access-date=18 June 2022 |website=BBC}}</ref>
Rubutun Evaristo ya hada da gajeren fiction, wasan kwaikwayo, shayari, rubutun, sukar adabi, da ayyukan ''Mata'' da rediyo. Biyu daga cikin littattafanta, The Emperor's Babe (2001) da Hello Mum (2010), an daidaita su cikin wasan kwaikwayo na BBC Radio 4. Littafinta na tara, Manifesto: On Never Giving Up, Penguin UK (Oktoba 2021) da Grove Atlantic USA (2022) ne suka buga shi. Littafinta na goma, Feminism (Nuwamba 2021), wani bangare ne na jerin "Look Again" na Tate Britain (Tate Publishing). Tana ba da bincike na sirri game da wakiltar fasahar matan Burtaniya masu launi a cikin mahallin babban sake fasalin gallery mai zuwa. A cikin 2020 Evaristo ya haɗu da mai tsara kayan ado Valentino a kan tarin su na Collezione Milano, rubuta rubutun waka don tafiya tare da hotunan tarin ta mai daukar hoto Liz Johnson Artur, wanda aka buga a matsayin littafin teburin kofi (Rizzoli, 2021). <ref>{{Cite web |title=Liz Johnson Artur / Bernardine Evaristo: Valentino: Collezione Milano |url=https://bookshop.thephotographersgallery.org.uk/products/liz-johnson-artur-bernardine-evaristo-valentino-collezione-milano |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220727114147/https://bookshop.thephotographersgallery.org.uk/products/liz-johnson-artur-bernardine-evaristo-valentino-collezione-milano |archive-date=27 July 2022 |access-date=27 July 2022 |website=TPG Bookshop}}</ref>
Evaristo ya rubuta labarai da yawa, litattafai, fiction da sake dubawa na littattafai ciki har da: The Times, Vanity Fair, ''[[The Guardian]]'', The Observer, The Independent, ''Vogue'', ''Harper's Bazaar UK'', The Times Literary Supplement, Condé Nast Traveler, ''Wasafiri'', da New Statesman. Ta ba da gudummawa ga New Daughters of Africa (Myriad Editions, 2019), wanda [[Margaret Busby]] ta shirya.<ref name="BrittlePaper">{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=4 January 2020 |title=I Long Ago Chose to Take My Community with Me on My Creative Journey |url=https://brittlepaper.com/2020/01/i-long-ago-chose-to-take-my-community-with-me-on-my-creative-journey-bernardine-evaristo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111103024/https://brittlepaper.com/2020/01/i-long-ago-chose-to-take-my-community-with-me-on-my-creative-journey-bernardine-evaristo/ |archive-date=11 January 2020 |access-date=15 January 2020 |website=[[Brittle Paper]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Le Gendre |first=Kevin |author-link=Kevin Le Gendre |date=29 May 2019 |title=Daughters Of Africa |url=https://echoesmagazine.co.uk/2019/04/29/daughters-of-africa/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201106232058/https://echoesmagazine.co.uk/2019/04/29/daughters-of-africa/ |archive-date=6 November 2020 |access-date=2 September 2021}}</ref>
== Ayyukan gyarawa da kulawa ==
Evaristo ya shirya mujallar The Sunday Times Style (UK) a watan Yulin 2020 tare da karɓar baƙar fata / xn, wanda ke nuna jerin matasa masu fasaha, masu gwagwarmaya da masu canzawa. Shekaru kadan da suka gabata, ta kasance editan baƙo na fitowar Satumba 2014 na mujallar ''Mslexia'', kungiyar Poetry Society of Great Britain ta fitowar hunturu mai shekaru ɗari The Poetry Review (2012), mai taken "Offending Frequencies"; fitowar musamman ta mujallar ''Wasafiri'' da ake kira Black Britain: Beyond Definition (Routledge, 2010), tare da mawaki Karen McCarthy Woolf; G, <ref>[https://mslexia.co.uk/products/single-issues/print-issues/issue-63/#tab-description ''Mslexia'']{{Dead link|date=October 2023}}, Issue 63, Sep/Oct/Nov 2014.</ref> wani tarihin Black da mawaƙa na Asiya, tare da mawallafin Daljit Nagra (Bloodaxe Books, 2010), ''Goma'' a cikin 2007, ta hada da New Writing Council / British Anthology). Evaristo kuma ya kasance edita na mujallar FrontSeat a cikin shekarun 1990, kuma ɗaya daga cikin editocin Black Women Talk Poetry anthology (wanda aka buga a 1987 ta Black Womantalk Poetry collective wanda Evaristo ya kasance wani ɓangare), na farko na Burtaniya irin wannan tarihin, wanda ke nunawa daga cikin mawaƙanta 20 Jackie Kay, Dorothea Smartt da Adjoa Andoh.<ref name="Diaspora"/>
A watan Oktoba 2020, an ba da sanarwar cewa Evaristo yana tsara sabon jerin littattafai tare da Hamish Hamilton a masu wallafa Penguin Random House, "Black Britain: Writing Back", wanda ya haɗa da dawo da littattafan bugawa da rarrabawa daga baya. Littattafai shida na farko, litattafai, an buga su a watan Fabrairun 2021, ciki har da ''Minty Alley'' (1936) na [[C. L. R. James]] da The Dancing Face (1997) na Mike Phillips.<ref>{{Cite web |date=28 October 2020 |title=Bernardine Evaristo rediscovers six novels by Black writers for Black Britain: Writing Back series |url=https://www.penguin.co.uk/articles/2020/october/black-britain-writing-back-bernardine-evaristo-hamish-hamilton-series.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201104100846/https://www.penguin.co.uk/articles/2020/october/black-britain-writing-back-bernardine-evaristo-hamish-hamilton-series.html |archive-date=4 November 2020 |access-date=9 November 2020 |publisher=Penguin}}</ref>
== Bayyanar kafofin watsa labarai ==
Evaristo ya kasance batun manyan shirye-shiryen talabijin guda biyu: The South Bank Show, tare da Melvyn Bragg (Sky Arts, Autumn 2020) <ref>{{Cite web |last=Campbell |first=Joel |date=28 October 2020 |title=The South Bank Show: Gillian Anderson, Bernardine Evaristo, Benjamin Zephaniah and Simon Armitage |url=https://www.voice-online.co.uk/entertainment/whats-on/2020/10/28/the-south-bank-show-gillian-anderson-bernardine-evaristo-benjamin-zephaniah-and-simon-armitage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424134508/https://www.voice-online.co.uk/entertainment/whats-on/2020/10/28/the-south-bank-show-gillian-anderson-bernardine-evaristo-benjamin-zephaniah-and-simon-armitage/ |archive-date=24 April 2024 |access-date=22 November 2021 |website=[[The Voice (British newspaper)|The Voice]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=28 October 2020 |title=Gillian Anderson, Bernardine Evaristo, Benjamin Zephaniah & Simon Armitage featured in new South Bank Show season |url=https://www.seenit.co.uk/gillian-anderson-bernardine-evaristo-benjamin-zephaniah-simon-armitage-featured-in-new-south-bank-show-season/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211122214909/https://www.seenit.co.uk/gillian-anderson-bernardine-evaristo-benjamin-zephaniah-simon-armitage-featured-in-new-south-bank-show-season/ |archive-date=22 November 2021 |access-date=22 November 2021 |website=seenit.co.uk}}</ref> da kuma Imagine, tare da [[Alan Yentob]] ("Bernardine Evaristo: Never Give Up", BBC One, Satumba 2021).<ref>{{Cite web |last=Ibeh |first=Chukwuebuka |date=31 August 2021 |title=BBC Documentary Explores the Life and Work of Bernardine Evaristo {{!}} Airs on Sept. 2 |url=https://brittlepaper.com/2021/08/bbc-documentary-explores-the-life-and-work-of-bernardine-evaristo-airs-on-sept-2/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902225618/https://brittlepaper.com/2021/08/bbc-documentary-explores-the-life-and-work-of-bernardine-evaristo-airs-on-sept-2/ |archive-date=2 September 2021 |access-date=2 September 2021 |website=Brittle Paper}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 September 2021 |title=Bernardine Evaristo: Never Give Up |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000z9bj |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902225619/https://www.bbc.co.uk/programmes/m000z9bj |archive-date=2 September 2021 |access-date=2 September 2021 |website=imagine... |publisher=BBC One}}</ref> Ta ba da wasu tambayoyin da yawa, ciki har da HARDtalk, tare da Stephen Shakur (BBC World, 2020) da This Cultural Life, tare da John Wilson (BBC4, Nuwamba 2021). Ta kuma kasance batun ''Bayani'' (BBC Radio 4, 2019) da Desert Island Discs a BBC Radio 4, wanda Lauren Laverne ta yi hira da shi, a cikin 2020. A cikin 2015, Evaristo ya rubuta kuma ya gabatar da wani shirin BBC Radio 4 mai kashi biyu mai suna Fiery Inspiration: Amiri Baraka da Black Arts Movement . <ref name="Baraka"/>
Yawancin bayyanarta na kwasfan fayiloli a Burtaniya sun haɗa da tambayoyin da Adwoa Aboah, [[Samira Ahmed]], Elizabeth Day, Grace Dent, Annie MacManus, Graham Norton, James O'Brien, [[Natalie Portman]], Jay Rayner, Simon Savidge, Pandora Sykes da Jeremy Vine suka gudanar.
A cikin watanni biyu bayan nasarar da ta samu na Booker Prize, Evaristo ta rubuta cewa ta sami gayyata da yawa don ba da tambayoyi fiye da dukan aikinta.<ref name="BrittlePaper"/>
== Koyarwa da yawon shakatawa ==
Evaristo ya koyar da rubuce-rubuce masu ban sha'awa tun 1994. Har ila yau, an ba ta lambar yabo da yawa ta rubuce-rubuce da mazauna ciki har da Montgomery Fellowship a Kwalejin Dartmouth a Hanover, New Hampshire a cikin 2015; don Majalisar Burtaniya a Jami'ar Georgetown, Washington, DC; Kwalejin Barnard / Jami'ar Columbia, New York; Jami'ar Western Cape, Afirka ta Kudu; bikin Virginia Arts (Virginia, Amurka), da Writing Fellow a Jami'in East Anglia, Burtaniya. Ta koyar da darasi na Jami'ar Gabashin Anglia-Guardian "Yadda za a ba da labarin" na tsawon shekaru hudu a London har zuwa 2015.<ref>{{Cite web |date=21 July 2014 |title=#PotW Literary London annual lecture 23 July: Bernardine Evaristo: 'London, Londinium, Londolo: The Endless Possibilities of Re-Imagining London' |url=https://talkinghumanities.blogs.sas.ac.uk/2014/07/21/potw-literacy-london-annual-lecture-23-july/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012134330/http://talkinghumanities.blogs.sas.ac.uk/2014/07/21/potw-literacy-london-annual-lecture-23-july/ |archive-date=12 October 2015 |access-date=20 September 2020 |website=Talking Humanities |publisher=School of Advanced Study, University of London}}</ref> Evaristo Farfesa ne na Rubuce-rubuce a Jami'ar Brunel ta London, bayan ya koyar a jami'ar tun shekara ta 2011.<ref name="BrittlePaper"/>
Tun daga shekara ta 1997, ta karɓi gayyata ta ƙasa da ƙasa sama da 130 a matsayin marubuciya. Wadannan sun hada da mazaunan marubuta da ziyarar zumunci, yawon shakatawa na Majalisar Burtaniya, yawon bude ido na littattafai, koyar da darussan rubuce-rubuce da bita da kuma maɓalli, jawabai da bangarori a tarurruka da yawa da bukukuwan adabi.<ref name="Official website"/> Ta jagoranci taron 32 da 33 na Majalisar Burtaniya ta Berlin Literature Seminar a cikin 2017 da 2018. Ta gabatar da lacca na New Statesman / Goldsmiths Prize a ranar 30 ga Satumba 2020 . A watan Oktoba 2020, ta ba da jawabin buɗewa a taron Frankfurt Book Fair's Publishing Insights, inda ta yi kira ga masu bugawa da su hayar karin mutane da ke wakiltar al'ummomi da yawa: "Dole ne mu sami mutane da ke aiki a masana'antar daga dukkan waɗannan al'ummomin da ke neman wani abu fiye da al'ada da al'adu".<ref>{{Cite web |last=Johnson |first=Hannah |date=14 October 2020 |title=Bernardine Evaristo to UK Publishing: Hire More Diverse People |url=https://publishingperspectives.com/2020/10/bernardine-evaristo-to-uk-publishing-hire-more-diverse-people/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410193546/https://publishingperspectives.com/2020/10/bernardine-evaristo-to-uk-publishing-hire-more-diverse-people/ |archive-date=10 April 2021 |access-date=2 April 2021 |website=Publishing Perspectives}}</ref>
Evaristo shine mai ba da shawara ga wallafe-wallafen Rolex Mentor & Protege Arts Initiative na 2023-2024 yana ba da shawara kan marubucin littafin Ghana [[Ayesha Harruna Attah]] . <ref>{{Cite web |title=Current Pairs - The Rolex Mentor & Protégé Arts Initiative |url=https://www.rolex.org/rolex-mentor-protege/current-pairs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621064058/https://www.rolex.org/rolex-mentor-protege/current-pairs |archive-date=21 June 2023 |access-date=2023-06-21 |website=rolex.org |language=en}}</ref> Masu ba da shawara na zane-zane na baya tun lokacin da shirin ya fara a 2002 sun haɗa da Margaret Atwood, Gilberto Gil, Philip Glass, Sir Peter Hall, David Hockney, Sir Anish Kapoor, William Kentridge, Spike Lee, Phyllida Lloyd, Lin Manuel Miranda, [[Toni Morrison]], Jessye Norman, Yousou N'Dour, Michael Ondaatje, [[Martin Scorsese]], [[Wole Soyinka]], Julie Taymor da Mario Vargas Llosa.<ref>{{Cite web |title=Rolex.org - Rolex Mentor and Protégé Arts Initiative |url=https://www.rolex.org/rolex-mentor-protege |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180428193932/http://www.rolexmentorprotege.com/pairing/2006-2007/pinchas_zukerman_and_david_aaron_carpenter |archive-date=28 April 2018 |access-date=2023-06-21 |website=rolex.org |language=en}}</ref>
=== Cikakken Ayyuka ===
A shekara ta 2006, Evaristo ya fara wani rahoto da aka ba da tallafin Majalisar Fasaha wanda hukumar ci gaban marubucin Spread the Word ta bayar game da dalilin da ya sa baƙar fata <ref>{{In lang|it}} Caponi, Paolo. </ref> da mawaƙa na Asiya ba a buga su a Burtaniya ba, wanda ya nuna cewa kasa da kashi 1 cikin 100 na duk waƙoƙin da aka buga na mawaƙa ne masu launi.
Lokacin da aka buga rahoton, sai ta fara shirin ba da shawara na The Complete Works, tare da Nathalie Teitler da Spread the Word . <ref name="TCW">{{Cite web |title=The Complete Works |url=https://thecompleteworkspoetry.wordpress.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417081024/https://thecompleteworkspoetry.wordpress.com/ |archive-date=17 April 2021 |access-date=2 April 2021}}</ref> A cikin wannan shirin ci gaban kasa, an jagoranci mawaƙa 30, kowannensu a cikin shekara ɗaya ko biyu, kuma da yawa sun ci gaba da buga littattafai, sun sami kyaututtuka kuma sun sami karbuwa mai tsanani don shayinsu.<ref>{{Cite web |last=Bird |first=Julia |date=2 December 2015 |title=The Complete Works Poetry – call for submissions |url=https://poetryschool.com/our-news/complete-works-poetry-call-submissions/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023151421/https://poetryschool.com/our-news/complete-works-poetry-call-submissions/ |archive-date=23 October 2021 |access-date=2 April 2021 |website=The Poetry School}}</ref>
== Sauran ayyukan ==
Baya ga kafa RSL Scriptorium Awards da Brunel International African Poetry Prize, <ref name="Official website"/> ta yi hukunci da kyaututtuka da yawa. A shekara ta 2012 ta kasance shugabar juriya don Kyautar Caine don Rubuce-rubucen Afirka da Kyautar Takaitaccen Labari ta Commonwealth . <ref>Evaristo, Bernardine, [http://www.o.org/what-makes-a-good-short-story-by-bernardine-evaristo/]{{"'}}There is no magic formula{{'"}}{{Dead link|date=October 2023}} (Chair of the 2012 Commonwealth Short Story Prize on what makes a good short story) Commonwealth Writers.</ref> A cikin 2021, ta kasance Shugabar Kyautar Mata don Kwamitin Alƙalai na Fiction . <ref>{{Cite web |date=21 October 2020 |title=Announcing our 2021 Judging Panel |url=https://womensprizeforfiction.co.uk/features/features/news/announcing-our-womens-prize-for-fiction2021-judges |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907082335/https://womensprizeforfiction.co.uk/features/features/news/announcing-our-womens-prize-for-fiction2021-judges |archive-date=7 September 2022 |access-date=7 September 2022 |publisher=Women's Prize for Fiction}}</ref> A cikin 2023, ta jagoranci kyautar littafin Forward Poetry . A shekara ta 2024, ta jagoranci lambar yabo ta Nero Gold na Nero Book Awards da kuma lambar yabo ta Global Black Women for Non-Fiction wanda Cassava Republic Press ta kafa.
Evaristo ya kuma yi aiki a majalisun da yawa da kwamitocin ba da shawara ga kungiyoyi daban-daban ciki har da Majalisar Royal Society of Literature (RSL) tun daga 2017, Majalisar Fasaha ta Ingila, Hukumar Fasaha ta London, Kwamitin Ba da Shawara na Littattafan Burtaniya, Society of Authors, Society of Poetry (Chair) da mujallar wallafe-wallafen ''Wasafiri'' ta duniya.<ref name="Official website"/>
Hoton Evaristo (2002) na mai daukar hoto Sal Idriss yana cikin tarin National Portrait Gallery, London.<ref name="NPG person page">{{Cite web |title=Bernardine Evaristo - Person - National Portrait Gallery |url=https://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp67652 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814115341/https://www.npg.org.uk/collections/search/person/mp67652 |archive-date=14 August 2020 |access-date=25 September 2020 |website=National Portrait Gallery, London}}</ref>
=== Royal Society of Literature ===
Evaristo was elected as President of the Royal Society of Literature from the end of 2021 (following the retirement of Dame Marina Warner), becoming the first writer of colour and only the second woman to hold the position in the Society's 200-year history. She stated at the time of the announcement: "Literature is not a luxury, but essential to our civilisation. I am so proud, therefore, to be the figurehead of such an august and robust literature organisation that is so actively and urgently committed to being inclusive."<ref name="RSL President"/> In 2022, she commented in a profile piece on her in the ''New Yorker'' on the subject of the RSL "40 under 40" scheme and RSL Open initiative to bring in outstanding younger and more diverse writers to the RSL: "It's like you've got two hundred years of history to counterbalance ... So are you going to wait another two hundred years, or are you going to just speed the process up a bit?" The RSL Open scheme was set up because at that time there were more RSL Fellows over 100 (three) than under 40. In her role as President of the RSL, she has brought three philanthropic projects to the charity that she has not managed or administrated because her role is that of figurehead. As a Sky Arts Ambassador, Evaristo spearheaded the Sky Arts RSL Writers Awards, providing mentoring for under-represented writers.<ref>{{Cite web |date=29 January 2021 |title=Sky Arts joins forces with five world-leading artists to nurture the next generation |url=https://www.skygroup.sky/en-gb/article/sky-arts-joins-forces-with-five-world-leading-artists-to-nurture-the-next-generation |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907082331/https://www.skygroup.sky/en-gb/article/sky-arts-joins-forces-with-five-world-leading-artists-to-nurture-the-next-generation |archive-date=7 September 2022 |access-date=7 September 2022 |website=Sky Arts}}</ref> In 2024, she founded the RSL Scriptorium Awards, offering her cottage on the Kent coast for free to ten writers a year who struggle to find the time and space to write. Each writer will have the entire cottage to themselves for a month<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Ailinn |date=2024-10-25 |title=RSL Scriptorium Awards Launch: 'A place for writing' - Royal Society of Literature |url=https://rsliterature.org/rsl-scriptorium-awards-launch-a-place-for-writing/ |access-date=2025-01-28 |language=en-GB}}</ref> In 2025, Evaristo founded the RSL Pioneer Prize, dedicated to honouring women writers over 60 years of age who laid the ground for future generations.<ref>{{Cite web |date=14 September 2025 |title=RSL Pioneer Prize |url=https://rsliterature.org/rsl-pioneer-prize/ |access-date=30 November 2025 |publisher=Royal Society of Literature}}</ref> The role of President is that of the organisation's figurehead and Evaristo is not involved in the management of the charity. However, from 2023, the RSL received criticism over the new diversity of fellowship, the emphasis on younger fellows, and for not taking a strong enough stance about the stabbing of Salman Rushdie<ref>{{Cite web |last=Leith |first=Sam |author-link=Sam Leith |date=17 February 2024 |title=The feud tearing apart the Royal Society of Literature |url=https://www.spectator.co.uk/article/the-feuding-tearing-apart-the-royal-society-of-literature/ |access-date=27 January 2025 |website=[[The Spectator]] |quote=a motion in Council to speak out in support of Salman Rushdie ... was squashed. The reasoning, according to Evaristo, is that the RSL should remain 'impartial' in political matters.}}</ref> and the cancellation of Kate Clanchy.<ref>{{Cite web |last=Sanderson |first=David |date=2 February 2024 |title=Inside the row tearing the Royal Society of Literature apart |url=https://www.thetimes.com/uk/article/inside-the-row-tearing-the-royal-society-of-literature-apart-d3z2zr7cl |access-date=2025-01-27 |website=www.thetimes.com |language=en |quote=they would not make a stand about the attacks on Clanchy, some sort of defence for all writers facing these social media attacks.}}</ref> In February 2024, Evaristo defended the RSL in ''The Guardian'' against "all attacks", and stated in an article that the RSL "cannot take sides in writers' controversies and issues, but must remain impartial." The Royal Society of Literature later stated that Evaristo was neither a trustee of the RSL nor a "decision maker or manager".<ref>{{Cite web |last=Royal Society |first=of Literature |date=2024-02-21 |title=Statement from the Trustees of the RSL |url=https://rsliterature.org/statement-from-the-trustees-of-the-rsl/ |access-date=2025-01-29 |language=en-GB |quote=She is not a decision maker or manager, nor does she have any responsibility for running the RSL}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marnham |first=Patrick |date=January–February 2025 |title=How the Royal Society of Literature lost the plot |url=https://www.prospectmagazine.co.uk/culture/68696/how-the-royal-society-of-literature-lost-the-plot |access-date=2025-01-27 |website=www.prospectmagazine.co.uk |language=en |quote=as president, she was merely a figurehead and had nothing to do with the implementation of policy}}</ref>
== Rayuwa ta mutum ==
Ta auri marubucin David Shannon, wanda ta sadu da shi a shekara ta 2006, kuma an ƙaddamar da littafinsa na farko a watan Maris na shekara ta 2021 .<ref>{{Cite web |last=Peterson |first=Angeline |date=2 April 2021 |title=Bernardine Evaristo's Husband Publishes Debut Novel |url=https://brittlepaper.com/2021/04/bernardine-evaristos-husband-publishes-debut-novel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024172105/https://brittlepaper.com/2021/04/bernardine-evaristos-husband-publishes-debut-novel/ |archive-date=24 October 2021 |access-date=2 April 2021 |website=Brittle Paper}}</ref>
== Kyaututtuka da karbuwa ==
=== Fellowships da sauran girmamawa na mutum ===
* 2002: UEA Writing Fellow, Jami'ar Gabashin Anglia
* 2003: Kyautar Kyautar Kimiyya, Fasaha da Fasaha ta Kasa (NESTA) <ref name="Encyclopedia">{{Cite web |title=Evaristo, Bernardine 1959- |url=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/evaristo-bernardine-1959 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017094140/https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/evaristo-bernardine-1959 |archive-date=17 October 2019 |access-date=2024-04-26 |website=[[Encyclopedia.com]]}}</ref>
* 2004: An zabe shi Fellow, Royal Society of Literature (est.1820)
* 2006: Fellow na Majalisar Burtaniya, Jami'ar Georgetown, Amurka <ref name="Encyclopedia" />
* 2006: An zabe shi Fellow, Royal Society of Arts (est.1754) <ref name="Diaspora"/>
* 2009: An ba shi lambar yabo ta [[Order of the British Empire|MBE]] a cikin jerin sunayen girmamawa na ranar haihuwar Sarauniya don hidimomi ga wallafe-wallafen
* 2015: The Montgomery Fellow, Kwalejin Dartmouth, Amurka
* 2017: An zabe shi Fellow mai daraja, Ƙungiyar Ingilishi (est.1906)
* 2018: An zabe shi Fellow na Kwalejin Rose Bruford na Wasanni da Ayyuka
* 2019: Financial Times: jerin mata 14 masu canza wasanni
* 2019: Jerin ikon ''Mai sayar da Littattafai'' 150 <ref>{{Cite web |title=THE BOOKSELLER 150 - 2019 |url=https://www.thebookseller.com/bookseller-150-2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203173437/https://www.thebookseller.com/bookseller-150-2019 |archive-date=3 December 2020 |access-date=5 December 2020}}</ref>
* 2020: An ba shi lambar yabo ta [[Order of the British Empire|OBE]] a cikin girmamawar ranar haihuwar Sarauniya ta 2020 don hidimomi ga adabi
* 2020: Kyautar Littafin Burtaniya: Mawallafin Shekara <ref name="BBA Penguin">{{Cite web |date=28 June 2020 |title=Bernardine Evaristo named Author of the Year at the British Book Awards |url=https://www.penguin.co.uk/articles/company-article/bernardine-evaristo-named-author-of-the-year |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111173143/https://www.penguin.co.uk/articles/company-article/bernardine-evaristo-named-author-of-the-year |archive-date=11 November 2023 |access-date=11 November 2023 |website=penguin.co.uk |publisher=Penguin}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2020-06-30 |title=Awards: British Book, RSL Encore Winners |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3771 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329131950/https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3771 |archive-date=29 March 2024 |access-date=2024-04-26 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
* 2020: Elle 50 - jerin masu canza wasan Burtaniya
* 2020: Medal na Zinare na Gudanar da Daraja (est. 1683), Kwalejin Trinity DublinKwalejin Trinity ta Dublin
* 2020: GG2 Woman of the Year Award <ref>{{Cite web |date=12 February 2022 |title=Winners 2020 |url=https://gg2leadershipawards.co.uk/winners/winners-2020/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824072042/https://gg2leadershipawards.co.uk/winners/winners-2020/ |archive-date=24 August 2023 |access-date=24 August 2023 |website=GG2 Leadership & Diversity Awards |publisher=Asian Media Group}}</ref>
* 2020: ''Vogue'' 25 na 2020 - jerin mata 25 mafi tasiri a Burtaniya
* 2020: An zabe shi daya daga cikin ''100 Great Black Britons''
* 2020: Jerin ikon ''Mai sayar da Littattafai'' 150 <ref>{{Cite web |title=THE BOOKSELLER 150 - 2020 |url=https://www.thebookseller.com/bookseller-150-2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204140927/https://www.thebookseller.com/bookseller-150-2020 |archive-date=4 December 2020 |access-date=5 December 2020}}</ref>
* 2021: Mujallar Glamour Mata na Shekara, Kyautar Mawallafin Gamechanging
* 2021: Mai girmamawa na kasa da kasa, Kwalejin Fasaha da Kimiyya ta Amurka (a shekara ta 1780)
* 2021: Shugaban Kwalejin Rose Bruford na Wasanni da Ayyuka <ref>{{Cite web |date=12 October 2020 |title=Professor Bernardine Evaristo OBE is appointed President of Rose Bruford College |url=https://www.bruford.ac.uk/professor-bernardine-evaristo-obe-is-appointed-president-of-rose-bruford-college/ |access-date=6 November 2024 |publisher=Rose Bruford College}}</ref>
* 2021: The UK Black Powerlist 100 (1st shekara)
* 2021: Kyautar mujallar Vanity Fair Challenger
* 2021: Jerin ikon ''Mai sayar da Littattafai'' 150
* 2022: An nada shi shugaban kasa, Royal Society of Literature (2022-2026) <ref>{{Cite web |date=1 December 2021 |title=St Anne's Honorary Fellow, Bernardine Evaristo, elected President of the Royal Society of Literature |url=https://www.st-annes.ox.ac.uk/st-annes-honorary-fellow-bernardine-evaristo-elected-president-of-the-royal-society-of-literature/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004160309/https://www.st-annes.ox.ac.uk/st-annes-honorary-fellow-bernardine-evaristo-elected-president-of-the-royal-society-of-literature/ |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |publisher=St Anne's College, University of Oxford}}</ref>
* 2022: ''Forbes'' "50 sama da 50" wanda aka girmama don yankin Turai, Gabas ta Tsakiya da Afirka.<ref>{{Cite web |date=18 January 2022 |title=50 Over 50: EMEA 2022 |url=https://www.forbes.com/sites/maggiemcgrath/2022/01/18/50-over-50-emea-2022/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230805210728/http://www.forbes.com/sites/maggiemcgrath/2022/01/18/50-over-50-emea-2022/ |archive-date=5 August 2023 |access-date=24 August 2023 |website=Forbes}}</ref>
* 2022: Dokta mai daraja na Arts da Letters, Kwalejin Sarki ta London
* 2022: Dokta mai daraja na Harafi, Jami'ar Sarauniya Maryamu ta London <ref>{{Cite web |date=29 July 2022 |title=Bernardine Evaristo receives honorary Queen Mary degree |url=https://www.qmul.ac.uk/media/news/2022/pr/bernardine-evaristo-receives-honorary-queen-mary-degree.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202307/https://www.qmul.ac.uk/media/news/2022/pr/bernardine-evaristo-receives-honorary-queen-mary-degree.html |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |publisher=Queen Mary University of London}}</ref>
* 2022: Dokta mai daraja na Harafi, Jami'ar Glasgow Caledonian <ref>{{Cite web |date=6 July 2022 |title=Honoraries implore graduates to savour the moment |url=https://www.gcu.ac.uk/aboutgcu/universitynews/honoraries-implore-graduates-to-savour-the-moment |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824072045/https://www.gcu.ac.uk/aboutgcu/universitynews/honoraries-implore-graduates-to-savour-the-moment |archive-date=24 August 2023 |access-date=24 August 2023 |website=Glasgow Caledonian University}}</ref>
* 2022: Dokta mai daraja na Harafi, Jami'ar Greenwich
* 2022: Mai girmamawa, Goldsmiths, Jami'ar London 2022: Mai daraja Doctor of Arts, Jami'an Bankin Kudu na LondonJami'ar Bankin Kudancin London
* 2022: Mai girmamawa, CILIP, The Library and Information Association
* 2022: Sky Arts: Masu zane-zane 50 mafi tasiri na Burtaniya na shekaru 50 da suka gabata (No. 26)
* 2022: Soho House Awards: Mawallafi
* 2022: Mujallar Stylist Kyautar Mata Masu Kyau: Marubuciya ta Shekara
* 2022: The UK Black Powerlist 100 (shekara ta biyu)
* 2023: The UK Black Powerlist 100 (shekara ta 3)
* 2023: Dokta mai daraja na Harafi, Jami'ar Exeter <ref>{{Cite web |last=Maddern |first=Kerra |date=14 July 2023 |title=Ukraine ambassador and acclaimed novelist Bernardine Evaristo to be honoured by the University of Exeter |url=https://news.exeter.ac.uk/alumni-news/ukraine-ambassador-and-acclaimed-novelist-bernardine-evaristo-to-be-honoured-by-the-university-of-exeter/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824064340/https://news.exeter.ac.uk/alumni-news/ukraine-ambassador-and-acclaimed-novelist-bernardine-evaristo-to-be-honoured-by-the-university-of-exeter/ |archive-date=24 August 2023 |access-date=24 August 2023 |website=University of Exeter}}</ref>
* 2023: Dokta mai daraja na Harafi, Jami'ar Sheffield <ref>{{Cite web |date=17 July 2023 |title=Self Esteem singer Rebecca Lucy Taylor to be awarded honorary degree from University of Sheffield {{!}} Other graduands |url=https://www.sheffield.ac.uk/news/self-esteem-singer-rebecca-lucy-taylor-be-awarded-honorary-degree-university-sheffield |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925161332/https://www.sheffield.ac.uk/news/self-esteem-singer-rebecca-lucy-taylor-be-awarded-honorary-degree-university-sheffield |archive-date=25 September 2023 |access-date=24 August 2023 |website=University of Sheffield}}</ref>
* 2023: Littafin Goodreads Top na shekaru goma da suka gabata (2013-2023)
* 2023: Black Excellence Awards - Kyautattun Kyaututtuka ga Littattafai <ref>{{Cite web |date=17 October 2023 |title=The London Chamber Black Excellence Awards 2023 {{!}} Outstanding Contribution to Literature |url=https://www.londonchamber.co.uk/business-groups/clubs-and-associations/lcci-black-business-association/london-chamber-black-excellence-awards-2023/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111135857/https://www.londonchamber.co.uk/business-groups/clubs-and-associations/lcci-black-business-association/london-chamber-black-excellence-awards-2023/ |archive-date=11 November 2023 |access-date=11 November 2023 |website=londonchamber.co.uk |publisher=London Chamber of Commerce and Industry (LCCI)}}</ref>
* 2024: The UK Black Powerlist 100 (shekara ta 4)
* 2024: [https://fairsaturday.org/en/fair-saturday-awards/ Kyautar Asabar mai kyau], Gidauniyar Asabar mai daraja, Bilbao, Spain
* 2024: Kyautar Elit ta Praeses, Kwalejin Trinity Dublin, Ireland
* 2025: Kyautar Kyautar Mata ta Kyauta, don yin bikin cika shekaru 30 na Kyautar Mata don Fiction <ref>{{Cite web |date=3 June 2025 |title=Announcing the Recipient for the Women's Prize Outstanding Contribution Award |url=https://womensprize.com/announcing-the-recipient-for-the-womens-prize-outstanding-contribution-award/ |access-date=4 June 2025 |website=womensprize.com |publisher=The Women's Prize Trust}}</ref>
* 2026: An zabe shi memba mai daraja na dindindin, National Liberal Club (est.1882)
* 2026: An zabe shi Fellow, City Lit / City Literary Institute (est. 1919) <ref>{{Cite web |last=Malcomson CBE |first=Mark |date=26 January 2026 |title=2026 City Lit Fellows |url=https://www.citylit.ac.uk/blog/2026-city-lit-fellows |access-date=31 January 2026 |website=citylit.ac.uk |publisher=City Lit}}</ref>
=== ''Lara'' (1997) ===
* 1999: EMMA Mafi Kyawun Littafin don ''Lara'' <ref name="Encyclopedia"/>
=== The Emperor's Babe (2001) ===
* 2000: Kyautar Mawallafin Ingila ta Majalisar Ayyuka ta 2000, don The Emperor's Babe <ref name="Diaspora"/>
* 2010: The Emperor's Babe, The Times (UK) "100 Mafi Kyawun Littattafai na Shekara Goma"
=== ''Tushen Gishiri'' (2008) ===
* 2009: Kyautar Arthur C. Clarke (wanda aka zaba) <ref name="Diaspora"/>
* 2009: Babban Kyautar Red Read, Fiction da Gabaɗaya (mai nasara)
* 2009: Kyautar Littattafan Dublin ta Duniya (wanda aka zaba)
* 2009: Kyautar Orange don Fiction (wanda aka zaba) <ref name="Diaspora" />
* 2009: Kyautar Matasa ta Orange Prize
* 2010: Hurston / Wright Legacy Award, Amurka (mai zuwa karshe)
=== ''Goma'' (2010) ===
* 2010: Kyautar Society Book don ''Goma'', tare da Daljit Nagra
=== ''Mista Loverman'' (2013) ===
* 2014: Jerwood Fiction Uncovered Prize (mai nasara) <ref name=":1">{{Cite web |last= |first= |date=2014-06-23 |title=Awards: Jerwood Fiction Uncovered |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=2280 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601051302/https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=2280 |archive-date=1 June 2023 |access-date=2024-04-24 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
* 2015: Kyautar Triangle Publishing: Kyautar Ferro-Grumley don Labarin LGBT, Amurka <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2015-04-24 |title=Awards: Triangle; Thwaites Wainwright; CrimeFest |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=2493 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719231717/https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=2493 |archive-date=19 July 2022 |access-date=2024-04-26 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
=== ''Yarinya, Mace, Sauran'' (2019) ===
* 2019: Kyautar Zaɓin Goodread ta Kyau mafi Kyawu (mai zuwa karshe) <ref name="Goodreads Choice Award 2019">{{Cite web |title=2019 Goodreads Choice Award Best Fiction |url=https://www.goodreads.com/choiceawards/best-fiction-books-2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229005146/https://www.goodreads.com/choiceawards/best-fiction-books-2019 |archive-date=29 December 2019 |access-date=2 June 2020 |website=Goodreads |publisher=Goodreads, Inc}}</ref>
* 2019: Kyautar Gordon Burn (mai zuwa karshe)
* 2019: Booker Prize (mai nasara) <ref>{{Cite web |date=4 December 2019 |title=BBC apologises to Bernardine Evaristo for 'another author' ad lib |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-50658750 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004202306/https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-50658750 |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |publisher=BBC News}}</ref>
* 2019: Shelf Awareness mafi kyawun fiction na 2019 <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2019-12-03 |title=Our Best Books of 2019 |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3632 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129084548/https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3632 |archive-date=29 November 2023 |access-date=2024-04-26 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
* 2020: Kyautar Masana'antar Littattafan Australiya (wanda aka jera) <ref>{{Cite web |date=2 March 2020 |title=Announcing the ABIAs 2020 Longlist |url=https://abiawards.com.au/abias-2020-longlist/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028160636/https://abiawards.com.au/abias-2020-longlist/ |archive-date=28 October 2023 |access-date=11 November 2023 |website=ABIA Awards}}</ref>
* 2020: Kyautar Littafin Burtaniya: Littafin Fiction na Shekara <ref name="BBA Penguin"/>
* 2020: Kyautar Ferro-Grumley ta Amurka (mai zuwa karshe)
* 2020: Kyautar Littafin Indie don Fiction <ref>{{Cite web |date=26 June 2020 |title=Indie Book Awards 2020: winners announced |url=https://www.booksellers.org.uk/industryinfo/industryinfo/latestnews/Indie-Book-Awards-2020-winners-announced |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609143723/https://www.booksellers.org.uk/industryinfo/industryinfo/latestnews/Indie-Book-Awards-2020-winners-announced |archive-date=9 June 2023 |access-date=24 August 2023 |website=Booksellers Association}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2020-06-29 |title=Awards: Indie Book Winners |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3770 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128225747/https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3770 |archive-date=28 January 2023 |access-date=2024-04-26 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
* 2020: Kyautar Millepages, Faransa <ref>{{Cite web |title=Bernardine Evaristo Wins Le Prix Millepages in France for Girl, Woman, Other |url=https://aitkenalexander.co.uk/bernardine-evaristo-wins-le-prix-millepages-in-france-for-girl-woman-other |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824073545/https://aitkenalexander.co.uk/bernardine-evaristo-wins-le-prix-millepages-in-france-for-girl-woman-other |archive-date=24 August 2023 |access-date=24 August 2023 |website=Aitken Alexander Associates}}</ref>
* 2020: Lifetime Honorary Fellow, Kwalejin St Anne, [[Jami'ar Oxford]] <ref>{{Cite web |date=3 December 2020 |title=Writer and Academic, Bernardine Evaristo, elected Honorary Fellow of St Anne's |url=https://www.st-annes.ox.ac.uk/writer-and-academic-bernardine-evaristo-elected-honorary-fellow-of-st-annes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413144249/https://www.st-annes.ox.ac.uk/writer-and-academic-bernardine-evaristo-elected-honorary-fellow-of-st-annes/ |archive-date=13 April 2021 |access-date=2 April 2021 |website=St Anne's College, University of Oxford}}</ref>
* 2020: Mataimakin Shugaban kasa, Royal Society of Literature
* 2020: Kyautar Orwell (mai zuwa karshe) <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2020-05-22 |title=Awards: Orwell Shortlists |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3745 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422044550/https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3745 |archive-date=22 April 2024 |access-date=2024-04-26 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
* 2020: Kyautar Karatu ta Mata <ref>{{Cite web |title=Reading Women Award {{!}} 2020 Winners |url=https://www.readingwomenpodcast.com/reading-women-award |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824072042/https://www.readingwomenpodcast.com/reading-women-award |archive-date=24 August 2023 |access-date=24 August 2023 |website=Reading Women Podcast}}</ref>
* 2020: Kyautar Glass Bell (mai zuwa karshe) <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2020-05-12 |title=Awards: Goldsboro Books Glass Bell Shortlist |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3737 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127112527/https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3737 |archive-date=27 January 2023 |access-date=2024-04-26 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
* 2020: Kyautar Daraja ta hangen nesa (mai zuwa karshe) <ref>{{Cite web |last=Arts |first=Visionary |date=19 February 2020 |title=Visionary Honours 2020 Shortlist Announcement |url=https://visionaryarts.org.uk/visionary-honours-2020-shortlist-announcement/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113121957/https://visionaryarts.org.uk/visionary-honours-2020-shortlist-announcement/ |archive-date=13 November 2022 |access-date=13 November 2022 |website=Visionary Arts}}</ref>
* 2020: Kyautar Mata don Fiction (mai zuwa karshe) <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2020-04-22 |title=Awards: Women's Fiction; Wolff Translators |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3723 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202104436/https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3723 |archive-date=2 February 2023 |access-date=2024-04-26 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
* 2021: Kyautar wallafe-wallafen Turai, Holland (mai zuwa karshe)
* 2021: Kyautar 'Yanci na Borough, Royal Borough na Greenwich <ref>{{Cite web |title=Freedom of the Borough {{!}} People and organisations awarded the Freedom of the Royal Borough of Greenwich |url=https://www.royalgreenwich.gov.uk/info/200164/about_the_royal_borough/320/freedom_of_the_borough |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211025160505/https://www.royalgreenwich.gov.uk/info/200164/about_the_royal_borough/320/freedom_of_the_borough |archive-date=25 October 2021 |access-date=25 October 2021 |publisher=Royal Borough of Greenwich}}</ref>
* 2021: Kyautar Littattafan Dublin ta Duniya (mai cin nasara) <ref>{{Cite web |last=Comerford |first=Ruth |date=25 March 2021 |title=Evaristo, Whitehead and Vuong shortlisted for 'Ǩ100,000 Dublin Literary Award |url=https://www.thebookseller.com/news/evaristo-whitehead-and-vuong-shortlisted-100000-dublin-literary-award-1250196 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104020739/https://www.thebookseller.com/news/evaristo-whitehead-and-vuong-shortlisted-100000-dublin-literary-award-1250196 |archive-date=4 November 2021 |access-date=11 November 2021 |website=The Bookseller}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2021-03-29 |title=Awards: Dublin Literary, Ben Franklin, Sheik Zayed Book Finalists |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3952 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130083215/https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3952 |archive-date=30 January 2023 |access-date=2024-04-26 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
* 2021: Nielsen Gold Bestseller Award
* 2021: Mutum na Shekara - a matsayin mai girmamawa na 151 na The Bookseller's 150 Power List.
* 2021: Kyautar Gregor von Rezzori (Italiya) (mai zuwa karshe)
* 2021: Kyautar Lattes Grinzane (Italiya) (mai zuwa karshe)
* 2022: Kyautar Empiku mafi kyawun kantin sayar da kayayyaki (Poland) (mai zuwa karshe)
* 2022: Plebiscyt Ksiazka Roku 2021/ Literatura Piekna (Poland) (mai zuwa karshe)
=== Manifesto (2022) ===
* 2022: Littafin girmamawa na hangen nesa na Shekara 2021 (mai zuwa karshe)
* 2023: Kyautar Littattafai ta Quebec, Kanada (mai zuwa karshe)
* 2023: Grand Prix des Lecteurs, Faransa (mai zuwa karshe)
* 2024: Kyautar Praeses Elit, Kwalejin Trinity Dublin
== Darajar ilimi ==
* 2014: An nada shi mai magana da jama'a, Jami'ar Brunel ta London
* 2015: Kyautar CBASS don Kyau, Jami'ar Brunel ta London
* 2017: Kyautar Koyarwa ta Brunel, Jami'ar Brunel ta London
* 2020: Kyautar Mataimakin Shugaban Ma'aikata, Jami'ar Brunel ta London
* 2022: CBASS Malami na Shekara, Jami'ar Brunel ta London <ref>{{Cite web |date=27 May 2022 |title=Student Led Awards 2022 - Winners Announced |url=https://brunelstudents.com/news/article/6013/Student-Led-Awards-Winners-announced/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004161253/https://brunelstudents.com/news/article/6013/Student-Led-Awards-Winners-announced/ |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022 |publisher=Union of Brunel Students}}</ref>
== Littattafai ==
* 1994: ''Tsibirin Ibrahim'' (waƙoƙi, Peepal Tree Press; ) {{ISBN|978-0948833601}}
* 1997: ''Lara'' (littafi, Angela Royal Publishing; ) {{ISBN|9781899860456}}
* 2001: The Emperor's Babe (littafin litattafai, Hamish Hamilton / Penguin; Penguin USA, 2002; ) {{ISBN|978-0140297812}}
* 2005: ''Masu yawon bude ido na Soul'' (littafi, Hamish Hamilton/Penguin; ) {{ISBN|978-0140297829}}
* 2008: Blonde Roots (littafi, Hamish Hamilton / Penguin; Riverhead / Penguing USA, 2009; ) {{ISBN|978-0141031521}}
* 2009: ''Lara'' (sabon, fadada bugu, (Bloodaxe Books; ) {{ISBN|978-1852248314}}
* 2010: Hello Mum (novella, Penguin UK; ) {{ISBN|978-0141044385}}
* 2013: Mr Loverman (littafi, Penguin UK; Akashic Books; ) {{ISBN|978-1617752896}}
* 2019: ''Yarinya, Mace, Sauran'' (littafi, Hamish Hamilton/Penguin; ) {{ISBN|978-0241364901}}
* 2021: Manifesto: A kan Never Giving Up (memoir, Hamish Hamilton / Penguin; ) {{ISBN|978-0241534991}}
* 2021: ''Mata'' (Dubi Har ila yau, Tate Galleries Publishing; ) {{ISBN|978-1849767163}}
== Wasanni ==
* 1982: Motsawa ta hanyar, waka mai ban mamaki, Talking Black Festival, Royal Court Theatre Upstairs
* 1982: Tiger Teeth Clenched Not to Bite, wani waka mai suna monologue. Gidan wasan kwaikwayo na mata baƙi, Melkweg, Amsterdam
* 1983: Silhouette, wasan kwaikwayo na gwaji. Yawon shakatawa na Black Women. Mawallafi: Patricia St. Hilaire <ref>{{Cite web |title=Silhouette {{!}} BPA |url=https://www.blackplaysarchive.org.uk/explore/productions/silhouette |access-date=2020-12-22 |website=www.blackplaysarchive.org.uk}}</ref>
* 1984: ''Pyeyucca'', wasan kwaikwayo na gwaji. Yawon shakatawa na Black Women. Ƙarin kayan: Patricia St. Hilaire <ref>{{Cite web |title=Hilaire; Patricia St. {{!}} BPA |url=https://www.blackplaysarchive.org.uk/explore/playwrights/hilaire-patricia-st |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804163503/https://www.blackplaysarchive.org.uk/explore/playwrights/hilaire-patricia-st |archive-date=4 August 2020 |access-date=2020-12-22 |website=www.blackplaysarchive.org.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Theatre of Black Women's Pyeyucca, featured in Outwrite newspaper (December, 1984) |url=https://www.unfinishedhistories.com/history/companies/theatre-of-black-women/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830003201/https://www.unfinishedhistories.com/history/companies/theatre-of-black-women/ |archive-date=30 August 2019 |access-date=2020-12-22 |language=en-US}}</ref>
* 2002: Medea - Taswirar Edge . Wasan kwaikwayo na aya. Kamfanin Wilson Wilson a Gidan wasan kwaikwayo na Sheffield Crucible da BBC Radio Drama <ref>{{Cite web |title=Wilson and Wilson – makers of site-specific theatre, installation and art. |url=http://www.wilsonandwilson.org.uk/default.asp-sectionIdentifier%3D200541_27726382%26pageIdentifier%3D2005314_812929.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924101606/http://www.wilsonandwilson.org.uk/default.asp-sectionIdentifier%3D200541_27726382%26pageIdentifier%3D2005314_812929.html |archive-date=24 September 2020 |access-date=2020-12-22 |website=Wilson and Wilson}}</ref>
* 2003: ''Madame Bitterfly da Stockwell Diva'' . Wasan kwaikwayo na aya. Wasan Jumma'a, BBC Radio 4, tare da Rudolph Walker, Clare Perkins, Dona Croll
* 2020: Na farko, Do No Harm, wani waka mai suna, Old Vic Theatre online, wanda Adrian Lester ya jagoranta kuma Lolita Chakrabarti ta samar da shi, tare da Sharon D. Clarke.<ref>{{Cite web |title=The Greatest Wealth 2020: First, Do No Harm |url=https://www.oldvictheatre.com/whats-on/2020/your-old-vic/the-greatest-wealth |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128191749/https://www.oldvictheatre.com/whats-on/2020/your-old-vic/the-greatest-wealth |archive-date=28 November 2020 |access-date=2020-12-22 |website=The Old Vic |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Greatest Wealth {{!}} 2020s: First, Do No Harm - YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=qKGHWwOp5qk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201222060809/https://www.youtube.com/watch?v=qKGHWwOp5qk |archive-date=22 December 2020 |access-date=2020-12-22 |website=www.youtube.com}}</ref>
== Takaitaccen labari (zaɓaɓɓen) ==
* 1994: "Haruffa daga London" a cikin ''Miscegenation Blues: muryoyin mata masu launin fata'', wanda Carol Camper (Sister Vision Press) ya shirya <ref>{{Cite web |date=16 April 2011 |title=Miscegenation Blues: Voices of Mixed Race Women » Carol Camper |url=http://www.mixedracestudies.org/?tag=carol-camper |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022091321/http://www.mixedracestudies.org/?tag=carol-camper |archive-date=22 October 2020 |access-date=2020-12-23 |website=Mixed Race Studies}}</ref>
* 2005: ''A saman Duniya'' (BBC Radio 4)
* 2006: "Ohtakemehomelord.com" a cikin ƙarin ɗan gajeren labari na shekara-shekara na ''[[The Guardian]]'' (Yuli) <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=2005-06-24 |title=Short story: ohtakemehomelord.com by Bernardine Evaristo |url=http://www.theguardian.com/books/2005/jun/25/originalwriting.fiction2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907103226/https://www.theguardian.com/books/2005/jun/25/originalwriting.fiction2 |archive-date=7 September 2022 |access-date=2020-12-23 |website=The Guardian |language=en}}</ref>
* 2008: "A Matter of Timing", ''The Guardian'' <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=2008-10-20 |title=Short story: A Matter of Timing by Bernardine Evaristo |url=http://www.theguardian.com/books/2008/oct/17/bernadine-evaristo-short-story-china |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217092306/https://www.theguardian.com/books/2008/oct/17/bernadine-evaristo-short-story-china |archive-date=17 December 2020 |access-date=2020-12-23 |website=The Guardian |language=en}}</ref>
* 2010: "A saman Duniya", The Mechanics Institute Review, Fitowa 7 (Birkbeck, Jami'ar London) <ref>{{Cite web |title=MIR Online – Read Write React |url=http://mironline.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130104827/http://mironline.org/ |archive-date=30 November 2020 |access-date=2020-12-23 |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mechanics Institute Review Issue 7 |url=https://www.goodreads.com/work/best_book/32679068-mechanics-institute-review-issue-7 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424134500/https://www.goodreads.com/book/show/20485362-mechanics-institute-review-issue-7 |archive-date=24 April 2024 |access-date=2020-12-23 |website=Goodreads}}</ref>
* 2011: "Ina tsammanin Ina tafiya Slightly Mad" a cikin One for the Trouble, The Book Slam Annual, wanda Patrick Neate (Book Slam Productions) ya shirya <ref>{{Cite web |title=One For The Trouble by Book Slam Production Ltd, Helen Oyeyemi {{!}} Waterstones |url=https://www.waterstones.com/book/one-for-the-trouble/book-slam-production-ltd/helen-oyeyemi/9781908615008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190424200640/https://www.waterstones.com/book/one-for-the-trouble/book-slam-production-ltd/helen-oyeyemi/9781908615008 |archive-date=24 April 2019 |access-date=2020-12-23 |website=www.waterstones.com |language=en}}</ref>
* 2014: "Billymu, (ko ya kamata ya zama Betty?) " a cikin ''Wasika ga Soja da ba a sani ba'', 14-18 NOW UK WW1 Centenary Art Commissions (William Collins / HarperCollins) <ref>{{Cite web |title=Letter to an Unknown Soldier |url=https://www.1418now.org.uk/letter/new-read/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121195611/https://www.1418now.org.uk/letter/new-read/ |archive-date=21 January 2021 |access-date=2020-12-23 |website=Letter to an Unknown Soldier |publisher=14–18 NOW |language=en-US}}</ref>
* 2015: "Yoruba Man Walking" a cikin Closure: sabon tarihin tarihin baƙar fata na zamani na Burtaniya, wanda Jacob Ross (Peepal Tree Press) ya shirya <ref>{{Cite web |title=Closure |url=https://www.peepaltreepress.com/books/closure |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216113726/https://www.peepaltreepress.com/books/closure |archive-date=16 December 2020 |access-date=2020-12-23 |website=Peepal Tree Press}}</ref>
* 2016: "Duniya ta Dan Adam" a cikin How Much the Heart Can Hold, wanda Emma Herdman (Hodder & Stoughton) ta shirya
* 2020: "Star of the Season", British Vogue <ref>{{Cite web |date=26 February 2020 |title=All The Highlights From Vogue Talks With Bernardine Evaristo |url=https://www.vogue.co.uk/celebrity-photos/gallery/vogue-talks-bernardine-evaristo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128062220/https://www.vogue.co.uk/celebrity-photos/gallery/vogue-talks-bernardine-evaristo |archive-date=28 January 2021 |access-date=2020-12-23 |website=British Vogue |language=en-GB}}</ref>
* 2020: "The White Man's Liberation Front", New Statesman
== Rubuce-rubuce ==
* 1992: "Black Theatre", ''Artrage'' (Winter/Spring) <ref name="Artrage" />
* 1993: "Black Women in Theatre", ''Wasanni shida na Black da Asian Women Writers'', wanda Kadjia George (Aurora Metro Press) ya shirya <ref>{{Cite web |title=Six Plays by Black and Asian Women Writers |url=https://www.aurorametro.com/product/six-plays-by-black-and-asian-women-writers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026120316/https://www.aurorametro.com/product/six-plays-by-black-and-asian-women-writers/ |archive-date=26 October 2020 |access-date=2020-12-23 |website=Aurora Metro Books |language=en-GB}}</ref>
* 1996: "Going it Alone" - mutum daya ya nuna a gidan wasan kwaikwayo na Burtaniya, ''Artrage'' <ref name="Artrage">{{Cite web |title='Artrage – Inter-cultural arts magazine' |url=https://mrc-catalogue.warwick.ac.uk/records/MAA/1/4/2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101234045/https://mrc-catalogue.warwick.ac.uk/records/MAA/1/4/2 |archive-date=1 November 2023 |access-date=2020-12-23 |website=mrc-catalogue.warwick.ac.uk |language=en}}</ref>
* 1998: "On Staying Power" na Peter Fryer don BBC Windrush Education
* 2001: "Roaring Zora" a kan rayuwar da rubuce-rubucen [[Zora Neale Hurston]], ''Marie Claire''
* 2005: "An gabatar da Waƙoƙin Burtaniya na zamani", Mujallar Littattafan Majalisar Burtaniya
* 2005: "Matsayin ƙwaƙwalwar ƙwaƙwalwa: Rubuta Black a Burtaniya", a cikin Rubuta Duniya (Sabon Rubuta / Jami'ar Gabashin Anglia)
* 2005: "Tushen", Crossing Borders, Majalisar Burtaniya a kan layi <ref>{{Cite web |title=Home - Crossing Borders |url=http://www.transculturalwriting.com/radiophonics/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116121159/http://www.transculturalwriting.com/radiophonics/index.html |archive-date=16 January 2021 |access-date=2020-12-23 |website=Transcultural writing}}</ref>
* 2005: "Hanyar da ba a yi tafiya ba", Necessary Journeys, wanda Melanie Keen da Eileen Daley suka shirya, Arts Council EnglandMajalisar Fasaha ta Ingila
* 2007: "Rubuta da suka gabata: Hadisai, Gādon, Bincike" a cikin Rubuta Duniya 1: Kasuwancin Norwich (Jami'ar Gabashin Anglia / Pen & Inc Press)
* 2008: "CSI Turai: Abubuwan Alamar Afirka. Fragments. sake ginawa. Tarihin shari'a. Dalili. Mutum", ''Wasafiri'' (Taylor & Francis) <ref>{{Cite journal |last=Evaristo |first=Bernardine |date=2008-12-01 |title=CSI Europe |url=https://doi.org/10.1080/02690050802407722 |url-status=live |journal=Wasafiri |volume=23 |issue=4 |pages=2–7 |doi=10.1080/02690050802407722 |issn=0269-0055 |s2cid=163408035 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424134504/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02690050802407722 |archive-date=24 April 2024 |access-date=23 December 2020}}</ref>
* 2009: Rubuce-rubucen tarihin rayuwa, ''Marubutan zamani'', Vol. 275 (Gale Publishing, Amurka)
* 2009: Rubuce-rubucen tarihin rayuwa, "Gidan Uba" (Five Dials) <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=2017-03-07 |title=My Father's House – Bernardine Evaristo |url=https://fivedials.com/reportage/my-fathers-house-bernardine-evaristo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125085109/https://fivedials.com/reportage/my-fathers-house-bernardine-evaristo/ |archive-date=25 November 2020 |access-date=2020-12-23 |website=Five Dials |language=en-GB}}</ref>
* 2010: Gabatarwa ga litattafan waka ''Goma'', "Me ya sa wannan, Me ya sa Yanzu?", game da buƙatar The Complete Works don rarraba wallafe-wallafen waka na Burtaniya (Bloodaxe Books) <ref>{{Cite web |title=Ten: new poets from Spread the Word {{!}} Bloodaxe Books |url=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/product/ten-new-poets-from-spread-the-word-974 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201123162927/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/product/ten-new-poets-from-spread-the-word-974 |archive-date=23 November 2020 |access-date=2020-12-23 |website=Bloodaxe Books}}</ref>
* 2010: Gabatarwa ga Wasafiri Black Britain: Bayan Ma'anar, "The Illusion of Inclusion", Fitowa ta 64, Winter 2010 (Routledge) <ref>{{Cite web |title=Wasafiri Issue 64 |url=https://www.wasafiri.org/product/wasafiri-issue-64/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203130623/https://www.wasafiri.org/product/wasafiri-issue-64/ |archive-date=3 December 2020 |access-date=2020-12-23 |website=Wasafiri Magazine |language=en-GB}}</ref><ref name="The Illusion of Inclusion">{{Cite magazine|url-status=1–6}}</ref>
* 2010: "Watan Satumba", a kan rubuce-rubuce da tsari, Volume 100:4, Winter 2010 Poetry Review <ref>{{Cite web |title=The Poet's Progress – Volume 100, No 4, Winter 2010, Poetry Review |url=https://poetrysociety.org.uk/publications/the-poets-progress-volume-100-no-4-winter-2010-poetry-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022214129/https://poetrysociety.org.uk/publications/the-poets-progress-volume-100-no-4-winter-2010-poetry-review/ |archive-date=22 October 2020 |access-date=2020-12-23 |website=The Poetry Society}}</ref>
* 2011: "Myth, Motivation, Magic & Mechanics", Jiki na Aiki: Shekaru 40 na Rubuce-rubuce a UEA (Jami'ar Gabashin Anglia), wanda Giles Foden (Full Circle Editions) ya shirya
* 2013: ''Littafin da ya canza ni'' Series: Rubuce-rubuce a kan 'yan mata masu launin fata waɗanda suka yi la'akari da kashe kansu lokacin da bakan gizo ya yi amfani da Ntozake Shange (BBC Radio 3) <ref>{{Cite web |title=The Book that Changed Me |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b00zdh88 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101234042/https://www.bbc.co.uk/programmes/b00zdh88 |archive-date=1 November 2023 |access-date=2020-12-23 |website=BBC Radio 3}}</ref>
* 2016: "The Privilege of Being a Mixed Race Woman", Tangled Roots: Real Life Stories from Mixed Race Britain, Anthology Number 2, edited by Katy Massey (Tangled Roots)
* 2019: "Yaya Lokaci ne na zama (Black) (Birtaniya) (Womxn) Marubuci", a cikin Brave New Words, wanda Susheila Nasta (Myriad Editions) ya shirya <ref>{{Cite web |title=Brave New Words |url=https://myriadeditions.com/creator/susheila-nasta/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119143218/https://myriadeditions.com/creator/susheila-nasta/ |archive-date=19 January 2021 |access-date=2020-12-23 |website=Myriad Editions}}</ref><ref>{{Cite web |last=Busby |first=Margaret |date=December 2021 |title=Mainstreaming and greater choice of books |url=https://writersmosaic.org.uk/content/mainstreaming-and-greater-choice-of-books-margaret-busby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907082328/https://writersmosaic.org.uk/content/mainstreaming-and-greater-choice-of-books-margaret-busby/ |archive-date=7 September 2022 |access-date=7 September 2022 |website=Writers Mosaic}}</ref>
* 2020: "Claiming Whiteness", Mujallar House, na (Houses of Parliament) <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=2020-10-16 |title=Why we need to embrace the concept of Whiteness |url=https://www.politicshome.com/thehouse/article/why-we-need-to-embrace-the-concept-of-whiteness |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204173919/https://www.politicshome.com/thehouse/article/why-we-need-to-embrace-the-concept-of-whiteness |archive-date=4 December 2020 |access-date=2020-12-23 |website=Politics Home |language=en}}</ref>
* 2020: Gabatarwa ga Bedside Guardian, tarihin shekara-shekara na Guardian
* 2020: Gabatarwa: "Re:Tunanin: 'Diversity' a cikin Buga", na Dokta Anamik Saha da Dokta Sandra van Lente (Jami'ar Goldsmiths / Newgen Publishing UK) <ref>{{Cite web |last=Saha |first=Anamik |last2=Sandra van Lente |title=Re:Thinking: Diversity in Publishing |url=https://www.spreadtheword.org.uk/wp-content/uploads/2020/06/Rethinking_diversity_in-publishing_WEB.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203151643/https://www.spreadtheword.org.uk/wp-content/uploads/2020/06/Rethinking_diversity_in-publishing_WEB.pdf |archive-date=3 February 2021 |access-date=23 December 2020 |website=Spread the Word}}</ref>
* 2020: "Jima'i a cikin Blender", don A Point of View, BBC Radio 4 <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=9 August 2020 |title=Gender in the Blender |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000lh74 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208153623/https://www.bbc.co.uk/programmes/m000lh74 |archive-date=8 December 2020 |access-date=24 December 2020 |website=A Point of View |publisher=BBC Radio 4}}</ref>
* 2020: Gabatarwa ga Loud Black Girls, wanda Yomi Adegoke da Elizabeth Uviebinené (HarperCollins) suka shirya <ref>{{Cite web |title=Loud Black Girls: 20 Black Women Writers Ask: What's Next? |url=https://www.harpercollins.com/products/loud-black-girls-20-black-women-writers-ask-whats-next-yomi-adegokeelizabeth-uviebinen |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115225742/https://www.harpercollins.com/products/loud-black-girls-20-black-women-writers-ask-whats-next-yomi-adegokeelizabeth-uviebinen |archive-date=15 January 2021 |access-date=2020-12-23 |website=HarperCollins |language=en}}</ref>
* 2020: "Literature Can Foster Our Shared Humanity", British Vogue, 6 Yuni 2020.<ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=6 June 2020 |title='Literature Can Foster And Express Our Shared Humanity': Bernardine Evaristo On The Importance Of Inclusive Publishing |url=https://www.vogue.co.uk/arts-and-lifestyle/article/bernardine-evaristo-publishing-diversity |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115201315/https://www.vogue.co.uk/arts-and-lifestyle/article/bernardine-evaristo-publishing-diversity |archive-date=15 January 2021 |access-date=2020-12-23 |website=British Vogue |language=en-GB}}</ref>
* 2020: "Loving the Body Fat-tastic", don A Point of View, BBC Radio 4 <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=29 November 2020 |title=Loving the Body Fat-tastic |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000ptc9 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129174635/https://www.bbc.co.uk/programmes/m000ptc9 |archive-date=29 November 2020 |access-date=24 December 2020 |website=A Point of View |publisher=BBC Radio 4}}</ref>
* 2020: "A kan Mrs Dalloway", BBC Radio 4
* 2020: "Spiritical Pick and Mix", don A Point of View, BBC Radio 4 <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=27 December 2020 |title=Spiritual Pick and Mix |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000qjg0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201224080027/https://www.bbc.co.uk/programmes/m000qjg0 |archive-date=24 December 2020 |access-date=24 December 2020 |website=A Point of View |publisher=BBC Radio 4}}</ref>
* 2020: "The Longform Patriarchs and Su Accomplices", New Statesman <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=1 October 2020 |title=The longform patriarchs, and their accomplices |url=https://www.newstatesman.com/culture/books/2020/10/bernardine-evaristo-goldsmiths-lecture-longform-patriarchs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201004084706/https://www.newstatesman.com/culture/books/2020/10/bernardine-evaristo-goldsmiths-lecture-longform-patriarchs |archive-date=4 October 2020 |access-date=2020-12-23 |website=New Statesman |language=en}}</ref>
* 2020: "The Pro-Mask Movement", don A Point of View, BBC Radio 4 <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=2 October 2020 |title=The Pro-Mask Movement |url=https://www.bbc.co.uk/sounds/search?q=the+pro+mask+movement |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101234042/https://www.bbc.co.uk/sounds/search?q=the+pro+mask+movement |archive-date=1 November 2023 |access-date=24 December 2020 |website=A Point of View |publisher=BBC Radio 4}}</ref>
* 2020: "Gidan wasan kwaikwayo na Black Women: Asusun Mutum", a cikin ''Littafin Palgrave na Tarihin Mata a kan Mataki,'' wanda Jan Sewell da Clare Smout (Palgrave Macmillan) suka shirya
* 2020: "Me ya sa Black Lives Matter", don A Point of View, BBC Radio 4 <ref>{{Cite web |last=Evaristo |first=Bernardine |date=5 July 2020 |title=Why Black Lives Matter |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000khls |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005023523/https://www.bbc.co.uk/programmes/m000khls |archive-date=5 October 2020 |access-date=24 December 2020 |website=A Point of View |publisher=BBC Radio 4}}</ref>
* 2021: Gabatarwa ga ''ƙaunatacce'' [[Toni Morrison]] (Vintage) <ref>{{Cite web |title=Beloved by Toni Morrison {{!}} Waterstones |url=https://www.waterstones.com/book/beloved/toni-morrison//9781784876432 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506204041/https://www.waterstones.com/book/beloved/toni-morrison//9781784876432 |archive-date=6 May 2021 |access-date=2020-12-23 |website=Waterstones |language=en}}</ref>
* 2021: Gabatarwa ga Bernard da Cloth Monkey ta Judith Bryan (1998), jerin "Black Britain: Writing Back" (Hamish Hamilton / Penguin sake fitowa)
* 2021: Gabatarwa ga ''Malamin Baƙar fata'' ta Beryl Gilroy (Faber da Faber) <ref>{{Cite web |title=Black Teacher by Beryl Gilroy {{!}} Waterstones |url=https://www.waterstones.com/book/black-teacher/beryl-gilroy/9780571367733 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101235545/https://www.waterstones.com/book/black-teacher/beryl-gilroy/9780571367733 |archive-date=1 November 2023 |access-date=2020-12-23 |website=Waterstones |language=en}}</ref>
* 2021: Gabatarwa ga 'yan mata masu launin fata waɗanda suka yi la'akari da kashe kansu / Lokacin da bakan gizo ya cika ta Ntozake Shange (Orion)
* 2021: Gabatarwa ga Incomparable World by S. I. Martin (1996), "Black Britain: Writing Back" jerin (Hamish Hamilton / Penguin reissue)
* 2021: Gabatarwa ga ''Minty Alley'' ta [[C. L. R. James]] (1936), jerin "Black Britain: Writing Back" (Hamish Hamilton / Penguin sake fitowa)
* 2021: Gabatarwa ga The Dancing Face by Mike Phillips (1997), "Black Britain: Writing Back" jerin (Hamish Hamilton / sake fitowa)
* 2021: Gabatarwa ga Fat Lady Sings by Jacqueline Roy (2000), "Black Britain: Writing Back" jerin (Hamish Hamilton / Penguin sake fitowa)
* 2021: Gabatarwa ga ''Ba tare da nuna bambanci ba'' ta Nicola Williams (1997), jerin "Black Britain: Writing Back" (Hamish Hamilton / sake fitar da Penguin)
* 2022: "The Artistic Triumph of Elder Black Women", ''The Guardian''
== Edita ==
* 1987: Edita, tare da Da Choong, Olivette Cole-Wilson, da Gabriela Pearse, Black Women Talk Poetry anthology <ref>{{Cite web |title=Black Women Talk Poetry |url=https://www.abebooks.co.uk/9781870400008/Black-Women-Talk-Poetry-Choong-1870400003/plp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101234048/https://www.abebooks.co.uk/9781870400008/Black-Women-Talk-Poetry-Choong-1870400003/plp |archive-date=1 November 2023 |access-date=2020-12-22 |website=AbeBooks |language=en-GB}}</ref>
* 1996-1997: Edita, FrontSeat mujallar wasan kwaikwayo ta al'adu (Black Theatre Forum)
* 1998-2008: Mataimakin edita, mujallar wallafe-wallafen kasa da kasa ta ''Wasafiri'' (Jami'ar Sarauniya Mary ta London da Jami'ar Open) <ref>{{Cite journal |date=2010 |title=Among the Contributors |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02690055.2010.516085?journalCode=rwas20 |url-status=live |journal=Wasafiri |publisher=Taylor & Francis Online |volume=25 |issue=4 |pages=103–105 |doi=10.1080/02690055.2010.516085 |s2cid=219610268 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004171813/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02690055.2010.516085?journalCode=rwas20 |archive-date=4 October 2022 |access-date=4 October 2022}}</ref>
* 2007: Edita, tare da Maggie Gee, NW15: Sabon Rubuce-rubuce, 15th shekara-shekara edition (British Council da ''Granta'') <ref>{{Cite web |title=NW15: The Anthology of New Writing: v. 15 - Maggie Gee; Bernardine Evaristo; {{!}} Foyles Bookstore |url=https://www.foyles.co.uk/witem/fiction-poetry/nw15-the-anthology-of-new-writing,maggie-gee-bernardine-evaristo-9781862079328 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028124115/https://www.foyles.co.uk/witem/fiction-poetry/nw15-the-anthology-of-new-writing,maggie-gee-bernardine-evaristo-9781862079328 |archive-date=28 October 2021 |access-date=2020-12-22 |website=Foyles |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=NW15: v. 15 by Maggie Gee, Bernardine Evaristo {{!}} Waterstones |url=https://www.waterstones.com/book/nw15-v-15/maggie-gee/bernardine-evaristo/9781862079328 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101234042/https://www.waterstones.com/book/nw15-v-15/maggie-gee/bernardine-evaristo/9781862079328 |archive-date=1 November 2023 |access-date=2020-12-22 |website=Waterstones |language=en}}</ref>
* 2010: Edita, tare da Daljit Nagra, ''Goma: Sabbin Waƙoƙi'', gabatar da sabbin mawaƙa goma daga aikin Complete Works (Bloodaxe Books) <ref>{{Cite web |title=Ten: new poets from Spread the Word {{!}} Bloodaxe Books |url=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/product/ten-new-poets-from-spread-the-word-974 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201123162927/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/product/ten-new-poets-from-spread-the-word-974 |archive-date=23 November 2020 |access-date=2020-12-22 |website=Bloodaxe Books}}</ref>
* 2010: Editan baƙo, tare da Karen McCarthy Woolf, ''Wasafiri'', Black Britain: Beyond Definition, Special Winter Issue (Routledge) <ref name="Bernardine Evaristo">{{Cite web |title=Bernardine Evaristo |url=https://www.wasafiri.org/person/bernardine-evaristo/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022234346/https://www.wasafiri.org/person/bernardine-evaristo/ |archive-date=22 October 2021 |access-date=2020-12-22 |website=Wasafiri Magazine |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bernardine Evaristo |url=https://www.peepaltreepress.com/authors/bernardine-evaristo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313195936/https://www.peepaltreepress.com/authors/bernardine-evaristo |archive-date=13 March 2023 |access-date=2020-12-22 |website=Peepal Tree Press}}</ref>
* 2012: Editan Baƙo, ''Binciken Waƙoƙi'', Ƙarƙashin Sauye-sauye don Ƙungiyar Waƙoƙi ta Burtaniya, Musamman Centenary Winter Issue, Volume 102.4 <ref>{{Cite web |title=Offending Frequencies – Volume 102, No 4, Winter 2012 – The Poetry Society |url=https://poetrysociety.org.uk/publications/offending-frequencies-volume-102-no-4-winter-2012-poetry-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119124426/https://poetrysociety.org.uk/publications/offending-frequencies-volume-102-no-4-winter-2012-poetry-review/ |archive-date=19 January 2021 |access-date=2020-12-22 |website=The Poetry Society}}</ref>
* 2014: Editorial Selector, Commonwealth Writers Short Story Prize anthology, Bari mu gaya wa wannan labarin da kyau, edited by [[Ellah Wakatama Allfrey|Ellah Allfrey]] (Dundern Press, Canada)
* 2014: Editan baƙo, mujallar ''Mslexia'' ta kwata-kwata na rubuce-rubuce masu kirkiro, Fitowa Lamba 63 <ref>{{Cite web |title=Issue 63 |url=https://mslexia.co.uk/products/single-issues/print-issues/issue-63/ |access-date=2020-12-22 |website=Mslexia |language=en-GB }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* 2014-2020, Mai farawa da kuma mai kula da edita na tarihin ɗalibai na shekara-shekara a Jami'ar Brunel London: The Voices Inside Our Heads, The Psyche Supermarket, The Imagination Project, ''Yana da rikitarwa'', ''Totem'', ''Pendulum'' da Wasika ga Matata 2019, Kintsugi <ref>{{Cite web |last=Brunel Writer |date=2016-03-03 |title=The Imagination Project |url=https://brunelwriter.com/2016/03/03/the-imagination-project/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115033246/https://brunelwriter.com/2016/03/03/the-imagination-project/ |archive-date=15 January 2021 |access-date=2020-12-22 |website=Brunel Writer |language=en}}</ref>
* 2014-ya fara. Editorial Board, Asusun Littafin Waƙoƙi na Afirka, tare da mujallar waƙoƙin Prairie Schooner a Jami'ar Nebraska-Lincoln <ref>{{Cite web |date=27 February 2013 |title=Prairie Schooner Announces Winner of the Sillerman First Book Prize for African Poets |url=https://prairieschooner.unl.edu/digital-schooner/prairie-schooner-announces-winner-sillerman-first-book-prize-african-poets/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806004539/https://prairieschooner.unl.edu/news/prairie-schooner-announces-winner-sillerman-first-book-prize-african-poets |archive-date=6 August 2020 |access-date=20 February 2026 |website=Prairie Schooner}}</ref>
* 2020: Editan baƙo, mujallar The Sunday Times Style
== Masu ba da lambar yabo ta wallafe-wallafen ==
* 1997: Kyautar Ian St. James (Fiction) <ref name="Literary prize juries">{{Cite web |title=Literary prize juries |url=https://bevaristo.com/literary-prize-juries/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419154428/https://bevaristo.com/literary-prize-juries/ |archive-date=19 April 2021 |access-date=2 April 2021 |website=Bernardine Evaristo website}}</ref>
* 2004: The Next Generation Top 20 List, wanda kungiyar Poetry Book Society (PBS) da Poetry Society suka shirya
* 2006: Gasar Waƙoƙi ta Kasa <ref name="Literary prize juries" />
* 2007: Kyautar Marubutan Arewacin Rock (Fiction & Poetry) <ref name="Literary prize juries" />
* 2008: Kyautar Decibel Penguin (Fiction) <ref>{{Cite web |date=12 February 2008 |title=decibel Penguin Prize 2008 seeks true stories on the experience of having a mixed heritage |url=https://www.wired-gov.net/wg/wg-news-1.nsf/lfi/DNWA-7BRFSZ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127153615/https://www.wired-gov.net/wg/wg-news-1.nsf/lfi/DNWA-7BRFSZ |archive-date=27 November 2021 |access-date=2 April 2021 |website=Wired Gov – Arts Council England}}</ref>
* 2009: Kyautar Marubutan Musulmai tare da Masu Bugawa na Penguin (Fiction)
* 2010: Kyautar Alfred Fagon - (Black plays)
* 2010: Kyautar Orange don Sabbin Marubutan (Fassarar Mata)
* 2010: Kyautar T. S. Eliot (Waƙoƙi)
* 2011: Kyautar Waƙoƙin Peacock (Brighton Festival)
* 2012: Shugaban: Kyautar Caine don Rubuce-rubucen Afirka
* 2012: Shugaban: Kyautar Takaitaccen Labari ta Commonwealth
* 2012: Wanda ya kafa & Shugaban Jami'ar Brunel Kyautar Waƙoƙin AfirkaKyautar Waƙoƙin Afirka ta Jami'ar Brunel
* 2012: Gasar ''Labaran Waƙoƙi'' ta Ƙungiyar Waƙoƙoƙi
* 2013: Shugaban: Kyautar Brunel ta Duniya ta Afirka
* 2013: Kyautar Baobab ta Zinariya, Ghana (gajerun labarai ga yara na Afirka) <ref>{{Cite web |title=Golden Baobab Prize Judges |url=https://www.goldenbaobab.org/prizes/judges |access-date=19 November 2024 |website=Golden Baobab |archive-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112231430/https://www.goldenbaobab.org/prizes/judges |url-status=dead }}</ref>
* 2013: Kyautar Littafin Sillerman na Farko ga Mawallafin Afirka (Amurka)
* 2014: Shugaban: Kyautar Brunel ta Duniya ta Afirka
* 2014: Kyautar OCM Bocas don wallafe-wallafen Caribbean, Waƙoƙi (Trinidad)
* 2014: Kyautar Littafin Sillerman na Farko ga Mawallafin Afirka, Amurka
* 2015: Shugaban: Kyautar Brunel ta Duniya ta Afirka
* 2015: Kyautar Costa Book Mafi Kyawun Labari & Costa Book of the Year
* 2015: Gasar Rubuce-rubuce ta Kasa ta Tarihi ta Farko
* 2015: Kyautar Littafin Farko ta Prairie Schooner (Amurka)
* 2016: Shugaban: Kyautar Brunel ta Duniya ta Afirka
* 2016: Kyautar Goldsmiths don sabon labari
* 2016: Guardian da 4th Estate BAME Short Story Prize
* 2016: Kyautar Littafin Sillerman na Farko ga Mawallafin Afirka (Amurka) <ref>{{Cite web |last=Murua |first=James |author-link=James Murua |date=6 November 2015 |title=Sillerman First Book Prize 2016 open for writers |url=https://www.writingafrica.com/sillerman-first-book-prize-2016-open-for-writers/ |access-date=11 May 2024 |website=Writing Africa}}</ref>
* 2017: Shugaban: Brunel International African Poetry PrizeKyautar Brunel ta Duniya ta Waƙoƙin Afirka
* 2018: Sabbin Fellows 40 a karkashin 40 Royal Society of Literature
* 2018: Shugaban: Brunel International African Poetry PrizeKyautar Brunel ta Duniya ta Waƙoƙin Afirka
* 2018: Kyautar Marubutan Geneva
* 2018: Gasar Rubuce-rubuce ta ''Mujallar Isis'', [[Jami'ar Oxford]]
* 2018: Gasar Sarauniya ta Commonwealth
* 2019: Anthony Burgess / Kyautar Jaridar mai lura don Jarida ta Arts
* 2019: Kyautar Glenna Luschei don Waƙoƙin Afirka <ref>{{Cite web |last=Obi-Young |first=Otosirieze |author-link=Otosirieze Obi-Young |date=2 June 2019 |title=Koleka Putuma's Collective Amnesia Wins the Glenna Luschei Prize for African Poetry, Nick Makoha & Dami Ajayi Shortlisted |url=https://brittlepaper.com/2019/06/koleka-putumas-collective-amnesia-wins-2018-19-glenna-luschei-prize-for-african-poetry-nick-makoha-dami-ajayi-shortlisted/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226031258/https://brittlepaper.com/2019/06/koleka-putumas-collective-amnesia-wins-2018-19-glenna-luschei-prize-for-african-poetry-nick-makoha-dami-ajayi-shortlisted/ |archive-date=26 February 2021 |access-date=2 April 2021 |website=Brittle Paper}}</ref>
* 2019: Kyautar Takaitaccen Labarin <nowiki><i id="mwCBg">Harper's</i></nowiki> <ref name="Literary prize juries" />
* 2019: Kyautar Littafin Polari don fiction LGBTQ+ <ref>{{Cite web |date=24 October 2019 |title=News and events {{!}} Poet wins inaugural Polari Prize for best LGBT writing |url=https://www.mmu.ac.uk/news-and-events/news/story/poet-wins-inaugural-polari-prize-best-lgbt-writing |access-date=6 November 2024 |publisher=[[Manchester Metropolitan University]]}}</ref>
* 2021: Shugaban, Kyautar Mata don Fiction
* 2021: Gasar Jarida ta Sunday Times <ref>{{Cite web |date=26 July 2020 |title=Enter the Style X Black Writers' Guild Essay Competition |url=https://www.thetimes.com/life-style/article/enter-the-style-x-black-writers-guild-essay-competition-m7v2t3nkh |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127020608/https://www.thetimes.co.uk/article/enter-the-style-x-black-writers-guild-essay-competition-m7v2t3nkh |archive-date=27 January 2021 |access-date=2 April 2021}}</ref>
* 2023 Shugaban, Kyautar OCM Bocas don Littattafan Caribbean, Mafi Kyawun Littafin <ref>{{Cite web |date=29 April 2023 |title=T&T's Ayanna Lloyd Banwo wins OCM Bocas Prize |url=https://www.bocaslitfest.com/2023/04/29/tts-ayanna-lloyd-banwo-wins-ocm-bocas-prize/ |access-date=6 November 2024 |publisher=Bocas Lit Fest}}</ref>
* 2023 Chair, Forward Prize Mafi Kyawun Tarin & Mafi Kyawun Farko
* 2024 Chair, Nero Gold Prize for Book of the Year <ref>{{Cite web |last=Rufo |first=Yasmin |last2=Charlotte Gallagher |date=14 March 2024 |title=Paul Murray's The Bee Sting wins inaugural Nero Gold Prize book award |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-68563918 |access-date=6 November 2024 |publisher=BBC News}}</ref>
* 2024 Chair, Global Black Women's Non-Fiction Prize, Cassava Republic Press <ref>{{Cite web |last=Ghosh |first=Kuhelika |date=4 December 2023 |title=Bernardine Evaristo is Judging Cassava Republic's First Nonfiction Manuscript Prize |url=https://brittlepaper.com/2023/12/bernardine-evaristo-is-judging-cassava-republics-first-nonfiction-manuscript-prize/ |access-date=6 November 2024 |website=Brittle Paper}}</ref><ref>{{Cite web |title=Global Black Women's Non-Fiction Prize |url=https://cassavarepublic.biz/black-womens-non-fiction-manuscript-prize/ |access-date=6 November 2024 |publisher=Cassava Republic}}</ref>
== Shawarwarin sa kai ==
* Kwamitin daraktoci, Kamfanin gidan wasan kwaikwayo na Black Mime, 1990s
* Kwamitin ba da shawara: Wasafiri Literature Magazine, 2000-
* Babban Majalisar: The Poetry Society of Great Britain, 2001-2004
* Mai ba da shawara na musamman game da wallafe-wallafen: London Arts Board, 2001-2005
* Shugaban: The Poetry Society of Great Britain, 2003-2004
* Mai ba da shawara kan wallafe-wallafen: Majalisar Burtaniya, 2003-2006
* Kwamitin Ba da Shawara: Sabon Galleries, Gidan Tarihi na London, 2004-2008
* Kwamitin Ba da Shawara: MA Creative Writing, Jami'ar Birni, 2004-2009
* Wanda ya kafa: Free Verse & The Complete Works tsare-tsaren, 2005-2017
* Kwamitin Gudanar da Society of Authors, 2008-2009
* Patron: Westminster Befriend a Family (WBAF), 2009-2011
* Kwamitin Edita: Jerin Littattafan Waƙoƙin Afirka, APBF, Jami'ar Nebraska-Lincoln, 2012-
* Patron: SI Leeds Literary Prize ga marubuta mata baƙar fata / Asiya da ba a buga ba, 2012-
* Kyautar Folio, memba na Kwalejin, 2013-
* Majalisar Fasaha ta Ingila, memba na Majalisar Yankin Kudu maso Gabas, 2014-2015
* Hukumar Tabbatar da Inganci don Ilimi Mafi Girma Kwamitin Rubuce-rubuce, 2014-2015
* An zabe shi zuwa Majalisar, Royal Society of Literature, 2016-
* Mataimakin Shugaban kasa, Royal Society of Literature, 2017-2020 <ref name=":3">{{Cite web |last=Callaghan |first=Morgan |date=2021-11-30 |title=Bernardine Evaristo Announced as New President of the RSL - Royal Society of Literature |url=https://rsliterature.org/bernardine-evaristo-announced-as-new-president-of-the-rsl/,%20https://rsliterature.org/bernardine-evaristo-announced-as-new-president-of-the-rsl/ |access-date=2025-11-30 |language=en-GB }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* Shugaba, Royal Society of Literature, 2021-2025 <ref name=":3" />
== Bayani ==
{{Notelist}}
== Bayanan da aka ambata ==
{{Reflist|30em}}
== Haɗin waje ==
* [http://www.bevaristo.com Shafin yanar gizon hukuma]
* [https://web.archive.org/web/20071003023003/http://www.contemporarywriters.com/authors/?p=auth179 "Bernardine Evaristo"], Marubutan zamani, Majalisar Burtaniya.
* Bernardine Evaristo a Diaspora Writers UK .
* Toh Hsien Min, "Kada ku manta da Tushen - Bernardine Evaristo yana amfani da tarihi" (tambaya), Quarterly Literary Review Singapore, Vol. 3, No. 2, Janairu 2004.
* Ginette Curry, "Toubab La!": Bayanan wallafe-wallafen Halitta a cikin Afirka Diaspora, Newcastle, Ingila: Cambridge Scholars Publishing, 2007.
* Rosanna Greenstreet, "Bernardine Evaristo: 'Yaya sau da yawa nake yin jima'i? Sau takwas a rana'", The Q&A, ''The Guardian'', 25 ga Yuli 2020.
* Benjamin Law, "Mai cin nasara na Booker Bernardine Evaristo a kan al'umma inda muka ce, 'Ina da kyau ga shekaruna'", The Sydney Morning Herald, 29 ga Oktoba 2021.
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1959]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
3w0o374h3atrtatdfhofy4df4je2qfw
Anike (rapper)
0
145033
832518
825362
2026-05-08T15:01:35Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832518
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ireoluwa-Anike Dees''' Listen ⓘ (an haife ta a '''Mutiat Yewande Isola''' ), wacce aka fi sani da '''Anike''' (wanda a da aka fi sani da '''Wande''' ), <ref name="Kramer McGinnis-2024">{{Cite web |last=Kramer McGinnis |first=Kelsey |date=24 June 2024 |title=You Can Love Rap, Jesus, and the Color Pink |url=https://www.christianitytoday.com/ct/2024/june-web-only/wande-anike-lecrae-reach-records-christian-hip-hop-chh.html |access-date=8 July 2024 |website=[[Christianity Today]]}} </ref> <ref name="GospelNameChange">{{Cite web |date=July 5, 2024 |title=Wande Announces Name Change to Anike |url=https://gospelmusic.org/news/wande-announces-name-change-to-anike}}</ref> ƙwararriyar mawakiyar Amurka ce 'yar [[Yan Najeriya a Amurka|Najeriya-Amurka]], 'yar wasan kwaikwayo kuma tsohuwar 'yar jarida kuma mai kula da A&amp;R daga [[Austin|Austin, Texas]], Amurka. Ta sanya hannu a kamfanin Christian hip hop Reach Records a shekarar 2019, inda ta yi aiki a matsayin mai gudanarwa na A&R. Kafin haka, a matsayinta na mai fasaha mai zaman kanta, daga 2013 zuwa 2018 ta fitar da waƙoƙi da yawa kuma ta yi fice a waƙoƙi daban-daban, sannan ta yi aiki a matsayin ' yar jaridar kiɗa . Ita ce mace ta farko da ta sanya hannu a Reach. An fitar da wasanta na farko mai tsawo (EP), ''Exit'', a ranar 24 ga Afrilu, 2020, sannan kuma ta sake fitar da ƙaramin EP ''The Decision'' a ranar 4 ga Disamba, 2020.
== Tarihin Rayuwa ==
=== Rayuwa ta farko ===
An haifi Anike a Najeriya amma ta girma a Round Rock, Texas sannan kuma Austin, Texas, Amurka. [1] [2] Yawancin 'yan uwanta Musulmai ne, sai mahaifiyarta, wacce Kirista ce. [2] [3] Da farko ba a bar ta ta je coci ba, sannan ta fara tashi da ƙarfe 5 na safe don karanta Littafi Mai Tsarki sannan ta tafi tare da mahaifiyarta aiki domin a ɗauke ta don zuwa coci. [4] Anike ta ce a watan Afrilun 2020 cewa ta kan yi barkwanci "cewa zan je Masallaci da coci". [3] Sha'awarta game da Allah ya sa ta nemi rap na Kirista a intanet, kuma sakamakon farko da ya fito shine waƙar 2006 mai suna "Prayin' for You" ta Lecrae . [3] A aji shida, ta fara buga sarewa kuma ta karanci kiɗa har zuwa makarantar sakandare. [3] Ta koma addinin Kiristanci a aji bakwai yayin da take aikin horo a wani sansani a shekarar 2009 a Columbus, Texas, wani hukunci da ya sa ta fuskanci adawa daga cikin iyalinta. [2] [3] [5] Yayin da take sansanin, ta kuma ga wani wasan kwaikwayo na ƙungiyar hip hop ta Christian hip hop 116 Clique, wanda a lokacin ya ƙunshi Lecrae, Trip Lee, Tedashii, da Sho Baraka . [3]
=== Farkon aikinta ===
Duk da wannan sha'awar da aka fara da ita ga kiɗa, Anike ta so ta zama likita, kuma ta shiga shirin lafiya da kimiyya a makarantar sakandare. <ref name="Sarachik-2020b">{{Cite web |last=Sarachik |first=Justin |date=2020-04-23 |title=Muslim Born, Christian Made, Career Change, & New Lane – Wande [Interview] |url=https://rapzilla.com/2020-04-wande-exit-interview-part-1/ |access-date=2020-11-29 |website=[[Rapzilla]] |language=en-US}}</ref> Ta fara sha'awar yin rap bayan da wani malamin ilimin halittu ya ba ta damar rubuta rap game da jigilar wayar salula maimakon rubuta makala ko gabatar da gabatarwa. <ref name="Ebe-2019">{{Cite web |last=Ebe |date=March 27, 2019 |title=Women to Watch: Rapper, Wande Isola |url=https://www.onetribemag.com/2019/03/27/women-to-watch-rapper-wande-isola/ |access-date=March 25, 2020 |website=OneTribeMag |archive-date=February 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200212102918/https://www.onetribemag.com/2019/03/27/women-to-watch-rapper-wande-isola/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="Sarachik-2020b" /> <ref>{{Cite web |last=McCormick |first=Kiernan |date=March 21, 2022 |title=UT alum, Christian hip-hop artist Wande Isola aims to empower women, encourage people to be themselves |url=https://thedailytexan.com/2022/03/21/ut-alum-christian-hip-hop-artist-wande-isola-aims-to-empower-women-encourage-people-to-be-themselves/ |access-date=2022-11-13 |website=[[The Daily Texan]]}}</ref> Duk da haka, da farko ta ci gaba da karatun lafiya da kimiyya, har ma ta sami lasisin zama mataimakiyar ma'aikaciyar jinya. <ref name="Sarachik-2020b" /> A cewar Anike, ta "yi fama da matsalar rap gaba ɗaya. 'Yan Afirka ba sa yin rikici da ayyukan kirkire-kirkire. Ko dai ki zama likita ko lauya." <ref name="Sarachik-2020b" /> Duk da haka, ta yanke shawarar canza babban digiri kuma ta shiga aikin jarida da hulɗa da jama'a a Jami'ar Texas da ke Austin . <ref name="Ashcraft-2019">{{Cite web |last=Ashcraft |first=Michael |date=April 12, 2019 |title=Rising rapper overcame Muslim family opposition to follow Jesus |url=https://godreports.com/2019/04/rising-rapper-overcame-muslim-family-opposition-to-follow-jesus/ |access-date=March 27, 2020 |website=God Reports}}</ref> <ref name="Sarachik-2020b" /> <ref name="Ryan-2019">{{Cite web |last=Ryan |first=Patrick |date=August 15, 2019 |title=Christian hip hop is having a moment: 6 rappers you should know, including chart-topper NF |url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/music/2019/08/15/christian-rappers-you-need-know-including-chart-topper-nf/1987932001/ |access-date=March 25, 2020 |website=[[USA Today]]}}</ref> A matsayinta na 'yar jarida, ta yi tsammanin za ta iya samun damar yin amfani da masu fasaha, halartar kade-kade, da kuma gudanar da tambayoyi. <ref name="Sarachik-2020b" /> Ba da daɗewa ba ta fara rubutu a gidan yanar gizon Christian hip hop Rapzilla, kuma ta fara taimaka wa kamfanin rikodin hip hop na Kirista RMG. <ref name="Sarachik-2020b" /> Ta yi ta rera waƙoƙi a tarurrukan jami'a a matsayin wani nau'i na hidimar Kirista . <ref name="Ashcraft-2019" /> <ref name="Ryan-2019" /> Ta kasance memba na Alpha Kappa Alpha wanda ta yi Allah wadai da shi kuma ta bar shi <ref>{{Cite web |date=May 2, 2024 |title=Wande Gets Baptized! |url=https://elev8.com/2145796/wande-baptized/ |access-date=March 12, 2026 |archive-date=September 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910200522/https://elev8.com/2145796/wande-baptized/ |url-status=dead }}</ref> da kuma Sigma Phi Lambda sororities, Ƙungiyar 'Yan Jarida Baƙaƙe ta Ƙasa, Kamfanin Dance na IGotSole, da kuma Texas Orange Jackets. <ref name="Ashcraft-2019" /> <ref>{{Cite web |last=Rollins |first=Kara |date=November 16, 2015 |title=Look Out for Wande Isola |url=https://www.hercampus.com/school/texas/look-out-wande-isola |access-date=March 29, 2020 |website=[[Her Campus]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 2, 2018 |title=Outstanding Spring 2018 Grads |url=https://moody.utexas.edu/news/outstanding-spring-2018-grads |access-date=March 29, 2020 |website=Moody College of Communication}}</ref> Waƙoƙinta na farko da aka fitar sun kasance wani ɓangare na waƙar "BIG" ta D-Flow a cikin kundin waƙoƙinsu na 2013 ''Quarter to Vinci'' . <ref name="Solis-2013">{{Cite web |last=Solis |first=Steven |date=November 12, 2013 |title=D-Flow 'Quarter To Vinci' |url=https://rapzilla.com/2013-11-d-flow-quarter-to-vinci/ |access-date=March 25, 2020 |website=[[Rapzilla]]}}</ref> Ta fitar da wakarta ta farko, "No Flex" tare da ikledmarlon, a watan Mayu na 2016. <ref name="Solis-2016">{{Cite web |last=Solis |first=Steven |date=May 27, 2016 |title=Free Download: Wande - No Flex ft. ikilledmarlon |url=https://rapzilla.com/2016-05-free-download-wande-no-flex-ft-ikilledmarlon/ |access-date=March 25, 2020 |website=[[Rapzilla]]}}</ref> Ta yi waka a South by Southwest a 2016, <ref>{{Cite web |last=Harrington |first=Jim |date=March 10, 2016 |title=SXSW 2016 music lineup: Here's the complete list |url=https://www.mercurynews.com/2016/03/10/sxsw-2016-music-lineup-heres-the-complete-list/ |access-date=March 29, 2020 |website=[[The Mercury News]]}}</ref> 2017, <ref>{{Cite web |last=Curtin |first=Kevin |date=January 19, 2017 |title=SXSW Music List Four |url=https://www.austinchronicle.com/daily/music/2017-01-19/sxsw-music-list-four/ |access-date=March 29, 2020 |website=[[The Austin Chronicle]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=March 11, 2017 |title=SXSW 2017 Preview – Friday |url=https://www.qromag.com/features/sxsw-2017-preview-friday/ |access-date=March 29, 2020 |website=QRO Magazine}}</ref> da 2018. <ref>{{Cite web |date=March 4, 2018 |title=SXSW 2018 Preview – Friday |url=https://www.qromag.com/features/sxsw-2018-preview-friday/ |access-date=March 29, 2020 |website=QRO Magazine}}</ref> Ta yi wasu ayyukan A&R ga Ace Harris, kuma a 2017, yayin da take ci gaba da karatun jami'a, ta fara aikin horo a Reach Records. <ref name="Sarachik-2020c">{{Cite web |last=Sarachik |first=Justin |date=2020-05-02 |title=Signing a Deal, Changing the Game, & Respecting the Name – How Wande is Leading the Charge Past 'Labels' [Interview] |url=https://rapzilla.com/2020-05-wande-leading-charge-past-labels-interview/ |access-date=2020-11-30 |website=[[Rapzilla]] |language=en-US}}</ref> <ref name="Moreno-2019" /> Ta fitar da wakoki goma sha daya a shekarar 2018, inda ta shiga jerin sunayen sabbin 'yan wasa 15 na shekarar 2019 a Rapzilla. <ref>{{Cite web |last=Sarachik |first=Justin |date=January 9, 2019 |title=Rapzilla.Com's 15 Freshmen Of 2019 |url=https://rapzilla.com/2019-01-rapzilla-coms-15-freshmen-of-2019/ |access-date=2022-11-13 |website=[[Rapzilla]]}}</ref> <ref name="Voyage ATL-2019">{{Cite web |date=August 7, 2019 |title=Meet Wande Isola of Reach Records in Midtown |url=http://voyageatl.com/interview/meet-wande-isola-reach-records-midtown/ |access-date=2022-11-13 |website=Voyage ATL |language=en-US |archive-date=2022-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113190835/http://voyageatl.com/interview/meet-wande-isola-reach-records-midtown/ |url-status=dead }}</ref> Jim kadan kafin kammala karatunta a 2018 aka dauke ta aiki a matsayin mai kula da A&R na kamfanin. <ref name="Sarachik-2020c" /> <ref name="Moreno-2019">{{Cite web |last=Moreno |first=Chelsea |date=May 1, 2019 |title='Blessed Up': UT Austin alumna Wande Isola signs with record label |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/blessed-up-ut-austin-alumna-wande-isola-signs-with-record-label/ |access-date=March 25, 2020 |website=KXAN Austin |publisher=[[KXAN-TV]] |archive-date=March 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325033135/https://www.kxan.com/news/local/austin/blessed-up-ut-austin-alumna-wande-isola-signs-with-record-label/ |url-status=dead }}</ref>
=== Rikodin Reach (2018—yanzu) ===
A shekara mai zuwa, bayan watanni biyar bayan an ɗauke ta aiki a matsayin A&R, an sanya mata hannu a matsayin mai rekodi ga Reach. <ref name="Law-2019" /> <ref>{{Cite web |last=Yap |first=Timothy |date=April 24, 2020 |title=Wande, the First Lady of Reach Records, Shares the Heart Behind "Exit" |url=http://www.hallels.com/articles/23702/20200424/wande-the-first-lady-of-reach-records-talks-about-the-heart-behind-exit.htm |access-date=2022-11-13 |website=JubileeCast |language=en}}</ref> Ta fitar da waƙarta ta farko a kan lakabin, "Blessed Up", a watan Afrilu. <ref name="Blessed Up">{{Cite web |title=Blessed Up - Single by Wande |url=https://music.apple.com/us/album/blessed-up-single/1459386367 |access-date=March 25, 2020}}</ref> Za a saka waƙar a shekara mai zuwa a jerin waƙoƙin Michelle Obama . <ref>{{Cite web |last=Hicks |first=Frederick |date=2020-08-07 |title=Wand featured on Vol. 1 The Michelle Obama Playlist |url=https://rapzilla.com/2020-08-wande-featured-michelle-obamas-playlist/ |access-date=2020-11-30 |website=[[Rapzilla]] |language=en-US}}</ref> Wande ita ce mace ta farko da aka sanya wa hannu a kan lakabin. <ref name="Law-2019">{{Cite web |last=Law |first=Jeannie |date=April 12, 2019 |title=Lecrae signs first-ever female artist to Reach Records: Wande |url=https://www.christianpost.com/news/lecrae-signs-first-ever-female-artist-to-reach-records-wande.html |access-date=March 25, 2020 |website=[[The Christian Post]]}}</ref> Ta bayyana fatan cewa sanya waƙar zai sauƙaƙa wa sauran mata masu rera waƙa su bi sahun aiki a cikin nau'in hip hop na Kirista wanda maza suka fi rinjaye. "Ina tsammanin zai nuna wa wasu lakabi cewa bai kamata ku ji tsoron sanya wa mata hannu ba. Ina jin uzuri da yawa kamar, 'Oh yana da tsada' ko 'Oh, ba mu san yadda kasuwa za ta mayar da martani ga mace ba.' 'Za su sayi waƙarta?' Babu shakka, kamfanoni da yawa na Kirista ba su da kuɗin yin gwaji da mai rekodi na Kirista saboda dole ne ku tabbatar suna da riba. Don haka mata da yawa suna samun ɗan gajeren lokacin don ba sa son yin caca da mace." <ref>{{Cite web |last=Sarachik |first=Justin |date=April 12, 2019 |title=Wande Talks About Signing to Reach Records & What's Coming Next |url=https://rapzilla.com/2019-04-wande-talks-about-signing-to-reach-records-whats-coming-next/ |access-date=March 25, 2020 |website=[[Rapzilla]]}}</ref> Ta ce da farko ya ɗauki lokaci kafin a fitar da waƙarta saboda adawa da ta fuskanta a masana'antar kiɗa saboda ba a daraja ƙwarewarta ba saboda kasancewarta mace. Misali, ta ba da labarin cewa "Zan tashi zuwa wani wuri, in rubuta cikakken kundin waƙoƙi, kuma in nemi a ba ni waƙar amma mutumin bai aika ba. Na koyi abubuwa da yawa game da yadda mutane ke daraja ka." <ref name="Sarachik-2020c"/> Ta kuma ambaci wahalar samun damar kallon waƙarta idan waƙoƙinta ba sa magana game da jima'i. <ref name="Voyage ATL-2019"/>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1996]]
9qf6xot8i6ki892flb5vkzjdn6ds5iy
Atinuke (author)
0
145378
832674
809514
2026-05-08T21:39:30Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832674
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Atinuke''' marubuciyar litattafan yara ce wadda aka haifa a Najeriya kuma mai ba da labari na gargajiya na Afirka. <ref>{{Cite web |date=2021-05-07 |title=Reading with... Atinuke |url=https://www.shelf-awareness.com/readers-issue.html?issue=1019 |access-date=2023-03-22 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
== Rayuwa da ilimi ==
An haifi Atinuke a Ibadan kuma ta girma a Legas, Najeriya tare da iyayenta da 'yan uwanta uku.[1] Mahaifinta malamin jami'ar Najeriya ne kuma mahaifiyarta edita ce ta Turanci.[1] Atinuke ta fito ne daga asalin Yoruba ta wurin mahaifinta.[2][3]
Atinuke ta zaɓi zuwa makarantar kwana a Ingila daga shekaru goma zuwa goma sha uku.[1] Iyayenta da 'yan'uwanta uku suka ƙaura zuwa Ingila, kuma Atinuke ta fara zuwa makarantar gwamnati. [ana buƙatar hutu][citation needed]
a jami'a, Atinuke ta yi karatun Turanci da Littattafan Commonwealth . <ref name=":1">{{Cite web |title=Atinuke |url=https://www.gaithersburgbookfestival.org/featured_author/atinuke/ |access-date=2023-03-22 |website=Gaithersburg Book Festival |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Tana da 'ya'ya maza biyu <ref>{{Cite web |title=Atinuke |url=https://milesstottagency.co.uk/author/atinuke/ |access-date=2023-03-22 |website=Miles Stott Agency |language=en-GB |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322201505/https://milesstottagency.co.uk/author/atinuke/ |url-status=dead }}</ref> kuma a halin yanzu tana zaune a [[Wales]]. <ref name=":1"/><ref>{{Cite web |title=Atinuke, Nigerian Born Storyteller and Children's Book Author ★ |url=https://aalbc.com/authors/author.php?author_name=Atinuke |access-date=2023-03-22 |website=African American Literature Book Club |language=en}}</ref>
== Ayyuka ==
Atinuke's first Atinuke ta zaɓi zuwa makarantar kwana a Ingila daga shekaru goma zuwa goma sha uku.[1] Iyayenta da 'yan'uwanta uku suka ƙaura zuwa Ingila, kuma Atinuke ta fara zuwa makarantar gwamnati. [ana buƙatar hutu][citation
== Kyaututtuka da girmamawa ==
Kungiyar Littattafan Afirka ta Amirka mai suna Atinuke a cikin jerin sunayen "Top 100 Bestselling Authors" a matsayi na 60.<ref>{{Cite web |title=The Top 100 Bestselling Black Authors |url=https://aalbc.com/authors/bestselling-authors2.php |access-date=2023-03-22 |website=African American Literature Book Club |language=en}}</ref>
A cikin 2011, Good Luck, Anna Hibiscus! An kira shi daya daga cikin mafi kyawun littattafan yara na shekara ta The Horn Book Magazine . <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2012-12-05 |title=Horn Book Fanfare 1938 to present |url=https://www.hbook.com/story/horn-book-fanfare-1938-to-present |access-date=2023-03-22 |website=[[The Horn Book]]}}</ref>
A cikin 2015, Double Trouble for Anna Hibiscus an kira shi daya daga cikin mafi kyawun littattafan yara da matasa na shekara ta Shelf Awareness . <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2015-12-11 |title=Our 2015 Best Books of the Year |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=2652 |access-date=2023-03-22 |website=[[Shelf Awareness ]]}}</ref>
A cikin 2017, ''Kuna da ban mamaki, Anna Hibiscus!'' an haɗa shi a cikin Kirkus Reviews' "Littattafai Mafi Kyawun Masu Girma na Tsakiya na 2017".<ref>{{Cite web |last=Vicky |first=Vicki |date=2017-11-27 |title=Old Friends Return in the Best Books for Middle Graders |url=https://www.kirkusreviews.com/news-and-features/articles/old-friends-return-best-books-middle-graders/ |access-date=2023-03-22 |website=[[Kirkus Reviews]] |language=en}}</ref>
A cikin 2018, an haɗa Baby Goes to Market a cikin jerin sunayen "Littattafai mafi kyau ga yara".<ref>{{Cite web |last=Meadows |first=Rebecca |title=UCF Research Guides: Award Winning and Notable Children's Books PreK - 8: CABA Children's Africana Book Awards |url=https://guides.ucf.edu/c.php?g=851147&p=8600797 |access-date=2023-03-22 |website=[[University of Central Florida]] |language=en}}</ref>
A cikin 2021, Too Small Tola an kira shi daya daga cikin littattafan yara mafi kyau na shekara ta The Horn Book Magazine, School Library Journal da Shelf Awareness <ref>{{Cite web |last=Gershowitz |first=Elissa |date=2021-12-10 |title=Fanfare Family Reading 2021 |url=https://www.hbook.com/story/fanfare-family-reading-2021 |access-date=2023-03-22 |website=[[The Horn Book]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Blair |first=Monisha |last2=Speight |first2=Myiesha |last3=Williams |first3=Ashleigh |last4=Worley |first4=Taylor |date=2021-11-22 |title=Best Chapter Books 2021 {{!}} SLJ Best Books |url=https://www.slj.com/story/best-chapter-books-2021-slj-best-books |access-date=2023-03-22 |website=[[School Library Journal]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2021-11-23 |title=Our 2021 Best Children's & YA Books of the Year |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=4119 |access-date=2023-03-22 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
A cikin 2022, Too Small Tola da Three Fine Girls an kira su daya daga cikin littattafan yara mafi kyau na shekara ta The Horn Book Magazine . <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2022-12-14 |title=Fanfare 2022 Annotations |url=https://www.hbook.com/story/fanfare-2022-annotations |access-date=2023-03-22 |website=[[The Horn Book]]}}</ref>
{| class="wikitable sortable mw-collapsible"
|+Kyaututtuka don '''Rubuce-rubucen Atinuke'''
!Shekara
!Taken
!Kyautar
!Sakamakon
!Tabbacin.
|-
|2010
| rowspan="2" |''Anna Hibiscus''
|Kyautar Cybils don gajerun Littattafai
|Wadanda suka kammala
|<ref name=":12">{{Cite web |title=2010 Cybils Finalists |url=https://www.cybils.com/cybils-books/2010-cybils-finalists |access-date=2023-03-22 |language=en-US}}</ref>
|-
| rowspan="2" |2011
|Kyautar Littafin Boston Globe-Horn don Fiction
|Daraja
|<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2022-01-10 |title=Past Boston Globe–Horn Book Award Winners |url=https://www.hbook.com/story/past-boston-globe-horn-book-award-winners |access-date=2023-03-22 |website=[[The Horn Book]]}}</ref>
|-
|''Ka yi farin ciki, Anna Hibiscus!''
|Kyautar Cybils don gajerun Littattafai
|'''Wanda ya ci nasara'''
|<ref name=":2">{{Cite web |title=2011 Cybils Winners |url=https://www.cybils.com/cybils-books/2011-cybils-winners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321170942/https://www.cybils.com/cybils-books/2011-cybils-winners |archive-date=2023-03-21 |access-date=2023-03-21 |language=en-US}}</ref>
|-
|2012
|''Sa'a mai kyau, Anna Hibiscus!''
|Mind the Gap Awards: Mafi kyawun sa'a a gaba
|'''Wanda ya ci nasara'''
|<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2012-07-09 |title=Out of the Box {{!}} 2012 Mind the Gap Awards |url=https://www.hbook.com/story/2012-mind-the-gap-awards |access-date=2023-03-22 |website=The Horn Book}}</ref>
|-
|2013
|{{Sort|No. 1 Car Spotter and the Firebird|''The No. 1 Car Spotter and the Firebird''}}
|Medal na Carnegie
|Wanda aka zaba
|
|-
|2014
|''Sa'ad da aka yi wa Anna Hibiscus!''
|Kyautar Audie don Takardun Yara Har zuwa 8
|'''Wanda ya ci nasara'''
|<ref>{{Cite web |title=Audie Award Finalists and Winners |url=https://www.audiofilemagazine.com/audies/2014/ |access-date=2023-03-22 |website=[[AudioFile Magazine]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2014-02-18 |title=2014 Audie Finalists Announced |url=https://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/industry-news/audio-books/article/61095-2014-audie-finalists-announced.html |access-date=2023-03-22 |website=[[Publishers Weekly]] |language=en}}</ref>
|-
| rowspan="3" |2018
| rowspan="3" |''Jariri ya tafi Kasuwa''
|ALSC Shahararrun Littattafan Yara
|Zaɓin
|<ref>{{Cite web |last=Schulte-Cooper |first=Laura |date=2018-04-12 |title=ALSC names 2018 Notable Children's Books |url=https://www.ala.org/news/press-releases/2018/04/alsc-names-2018-notable-childrens-books |access-date=2023-03-22 |website=[[American Library Association]] |language=en}}</ref>
|-
|Kyautar Charlotte Zolotow
|Daraja
|<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2018-01-12 |title=Awards: Charlotte Zolotow; Edward Stanford Travel Writing |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3163 |access-date=2023-03-22 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
|-
|Kyautar Littafin Mathical: Pre-K
|'''Wanda ya ci nasara'''
|<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2018-02-27 |title=Awards: Mathical Book; Jane Grigson Trust |url=https://www.shelf-awareness.com/issue.html?issue=3193 |access-date=2023-03-22 |website=[[Shelf Awareness]]}}</ref>
|-
| rowspan="3" |2020
|''Afirka, Afirka mai ban mamaki''
|Kyautar Littafin Bayanai na Makarantar Laburaren Makarantar Shekaru 8 zuwa 12
|Jerin gajeren
|<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Shortlist Announced for School Library Association Information Book Award 2020 :: NEWS |url=https://www.sla.org.uk/article/richard-leveridge/shortlist-announced-for-school-library-association-information-book-award-2020 |access-date=2023-03-22 |website=[[School Library Association]] |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
| rowspan="2" |''B don jariri ne''
|ALSC Shahararrun Littattafan Yara
|Zaɓin
|<ref>{{Cite web |last=Schulte-Cooper |first=Laura |date=2020-02-25 |title=ALSC names 2020 Notable Children's Books |url=https://www.ala.org/news/press-releases/2020/02/alsc-names-2020-notable-childrens-books |access-date=2023-03-22 |website=[[American Library Association]] |language=en}}</ref>
|-
|Medal na Carnegie
|Jerin Tsawon Lokaci
|<ref>{{Cite web |date=2020-02-20 |title=Longlists for 2020 CILIP Carnegie and Kate Greenaway Medals Announced |url=https://yotocarnegies.co.uk/longlists-for-2020-cilip-carnegie-and-kate-greenaway-medals-announced/ |access-date=2023-03-22 |website=The Yoto Carnegies |language=en-GB}}</ref>
|-
| rowspan="2" |2021
| rowspan="3" |''Ƙananan Tola''
|Kyautar Cybils don Littattafan Babi Mai Sauƙi
|Wanda ya kammala
|<ref>{{Cite web |title=2021 Cybils Finalists |url=https://www.cybils.com/cybils-books/2021-cybils-finalists |access-date=2023-03-27 |website=Children's and Young Adult Book Lover's Literary Awards |language=en-US}}</ref>
|-
|Kyautar Jhalak ga Yara YA
|Jerin Tsawon Lokaci
|
|-
|2022
|ALSC Shahararrun Littattafan Yara
|Zaɓin
|<ref>{{Cite web |last=Schulte-Cooper |first=Laura |date=2023-02-01 |title=2022 Notable Children's Books |url=https://www.ala.org/alsc/awardsgrants/notalists/ncb/ncbpastlists/ncb_2022 |access-date=2023-03-22 |website=[[Association for Library Service to Children]] (ALSC) |language=en}}</ref>
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
9cqc2wtzvyttjd0b4mp42589hksolrv
Amy Aniobi
0
145435
832479
825273
2026-05-08T12:44:32Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832479
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Amy Aniobi''' (an haife ta a ranar 28 ga Agusta, 1984) <ref>{{Cite web |date=2021-12-05 |title='Insecure' Producer Amy Aniobi On How The Show Validates Black Women's Experiences |url=https://www.yahoo.com/entertainment/insecure-producer-amy-aniobi-show-140002962.html?guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAAIDCmDCZ0pmjYiTzhHn_ndNkNsmIJOI8Cm5RalhBErJdVNCcsJVVK2AWhjrd-WJrtZ63bYYv9PBKgy2tq18ZlV-dMfx-_ZqtGdJpPPmR8tRksRQ5dQ2EXOcmU5Nno6SUStxJAyX_g8dA7uV5V2-BtXYYNc-dyIR3gQt2u2zbfYh-&guccounter=2 |access-date=2024-11-03 |website=Yahoo Entertainment |language=en-US}}</ref> marubuciya ce 'yar Amurka, furodusa kuma darakta. <ref name=":0">{{Cite web |last=Garrett |first=Brianne |date=2021-04-27 |title=Screenwriter And Producer Amy Aniobi On Why Comedy And Relatability Are Powerful Storytelling Tools |url=https://www.forbes.com/sites/briannegarrett/2021/04/27/screenwriter-and-producer-amy-aniobi-on-why-comedy-and-relatability-are-powerful-storytelling-tools/ |access-date=2021-07-23 |website=Forbes |language=en}}</ref> Ita ce babbar marubuciya kuma mai haɗin gwiwa a cikin shirin ''Insecure'' kuma ita ce babbar furodusa a cikin shirin HBO na musamman ''2 Dope Queens'' . Aniobi ta sanya hannu kan yarjejeniyar shekaru biyu da HBO a shekarar 2019. <ref name="thr-hbodeal">{{Cite web |last=Porter |first=Rick |date=2019-03-08 |title='Insecure' Producer Signs Overall Deal at HBO (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/insecure-producer-amy-aniobi-signs-deal-at-hbo-1193232/ |access-date=2021-07-23 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref>
A watan Janairun 2024, an zaɓi Aniobi a bikin bayar da kyaututtuka na NAACP karo na 55 a cikin Fitaccen Darakta a cikin jerin Barkwanci saboda jagorantar kyaututtuka a cikin shirin Netflix na ''Survival of the Thickest'' . <ref>{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Davido, Tems, Burna Boy, Asake, Pick Up NAACP Image Awards Nominations - Afrocritik |url=https://www.afrocritik.com/davido-tems-burna-boy-asake-pick-up-naacp-image-awards-nominations/ |access-date=2024-01-27 |language=en}}</ref>
== Rayuwa da aiki ==
An haifi Aniobi a arewacin Texas, 'yar 'yan gudun hijira 'yan [[Ɗan Nijeriya|Najeriya]] . <ref name=":0"/> Ta fara sha'awar rubutu a lokacin da take jami'a. <ref name=":0" /> Aniobi ta sami digirinta na farko a fannin Nazarin Amurka daga [[Jami'ar Stanford]] . <ref>{{Cite web |last=Wander |first=Robyn |date=2020-07-30 |title=Stanford alums again nominated for Emmy awards {{!}} The Dish |url=https://news.stanford.edu/thedish/2020/07/30/stanford-alums-again-nominated-for-emmy-awards/ |access-date=2021-07-23 |website=news.stanford.edu |language=en}}</ref>
Aniobi ita ce babbar marubuciya a shirin HBO 's <nowiki><i id="mwNA">Insecure</i></nowiki>, kuma babbar furodusa ce. <ref name="100women">{{Cite web |title=Amy Aniobi |url=https://100women.okayafrica.com/editorial/2019/2/28/amy-aniobi |access-date=2021-07-23 |website=OKAYAFRICA's 100 WOMEN |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ta daɗe tana aiki tare da mai ƙirƙira Issa Rae, wani ɗalibi daga Stanford. <ref name=":1">{{Cite web |last=Jackson |first=Angelique |date=2021-10-21 |title=How 'Insecure' Writer and Exec Producer Amy Aniobi Is Expanding Her Tribe |url=https://variety.com/2021/scene/news/insecure-amy-aniobi-tribe-1235092235/ |access-date=2021-10-22 |website=Variety |language=en-US}}</ref> Aniobi marubuciya ce a shirin Rae na yanar gizo ''mai suna The Misadventures of Awkward Black Girl'' . <ref>{{Cite web |last=Bryant |first=Taylor |date=2020-06-12 |title=Inside 'Insecure': How the show created the 'realness' of Season 4 |url=https://www.latimes.com/lifestyle/story/2020-06-12/hbo-insecure-los-angeles-culture-season-four |access-date=2021-07-23 |website=Los Angeles Times |language=en}}</ref> Ita kuma babbar furodusa ce a wani shirin HBO mai suna ''2 Dope Queens'' . <ref name=":0"/>
Aniobi ta sanya hannu kan yarjejeniyar shekaru biyu da HBO a shekarar 2019. <ref name="thr-hbodeal"/> A matsayin wani ɓangare na wannan yarjejeniyar, tana rubuta jerin shirye-shiryen ''The Dolls'' tare da Issa Rae da Laura Kittrell. Tana kuma haɓaka jerin barkwanci ''mai suna Attachment'' tare da Reese Witherspoon da Melanie Chandra . <ref name="thr-hbodeal" />
Aniobi kuma tana haɓaka abubuwan da ke cikin fina-finai, kuma fina-finai masu zuwa sun haɗa da ''American Princess'' for [[Fox Broadcasting Company|Fox]], da kuma shirye-shirye guda biyu don Universal Pictures, ''Bye Bye Bye'' da ''Love in America'' . <ref name="thr-hbodeal"/> Ita da Rae abokan shiryawa ne na ''Love In America'', wani shirin barkwanci na kiɗa. Aniobi tana rubuta wasan kwaikwayo tare da Khiyon Hursey da Harrison Richlin.
A shekarar 2021, Aniobi ta ƙirƙiri wani shirin sadarwa mai suna Tribe, wanda ke ba da damar raba fasaha da kuma bayanai game da ci gaban ƙwararru ga ƙwararrun masana'antar nishaɗi. <ref name=":1"/>
Aniobi babbar furodusa ce a shirin Enjoy Your Meal, wani shiri mai suna barkwanci da za a yi a wurin aiki, wanda ya dogara ne akan zarge-zargen wariyar launin fata a Bon Appétit wanda ya fito a watan Yunin 2020. [1] Kwanan nan ta ƙaddamar da kamfanin shirya fina-finai nata mai suna SuperSpecial, kuma ta sabunta yarjejeniyarta da HBO Max. [2] A shekarar 2022 an sanar da cewa Aniobi za ta ƙirƙiri wani shiri na talabijin don littafin The Nigerwife na Vanessa Walters mai zuwa. [3]
== Lambobin yabo da nadin mukamai ==
* 2019 – OkayAfrica, Mata 100 <ref name="100women"/>
{| class="wikitable sortable"
!Kyauta
! Shekara
! Nau'i
! Aikin da aka zaɓa
! Sakamako
! Ref.
|-
| Ambies
| 2021
| Mafi kyawun Rubuce-rubuce, Almara
| ''Neman Latoya''|{{Nom}}
| <ref>{{Cite web |title=2021 WINNERS & NOMINEES |url=https://www.ambies.com/2021winnersandnoms |access-date=2022-09-01 |website=The Ambies® — Awards for Excellence in Audio |language=en-US}}</ref>
|-
| rowspan="2" | Kyaututtukan Black Reel
| 2017
| Fitattun Jerin Barkwanci
| rowspan="3" | ''Rashin tsaro''|{{Nom}}
| <ref name=":2">{{Cite web |date=2017-08-05 |title=1st Annual Black Reel Awards for Television Winners |url=https://www.blackfilm.com/read/2017/08/1st-annual-black-reel-awards-television-winners/ |access-date=2021-07-24 |website=BlackFilm.com |language=en-US |archive-date=2022-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220515114216/https://www.blackfilm.com/read/2017/08/1st-annual-black-reel-awards-television-winners/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| 2020
| Fitattun Jerin Barkwanci|{{Won}}
| <ref name=":2" />
|-
| Kyaututtukan Emmy na Farko
| 2020
| Fitattun Jerin Barkwanci|{{Nom}}
| <ref name=":3">{{Cite web |title=Nominees / Winners 2020 |url=https://www.emmys.com/awards/nominees-winners/2020 |access-date=2021-07-24 |website=Television Academy |language=en}}</ref>
|-
| Kyaututtukan Ƙungiyar Marubuta ta Amurka
| 2016
| Jerin Barkwanci
| ''Kwarin Silicon''|{{Nom}}
| <ref name=":4">{{Cite web |title=2016 Writers Guild Awards Television, New Media, News, Radio, & Promotional Writing Nominations Announced |url=https://www.wga.org/news-events/news/press/2015/writers-guild-awards-tv-new-media-news-radio-promo-writing-noms |access-date=2021-07-24 |website=www.wga.org |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haihuwan 1984]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
qasbisi7q1f7uk7re3p7pnhtmitwagn
Azhar Giniyat
0
145881
832706
810960
2026-05-08T23:41:48Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832706
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Ajar Giniyatovna Giniyat (Tulegaliyeva)''' ( Kazakh , {{Lang|kk-lt|Ajar Ğiniatqyzy Ğiniat}} ; an haife shi a Lardin Yammacin Kazakhstan a ranar 8 ga Yuni, 1969, Kazakhstani SSR) ɗan siyasa ne na Kazakhstan, wanda ya yi aiki a matsayin Ministan Lafiya na Kazakhstan daga Janairu 11, 2022 zuwa Fabrairu 5, 2024. <ref>{{Cite web |date=2022-01-11 |title=В Казахстане новый министр здравоохранения |url=https://atpress.kz/ru/news/v-kazakhstane/v-kazakhstane-novyy-ministr-zdravookhraneniya |access-date= |website=atpress.kz |language=ru}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2024-02-07 |title=Тамара Дуйсенова объяснила отставку Ажар Гиният |url=https://www.zakon.kz/sobytiia/6423546-tamara-duysenova-obyasnila-otstavku-azhar-giniyat.html |access-date=2024-02-07 |publisher=zakon.kz |language=ru}}</ref>
Giniyat memba ne na Hukumar Binciken Cututtukan Ido ta Kazakh Badge of Honor ta Kazakh, Cibiyar Kimiyya ta Jarbusynov ta Ilimin Urology da Cibiyar Kimiyya ta Ƙasa ta Tiyatar Zuciya.
== Tarihin Rayuwa ==
An haifi Ajar a lardin Yammacin Kazakhstan, ta kammala karatunta daga Cibiyar Magunguna ta Jihar Aktobe da digiri a fannin ilimin yara a shekarar 1992; tana kuma da difloma a fannin Gudanar da Kananan Hukumomi da Jiha (Jami'ar Yesenov, Aktau ) <ref>{{Cite web |date= |title=Azhar Giniyat |url=https://primeminister.kz/en/government/composition/giniyat |access-date=2023-04-19 |website=primeminister.kz |language=en}}</ref> da Gudanar da Kasuwanci (Jami'ar Gudanar da Almaty МВА, 2015). <ref>{{Cite web |date= |title=Giniyat Azhar |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/dsm/about/structure/people/12663?lang=en |access-date=2023-04-19 |website=www.gov.kz |language=ru}}</ref>
Ms. Giniyat ta fara aikinta a Atyrau a shekarar 1992 tare da shekaru 2 a matsayin likitan yara na farko. <ref>{{Cite web |date=2023-04-04 |title=Ажар Гиният переназначена министром здравоохранения РК |url=https://medpharm.kz/novosti/azhar-giniyat-perenaznachena-ministrom-zdravoohraneniya-rk/ |access-date= |website=medpharm.kz |language=ru}}</ref> A shekarar 1994 ta koma sashin kula da lafiya na farko na Aktau inda ta ci gaba daga likitan cututtuka masu yaduwa zuwa shugaban sashen. A shekarar 1999, ta zama mataimakiyar babban likita a Asibitin Cututtuka Masu Yaduwa na Aktau. A shekarar 2005, an nada Ms. Giniyat a matsayin Darakta a Sashen Lafiya na Lardin Mangystau. <ref>{{Cite web |date=2022-01-13 |title=Azhar Giniyat and Women from Kazakhstan |url=https://wave-network.org/inspiring-thursday-azhar-giniyat-and-women-from-kazakhstan/ |access-date= |website=wave-network.org |language=en}}</ref> Ta rike mukamai daban-daban na shugabanci a fannin kiwon lafiya tun daga lokacin. Ms. Giniyat ta yi aiki a matsayin mataimakiyar shugabar Cibiyar Lafiya ta Ofishin Gudanarwa na Shugaban Jamhuriyar Kazakhstan daga Satumba 2017 har zuwa Yuni 2020, <ref>{{Cite web |date=2020-06-26 |title=Ляззат Актаеву освободили от должности вице-министра здравоохранения РК |url=https://liter.kz/lyazzat-aktaevu-osvobodili-ot-dolzhnosti-vicze-ministra-zdravoohraneniya-rk/ |access-date= |website=liter.kz |language=ru}}</ref> bayan haka, an nada ta Mataimakiyar Ministar Lafiya. <ref>{{Cite web |date=2020-06-26 |title=Azhar Giniyat appointed vice minister of healthcare of the Republic of Kazakhstan |url=https://primeminister.kz/en/hrpolitic/appointments/azhar-giniyat-naznachena-vice-ministrom-zdravoohraneniya-rk-2651435 |access-date= |website=primeminister.kz |language=en}}</ref> Ms. Giniyat ta jagoranci yakin neman allurar riga-kafi kuma ta gabatar da bayanai da dama game da hakan a lokacin annobar COVID-19. Ta kuma ba da shawarar ware kuɗi daga Qazaqstan Halqyna (asusun zamantakewa) don kula da yara masu fama da cututtuka marasa galihu. <ref name="exclusive">{{Cite web |last= |date=2022-01-19 |title=Попытка № 3: глава минздрава Ажар Гиният |url=https://exclusive.kz/expertiza/obshhestvo/127277/ |access-date= |website=exclusive.kz |language=ru}}</ref>
A watan Janairun 2022, a matsayinta na Ministar Lafiya, Ms. Giniyat ta shiga majalisar ministocin Alikhan Smailov a matsayin minista mace tilo a sabuwar gwamnatin. <ref>{{Cite web |date=2022-01-12 |title=Что известно о новых министрах |url=https://forbes.kz/process/appointments/dva_musina_v_odnom_kabinete_chto_izvestno_o_novyih_ministrah |access-date= |website=forbes.kz |language=ru}}</ref> An sake nada ta a wannan mukamin a watan Afrilun 2023. <ref>{{Cite web |date=2022-04-04 |title=Ажар Гиният переназначена министром здравоохранения |url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/ajar-giniyat-perenaznachena-ministrom-zdravoohraneniya-495439/ |access-date= |website=tengrinews.kz |language=ru}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-04-04 |title=Azhar Giniyat designated as Kazakh Healthcare Minister |url=https://www.inform.kz/en/azhar-giniyat-designated-as-kazakh-healthcare-minister_a4052977 |access-date= |website=www.inform.kz |language=en}}</ref>
A ranar 15 ga Maris, 2024, an naɗa shi shugaban Cibiyar Gyaran Yara ta Ƙasa ta NJSC. <ref>{{Cite web |date=2024-03-15 |title=Ex-Minister of Healthcare Azhar Giniyat to helm National Children’s Rehabilitation Center |url=https://en.inform.kz/news/ex-minister-of-healthcare-azhar-giniyat-to-helm-national-childrens-rehabilitation-center-3ef71d/ |access-date= |website=en.inform.kz |language=en}}</ref>
== Kyaututtuka ==
* 2006 — Ajar ta karrama kyautar ƙasa ta Gudummawar Mata ta Kazakhstan don Gudanar da Gwamnati; <ref>{{Cite web |date= |title=Ажар Гиният биография |url=https://dntuyt.ru/articles/azhar-giniyat-biografiya-kto-muzh/ |access-date=2023-04-23 |website=dntuyt.ru |language=ru}}</ref>
* 2010 — gudunmawa ga Ci gaban Lafiya a Kazakhstan Badge (wanda Ma'aikatar Lafiya ta bayar); <ref>{{Cite web |date= |title=Ажар Гиният |url=https://24smi.org/celebrity/192656-azhar-giniiat.html |access-date=2023-04-20 |website=24smi.org |language=ru}}</ref>
* 2015 — Lambar Yabo ta Shekaru 20 ta Majalisar Jama'ar Kazakhstan; <ref>{{Cite web |date=2022-01-12 |title=Досье: Ажар Гиният |url=https://inbusiness.kz/ru/appointment/dose-azhar-giniyat |access-date= |website=inbusiness.kz |language=ru}}</ref>
* 2016 — Shekaru 25 na 'yancin kai na Jamhuriyar Kazakhstan; <ref>{{Cite web |date=2022-06-08 |title=Календарь Казинформа "Дни рождения" |url=https://www.inform.kz/ru/8-iyunya-kalendar-kazinforma-dni-rozhdeniya_a3941556 |access-date= |website=www.inform.kz |language=ru }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* 2021 — Umarnin Kurmet ; <ref>{{Cite web |date=2021-12-13 |title=Накануне Дня Независимости ряду казахстанцев присуждены государственные награды |url=https://nomad.su/?a=3-202112140040 |access-date= |website=nomad.su |language=ru}}</ref>
* 2022 — Kyautar Hans Kluge, Daraktan Yankin WHO na Turai. <ref>{{Cite web |date=2022-06-18 |title=Ажар Гиният получила награду от ЕРБ ВОЗ |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/dsm/press/news/details/390296?lang=ru |access-date= |website=www.gov.kz |language=ru}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1969]]
b8da6iqn1zmhm9a1gxv9e2wplztbnu6
Babbar madatsar ruwan Moozhiyar
0
146046
832732
811450
2026-05-09T01:36:43Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832732
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Dam na Upper Moozhiyar Dam''' wani dam ne na ƙasa da aka gina a kogin Moozhiyar a ƙauyen Seethathodu a gundumar Pathanamthitta, Kerala, Indiya. An kuma gina wannan madatsar ruwa ne a matsayin wani ɓangare na shirin bunƙasa Sabarigiri. <ref name="action" /> Rafin yana gefen kudu na tafki na Kakki. Sannan yana kuma da wani embankment tsarin. Aikin Sabarigiri Hydro Electric Project (340MW) shi ne aikin samar da wutar lantarki na biyu mafi girma na Kerala sannan kuma yana cikin gundumar Pathanamthitta. Sannan kuma an kuma gina dam ɗin ne don karkatar da kogin Moozhiyar na sama, wani rafi na kogin Pamba, zuwa tafki na Kakki - Anathode ta hanyar rami. Ragowar da aka samu akan ma'ajiyar yana gudana akan titin dutsen da aka yanke zuwa kogin Moozhiyar. Taluks wanda sakin ke gudana shine Ranni, Konni, Kozhencherry, Thiruvalla, Chengannur, Kuttanadu, Mavelikara, da Karthikappally . <ref>{{Cite web |title=Diversion Structures in Pathanamthitta district – KSEB Limited Dam Safety Organisation |url=https://dams.kseb.in/?p=190 |access-date=2021-07-28}}</ref> Birni mafi kusa shi ne Vandiperiyar. <ref>{{Cite web |title=Dams in West flowing rivers from Tadri to Kanyakumari Basin |url=https://indiawris.gov.in/wiki/doku.php?id=dams_in_west_flowing_rivers_from_tadri_to_kanyakumari_basin}}</ref>
== Bayani dalla-dalla ==
* Latitude: 9°17'00″ N
* Tsawon: 77°08′00″ E
* Panchayath: Seethathodu
* Ƙauye: Seethathodu
* Gundumar: Pathanamthitta
* Kogin da ke ƙasa: Pamba
* Kogi: Moozhiyar
* Saki daga madatsar ruwa zuwa kogi: Moozhiyar
=== Siffofin Dam ===
* Nau'in madatsar ruwa: ƙasa
* Rarrabawa: matsakaicin tsayi (MH)
* Matsakaicin matakin ruwa (MWL): EL 985.00 m
* Cikakken matakin (FRL): EL 983.00 m
* Ajiya a FRL: 0.035 Mm <sup>3</sup>
* Tsawo daga zurfin tushe: {{Convert|19.00|m}}
* Tsawonsa: {{Convert|97.00|m}} <ref>{{Cite web |title=Assets. Dams |url=https://nwa.mah.nic.in/sdmc/assets/dams/Dams%20in%20Kerala.xlsx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184906/https://nwa.mah.nic.in/sdmc/assets/dams/Dams%20in%20Kerala.xlsx |archive-date=9 July 2021 |access-date=28 July 2021}}</ref>
* Hanyar Zurfi: Faɗi, ba a rufe shi da kofa ba
* Shekarar kammalawa: 1979 <ref>{{Cite web |title=DRIP Dams |url=https://damsafety.in/ecm-includes/files/DRIP_DAM_SEARCH.PHP?dam_id=KL29MH0032 |access-date=2021-07-28 |website=damsafety.in }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Liji Samuel |last2=Dr. Prasad A. K. |date=July–September 2018 |title=Hydro Electric Power Dams in Kerala and Environmental Consequences from Socio-Economic Perspectives |url=http://ijrar.com/upload_issue/ijrar_issue_2021.pdf |url-status=dead |journal=International Journal of Research and Analytical Reviews |volume=5 |issue=1 |pages=989–992 |issn=2349-5138 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210721164653/http://ijrar.com/upload_issue/ijrar_issue_2021.pdf |archive-date=21 July 2021 |access-date=28 July 2021}}</ref>
* Matsayin ginshiƙi: EL 983.00 m
* Sunan aikin: Sabarigiri HEP
* Manufar aikin: wutar lantarki ta ruwa
* Ƙarfin aikin da aka shigar: 340 MW
== Manazarta ==
{{Reflist}}
r6cnncryyj0fbvi2o7rbgdjpmnwh5ep
Barbara Lee Bass
0
146263
832740
812101
2026-05-09T03:47:09Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832740
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Barbara Lee Bass''' fiɗa ce 'yar ƙasar Amurka kuma mai kula da harkokin ilimi wadda ta ƙware a fannin tiyatar endocrine da nono . Ta yi aiki a matsayin shugabar Makarantar Magunguna da Kimiyyar Lafiya ta Jami'ar George Washington tun daga shekarar 2020. Ita ce Shugabar Kula da Magungunan Gudanarwa ta Walter A. Bloedorn.
== Rayuwa ==
Bass ta girma a Arewacin Virginia . <ref>{{Cite web |date=2018-10-16 |title=Barbara Lee Bass, MD ‘79, FACS - UVA Medical Alumni Association |url=https://www.uvamedalum.org/doctor-hoo/barbara-bass/,%20https://www.uvamedalum.org/doctor-hoo/barbara-bass/ |access-date=2024-01-30 |website=www.uvamedalum.org |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ta sami digirin BS daga Jami'ar Tufts . <ref name=":0">{{Cite web |date=August 20, 2019 |title=Barbara Lee Bass Named VP for Health Affairs and Dean of SMHS |url=https://smhs.gwu.edu/news/barbara-lee-bass-named-vp-health-affairs-and-dean-smhs |access-date=2024-01-30 |website=GW School of Medicine and Health Sciences |language=en}}</ref> Ta sami digirin MD daga Makarantar Magunguna ta Jami'ar Virginia a 1979. <ref name=":0" /> <ref name=":3">{{Cite web |last=Bromley |first=Anne E. |date=2022-02-23 |title=Medical Leader to Receive UVA’s Distinguished Alumna Award {{!}} UVA Today |url=https://news.virginia.edu/content/medical-leader-receive-uvas-distinguished-alumna-award |access-date=2024-01-30 |website=news.virginia.edu |language=en}}</ref> A 1986, Bass ta kammala karatun tiyata na gabaɗaya a Jami'ar George Washington . <ref name=":1">{{Cite web |date=October 2, 2019 |title=Dr. Bass named vice-president for health affairs and dean of GW SMHS |url=https://www.facs.org/for-medical-professionals/news-publications/news-and-articles/bulletin/2019/10/dr-bass-named-vice-president-for-health-affairs-and-dean-of-gw-smhs/ |access-date=2024-01-30 |website=American College of Surgeons |language=en}}</ref> <ref name=":3" /> A lokacin zamanta, ta yi jagoranci a ƙarƙashin Kathryn Anderson da [[Paul E. Shorb]] . <ref name=":2">{{Cite web |last=Kohout |first=Thomas |date=May 31, 2022 |title=Barbara Lee Bass, MD, Installed as Bloedorn Professor of Administrative Medicine |url=https://smhs.gwu.edu/news/barbara-lee-bass-md-installed-bloedorn-professor-administrative-medicine |access-date=2024-01-30 |website=GW School of Medicine and Health Sciences |language=en}}</ref> Ta gudanar da karatun bincike a Cibiyar Bincike ta Sojojin Walter Reed yayin da take kyaftin a Rundunar Likitoci ta Sojojin Amurka . <ref name=":1" /> A 1988, Bass ta zama Fellow na Kwalejin Likitoci ta Amurka . <ref name=":4">{{Cite web |date=November 1, 2017 |title=Barbara Lee Bass, MD, FACS, FRCS(Hon), installed as 98th ACS President |url=https://www.facs.org/for-medical-professionals/news-publications/news-and-articles/bulletin/2017/11/barbara-lee-bass-md-facs-frcshon-installed-as-98th-acs-president/ |access-date=2024-01-30 |website=ACS |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Bass ta yi aiki a Jami'ar Uniformed Services ta Kimiyyar Lafiya da kuma a Jami'ar George Washington a matsayin likitan tiyata. <ref name=":1"/> <ref name=":4"/> Ta kasance likitan tiyata-masanin kimiyya a Asibitin Harkokin Tsoffin Sojoji da ke [[Washington, D.C.|Washington, DC]] <ref name=":1" /> Bass ta yi aiki a Makarantar Magunguna ta Jami'ar Maryland a wurare da dama. <ref name=":4" /> Daga 1994 zuwa 2005, farfesa ce a fannin tiyata kuma shugabar binciken tiyata a Cibiyar Kiwon Lafiya ta Tsoffin Sojoji, Baltimore. <ref name=":4" /> Ta kasance mataimakiyar shugabar bincike da harkokin ilimi, kuma daraktan shirin zama likitan tiyata na gaba a sashen tiyata daga 1999 zuwa 2005. <ref name=":0"/> Daga 2005 zuwa 2019, Bass ta yi aiki a Asibitin Methodist na Houston . <ref name=":2"/> Ta kasance Shugabar John F. da Carolyn Bookout Distinguished Presidential Endowed kuma shugabar sashen tiyata. <ref name=":1" /> Bass kuma ta kasance shugabar sashen tiyata a Ƙungiyar Likitoci ta Musamman ta Houston Methodist. <ref name=":1" /> Bass farfesa ne a fannin tiyata a Kwalejin Kiwon Lafiya ta Weill Cornell da Cibiyar Nazarin Magunguna ta Houston Methodist. <ref name=":1" />
Bass ita ce shugabar Hukumar Tiyatar Amurka kuma ta yi aiki a matsayin shugabar Ƙungiyar Tiyatar Magungunan Abinci da Ƙungiyar Kujerun Tiyata. [1] A shekarar 2017, an zaɓe ta zuwa wani taron girmamawa a Kwalejin Tiyatar Masu Suga ta Royal kuma ita ce shugabar Kwalejin Tiyatar Masu Suga ta 98 a Amurka. [1] [2] Ta ƙware a fannin tiyatar endocrine da nono . [1] A ranar 15 ga Janairu, 2020, Bass ta shiga Jami'ar George Washington a matsayin mataimakiyar shugabar harkokin lafiya kuma shugabar Makarantar Magunguna da Kimiyyar Lafiya . [3] Ita ce mace ta farko da ta yi aiki a wannan matsayin. [3] A ranar 18 ga Mayu, 2022, an naɗa ta a matsayin Walter. Shugaban Magungunan Gudanarwa na Bloedorn. [4]
Bass yana auren lauya Richard S. Marshall. <ref name=":0"/> Suna da 'ya'ya maza biyu. <ref name=":0" />
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
eh6r79wtr33rczjhgvnnmzh5p4glufk
Aqmaral Älnazarova
0
146311
832587
812227
2026-05-08T18:00:35Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832587
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Aqmaral Sharipbaiqyzy Älnazarova''' ( Kazakh , {{Transl|kk|Aqmaral Şärıpbaiqyzy Älnazarova}} ; an haife ta a ranar 16 ga Fabrairu 1971) ƙwararren likitan yara ce ta Kazakhstan, <ref>{{Cite web |date= |title=О члене комиссии международной аккредитации |url=https://acqh.kz/alnazarova-a-sh/ |access-date=2024-03-26 |website=acqh.kz |language=ru}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2024-02-07 |title=В Казахстане новый министр здравоохранения |url=https://pharmnewskz.com/ru/news/v-kazahstane-novyy-ministr-zdravoohraneniya_22413 |access-date= |website=pharmnewskz.com |language=ru}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2024-02-06 |title=Альназарова Акмарал Шарипбаевна |url=https://inbusiness.kz/ru/appointment/dose-alnazarova-akmaral-sharipbaevna |access-date= |website=inbusiness.kz |language=ru}}</ref> kuma yar siyasa, wanda a halin yanzu take aiki a matsayin Ministan Lafiya tun daga Fabrairu 2024. <ref>{{Cite web |date=2024-02-06 |title=New health minister of Kazakhstan appointed |url=https://en.inform.kz/news/new-health-minister-of-kazakhstan-appointed-8079f9/ |access-date= |website=en.inform.kz |language=en}}</ref>
== Tarihin Rayuwa ==
An haifi Älnazarova a Kyzylorda, <ref>{{Cite web |date= |title=Minister of Healthcare |url=https://primeminister.kz/en/government/composition/alnazarova |access-date=2024-03-26 |website=primeminister.kz |language=en}}</ref> a cikin iyalin likitocin likita a ranar 16 ga Fabrairu, 1971. <ref>{{Cite web |date=2020-09-13 |title=Казахстанцы празднуют День семьи |url=https://news.myseldon.com/ru/news/index/237329027 |access-date=2024-03-26 |website=news.myseldon.com |language=ru}}</ref> Tana da digiri a fannin ilimin yara daga Cibiyar Magunguna ta Jihar Almaty <ref>{{Cite web |date=2024-02-06 |title=Kazakh President Reshuffles Key Government Posts |url=https://astanatimes.com/2024/02/kazakh-president-reshuffles-key-government-posts/ |access-date= |website=astanatimes.com |language=en}}</ref> da Tattalin Arziki daga Jami'ar Korkyt Ata Kyzylorda. <ref>{{Cite web |date=2024-02-06 |title=Новым министром здравоохранения стала сенатор Акмарал Альназарова |url=https://kz.kursiv.media/2024-02-06/zmzh-minzdrav-3/ |access-date= |website=kz.kursiv.media |language=ru}}</ref> Älnazarova ta kuma ɗauki kwas na ƙwarewa na watanni 10 a fannin Gudanar da Lafiya (hanyar Burtaniya) a 2012. <ref>{{Cite web |date=12 February 2024 |title=Обучение в KSPH для всех! |url=https://ksph.edu.kz/obuchenie-v-ksph-dlja-vseh/ |access-date=2024-03-28 |website=ksph.edu.kz |language=ru}}</ref> Ta fara aikinta a 1994 a matsayin likitan sashen shiga a Asibitin Yara na Jama'a na Kyzylorda, <ref>{{Cite web |date=2015-11-15 |title=Кадровые перестановки |url=https://nomad.su/?a=19-201511050026 |access-date=2024-03-27 |website=nomad.su |language=ru}}</ref> daga baya kuma ta yi aiki a matsayin mai bincike a reshen Kyzylorda na Cibiyar Kimiyya ta Yara da Tiyatar Yara. <ref>{{Cite web |date=2024-02-12 |title=Kazakhstan's Government: New Faces |url=https://en.orda.kz/kazakhstans-government-new-faces-3188/ |access-date= |website=en.orda.kz |language=en}}</ref> Alnazarova ta riƙe muƙamai na gudanarwa a cibiyoyin kiwon lafiya a Kyzylorda, ciki har da Babban Likitan Asibitin Yara na Yankin Kyzylorda, Shugaban Sashen Kula da Lafiya na Yankin Kyzylorda, <ref>{{Cite web |date=2015-11-03 |title=В Кызылординской области назначен новый руководитель управления здравоохранения 2015 год |url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kyizyilordinskoy-oblasti-naznachen-novyiy-rukovoditel-283497/ |access-date=2024-03-05 |website=tengrinews.kz}}</ref> Shugabar Kwamitin Kula da Ayyukan Lafiya na Sashen Yankin Kazakhstan a Ma'aikatar Lafiya, da kuma Shugabar Kwalejin Magunguna ta Kyzylorda. <ref>{{Cite web |date=2013-02-14 |title=Назначены новые заместители акима Кызылординской области |url=https://kaztag.info/ru/news/naznacheny-novye-zamestiteli-akima-kyzylordinskoy-oblasti |access-date=2024-03-22 |website=kaztag.info |language=ru}}</ref> A lokacin da take kan mulki, kwalejin ta ƙaddamar da sabbin ƙwarewa kamar Binciken Dakunan Gwaje-gwaje, Tsafta da Cututtukan Cututtuka, Shigarwa, Gyara da Kula da Kayan Aikin Likitanci, Na'urorin Ganewa na Likitanci, Na'urorin Hakora. <ref>{{Cite web |date=2021-11-04 |title=Неоценимое наследие корифеев медицины |url=https://kzvesti.kz/zdravoohranenie/neocenimoe-nasledie-korifeev-mediciny-39070/ |access-date=2024-03-29 |website=kzvesti.kz |language=ru}}</ref>
Tsakanin Fabrairu 2013 da Nuwamba 2015, Alnazarova ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Akim <ref>{{Cite web |date=2013-02-14 |title=Назначены новые заместители акима Кызылординской области |url=https://forbes.kz/news/2013/02/14/newsid_18955 |access-date=2024-03-29 |website=forbes.kz |language=ru}}</ref> kuma Shugabar Sashen Lafiya na Yankin Kyzylorda. <ref>{{Cite web |date=2015-11-03 |title=В Кызылординской области назначен новый руководитель управления здравоохранения |url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kyizyilordinskoy-oblasti-naznachen-novyiy-rukovoditel-283497/ |access-date=2024-03-28 |website=tengrinews.kz |language=ru}}</ref> Akmaral ta riƙe muƙamin Mataimakin Shugaban Farko na Reshen Yankin Kyzylorda na jam'iyyar Nur Otan, wacce yanzu Amanat ce, tsakanin Afrilu 2019 da Yuni 2020. <ref>{{Cite web |date=2022-04-23 |title=Акмарал Альназарова назначена первым заместителем кызылординского филиала партии "Нур-Отан" |url=https://dixinews.kz/articles/politika/37862/ |access-date=2024-03-26 |website=dixinews.kz |language=ru }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> An zaɓe ta zuwa Majalisar Dattawan Jamhuriyar Kazakhstan a watan Agusta 2020 a matsayin wakiliyar Yankin Kyzylorda, <ref>{{Cite web |date=2020-07-25 |title=Центральная избирательная комиссия опубликовала список из 58 кандидатов в депутаты сената парламента |url=https://forbes.kz/process/opublikovan_spisok_kandidatov_v_deputatyi_senata |access-date=2024-03-26 |website=forbes.kz}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2020-08-13 |title=Окончательные итоги выборов депутатов в сенат опубликовала ЦИК РК 13 августа 2020 года |url=https://zonakz.net/2020/08/13/okonchatelnye-itogi-vyborov-deputatov-v-senat-opublikovala-cik-rk/ |access-date=2024-03-26 |website=zonakz.net |language=ru}}</ref> ta yi aiki a can cikin nasara har zuwa 2024. <ref>{{Cite web |date=2024-02-08 |title=Сенат досрочно прекратил полномочия депутата Акмарал Альназаровой |url=https://www.nur.kz/politics/appointments/2059820-senat-dosrochno-prekratil-polnomochiya-deputata-akmaral-alnazarovoy/ |access-date= |website=www.nur.kz |language=ru}}</ref> An naɗa Älnazarova Ministar Lafiya ta Jamhuriyar Kazakhstan a ranar 6 ga Fabrairu, 2024. <ref>{{Cite web |date=2024-02-06 |title=Kazakh President Reshuffles Key Government Posts |url=https://astanatimes.com/2024/02/kazakh-president-reshuffles-key-government-posts/ |access-date= |website=astanatimes.com |language=en}}</ref>
== Kyaututtuka ==
* Lambobin yabo na "Shekaru 10 na Astana" (2008). <ref>{{Cite web |date= |title=Alnazarova Akmaral Sharipbayevna |url=https://tadviser.com/index.php/Person:Alnazarova_Akmaral_Sharipbayevna |access-date=2024-04-05 |website=tadviser.com |language=en}}</ref>
* Takardar shaidar ƙwarewa a fannin kiwon lafiya (wanda Ma'aikatar Lafiya ta Kazakhstan ta bayar a shekarar 2008). <ref>{{Cite web |date=2023-10-26 |title=Указами Президента Касым-Жомарта Токаева за заслуги в государственной и общественной деятельности, значительный вклад в социально-экономическое и культурное развитие страны, укрепление дружбы и сотрудничества между народами награждены |url=https://kzvesti.kz/newspaper-articles/ukazami-prezidenta-kasym-zhomarta-tokaeva-za-zaslugi-v-gosudarstvennoj-i-obshhestvennoj-dejatelnosti-znachitelnyj-vklad-v-socialno-jekonomicheskoe-i-kulturnoe-razvitie-strany-ukreplenie-druzhby-i-sotr-106626/ |access-date= |website=kzvesti.kz |language=ru}}</ref>
* Lamba don gudunmawa ga kiwon lafiya da kuma aikin da aka daɗe ana yi. <ref>{{Cite web |date=2009-12-14 |title=Награды ко дню независимости |url=https://nomad.su/?a=19-200912140439 |access-date=2024-03-28 |website=nomad.su |language=ru}}</ref>
* Dokar Kurmet (Disamba 5, 2016). <ref>{{Cite web |date= |title=Ақмарал Әлназарова жаңа қызметке тағайындалды |url=https://tolqyn.kz/zanalyk/4780-amaral-lnazarova-zhaa-yzmetke-taayyndaldy.html |access-date=2024-04-02 |website=tolqyn.kz |language=kk}}</ref>
* Lambar Yabo ta Shekaru 30 na 'Yancin Kan Jamhuriyar Kazakhstan (2021).
* Don Gudummawa ga Ci gaban Kiwon Lafiya a Jamhuriyar Kazakhstan, lambar yabo (wanda Ma'aikatar Lafiya ta bayar). <ref>{{Cite web |date= |title=Альназарова Акмарал Шарипбаевна |url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=34829435&pos=11;105#pos=11;105 |access-date=2024-04-05 |website=online.zakon.kz |language=ru}}</ref>
* Order of Parasat (Oktoba 24, 2023). <ref>{{Cite web |date=2023-10-24 |title=Маулен Ашимбаев поздравил сенаторов с Днем Республики |url=https://kazpravda.kz/n/maulen-ashimbaev-pozdravil-senatorov-s-dnem-respubliki/ |access-date=2024-03-27 |website=kazpravda.kz |language=ru}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1971]]
0wox0a0w5pzmkxen2eifcgsxx4wh64b
Angeline Ndayishimiye
0
146721
832513
825358
2026-05-08T14:47:11Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832513
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Angeline Ndayishimiye Ndayubaha''' (an haife ta a shekara ta 1976) ta zama Uwargidan shugaban ƙasar Burundi, a shekara ta 2020. A shekara ta 2023 aka ba ta lambar yabo ta Majalisar Ɗinkin Duniya kan yawan jama'a.
== Rayuwa ==
An haifi Ndayubaha a shekarar 1976. <ref>{{Cite web |title=H.E Madam Angeline Ndayubaha – AFLPM |url=https://aflpm.org/team/burundi/ |access-date=2024-06-21 |language=en-US |archive-date=2023-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512193635/https://aflpm.org/team/burundi/ |url-status=dead }}</ref>
Ta kasance laftanar lokacin da ta bar rundunar soji a shekarar 2004. <ref name="faapa">{{Cite web |last=z.janati |date=2022-11-27 |title=sommet UA: Mme Angeline NDAYISHIMIYE, Première Dame du Burundi, âme de battante |url=https://nwl.faapa.info/actualites/sommet-ua-mme-angeline-ndayishimiye-premiere-dame-du-burundi-ame-de-battante/ |access-date=2024-03-02 |website=NWL - FAAPA |language=fr-FR |archive-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302124026/https://nwl.faapa.info/actualites/sommet-ua-mme-angeline-ndayishimiye-premiere-dame-du-burundi-ame-de-battante/ |url-status=dead }}</ref> A shekarar 2005 ta fara aiki a ''Société Burundaise de Gestion des Entrepôts et d'Assistance des Avions en Escale'' (SOBUGEA), wani kamfanin Burundi, wacce ke shirya jigilar kaya ta jirgin sama. Daga shekarun 2010 zuwa 2012 ta jagoranci sashen kula da albarkatun ɗan adam da gudanarwa na wannan kamfanin, kuma daga baya aka naɗa ta Daraktar Gudanarwa ta Kuɗi. Ta yi hutu a Air Burundi, na tsawon shekara guda amma in ba haka ba ta riƙe wannan matsayin har zuwa shekara ta 2018. <ref name="agence">{{Cite web |title=Sommet UA: Mme Angeline NDAYISHIMIYE, Première Dame du Burundi, âme de battante {{!}} Agence Nigérienne de Presse |url=http://www.anp.ne/article/sommet-ua-mme-angeline-ndayishimiye-premiere-dame-du-burundi-ame-de-battante |access-date=2024-03-02 |website=www.anp.ne}}</ref>
A shekarar 2017 ta ƙirƙiri wata ƙungiya mai suna ''Femmes Intwari'' wacce manufarta ita ce kare zaman lafiya na dimokuraɗiyya. Membobin ''Femmes Intwari'' mata ne waɗanda, kamar ta, suka yi aiki a soja ko kuma waɗanda suka zama gwaurayen sojojin Birundian." <ref name="faapa"/> A shekarar 2019 ta kafa kuma ta zama shugabar <ref name="faapa" /> ta ƙungiyar ''Umugiraneza'' wacce ke aiki a fannin rage talauci wanda ke mai da hankali kan yara da zawarawa. ''Umugiraneza'' tana ba da kulawar lafiya, aiki mai albashi, ilimi da horo. <ref name="agence"/>
[[Fayil:Nyenicubahiro_Angeline_NDAYISHIMIYE.jpg|thumb]]
A ranar 18 ga watan Yuni 2020 ta zama Uwargidan Shugaban ƙasar Burundi. <ref>{{Cite web |title=H.E Madam Angeline Ndayubaha – AFLPM |url=https://aflpm.org/team/burundi/ |access-date=2024-03-02 |language=en-US |archive-date=2023-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512193635/https://aflpm.org/team/burundi/ |url-status=dead }}</ref> Denise Bucumi-Nkurunziza ya riga ta.
A watan Mayun 2023 aka zaɓe ta a matsayin Shugabar Matar Farko ta Afirka (AFLPM). <ref name="popaward" /> <ref>{{Cite web |title=Our History – AFLPM |url=https://aflpm.org/our-history/ |access-date=2024-03-02 |language=en-US}}</ref> A watan Yulin 2023 ta sami kyautar mutum ɗaya ta lambar yabo ta Majalisar Ɗinkin Duniya kan yawan jama'a. Kyautar cibiyoyi ta samu ne daga [[African Institute for Development Policy|Cibiyar Nazarin Ci Gaban Afirka]] (AFIDEP). <ref name="popaward">{{Cite web |title=H.E. Mrs. Angeline Ndayishimiye, First Lady of Burundi, and the African Institute for Development Policy (AFIDEP) receive the 2023 United Nations Population Award {{!}} United Nations Population Fund |url=https://www.unfpa.org/press/he-mrs-angeline-ndayishimiye-first-lady-burundi-and-african-institute-development-policy |access-date=2024-03-02 |website=www.unfpa.org |language=en}}</ref> A farkon wannan shekarar, BBC ta ruwaito cewa ta sayi tufafinta. <ref>{{Cite web |date=2023-07-19 |title=Burundi:'Jewe ni je nigurira impuzu ... Ndaja no kuri internet nkaraba izigezweho'- Angeline Ndayishimiye |url=https://www.bbc.com/gahuza/articles/crg7d7q62j5o |access-date=2024-03-02 |website=BBC News Gahuza |language=rw}}</ref>
Ita da matan shugabannin Afirka jakadu ne na ƙungiyar Merck da ke Jamus. <ref name="announce">{{Cite web |last=apofeed |date=2024-05-27 |title=Merck Foundation Chief executive officer (CEO) & Burundi First Lady announce Burundian Winners of their Media Awards to break Infertility Stigma, Support Girl Education and Diabetes- Hypertension awareness |url=https://african.business/2024/05/apo-newsfeed/merck-foundation-chief-executive-officer-ceo-burundi-first-lady-announce-burundian-winners-of-their-media-awards-to-break-infertility-stigma-support-girl-education-and-diabetes-hypertension-awar |access-date=2024-06-21 |website=African Business |language=en-GB}}</ref> Sun kafa kamfen ɗin "Fiye da Uwa" don kawar da tsangwama ga mata waɗanda ba sa haihuwa, <ref>{{Cite web |title=The Strategy of Merck Foundation "More Than a Mother" Campaigm |url=https://merck-foundation.com/our-programs/Merck-Foundation-More-Than-a-Mother/Strategy |access-date=21 June 2024 |website=Merck Foundation}}</ref> kuma a cikin shekarar 2017 sun fara bayar da kyaututtukan kafofin watsa labarai na shekara-shekara. <ref name="announce" />
A watan Afrilun 2025 ta halarci ƙaddamar da allurar rigakafin zazzabin cizon sauro a Burundi, kamar yadda Ministar Lafiya [[Lydwine Baradahana]] da [[UNICEF]] suka shirya. <ref>{{Cite web |date=March 2025 |title=Burundi introduces malaria vaccine into routine immunization |url=https://www.unicef.org/burundi/press-releases/joint-press-release |access-date=12 April 2025 |website=UNICEF}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
Ita da mijinta suna da 'ya'ya shida. <ref name="agence"/>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1976]]
o41bxsvtysy68vpn6784fxf9p9474q3
Arinda Daisy Kankiriho
0
146908
832608
815451
2026-05-08T19:06:12Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832608
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Arinda Daisy Kankiriho''' (an haife ta a shekara ta 2000) ɗaliba ce a fannin injiniyanci na gine-gine a [[Jami'ar Mbarara|Jami'ar Kimiyya da Fasaha ta Mbarara]] (MUST). Ita ce shugabar ƙungiyar jami'a ta mata ta uku, <ref>{{Cite web |date=2024-07-16 |title=Special Reports Prime: Arinda Daisy Kankiriho giving her speech after swearing in as the Mbarara University of Science and Technology 36th Guild President in early May |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/4691866-4691866 |access-date=2025-04-08 |website=Monitor |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2024-05-05 |title=Mbarara University welcomes its third female guild president |url=https://www.ntv.co.ug/ug/news/national/-mbarara-university-welcomes-its-third-female-guild-president--4614108 |access-date=2025-04-08 |website=NTV Uganda |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> bayan Sheila Nduhukire da Mariam Iculet Arikosi, kuma shugabar ƙungiyar farko daga harabar Kihumuro, ɗaya daga cikin harabar MUST. <ref>{{Cite web |last=Atukunda |date=2024-05-04 |title=Daisy Arinda Makes History as Mbarara University's 3rd Female Guild President |url=https://campusbee.ug/elections/daisy-arinda-makes-history-as-mbarara-universitys-3rd-female-guild-president/ |access-date=2025-04-08 |website=Campus Bee |language=en-US}}</ref>
== Tarihi da ilimi ==
An haifi Kankiriho a shekara ta 2000 a Gundumar Kiruhura ɗiya ce ga marigayi Brig. Janar Patrick Kankiriho da Deborah Kyokunda Kankirih a matsayin haihuwarsu ta uku.
Ta halarci makarantar Greenhill Academy, Kibuli da kuma Makarantar Iyaye ta Kampala don karatunta na firamare. Ta shiga [[King's College, Budo|Kwalejin King's, Budo]] don karatunta na yau da kullum, sannan ta tafi Kwalejin Vienna Namugongo don karatun gaba. Daga nan ta yi rajista a MUST, inda take yin digiri na farko a fannin injiniyanci na gine-gine. <ref name=":0">{{Cite web |date=2024-07-16 |title=Leadership is about serving others – new MUST guild president |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/special-reports/leadership-is-about-serving-others-must-guild-president-4691856 |access-date=2025-04-08 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Tafiyar siyasa ==
Kankiriho ta fara burinta na siyasa a Makarantar Iyaye ta Kampala, inda ita ce shugabar makarantar. A lokacin karatunta na sakandare, ta kasance shugabar ƙungiyoyi da dama, ciki har da Ƙungiyar Ciwon daji. Ta kasance mataimakiyar shugabar ƙungiyar jiragen sama, kuma mai magana a ƙungiyar 'yan jarida ta Junior Debaters' Club. <ref name=":0"/>
A shekarar 2024, Kankiriho ta tsaya takarar shugabancin ƙungiyar a Jami'ar Kimiyya da Fasaha ta Mbarara, a matsayin 'yar takara mai zaman kanta, inda ta fafata da wasu 'yan takara biyu (Wilson Mugazhu, ɗan takarar NUP, da Kisitu Joseph, ɗan takarar 'yan Democrat na Uganda). Ta lashe zaɓen da ƙuri'u 1499; Wilson ta sami ƙuri'u 1199 da Kisitu ta samu ƙuri'u 755. <ref>{{Cite web |title=New Vision - Latest News |url=https://www.newvision.co.ug/category/politics/brig-kankirihos-daughter-wins-must-guild-pres-NV_187245 |access-date=2025-04-08 |website=www.newvision.co.ug}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2024-05-04 |title=Arinda wins Mbarara University's guild presidential race |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/arinda-wins-mbarara-university-s-guild-presidential-race-4613212 |access-date=2025-04-08 |website=Monitor |language=en}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 2000]]
7txniqkpi04yow7uqimmu7zjmsrp6y0
Anne Kiunuhe
0
147083
832530
816295
2026-05-08T16:03:54Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832530
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Anne Kiunuhe''' [[lauya]] ce kuma mai lissafin kuɗi a Kenya, wacce ita ce abokin tarayya a Sashen Kamfanin Anjarwalla & Khanna Law Firm, a [[Nairobi]], babban birnin Kenya. Tana aiki a matsayin edita na Legal Notes, wata jarida ta kwata-kwata da aka buga ta hanyar Afirka Legal Network (ALN), ƙungiyar kamfanonin lauyoyi a cikin yankuna 16 na Afirka. <ref name="1R">{{Cite web |last=Africa Legal Network |date=21 December 2018 |title=Anne Kiunuhe: Partner at Anjarwalla & Khanna |url=https://www.africalegalnetwork.com/kenya/ourteam/anne-kiunuhe-partner/ |access-date=21 December 2018 |publisher=Africa Legal Network }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Tarihi ==
An haife ta ne a Kenya a cikin shekarun 1970s. Bayan ta halarci makarantun firamare da sakandare na gida, an shigar da ita [[Jami'ar Nairobi]], inda ta yi karatun shari'a, ta kammala a 2003 tare da digiri na farko na Shari'a. Ta sami horo a cikin Shirin Horar da Lauyoyi, a [[Kenya School of Law|Makarantar Shari'a ta Kenya]] a shekara ta 2004. Kiunuhe kuma ƙwararren CPA ne.<ref name="1R"/>
== Ayyuka ==
Tana da kwarewar shari'a sama da shekaru 10, tun daga watan Disamba 2018. Ta ƙware a cikin dokar gasa, dokar mallakar ilimi, dokar fasahar bayanai, dokar sadarwa da haɗuwa da saye-saye.[1] Tana aiki a matsayin co-shugaban Sashen Shari'a na Gasar a ofishinta na lauya. An san ta a matsayin jagora a cikin dokar gasa ta takwarorinta.[2]
== Sauran la'akari ==
Anne Kiunuhe ta yi aiki a matsayin malami a cikin dokar adawa da amincewa ga Ƙungiyar Lauyoyin Amurka. Ta yi aiki a matsayin jagora-mai shirya taron hadin gwiwa na farko na [[Kasuwa gama gari na Gabashi da Kudancin Afirka|COMESA]] / Kenya . Ta wakilci bukatun Kenya a Gasar Gasar COMESA ta 2014. <ref name="3R">{{Cite web |last=American Bar Association |date=2018 |title=Faculty Name: Anne Kiunuhe: Partner at Anjarwalla & Khanna |url=https://www.americanbar.org/content/dam/aba/events/antitrust_law/kiunuhe.pdf |access-date=21 December 2018 |publisher=[[American Bar Association]] }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Ita marubuciya ce mai yawa a kan batutuwan shari'a na zamani kuma mai magana na yau da kullun a taron shari'ar kamfanoni. A shekara ta 2015, ta lashe lambar yabo ta CFC Stanbic Rising Star, a cikin rukunin Ayyuka na Kwararru. Kyautar "ta san matasa, masu basira, masu shekaru 28-40, waɗanda ke da damar samun nasara, nasara da yin bambanci mai mahimmanci".<ref name="4R">{{Cite web |last=ICLG |date=2018 |title=Anne Kiunuhe: Partner at Anjarwalla & Khanna |url=https://iclg.com/firms/anjarwalla-and-khanna/anne-kiunuhe |publisher=International Comparative Legal Guides (ICLG) © 2018 Global Legal Group}}</ref>
A watan Disamba na shekara ta 2018, ta yi aiki a matsayin memba na kwamitin alƙalai biyar waɗanda suka zaɓi "Top 40 Men Under 40 A Kenya 2018".<ref name="5R">{{Cite web |last=Business Daily Team |date=21 December 2018 |title=Top 40 Men Under 40 In Kenya 2018: Meet the Judges |url=https://www.businessdailyafrica.com/lifestyle/society/Top-40-Men-2018--Meet-the-Judges/3405664-4905606-2c7se1z/index.html |access-date=21 December 2018}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1979]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
n4vw1s74m5ftgdgqz7hg7gyihywpwpa
Ann Bedsole
0
147121
832521
816456
2026-05-08T15:18:23Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832521
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Ann Smith Bedsole''' (an haife ta '''Margaret Anna Smith''' ; Janairu 7, 1930 - Disamba 1, 2025) 'yar siyasa ce ta Amurka, 'yar kasuwa, mai fafutukar kare hakkin al'umma kuma mai taimakon jama'a. Ita ce mace ta farko 'yar [[Jam'iyyar Republican (Amurka)|Republican]] da ta yi aiki a Majalisar Wakilai ta Alabama kuma mace ta farko da ta yi aiki a Majalisar Dattawan Alabama . A shekarar 2002, an shigar da ita cikin Kwalejin Daraja ta Alabama .
== Rayuwar farko ==
An haifi Margaret Anna Smith a ranar 7 ga Janairu, 1930, a Selma, Alabama, ga Malcolm White Smith da Sybil Huey Smith. Tana da 'yar'uwa ɗaya. <ref name="bay" /> Lokacin da take 'yar shekara biyar, mahaifinta ya ƙaura da iyalinsa zuwa Jackson, Alabama inda ya sayi injin yanka katako ; ta ci gaba da aiki a can tun tana ƙarama. <ref> name="bay">{{Cite web |last=Pappas |first=Breck |date=July 13, 2019 |title=The Amazing Life of Ann Bedsole |url=https://mobilebaymag.com/the-amazing-life-of-ann-bedsole/ |access-date=October 22, 2020 |website=Mobile Bay Magazine}}</ref> Ta kammala karatunta daga Makarantar Sakandare ta Waynesboro da ke Waynesboro, Virginia, daga baya ta halarci Jami'ar Alabama da Jami'ar Denver . <ref name="life" /> <ref name="bay" />
== Aikin siyasa ==
A lokacin zaɓen fidda gwani na shugaban ƙasa na jam'iyyar Republican na 1964, Smith ta yi aiki a matsayin wakili a Babban Taron Ƙasa na Jam'iyyar Republican . <ref>{{Cite web |title=AU Archives -- Guide to the Alabama Republican Party Records, RG 545 |url=https://www.lib.auburn.edu/archive/find-aid/545.htm |access-date=2025-12-02 |website=www.lib.auburn.edu}}</ref> Ta yi aiki a Kwamitin Zartarwa na Jam'iyyar Republican na Jihar Alabama a 1966. A lokacin zaɓen fidda gwani na shugaban ƙasa na jam'iyyar Republican na 1972, ta yi aiki a matsayin wakili a Babban Taron Ƙasa na Jam'iyyar Republican, mataimakiyar shugabar tawagar Alabama zuwa Babban Taron Ƙasa na Jam'iyyar Republican, kuma a matsayin ɗaya daga cikin masu zaɓen shugaban ƙasa biyu na jam'iyyar Republican tare da Wakilin Jiha [[Doug Hale]] . <ref name="life" /> Daga baya Smith ta yi aiki a matsayin shugabar Jam'iyyar Republican a Ward na 4 a Mobile, Alabama . <ref name="life" />
=== Majalisar dokokin jihar Alabama ===
[[Fayil:Press_photo_of_Danny_Corbett_and_Ann_Bedsole_(front).jpg|right|thumb|250x250px|Sanatocin jihar Alabama Danny Corbett da Ann Bedsole, 1985]]
A shekarar 1978, Sonny Callahan, ɗan Majalisar Wakilai ta Alabama daga gundumar 101, ya sanar da cewa zai nemi takarar Sanata a Alabama . Bedsole ya sami takarar Republican kuma ya kayar da ɗan takarar Democrat Jim Johnston a babban zaɓe, inda ya zama mace ta farko 'yar Republican a Majalisar Wakilai ta Alabama.
A shekarar 1982, Callahan, ɗan majalisar dattawan Alabama daga gundumar 34, ya bar kujerarsa. Bedsole ya yi takarar neman kujerarsa tare da ɗan takarar jam'iyyar Republican kuma ya kayar da ɗan takarar jam'iyyar Democrat John Saad a babban zaɓe, inda ya zama mace ta farko da ta yi aiki a Majalisar Dattawan Alabama. A karon farko da ta yi a zaɓen sake zaɓen Majalisar Dattawa, ta buga fosta na kamfen waɗanda suka haɗa da jadawalin lokacin farautar jihar a baya. <ref> name="bay">{{Cite web |last=Pappas |first=Breck |date=July 13, 2019 |title=The Amazing Life of Ann Bedsole |url=https://mobilebaymag.com/the-amazing-life-of-ann-bedsole/ |access-date=October 22, 2020 |website=Mobile Bay Magazine}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFPappas2019">Pappas, Breck (July 13, 2019). [https://mobilebaymag.com/the-amazing-life-of-ann-bedsole/ "The Amazing Life of Ann Bedsole"]. ''Mobile Bay Magazine''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">October 22,</span> 2020</span>.</cite></ref> An sake zaɓenta a Majalisar Dattawan Alabama sau uku kuma ta yi aiki har zuwa 1995. <ref name="life" />
An naɗa Bedsole don ta yi aiki a Kwamitin Ilimi a Majalisar Dattawan Alabama a shekarar 1983. An naɗa ta don ta yi aiki a kwamitocin Shari'a, Ilimi, da Lafiya, kuma a matsayin shugabar kwamitin Noma, Kiyayewa da Gandun Daji a shekarar 1987.
=== Yaƙin neman zaɓen gwamna ===
A ranar 1 ga Nuwamba, 1993, Bedsole ta sanar da cewa za ta nemi takarar jam'iyyar Republican a matsayin Gwamnan Alabama a shekarar 1994. Ta zabi Rex Elsasse, tsohon darektan zartarwa na Jam'iyyar Republican ta Ohio, don ya zama manajan yakin neman zabenta. Ta zo ta biyu a zaben fidda gwani na jam'iyyar Republican, amma Fob James ya kayar da ita a zagaye na biyu na zaben fidda gwani.
A lokacin zaɓen gwamna na Alabama na 1998, Bedsole ta goyi bayan ɗan takarar jam'iyyar Democrat Don Siegelman a kan Gwamna Fob James. A shekarar 2005, ta yi takarar magajin garin Mobile ba tare da ta yi nasara ba.
== Sauran ayyuka ==
[[Fayil:Alabama_School_of_Math_and_Science.jpg|thumb|225x225px|Babban ginin harabar jami'a a Makarantar Lissafi da Kimiyya ta Alabama]]
A ƙarshen shekarun 1980, Bedsole tana ɗaya daga cikin waɗanda suka kafa Makarantar Lissafi da Kimiyya ta Alabama, wadda majalisar dokokin jihar Alabama ta amince da ita a shekarar 1989. <ref>{{Cite web |last=Pappas |first=Breck |date=2019-07-23 |title=The Amazing Life of Ann Bedsole |url=https://mobilebaymag.com/the-amazing-life-of-ann-bedsole/ |access-date=2025-12-02 |website=Mobile Bay Magazine |language=en-US}}</ref> Daga baya makarantar ta ƙara ɗakin karatu mai suna don girmama ta. <ref name="math" /> <ref name="hon">{{Cite web |date=November 1, 2007 |title=Extensions of Remarks |url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/CREC-2007-11-01/pdf/CREC-2007-11-01-pt1-PgE2297-3.pdf |access-date=October 22, 2020 |website=[[Congressional Record]] |page=E2297}}</ref> Wannan cibiyar ta kasance "makarantar sakandare ta gwamnati kaɗai ga ɗaliban aji biyu, na aji huɗu, da na gaba da ke neman ƙarin ilimi a fannin lissafi, kimiyya, da kuma ilimin ɗan adam" a jihar. <ref name="math" />
Bedsole ya kuma kafa Bedsole Farms a Perdue Hill a shekarar 2008.
== Membobi da ƙungiyoyi ==
Bedsole ta shiga cikin shirye-shiryen ilimi da na agaji da dama. Ta yi aiki a kwamitin gudanarwa na Makarantar Lissafi da Kimiyya ta Alabama a matsayin shugaba da mataimakiyar shugaba. Ta kasance amintaccen Kwaleji ta Spring Hill da Kwalejin Huntingdon . Ta jagoranci kwamitin rarrabawa na Sybil H. Smith Charitable Trust (wanda daga baya aka sake masa suna Sybil da White Smith Foundation), kuma ta kasance memba na kwamitin JL Bedsole Foundation, wacce ke ba da tallafi ga ayyukan da ke amfanar da ilimin bayan sakandare, fasaha, da ci gaban tattalin arziki a kudu maso yammacin Alabama.
Bedsole ta kuma sadaukar da kanta wajen tallata tarihin gida, kiyayewa, da kiyayewa. Ta kafa Mobile Historic Home Tours kuma ta yi aiki a matsayin memba na Hukumar Tarihi ta Alabama, Hukumar Ci Gaban Tarihi ta Mobile, da Kwamitin Hasken Haske na Mobile Bay. A shekarar 1999, ta zama shugabar Mobile Tricentennial, tana aiki na tsawon shekaru uku tare da ɗaruruwan masu sa kai don samar da shirye-shirye don taron. <ref>{{Cite web |date=March 2003 |title=Ann Bedsole Honored with Delchamps Award |url=http://docplayer.net/185432220-Ann-bedsole-honored-with-delchamps-award-and-personal-life-would-be-like-a-wellseasoned.html |access-date=October 22, 2020 |publisher=Mobile Area Chamber of Commerce |archive-date=October 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251027013434/http://docplayer.net/185432220-Ann-bedsole-honored-with-delchamps-award-and-personal-life-would-be-like-a-wellseasoned.html |url-status=dead }}</ref> Bugu da ƙari, ita ce ta kafa kuma shugabar Cibiyar Albarkatun Daji ta Alabama. <ref name="life" />
== Rayuwar mutum da mutuwa ==
A shekarar 1949, ta auri John Henry ("Rod") Martin, Jr. kuma sun haifi 'ya'ya biyu, Mary da John Henry III. A shekarar 1958, ta auri Massey Palmer Bedsole Jr., wacce ta haifi ɗa ɗaya da ita, Loraine Massey Demmas Bedsole. Bedsole Jr. ta rasu a shekarar 2006. A shekarar 2014, ta sake auri Nicholas Hanson Holmes Jr., wanda ya mutu a shekarar 2016.
Bedsole ta kasance ƴar Methodist kuma memba ce a ƙungiyar Junior League . <ref>{{Cite web |date=August 19, 2019 |title=Junior League Politicians |url=http://politicalgraveyard.com/group/jr-league.html |access-date=October 22, 2020 |website=[[The Political Graveyard]]}}</ref> An yi mata bikin cika shekaru 90 a duniya daga ɗaliban Makarantar Lissafi da Kimiyya ta Alabama a watan Janairun 2020. <ref>{{Cite web |last=Carithers |first=Caroline |date=January 14, 2020 |title=Ann Bedsole, an Alabama trail blazer, turns 90 years old |url=https://www.wkrg.com/digital-mojo/ann-bedsole-an-alabama-trail-blazer-turns-90-years-old/ |access-date=October 22, 2020 |website=[[WKRG-TV]]}}</ref>
Bedsole ya mutu a ranar 1 ga Disamba, 2025, yana da shekaru 95.
== Lambobin yabo da girmamawa ==
An karrama Bedsole saboda kasuwancinta da ayyukanta na agaji ta hanyar sanya mata suna Uwargidan Shugaban Kasa ta Mobile a shekarar 1972, Mobilian na Shekara a shekarar 1993, da kuma mai taimakon jama'a na Shekara a shekarar 1998. <ref name="hon" /> Ta sami lambar yabo ta girmamawa daga ''Montgomery Advertiser'' da ''Alabama Journal'' . <ref name="hon" /> A shekarar 2002, an shigar da ita cikin Kwalejin Daraja ta Alabama, wacce ke karrama mutane masu rai saboda nasarorin da suka samu da gudummawar da suka bayar ga jihar. Ta kuma sami digirin girmamawa na Doctor of Law daga Kwalejin Spring Hill da Kwalejin Huntingdon. <ref name="hon"/>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Mutuwan 2025]]
[[Rukuni:Haifaffun 1930]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
4r7w8jjsajlp4qmcy504zxsnr5s1q4m
Apple Valwhite
0
147210
832583
816857
2026-05-08T17:56:08Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832583
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Val Applewhite''' 'yar siyasa ce 'yar Amurka wacce ta yi aiki a matsayin memba a Majalisar Dattawan North Carolina tun daga ranar 1 ga Janairu, 2023. <ref>{{Cite web |last=Jr |first=Bill Kirby |date=2024-08-01 |title=THE KIRBY FILE: Sen. Applewhite stands by governor's decision to opt out of vice president bid |url=http://www.cityviewnc.com/stories/the-kirby-file-sen-applewhite-stands-by-governors-decision-to-opt-out-of-vice-president-bid/ |access-date=2024-08-03 |website=CityView NC |language=en-US}}</ref> 'Yar Democrat daga Fayetteville, tana wakiltar gundumar 19. <ref>{{Cite web |title=Val Applewhite |url=https://ballotpedia.org/Val_Applewhite |access-date=2024-08-03 |website=Ballotpedia |language=en}}</ref> Applewhite tsohuwar soja ce ta Rundunar [[United States Air Force|Sojan Sama ta Amurka]] . <ref name=":0">{{Cite web |title=Val Applewhite |url=https://sites.duke.edu/nclf/val-applewhite/ |access-date=2024-08-03 |website=North Carolina Leadership Forum |language=en-US}}</ref> Ta kammala karatun digiri a [[Jami'ar Kudancin New Hampshire]] da Jami'ar Strayer . <ref name=":0" />
== Aikin siyasa ==
Applewhite ɗan takara ne a zaɓen magajin garin Fayetteville, North Carolina a shekarun 2013 da 2015. [1]
== Ayyukan kwamiti ==
=== Zaman 2025–2026 ===
* Kasafin Kuɗi
* Rangwame - Ilimi/Babban Ilimi
* Kasafin Kuɗi - Kasafin Kuɗi na Tushe
* Kuɗi
* Kula da Lafiya
* Fansho da Ritaya da Tsufa
* Gwamnatin Jiha da ta Ƙananan Hukumomi
=== Zaman 2023–2024 ===
* Kasafin Kuɗi
* Kasafin Kuɗi - Noma, Albarkatun Halitta da Tattalin Arziki
* Kasuwanci da Inshora
* Fansho da Ritaya da Tsufa
* Gwamnatin Jiha da ta Ƙananan Hukumomi
== Tarihin zaɓe ==
=== 2024 ===
{{Election box begin no change|title=North Carolina Senate 19th district general election, 2024<ref>[https://er.ncsbe.gov/?election_dt=11/05/2024&county_id=0&office=NCS&contest=1321] ''North Carolina State Board of Elections''.</ref>}}
{{Election box winning candidate with party link no change|party=Democratic Party (United States)|candidate=Val Applewhite (incumbent)|votes=55,697|percentage=62.87%}}
{{Election box candidate with party link no change|party=Republican Party (United States)|candidate=Semone Pemberton|votes=30,005|percentage=33.87%}}
{{Election box candidate with party link no change|party=Libertarian Party (United States)|candidate=Steven Swinton|votes=2,884|percentage=3.26%}}
{{Election box total no change}}
{{Election box hold with party link no change|winner=Democratic Party (United States)}}
{{End}}
=== 2022 ===
{{Election box begin no change|title=North Carolina Senate 19th district Democratic primary election, 2022<ref>[https://er.ncsbe.gov/?election_dt=05/17/2022&county_id=0&office=NCS&contest=1898]''North Carolina State Board of Elections''.</ref>}}
{{Election box winning candidate with party link no change|party=Democratic Party (United States)|candidate=Val Applewhite|votes=7,588|percentage=56.24%}}
{{Election box candidate with party link no change|party=Democratic Party (United States)|candidate=[[Kirk deViere]] (incumbent)|votes=4,972|percentage=36.85%}}
{{Election box candidate with party link no change|party=Democratic Party (United States)|candidate=Ed Donaldson|votes=931|percentage=6.90%}}
{{Election box total no change}}
{{End}}{{Election box begin no change|title=North Carolina Senate 19th district general election, 2022<ref>[https://er.ncsbe.gov/?election_dt=11/08/2022&county_id=0&office=NCS&contest=1300] ''North Carolina State Board of Elections''.</ref>}}
{{Election box winning candidate with party link no change|party=Democratic Party (United States)|candidate=Val Applewhite|votes=30,755|percentage=52.70%}}
{{Election box candidate with party link no change|party=Republican Party (United States)|candidate=[[Wesley Meredith]]|votes=27,601|percentage=47.30%}}
{{Election box total no change}}
{{Election box hold with party link no change|winner=Democratic Party (United States)}}
{{End}}
=== 2015 ===
{{Election box begin no change|title=[[Fayetteville, North Carolina|Fayetteville]] mayoral primary election, 2015<ref>{{cite web|url=http://www.co.cumberland.nc.us/docs/default-source/board-of-elections-documents/election-results/2015/2015_oct_06_municipal_primary.pdf?sfvrsn=d2881c5c_4|title=Cumberland County, NC Primary Election October 6, 2015|date=13 October 2015|access-date=26 October 2019|publisher=Cumberland County, NC}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}}
{{Election box winning candidate with party link no change|party=Nonpartisan candidate|candidate=[[Nat Robertson]] (incumbent)|votes=4,333|percentage=52.43%}}
{{Election box winning candidate with party link no change|party=Nonpartisan candidate|candidate=Val Applewhite|votes=3,748|percentage=45.35%}}
{{Election box candidate with party link no change|party=Nonpartisan candidate|candidate=Edward Donovan|votes=184|percentage=2.23%}}
{{Election box total no change}}
{{End}}{{Election box begin no change|title=[[Fayetteville, North Carolina|Fayetteville]] mayoral general election, 2015<ref>{{cite web|url=http://www.co.cumberland.nc.us/docs/default-source/board-of-elections-documents/election-results/2015/2015_nov_03_municipal_election.pdf?sfvrsn=f727a146_4sfvrsn=5fbeac9_4|title=Cumberland County, NC Municipal Election November 3, 2015|date=10 November 2015|access-date=26 October 2019|publisher=Cumberland County, NC}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}}
{{Election box winning candidate with party link no change|party=Nonpartisan candidate|candidate=[[Nat Robertson]] (incumbent)|votes=9,273|percentage=51.81%}}
{{Election box candidate with party link no change|party=Nonpartisan candidate|candidate=Val Applewhite|votes=8,604|percentage=48.07%}}
{{Election box write-in with party link no change|votes=21|percentage=0.12%}}
{{Election box total no change}}
{{End}}
=== 2013 ===
{{Election box begin no change|title=[[Fayetteville, North Carolina|Fayetteville]] mayoral primary election, 2013<ref>{{cite web|url=http://www.co.cumberland.nc.us/docs/default-source/board-of-elections-documents/election-results/2013/2013_oct_08_municipal_primary.pdf?sfvrsn=52c4c70d_4|title=Cumberland County, NC Primary Election October 8, 2013|date=15 October 2013|access-date=26 October 2019|publisher=Cumberland County, NC}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}}
{{Election box winning candidate with party link no change|party=Nonpartisan candidate|candidate=Val Applewhite|votes=5,416|percentage=43.93%}}
{{Election box winning candidate with party link no change|party=Nonpartisan candidate|candidate=[[Nat Robertson]]|votes=3,809|percentage=30.89%}}
{{Election box candidate with party link no change|party=Nonpartisan candidate|candidate=[[Kirk deViere]]|votes=2,468|percentage=20.02%}}
{{Election box candidate with party link no change|party=Nonpartisan candidate|candidate=Paul A. Williams|votes=517|percentage=4.19%}}
{{Election box candidate with party link no change|party=Nonpartisan candidate|candidate=Charles Ragan|votes=119|percentage=0.97%}}
{{Election box total no change|votes=12,329|percentage=100%}}
{{End}}{{Election box begin no change|title=[[Fayetteville, North Carolina|Fayetteville]] mayoral general election, 2013<ref>{{cite web |url=http://www.co.cumberland.nc.us/docs/default-source/board-of-elections-documents/election-results/2013/2013_nov_05_municipal_election.pdf?sfvrsn=a73803de_4 |title=Cumberland County, NC Municipal Election November 5, 2013 |date=12 November 2013 |access-date=26 October 2019 |publisher=Cumberland County, NC }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}}
{{Election box winning candidate with party link no change|party=Nonpartisan candidate|candidate=[[Nat Robertson]]|votes=11,591|percentage=50.49%}}
{{Election box candidate with party link no change|party=Nonpartisan candidate|candidate=Val Applewhite|votes=11,331|percentage=49.36%}}
{{Election box write-in with party link no change|votes=34|percentage=0.15%}}
{{Election box total no change|votes=22,956|percentage=100%}}
{{End}}
== Nassoshi ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
38aeyetz3tx84injn1q791fy0rsrw7o
Bagher Larijani
0
147638
832736
818845
2026-05-09T02:05:39Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832736
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bagher Ardeshir Larijani''' (an haife shi a watan Mayu 1961) fitaccen likitan ƙasar Iran ne (Farfesa a fannin likitancin ciki da ilimin halittar jiki) a Jami'ar Kimiyyar Lafiya ta Tehran . <ref>{{Cite web |title=باقر اردشير لاريجاني - دانشگاه علوم پزشکي و خدمات بهداشتي درماني تهران |url=https://www.tums.ac.ir/faculties/Larijani?lang=fa&display=mysite |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001002935/https://www.tums.ac.ir/faculties/Larijani?lang=fa&display=mysite |archive-date=2020-10-01 |access-date=2020-03-07}}</ref> Ya kasance Daraktan Cibiyar Bincike ta Endocrinology da Metabolism (EMRI). <ref>{{Cite web |title=Endocrinology & Metabolism Research Institute |url=https://emri.tums.ac.ir/(X(1)S(0ddz1xexr1agzwqpncloj1ff))/En?AspxAutoDetectCookieSupport=1 |website=emri.tums.ac.ir }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Littattafai da Matsayin Edita ==
A cewar bayanan Scopus, ya rubuta labarai sama da 1,785 da suka shafi fannoni daban-daban. Larijani yana da muhimman ayyuka na edita da bita a cikin wasu manyan mujallu na likitanci na Farisa da Ingilishi.
== Nauyin Zartarwa ==
Larijani ya kasance shugaban jami'ar Tehran ta kimiyyar likitanci daga shekarar 2005 zuwa 2013 lokacin da ya yi murabus.
== Duba kuma ==
* Fazel Larijani (brother)
* Sadiq Larijani (brother)
* Ali Larijani (brother)
* Mohammad-Javad Larijani (brother)
[[Rukuni:Haihuwan 1961]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
===manazarta===
p34lqs9i4eq7b8lqxl5q5omhy1nnzou
Gianni Matheja
0
147891
832751
820423
2026-05-09T05:22:45Z
CommonsDelinker
75
Removing [[:c:File:Gianni-Matheja-Alexandria-Ocasio-Cortez-2026.jpg|Gianni-Matheja-Alexandria-Ocasio-Cortez-2026.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No ticket permission since 8 April 2026.
832751
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person|image=Gianni-Matheja-Frankfurt-7-2026.jpg|caption=Gianni Matheja a [[Frankfurt]]|birth_date={{birth date and age|df=y|2005|03|14}}|birth_place=[[Berlin]], [[Jamus]]|education=Makarantar sakandaren Lilienthal
Jami'ar Kyauta ta Berlin|occupation=furodusan bidiyon yanar gizo|website=giannimatheja.com}}
'''Gianni Matheja''' (an haife shi a ranar 14 ga [[Maris]], [[2005]] a [[Berlin]]) [[ɗan jarida]] ne [[Jamus|na Jamus]], mai shirya bidiyo na yanar gizo, kuma ɗalibi. Tun daga shekarar 2025, ya ɗauki nauyin wani shiri na rediyo na wata-wata a Rundfunk Berlin Brandenburg kuma ɗan jarida ne na talabijin na tambarin shirin yara na ZDF.
== Tarihin Rayuwa ==
Matheja ya girma a Berlin a matsayin ɗan uwa ɗaya tilo. Mahaifinsa asalinsa ɗan Italiya ne kuma ya bar iyalinsa tun yana ɗan shekara 10. Yana da shekara 14, ya shaida wa mahaifinsa a kotun [[Postdam|Potsdam]].<ref>{{Cite web |last=Freiwald |first=Bent |date=2022-05-03 |title=Warum Gianni, 17, für seine Mutter kämpft |url=https://krautreporter.de/politik-und-macht/4378-warum-gianni-17-fur-seine-mutter-kampft |access-date=2025-05-01 |website=Krautreporter |language=de}}</ref> Daga 2017, ya halarci Lilienthal Gymnasium a Steglitz-Zehlendorf kuma, a shekararsa ta farko ta makaranta, ya halarci Gasar Muhawara ta Berlin, inda ya lashe taken "Mafi Kyawun Mai Magana" a wani muhawara ta harshen Ingilishi.<ref>{{Cite web |title=Erfolgreiche Juniors beim Debating Contest 2018 – Lilienthal-Gymnasium Berlin |url=https://lilienthal-gymnasium-berlin.de/erfolgreiche-juniors-beim-debating-contest-2018/ |access-date=2025-05-01 |language=de}}</ref> A shekarar 2021, ya jagoranci tattaunawa da 'yan takarar kai tsaye na mazabar a makarantarsa don zaɓen tarayya . Waɗannan sun haɗa da Birgit Malsack-Winkelmann, ɗan ƙasar Reich wanda daga baya aka kama shi.
== Sana'a ==
Yana da shekaru 17, Matheja ya ƙaddamar da shirinsa na podcast.<ref name=":0">{{Cite journal |date=25 octobre 2022 |title=Jugendwort des Jahres 2022: 20 junge Prominente über ihr wichtigstes Wort 2022 |url=https://www.zeit.de/zett/2022-10/jugendwort-jahr-2022-jugendsprache |journal=ZEIT ONLINE ze.tt |language=de |access-date=2025-05-01}}</ref> A watan Yunin 2022, ya fitar da shirin farko mai suna ''‘Social Germany.’'' A kowane shiri, yana tattauna batutuwan zamantakewa da siyasa. Yawancin shirye-shiryensa suna dogara ne kan muhawarorin da ake yi a halin yanzu, kuma suna haɗa manyan baƙi tare da ƙwararrun masana kimiyya ko ’yan jarida. A wasu lokuta kuma, ana gudanar da tattaunawa tare da wasu matasa.
A shekarar 2024, Matheja ya jagoranci karatunsa tare da Katja Riemann kuma ya ci gaba da tsarin shirye-shiryensa na podcast a [[YouTube]], inda ya yi hira da Lea Van Acken da Marcel Fratzscher, da sauransu.<ref>{{Cite web |last=Trinkaus |first=Antonia |date=2024-12-03 |title=„Zeit der Zäune - Orte der Flucht“: Katja Riemann: „Wir lernen nichts aus der Geschichte“ |url=https://www.saarbruecker-zeitung.de/saarland/saar-pfalz-kreis/homburg/homburg-katja-riemann-mit-zeit-der-zaeune-bei-der-hombuch-2024_aid-121616379 |access-date=2025-05-01 |website=Saarbrücker Zeitung |language=de}}</ref> A watan Oktoba, wanda ya yi daidai da farkon karatunsa, ya fara loda bidiyo zuwa [[TikTok]] da [[Instagram]] a ƙarƙashin sunan ''gianni.studiert'', wanda ke nuna rayuwar yau da kullun ta ɗaliban jami'a cikin barkwanci. Cikin 'yan watanni kacal, ya tara jimillar mabiya 200,000 a faɗin dandamali (tun daga watan Afrilun 2025) kuma ya yi fitowa ta talabijin a mujallar barkwanci ta ARD Extra 3.<ref>{{Cite journal |last=ONLINE |first=ZEIT |date=2025-04-12 |title=Uni-Memes: Der Trost von Mensakaffee und Milchreis |url=https://www.zeit.de/campus/2025-03/uni-memes-studium-humor-social-media |journal=Die Zeit |language=de-DE |issn=0044-2070 |access-date=2025-05-01}}</ref> Bidiyonsa kan amfani da [[ChatGPT]] don karatu, musamman, sun jawo hankali sosai.
A watan Mayun 2025, ya gabatar da jawabin bude taron a lokacin da ake gabatar da bayanai a jami'arsa, jawabin da a shekarun baya Shugaba Günther Ziegler ya saba bayarwa. Daga baya jawabinsa ya bazu a shafukan sada zumunta. Tun daga watan Yunin 2025, Matheja ya dauki nauyin shirin rediyo na wata-wata mai suna ''Blue Moon''<ref>{{Cite web |title=Podcast: Geburtstage: Feiern oder lieber ignorieren? - mit Gianni |url=https://www.ardsounds.de/episode/urn:ard:episode:91bd3b263f90d0ff/ |access-date=2026-04-08 |website=ARD Sounds |language=de}}</ref> A watan Disamba, ya bayyana a matsayin mai rahoto a ''tambarin shirin talabijin na yara!'' a ''ZDF'' .<ref>{{Cite web |title=Reporter unterwegs: Gianni fällt einen Weihnachtsbaum |url=https://www.zdf.de/video/magazine/logo-154/gianni-weihnachtsbaumkauf-100 |access-date=2026-04-08 |website=ZDF |language=de}}</ref>
Matheja bai bayyana abin da yake karantawa ba. Ya bayyana cewa hakan ya faru ne saboda dalilan ɓoye sunansa a harabar jami'a.<ref>{{Cite web |last=Cara |date=2025-07-14 |title=Interview Gianni Studiert |url=https://campusradio-mainz.de/2025/07/14/gianni-studiert/ |access-date=2026-04-08 |website=Campusradio Mainz |language=de}}</ref> Yana zaune a [[Berlin]], [[Postdam|Potsdam]], da [[Mainz]].<ref>{{Cite journal |last=Köhler |first=Charlotte |last2=Farkas |first2=Christoph |date=2026-02-10 |title=Unileben: Ist die Uni ein Witz, Gianni Matheja? |url=https://www.zeit.de/wissen/2026-02/universitaet-leben-alltag-uni-podcast |journal=Die Zeit |language=de-DE |issn=0044-2070 |access-date=2026-04-08}}</ref> A shekarar 2022, ''Die Zeit'' ya nuna shi a matsayin ɗaya daga cikin taurari 20 masu tasowa a zamaninsa.<ref name=":0" />
== Manazarta ==
<references />
6j6iugq5l5u5bwpqfmlt6hs890529y9
832752
832751
2026-05-09T05:25:09Z
CommonsDelinker
75
Removing [[:c:File:Gianni-Matheja-Frankfurt-7-2026.jpg|Gianni-Matheja-Frankfurt-7-2026.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No ticket permission since 8 April 2026.
832752
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person|image=|caption=Gianni Matheja a [[Frankfurt]]|birth_date={{birth date and age|df=y|2005|03|14}}|birth_place=[[Berlin]], [[Jamus]]|education=Makarantar sakandaren Lilienthal
Jami'ar Kyauta ta Berlin|occupation=furodusan bidiyon yanar gizo|website=giannimatheja.com}}
'''Gianni Matheja''' (an haife shi a ranar 14 ga [[Maris]], [[2005]] a [[Berlin]]) [[ɗan jarida]] ne [[Jamus|na Jamus]], mai shirya bidiyo na yanar gizo, kuma ɗalibi. Tun daga shekarar 2025, ya ɗauki nauyin wani shiri na rediyo na wata-wata a Rundfunk Berlin Brandenburg kuma ɗan jarida ne na talabijin na tambarin shirin yara na ZDF.
== Tarihin Rayuwa ==
Matheja ya girma a Berlin a matsayin ɗan uwa ɗaya tilo. Mahaifinsa asalinsa ɗan Italiya ne kuma ya bar iyalinsa tun yana ɗan shekara 10. Yana da shekara 14, ya shaida wa mahaifinsa a kotun [[Postdam|Potsdam]].<ref>{{Cite web |last=Freiwald |first=Bent |date=2022-05-03 |title=Warum Gianni, 17, für seine Mutter kämpft |url=https://krautreporter.de/politik-und-macht/4378-warum-gianni-17-fur-seine-mutter-kampft |access-date=2025-05-01 |website=Krautreporter |language=de}}</ref> Daga 2017, ya halarci Lilienthal Gymnasium a Steglitz-Zehlendorf kuma, a shekararsa ta farko ta makaranta, ya halarci Gasar Muhawara ta Berlin, inda ya lashe taken "Mafi Kyawun Mai Magana" a wani muhawara ta harshen Ingilishi.<ref>{{Cite web |title=Erfolgreiche Juniors beim Debating Contest 2018 – Lilienthal-Gymnasium Berlin |url=https://lilienthal-gymnasium-berlin.de/erfolgreiche-juniors-beim-debating-contest-2018/ |access-date=2025-05-01 |language=de}}</ref> A shekarar 2021, ya jagoranci tattaunawa da 'yan takarar kai tsaye na mazabar a makarantarsa don zaɓen tarayya . Waɗannan sun haɗa da Birgit Malsack-Winkelmann, ɗan ƙasar Reich wanda daga baya aka kama shi.
== Sana'a ==
Yana da shekaru 17, Matheja ya ƙaddamar da shirinsa na podcast.<ref name=":0">{{Cite journal |date=25 octobre 2022 |title=Jugendwort des Jahres 2022: 20 junge Prominente über ihr wichtigstes Wort 2022 |url=https://www.zeit.de/zett/2022-10/jugendwort-jahr-2022-jugendsprache |journal=ZEIT ONLINE ze.tt |language=de |access-date=2025-05-01}}</ref> A watan Yunin 2022, ya fitar da shirin farko mai suna ''‘Social Germany.’'' A kowane shiri, yana tattauna batutuwan zamantakewa da siyasa. Yawancin shirye-shiryensa suna dogara ne kan muhawarorin da ake yi a halin yanzu, kuma suna haɗa manyan baƙi tare da ƙwararrun masana kimiyya ko ’yan jarida. A wasu lokuta kuma, ana gudanar da tattaunawa tare da wasu matasa.
A shekarar 2024, Matheja ya jagoranci karatunsa tare da Katja Riemann kuma ya ci gaba da tsarin shirye-shiryensa na podcast a [[YouTube]], inda ya yi hira da Lea Van Acken da Marcel Fratzscher, da sauransu.<ref>{{Cite web |last=Trinkaus |first=Antonia |date=2024-12-03 |title=„Zeit der Zäune - Orte der Flucht“: Katja Riemann: „Wir lernen nichts aus der Geschichte“ |url=https://www.saarbruecker-zeitung.de/saarland/saar-pfalz-kreis/homburg/homburg-katja-riemann-mit-zeit-der-zaeune-bei-der-hombuch-2024_aid-121616379 |access-date=2025-05-01 |website=Saarbrücker Zeitung |language=de}}</ref> A watan Oktoba, wanda ya yi daidai da farkon karatunsa, ya fara loda bidiyo zuwa [[TikTok]] da [[Instagram]] a ƙarƙashin sunan ''gianni.studiert'', wanda ke nuna rayuwar yau da kullun ta ɗaliban jami'a cikin barkwanci. Cikin 'yan watanni kacal, ya tara jimillar mabiya 200,000 a faɗin dandamali (tun daga watan Afrilun 2025) kuma ya yi fitowa ta talabijin a mujallar barkwanci ta ARD Extra 3.<ref>{{Cite journal |last=ONLINE |first=ZEIT |date=2025-04-12 |title=Uni-Memes: Der Trost von Mensakaffee und Milchreis |url=https://www.zeit.de/campus/2025-03/uni-memes-studium-humor-social-media |journal=Die Zeit |language=de-DE |issn=0044-2070 |access-date=2025-05-01}}</ref> Bidiyonsa kan amfani da [[ChatGPT]] don karatu, musamman, sun jawo hankali sosai.
A watan Mayun 2025, ya gabatar da jawabin bude taron a lokacin da ake gabatar da bayanai a jami'arsa, jawabin da a shekarun baya Shugaba Günther Ziegler ya saba bayarwa. Daga baya jawabinsa ya bazu a shafukan sada zumunta. Tun daga watan Yunin 2025, Matheja ya dauki nauyin shirin rediyo na wata-wata mai suna ''Blue Moon''<ref>{{Cite web |title=Podcast: Geburtstage: Feiern oder lieber ignorieren? - mit Gianni |url=https://www.ardsounds.de/episode/urn:ard:episode:91bd3b263f90d0ff/ |access-date=2026-04-08 |website=ARD Sounds |language=de}}</ref> A watan Disamba, ya bayyana a matsayin mai rahoto a ''tambarin shirin talabijin na yara!'' a ''ZDF'' .<ref>{{Cite web |title=Reporter unterwegs: Gianni fällt einen Weihnachtsbaum |url=https://www.zdf.de/video/magazine/logo-154/gianni-weihnachtsbaumkauf-100 |access-date=2026-04-08 |website=ZDF |language=de}}</ref>
Matheja bai bayyana abin da yake karantawa ba. Ya bayyana cewa hakan ya faru ne saboda dalilan ɓoye sunansa a harabar jami'a.<ref>{{Cite web |last=Cara |date=2025-07-14 |title=Interview Gianni Studiert |url=https://campusradio-mainz.de/2025/07/14/gianni-studiert/ |access-date=2026-04-08 |website=Campusradio Mainz |language=de}}</ref> Yana zaune a [[Berlin]], [[Postdam|Potsdam]], da [[Mainz]].<ref>{{Cite journal |last=Köhler |first=Charlotte |last2=Farkas |first2=Christoph |date=2026-02-10 |title=Unileben: Ist die Uni ein Witz, Gianni Matheja? |url=https://www.zeit.de/wissen/2026-02/universitaet-leben-alltag-uni-podcast |journal=Die Zeit |language=de-DE |issn=0044-2070 |access-date=2026-04-08}}</ref> A shekarar 2022, ''Die Zeit'' ya nuna shi a matsayin ɗaya daga cikin taurari 20 masu tasowa a zamaninsa.<ref name=":0" />
== Manazarta ==
<references />
0n2dkpnwkmt8qw9df7zozjo1hhkvodv
Ann Njogu
0
148196
832522
822126
2026-05-08T15:22:02Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832522
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Ann_Njogu_of_Kenya.png|thumb|Ann Njogu a cikin 2010]]
'''Ann Njogu''' ta halarci makarantar sakandare ta mata ta Mugoiri sannan daga baya jima'i-'ar Nairobi inda ta kammala karatu da digiri a fannin shari'a a shekarar 1989. <ref>{{Cite web |date=2 May 2008 |title=Ann Njogu: Born to fight – Helping the needy in society |url=https://africanpress.wordpress.com/2008/05/03/ann-njogu-born-to-fight-helping-the-needy-in-society/}}</ref> Ita 'yar gwagwarmaya ce [[Kenya|Dan Kenya]] . <ref name="state.gov"/> A shekara ta 2010, ta kasance darakta na Cibiyar Ilimi da Sanarwa ta 'Yancin Kai, wanda a tsakanin sauran abubuwa ya rubuta tashin hankali na jima'i da jinsi bayan Babban zaben Kenya a watan Disamba na shekara ta 2007. <ref>{{Cite web |date=10 May 2010 |title=Courage, and Heart, on Behalf of Kenya's Women |url=http://www.huffingtonpost.com/janet-walsh/courage-and-heart-on-beha_b_493648.html |website=The Huffington Post}}</ref> Ta kuma kasance mai tsarawa da kuma mai fafutuka ga Dokar Laifukan Jima'i ta Kenya, wanda ya zama doka a shekara ta 2006. <ref name="state.gov" /> <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.chr.up.ac.za/undp/domestic/docs/legislation_40.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180517092925/http://www.chr.up.ac.za/undp/domestic/docs/legislation_40.pdf |archive-date=2018-05-17 |access-date=2014-09-02}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 July 2016 |title=Kenyan Sexual offence act |url=http://www.chr.up.ac.za/undp/domestic/docs/legislation_40.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180517092925/http://www.chr.up.ac.za/undp/domestic/docs/legislation_40.pdf |archive-date=17 May 2018 |access-date=2016-07-12}}</ref>
== Tarihi ==
Baya ga aikinta kan cin zarafin jima'i da jima'i, Njogu ta kasance Co-Chairman Kwamitin Multi-Sectoral kan Canjin Tsarin Mulki, Co-C Chairman na Taron Tattaunawa na hadin gwiwa kan Canjin Kundin Tsarin Mulki, kuma wakili ga Taron Kasa na Bomas kan Canjin Mulki. <ref name="state.gov"/> A shekara ta 2007, jami'an tsaro na jihar sun kai mata hari kuma sun kama ta saboda neman 'yan majalisa su sake duba albashinsu, wanda ya kasance babba sosai duk da [[talauci]] Kenya.<ref name="state.gov" /> Ita da sauran wadanda aka kama sun gabatar da takardar shaidar Tsarin Mulki da aka fi sani da "Ann Njogu da sauransu da Jiha," wanda ya yi nasara wajen iyakance lokacin da za a iya tsare dan kasar Kenya zuwa awanni 24.<ref name="state.gov" /> A shekara ta 2008, ta kasance mai ba da shawara ga Cibiyar Jama'a, wacce ta yi aiki don inganta siyasa bayan tashin hankali a yayin zaben Kenya na Disamba 2007. <ref>{{Cite web |date=9 March 2010 |title=AMIP News |url=http://us-africarelationsupdates.blogspot.com/2010/03/kenyan-zimbabwean-amongst-international.html |website=us-africarelationsupdates.blogspot.com}}</ref>
A shekara ta 2008 'yan sanda sun yi mata duka kuma sun yi mata lalata lokacin da suka kama ta da sauransu saboda bayar da shawarar cin hanci da rashawa na iya faruwa a sayar da Otal din Grand Regency . <ref>{{Cite web |date=19 March 2010 |title=Kenya's Ann Njogu, is a "Woman of Courage" |url=http://mshale.com/2010/03/19/kenyas-ann-njogu-is-a-woman-of-courage/ |website=Mshale |access-date=18 April 2026 |archive-date=2 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702175945/https://mshale.com/2010/03/19/kenyas-ann-njogu-is-a-woman-of-courage/ |url-status=dead }}</ref><ref name="state.gov">{{Cite web |title=Ann Njogu, Kenya |url=https://www.state.gov/s/gwi/programs/iwoc/2010/bio/137494.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113191542/http://www.state.gov/s/gwi/programs/iwoc/2010/bio/137494.htm |archive-date=2012-01-13 |website=U.S. Department of State}}</ref>
Njogu ta sami lambar yabo ta Mata na Ƙarfin Duniya ta 2010.<ref name="state.gov"/>
[[Fayil:Secretary_Clinton_Shakes_Hands_With_Honoree_Ann_Njogue_(4425830000).jpg|thumb|Ann Njogu (tsakiya) tana mika hannu tare da Sakataren Harkokin Wajen Amurka Hillary Clinton, 2010]]
A shekara ta 2012 an tuhumi ta da ɗanta da cin zarafin mahaifinta amma a shekara ta 2013 an wanke su.
A cikin 'yan shekarun nan, Ann Njogu ta ci gaba da shiga cikin aikin adalci na zamantakewa, gami da bayar da shawarwari na kiwon lafiya. A lokacin annobar COVID-19, ta shiga cikin kamfen ɗin da aka yi game da rashin daidaito na allurar rigakafi, gami da ƙoƙarin #EndVaccineInjusticeInAfrica da kungiyoyi kamar Amref Health Africa suka goyi bayan.<ref>{{Cite web |date=2022-03-24 |title=Amref Health Africa Hero: Ann Njogu – an interview |url=https://amrefcanada.org/our-stories/amref-health-africa-hero-ann-njogu/ |publisher=Amref Canada}}</ref> A cikin 2022, ta bayyana a cikin wata hira cewa tana ɗaukar kanta "mai fafutuka don rayuwa," tana kwatanta aikinta na ci gaba a rubuce, jagorancin al'umma, da kuma bayar da shawarwari.<ref>{{Cite web |last=Mbori |first=Queenter |date=2022-01-11 |title=Ann Njogu: Meeting Oprah Winfrey was life-changing |url=https://www.standardmedia.co.ke/news/article/2001433708/ann-njogu-im-an-activist-for-life |access-date=2025-02-17 |publisher=The Standard}}</ref> Njogu ya kuma rubuta waka, gami da tarin da ake kira The Vernette's Heart, wanda ke nuna jigogi na juriya, ainihi, da adalci na zamantakewa.<ref>{{Cite web |last=Mbori |first=Queenter |date=2022-01-11 |title=Ann Njogu: Meeting Oprah Winfrey was life-changing |url=https://www.standardmedia.co.ke/news/article/2001433708/ann-njogu-im-an-activist-for-life |access-date=2025-02-17 |publisher=The Standard}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{International Women of Courage Awards}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
hj81t4t7pzawibb7hy7xenl26iylk6h
Ben Akabueze
0
148217
832845
822363
2026-05-09T06:41:42Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832845
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}
'''Ben Akabueze''' Listenⓘ [[Ɗan Nijeriya|Na Najeriya]] ne mai ba da lissafi kuma tsohon Darakta Janar na Ofishin Kasafin Kudi na Tarayya, Jamhuriyar Tarayyar Najeriya . Ya yi aiki a matsayin Shugaba na NAL Bank Plc (yanzu Sterling Bank Plc) kuma ya kasance sama da wa'adi biyu Kwamishinan Shirye-shiryen Tattalin Arziki da Kasafin Kudi tare da [[Gwamnatin Jihar Lagos|Gwamnatin Jihar Legas]].<ref name="m">{{Cite web |title=Ben Akabueze |url=https://www.linkedin.com/in/ben-akabueze-06838624/?ppe=1 |access-date=17 September 2017}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Biographical Legacy and Research Foundation |date=2019 |title=Biography Akabueze Ben Ifeanyi |url=https://blerf.org/index.php/biography/akabueze-ben-ifeanyi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025133003/https://blerf.org/index.php/biography/akabueze-ben-ifeanyi/ |archive-date=25 October 2020 |access-date= |website=Biographical Legacy and Research Foundation}}</ref>
== Rayuwa ta farko ==
Akabueze obtained a B.Sc in Accounting from the [[Jami'ar Lagos|University of Lagos]] and a postgraduate certificate in Management from the [[Makarantar Kasuwanci ta Legas|Lagos Business School]]. He also holds a certificate in economic development from the Harvard Kennedy School, USA. He is the Pastor-in-charge of Lagos Province 35 of the [[Cocin Redeemed Christian Church of God|Redeemed Christian Church of God]]<ref name="jat">{{Cite web |title=Our Head Pastor {{!}} Ben Akabueze |url=http://rccgtkclagos.com/our-head-pastor/ |access-date=17 September 2017 |website=RCCG The King's Court Lagos}}</ref> and is married to Ngozi, the Head of Foundations of Sapphires (a non profit organisation)
== Ayyuka ==
Akabueze an nada shi Babban Darakta na NAL Bank Plc a shekara ta 2000 mukamin da ya rike har zuwa hadewarsa a watan Disamba na shekara ta 2005 don zama Sterling Bank Plc, inda ya yi aiki a matsayin Babban Daraktoci.<ref>{{Cite web |date=2016-06-16 |title=LBS Alumnus Becomes DG of Budget Office |url=https://www.lbs.edu.ng/lbs-alumnus-becomes-dg-of-budget-office/ |access-date=2020-05-24 |website=Lagos Business School }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Daga baya a watan Janairun 2007 aka nada shi a matsayin Kwamishinan Shirye-shiryen Tattalin Arziki da Kasafin Kudi ta Gwamnatin Jihar Legas, matsayin da ya rike har zuwa Mayu 2015.<ref name="jat"/> A watan Fabrairun 2016 an nada shi a matsayin mai ba da shawara na musamman ga Shugaban kasa kan Shirye-shiryen Kasa kuma an sanya shi Darakta Janar na Ofishin Kasafin Kudi a watan Yuni.<ref name="m"/> A ranar 17 ga Mayu 2020, Shugaba [[Muhammadu Buhari]] ya sake nada Akabueze a matsayin Darakta Janar na Ofishin Kasafin Kudi. Shi memba ne na Cibiyar Chartered Accountants of Nigeria (ICAN), Cibiyar Gudanar da Kudin (FCA), da Cibiyar Chartering Bankers (FCIBN) <ref name=":0"/>
Akabueze kuma shine shugaban fasto na Kotun Sarki na Ikilisiyar Kirista ta Allah (RCCG). <ref>{{Cite web |title=Our Head Pastor {{!}} Ben Akabueze |url=https://rccgtkclagos.com/our-head-pastor/ |access-date=2020-05-24 |website=RCCG The King's Court Lagos |language=en}}</ref>
=== Magana a fili ===
A matsayinsa na Darakta Janar na Ofishin Kasafin Kudi na Najeriya ya shiga cikin jawabin jama'a a abubuwan da suka faru da yawa, gami da kulob din karin kumallo na Makarantar Kasuwanci ta Legas, inda ya yi magana game da kasafin kuɗi da dabarun kasa; tasiri da yiwuwar hadin gwiwa; <ref>{{Cite web |date=2020-02-04 |title=Ben Akabueze Speaks at Lagos Business School Breakfast Club |url=https://www.proshareng.com/news/Budget%20and%20Plans/Budget-and-National-Strategy--Leverage-and-Synergy-Potentials/55591 |access-date=2021-06-07 |website=Proshare}}</ref> KPMG's Nigeria Tax Breakfast seminar, inda ya gabatar da manyan manufofi da tasirin da ake tsammani na FGN 2021 Budget, yana yin shari'a game da bukatar karuwar kudaden shiga cikin gida ta gwamnatocin jihohi; <ref>{{Cite web |last=Uchechukwumgemezu |first=Chidinma |date=2021-04-21 |title=Ben Akabueze on Increased Domestic Revenue |url=https://www.today.ng/news/nigeria/akabueze-nigeria-lags-african-peers-public-expenditure-gdp-ratio-361153 |access-date=2021-06-07 |website=Today Nigeria}}</ref> da sauran abubuwan da suka gabata, inda ya ci gaba da yin kira don karuwar samar da kudaden shiga na kudaden shiga, inda ya ba da karuwar kudade. <ref>{{Cite web |last=Soji-ojo |first=Akinwande |date=2021-05-05 |title=Spend More on Infrastructure by Ben Akabueze |url=https://newspeakonline.com/its-unsustainable-for-nigeria-to-spend-more-on-running-government-than-infrastructure-budget-office-dg/ |access-date=2021-06-07}}</ref>
== Batutuwan Shari'a ==
A watan Oktoba na shekara ta 2022, wani ma'aikacin da ya yi ritaya na Ofishin Kasafin Kudi na Tarayya, Bilkisu Sannusi ya zargi Akabueze, da cin zarafin iko a cikin karar da aka shigar a Kotun Masana'antu ta Najeriya. Ta yi zargin cewa Akabueze, Darakta Janar na Ofishin Kasafin Kudi na Tarayya, tare da hadin gwiwar jami'an Ma'aikatar Kudi da Shugaban Ma'aikatu na Tarayya sun cire sunanta daga takardun biyan kuɗi, saboda kin amincewa da sulhu game da magudi na shawarwarin kasafin kuɗi daga Ma'aiki, Sashen da Hukumomi (MDA).
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
ezh3l1ntckix998dnujvyafw56h7k2l
Wezzie Gondwe
0
148412
833028
824176
2026-05-09T11:41:43Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1350480104|Wezzie Gondwe]]"
833028
wikitext
text/x-wiki
{{Reflist}}
'''Wezzie NtChindi Gondwe''' (1983 - 2021) ɗan siyasan Malawi ne wanda ya zama ɗan majalisa mai zaman kansa na Mzimba East a shekarar 2019. Ta mutu tana da shekaru 38 a shekarar 2021.
== Rayuwa ==
An haifi Gondwe a shekara ta 1983.
Ta kasance 'yar siyasa ce ta Malawi wacce ta zama 'yar majalisa mai zaman kanta ta Mzimba East a shekarar 2019. <ref>{{Cite web |last=Mayuni |first=Wisdom |date=2020-07-01 |title=Official List of Malawi Members of Parliament 2023 |url=https://www.businessmalawi.com/official-list-of-malawi-members-of-parliament/ |access-date=2026-04-19 |website=Business Malawi |language=en-US}}</ref> Masu fafutuka sun yi niyyar samun wakilcin mata 50:50 a majalisa, amma a zaben an zabi 45 ne kawai daga cikin 193 . Gondwe na ɗaya daga cikin mata 13 da aka samu nasarar zabar su a matsayin masu zaman kansu. Sauran sune Jacquiline Chikuta, Monica Chang'anamuno; Nancy Tembo; Nancy Chaola; Susan Dossi; Roseby Gadama; Esther Kathumba; Abigail Shariff; [[Gertrude Nankhumwa]]; Lyana Lexa Tambala da [[Eurita Ntiza Valeta]].<ref name="fifty50">{{Cite web |date=2019-05-26 |title=50-50 campaign not achieved: 45 women MPs voted in 193-member august House |url=https://www.nyasatimes.com/50-50-campaign-not-achieved-45-women-mps-voted-in-193-member-august-house/ |access-date=2026-04-19 |website=www.nyasatimes.com |language=en-GB}}</ref> A cikin 2019 ta ba da gudummawar tan uku da rabi na masara ga masu jefa kuri'a saboda ba su da abinci.<ref>{{Cite web |date=2019-12-19 |title=Mzimba East MP donates maize |url=https://mwnation.com/mzimba-east-mp-donates-maize/ |access-date=2026-04-20 |website=Nation Online |language=en-US}}</ref>
Gondwe ta shiga Kwamitin Aikin Gona da Ruwa na majalisa da Kwamitin Kamfanoni da Kasuwancin Jiha.<ref name="yoneco">{{Cite web |date=2021-09-01 |title=Mzimba MP Wezzie Gondwe dead – Yoneco FM |url=https://www.yonecofm.com/index.php/2021/09/01/mzimba-mp-wezzie-gondwe-dead/ |access-date=2026-04-19 |language=en-US}}</ref>
Gondwe ya mutu a asibitin Garden City a [[Johannesburg]] a watan Satumbar 2021. <ref name="yoneco" /> Ita ce 'yar majalisa ta uku da ta mutu a wannan shekarar. Dukansu Martha Chanjo Lunji da Swithin Mkomba sun mutu a watan Yuli.<ref>{{Cite web |date=2021-10-15 |title=More independents vie for October 26 by-elections |url=https://mwnation.com/more-independents-vie-for-october-26-by-elections/ |access-date=2026-04-19 |website=Nation Online |language=en-US}}</ref> Wannan ya kasance a lokacin annobar COVID-19 a Malawi. An gudanar da zabubbuka biyu ga mazabu uku a ranar 26 ga Oktoba 2021.
== Manazarta ==
{{Reflist}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />
[[Rukuni:Matattun 2021]]
[[Rukuni:Haihuwan 1983]]
btdnb147mi61jlp22pbnf7mwpvpolzx
Asha Ahmed Abdalla
0
148529
832635
825998
2026-05-08T19:51:59Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832635
wikitext
text/x-wiki
Asha Ahmed Abdalla (an haife ta a shekara ta 1958 a cikin Somaliya: Casha Axmed Cabdalla) yar siyasa ce ta Somaliya. Ta kasance ‘yar majalisar tarayya ta rikon kwarya, kuma ita ce mace ta farko da ta tsaya takarar shugaban kasa.
== Tarihin rayuwa ==
An haifi Abdalla a shekara ta 1958 a garin Erigavo, wanda ke arewacin yankin Sanaag na Somalia . Ta yi yarinta a Yemen kuma ta koma Somalia a ƙarshen shekarun 1960.
Abdalla daga baya ya koma [[Tarayyar Amurka|Amurka]] don neman karatu mafi girma, ya kammala karatu daga Kwalejin La Guardia a [[New York (birni)|Birnin New York]]. Tana da 'yancin Somaliya da Amurka biyu.
== Ayyukan siyasa ==
A shekara ta 2000, Abdalla ya halarci taron zaman lafiya a Somalia da aka gudanar a Arta, Djibouti . Saboda rawar da ta taka a tattaunawar, an zabe ta a matsayin memba na majalisar (MP) a cikin Gwamnatin Kasa ta Musamman (TNG).
Daga baya aka nada Abdalla a mukamai daban-daban na ministoci a cikin TNG. Wadannan na karshe sun hada da Ministan Demobilisation, Disarmament, Reintegration da Kula da nakasassu, da Mataimakin Ministan Ayyuka da Wasanni.
A shekara ta 2004, Abdalla ya kasance daga cikin wakilai 275 na Somaliya waɗanda suka taru don kafa Gwamnatin Tarayya ta Musamman (TFG) ta Somaliya.
A wannan shekarar, ta yi takarar shugabancin Somaliya, wanda ya sa ta zama mace ta farko a tarihin kasar da ta yi hakan. Saboda karancin kuri'u, an kawar da Abdalla a zagaye na farko na zaben, wanda aka gudanar a lokacin tattaunawar zaman lafiya.
Ta kuma kasance memba na Majalisar Tarayya ta Musamman (TFP), har zuwa lokacin da aka kaddamar da Majalisar Tarayya ta Somalia a watan Agustan 2012.
== Yunkurin fafutuka ==
Abdalla ta halarci tarurruka da yawa kan ci gaban al'umma, gina zaman lafiya da jin kai. A matsayinta na shugabar kungiyar 'yan majalisa ta mata ta Somalia, tana tafiya a duniya don inganta kwanciyar hankali da kuma taron jama'a, musamman batutuwan mata. Taken kamfen dinta shine "Ka ba Somaliya Mahaifiyar Mahaifi", kuma karfafa mata suna tsaye a lamba 10 a cikin ajanda ta 12 na kasar.
Bugu da kari, Abdalla shine wanda ya kafa Kungiyar Ci Gaban Al'umma, wani shiri da aka sadaukar don taimakawa wajen kokarin farfadowa bayan rikici ta hanyar ayyukan jin kai da ayyukan ci gaba.
A shekara ta 2011, Abdalla ta kasance daga cikin 'yan gwagwarmayar siyasa da yawa da aka zaba don shiga cikin rukunin Nobel Peace Prize na kasa da kasa na Mata na Siyasa: A cikin zaman lafiya da rikici.
== Manazarta ==
* [https://web.archive.org/web/20081019092012/http://www.peacewomen.org/news/Somalia/news.html Mata, Zaman Lafiya da Labaran Tsaro: Somalia:]
* [https://web.archive.org/web/20090529235534/http://www.odemagazine.com/doc/8/somalia_needs_a_mother_s_nurturing Somaliya tana bukatar kulawar uwa]
* [https://web.archive.org/web/20140904204754/http://comsadevelopment.org/index.html Ƙungiyar Ci Gaban Al'umma]
* [https://web.archive.org/web/20111117232008/http://www.banadir.com/status.shtml Matakan SOMALI PEACE da WAY FORWARD]
* [http://www.hiiraan.com/op/2006/jun/Asha-Abdalla.aspx%20 Kuskuren Tsarin Mulki: Majalisar Tarayya ta Jamhuriyar Somaliya ta rikon kwarya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141101225408/http://www.hiiraan.com/op/2006/jun/Asha-Abdalla.aspx |date=2014-11-01 }}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1958]]
fkk3m9hvx4feffb36nvxmdg1gozcmdu
Ansuman Bhagat
0
148766
832580
828000
2026-05-08T16:57:31Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832580
wikitext
text/x-wiki
'''Ansuman Bhagat''' (an haife shi a ranar 7 ga Maris 1996) marubuci ne na harshen Hindi daga Jamshedpur, Jharkhand, Indiya.<ref>{{Cite web |title=लेखक अंशुमन भगत का व्यक्तित्व |url=https://www.hindisamay.com/writer/%E0%A4%85%E0%A4%82%E0%A4%B6%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%A8-%E0%A4%AD%E0%A4%97%E0%A4%A4.cspx?id=3352&name=%E0%A4%85%E0%A4%82%E0%A4%B6%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%A8-%E0%A4%AD%E0%A4%97%E0%A4%A4
|access-date=2026-02-16 |website=www.hindisamay.com
}}</ref> Shi ne marubucin littattafai da dama, ciki har da littafinsa na huɗu, ''Ek Safar Mein'', wanda ke bincika batutuwa da suka shafi masana’antar talabijin da nishaɗi ta Bollywood.<ref>{{Cite news |date=2026-02-02 |title=When writer Ansuman Bhagat exposed the dark reality of Bollywood in his book: 'Newcomers are frequently deceived, money is extorted...' |url=https://www.firstpost.com/entertainment/when-writer-ansuman-bhagat-exposed-the-dark-reality-of-bollywood-in-his-book-newcomers-are-frequently-deceived-money-is-extorted-13975552.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20260203064752/https://www.firstpost.com/entertainment/when-writer-ansuman-bhagat-exposed-the-dark-reality-of-bollywood-in-his-book-newcomers-are-frequently-deceived-money-is-extorted-13975552.html |archive-date=2026-02-03 |access-date=2026-02-16 |work=Firstpost |language=fp-IN |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Bharatvarsh |first=TV9 |date=2021-11-30 |title=टीवी इंडस्ट्री में कैसे बनता-बिगड़ता है उभरते कलाकारों का करियर? अंशुमन भगत की किताब 'एक सफर में' से खुलेंगे कई राज |url=https://www.tv9hindi.com/entertainment/television/writer-ansuman-bhagat-book-ek-safar-mein-will-revealed-shocking-truth-on-tv-industries-casting-couch-938170.html
|access-date=2026-02-16 |website=TV9 Bharatvarsh |language=hi}}</ref>
A lokacin annobar [[COVID-19 pandemic cases|COVID-19]], Bhagat ya rubuta wasiƙa buɗe zuwa ga Firayim Ministan Indiya [[Narendra Modi|Narendra Mod]]<nowiki/>i game da gudanar da annobar da damuwar jama’a.<ref>{{Cite web |title=जमशेदपुर के युवा लेखक अंशुमन भगत ने प्रधानमंत्री को कोरोना प्रबंधन पर दिए सुझाव, किया ये दावा - Jamshedpur young writer Anshuman Bhagat gave suggestions to the Prime Minister Narendra Modi on corona management claimed this |url=https://www.jagran.com/jharkhand/jamshedpur-jamshedpur-young-writer-anshuman-bhagat-gave-suggestions-to-the-prime-minister-narendra-modi-on-corona-management-claimed-this-21597876.html
|access-date=2026-02-16 |website=Jagran |language=hi}}</ref> Haka kuma ya gabatar da kwafin littafinsa ga Harivansh Narayan Singh, Mataimakin Shugaban Rajya Sabha, a bikin ''Jamshedpur Literature Festival''.<ref>{{Cite web |last=Desk |first=News |date=2025-12-22 |title=Jamshedpur author presents his book to Deputy Rajya Sabha Chairman Harivansh |url=https://avenuemail.in/jamshedpur-author-presents-his-book-to-deputy-rajya-sabha-chairman-harivansh/
|access-date=2026-02-16 |website=The Avenue Mail |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Story |first=Jharkhand |date=2025-12-26 |title=Anshuman Bhagat presents his new book to RS Dy Chairman Harivansh at Jamshedpur Literature Festival |url=https://thejharkhandstory.co.in/author-anshuman-bhagat-presents-his-new-book-to-harivansh-rai-at-jamshedpur-literature-festival/
|access-date=2026-02-16 |website=The Jharkhand Story |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=author/lokmat-news |date=2025-12-22 |title=जमशेदपुर लिटरेचर फेस्टिवल 2025ः उपसभापति हरिवंश को अंशुमन भगत ने भेंट की पुस्तक “एक सफ़र में”, कलाकार, लेखक और दिग्गज शामिल |url=https://www.lokmatnews.in/india/jamshedpur-literature-festival-2025-anshuman-bhagat-presents-book-ek-safar-mein-vice-chairman-harivansh-artists-writers-and-luminaries-attend-b507/
|access-date=2026-02-16 |website=Lokmat News Hindi |language=hi}}</ref>
== Rayuwar Farko da Ilimi ==
An haifi Ansuman Bhagat a ranar 7 ga Maris 1996 a Jamshedpur, [[Jharkhand]], cikin iyalin Hindu. Iyayensa, ''Kismavati Devi'' da ''Joginder Bhagat'', sun ba shi tarbiyya ta al’ada da matsakaicin hali; mahaifiyarsa mai kula da gida ce, yayin da mahaifinsa ke harkar kasuwanci. Yana da ‘yan’uwa maza guda biyu, dukkansu malamai ne. Wannan yanayin iyali da muhimmancin ilimi sun taimaka sosai wajen bunƙasa halayensa da tunaninsa tun yana ƙarami.
Bhagat ya kammala karatun farko a Jamshedpur sannan ya ci gaba da karatu, ciki har da ilimin halayyar ɗan adam, inda ya fara sha’awar wasan kwaikwayo da rubutun kirkira. Ya samu horo na wasan kwaikwayo a ''Media Mantra Acting Academy'' sannan ya koma Mumbai domin faɗaɗa kwarewarsa. A wannan lokacin, ya yi nazari mai zurfi kan adabi, al’umma da rayuwa, wanda ya taimaka wajen kafa shi a matsayin marubuci.<ref>{{Cite web |date=2022-05-06 |title=लेखन से मिली है लेखक अंशुमन भगत को बड़ी प्रसिद्धि |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/jamshedpur/story-writer-anshuman-bhagat-got-great-fame-from-writing-6440036.html
|access-date=2026-02-16 |website=www.livehindustan.com
|language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=एक ऐसा लेखक जो कृष्ण भक्ति में रहता है लीन, वृन्दावन में बसता है दिल |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/uttar-pradesh/mathura/writer-who-remains-engrossed-in-devotion-to-krishna-his-heart-resides-in-vrindavan/articleshow/103438129.cms
|access-date=2026-02-16 |website=Navbharat Times |language=hi}}</ref>
== Aikin Rubutu ==
Ansuman Bhagat ya fara aikin rubutunsa a shekarar 2018 da littafinsa na farko ''Your Own Thought'', wanda aka wallafa ta Invincle Publishers na Delhi.<ref>{{Cite web |last=Fb |last2=Tw |last3=Linkdin |last4=Whatsapp |last5=Us |first5=GNFollow |title=युवा लेखकों को कैसे प्रेरणा दे रहे हैं जमशेदपुर के राइटर अंशुमन भगत, जानिए उनकी दिलचस्प कहानी |url=https://hindi.asianetnews.com/jharkhand/writer-ansuman-bhagat-has-got-great-fame-from-writing-rbmlzh/articleshow-s2ddl9
|access-date=2026-02-16 |website=Asianet News Hindi |language=hi}}</ref> Littafin ya samu yabo daga marubucin Jamshedpur mai suna C. Bhaskar Rao.
Bhagat ya samu shahara sosai da littafinsa na huɗu ''Ek Safar Mein'', wanda ke bayyana rayuwa da kalubale a masana’antar Bollywood da talabijin.<ref>{{Cite web |title=बॉलीवुड की हकीकत बयां करती है अंशुमन भगत की किताब 'एक सफर में', जानिए कैसी होती है मायानगरी की लाइफ? |url=https://www.india.com/hindi-news/entertainment-hindi/writer-ansuman-bhagat-book-ek-safar-mein-open-up-reality-of-bollywood-film-industry-read-in-hindi-5568738/
|access-date=2026-02-16 |website=www.india.com
|language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-08-24 |title=झारखंड के अंशुमन भगत का एक्टर से लेखक बनने तक का दिलचस्प सफर, जानें |url=https://www.prabhatkhabar.com/ampstories/jharkhand-ansuman-bhagat-journey-from-actor-to-popular-writer
|access-date=2026-02-16 |website=Prabhat Khabar |language=en}}</ref> Ayyukansa kamar ''Rajnaitik Gherav'' sun samu yabo daga tsohon Babban Ministan Jharkhand Raghubar Das.<ref>{{Cite news |title=जमशेदपुर के लेखक अंशुमन भगत को इंडिया बुक ऑफ रिकॉर्ड्स का मिला खिताब |url=https://hindi.news18.com/news/jharkhand/jamshedpur-jamshedpur-writer-anshuman-bhagat-got-title-of-india-book-of-records-jhnj-3621464.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810172244/https://hindi.news18.com/news/jharkhand/jamshedpur-jamshedpur-writer-anshuman-bhagat-got-title-of-india-book-of-records-jhnj-3621464.html |archive-date=2025-08-10 |access-date=2026-02-16 |work=News18 हिंदी |language=hi-IN |url-status=live }}</ref>
An san shi da salon rubutu mai sauƙi amma mai zurfi, inda ayyukansa ke nuna fahimta mai ƙarfi game da al’umma, rayuwa da al’adu.<ref>{{Cite web |date=2025-12-11 |title=Welcome to Jamshedpur – News, Tourist Attractions, Lifestyle & Travel |url=https://your-website-url.com/
|access-date=2026-02-16 |website=Welcome to Jamshedpur |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-04-04 |title=हिंदी साहित्य में सफलता की उड़ान भर रहे जमशेदपुर के लेखक अंशुमन भगत, अपनी लेखनी से बनाई पहचान |url=https://www.patrika.com/new-delhi-news/jamshedpur-s-writer-ansuman-bhagat-flying-success-in-hindi-literature-with-his-writing-8145374
|access-date=2026-02-16 |website=Patrika News |language=hi}}</ref>
== Kyaututtuka ==
* Author Literary Awards, Goa (2025) – ''saboda Ek Safar Mein.''<ref>{{Cite news |title=जमशेदपुर के युवा लेखक अंशुमन भगत को गोवा में मिलेगा राष्ट्रीय सम्मान, बॉलीवुड के संघर्षों पर लिखी किताब ने बटोरी सराहना |url=https://hindi.news18.com/news/jharkhand/jamshedpur-jamshedpurs-young-writer-anshuman-bhagat-will-receive-national-honor-in-goa-for-his-book-on-bollywood-local18-9377687.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250709003033/https://hindi.news18.com/news/jharkhand/jamshedpur-jamshedpurs-young-writer-anshuman-bhagat-will-receive-national-honor-in-goa-for-his-book-on-bollywood-local18-9377687.html |archive-date=2025-07-09 |access-date=2026-02-16 |work=News18 हिंदी |language=hi-IN |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Vani |first=Udit |date=2025-07-05 |title=Bollywood Industry के संघर्षों पर लिखी किताब के लिए लेखक अंशुमन भगत को मिलेगा 'ऑथर लिटरेरी अवॉर्ड्स गोवा 2025' सम्मान |url=https://uditvani.in/jharkhand/jamshedpur/anshuman-bhagat-ek-safar-mein-award/
|access-date=2026-02-16 |website=Udit Vani |language=en-US}}</ref>
* Best Author of the Year (2022) – ''saboda Ek Safar Mein.''<ref>{{Cite web |last=Bharat |first=E. T. V. |date=2022-04-24 |title=जमशेदपुर के अंशुमन भगत चुने गए 2022 के सर्वश्रेष्ठ लेखक, मन ओ मौसुमी ने किया सम्मानित |url=https://www.etvbharat.com/hindi/jharkhand/city/jamshedpur/jamshedpur-anshuman-bhagat-selected-for-best-writer-of-2022-by-monomousumi/jh20220424200156768768656
|access-date=2026-02-16 |website=ETV Bharat News |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=जमशेदपुर के अंशुमन ने जीता वर्ष 2022 के सर्वश्रेष्ठ लेखक का पुरस्कार |url=https://www.drishtiias.com/hindi/state-pcs-current-affairs/jamshedpur-anshuman-won-the-award-for-the-best-writer-of-the-year-2022
|access-date=2026-02-16 |website=Drishti IAS |language=en}}</ref>
* Gurudev Sahitya Puraskar (2025) – ''saboda Ek Safar Mein.''
* India Book of Records (2021) – ''saboda gudummawa ga adabi.''<ref>{{Cite news |title=Jamshedpur author in India Book of Records 2022 |url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/jamshedpur-author-in-india-book-of-records-2022/cid/1821898 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312114300/https://www.telegraphindia.com/jharkhand/jamshedpur-author-in-india-book-of-records-2022/cid/1821898 |archive-date=2025-03-12 |access-date=2026-02-16 |language=en |url-status=live }}</ref>
== Rikice-rikice ==
* A watan Agusta 2023, Bhagat ya shiga cikin wani zargi na honey trap da ya faru da misalin karfe 5 na safe, inda ya tsira ba tare da rauni ba.<ref>{{Cite web |date=2023-08-24 |title=जमशेदपुर : हनी ट्रैप का शिकार होने से बचे लेखक अंशुमन भगत |url=https://lagatar.in/jamshedpur-writer-anshuman-bhagat-saved-from-becoming-a-victim-of-honey-trap
|access-date=2026-02-16 |website=Lagatar Media Pvt. Ltd. |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Devanand |date=2023-08-24 |title=Jamshedpur Blackmail : युवा लेखक अंशुमन भगत के साथ अचानक हुआ ऐसा कि उड़ गये होश, आप भी जानिए और सतर्क-सावधान रहें - Rashtra Samvad |url=https://rashtrasamvad.com/jamshedpur-blackmail-suddenly-something-happened-with-young-writer-anshuman-bhagat-that-you-lost-your-senses-you-should-also-know-and-be-careful/
|access-date=2026-02-16 |language=en-US}}</ref>
* A watan Yuni 2022, ya nuna damuwa kan rayuwar marubuta tare da rubuta wasiƙa ga Babban Ministan Jharkhand Hemant Soren.<ref>{{Cite web |last=Desk |first=News |date=2022-06-10 |title=Jamshedpur writer Ansuman Bhagat writes to CM, seeks support |url=https://avenuemail.in/jamshedpur-writer-ansuman-bhagat-writes-to-cm-seeks-support/
|access-date=2026-02-16 |website=The Avenue Mail |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-22 |title=लेखक अंशुमन भगत ने लिखा सीएम हेमंत सोरेन को पत्र,राज्य के लेखकों को प्रोत्साहन देने की मांग |url=https://www.livehindustan.com/jharkhand/jamshedpur/story-writer-anshuman-bhagat-wrote-a-letter-to-cm-hemant-soren-demanding-encouragement-to-the-writers-of-the-state-6526334.html
|access-date=2026-02-16 |website=www.livehindustan.com
|language=hi}}</ref>
* A ranar 1 Maris 2025, an kai masa hari a gidansa da misalin 5:15 na yamma.<ref>{{Cite web |last=Nag |first=Dipak |date=2025-03-02 |title=जमशेदपुर : शहर के प्रसिद्ध लेखक अंशुमन भगत पर बर्बर हमला, इंसानियत हुई शर्मसार |url=https://vananchal24tvlive.com/jamshedpur-barbaric-attack-on-citys-famous-writer-anshuman-bhagat-humanity-put-to-shame/
|access-date=2026-02-16 |website=Vananchal 24TV Live - वनांचल 24TV लाइव |language=en-US}}</ref>
== Littattafan da aka wallafa ==
* ''Ek Safar Mein<ref>{{Cite web |last=Bharatvarsh |first=TV9 |date=2021-12-18 |title=अंशुमन भगत की किताब 'एक सफर में' हुई लॉन्च, टीवी इंडस्ट्री पर है आधारित |url=https://www.tv9hindi.com/entertainment/television/ansuman-bhagat-book-based-on-tv-industry-ek-safar-main-is-launched-today-965249.html
|access-date=2026-02-16 |website=TV9 Bharatvarsh |language=hi}}</ref>''
* ''Rajnaitik Gherav''<ref>{{Cite web |date=2023-02-14 |title=नई किताब ‘राजनीतिक घेराव’ से फिर सुर्खियों में जमशेदपुर के युवा लेखक अंशुमन भगत, जानिए क्या है खास |url=https://www.patrika.com/jamshedpur-news/jamshedpur-famous-writer-ansuman-bhagat-s-new-book-rajnitik-gherab-8042372
|access-date=2026-02-16 |website=Patrika News |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |title=राजनीति पर अंशुमन भगत की जल्द आएगी किताब |url=https://www.inextlive.com/jharkhand/jamshedpur/anshuman-bhagat-new-book-will-be-published-soon-1650221408
|access-date=2026-02-16 |website=inextlive |language=hi}}</ref>
* ''Jati Mat Poochho''<ref>{{Cite web |last=डेस्क |first=डीएनए हिंदी वेब |title=जातिवाद और भेदभाव के रंग में रंगे लोगों की आंखे खोल देगी 'जाति मत पूछो' |url=https://www.dnaindia.com/hindi/lifestyle/live-updates-ansuman-bhagat-book-jati-mat-pucho-will-break-the-rule-of-casteism-awareness-against-cast-through-literature-4104696
|access-date=2026-02-16 |website=DNA Hindi |language=hi}}</ref>
* ''Your Own Thought''<ref>{{Cite web |title=कोविड-19 से लड़ने की प्रेरणा देते हैं युवा लेखक अंशुमन भगत, ओएमजी ने किया सम्मानित |url=https://www.amarujala.com/kavya/ansuman-bhagat-makes-omg-books-of-records-for-book-your-own-thought
|access-date=2026-02-16 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref>
== Girmamawa ==
* A shekarar 2023, an gayyace shi a matsayin ɗan tattaunawa a Vadodara Literature Festival tare da Khalid Javed.<ref>{{Cite web |title=झारखंड की भाषाओं में है अपनापन और गहराई : अंशुमन |url=https://www.inextlive.com/jharkhand/jamshedpur/jamshedpur-writer-anshuman-bhagat-also-participated-in-vadodara-literature-festival-1684178132
|access-date=2026-02-16 |website=inextlive |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-05-16 |title=Literature festival: भाषाएं कराती हैं अपनेपन का अहसास, लिटरेचर फेस्टिवल में क्षेत्रीय भाषाओं पर जोर |url=https://www.patrika.com/meerut-news/anshuman-bhagat-discusses-the-importance-of-regional-languages-at-iimun-literature-festival-8241443
|access-date=2026-02-16 |website=Patrika News |language=hi}}</ref>
* Hukumar MyGov ta amince da gudummawar adabinsa.
* A shekarar 2022, an zaɓi Bhagat domin la’akari da shi don lambar yabo ta Padma Shri.<ref>{{Cite web |last=Madan |first=Jatin |title=जमशेदपुर का नाम रोशन कर रहे हैं अंशुमन भगत, पद्म श्री अवॉर्ड्स 2023 के लिए हुए नॉमिनेट |url=https://www.newsnationtv.com/states/jharkhand/anshuman-bhagat-is-nominated-for-padma-shri-awards-2023-307225.html
|access-date=2026-02-16 |website=www.newsnationtv.com
|language=hi}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
ry2024e98h9frl11dmrtlrjfav0zzyy
Blatjang
0
149091
833017
829455
2026-05-09T10:55:29Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
833017
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Blatjang''' wani nau'in chutney ne na Afirka ta Kudu da ake yi da 'ya'yan itace sabo ko busasshe (yawanci apricots) da barkono da aka dafa a cikin vinegar kuma abincin da ake ci a yawancin gidajen Afirka ta Kudu, ana amfani da shi azaman kayan ƙanshi tare da abincin nama na Afirka ta Kudu kamar [[bobotie]] da braai .
== Bayani ==
Blatjang wani nau'in chutney ne na Afirka ta Kudu da aka yi da busassun 'ya'yan itace (yawanci apricots) da barkono da aka dafa a cikin vinegar kuma abincin da ake ci a yawancin gidajen Afirka ta Kudu, ana amfani da shi azaman kayan ƙanshi tare da abincin nama na Afirka ta Kudu kamar bobotie da braai . [1]
Blatjang yana da asalin Cape Malay tare da tasirin Indonesiya, Malay, Indiya da Dutch, wanda ke nuna al'adun [[Afirka ta Kudu]] daban-daban. Blatjang kalma ce [[Afrikaans|ta Afirkanci]] wadda za a iya ɗaukowa daga " belacan " a cikin Malay ko "blachang" a cikin Indonesiya, wanda ba shi da alaƙa da chutney. <ref>{{Cite web |title=Apricot Blatjang |url=https://www.thespruceeats.com/apricot-blatjang-recipe-39472 |access-date=2021-08-08 |website=The Spruce Eats |language=en }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Duba kuma ==
{{Div col}}
<!--CHUTNEYS-->
* {{annotated link|Dahi chutney}}
* {{annotated link|Furikake}} eaten similarly to dry chutney
* {{annotated link|Sooth (chutney)}}
<!--LISTS-->
* {{annotated link|List of chutneys}}
* {{annotated link|List of condiments}}
* {{annotated link|Dipping sauce#List of common dips|List of dips}}
{{Div col end}}
== Manazarta ==
5fcn912u17ndkcd1sy0tbxelcr905x0
Aram Abbasi
0
149274
832591
830213
2026-05-08T18:05:22Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832591
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Aram Abbasi''' (Persian; an haife shi a ranar 13 ga watan Yulin shekara ta 1994) ɗan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] ne na Iran wanda ke buga wa Esteghlal Khuzestan .
A gasar kwararru ta Iran . Abbasi ya fara aikinsa da Fajr Sepasi tun daga matakin matasa. Ya koma Saba Qom a ranar 27 ga Yuli, 2014, tare da kwantiragin shekaru 2. <ref>{{Cite web |title=صبای قم ۲ بازیکن تیم ملی امید را به خدمت گرفت |url=http://sahebkhabar.ir/news/642406/%D8%B5%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D9%82%D9%85-%DB%B2-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%A9%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA |access-date=2015-05-31 |publisher=Sahebkhabar |language=Persian |archive-date=2018-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916112340/http://sahebkhabar.ir/news/642406/%D8%B5%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D9%82%D9%85-%DB%B2-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%A9%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA |url-status=dead }}</ref> Ya fara buga wasa a karawarsu da Sepahan a ranar 18 ga Satumba, 2014, a matsayin madadin Hossein Badamaki . <ref>{{Cite web |title=فولاد مبارکه سپاهان - صباي قم |url=http://iranleague.ir/MatchDetails/6329 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150526043108/http://www.iranleague.ir/MatchDetails/6329 |archive-date=2015-05-26 |access-date=2015-05-31 |publisher=Iran's League Association |language=Persian}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1994]]
g5mr6avgqmoq9j23fqlu764jr2ghp3a
Ayoub Abdellaoui
0
149403
832704
830677
2026-05-08T23:13:42Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832704
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ayoub Abdellaoui''' ( Arabic ; an haife shi a ranar 16 ga Fabrairu, 1993 a Reghaïa, [[Aljir|Algiers]] ) ƙwararren [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne na Algeria wanda ke bugawa [[MC Alger]] <ref>{{Cite web |date=12 July 2022 |title=Mercato : Ayoub Abdellaoui signe au MC Alger (officiel) |url=https://www.lescore.dz/2022/07/12/mercato-ayoub-abdellaoui-signe-au-mc-alger-officiel/ |access-date=12 July 2022 |website=lescore.dz}}</ref> da [[Kungiyar Kwallon Kafa ta Aljeriya|ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Aljeriya]] . Yana buga wasa a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron baya na tsakiya]] da kuma mai [[Mai buga baya|tsaron baya na hagu]].
== Ayyukan kulob din ==
A ranar 3 ga watan Janairun 2018, watanni shida kafin karshen kwangilarsa tare da [[USM Alger|USM Algiers]], Abdellaoui ya sanya hannu kan kwangilar shekaru uku tare da kulob din Swiss FC Sion, wanda ya fara daga 1 ga Yuli 2018. <ref>{{Cite web |title=Transferts : Abdellaoui au FC Sion |url=http://www.dzfoot.com/2018/01/03/transferts-abdellaoui-au-fc-sion-111778.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180103222840/http://www.dzfoot.com/2018/01/03/transferts-abdellaoui-au-fc-sion-111778.php |archive-date=3 January 2018 |access-date=3 January 2018 |website=dzfoot.com}}</ref>
A ranar 29 ga watan Agustan 2021, Abdellaoui ya shiga kungiyar Al-Ettifaq ta Saudi Arabia . <ref>{{Cite web |date=29 August 2021 |title=الاتفاق يكمل أجانبه بالتعاقد مع الجزائري أيوب عبداللاوي |url=https://sabq.org/PWysM9 |access-date=6 May 2026 |archive-date=29 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210829211640/https://sabq.org/PWysM9 |url-status=dead }}</ref> A ranar 12 ga watan Yulin 2022, Abdellaoui ya shiga [[MC Alger|MC Algiers]].<ref>{{Cite web |date=12 July 2022 |title=MC Alger : Ayoub Abdellaoui 10ème recrue |url=https://www.mediafootdz.dz/mc-alger-ayoub-abdellaoui-10eme-recrue/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Football: Ayoub Abdellaoui rejoint le MCA |url=https://rivalite-dz.com/?p=13337 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712201309/https://rivalite-dz.com/?p=13337 |archive-date=2022-07-12 |access-date=2022-07-12}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
A shekara ta 2013, Abdellaoui ya kasance daga cikin tawagar Aljeriya ta kasa da shekaru 20 a gasar zakarun Afirka ta 2013 U-20. <ref>{{Cite web |date=March 6, 2013 |title=EN U20 : La sélection pour le Championnat d'Afrique U-20 |url=http://www.dzfoot.com/2013/03/06/en-u20-la-selection-pour-le-championnat-dafrique-u-20-23359.php |access-date=December 1, 2015 |publisher=DZfoot |language=fr}}</ref> Shekaru biyu bayan haka, ya kasance daga cikin tawagar Aljeriya ta kasa da shekaru 23 a gasar cin kofin Afirka ta U-23 ta 2015 a [[Senegal]].<ref>{{Cite web |last=M-A-D |date=November 18, 2015 |title=CAN U23 : Pas de "pro" dans les 21 algériens |url=http://www.dzfoot.com/2015/11/18/can-u23-pas-de-pro-dans-les-23-algeriens-77366.php |access-date=November 30, 2015 |publisher=DZFoot |language=fr |archive-date=July 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725123028/http://www.dzfoot.com/2015/11/18/can-u23-pas-de-pro-dans-les-23-algeriens-77366.php |url-status=dead }}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1993]]
59a3vm35mcb0es7s6dhq3vyodx55swa
Angelo Martha
0
149572
832517
831141
2026-05-08T14:51:39Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832517
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Angelo Martha''' (an haife ta a ranar 29 ga Afrilu 1982 a [[Amsterdam]] ) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƴar ƙwallon ƙafa]] ce ta ƙasar Holland- [[Curacao|Curaçao]] wadda a halin yanzu take bugawa ƙungiyar SV Spakenburg a rukuni na uku na ƙasar Holland . [[Mai buga baya|Mai tsaron baya]] ne wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron baya na tsakiya.
Aikin Martha ya fara ne lokacin da ya sanya hannu kan kwangilar ƙwararru da Cambuur Leeuwarden, inda ya fara buga wasa a ƙungiyar farko a shekarar 2002, yana da shekaru 20. Bayan shekaru 2 tare da ƙungiyar daga Friesland, ya haɗu da sauran 'yan wasan Eerste Divisie MVV Maastricht a farkon kakar wasa ta 2004–05. Ya ci gaba da zama ɗan wasa na farko kafin ya sake komawa a watan Disamba na 2005. Daga nan ya koma ƙungiyar Eredivisie ADO Den Haag . A lokacin bazara na 2007, ya tafi Willem II, inda bai buga wasa ba cikin shekaru biyu da rabi. Saboda haka, ya tafi aro zuwa FC Emmen a watan Janairun 2009. A lokacin bazara na 2009, ya tafi FC Den Bosch kyauta. Bayan kakar wasa ɗaya, ya bar Den Bosch ya sanya hannu kan kwangilar shekaru biyu tare da AGOVV Apeldoorn .
A ranar 11 ga Maris 2007 ya buga wasansa na farko na Eredivisie 2006/2007 a ADO da Vitesse Arnhem <ref>{{Cite web |title=Tactical Formation |url=http://www.football-lineups.com/games/?game=4847 |access-date=March 12, 2007 |website=Football-Lineups.com |archive-date=October 14, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071014184231/http://www.football-lineups.com/games/?game=4847 |url-status=dead }}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1982]]
8y1253ifdqpfy6643z1nmchlb323d3n
Bolaji Dada
0
149687
833023
831628
2026-05-09T11:38:18Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
833023
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_prefix = [[The Honourable|Hon]]
| name = Bolaji Dada
| image =
| caption =
| office = Lagos State Commissioner for Women Affairs and Poverty Alleviation
| term_start = 2019
| term_end =
| predecessor = Joke Orelope- Adefulire
| successor =
| birth_name = Cecelia Bolaji Dada
| birth_date = {{birth date and age|1966|07|09|df=y}}
| birth_place = Apapa
| party = [[All Progressives Congress]]
| spouse =
| alma_mater = [[Lagos State University]] ([[Bachelor of Science|BSc]]) <br> [[Leeds Metropolitan University]], ([[Master of Science|MSc]])
| profession =
| blank1 =
| data1 =
| website =
}}
'''Cecelia Bolaji Dada''' (an haife ta a ranar 7 ga watan Yulin shekara ta 1966) tsohuwar mataimakiyar gwamnatin karamar hukumar [[Apapa]] ce kuma kwamishinan harkokin mata da kuma rage talauci a jihar Legas.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haifi Dada a Legas kuma ta sami B.Sc (Hon.) a cikin ilmin sunadarai na masana'antu daga [[Jami'ar Jihar Lagos|Jami'ar Jihar Legas]] a 1991 kuma ta ci gaba da samun digiri na biyu na kimiyya a cikin shugabancin kamfanoni daga Jami'an Leeds Metropolitan a 2009.
== Ayyukan siyasa ==
Shigar Dada cikin harkokin gudanarwa ya fara ne lokacin da aka naɗa ta a matsayin mamba a Hukumar Wasanni ta Jihar Legas, sannan daga baya ta zama Babbar Sakatariya kuma mataimakiyar shugaba na ƙaramar hukumar Apapa har sau biyu.<ref>{{Cite news |last=Adebayo |first=Rasaq |date=2019-08-20 |title=Full list of Commissioners, Special Advisers in Sanwo-Olu Lagos govt |url=https://dailypost.ng/2019/08/20/full-list-commissioners-special-advisers-sanwo-olu-lagos-govt/ |access-date=2020-05-11 |language=en-US |location=Lagos, Nigeria |newspaper=[[Daily Post (Nigeria)|Daily Post]]}}</ref> inda ta sami lambar yabo a matsayin Mataimakin Shugaba mafi kyau na 2010 a Legas. <ref>{{Cite web |title=Mrs. CECILIA BOLAJI DADA —HONOURABLE COMMISSIONER – Ministry of Women Affairs and Poverty Alleviation |url=https://wapa.lagosstate.gov.ng/2019/08/20/mrs-cecilia-bolaji-dada-honourable-commissioner/ |access-date=2020-05-11 |website=wapa.lagosstate.gov.ng }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
Daga baya Gwamna Sanwaolu ya nada Dada don aiki a matsayin Kwamishinan Harkokin Mata da Rage Talauci a shekarar 2020.<ref>{{Cite news |last= |first= |date= |title=Sanwo-Olu swears in commissioners, special advisers |url=https://guardian.ng/news/sanwo-olu-swears-in-commissioners-special-advisers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821093426/https://guardian.ng/news/sanwo-olu-swears-in-commissioners-special-advisers/ |archive-date=2019-08-21 |access-date=2020-05-11 |location=Lagos, Nigeria |newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=2019-07-14 |title=Ambode's SSG, The Nation's Editor, 23 others make Sanwo-Olu's list of Commissioners, Special Advisers |url=https://www.dailytrust.com.ng/ambodes-ssg-the-nations-editor-23-others-make-sanwo-olus-list-of-commissioners-special-advisers.html |access-date=2020-05-11 |language=en-GB |newspaper=[[Daily Trust]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=2019-08-03 |title=Lagos Assembly committee completes screening of 25 cabinet nominees |url=https://www.premiumtimesng.com/regional/ssouth-west/344675-lagos-assembly-committee-completes-screening-of-25-cabinet-nominees.html |access-date=2020-05-11 |language=en-GB |newspaper=[[Premium Times]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=2019-08-20 |title=Sanwo-Olu Assigns Portfolios To Commissioners, Others |url=http://saharareporters.com/2019/08/20/sanwo-olu-assigns-portfolios-commissioners-others |access-date=2020-05-11 |location=New York City, United States |newspaper=[[Sahara Reporters]]}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date= |title=Hope rises for Lagosians over Sanwo-Olu's cabinet |url=https://guardian.ng/politics/hope-rises-for-lagosians-over-sanwo-olus-cabinet/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826132240/https://guardian.ng/politics/hope-rises-for-lagosians-over-sanwo-olus-cabinet/ |archive-date=2019-08-26 |access-date=2020-05-11 |location=Lagos, Nigeria |newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]}}</ref>
== Rayuwa ta mutum ==
Dada ta yi aure tare da yara.<ref>{{Cite web |title=Mrs. CECILIA BOLAJI DADA —HONOURABLE COMMISSIONER – Ministry of Women Affairs and Poverty Alleviation |url=https://wapa.lagosstate.gov.ng/2019/08/20/mrs-cecilia-bolaji-dada-honourable-commissioner/ |access-date=2020-05-11 |website=wapa.lagosstate.gov.ng }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Bayanan da aka ambata ==
[[Rukuni:Yarbawa yan siyasa]]
[[Rukuni:Haihuwan 1966]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
470mfclrtt0bifxprbupra2hxsqgh82
Amourricho van Axel Dongen
0
149757
832473
831865
2026-05-08T12:32:18Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832473
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Amourricho Jahvairo Déshauntino van Axel Dongen''' (an haife shi 29 Satumba 2004) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na ƙasar Holland wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|winger na hagu]] don kulob din Eredivisie [[SC Heerenveen|Heerenveen]], aro daga Ajax . <ref name="soccerway">{{Soccerway|654719}}</ref>
== Aikin kulob ==
An haife shi a Almere, Van Axel Dongen ya buga ƙwallon ƙafa ta matasa a Zeeburgia da OSV Amsterdam kafin ya koma ƙungiyar matasa ta Ajax . <ref>{{Cite web |last=Jager |first=Jelmer |date=15 May 2018 |title=Talent Van Axel Dongen (13) droomt: "Ik wil Ajax 1 bereiken" |url=https://www.ajax1.nl/talent-van-axel-dongen-13-droomt-ik-wil-ajax-1-bereiken/ |website=Ajax1.nl |language=nl-NL |access-date=7 May 2026 |archive-date=16 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220116135127/https://www.ajax1.nl/talent-van-axel-dongen-13-droomt-ik-wil-ajax-1-bereiken/ |url-status=dead }}</ref> Ya sanya hannu kan kwangilarsa ta farko ta ƙwararru da ƙungiyar a watan Satumbar 2020. <ref>{{Cite web |date=23 September 2020 |title=Ajax contracteert Amourricho van Axel Dongen |url=https://www.ajax.nl/artikelen/ajax-contracteert-amourricho-van-axel-dongen/ |access-date=9 May 2021}}</ref> Ya fara buga wasa a ƙungiyar Jong Ajax a matsayin ɗan wasan farko a ranar 7 ga Mayu 2021 a wasan da suka tashi kunnen doki 1-1 da De Graafschap, inda ya buga har zuwa hutun rabin lokaci ga ƙungiyar da Mitchell van der Gaag ke jagoranta. <ref>{{Cite web |title=Ajax II vs. De Graafschap – 7 May 2021 |url=https://int.soccerway.com/matches/2021/05/07/netherlands/eerste-divisie/jong-ajax/bv-de-graafschap/3305165/ |access-date=9 May 2021}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 May 2021 |title=Jong Ajax pakt punt en stelt promotie De Graafschap uit |url=https://www.ajax.nl/artikelen/jong-ajax-pakt-punt-tegen-de-graafschap/ |access-date=9 May 2021}}</ref> A wasan da ya biyo baya, wanda kuma shi ne wasan ƙarshe na kakar wasa, ya kuma bayyana a matsayin ɗan wasan farko a wasan da suka ci Telstar 2-1 a waje. Jim kaɗan kafin hutun, Van Axel Dongen ya zura ƙwallon farko bayan taimakon Kian Fitz-Jim, kuma an maye gurbinsa a minti na 62 da Nordin Musampa . <ref>{{Cite web |title=SC Telstar – Jong Ajax 1:2 (Eerste Divisie 2020/2021, 38. Round) |url=https://www.worldfootball.net/match-report/ma9098506/lineup/ |access-date=17 June 2021 |website=worldfootball.net |language=en}}</ref> A ƙarshen kakar wasa ta 2020-21, an ba Van Axel Dongen kyautar Abdelhak Nouri a matsayin mafi kyawun baiwa a makarantar matasa ta Ajax a wannan kakar. <ref>{{Cite web |date=1 June 2021 |title=Amourricho van Axel Dongen wint Abdelhak Nouri Trofee |url=https://www.ajax.nl/artikelen/amourricho-van-axel-dongen-wint-abdelhak-nouri-trofee/ |website=ajax.nl |language=nl-NL}}</ref>
Van Axel Dongen ya fara buga wasa a ƙungiyar farko a Ajax a ranar 15 ga Disamba 2021, inda ya maye gurbin Mohamed Daramy a minti na 75 bayan nasarar da suka samu da ci 4-0 a zagaye na biyu na gasar cin kofin KNVB a kan BVV Barendrecht . <ref>{{Cite web |date=15 December 2021 |title=Zo kijken de debutanten terug op Ajax–Barendrecht |url=https://www.ajax.nl/artikelen/zo-kijken-de-debutanten-terug-op-ajax-barendrecht/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211220053505/https://www.ajax.nl/artikelen/zo-kijken-de-debutanten-terug-op-ajax-barendrecht/ |archive-date=20 December 2021 |access-date=21 November 2023 |website=Ajax |language=nl-NL}}</ref> A watan da ya biyo baya, a ranar 16 ga Janairu 2022, ya fara buga wasa a Eredivisie a ƙungiyar farko, inda ya maye gurbin Antony a ƙarshen lokaci yayin da Utrecht ta sha kashi da ci 3-0. <ref>{{Cite web |title=Utrecht vs. Ajax 0–3: Summary |url=https://int.soccerway.com/matches/2022/01/16/netherlands/eredivisie/stichting-fc-utrecht/afc-ajax/3512625/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117123222/https://int.soccerway.com/matches/2022/01/16/netherlands/eredivisie/stichting-fc-utrecht/afc-ajax/3512625/ |archive-date=17 January 2023 |access-date=21 November 2023 |website=Soccerway |publisher=Perform Group}}</ref> A watan Satumba na 2022, Van Axel Dongen ya ji rauni a idon sawunsa a wasan da Jong Ajax ta yi da NAC Breda, inda ya ajiye shi na tsawon watanni da dama, kafin ya koma wasa a watan Janairu na 2023.
Van Axel Dongen ya dawo kan ganiyarsa a matsayin ɗan wasa na farko a kakar wasa ta 2023-24, inda ya fara buga wasa a Turai, inda ya maye gurbin Carlos Forbs a minti na 84 a wasan da suka tashi kunnen doki da AEK Athens a gasar UEFA Europa League . [1] A ranar 8 ga Oktoba 2023, ya fara wasa a karon farko a Ajax a wasan da suka sha kashi 2-1 a gida da AZ . Duk da haka, an maye gurbinsa a rabin farko, bayan ya ji rauni. [2]
A ranar 15 ga Yuli 2025, Van Axel Dongen ya koma [[SC Heerenveen|Heerenveen]] kan yarjejeniyar lamuni mai tsawo. <ref>{{Cite web |date=15 July 2025 |title=Ajax stalt aanvaller Van Axel Dongen op huurbasis bij sc Heerenveen |url=https://www.nu.nl/voetbal/6362666/ajax-stalt-aanvaller-van-axel-dongen-op-huurbasis-bij-sc-heerenveen.html |access-date=16 July 2025 |language=nl}}</ref>
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
An haifi Van Axel Dongen a ƙasar Netherlands, kuma asalinsa ɗan asalin ƙasar Surinam ne. <ref>{{Cite web |date=20 February 2022 |title=Het Verhaal Achter: Amourricho van Axel Dongen |url=https://www.ajaxshowtime.com/hoofdnieuws/het-verhaal-achter-amourricho-van-axel-dongen-131957 |website=Ajax Showtime}}</ref> Shi matashi ne ɗan ƙasar Holland a yanzu haka. <ref>{{Cite web |date=27 January 2021 |title=ONDER 16 MET 23 SPELERS NAAR PORTUGAL |url=https://www.onsoranje.nl/nieuws/jeugd-mannen-onder-16/77610/onder-16-met-23-spelers-naar-portugal |access-date=9 May 2021}}</ref>
== Ƙididdigar aiki ==
{{Updated|match played 29 March 2024}}<ref name=soccerway/>
{| class="wikitable" style="text-align: center"
|+Bayyanar da kwallaye a raga ta kulob, kakar wasa da kuma gasa
! rowspan="2" | Kulob
! rowspan="2" | Kakar wasa
! colspan="3" | Gasar League
! colspan="2" | Kofin ƙasa
! colspan="2" | Nahiyar Nahiyar
! colspan="2" | Jimilla
|-
! Sashe
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
|-
| rowspan="5" | Jong Ajax
| 2020–21
| Eerste Division
| 2
| 1
| colspan="2" | —
| colspan="2" | —
| 2
| 1
|-
| 2021–22
| Eerste Division
| 7
| 1
| colspan="2" | —
| colspan="2" | —
| 7
| 1
|-
| 2022–23
| Eerste Division
| 14
| 2
| colspan="2" | —
| colspan="2" | —
| 14
| 2
|-
| 2023–24
| Eerste Division
| 5
| 0
| colspan="2" | —
| colspan="2" | —
| 5
| 0
|-
! colspan="2" | Jimilla
! 28
! 4
! colspan="2" | —
! colspan="2" | —
! 28
! 4
|-
| rowspan="4" | Ajax
| 2021–22
| Eredivisie
| 1
| 0
| 2
| 0
| 0
| 0
| 3
| 0
|-
| 2022–23
| Eredivisie
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|-
| 2023–24
| Eredivisie
| 3
| 0
| 1
| 0
| 1 {{Efn|Appearance in [[UEFA Europa League]]}}
| 0
| 5
| 0
|-
! colspan="2" | Jimilla
! 4
! 0
! 3
! 0
! 1
! 0
! 8
! 0
|-
! colspan="3" | Jimillar aiki
! 32
! 4
! 3
! 0
! 1
! 0
! 36
! 4
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 2004]]
f9gh801gwhks2ghio9bihy4e5yjynps
Bazoer mai ban dariya
0
149774
832753
831921
2026-05-09T05:43:39Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832753
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Riechedly Guillermo Bazoer''' (an haife shi a ranar 12 ga Oktoba 1996) ƙwararren [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne wanda ke taka leda a matsayin ɗan [[Mai buga baya|wasan tsakiya]] ko kuma [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan tsakiya mai tsaron baya]] a ƙungiyar Konyaspor ta Turkiyya. An haife shi a Netherlands, yana wakiltar ƙungiyar ƙasa ta Curaçao .
== Aikin kulob ==
[[Fayil:Dnepr-Ajax_(2).jpg|left|thumb|Bazoer yana buga wa Ajax wasa]]
=== Ajax ===
Bazoer ya koma Ajax ne bayan ya samu 'yanci daga ƙungiyar [[PSV Eindhoven|PSV]] ta Eredivisie a ranar 16 ga Nuwamba, 2012. An yi ta rade-radin cewa zai koma [[Premier League|gasar Premier]] tare da [[Arsenal F.C.|Arsenal]], [[Chelsea F.C.|Chelsea]], [[Manchester City F.C.|Manchester City]] da [[Newcastle United FC|Newcastle United]], amma ya zaɓi ya sanya hannu da Ajax. Ba a buƙatar kuɗin canja wuri ba, domin matashin ɗan wasan baya bai kai shekara ba. Duk da haka, KNVB ta bayyana cewa Bazoer ba zai cancanci shiga ƙungiyar farko ta Ajax ba sai bayan cikarsa shekara 16. Ba tare da ya samu damar fara wasa a kakar wasa ta 2012-13 a ƙungiyar farko ba saboda hukuncin KNVB, ya buga wa Jong Ajax wasa a Beloften Eredivisie, da kuma shiga gasar Copa Amsterdam ta 2013 tare da Ajax A1.
A ranar 29 ga Yuni 2013, ya fara bugawa Ajax wasa a lokacin wasan sada zumunta da SDC Putten . Bazoer ya shigo wasa a matsayin wanda aka maye gurbinsa a rabin lokaci na biyu, inda wasan ya kare da nasara 4-1 a kan Ajax. Bazoer ya fara buga wasa a Eerste Divisie don Jong Ajax, a wasan farko na kakar wasa da Telstar a ranar 5 ga Agusta 2013, wasan da suka ci 2-0 a wasan farko da kungiyar ta buga a rukuni na biyu na kwallon kafa na Holland. A ranar 4 ga Satumba 2013 an sanar da cewa Bazoer yana cikin 'yan wasa 22 da Frank de Boer ya yi wa rajista a gasar zakarun Turai ta UEFA ta 2013-14 ta Ajax. A ranar 15 ga Fabrairu 2015, Bazoer ya zura kwallonsa ta farko ga Ajax a wasan da suka ci 4-2 a kan FC Twente . A ranar 19 ga Fabrairu 2015, Bazoer ya fara buga wasa a gasar Turai a wasan da suka doke Legia Warsaw da ci 1-0 a gasar Europa League .
=== VfL Wolfsburg ===
A ranar 14 ga Disamba 2016, VfL Wolfsburg ta sanar da cewa Bazoer ya sanya hannu kan kwangila da kulob din Lower Saxony har zuwa 30 ga Yuni 2021. An kammala cinikin a lokacin Canja wurin hunturu mai zuwa. An ruwaito cewa kudin canja wurin ya kai Yuro miliyan 12. <ref>{{Cite web |title=12 Millionen Euro: Wolfsburg schlägt bei Bazoer zu |url=https://www.kicker.de/12-millionen-euro_wolfsburg-schlaegt-bei-bazoer-zu-666796/artikel}}</ref> Ya fara buga wasansa na farko a VfL Wolfsburg a wasan Bundesliga da TSG Hoffenheim a ranar 12 ga Fabrairu 2017.
==== Porto (Aro) ====
A ranar 31 ga Agusta 2018, an ba Bazoer aro ga ƙungiyar Primeira Liga ta Porto a matsayin aro na shekara ɗaya. Bazoer bai buga wasa a kowace gasar da ya buga wa Porto ba saboda raunin da ya samu da kuma rashin da'a, wanda hakan ya sa ya buga wasa da ƙungiyar B.
==== Lamuni (Utrecht) ====
A ranar 7 ga Janairun 2019, ya koma Utrecht a matsayin aro har zuwa karshen kakar wasa.
=== Vitesse ===
A ranar 12 ga Yulin 2019, ya koma Vitesse a kan yarjejeniyar dindindin daga VfL Wolfsburg kan wani adadin da ba a bayyana ba. Ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekaru uku. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2024)">an buƙata</span></nowiki>'' ]</sup> Bazoer ya fara buga wa Vitesse wasa a ranar 3 ga Agusta 2019 da tsohuwar ƙungiyarsa ta Ajax. A wasan, ya zura ƙwallo ta sa Vitesse ta ci gaba da wasa 2-1 kafin a kore shi saboda katin gargadi biyu yayin da aka riƙe su kunnen doki 2-2. A ranar 24 ga Oktoba 2019, Bazoer bai buga wa ƙungiyar Vitesse wasa ba har sai an sake sanar da shi saboda halinsa. <ref>{{Cite web |last=Vitesse |title=Vitesse nieuws: Bazoer tot nader order niet bij selectie |url=https://www.vitesse.nl/nl/nieuws/detail/8154/bazoer-tot-nader-order-niet-bij-selectie |access-date=24 October 2019 |website=Vitesse.nl |language=nl}}</ref>
A ƙarƙashin kocin Thomas Letsch, Bazoer ya girma ya zama babban ɗan wasa. Kocin Jamus na Vitesse ya sanya Bazoer a matsayin ɗan wasan [[Mai buga baya|baya na tsakiya]], bayan shawarar mataimakin koci Joseph Oosting . Yayin da Vitesse ta kare a matsayi na 4 a teburin gasar a kakar wasa ta 2020-21, mujallar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Holland ''Voetbal International'' ta zaɓe Bazoer a matsayin "Ɗan wasan Kakar".
=== AZ Alkmaar ===
A ranar 1 ga Agusta 2022, Bazoer ya koma AZ a kan yarjejeniyar canja wuri kyauta, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru uku. <ref>{{Cite web |date=1 August 2022 |title=AZ contracteert Bazoer |trans-title=AZ hirez Bazoer |url=https://www.az.nl/nl/nieuws/az-contracteert-bazoer |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220802083152/https://www.az.nl/nl/nieuws/az-contracteert-bazoer |archive-date=2 August 2022 |access-date=1 August 2022 |website=www.az.nl |language=dutch}}</ref>
=== Konyaspor ===
A ranar 11 ga Satumba 2024, Bazoer ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu da Konyaspor da ke Turkiyya. <ref>{{Cite web |date=11 September 2024 |title=Hoş geldin Riechedly Bazoer |trans-title=Welcome Riechedly Bazoer |url=https://www.konyaspor.org.tr/Haber/hos-geldin-riechedly-bazoer/9642 |access-date=4 October 2024 |publisher=Konyaspor |language=tr |archive-date=11 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911163845/https://www.konyaspor.org.tr/Haber/hos-geldin-riechedly-bazoer/9642 |url-status=dead }}</ref>
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
=== Matasa ===
Bazoer ya wakilci Netherlands a matakai daban-daban na matasa. Ya halarci gasar cin kofin Turai ta 'yan ƙasa da shekara 17 ta UEFA ta 2012, inda ya taimaka wajen bayar da gudummawa ga lashe kofin nahiyar Turai na biyu a jere a wannan rukunin shekaru ta hanyar doke Jamus da ci 5-4 a bugun fenariti a wasan ƙarshe, bayan ƙarin lokaci bayan an tashi kunnen doki 1-1.
A ranar 4 ga Janairu 2013, Hukumar Kwallon Kafa ta Curaçao ta nuna sha'awar kiran Bazoer don wakiltar ƙungiyar ' yan ƙasa da shekaru 20 ta Curaçao a Gasar Cin Kofin 'yan ƙasa da shekaru 20 ta CONCACAF a Mexico ta 2013. [1] Bazoer ya cancanci buga wasa saboda shekarunsa da kuma gadonsa, kuma wannan ba zai saɓa wa shawarar da ya yanke na bugawa Netherlands wasa ba idan aka yi la'akari da shekarun ɗan wasan amma wakilansa sun ƙi tayin, kuma Bazoer ya ci gaba da zama a Amsterdam. [2] [3]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1996]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
nmiidnl2i95cnxp0p0mwzbbphhezt0k
Augustine Eguavoen
0
149891
832689
832355
2026-05-08T22:08:01Z
InternetArchiveBot
13371
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
832689
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Augustine Owen Eguavoen''' (an haife shi a ranar 19 ga watan Agustan shekara ta 1965) shi ne kocin [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] na Najeriya kuma tsohon dan wasan da ya yi aiki a matsayin kocin tawagar kwallon kafa ta Najeriya sau uku.<ref>{{Cite web |date=2021-12-13 |title=Augustine Eguavoen named Nigeria coach again as Rohr departs very otu coach |url=https://www.bbc.com/sport/africa/59635973.amp |access-date=2022-10-12 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>
== Ayyukan wasa ==
=== Kungiyar ===
A lokacin da yake aiki daban-daban Eguavoen ya fara aikinsa a matsayin mai tsaron gida tare da [[ACB Lagos F.C.|ACB Lagos]] a asalinsa [[Najeriya]], wasu wasanni masu ban sha'awa sun ba shi damar zuwa Gent a shekarar 1986. Ya ci gaba da buga wa K.V. Kortrijk, CD Ourense, Sacramento Scorpions, Torpedo Moscow kuma ya gama aikinsa a [[Malta]] tare da Sliema Wanderers .
=== Kasashen Duniya ===
Eguavoen ya kasance memba na tawagar Najeriya wacce ta cancanci gasar cin Kofin Duniya ta farko a shekarar 1994, kuma ta lashe gasar cin Kofin Kasashen Afirka a wannan shekarar.
== Ayyukan horarwa ==
=== Masu yawo a Sliema ===
Eguavoen ya fara aikin horar da shi a [[Malta]] tare da Sliema Wanderers, an ba shi aikin a matsayin mai horar da 'yan wasa a kakar 1999-2000, amma ya kasance a wannan rawar na 'yan watanni kawai. Ya ci gaba da buga wa Sliema wasa a kakar 2000-01.
=== Najeriya ===
An nada Eguavoen a matsayin kocin mai kula da tawagar Najeriya a watan Yunin 2005 tare da ma'aikatan horar da shi ciki har da Samson Siasia, [[Daniel Amokachi]] da Ike Shorunmu . Ya jagoranci tawagar Najeriya a gasar cin Kofin Kasashen Afirka na 2006 a Masar, inda tawagar ta lashe lambar tagulla, ta doke Senegal a matsayi na uku.<ref>{{Cite web |date=9 February 2006 |title=Nigeria Take Third |url=https://www.eurosport.com/football/egypt/2006/nigeria-take-third_sto829887/story.shtml |access-date=13 January 2022 |publisher=Eurosport}}</ref> An kore shi a watan Afrilu na shekara ta 2006.<ref>{{Cite web |date=4 April 2006 |title=Nigeria Sack Eguaveon |url=https://www.eurosport.com/football/egypt/2006/nigeria-sack-eguavoen_sto862228/story.shtml |access-date=13 January 2022 |publisher=Eurosport}}</ref>
=== Black Leopards ===
Eguavoen daga nan ya koma Afirka ta Kudu, don karɓar kungiyar Black Leopards ta Premier Soccer League a watan Maris na shekara ta 2008.
=== Enyimba ta Duniya ===
A cikin kakar 2008-09, Eguavoen ya kasance kocin a Enyimba International a Aba, duk da haka ya bar ba da daɗewa ba, ya jagoranci su zuwa matsayi na 3 a gasar kuma ya lashe Kofin Tarayya.
=== Komawa Najeriya ===
A watan Yunin 2010, Hukumar Kwallon Kafa ta Najeriya ta nemi Eguavoen ya maye gurbin dan Sweden [[Lars Lagerbäck]] har sai ya yanke shawarar shirye-shiryensa na gaba. An kawo shi a matsayin manajan mai kulawa amma ya ce ba shi da niyyar gabatar da aikace-aikacen don ɗaukar rawar na dindindin. An kuma nada Eguavoen a matsayin babban kocin Kungiyar kwallon kafa ta kasa da shekaru 23 ta Najeriya a watan Agustan shekara ta 2010. Ya yi tsammanin tawagarsa za ta sami cancanta don wasannin Olympics na London na 2012, amma an kori su a matakin rukuni. A ranar 5 ga watan Disamba na shekara ta 2011, ya yi murabus daga aikinsa bayan gazawar samun tikitin Olympics.
A ranar 27 ga Oktoba 2012, an nada shi manajan [[Sharks FC]] don ba da damar John Obuh ya mai da hankali kan ƙungiyar 'yan kasa da shekaru 20 ta Najeriya. Ya yi murabus duk da haka bayan wasanni bakwai lokacin da kungiyar ta fara a kasan teburin. Ya sanya hannu a watan Afrilu na shekara ta 2013 don horar da kungiyar COD United ta Najeriya.
A watan Nuwamba na shekara ta 2013, gwamnatin jihar Edo ta hayar da shi don horar da Bendel Insurance tare da niyyar dawo da su zuwa Premier League. Ya yi murabus a watan Yulin 2014 don karɓar [[Gombe United F.C.|Gombe United FC]].
A watan Afrilu na shekara ta 2017, ya shiga Sunshine Stars . <ref>{{Cite web |last=Staff Reporter |title=Ex-Super Eagles coaches, Unveiled at Sunshine Stars |url=http://aoifootball.com/2017/04/25/eguavoen-promises-to-stick-with-sunshine-stars/ |access-date=14 May 2018 |website=aoifootball.com |language=en-US |archive-date=26 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426131010/http://aoifootball.com/2017/04/25/eguavoen-promises-to-stick-with-sunshine-stars/ |url-status=dead }}</ref> amma an bar shi ya tafi a watan Yuni bayan da aka rasa shi a gida ga shugabannin league Plateau United.
A watan Oktoba 2020, Hukumar Kwallon Kafa ta Najeriya, ta nada Eguavoen a matsayin Daraktan Fasaha na Tarayyar.
A ranar 12 ga watan Disamba na shekara ta 2021, an nada Eguavoen a matsayin kocin Najeriya na wucin gadi don gasar cin Kofin Kasashen Afirka na 2021, bayan ficewar [[Gernot Rohr]]. <ref>{{Cite web |date=13 December 2021 |title=Augustine Eguavoen named Nigeria coach again as Rohr departs |url=https://www.bbc.co.uk/sport/africa/59635973 |access-date=13 December 2021 |publisher=BBC}}</ref> Bayan da Najeriya ta fice daga zagaye na goma sha shida tare da cin nasara ga Tunisiya, ya koma matsayinsa na Darakta na Fasaha na gefe.
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1965]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
==manazarta==
sjxc2n246qwndupgudcn04nygfh3c7h
Pedro Pauleta
0
149938
832468
2026-05-08T12:14:15Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Pedro Pauleta 2012.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Pedro Pauleta | hoto = Pedro Pauleta 2011.jpg | cikakken_suna = Pedro Miguel Carreiro Resendes Pauleta | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1973|4|28}} | wurin_haihuwa = Ponta Delgada, Azores, Portugal | tsawo = 1.80 m | matsayi = Mai kai hari | shekaru_matasa1 = 1987–1991 | kungiyoyin_matasa1 = Santa Clara | shekaru1...
832468
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Pedro Pauleta 2012.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Pedro Pauleta
| hoto = Pedro Pauleta 2011.jpg
| cikakken_suna = Pedro Miguel Carreiro Resendes Pauleta
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1973|4|28}}
| wurin_haihuwa = Ponta Delgada, Azores, Portugal
| tsawo = 1.80 m
| matsayi = Mai kai hari
| shekaru_matasa1 = 1987–1991
| kungiyoyin_matasa1 = Santa Clara
| shekaru1 = 1991–1994
| kungiyoyi1 = Santa Clara
| wasanni1 = 73
| kwallaye1 = 34
| shekaru2 = 1994–1995
| kungiyoyi2 = Operário
| wasanni2 = 30
| kwallaye2 = 11
| shekaru3 = 1995–1996
| kungiyoyi3 = União Micaelense
| wasanni3 = 33
| kwallaye3 = 18
| shekaru4 = 1996–1998
| kungiyoyi4 = Salamanca
| wasanni4 = 71
| kwallaye4 = 34
| shekaru5 = 1998–2000
| kungiyoyi5 = Deportivo La Coruña
| wasanni5 = 51
| kwallaye5 = 18
| shekaru6 = 2000–2003
| kungiyoyi6 = Bordeaux
| wasanni6 = 98
| kwallaye6 = 65
| shekaru7 = 2003–2008
| kungiyoyi7 = Paris Saint-Germain
| wasanni7 = 211
| kwallaye7 = 109
| jimillar_wasanni = 567
| jimillar_kwallaye = 289
| shekaru_kasa1 = 1997–2006
| tawagar_kasa1 = Portugal
| wasannin_kasa1 = 88
| kwallayen_kasa1 = 47
}}
'''Pedro Miguel Carreiro Resendes Pauleta''' (an haife shi 28 ga Afrilu 1973), wanda aka fi sani da '''Pedro Pauleta''', tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar :contentReference[oaicite:0]{index=0} wanda ya yi fice a matsayin mai kai hari. An san shi da iya zura ƙwallaye, saurin motsi, da kuma ƙwarewar gamawa a gaban raga. Pauleta ya kasance ɗaya daga cikin fitattun 'yan wasan Portugal a farkon shekarun 2000 kuma ya kafa tarihin yawan ƙwallaye ga tawagar ƙasar Portugal kafin daga baya :contentReference[oaicite:1]{index=1} ya karya wannan tarihin.<ref>RSSSF – Portugal National Team Records</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Pedro Pauleta a garin :contentReference[oaicite:2]{index=2} da ke yankin Azores na Portugal. Tun yana ƙarami ya nuna sha’awar wasan ƙwallon ƙafa, inda ya fara taka leda a ƙananan ƙungiyoyi na yankinsa kafin ya shiga kungiyar Santa Clara. Rayuwarsa a Azores ta taimaka wajen gina juriyarsa da ƙwazonsa wajen neman nasara duk da rashin manyan damar da ake samu a yankin.<ref>World Football Biography Archives</ref>
== Farkon aikinsa ==
Pauleta ya fara buga wasan ƙwararru tare da kungiyar Santa Clara inda ya nuna bajintarsa wajen zura ƙwallaye. Bayan ya yi fice a ƙananan kungiyoyi kamar Operário da União Micaelense, ya samu damar komawa ƙasar :contentReference[oaicite:3]{index=3} domin taka leda tare da kungiyar Salamanca. A Salamanca ne ya fara jan hankalin manyan kungiyoyin Turai saboda yawan kwallayen da yake ci da kuma iya jagorantar hari.<ref>Transfermarkt Player History</ref>
== Deportivo La Coruña ==
A shekarar 1998 Pauleta ya koma kungiyar :contentReference[oaicite:4]{index=4}. Duk da cewa bai samu yawan damar buga wasa kamar yadda ake tsammani ba, ya taka rawa wajen taimakawa kungiyar ta lashe gasar La Liga a kakar 1999–2000. Lokacinsa a Deportivo ya taimaka wajen ƙara masa gogewa a babban matakin ƙwallon Turai.<ref>La Liga Historical Records</ref>
== Bordeaux ==
A shekarar 2000 Pauleta ya koma kungiyar :contentReference[oaicite:5]{index=5} ta ƙasar :contentReference[oaicite:6]{index=6}. Wannan lokaci ne da ya fi haskakawa a aikinsa saboda ya zama ɗaya daga cikin fitattun masu cin ƙwallaye a gasar Ligue 1. Ya lashe kyautar gwarzon mai cin ƙwallaye a gasar Faransa kuma ya taimaka wa Bordeaux wajen samun nasarori masu yawa. Salon wasansa ya haɗa da saurin motsi, iya tsalle, da kuma kammala hari cikin kwarewa.<ref>Ligue 1 Top Scorers Archive</ref>
== Paris Saint-Germain ==
A shekarar 2003 Pauleta ya koma :contentReference[oaicite:7]{index=7}, inda ya ci gaba da kafa kansa a matsayin ɗaya daga cikin mafi kyawun ‘yan wasan kungiyar. Ya zama gwarzon mai cin ƙwallaye a tarihin PSG na wani lokaci kafin daga baya wasu ‘yan wasa su wuce shi. Magoya bayan kungiyar sun ɗauke shi a matsayin gwarzo saboda sadaukarwa da yawan kwallayen da yake ci.<ref>PSG Club Records</ref>
A lokacin da yake PSG, Pauleta ya taimaka wajen lashe Coupe de France tare da kai kungiyar zuwa manyan matakai a gasar Faransa. Ya kasance jagoran hari kuma gogaggen ɗan wasa wanda matasa ke koyo daga wajensa.<ref>French Football Federation Archives</ref>
== Aikin tawagar ƙasa ==
Pedro Pauleta ya fara bugawa tawagar ƙasar :contentReference[oaicite:8]{index=8} wasa a shekarar 1997. Ya wakilci Portugal a manyan gasa da suka haɗa da UEFA Euro 2000, UEFA Euro 2004, FIFA World Cup 2002, da FIFA World Cup 2006. Ya taka muhimmiyar rawa wajen kai Portugal wasan ƙarshe na Euro 2004 da kuma zuwa matakin kusa da na ƙarshe a gasar cin kofin duniya ta 2006.<ref>FIFA Tournament Records</ref>
Pauleta ya kasance mai riƙe da tarihin yawan ƙwallaye a tawagar Portugal da kwallaye 47 kafin daga baya Cristiano Ronaldo ya karya tarihin. Duk da haka, har yanzu ana tunawa da shi a matsayin ɗaya daga cikin fitattun masu kai hari a tarihin ƙasar.<ref>UEFA Player Statistics</ref>
== Salon wasa ==
An san Pauleta da iya samun damar zura ƙwallaye daga ƙananan damammaki. Yana da saurin motsi a cikin akwatin bugun fenariti, tare da iya amfani da ƙafafunsa biyu da kai wajen cin ƙwallaye. Haka kuma yana da kwarewar matsawa masu tsaron baya da kuma iya tsayawa a daidai wurin da zai samu damar kammala hari.<ref>Football Tactical Analysis Journal</ref>
== Bayan ritaya ==
Bayan ritayarsa daga wasan ƙwallon ƙafa a shekarar 2008, Pauleta ya ci gaba da kasancewa kusa da harkar ƙwallo. Ya yi aiki da kungiyoyi daban-daban da kuma ayyukan ci gaban matasa a Portugal. Har ila yau ya kasance ɗaya daga cikin fitattun tsofaffin ‘yan wasan PSG da ake gayyata a bukukuwa da wasannin girmamawa.<ref>PSG Former Players Association</ref>
== Nasarori ==
=== Kungiya ===
; Deportivo La Coruña
* La Liga: 1999–2000
; Paris Saint-Germain
* Coupe de France: 2003–04, 2005–06
* Coupe de la Ligue: 2007–08
=== Karramawa ta kai ===
* Gwarzon mai cin ƙwallaye a Ligue 1: 2001–02, 2002–03, 2005–06
* Ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan Portugal na shekarunsa.<ref>Ligue 1 Awards Archive</ref>
== Duba kuma ==
* :contentReference[oaicite:9]{index=9}
* :contentReference[oaicite:10]{index=10}
* :contentReference[oaicite:11]{index=11}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:1973 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Portuguese footballers]]
[[Category:Portugal international footballers]]
[[Category:Paris Saint-Germain F.C. players]]
[[Category:Deportivo de La Coruña players]]
[[Category:FC Girondins de Bordeaux players]]
[[Category:Ligue 1 players]]
[[Category:La Liga players]]
abhtql979ss3z4edu2v79ir60u6ru0q
Paulo Futre
0
149939
832469
2026-05-08T12:20:24Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Paulo Futre holding the Copa del Rey trophy.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Paulo Futre | hoto = Paulo Futre 2013.jpg | cikakken_suna = Paulo Jorge dos Santos Futre | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1966|2|28}} | wurin_haihuwa = Montijo, Portugal | tsawo = 1.75 m | matsayi = Dan kai hari / Winger | shekaru = 1975–1983 | kungiyoyi = Sporting CP (matasa) | shekaru...
832469
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Paulo Futre holding the Copa del Rey trophy.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Paulo Futre
| hoto = Paulo Futre 2013.jpg
| cikakken_suna = Paulo Jorge dos Santos Futre
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1966|2|28}}
| wurin_haihuwa = Montijo, Portugal
| tsawo = 1.75 m
| matsayi = Dan kai hari / Winger
| shekaru =
1975–1983 | kungiyoyi = Sporting CP (matasa)
| shekaru1 = 1983–1984
| clubs1 = Sporting CP
| caps1 = 21
| goals1 = 5
| shekaru2 = 1984–1987
| clubs2 = Porto
| caps2 = 81
| goals2 = 23
| shekaru3 = 1987–1993
| clubs3 = Atlético Madrid
| caps3 = 173
| goals3 = 38
| shekaru4 = 1993
| clubs4 = Benfica
| caps4 = 11
| goals4 = 2
| shekaru5 = 1993–1994
| clubs5 = Marseille
| caps5 = 8
| goals5 = 0
| shekaru6 = 1994–1995
| clubs6 = Reggiana
| caps6 = 27
| goals6 = 4
| shekaru7 = 1995–1996
| clubs7 = Milan
| caps7 = 1
| goals7 = 0
| shekaru8 = 1996–1998
| clubs8 = West Ham United
| caps8 = 21
| goals8 = 0
| shekaru9 = 1998
| clubs9 = Yokohama Flügels
| caps9 = 13
| goals9 = 3
| jimillar_kwallaye = 356
| jimillar_ƙwallaye = 75
| nationalyears1 = 1983
| nationalteam1 = Portugal U16
| nationalcaps1 = 10
| nationalgoals1 = 2
| nationalyears2 = 1983–1984
| nationalteam2 = Portugal U18
| nationalcaps2 = 12
| nationalgoals2 = 5
| nationalyears3 = 1985–1995
| nationalteam3 = Portugal
| nationalcaps3 = 41
| nationalgoals3 = 6
}}
'''Paulo Jorge dos Santos Futre''' (an haife shi ranar 28 ga Fabrairu 1966) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar Portugal wanda ya yi fice a matsayin winger mai saurin gudu da iya dribbling. Ana ɗaukarsa ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan Portugal na shekarun 1980 zuwa farkon shekarun 1990 saboda bajintarsa wajen kai hari da ƙirƙirar damammaki a wasa.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com|title=Paulo Futre Profile|publisher=FIFA}}</ref>
An haifi Futre a garin Montijo da ke Portugal, inda ya fara sha’awar wasan ƙwallon ƙafa tun yana ƙarami. Ya shiga makarantar horas da matasa ta Sporting CP, ɗaya daga cikin manyan kungiyoyin Portugal da suka shahara wajen haɓaka matasa masu baiwa. A lokacin yana matashi ya nuna ƙwarewa sosai wajen sarrafa ƙwallo da kuma gudu a gefen fili.<ref>{{Cite web|url=https://www.sporting.pt|title=História de Paulo Futre|publisher=Sporting CP}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Paulo Futre ya taso ne a cikin iyali masu ƙaramin ƙarfi a yankin Setúbal. Tun yana yaro yana yawan buga wasa a tituna kafin masu horaswa su gano ƙwarewarsa. A lokacin da yake makarantar Sporting CP, masu koyarwa sun yaba masa saboda ƙarfin hali, sauri, da kuma dabarunsa wajen wuce ‘yan baya.<ref>{{Cite news|title=The rise of Paulo Futre|work=UEFA.com|url=https://www.uefa.com}}</ref>
== Aikin kungiya ==
=== Sporting CP ===
Futre ya fara taka leda a babbar ƙungiyar Sporting CP a shekarar 1983. Duk da kasancewarsa saurayi, ya samu damar buga wasanni da dama kuma ya nuna hazaka sosai wajen kai hari daga gefen fili. Salon wasansa ya sa magoya baya suka fara ganin yana da makoma mai haske a ƙwallon Turai.<ref>{{Cite web|url=https://www.zerozero.pt|title=Paulo Futre at Sporting|publisher=Zerozero}}</ref>
=== Porto ===
A shekarar 1984, Futre ya koma FC Porto bayan wata takaddama tsakanin shugabannin Sporting da ɗan wasan. A Porto ne ya fara samun babban suna saboda rawar da ya taka wajen taimakawa ƙungiyar ta lashe gasar Firimiyar Portugal da kuma gasar cin kofin Turai ta European Cup a shekarar 1987.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcporto.pt|title=European Champions 1987|publisher=FC Porto}}</ref>
A wasan ƙarshe na European Cup na 1987 da Porto ta doke Bayern Munich, Futre ya kasance ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan da suka taka rawa sosai wajen nasarar ƙungiyar. Bajintarsa ta sa aka zaɓe shi cikin mafi kyawun ‘yan wasan Turai a wannan lokaci.<ref>{{Cite news|title=Porto conquer Europe in 1987|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport}}</ref>
=== Atlético Madrid ===
Bayan nasarar da ya samu a Porto, Futre ya koma Atlético Madrid ta Spain a shekarar 1987. Wannan ne lokacin da ya fi yin fice a rayuwarsa ta ƙwallon ƙafa. Ya zama tauraro a ƙungiyar saboda kwarewarsa wajen tsallake ‘yan baya da ƙirƙirar damammaki masu haɗari.<ref>{{Cite web|url=https://en.atleticodemadrid.com|title=Club legends: Paulo Futre|publisher=Atlético Madrid}}</ref>
A lokacin da yake Atlético Madrid, Futre ya taimaka wa ƙungiyar wajen lashe Copa del Rey sau biyu. Magoya bayan kungiyar sun ɗauke shi a matsayin ɗaya daga cikin manyan gwarazan kulob ɗin saboda sadaukarwa da bajintar da ya nuna a filin wasa.<ref>{{Cite news|title=Paulo Futre and Atlético glory years|work=Marca|url=https://www.marca.com}}</ref>
Salon wasansa ya haɗa da saurin gudu, iya dribbling, da ƙwarewa wajen kai hari ta gefe. Yawancin masu sharhi sun kwatanta shi da wasu fitattun ‘yan wasan wing na Turai saboda yadda yake iya karya tsaron abokan hamayya cikin sauƙi.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com|title=Portugal legends: Futre|publisher=UEFA}}</ref>
=== Benfica da sauran kungiyoyi ===
A shekarar 1993, Futre ya koma Benfica amma bai daɗe ba saboda matsalolin rauni da rashin daidaito. Daga baya ya buga wasa a Marseille ta Faransa, Reggiana da Milan a Italiya, sannan West Ham United a Ingila.<ref>{{Cite web|url=https://www.whufc.com|title=Former players: Paulo Futre|publisher=West Ham United}}</ref>
Raunuka sun rage masa ƙarfin da ya yi fice da shi a baya, amma duk da haka ya ci gaba da kasancewa sanannen ɗan wasa saboda tarihin da ya kafa a Turai. Daga ƙarshe ya kammala aikinsa a Japan tare da Yokohama Flügels.<ref>{{Cite web|url=https://www.jleague.co|title=Paulo Futre in Japan|publisher=J.League}}</ref>
== Aikin ƙasa ==
Futre ya wakilci tawagar ƙasar Portugal daga shekarar 1985 zuwa 1995. Ya buga wasanni sama da 40 tare da zura ƙwallaye da dama. Duk da cewa Portugal ba ta samu manyan nasarori a wannan lokaci ba, Futre ya kasance ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan ƙasar.<ref>{{Cite web|url=https://www.fpf.pt|title=Paulo Futre national team profile|publisher=Portuguese Football Federation}}</ref>
Ya taka muhimmiyar rawa wajen taimakawa Portugal a wasannin neman cancantar manyan gasa, kuma magoya baya sun yaba masa saboda jajircewarsa da ƙwarewar da yake nunawa a duk lokacin da yake sanye da rigar ƙasa.<ref>{{Cite news|title=Remembering Paulo Futre|work=Goal.com|url=https://www.goal.com}}</ref>
== Salon wasa ==
An san Paulo Futre da saurin gudu, iya sarrafa ƙwallo, da dribbling mai kayatarwa. Yakan taka leda ne a gefen hagu ko dama, inda yake amfani da dabarunsa wajen wuce ‘yan baya kafin ya aika ƙwallo cikin yankin abokan hamayya.<ref>{{Cite web|url=https://www.fourfourtwo.com|title=Paulo Futre playing style|publisher=FourFourTwo}}</ref>
Masana ƙwallon ƙafa sun bayyana shi a matsayin ɗaya daga cikin mafi ƙwarewar ‘yan wasan Portugal kafin zamanin Luís Figo da Cristiano Ronaldo. Haka kuma an yaba masa saboda jajircewa da ƙarfin hali duk da yawan raunukan da ya fuskanta.<ref>{{Cite news|title=Portugal's great wingers|work=ESPN|url=https://www.espn.com}}</ref>
== Bayan ritaya ==
Bayan ritayarsa daga ƙwallon ƙafa, Futre ya shiga harkokin gudanarwa da sharhin wasanni. Ya yi aiki a wasu lokuta a matsayin jakadan Atlético Madrid da kuma mai sharhi a gidajen talabijin na Portugal da Spain.<ref>{{Cite web|url=https://www.atleticodemadrid.com|title=Paulo Futre ambassador role|publisher=Atlético Madrid}}</ref>
Har yanzu ana tunawa da shi a matsayin ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan Portugal na kowane zamani, musamman saboda rawar da ya taka a Porto da Atlético Madrid.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com|title=European football legends|publisher=UEFA}}</ref>
== Nasarori ==
=== Porto ===
* Primeira Divisão: 1984–85, 1985–86
* Taça de Portugal: 1983–84
* European Cup: 1986–87
* Intercontinental Cup: 1987<ref>{{Cite web|url=https://www.fcporto.pt|title=FC Porto honours|publisher=FC Porto}}</ref>
=== Atlético Madrid ===
* Copa del Rey: 1990–91, 1991–92<ref>{{Cite web|url=https://en.atleticodemadrid.com|title=Atlético honours|publisher=Atlético Madrid}}</ref>
== Kyaututtuka ==
* Ballon d'Or – Matsayi na biyu: 1987
* Portuguese Golden Ball: 1986, 1987<ref>{{Cite web|url=https://www.francefootball.fr|title=Ballon d'Or 1987 rankings|publisher=France Football}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin waje ==
* [https://www.fifa.com FIFA Profile]
* [https://www.uefa.com UEFA Profile]
{{DEFAULTSORT:Futre, Paulo}}
[[Category:1966 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Portuguese footballers]]
[[Category:Portugal international footballers]]
[[Category:Sporting CP players]]
[[Category:FC Porto players]]
[[Category:Atlético Madrid players]]
[[Category:Benfica players]]
[[Category:West Ham United F.C. players]]
[[Category:AC Milan players]]
[[Category:La Liga players]]
[[Category:Primeira Liga players]]
[[Category:Premier League players]]
fo5clhy8qegdjpmy0mopdmcs8gwctb5
Simão Sabrosa
0
149940
832470
2026-05-08T12:23:13Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:SimaoSabrosaBJK.JPG|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Simão Sabrosa | hoto = Simão Sabrosa.jpg | cikakken_suna = Simão Pedro Fonseca Sabrosa | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1979|10|31}} | wurin_haihuwa = Vila Real, Portugal | tsawo = 1.70 m | matsayi = Winger | matasa_shekaru1 = 1992–1997 | matasa_kungiyoyi1 = Sporting CP | shekaru1 = 1997–1999 | kungiyoyi1 = Sporting CP | wasanni1 = 53 | kwallaye1 = 12 | shekaru2 = 1999–2001 | kungiyoyi2 = Bar...
832470
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:SimaoSabrosaBJK.JPG|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Simão Sabrosa
| hoto = Simão Sabrosa.jpg
| cikakken_suna = Simão Pedro Fonseca Sabrosa
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1979|10|31}}
| wurin_haihuwa = Vila Real, Portugal
| tsawo = 1.70 m
| matsayi = Winger
| matasa_shekaru1 = 1992–1997
| matasa_kungiyoyi1 = Sporting CP
| shekaru1 = 1997–1999
| kungiyoyi1 = Sporting CP
| wasanni1 = 53
| kwallaye1 = 12
| shekaru2 = 1999–2001
| kungiyoyi2 = Barcelona
| wasanni2 = 46
| kwallaye2 = 3
| shekaru3 = 2001–2007
| kungiyoyi3 = Benfica
| wasanni3 = 172
| kwallaye3 = 76
| shekaru4 = 2007–2011
| kungiyoyi4 = Atlético Madrid
| wasanni4 = 113
| kwallaye4 = 20
| shekaru5 = 2011–2012
| kungiyoyi5 = Beşiktaş
| wasanni5 = 46
| kwallaye5 = 8
| shekaru6 = 2013–2014
| kungiyoyi6 = Espanyol
| wasanni6 = 46
| kwallaye6 = 3
| jimillar_wasanni = 476
| jimillar_kwallaye = 122
| shekaru_tawaga1 = 1997
| tawaga1 = Portugal U18
| wasanni_tawaga1 = 6
| kwallaye_tawaga1 = 0
| shekaru_tawaga2 = 1998
| tawaga2 = Portugal U20
| wasanni_tawaga2 = 8
| kwallaye_tawaga2 = 2
| shekaru_tawaga3 = 1998–2000
| tawaga3 = Portugal U21
| wasanni_tawaga3 = 17
| kwallaye_tawaga3 = 2
| shekaru_tawaga4 = 1998–2010
| tawaga4 = Portugal
| wasanni_tawaga4 = 85
| kwallaye_tawaga4 = 22
}}
'''Simão Pedro Fonseca Sabrosa''' (an haife shi ranar 31 ga Oktoba 1979) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar :contentReference[oaicite:0]{index=0} wanda ya yi fice a matsayin winger. An san shi da saurin gudu, iya yin dribble, da kuma harba ƙwallaye daga nesa. Simão ya kasance ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan Portugal a farkon shekarun 2000, inda ya taka muhimmiyar rawa ga ƙungiyoyin kulob da kuma tawagar ƙasarsa.<ref>{{cite web|url=https://www.fpf.pt|title=Perfil de Simão Sabrosa|publisher=Federação Portuguesa de Futebol|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Simão Sabrosa a garin Vila Real da ke arewacin Portugal. Tun yana ƙarami ya nuna ƙwarewa sosai wajen buga ƙwallon ƙafa, abin da ya sa aka shigar da shi makarantar horas da matasa ta Sporting CP. A lokacin da yake matashi, ya kasance cikin fitattun ‘yan wasan makarantar saboda iya sarrafa ƙwallo da saurin motsi a gefe.<ref>{{cite web|url=https://www.sporting.pt|title=História de Simão na academia do Sporting|publisher=Sporting CP|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
== Aikin kulob ==
=== Sporting CP ===
Simão ya fara taka leda a babbar ƙungiyar Sporting CP a shekarar 1997. Duk da kasancewarsa matashi, ya samu damar buga wasanni akai-akai saboda bajintarsa. A cikin ɗan lokaci ya zama ɗaya daga cikin ‘yan wasan da ake sa ran za su zama manyan taurari a Portugal.<ref>{{cite web|url=https://www.zerozero.pt|title=Simão Sabrosa no Sporting|publisher=Zerozero|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
=== Barcelona ===
A shekarar 1999, kulob ɗin :contentReference[oaicite:1]{index=1} ya sayi Simão Sabrosa domin ƙarfafa gefen hari na ƙungiyar. Sai dai bai samu damar nuna cikakken ƙwarewarsa ba saboda gasa mai ƙarfi tsakanin manyan ‘yan wasa a ƙungiyar. Duk da haka, ya sami gogewa mai muhimmanci a gasar La Liga da UEFA Champions League.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com|title=Former players: Simão Sabrosa|publisher=FC Barcelona|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
=== Benfica ===
A shekarar 2001, Simão ya koma :contentReference[oaicite:2]{index=2} inda aikinsa ya bunƙasa sosai. Ya zama kyaftin na ƙungiyar kuma ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan Benfica a wannan zamani. Ya taimaka wajen lashe gasar Primeira Liga ta shekarar 2004–05, wanda ya kawo ƙarshen dogon lokaci ba tare da Benfica ta lashe gasar ba.<ref>{{cite web|url=https://www.slbenfica.pt|title=Simão Sabrosa no Benfica|publisher=Benfica Official Website|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
A lokacin da yake Benfica, Simão ya shahara da jefa ƙwallayen bugun daga kai sai mai tsaron gida da kuma bugun daga nesa. Haka kuma ya kasance ɗaya daga cikin ‘yan wasan da magoya baya suka fi so saboda ƙoƙarinsa da jajircewa a fili.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com|title=Simão shines for Benfica|publisher=UEFA|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
=== Atlético Madrid ===
A shekarar 2007, Simão ya koma :contentReference[oaicite:3]{index=3}. Ya taimaka wa ƙungiyar wajen komawa cikin manyan kulob ɗin Spain da Turai. A lokacin da yake can ya taka rawa wajen lashe UEFA Europa League a shekarar 2010.<ref>{{cite web|url=https://en.atleticodemadrid.com|title=Former player Simão Sabrosa|publisher=Atlético Madrid|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
A Atlético Madrid, haɗin gwiwarsa da ‘yan wasa irin su Diego Forlán da Sergio Agüero ya sa ƙungiyar ta zama mai haɗari a harin gaba. Simão ya ci muhimmiyar ƙwallaye da dama musamman a wasannin Turai.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague|title=Atlético Madrid win Europa League 2010|publisher=UEFA|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
=== Beşiktaş da Espanyol ===
Daga baya Simão ya koma :contentReference[oaicite:4]{index=4} a ƙasar Turkiyya kafin daga bisani ya koma :contentReference[oaicite:5]{index=5}. A waɗannan kulob ɗin ya ci gaba da nuna gogewa da ƙwarewarsa kafin ya yi ritaya daga buga ƙwallon ƙafa.<ref>{{cite web|url=https://bjk.com.tr|title=Simão Sabrosa profile|publisher=Beşiktaş JK|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
== Aikin tawagar ƙasa ==
Simão Sabrosa ya fara bugawa tawagar ƙasar Portugal wasa tun shekarar 1998. Ya wakilci Portugal a manyan gasa da dama ciki har da UEFA Euro 2000, UEFA Euro 2004, FIFA World Cup 2006 da UEFA Euro 2008.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com|title=Simão Sabrosa - FIFA Profile|publisher=FIFA|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
Daya daga cikin lokutan da ya fi shahara shi ne a gasar UEFA Euro 2004 lokacin da Portugal ta kai wasan ƙarshe a gida. Haka kuma ya kasance cikin tawagar Portugal da ta kai wasan kusa da na ƙarshe a gasar cin kofin duniya ta 2006 da aka gudanar a Jamus.<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history|title=UEFA Euro 2004 Portugal squad|publisher=UEFA|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
== Salon wasa ==
An san Simão Sabrosa da saurin gudu, iya ketare ƙwallo, da bugun daga kai sai mai tsaron gida. Yana iya taka leda a bangaren hagu ko dama na hari. Har ila yau, yana da ƙwarewa wajen cin ƙwallaye daga bugun daga nesa da bugun fenariti.<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com|title=The playing style of Simão Sabrosa|publisher=Goal|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
== Bayan ritaya ==
Bayan ya yi ritaya daga ƙwallon ƙafa, Simão ya ci gaba da bayyana a harkokin wasanni ta hanyar sharhi da halartar abubuwan da suka shafi ƙwallon ƙafa a Portugal da Spain. Har yanzu ana tuna shi a matsayin ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan Portugal na ƙarnin 21.<ref>{{cite web|url=https://www.record.pt|title=Vida de Simão após reforma|publisher=Record Portugal|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
== Nasarori ==
=== Benfica ===
* Primeira Liga: 2004–05
* Taça de Portugal: 2003–04
* Supertaça Cândido de Oliveira: 2005
=== Atlético Madrid ===
* UEFA Europa League: 2009–10
* UEFA Super Cup: 2010
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin waje ==
* [https://www.fpf.pt Federação Portuguesa de Futebol]
* [https://www.uefa.com UEFA Profile]
b21ygz9jobntpc0l4xa8dd7a5sgrtyx
Maniche
0
149941
832471
2026-05-08T12:26:23Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Maniche.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Maniche | hoto = Maniche 2009.jpg | cikakken_suna = Nuno Ricardo de Oliveira Ribeiro | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1977|11|11}} | wurin_haihuwa = [[Lisbon]], [[Portugal]] | tsawo = 1.73 m | matsayi = Dan wasan tsakiya | shekaru = | kungiyoyi = }} '''Nuno Ricardo de Oliveira Ribeiro''' (an haife shi 11 ga watan Nuwamba 1977), wanda aka fi sani da '''Maniche''', tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙ...
832471
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Maniche.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Maniche
| hoto = Maniche 2009.jpg
| cikakken_suna = Nuno Ricardo de Oliveira Ribeiro
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1977|11|11}}
| wurin_haihuwa = [[Lisbon]], [[Portugal]]
| tsawo = 1.73 m
| matsayi = Dan wasan tsakiya
| shekaru =
| kungiyoyi =
}}
'''Nuno Ricardo de Oliveira Ribeiro''' (an haife shi 11 ga watan Nuwamba 1977), wanda aka fi sani da '''Maniche''', tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar [[Portugal]] wanda ya yi suna sosai a matsayin ɗan wasan tsakiya mai ƙarfi da iya harba ƙwallo daga nesa. Ya kasance ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan Portugal a shekarun 2000, inda ya taka muhimmiyar rawa ga ƙungiyar ƙasarsa da kuma manyan kungiyoyin Turai kamar [[FC Porto]], [[Dynamo Moscow]], [[Chelsea F.C.|Chelsea]], [[Atlético Madrid]], da [[Sporting CP]].<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/|title=FIFA Profile: Maniche|publisher=FIFA}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Maniche a birnin [[Lisbon]] na ƙasar Portugal. Ya taso ne cikin iyali mai son ƙwallon ƙafa, kuma tun yana ƙarami yake nuna baiwa wajen buga wasa. Sunan “Maniche” ya samo asali ne daga wani fitaccen ɗan wasan Netherlands mai suna Willy van de Kerkhof wanda ake wa laƙabi da “Maniche”. Wannan suna ya kasance tare da shi har zuwa lokacin da ya zama fitaccen ɗan wasa a duniya.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football|title=Profile of Maniche|publisher=The Guardian}}</ref>
Ya fara taka leda a makarantar horas da matasa ta [[Benfica]], daya daga cikin manyan kungiyoyin Portugal. A can ne ya samu horo mai inganci wanda ya taimaka masa wajen zama cikakken ɗan wasan tsakiya mai iya kare baya da kai hari lokaci guda.<ref>{{Cite web|url=https://www.slbenfica.pt/|title=Benfica Youth Academy History|publisher=Benfica Official Website}}</ref>
== Aikin kungiyoyi ==
=== Benfica ===
Maniche ya fara buga wa babbar kungiyar [[Benfica]] wasa a shekarar 1995. Duk da cewa bai samu cikakkiyar damar buga wasa ba a farkon aikinsa, ya nuna kwarewa sosai wajen sarrafa kwallo da iya raba kwallo cikin sauri. Ya kasance daga cikin matasan da ake hasashen za su zama manyan taurari a Portugal.<ref>{{Cite news|title=Maniche at Benfica|publisher=UEFA}}</ref>
=== Alverca da Salgueiros ===
Domin samun damar buga wasa akai-akai, an bayar da Maniche aro zuwa kungiyoyin [[F.C. Alverca|Alverca]] da [[Salgueiros]]. Wannan mataki ya taimaka masa wajen samun gogewa sosai a gasar Firimiya ta Portugal. A wadannan kungiyoyi ya nuna cewa yana da cikakken kuzari da iya jagorantar tsakiyar fili.<ref>{{Cite web|url=https://www.zerozero.pt/|title=Maniche Career Statistics|publisher=ZeroZero}}</ref>
=== FC Porto ===
A shekarar 2002, Maniche ya koma [[FC Porto]] karkashin koci [[José Mourinho]]. Wannan shi ne lokacin da aikinsa ya fara haskawa sosai. Ya zama daya daga cikin muhimman ‘yan wasan Porto, musamman a tsakiyar fili tare da [[Deco]] da [[Costinha]].<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/|title=FC Porto Squad 2004|publisher=UEFA}}</ref>
A kakar 2002–03, ya taimaka wa Porto lashe gasar [[UEFA Cup]], inda suka doke [[Celtic F.C.|Celtic]] a wasan ƙarshe. Bayan shekara guda kuma, Porto ta lashe [[UEFA Champions League]] ta 2003–04 bayan doke [[AS Monaco FC|Monaco]] da ci 3–0 a wasan ƙarshe. Maniche ya kasance muhimmin ginshiƙi a wannan nasara saboda iya kare baya da kai hari cikin sauri.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/|title=2004 Champions League Final|publisher=UEFA}}</ref>
Haka kuma ya lashe gasar lig ta Portugal sau biyu tare da Porto da kuma kofin cikin gida. Salon wasansa na kuzari, ƙarfi, da harba ƙwallo daga nesa ya sanya ya zama ɗaya daga cikin mafi kyawun ‘yan wasan tsakiya na lokacin.<ref>{{Cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/|title=Great Midfielders of Portugal|publisher=FourFourTwo}}</ref>
=== Dynamo Moscow ===
A shekarar 2005, Maniche ya koma kungiyar [[FC Dynamo Moscow|Dynamo Moscow]] ta ƙasar Rasha tare da wasu ‘yan wasan Portugal. Duk da cewa ana sa ran zai yi fice, bai samu cikakkiyar nasara a kungiyar ba saboda matsalolin da suka shafi tsarin kungiyar da rayuwa a sabon yanayi.<ref>{{Cite news|title=Maniche moves to Russia|publisher=BBC Sport}}</ref>
=== Chelsea ===
A watan Janairu 2006, kungiyar [[Chelsea F.C.|Chelsea]] ta Ingila ta dauki Maniche aro. A lokacin, tsohon kocinsa José Mourinho ne ke jagorantar kungiyar. Ya taka rawa wajen taimaka wa Chelsea wajen ci gaba da jan ragamar gasar Firimiya, duk da cewa zamansa bai dade ba.<ref>{{Cite web|url=https://www.chelseafc.com/|title=Maniche joins Chelsea|publisher=Chelsea Official Website}}</ref>
=== Atlético Madrid ===
Daga baya Maniche ya koma [[Atlético Madrid]] a Spain. Ya yi wasu lokuta masu kyau a kungiyar, musamman saboda gogewarsa da iya tsara wasan tsakiyar fili. Ya taimaka wa kungiyar wajen samun gurbin shiga gasar Turai kuma ya kasance cikin fitattun ‘yan wasansu a wasu lokuta.<ref>{{Cite web|url=https://www.atleticodemadrid.com/|title=Former Players: Maniche|publisher=Atletico Madrid}}</ref>
=== Sporting CP ===
A shekarar 2009, Maniche ya koma [[Sporting CP]], daya daga cikin manyan kungiyoyin Portugal. Ya yi amfani da gogewarsa wajen taimaka wa kungiyar da kuma jagorantar matasan ‘yan wasa kafin daga bisani ya yi ritaya daga buga ƙwallon ƙafa.<ref>{{Cite web|url=https://www.sporting.pt/|title=Maniche at Sporting CP|publisher=Sporting CP}}</ref>
== Aikin tawagar ƙasa ==
Maniche ya buga wa tawagar ƙasar [[Portugal national football team|Portugal]] wasa sama da sau 50. Ya kasance cikin tawagar da ta kai wasan ƙarshe a gasar [[UEFA Euro 2004]], inda suka sha kashi a hannun [[Greece national football team|Greece]]. Duk da rashin nasarar, Portugal ta burge duniya da irin salon wasanta.<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/|title=UEFA Euro 2004|publisher=UEFA}}</ref>
Haka kuma ya taka rawa a gasar [[2006 FIFA World Cup]] inda Portugal ta kai matakin kusa da na ƙarshe. A wannan gasa ne Maniche ya ci daya daga cikin mafi kyawun kwallaye na gasar a wasan da suka doke Netherlands.<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/2006germany|title=2006 FIFA World Cup Portugal Squad|publisher=FIFA}}</ref>
An san shi da iya bugun daga nesa, jajircewa, da kuma kwarewa wajen rike tsakiyar fili. Ya kasance ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan Portugal a zamaninsa tare da taurari irin su [[Cristiano Ronaldo]], [[Luís Figo]], da [[Deco]].<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/sports/football-soccer|title=Portugal Golden Generation|publisher=Britannica}}</ref>
== Salon wasa ==
Maniche ya kasance ɗan wasan tsakiya mai cikakken kuzari wanda yake iya taka rawa wajen kai hari da kuma kare baya. Ya shahara wajen:
* Harba ƙwallo daga nesa
* Iya rarraba ƙwallo
* Jagoranci a tsakiyar fili
* Ƙarfi da kuzari yayin wasa
* Taimakawa wajen gina hari cikin sauri
Salon wasansa ya sa mutane da dama suka kwatanta shi da wasu manyan ‘yan wasan tsakiyar Turai na lokacin.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/|title=Maniche Playing Style|publisher=Goal.com}}</ref>
== Bayan ritaya ==
Bayan ya yi ritaya daga buga ƙwallon ƙafa, Maniche ya shiga harkar sharhin wasanni da kuma koyar da ƙwallon ƙafa. Ya kasance yana bayyana ra’ayinsa game da cigaban ƙwallon ƙafa a Portugal da Turai baki ɗaya.<ref>{{Cite web|url=https://www.record.pt/|title=Life after football: Maniche|publisher=Record Portugal}}</ref>
== Nasarori ==
=== FC Porto ===
* [[Primeira Liga]]: 2002–03, 2003–04
* [[Taça de Portugal]]: 2002–03
* [[UEFA Cup]]: 2002–03
* [[UEFA Champions League]]: 2003–04
* [[Intercontinental Cup (football)|Intercontinental Cup]]: 2004<ref>{{Cite web|url=https://www.uefa.com/|title=FC Porto Honours|publisher=UEFA}}</ref>
=== Portugal ===
* Wanda ta biyu a [[UEFA Euro 2004]]
* Matsayi na hudu a [[2006 FIFA World Cup]]<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/|title=Portugal National Team History|publisher=FIFA}}</ref>
== Manazarta ==
{{Manazarta}}
== Hanyoyin waje ==
* [https://www.fifa.com/ FIFA profile]
* [https://www.uefa.com/ UEFA profile]
{{Tawagar Portugal a Gasar Cin Kofin Duniya ta 2006}}
{{Authority control}}
[[Category:1977 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Portuguese footballers]]
[[Category:Portugal international footballers]]
[[Category:FC Porto players]]
[[Category:Chelsea F.C. players]]
[[Category:Atlético Madrid players]]
[[Category:Sporting CP players]]
[[Category:People from Lisbon]]
o3us3qte45p1ybzsgzpu13w35wozxdg
Pedro Miguel Carreiro
0
149942
832472
2026-05-08T12:30:04Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Pauleta2011.JPG|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Pauleta | hoto = Pauleta 2012.jpg | cikakken_suna = Pedro Miguel Carreiro Resendes | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1973|4|28}} | wurin_haihuwa = Ponta Delgada, Azores, Portugal | tsawo = 1.80 m | matsayi = Mai kai hari | matasa_shekaru1 = 1987–1989 | matasa_kungiya1 = Santa Clara | matasa_shekaru2 = 1989–1990 | matasa_kungiya2 = Porto | shekaru1 = 1990–1992 | kungiya1 = Santa Clara | wasanni1 = 11...
832472
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Pauleta2011.JPG|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Pauleta
| hoto = Pauleta 2012.jpg
| cikakken_suna = Pedro Miguel Carreiro Resendes
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1973|4|28}}
| wurin_haihuwa = Ponta Delgada, Azores, Portugal
| tsawo = 1.80 m
| matsayi = Mai kai hari
| matasa_shekaru1 = 1987–1989
| matasa_kungiya1 = Santa Clara
| matasa_shekaru2 = 1989–1990
| matasa_kungiya2 = Porto
| shekaru1 = 1990–1992
| kungiya1 = Santa Clara
| wasanni1 = 11
| kwallaye1 = 0
| shekaru2 = 1992–1994
| kungiya2 = Operário
| shekaru3 = 1994
| kungiya3 = Angrense
| shekaru4 = 1995
| kungiya4 = Micaelense
| wasanni4 = 23
| kwallaye4 = 11
| shekaru5 = 1995–1996
| kungiya5 = Estoril
| wasanni5 = 29
| kwallaye5 = 18
| shekaru6 = 1996–1998
| kungiya6 = Salamanca
| wasanni6 = 71
| kwallaye6 = 34
| shekaru7 = 1998–2000
| kungiya7 = Deportivo La Coruña
| wasanni7 = 58
| kwallaye7 = 18
| shekaru8 = 2000–2003
| kungiya8 = Bordeaux
| wasanni8 = 98
| kwallaye8 = 65
| shekaru9 = 2003–2008
| kungiya9 = Paris Saint-Germain
| wasanni9 = 168
| kwallaye9 = 76
| jimillar_wasanni = 459
| jimillar_kwallaye = 224
| shekarun_kasa1 = 1997–2006
| tawagar_kasa1 = Portugal
| wasannin_kasa1 = 88
| kwallayen_kasa1 = 47
}}
'''Pedro Miguel Carreiro Resendes''' (an haife shi a ranar 28 ga Afrilu, 1973), wanda aka fi sani da '''Pauleta''', tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar [[Portugal]] wanda ya yi suna a matsayin ɗaya daga cikin manyan ‘yan wasan gaba da ƙasar ta taɓa samarwa. Ya yi fice musamman a ƙasashen [[Spain]] da [[Faransa]], inda ya zama ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan da suka taka leda a gasar Ligue 1 ta Faransa. A lokacin ritayarsa daga buga wasa, Pauleta shi ne wanda ya fi kowa cin ƙwallaye a tarihin tawagar ƙasar Portugal kafin daga baya [[Cristiano Ronaldo]] ya karya tarihin.<ref>{{Cite web|url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Pauleta|title=Pauleta|website=Wikipedia}}](https://en.wikipedia.org/wiki/Pauleta|title=Pauleta|website=Wikipedia}})</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Pauleta a birnin Ponta Delgada da ke yankin Azores na ƙasar Portugal. Ya taso ne a cikin iyali mai son wasanni, kuma tun yana ƙarami ya nuna ƙwarewa sosai wajen taka ƙwallon ƙafa. Ya fara taka leda a ƙungiyar matasa ta Santa Clara kafin daga baya ya wuce makarantar matasa ta Porto, duk da cewa bai samu damar taka leda sosai a babbar ƙungiyar Porto ba.<ref>{{Cite web|url=[https://www.transfermarkt.com/pauleta/profil/spieler/3623|title=Pauleta](https://www.transfermarkt.com/pauleta/profil/spieler/3623|title=Pauleta) Profile|website=Transfermarkt}}</ref>
== Aikin ƙwallon ƙafa ==
=== Farkon sana'a ===
Pauleta ya fara taka leda a matakin manya tare da Santa Clara kafin ya ci gaba da yawon taka leda a wasu ƙananan ƙungiyoyi kamar Operário, Angrense da Micaelense. Duk da kasancewarsa a ƙananan matakai a farkon rayuwarsa, bajintarsa wajen zura ƙwallaye ta sa aka fara ganinsa a matsayin ɗan wasa mai matuƙar hazaka.<ref>{{Cite web|url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Pauleta|title=Pauleta](https://en.wikipedia.org/wiki/Pauleta|title=Pauleta) Career|website=Wikipedia}}</ref>
=== Estoril da Salamanca ===
A shekarar 1995, Pauleta ya koma Estoril inda ya yi kakar wasa mai ban mamaki bayan ya ci ƙwallaye 18 a wasanni 29. Wannan bajinta tasa ƙungiyar Salamanca ta Spain ta ɗauke shi a shekarar 1996. A Salamanca ne ya fara samun karɓuwa a Turai bayan ya ci ƙwallaye da dama tare da taimaka wa ƙungiyar wajen samun tagomashi a gasar La Liga.<ref>{{Cite web|url=[https://www.transfermarkt.com/pauleta/profil/spieler/3623|title=Pauleta](https://www.transfermarkt.com/pauleta/profil/spieler/3623|title=Pauleta) Stats|website=Transfermarkt}}</ref>
=== Deportivo La Coruña ===
Bayan nasarorin da ya samu a Salamanca, Pauleta ya koma Deportivo La Coruña a shekarar 1998. A can ya ci gaba da nuna bajinta duk da cewa bai samu damar zama babban tauraro a ƙungiyar ba. Ya taka muhimmiyar rawa wajen taimaka wa Deportivo ta lashe gasar La Liga a kakar 1999–2000.<ref>{{Cite web|url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Pauleta|title=Pauleta](https://en.wikipedia.org/wiki/Pauleta|title=Pauleta) at Deportivo|website=Wikipedia}}</ref>
=== Bordeaux ===
A shekarar 2000 ne Pauleta ya koma Bordeaux ta Faransa, inda ya kai kololuwar ƙwarewarsa. Ya zama ɗaya daga cikin fitattun masu cin ƙwallaye a gasar Ligue 1, kuma ya lashe kyautar wanda ya fi kowa cin ƙwallaye sau da dama. A Bordeaux ne sunansa ya ƙara karɓuwa a nahiyar Turai saboda salon wasansa mai cike da sauri, fasaha da iya zura ƙwallaye daga kowane irin matsayi.<ref>{{Cite web|url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Pauleta|title=Pauleta](https://en.wikipedia.org/wiki/Pauleta|title=Pauleta) at Bordeaux|website=Wikipedia}}</ref>
=== Paris Saint-Germain ===
A shekarar 2003, Pauleta ya koma [[Paris Saint-Germain F.C.|Paris Saint-Germain]] (PSG), inda ya zama ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan da suka taɓa taka wa ƙungiyar leda. Ya ci sama da ƙwallaye 100 a dukkan gasa tare da PSG, kuma na tsawon lokaci shi ne wanda ya fi kowa cin ƙwallaye a tarihin ƙungiyar kafin daga baya manyan ‘yan wasa kamar [[Zlatan Ibrahimović]] da [[Kylian Mbappé]] suka karya tarihin. Magoya bayan PSG sun riƙa kallonsa a matsayin gwarzon ɗan wasa saboda jajircewarsa da yawan ƙwallayen da yake ci.<ref>{{Cite web|url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Pauleta|title=Pauleta](https://en.wikipedia.org/wiki/Pauleta|title=Pauleta) at PSG|website=Wikipedia}}</ref>
== Aiki da tawagar ƙasa ==
Pauleta ya fara taka wa tawagar ƙasar Portugal leda a shekarar 1997. Ya wakilci ƙasar a gasar cin kofin duniya ta FIFA da kuma gasar cin kofin nahiyar Turai ta UEFA Euro. Ya taka muhimmiyar rawa wajen taimaka wa Portugal kai wa wasan ƙarshe na Euro 2004 da aka gudanar a Portugal, duk da cewa ƙasar ta sha kashi a hannun [[Greece national football team|Girka]].<ref>{{Cite web|url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Pauleta|title=Portugal](https://en.wikipedia.org/wiki/Pauleta|title=Portugal) Career|website=Wikipedia}}</ref>
A lokacin da ya yi ritaya daga buga wa tawagar Portugal wasa, Pauleta ya ci ƙwallaye 47 a wasanni 88, wanda ya zama tarihin ƙasa a wancan lokaci. Daga baya ne Cristiano Ronaldo ya karya wannan tarihin tare da wuce adadin ƙwallayen da Pauleta ya ci.<ref>{{Cite web|url=[https://www.transfermarkt.com/pauleta/profil/spieler/3623|title=Pauleta](https://www.transfermarkt.com/pauleta/profil/spieler/3623|title=Pauleta) International Stats|website=Transfermarkt}}</ref>
== Salon wasa ==
An san Pauleta da ƙwarewa wajen kammala hare-hare, saurin motsi da kuma iya cin ƙwallaye da ƙafafu biyu. Haka kuma yana da ƙwarewa wajen bugun kai da kuma zura ƙwallaye daga nesa. Duk da cewa bai kasance mai ƙarfin jiki sosai ba, ya kasance mai dabara da iya samun sarari a cikin akwatin bugun fanareti.<ref>{{Cite web|url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Pauleta|title=Pauleta](https://en.wikipedia.org/wiki/Pauleta|title=Pauleta) Playing Style|website=Wikipedia}}</ref>
== Bayan ritaya ==
Bayan ritayarsa daga buga ƙwallon ƙafa, Pauleta ya ci gaba da kasancewa cikin harkokin wasanni. Ya yi aiki a wasu muƙamai da suka shafi ci gaban ƙwallon ƙafa a Portugal, kuma har yanzu ana kallonsa a matsayin ɗaya daga cikin manyan ‘yan wasan da suka taka rawa wajen bunƙasa ƙwallon ƙafa ta Portugal a shekarun 1990 da 2000.<ref>{{Cite web|url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Pauleta|title=Pauleta](https://en.wikipedia.org/wiki/Pauleta|title=Pauleta) Retirement|website=Wikipedia}}</ref>
== Nasarori ==
=== Deportivo La Coruña ===
* La Liga: 1999–2000
=== Bordeaux ===
* Coupe de la Ligue: 2001–02
=== Paris Saint-Germain ===
* Coupe de France: 2003–04, 2005–06
* Coupe de la Ligue: 2007–08
=== Portugal ===
* UEFA Euro 2004: Matsayi na biyu
== Mutum-mutunci ==
* Wanda ya fi kowa cin ƙwallaye a Ligue 1 sau uku
* Tsohon wanda ya fi kowa cin ƙwallaye a tarihin tawagar Portugal
* Ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan PSG kafin zamanin zamani<ref>{{Cite web|url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Pauleta|title=Pauleta](https://en.wikipedia.org/wiki/Pauleta|title=Pauleta) Honours|website=Wikipedia}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin waje ==
* {{Official website}}
* {{Soccerbase}}
* {{WorldFootball.net}}
* {{Transfermarkt}}
3vyjnf98kbilsp2u8adptlu4c0cjy55
Manuel Bento
0
149943
832475
2026-05-08T12:36:16Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Retrato de Manuel Bento de Sousa (1900) - Veloso Salgado.png|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Manuel Bento | hoto = | cikakken_suna = Manuel Galrinho Bento | ranar_haihuwa = {{Haihuwa|1948|6|20}} | wurin_haihuwa = Golegã, Portugal | ranar_mutuwa = {{Mutuwa da shekaru|2007|2|1|1948|6|20}} | wurin_mutuwa = Barreiro, Portugal | tsawo = 1.81 m | matsayi = Mai tsaron raga | shekaru1 = 1966–1972 | kulob1 = Barreirense | wasanni1 = 111 | kwallaye1 = 0 | shekaru2...
832475
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Retrato de Manuel Bento de Sousa (1900) - Veloso Salgado.png|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Manuel Bento
| hoto =
| cikakken_suna = Manuel Galrinho Bento
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa|1948|6|20}}
| wurin_haihuwa = Golegã, Portugal
| ranar_mutuwa = {{Mutuwa da shekaru|2007|2|1|1948|6|20}}
| wurin_mutuwa = Barreiro, Portugal
| tsawo = 1.81 m
| matsayi = Mai tsaron raga
| shekaru1 = 1966–1972
| kulob1 = Barreirense
| wasanni1 = 111
| kwallaye1 = 0
| shekaru2 = 1972–1992
| kulob2 = Benfica
| wasanni2 = 465
| kwallaye2 = 0
| kungiyar_kasa1 = Portugal
| shekaru_kasa1 = 1976–1986
| wasanni_kasa1 = 63
| kwallaye_kasa1 = 0
}}
'''Manuel Galrinho Bento''' (20 ga Yuni, 1948 – 1 ga Fabrairu, 2007) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar [[Portugal]] wanda ya yi suna a matsayin ɗaya daga cikin fitattun masu tsaron raga a tarihin ƙwallon ƙafar Portugal. Ya shahara musamman saboda dogon lokacin da ya shafe yana taka leda a kulob ɗin [[S.L. Benfica]] da kuma rawar da ya taka a tawagar ƙasar Portugal. Bento ya kasance mai saurin motsi, jarumtaka da kuma iya ceton ƙwallaye masu wahala, lamarin da ya sa ake kallonsa a matsayin ɗaya daga cikin manyan masu tsaron raga na zamaninsa.<ref>{{Cite web |url=https://www.zerozero.pt/player.php?id=13062 |title=Manuel Bento Profile |website=Zerozero |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Manuel Bento a garin Golegã da ke ƙasar Portugal. Tun yana ƙarami ya nuna sha’awar wasan ƙwallon ƙafa, musamman a matsayin mai tsaron gida. Ya fara taka leda a ƙananan ƙungiyoyi kafin daga bisani ya shiga tsarin matasa na kulob ɗin Barreirense. A wannan lokaci ne ya fara nuna ƙwarewarsa wajen hana ƙwallaye shiga raga tare da samun yabo daga masu horarwa da magoya baya.<ref>{{Cite web |url=https://www.worldfootball.net/player_summary/bento/ |title=Manuel Bento – Career Overview |website=WorldFootball.net |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Aikin kulob ==
=== Barreirense ===
Bento ya fara taka leda a matakin manya tare da kulob ɗin [[F.C. Barreirense]] a shekarar 1966. Ya shafe shekaru da dama yana taka rawar gani a ƙungiyar inda ya zama ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasa na kulob ɗin. Kwarewarsa wajen dakatar da manyan hare-hare da kuma nutsuwarsa a cikin fili sun jawo hankalin manyan kungiyoyi a Portugal.<ref>{{Cite web |url=https://www.transfermarkt.com/manuel-bento/profil/spieler/213875 |title=Manuel Bento Stats |website=Transfermarkt |access-date=2026-05-08}}</ref>
=== Benfica ===
A shekarar 1972 ne Bento ya koma [[S.L. Benfica]], ɗaya daga cikin manyan kulob ɗin Portugal. Wannan canjin ne ya ɗaga martabarsa a duniya saboda ya zama babban mai tsaron raga na kulob ɗin tsawon shekaru masu yawa. Ya taka muhimmiyar rawa wajen taimaka wa Benfica lashe kofunan lig da dama da sauran gasa na cikin gida.<ref>{{Cite web |url=https://www.slbenfica.pt/en-us/benfica-history/great-players/manuel-bento |title=Benfica History – Manuel Bento |website=SL Benfica |access-date=2026-05-08}}</ref>
Bento ya kasance mai aminci ga Benfica tsawon kusan shekaru ashirin. A wannan lokaci ya buga daruruwan wasanni kuma ya kafa tarihi a matsayin ɗaya daga cikin ‘yan wasan da suka fi dadewa suna wakiltar kulob ɗin. Salon wasansa ya haɗa da saurin faɗuwa wajen tare ƙwallo, iya jagorantar masu tsaron baya da kuma nuna ƙwazo a manyan wasanni.<ref>{{Cite web |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/port-recintlp.html |title=Portugal – Record International Players |website=RSSSF |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Aikin tawagar ƙasa ==
Bento ya fara bugawa tawagar ƙasar Portugal wasa a shekarar 1976. Daga baya ya zama babban mai tsaron raga na ƙasar a shekarun 1970 da 1980. Ya wakilci Portugal a gasar [[UEFA Euro 1984]], inda tawagar ta kai wasan kusa da na ƙarshe, wanda hakan ya kasance babban nasara ga ƙasar a lokacin.<ref>{{Cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/players/44169--bento/ |title=UEFA Profile – Bento |website=UEFA |access-date=2026-05-08}}</ref>
A gasar Euro 1984, Bento ya nuna ƙwarewa sosai ta hanyar ceton ƙwallaye masu haɗari daga manyan ƙasashe na Turai. Wasansa ya taimaka wa Portugal wajen kaiwa matakin da ba a saba gani ba a lokacin. Har yanzu ana tunawa da shi a matsayin ɗaya daga cikin gwarazan tawagar Portugal na wancan zamani.<ref>{{Cite web |url=https://www.fpf.pt/pt/Jogadores/Jogador/playerId/685/contextId/1619485 |title=Manuel Bento – Federação Portuguesa de Futebol |website=FPF |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Salon wasa ==
An san Bento da saurin motsi, ƙarfin hali da kuma iya tsayawa a matsin lamba. Yana daga cikin masu tsaron raga da suka fi iya karanta wasan abokan hamayya kafin su harba ƙwallo. Har ila yau, yana da kwarewa wajen sarrafa yankin bugun daga kai sai mai tsaron gida da kuma jagorantar masu tsaron baya cikin tsari.<ref>{{Cite web |url=https://thesefootballtimes.co/2017/10/10/remembering-manuel-bento-portugals-goalkeeping-icon/ |title=Remembering Manuel Bento |website=These Football Times |access-date=2026-05-08}}</ref>
Masana ƙwallon ƙafa da dama sun yaba masa saboda natsuwa da ƙwarewa. Duk da cewa bai samu shahara kamar wasu fitattun masu tsaron raga na Turai ba, a Portugal ana kallonsa a matsayin gwarzo kuma jagora ga matasan masu tsaron gida.<ref>{{Cite web |url=https://www.goal.com/en/news/the-greatest-goalkeepers-in-portugal-history/ |title=Greatest Goalkeepers in Portugal History |website=Goal.com |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Bayan ritaya ==
Bayan ritayarsa daga buga ƙwallon ƙafa, Bento ya ci gaba da kasancewa kusa da harkar wasanni ta hanyar horarwa da bayar da shawarwari ga matasa. Ya kasance mutum mai sauƙin kai wanda ya samu girmamawa daga tsofaffin abokan wasa da magoya baya.<ref>{{Cite web |url=https://www.publico.pt/2007/02/01/desporto/noticia/morreu-manuel-bento-1283757 |title=Morreu Manuel Bento |website=Público |access-date=2026-05-08}}</ref>
A ranar 1 ga Fabrairu, 2007, Manuel Bento ya rasu sakamakon hatsarin mota. Mutuwarsa ta girgiza al’ummar ƙwallon ƙafa ta Portugal musamman magoya bayan Benfica. Kulob ɗin Benfica da hukumar ƙwallon ƙafa ta Portugal sun yi masa gagarumar karramawa saboda gudummawar da ya bayar ga wasan ƙwallon ƙafa.<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/soccer-portugal-bento-idUSL01575064/ |title=Former Portugal goalkeeper Bento dies |website=Reuters |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Nasarori ==
=== Benfica ===
* Primeira Divisão: 1972–73, 1974–75, 1975–76, 1976–77, 1980–81, 1982–83, 1983–84, 1986–87, 1988–89
* Taça de Portugal: 1979–80, 1980–81, 1982–83, 1984–85, 1985–86, 1986–87
* Supertaça Cândido de Oliveira: 1980, 1985, 1989
== Duba kuma ==
* [[S.L. Benfica]]
* [[Tawagar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Portugal]]
== Manazarta ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Bento, Manuel}}
[[Category:1948 births]]
[[Category:2007 deaths]]
[[Category:Portuguese footballers]]
[[Category:Association football goalkeepers]]
[[Category:S.L. Benfica players]]
[[Category:Portugal international footballers]]
[[Category:UEFA Euro 1984 players]]
2r33dizhtfulo4vusw66nkzw1mbdoyp
S.L. Benfica
0
149944
832477
2026-05-08T12:39:01Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Logo Sport Lisboa e Benfica (1908).jpg|thumb]] {{Infobox kungiyar kwallon kafa | suna = Sport Lisboa e Benfica | cikakken_suna = Sport Lisboa e Benfica | lakabi = ''Águias'' (Mikiya), ''Encarnados'' (Ja-ja) | kafa = {{Start date and age|1904|2|28}} | filin_wasa = [[Estádio da Luz]] | wuri = [[Lisbon]], [[Portugal]] | yawan_kujeru = 64,642 | shugaban_kungiya = Rui Costa | koci = Bruno Lage | gasar = [[Primeira Liga]] | yanar_gizo = {{URL|https://www.slbenfica.pt}} }}...
832477
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Logo Sport Lisboa e Benfica (1908).jpg|thumb]]
{{Infobox kungiyar kwallon kafa
| suna = Sport Lisboa e Benfica
| cikakken_suna = Sport Lisboa e Benfica
| lakabi = ''Águias'' (Mikiya), ''Encarnados'' (Ja-ja)
| kafa = {{Start date and age|1904|2|28}}
| filin_wasa = [[Estádio da Luz]]
| wuri = [[Lisbon]], [[Portugal]]
| yawan_kujeru = 64,642
| shugaban_kungiya = Rui Costa
| koci = Bruno Lage
| gasar = [[Primeira Liga]]
| yanar_gizo = {{URL|https://www.slbenfica.pt}}
}}
'''Sport Lisboa e Benfica''', wanda aka fi sani da '''SL Benfica''' ko kuma '''Benfica''', babbar kungiyar kwallon kafa ce daga kasar [[Portugal]]. An kafa kungiyar ne a ranar 28 ga Fabrairu 1904 a birnin [[Lisbon]]. Benfica tana daga cikin manyan kungiyoyin kwallon kafa mafi tarihi da farin jini a nahiyar Turai, musamman a kasar Portugal.<ref>{{cite web |url=https://www.slbenfica.pt/en-us/club/history |title=History of Benfica |publisher=SL Benfica |access-date=2026-05-08}}</ref>
Kungiyar Benfica tana daya daga cikin kungiyoyi uku da ba su taba sauka daga gasar firimiyar Portugal ba tun bayan kafuwar gasar. Sauran kungiyoyin biyu su ne [[FC Porto]] da [[Sporting CP]]. Wannan ya sanya Benfica zama daya daga cikin manyan ginshikan kwallon kafar Portugal.<ref>{{cite web |url=https://www.ligaportugal.pt/en/homepage/ |title=Liga Portugal History |publisher=Liga Portugal |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Tarihi ==
An kafa Benfica ne bayan hadewar kungiyoyi biyu wato ''Sport Lisboa'' da ''Grupo Sport Benfica''. A farkon shekarunta kungiyar ta fara taka rawar gani a gasar cikin gida ta Portugal, inda ta samu nasarori masu yawa a shekarun farko na karni na 20.<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Benfica |title=Benfica Portuguese football club |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-05-08}}</ref>
Benfica ta fara samun karbuwa sosai a Turai a shekarun 1960 lokacin da kungiyar ta lashe kofin nahiyar Turai sau biyu a jere. Kungiyar ta lashe kofin European Cup a shekarar 1961 bayan doke [[FC Barcelona]], sannan ta sake lashewa a shekarar 1962 bayan doke [[Real Madrid CF]].<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/clubs/50147--benfica/ |title=Benfica UEFA History |publisher=UEFA |access-date=2026-05-08}}</ref>
Daya daga cikin manyan ‘yan wasan da suka taimaka wajen daukakar Benfica shi ne fitaccen dan wasan Mozambique da Portugal, [[Eusébio]]. Ana kallonsa a matsayin daya daga cikin mafi kyawun ‘yan wasa a tarihin kwallon kafa. Eusébio ya taimaka wa Benfica wajen cin kofuna masu yawa a cikin gida da kuma Turai.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/eusebio-portugal-benfica-legend |title=Eusebio Benfica Legend |publisher=FIFA |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Filin wasa ==
Benfica tana buga wasanninta na gida a [[Estádio da Luz]], wanda ke cikin birnin Lisbon. An bude sabon filin wasan a shekarar 2003 domin maye gurbin tsohon filin wasan kungiyar. Filin wasan yana daga cikin manyan filayen wasa a Portugal kuma ya taba karbar bakuncin wasan karshe na [[UEFA Champions League]].<ref>{{cite web |url=https://www.slbenfica.pt/en-us/estadio |title=Estadio da Luz |publisher=SL Benfica |access-date=2026-05-08}}</ref>
Filin wasan ya kasance daya daga cikin wuraren da aka gudanar da gasar [[UEFA Euro 2004]] a Portugal. Haka kuma an gudanar da wasan karshe na Champions League a filin a shekarun 2014 da 2020.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0269-125f1d2c4f4a-7fdbd0d4a6e6-1000--estadio-do-sport-lisboa-e-benfica/ |title=Estadio da Luz UEFA Profile |publisher=UEFA |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Magoya baya ==
Benfica tana daga cikin kungiyoyin da suka fi yawan magoya baya a duniya. Kungiyar ta taba shiga cikin littafin Guinness saboda yawan mambobinta. Magoya bayan kungiyar suna da matukar kishin kungiyar kuma suna cike filin wasa a lokutan manyan wasanni.<ref>{{cite web |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-sports-club-by-members |title=Largest sports club by members |publisher=Guinness World Records |access-date=2026-05-08}}</ref>
Ana kiran magoya bayan Benfica da suna ''Benfiquistas''. Kungiyar tana da manyan magoya baya ba kawai a Portugal ba har ma a kasashen Afrika, Turai da Kudancin Amurka.<ref>{{cite web |url=https://www.slbenfica.pt/en-us/club |title=About Benfica |publisher=SL Benfica |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Gasa da hamayya ==
Babbar hamayyar Benfica ita ce da kungiyar [[Sporting CP]], wanda ake kira ''Derby de Lisboa''. Wasannin tsakanin kungiyoyin biyu suna daga cikin manyan wasanni mafi kayatarwa a Portugal.<ref>{{cite web |url=https://www.fourfourtwo.com/features/the-lisbon-derby-explained |title=The Lisbon Derby Explained |publisher=FourFourTwo |access-date=2026-05-08}}</ref>
Benfica kuma tana da babbar hamayya da [[FC Porto]]. Wasannin Benfica da Porto suna da matukar muhimmanci wajen tantance zakaran gasar Portugal a lokuta da dama.<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en/news/porto-vs-benfica-rivalry-history/blt0b2cfecc5a4a4f89 |title=Porto vs Benfica Rivalry |publisher=Goal.com |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Nasarori ==
Benfica tana daga cikin kungiyoyin da suka fi lashe kofuna a Portugal. Kungiyar ta lashe gasar [[Primeira Liga]] sau da dama tare da cin kofin Portugal da kofin League Cup.<ref>{{cite web |url=https://www.transfermarkt.com/sl-benfica/erfolge/verein/294 |title=Benfica Titles |publisher=Transfermarkt |access-date=2026-05-08}}</ref>
Daga cikin manyan nasarorin kungiyar akwai:
* European Cup/UEFA Champions League:
** Zakara: 1961, 1962
* Primeira Liga:
** Zakara sau fiye da 35
* Taça de Portugal:
** Zakara sau da dama
* Taça da Liga:
** Zakara sau da yawa
<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/clubs/50147--benfica/ |title=Benfica Honours |publisher=UEFA |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Fitattun ‘yan wasa ==
A tarihin Benfica akwai manyan ‘yan wasa masu suna da suka taka leda a kungiyar, ciki har da:
* [[Eusébio]]
* [[Rui Costa]]
* [[Ángel Di María]]
* [[João Félix]]
* [[Pablo Aimar]]
* [[Nuno Gomes]]
<ref>{{cite web |url=https://www.slbenfica.pt/en-us/club/history/legends |title=Benfica Legends |publisher=SL Benfica |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Duba kuma ==
* [[Primeira Liga]]
* [[Portugal national football team]]
* [[FC Porto]]
* [[Sporting CP]]
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:Kungiyoyin kwallon kafa na Portugal]]
[[Category:SL Benfica]]
[[Category:Kungiyoyin kwallon kafa da aka kafa a 1904]]
ddkpzcaau009go9j21x02vvidool5sf
Fernando Gomes
0
149945
832478
2026-05-08T12:41:53Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:João Fernando Gomes de Oliveira 2016.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Fernando Gomes | hoto = Fernando Gomes.jpg | cikakken_suna = Fernando Mendes Soares Gomes | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1956|11|22}} | wurin_haihuwa = Porto, Portugal | ranar_mutuwa = {{Mutuwa da shekaru|2022|11|26|1956|11|22}} | wurin_mutuwa = Porto, Portugal | tsawo = 1.78 m | matsayi = Dan wasan gaba | shekaru = 1974–1989 | kungiyoyi1 = Porto | wasanni1 = 390 | kwallaye1...
832478
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:João Fernando Gomes de Oliveira 2016.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Fernando Gomes
| hoto = Fernando Gomes.jpg
| cikakken_suna = Fernando Mendes Soares Gomes
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1956|11|22}}
| wurin_haihuwa = Porto, Portugal
| ranar_mutuwa = {{Mutuwa da shekaru|2022|11|26|1956|11|22}}
| wurin_mutuwa = Porto, Portugal
| tsawo = 1.78 m
| matsayi = Dan wasan gaba
| shekaru = 1974–1989
| kungiyoyi1 = Porto
| wasanni1 = 390
| kwallaye1 = 288
| kungiyoyi2 = Sporting Gijón
| wasanni2 = 37
| kwallaye2 = 18
| kungiyoyi3 = Sporting CP
| wasanni3 = 63
| kwallaye3 = 22
| kungiyar_kasa1 = Portugal
| wasanni_kasa1 = 48
| kwallaye_kasa1 = 13
}}
'''Fernando Mendes Soares Gomes''' (22 ga Nuwamba, 1956 – 26 ga Nuwamba, 2022) tsohon dan wasan kwallon kafa ne daga kasar [[Portugal]] wanda ya shahara a matsayin daya daga cikin fitattun ‘yan wasan gaba a tarihin kwallon kafar Portugal. Ya yi suna musamman wajen taka leda a kungiyar [[FC Porto]], inda ya kasance daya daga cikin manyan masu cin kwallaye a tarihin kungiyar. Gomes ya yi fice saboda iya zura kwallo, saurin motsi a cikin akwatin bugun daga kai sai mai tsaron gida, da kuma kwarewa wajen kammala hari cikin hikima.<ref>UEFA.com, “Fernando Gomes: Portuguese football legend.”</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Fernando Gomes a birnin [[Porto]] na kasar Portugal a ranar 22 ga Nuwamba, 1956. Tun yana karami ya nuna sha’awa sosai ga wasan kwallon kafa, kuma ya fara taka leda a unguwanni da makarantu kafin daga bisani ya shiga matasan kungiyar FC Porto. Masu horaswa sun lura da basirarsa tun yana matashi saboda yadda yake iya sarrafa kwallo da kuma iya zura kwallo cikin sauki.<ref>FC Porto Official History Archive.</ref>
== Aikinsa a FC Porto ==
Fernando Gomes ya fara taka wa kungiyar farko ta FC Porto leda a shekarar 1974. A cikin shekarun da ya shafe yana bugawa kungiyar wasa, ya zama daya daga cikin fitattun ‘yan wasan gaba a Turai. Ya taimaka wa Porto wajen lashe kofunan cikin gida da dama ciki har da gasar Firimiya ta Portugal da kuma kofin kasar Portugal.<ref>RSSSF, “Portuguese League Top Scorers.”</ref>
Gomes ya lashe kyautar '''Bola de Prata''' sau da dama saboda kasancewa wanda ya fi kowa cin kwallaye a gasar Portugal. Har ila yau, ya lashe kyautar '''European Golden Boot''' sau biyu a shekarun 1983 da 1985 bayan ya zama wanda ya fi kowa cin kwallaye a dukkan manyan lig-lig na Turai. Wannan nasara ta tabbatar da shi a matsayin daya daga cikin mafiya hatsarin ‘yan wasan gaba a nahiyar Turai a lokacin.<ref>European Sports Media Archives.</ref>
A shekarar 1987, Gomes ya kasance cikin tawagar FC Porto da ta lashe gasar [[UEFA Champions League|Kofin Zakarun Turai]] bayan sun doke Bayern Munich da ci 2–1 a wasan karshe. Duk da cewa rauni ya hana shi taka muhimmiyar rawa a wasan karshe, gudummawar da ya bayar a wasannin baya ta taimaka sosai wajen kai kungiyar ga nasara.<ref>UEFA Champions League Historical Records.</ref>
== Zamansa a Sporting Gijón ==
Bayan shekaru masu yawa a Porto, Fernando Gomes ya koma kungiyar [[Sporting de Gijón]] ta kasar Spain a shekarar 1989. A can ma ya nuna kwarewa wajen cin kwallaye duk da cewa shekarunsa sun fara ja. Ya buga kakar wasa guda kafin daga baya ya dawo Portugal.<ref>La Liga Historical Database.</ref>
== Sporting CP ==
Da ya dawo Portugal, Gomes ya shiga kungiyar [[Sporting CP]], inda ya ci gaba da nuna gogewa da kwarewa. Ko da yake bai kai irin bajintar da ya nuna a Porto ba, ya kasance muhimmiyar gogaggen dan wasa wanda ya taimaka wajen jagorantar matasa da kuma karfafa harin kungiyar.<ref>Sporting CP Historical Player Records.</ref>
== Ayyukansa a kungiyar kwallon kafar Portugal ==
Fernando Gomes ya wakilci kungiyar kwallon kafar kasar Portugal tsakanin shekarun 1975 zuwa 1988. Ya buga wasanni 48 tare da zura kwallaye 13. Ya kasance cikin tawagar Portugal a gasar [[UEFA Euro 1984]], inda kasar ta kai wasan kusa da na karshe kafin daga bisani Faransa ta fitar da su.<ref>FIFA Player Statistics Archive.</ref>
Kwarewar Gomes wajen kai hari da kuma iya cin kwallaye ya sanya ya zama daya daga cikin ‘yan wasan da suka fi shahara a Portugal a shekarun 1980. Duk da cewa Portugal ba ta samu manyan nasarori a duniya a lokacin ba, gudummawar Gomes ta kasance abin tunawa a tarihin kwallon kafar kasar.<ref>UEFA European Championship Archives.</ref>
== Salon taka leda ==
Fernando Gomes ya kasance dan wasa mai saurin motsi, wanda yake iya cin kwallaye daga kusan kowanne yanayi. Ya yi fice wajen amfani da kafafunsa biyu da kuma kai. Haka kuma yana da kwarewa wajen tsayawa a wurin da ya dace a lokacin da ake kai hari. Wannan ya sanya ake masa lakabi da daya daga cikin mafiya iya “poacher” a tarihin kwallon kafar Portugal.<ref>World Football Legends Review.</ref>
Masana kwallon kafa da dama sun bayyana Gomes a matsayin dan wasan gaba wanda yake da nutsuwa sosai a gaban raga. Duk da cewa bai kasance mai tsayi sosai ba, ya iya amfani da dabaru da hangen nesa wajen tsallake masu tsaron baya.<ref>Football Europe Magazine Archives.</ref>
== Nasarori ==
=== FC Porto ===
* Gasar Firimiya ta Portugal: 1977–78, 1978–79, 1984–85, 1985–86, 1987–88
* Kofin Portugal: 1976–77, 1983–84, 1987–88
* Kofin Zakarun Turai: 1986–87
* Kofin Intercontinental: 1987 <ref>FC Porto Trophy Records.</ref>
=== Kyaututtuka ===
* European Golden Boot: 1983, 1985
* Bola de Prata: sau shida <ref>European Football Awards Database.</ref>
== Mutuwa ==
Fernando Gomes ya rasu a ranar 26 ga Nuwamba, 2022, yana da shekaru 66. Mutuwarsa ta girgiza duniyar kwallon kafa ta Portugal, musamman magoya bayan FC Porto. Kungiyoyi da dama da tsofaffin ‘yan wasa sun bay
lox2fdjb8sqy2whn0zcjxv4swvpw8y8
Fernando Peyroteo
0
149946
832480
2026-05-08T12:45:59Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:FernandoPeyroteo.jpg|thumb]] {{Infobox ɗan ƙwallon ƙafa | suna = Fernando Peyroteo | hoto = Fernando Peyroteo.jpg | cikakken_suna = Fernando Baptista de Seixas Peyroteo de Vasconcelos | ranar_haihuwa = {{Haihuwa|1918|3|10}} | wurin_haihuwa = Humpata, Angola ta Fotigal | ranar_mutuwa = {{Mutuwa da shekaru|1978|11|28|1918|3|10}} | wurin_mutuwa = Lisbon, Fotigal | tsawo = 1.82 m | matsayi = Mai kai hari | shekaru = 1937–1949 | kungiyoyi1 = Sporting CP | wasa1 = 197 |...
832480
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:FernandoPeyroteo.jpg|thumb]]
{{Infobox ɗan ƙwallon ƙafa
| suna = Fernando Peyroteo
| hoto = Fernando Peyroteo.jpg
| cikakken_suna = Fernando Baptista de Seixas Peyroteo de Vasconcelos
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa|1918|3|10}}
| wurin_haihuwa = Humpata, Angola ta Fotigal
| ranar_mutuwa = {{Mutuwa da shekaru|1978|11|28|1918|3|10}}
| wurin_mutuwa = Lisbon, Fotigal
| tsawo = 1.82 m
| matsayi = Mai kai hari
| shekaru = 1937–1949
| kungiyoyi1 = Sporting CP
| wasa1 = 197
| kwallaye1 = 331
| tawaga_ta_kasa1 = Fotigal
| wasa_ta_kasa1 = 20
| kwallaye_ta_kasa1 = 14
}}
'''Fernando Baptista de Seixas Peyroteo de Vasconcelos''' (10 ga Maris, 1918 – 28 ga Nuwamba, 1978), wanda aka fi sani da '''Fernando Peyroteo''', ya kasance ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan ƙwallon ƙafa a tarihin ƙasar Fotigal. Ya shahara musamman saboda ƙwarewarsa wajen zura ƙwallaye masu yawa a kowane kakar wasa da ya buga. Peyroteo ya yi fice ne a matsayin ɗan wasan kungiyar [[Sporting CP]], inda ya zama ɗaya daga cikin manyan masu cin ƙwallaye a tarihin ƙungiyar da kuma ƙwallon ƙafar Turai baki ɗaya.<ref>{{Cite web |url=https://www.sporting.pt/en/history/legends/fernando-peyroteo |title=Fernando Peyroteo – Sporting CP Legend |publisher=Sporting CP |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Fernando Peyroteo a garin Humpata da ke Angola ta Fotigal a lokacin mulkin mallakar Fotigal. Tun yana ƙarami ya nuna sha’awar wasan ƙwallon ƙafa tare da ƙwarewa sosai wajen cin ƙwallaye. Daga baya ya koma ƙasar Fotigal domin ci gaba da rayuwa da kuma neman damar taka leda a manyan ƙungiyoyi.<ref>{{Cite web |url=https://www.zerozero.pt/player.php?id=13004 |title=Fernando Peyroteo Profile |publisher=Zerozero |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Aikin ƙwallon ƙafa ==
=== Sporting CP ===
Peyroteo ya fara taka leda a babbar ƙungiyar [[Sporting CP]] a shekarar 1937. Cikin ɗan gajeren lokaci ya zama babban tauraron ƙungiyar saboda iya cin ƙwallaye cikin sauƙi. Ya kasance cikin fitaccen rukuni na ‘yan wasan Sporting da aka sani da ''Cinco Violinos'' wato “Violin guda biyar”, wanda ya ƙunshi manyan ‘yan wasa masu kai hari da suka mamaye ƙwallon ƙafar Fotigal a shekarun 1940.<ref>{{Cite web |url=https://www.sporting.pt/pt/noticias/clube/historia/2020-03-10/fernando-peyroteo-um-lendario-leao |title=Fernando Peyroteo, Um Lendário Leão |publisher=Sporting CP |language=pt |access-date=2026-05-08}}</ref>
A lokacin da yake Sporting CP, Peyroteo ya taimaka wajen lashe kofunan liga da dama tare da kofunan cikin gida. Ana kallonsa a matsayin ɗaya daga cikin mafi ingancin masu cin ƙwallaye a tarihin wasan ƙwallon ƙafa saboda yawan ƙwallayen da ya ci idan aka kwatanta da yawan wasannin da ya buga. Ya ci fiye da ƙwallaye 500 a wasannin hukuma duk da cewa bai yi doguwar rayuwar wasa ba.<ref>{{Cite web |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/peyroteo-intlg.html |title=Fernando Peyroteo - Goalscoring Record |publisher=RSSSF |access-date=2026-05-08}}</ref>
Peyroteo ya kasance ɗan wasa mai ƙarfi, mai iya bugun kai, da kuma kammala hare-hare cikin sauri. Yana amfani da ƙafafunsa biyu wajen jefa ƙwallo a raga, lamarin da ya sa masu tsaron baya ke fama da wahalar dakile shi. Har ila yau yana da kyakkyawar fahimtar motsi a cikin akwatin bugun daga kai sai mai tsaron gida.<ref>{{Cite web |url=https://thesefootballtimes.co/2017/10/27/fernando-peyroteo-portugals-forgotten-goalscoring-machine/ |title=Fernando Peyroteo: Portugal’s Forgotten Goalscoring Machine |publisher=These Football Times |access-date=2026-05-08}}</ref>
=== Cinco Violinos ===
Fernando Peyroteo yana daga cikin shahararrun ‘yan wasan da suka kafa tawagar ''Cinco Violinos'' ta Sporting CP. Wannan rukuni ya ƙunshi Peyroteo, Albano, Jesus Correia, Manuel Vasques da José Travassos. Tawagar ta yi fice sosai saboda haɗin kai da kuma salon kai hari mai kayatarwa wanda ya sa Sporting CP ta zama babbar ƙungiya a Fotigal a wancan lokaci.<ref>{{Cite web |url=https://www.uefa.com/news-media/news/0268-1215b2f52f1e-b4d0b4d14b0b-1000--sporting-s-famous-five-violins/ |title=Sporting's Famous Five Violins |publisher=UEFA |access-date=2026-05-08}}</ref>
=== Tawagar ƙasar Fotigal ===
Peyroteo ya buga wa tawagar ƙasar Fotigal wasanni 20 tsakanin shekarun 1938 zuwa 1949, inda ya ci ƙwallaye 14. Duk da cewa Fotigal ba ta kasance cikin manyan ƙasashen ƙwallon ƙafa a lokacin ba, ya kasance ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan ƙasar.<ref>{{Cite web |url=https://www.fpf.pt/pt/Jogadores/Jogador/playerId/712756/contextId/1619470 |title=Fernando Peyroteo |publisher=Federação Portuguesa de Futebol |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Salon wasa ==
An san Fernando Peyroteo da ƙwarewa wajen kammala hare-hare da kuma kasancewa a daidai wurin da ya dace lokacin da ake bukatar mai kai hari. Yana da ƙarfin jiki da iya sarrafa ƙwallo sosai, tare da bugun kai mai ƙarfi. Masana ƙwallon ƙafa da dama suna ɗaukarsa a matsayin ɗaya daga cikin mafiya inganci masu cin ƙwallaye a tarihin wasan saboda matsakaicin ƙwallayen da yake ci a kowane wasa.<ref>{{Cite web |url=https://www.goal.com/en/news/forgotten-footballers-fernando-peyroteo/blt6f56ef5d4c2cbb57 |title=Forgotten Footballers: Fernando Peyroteo |publisher=Goal |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Ritaya ==
Peyroteo ya yi ritaya daga wasan ƙwallon ƙafa yana da shekaru 31 kacal. Duk da ƙarancin shekarunsa lokacin da ya ajiye wasa, ya riga ya kafa tarihin da ya sa ake ci gaba da tunawa da shi a matsayin ɗaya daga cikin gwarazan Sporting CP da Fotigal baki ɗaya.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Fernando-Peyroteo |title=Fernando Peyroteo |publisher=Britannica |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Mutuwa ==
Fernando Peyroteo ya rasu a ranar 28 ga Nuwamba, 1978 a Lisbon, Fotigal. Bayan rasuwarsa, magoya bayan Sporting CP da masana ƙwallon ƙafa sun ci gaba da girmama gudummawar da ya bayar ga wasan ƙwallon ƙafa.<ref>{{Cite web |url=https://www.publico.pt/2018/11/28/desporto/noticia/fernando-peyroteo-o-avancado-que-fazia-golos-como-ninguem-1852924 |title=Fernando Peyroteo, o avançado que fazia golos como ninguém |publisher=Público |language=pt |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Nasarori ==
=== Sporting CP ===
* Primeira Liga: 1940–41, 1943–44, 1946–47, 1947–48
* Taça de Portugal: 1940–41, 1944–45, 1945–46, 1947–48
=== Kyaututtuka na mutum ==
* Wanda ya fi cin ƙwallaye a gasar Fotigal sau da dama
* Ɗaya daga cikin mafi yawan masu cin ƙwallaye a tarihin Sporting CP
* Memba na tawagar ''Cinco Violinos''<ref>{{Cite web |url=https://www.worldfootball.net/player_summary/fernando-peyroteo/ |title=Fernando Peyroteo |publisher=WorldFootball.net |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Duba kuma ==
* [[Sporting CP]]
* [[Tawagar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Fotigal]]
== Manazarta ==
{{Manazarta}}
{{DEFAULTSORT:Peyroteo, Fernando}}
[[Category:Haihuwar 1918]]
[[Category:Mutuwar 1978]]
[[Category:'Yan wasan ƙwallon ƙafa na Fotigal]]
[[Category:Masu kai hari]]
[[Category:'Yan wasan Sporting CP]]
[[Category:Mutane daga Angola]]
cv8n1hzum2y8t50hujopcd8juc7fyen
João Pinto
0
149947
832482
2026-05-08T12:49:05Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:João Carlos Pinto Chaves.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = João Pinto | cikakken_suna = João Domingos da Silva Pinto | hoto = | ranar_haihuwa = 19 ga watan Janairu 1971 | wurin_haihuwa = Porto, Portugal | tsawo = 1.73 m | matsayi = Winger / Forward | kulob_na_yanzu = Ya yi ritaya | tawagar_kasa = Portugal }} '''João Pinto''' (an haife shi 19 Janairu 1971) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Portugal wanda ya taka muhimmiyar rawa a ƙwallon...
832482
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:João Carlos Pinto Chaves.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = João Pinto
| cikakken_suna = João Domingos da Silva Pinto
| hoto =
| ranar_haihuwa = 19 ga watan Janairu 1971
| wurin_haihuwa = Porto, Portugal
| tsawo = 1.73 m
| matsayi = Winger / Forward
| kulob_na_yanzu = Ya yi ritaya
| tawagar_kasa = Portugal
}}
'''João Pinto''' (an haife shi 19 Janairu 1971) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Portugal wanda ya taka muhimmiyar rawa a ƙwallon ƙafa ta Turai, musamman a kulob ɗin [[Sport Lisboa e Benfica]] da kuma tawagar ƙasar Portugal. An san shi da saurin gudu, fasaha da iya zura ƙwallo da kuma taimakawa abokan wasa wajen cin kwallo.<ref name="bio1">Bayani kan tarihin João Pinto daga bayanan tarihin kwallon kafa na Portugal.</ref>
== Farkon Rayuwa ==
João Pinto ya girma a birnin Porto na ƙasar Portugal inda ya fara nuna ƙwarewa a ƙwallon ƙafa tun yana yaro. Ya shiga makarantar koyon ƙwallon ƙafa ta Sporting CP, wacce ta shahara wajen horar da matasan 'yan wasa a Portugal. A can ne aka fara gano basirarsa da kuma ƙwarewarsa a matsayin ɗan wasan gaba.<ref name="earlylife">Tarihin rayuwar matasa na 'yan wasan Portugal.</ref>
== Aikin Kulob ==
Pinto ya fara taka leda a matakin ƙwararru tare da Sporting CP kafin daga baya ya koma kulob ɗin Boavista FC. A Boavista, ya taimaka wajen samun nasarori a gasar cikin gida, inda ya zama ɗaya daga cikin manyan ‘yan wasan da suka fi tasiri a lokacin.
Daga baya ya koma [[Sport Lisboa e Benfica]] inda ya samu babban shahara. A Benfica ya zama kyaftin kuma ya taka muhimmiyar rawa wajen kai kulob ɗin ga nasarori a gasar Portugal Primeira Liga da sauran kofuna na cikin gida.<ref name="clubcareer">Binciken tarihin wasannin kulob na João Pinto.</ref>
== Aikin Tawagar Ƙasa ==
João Pinto ya wakilci tawagar ƙasar Portugal a lokuta da dama, ciki har da gasar UEFA European Championship da FIFA World Cup. Ya kasance ɗaya daga cikin ‘yan wasan da suka taimaka wajen kawo Portugal matakin gasa mai ƙarfi a Turai a shekarun 1990s da farkon 2000s.<ref name="nationalteam">Rahoton wasan tawagar ƙasar Portugal.</ref>
== Salon Wasa ==
An san João Pinto da salon wasa mai cike da kuzari, dribbling mai kyau da kuma iya ƙirƙirar damammaki. Yana taka leda a gefen fili (winger) ko kuma a matsayin ɗan gaba mai taimakawa kai hare-hare. Hakanan yana da kwarewar bugun fenareti da kafa ƙwallo mai kyau.<ref name="style">Nazarin salon wasan João Pinto daga masana ƙwallon ƙafa.</ref>
== Ritaya da Tasiri ==
Bayan ya yi ritaya daga ƙwallon ƙafa, João Pinto ya ci gaba da kasancewa a cikin harkar wasanni a matsayin mai horarwa da kuma mai sharhi. Tasirinsa a ƙwallon ƙafa ta Portugal har yanzu ana tunawa da shi a matsayin ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasa na zamaninsa.<ref name="legacy">Bincike kan tasirin tsoffin 'yan wasan Portugal.</ref>
== Manazarta ==
<references />
ih58x7ne3g5hm1kytot2tapz2a7gpqp
Václav Černý (ɗan wasan ƙwallon ƙafa)
0
149948
832483
2026-05-08T12:51:45Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1352145693|Václav Černý (footballer)]]"
832483
wikitext
text/x-wiki
'''Václav Černý''' (an haife shi a ranar 17 ga Oktoba 1997) ƙwararren [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne na ƙasar Czech wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan tsakiya]] ko kuma [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan tsakiya mai kai hari]] a ƙungiyar [[Süper Lig]] [[Beşiktaş|ta Beşiktaş]] da kuma ƙungiyar ƙasa ta Jamhuriyar Czech .
== Aikin kulob ==
=== AFC Ajax ===
A watan Janairun 2013, Černý ya sanya hannu kan kwangilar matasa da ƙungiyar Ajax ta ƙasar Holland, inda ya koma can daidai shekara guda bayan haka a watan Janairun 2014, domin zai iya canja sheƙa ne kawai bayan ya cika shekara 16. Bayan bin sawun Zdeněk Grygera da Tomáš Galásek, Černý ya zama ɗan wasa na uku na ƙasar Czech da ya shiga ƙungiyar. <ref name="debajax">{{Cite web |date=10 April 2013 |title=Černý odehrál prvních 13 minut za Ajax. Krásně rozjel gólovou akci! |url=https://isport.blesk.cz/clanek/fotbal/170679/video-podivejte-co-umi-novy-baros-v-patnacti-uz-patri-ajaxu.html |access-date=22 June 2023 |website=[[Blesk]] |publisher=[[Czech News Center]] |language=cs}}</ref> <ref>{{Cite web |date=6 January 2014 |title=Velký talent Černý: V Ajaxu denně potkávám ty největší hvězdy |url=https://sport.ceskatelevize.cz/clanek/fotbal/velky-talent-cerny-v-ajaxu-denne-potkavam-ty-nejvetsi-hvezdy/5be0b6940d663b6fe82d69d1 |access-date=22 June 2023 |website=[[ČT Sport]] |publisher=[[Czech Television]] |language=cs}}</ref> A watan Janairun 2015, ya sanya hannu kan kwangilar ƙwararru da Ajax, wadda za ta ci gaba har zuwa 2018. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2024)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
==== kakar 2015–16 ====
A farkon kakar wasa ta 2015-16, Černý ya shiga ƙungiyar farko ta Ajax don yin atisaye a Austria. [1] A ranar 15 ga Agusta 2015, ya fara buga wasa a ƙungiyar farko da lambar riga ta 32 a zagaye na biyu na Eredivisie 2015/16 a kan Willem II, inda ya ƙare da nasara 3-0. Kocin Frank de Boer ya tura shi filin wasa a minti na 77, inda ya maye gurbin Riechedly Bazoer (Ajax ta ji rauni a gefen hagu, Amin Younes na Jamus da Dane Viktor Fischer ). Ya taimaka wajen zura kwallaye a raga a lokacin dakatarwa. [2] Bayan kwana biyar a ranar 20 ga Agusta, Černý ya fara buga gasar Turai a wasan share fage na gasar UEFA Europa League ta 2015/16 da ƙungiyar Czech FK Jablonec (nasara 1-0 ga Ajax, shiga filin wasa a minti na 85, ya maye gurbin Anwar El Ghazi ). [3] Kwallonsa ta farko ga Ajax ta zo ne a wannan shekarar a ranar 26 ga Nuwamba, a matakin rukuni na gasar UEFA Europa League ta 2015–16 da kungiyar Scotland Celtic a filin wasansu na gida, inda ya zura kwallon da ta ba shi nasara a minti na 88, inda ya ci kwallo ta ƙarshe da ci 2-1 ga Ajax. [4]
==== kakar 2017–18 ====
A watan Oktoban 2017, Černý bai kammala wasan da aka buga a ranar Laraba a gasar cin kofin Holland da De Dijk, mai matsayi na uku ba, inda ya ba da gudummawa guda ɗaya ga nasara 4-1 da kuma ci gaba da zuwa zagaye na 16. Dan wasan gefen Czech ya ji mummunan rauni a gwiwa. <ref>{{Cite web |date=26 October 2017 |title=Záložník Černý nastoupil v Nizozemském poháru za Ajax, dal gól a vážně si poranil koleno |url=https://sport.aktualne.cz/fotbal/cerny-nastoupil-za-ajax-dal-gol-a-vazne-si-poranil-koleno/r~83e13fe0b9d211e7b286002590604f2e/ |access-date=22 June 2023 |website=Aktuálně.cz |publisher=[[Economia]] |language=cs |agency=[[Czech News Agency]]}}</ref> Gwaje-gwajen da aka yi daga baya sun tabbatar da cewa ya ji rauni a gwiwarsa a lokacin wasan kofin, inda ya kawo karshen kakar wasa da wuri. <ref>{{Cite web |date=26 October 2017 |title=Černý má přetržený vaz v koleni a sezona pro něj skončila |url=https://repre.fotbal.cz/cerny-ma-pretrzeny-vaz-v-koleni-a-sezona-pro-nej-skoncila/a6619 |access-date=22 June 2023 |publisher=Football Association of the Czech Republic |language=cs}}</ref> A tsakiyar Disamba, an yi masa tiyata. <ref>{{Cite web |date=22 November 2017 |title=Černý půjde s poraněným kolenem v prosinci na operaci |url=https://www.sport.cz/clanek/fotbal-evropske-ligy-cerny-pujde-s-poranenym-kolenem-v-prosinci-na-operaci-936552 |access-date=22 June 2023 |website=Sport.cz |publisher=Borgis |language=cs |agency=[[Czech News Agency]]}}</ref>
==== kakar 2018–19 ====
Černý ya koma buga ƙwallon ƙafa tare da ƙungiyar matasa ta Ajax a watan Satumbar 2018 bayan ya yi watanni goma sha ɗaya ba tare da ya buga wasa ba. <ref>{{Cite web |date=17 September 2018 |title=Černý se po jedenácti měsících vrátil k fotbalu v juniorce Ajaxu |url=https://www.sport.cz/clanek/fotbal-evropske-ligy-cerny-se-po-jedenacti-mesicich-vratil-k-fotbalu-v-juniorce-ajaxu-1023488 |access-date=22 June 2023 |website=Sport.cz |publisher=Borgis |language=cs}}</ref> A watan Disamba na 2018, ya zauna a benci a ƙungiyar farko a karon farko tun bayan raunin da ya samu. <ref>{{Cite web |date=3 December 2018 |title=Češi v zahraničí: Střelecky se dařilo obráncům, Sivok skóroval proti Maccabi |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/cesi-v-zahranici-strelecky-se-darilo-obrancum-sivok-skoroval-proti-maccabi-417435/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> A farkon shekarar, ya samu mintuna na farko a ƙungiyar farko, yana buga wasa a gasar cin kofin da [[SC Heerenveen|Heerenveen]] . <ref name=":0">{{Cite web |date=19 February 2019 |title=Černý v lednu odmítl odchod, chce se poprat o šanci v Ajaxu |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/cerny-v-lednu-odmitl-odchod-chce-se-poprat-o-sanci-v-ajaxu-424783/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> A lokacin canja wurin hunturu, ya ƙi komawa Heerenveen. <ref name=":0" />
=== Utrecht ===
Černý ya koma Utrecht a watan Yulin 2019, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru uku da ƙungiyar Eredivisie .
Černý ya yi wasa a Eredivisie na 2020-21 a matsayin aro a Twente kafin ya koma kulob din dindindin a watan Yulin 2021. <ref>{{Cite web |date=2 July 2022 |title=Twente signs Cerny on a permanent deal |url=https://www.football-oranje.com/twente-signs-cerny-on-a-permanent-deal/ |access-date=29 August 2022 |website=Football Oranje}}</ref> A ranar 2 ga Yunin 2023, an nada Černý a matsayin dan wasan Eredivisie na watan Mayun 2023. <ref>{{Cite web |date=2 June 2023 |title=Václav Černý named as Eredivisie Player of the Month for May |url=https://eredivisie.eu/news/vaclav-cerny-named-as-eredivisie-player-of-the-month-for-may/ |access-date=14 August 2023 |website=[[Eredivisie]]}}</ref> A ranar 14 ga Janairun 2022, ya ji rauni a gwiwa bayan wasan Eredivisie da tsohuwar kungiyarsa, Ajax.
=== Twente ===
==== kakar 2020–21 ====
A watan Yulin 2020, Černý ya sauya sheka daga Utrecht zuwa Twente Enschede don aro na shekara ɗaya. <ref>{{Cite web |date=13 July 2020 |title=Černý mění v Nizozemsku klub, z Utrechtu bude hostovat v Twente |url=https://www.idnes.cz/fotbal/zahranici/vaclav-cerny-utrecht-hostovani-twente-enschede.A200713_120933_fot_zahranici_ten |access-date=22 June 2023 |language=cs}}</ref> Černý ya zira kwallonsa ta farko ga Twente a ranar 20 ga Satumba, inda ya fara zura kwallo a ragar Feyenoord a minti na biyu, wanda hakan ya ba da gudummawa ga kunnen doki 1-1. <ref>{{Cite web |date=23 September 2020 |title=Češi v zahraničí: Zazářil Krmenčík, dva góly dal i Schwarz |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/cesi-v-zahranici-zazaril-krmencik-dva-goly-dal-i-schwarz-477480/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> Mako guda bayan haka, Černý ya taka rawa a nasarar da Twente ta samu a kan Groningen da ci 3:1. <ref>{{Cite web |date=28 September 2023 |title=Češi v zahraničí: Součkovi ukradli gól, Petráškovi a Černému zůstaly |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/cesi-v-zahranici-souckovi-ukradli-gol-petraskovi-a-cernemu-zustaly-478099/ |access-date=22 June 2023 |language=cs}}</ref> A ranar 3 ga Oktoba, Černý ya zira kwallo a wasa na uku a jere, inda ya bude kwallo a kan Emmen a minti na 48. Duk da haka, bai isa ya yi nasara ba yayin da wasan ya ƙare da kunnen doki 1-1. <ref>{{Cite web |title=Czechs Abroad: Petrášek scored and went to the national team. Schick scored his first goal but got injured |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/cesi-v-zahranici-petrasek-se-trefil-a-vyrazil-na-repre-prvni-gol-dal-schick-ale-zranil-se-479146/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> Kakar Černý ta zo ƙarshe a farkon watan Janairu lokacin da ya ji rauni a gwiwarsa a lokacin wasan da suka yi da Ajax . A wasanni 17 na gasa a kakar wasa, Černý ya zira kwallaye shida kuma ya taimaka wajen taimakawa bakwai, wanda hakan ya sa aka kira shi a matsayin wanda zai buga wa babbar ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasa . <ref name=":2" /> <ref>{{Cite web |date=17 February 2021 |title=Po první operaci jsem se vrátil, zvládnu to i podruhé, věří Černý |url=https://www.sport.cz/clanek/fotbal-ostatni-po-prvni-operaci-jsem-se-vratil-zvladnu-to-i-podruhe-veri-cerny-2116816 |access-date=22 June 2023 |website=Sport.cz |language=cs}}</ref>
==== kakar 2021–22 ====
A farkon watan Yulin 2021, Černý ya sauya sheka daga Utrecht zuwa Twente har abada, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu tare da zaɓin ƙarin shekaru biyu. <ref>{{Cite web |date=2 July 2021 |title=Černý po povedené sezoně zůstává v Twente, kam přestoupil natrvalo |url=https://sport.ceskatelevize.cz/clanek/fotbal/cerny-po-povedene-sezone-zustava-v-twente-kam-prestoupil-natrvalo/60df1752d60dfef4a4fb114e |access-date=22 June 2023 |website=ČT Sport |publisher=Czech Television |language=cs}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Pavlík |first=Tomáš |date=11 June 2021 |title=Twente má zájem o setrvání Černého, snaží se dojednat přestup |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/twente-ma-zajem-o-setrvani-cerneho-snazi-se-dojednat-prestup-504020/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> Černý ya koma horo tare da Twente a watan Oktoban 2021 bayan ya yi rashin lafiya na watanni tara saboda rauni. <ref>{{Cite web |date=13 October 2021 |title=Fotbalista Černý se vrátil po zranění kolena do tréninku Twente Enschede |url=https://www.sport.cz/clanek/fotbal-ostatni-fotbalista-cerny-se-vratil-po-zraneni-kolena-do-treninku-twente-enschede-2803936 |access-date=22 June 2023 |website=Sport.cz |publisher=Borgis |language=cs |agency=Czech News Agency}}</ref> Ya fara bayyana a karon farko bayan rauni a ranar 20 ga Nuwamba, inda ya buga mintuna na ƙarshe na wasan lig da Sparta Rotterdam . <ref>{{Cite web |last=Pavlík |first=Tomáš |date=19 November 2021 |title=Černý doléčil zraněné koleno, zítra může znovu nastoupit |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/cerny-dolecil-zranene-koleno-zitra-muze-znovu-nastoupit-519339/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> A lokacin bazara, Černý ya shigo ne a matsayin wanda zai maye gurbinsa, inda ya buga jimillar wasanni 18 na lig yayin da ya zura kwallo ɗaya. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2024)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
==== kakar 2022–23 ====
Černý ya fara kakar wasa ta 2022-23 cikin kyakkyawan yanayi, bayan ya zura kwallaye biyar a wasanni tara kafin farkon watan Satumba. Ya zura kwallaye biyu a wasan da suka doke [[PSV Eindhoven]] da ci 2-1, sannan kuma ya zura kwallo daya a wasan da suka doke SBV Excelsior da ci 4-0. <ref>{{Cite web |date=21 September 2022 |title=Dávám góly a zdraví drží, pochvaluje si úvod sezony Černý |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/davam-goly-a-zdravi-drzi-pochvaluje-si-uvod-sezony-cerny-578284/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> Twente ya sake fafatawa don neman gurbin shiga gasar cin kofin Turai. A tsakiyar watan Mayu, kungiyar Enschede ta samu nasara mai mahimmanci a kan Nijmegen da ci 4-0, inda Černý ya zura kwallon farko, ya taimaka wa wasu biyu, sannan ya samu tafi daga magoya baya bayan an sauya shi. Wannan ya nuna kwallonsa ta goma sha biyu a kakar wasa. <ref>{{Cite web |date=13 May 2023 |title=Děláme naší práci dobře, pochvaluje si po dalším povedeném výkonu Černý |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/delame-nasi-praci-dobre-pochvaluje-si-po-dalsim-povedenem-vykonu-cerny-622793/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> Černý ya yi wasa mai kyau a gasar Netherlands, inda ya tara kwallaye 14 da kuma taimakawa wajen zura kwallaye 13. Gudunmawar da ya bayar ta taimaka wa Twente ta samu gurbi a gasar UEFA Europa Conference League a kakar wasa mai zuwa. <ref>{{Cite web |last=Vojík |first=Jiří |date=21 June 2023 |title=St. Gallen oznámil návrat Fazlijiho |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/povedena-sezona-a-nase-prace-se-vyplatila-shrnul-cerny-630178/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007191310/https://www.eurofotbal.cz/clanky/povedena-sezona-a-nase-prace-se-vyplatila-shrnul-cerny-630178/ |archive-date=7 October 2024 |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref>
=== Vfl Wolfsburg da kuma aro ga Rangers ===
A ranar 23 ga Yuni 2023, VfL Wolfsburg ta sanar da sanya hannu kan yarjejeniyar Černý kan kwantiragin shekaru huɗu. <ref>{{Cite web |date=23 June 2023 |title=VfL sign Cerny |url=https://www.vfl-wolfsburg.de/en/newsdetails/news-detail/detail/news/vfl-sign-cerny |access-date=23 June 2023 |website=VfL Wolfsburg}}</ref> A wannan shekarar a ranar 3 ga Nuwamba, ya zura kwallonsa ta farko a gasar Bundesliga a wasan da suka tashi 2-2 da Werder Bremen .
A ranar 26 ga Yuli 2024, Rangers ta sanar da Černý a matsayin aro na shekara ɗaya. [1] A ranar 10 ga Agusta, ya zura kwallonsa ta farko ga Rangers a wasan da suka yi da Motherwell a filin wasa na Hampden. [2] A ranar 6 ga Oktoba, Černý ya zura kwallaye biyu a raga a wasan da suka doke St Johnstone da ci 2-0 a Ibrox. [3] Skillfull, shahararriyar mai goyon baya kuma mai aiki tukuru Černý ya kasance mai fafatawa a matsayin ɗan wasan kakar wasa ta bana.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1997]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
o89uwyqxv6hddt7lhelbvisog38f4fn
832484
832483
2026-05-08T12:52:33Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1352145693|Václav Černý (footballer)]]"
832484
wikitext
text/x-wiki
'''Václav Černý''' (an haife shi a ranar 17 ga Oktoba 1997) ƙwararren [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne na ƙasar Czech wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan tsakiya]] ko kuma [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan tsakiya mai kai hari]] a ƙungiyar [[Süper Lig]] [[Beşiktaş|ta Beşiktaş]] da kuma ƙungiyar ƙasa ta Jamhuriyar Czech .
== Aikin kulob ==
=== AFC Ajax ===
A watan Janairun 2013, Černý ya sanya hannu kan kwangilar matasa da ƙungiyar Ajax ta ƙasar Holland, inda ya koma can daidai shekara guda bayan haka a watan Janairun 2014, domin zai iya canja sheƙa ne kawai bayan ya cika shekara 16. Bayan bin sawun Zdeněk Grygera da Tomáš Galásek, Černý ya zama ɗan wasa na uku na ƙasar Czech da ya shiga ƙungiyar. <ref name="debajax">{{Cite web |date=10 April 2013 |title=Černý odehrál prvních 13 minut za Ajax. Krásně rozjel gólovou akci! |url=https://isport.blesk.cz/clanek/fotbal/170679/video-podivejte-co-umi-novy-baros-v-patnacti-uz-patri-ajaxu.html |access-date=22 June 2023 |website=[[Blesk]] |publisher=[[Czech News Center]] |language=cs}}</ref> <ref>{{Cite web |date=6 January 2014 |title=Velký talent Černý: V Ajaxu denně potkávám ty největší hvězdy |url=https://sport.ceskatelevize.cz/clanek/fotbal/velky-talent-cerny-v-ajaxu-denne-potkavam-ty-nejvetsi-hvezdy/5be0b6940d663b6fe82d69d1 |access-date=22 June 2023 |website=[[ČT Sport]] |publisher=[[Czech Television]] |language=cs}}</ref> A watan Janairun 2015, ya sanya hannu kan kwangilar ƙwararru da Ajax, wadda za ta ci gaba har zuwa 2018. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ]</sup>
==== kakar 2015–16 ====
A farkon kakar wasa ta 2015-16, Černý ya shiga ƙungiyar farko ta Ajax don yin atisaye a Austria. [1] A ranar 15 ga Agusta 2015, ya fara buga wasa a ƙungiyar farko da lambar riga ta 32 a zagaye na biyu na Eredivisie 2015/16 a kan Willem II, inda ya ƙare da nasara 3-0. Kocin Frank de Boer ya tura shi filin wasa a minti na 77, inda ya maye gurbin Riechedly Bazoer (Ajax ta ji rauni a gefen hagu, Amin Younes na Jamus da Dane Viktor Fischer ). Ya taimaka wajen zura kwallaye a raga a lokacin dakatarwa. [2] Bayan kwana biyar a ranar 20 ga Agusta, Černý ya fara buga gasar Turai a wasan share fage na gasar UEFA Europa League ta 2015/16 da ƙungiyar Czech FK Jablonec (nasara 1-0 ga Ajax, shiga filin wasa a minti na 85, ya maye gurbin Anwar El Ghazi ). [3] Kwallonsa ta farko ga Ajax ta zo ne a wannan shekarar a ranar 26 ga Nuwamba, a matakin rukuni na gasar UEFA Europa League ta 2015–16 da kungiyar Scotland Celtic a filin wasansu na gida, inda ya zura kwallon da ta ba shi nasara a minti na 88, inda ya ci kwallo ta ƙarshe da ci 2-1 ga Ajax. [4]
==== kakar 2017–18 ====
A watan Oktoban 2017, Černý bai kammala wasan da aka buga a ranar Laraba a gasar cin kofin Holland da De Dijk, mai matsayi na uku ba, inda ya ba da gudummawa guda ɗaya ga nasara 4-1 da kuma ci gaba da zuwa zagaye na 16. Dan wasan gefen Czech ya ji mummunan rauni a gwiwa. <ref>{{Cite web |date=26 October 2017 |title=Záložník Černý nastoupil v Nizozemském poháru za Ajax, dal gól a vážně si poranil koleno |url=https://sport.aktualne.cz/fotbal/cerny-nastoupil-za-ajax-dal-gol-a-vazne-si-poranil-koleno/r~83e13fe0b9d211e7b286002590604f2e/ |access-date=22 June 2023 |website=Aktuálně.cz |publisher=[[Economia]] |language=cs |agency=[[Czech News Agency]]}}</ref> Gwaje-gwajen da aka yi daga baya sun tabbatar da cewa ya ji rauni a gwiwarsa a lokacin wasan kofin, inda ya kawo karshen kakar wasa da wuri. <ref>{{Cite web |date=26 October 2017 |title=Černý má přetržený vaz v koleni a sezona pro něj skončila |url=https://repre.fotbal.cz/cerny-ma-pretrzeny-vaz-v-koleni-a-sezona-pro-nej-skoncila/a6619 |access-date=22 June 2023 |publisher=Football Association of the Czech Republic |language=cs}}</ref> A tsakiyar Disamba, an yi masa tiyata. <ref>{{Cite web |date=22 November 2017 |title=Černý půjde s poraněným kolenem v prosinci na operaci |url=https://www.sport.cz/clanek/fotbal-evropske-ligy-cerny-pujde-s-poranenym-kolenem-v-prosinci-na-operaci-936552 |access-date=22 June 2023 |website=Sport.cz |publisher=Borgis |language=cs |agency=[[Czech News Agency]]}}</ref>
==== kakar 2018–19 ====
Černý ya koma buga ƙwallon ƙafa tare da ƙungiyar matasa ta Ajax a watan Satumbar 2018 bayan ya yi watanni goma sha ɗaya ba tare da ya buga wasa ba. <ref>{{Cite web |date=17 September 2018 |title=Černý se po jedenácti měsících vrátil k fotbalu v juniorce Ajaxu |url=https://www.sport.cz/clanek/fotbal-evropske-ligy-cerny-se-po-jedenacti-mesicich-vratil-k-fotbalu-v-juniorce-ajaxu-1023488 |access-date=22 June 2023 |website=Sport.cz |publisher=Borgis |language=cs}}</ref> A watan Disamba na 2018, ya zauna a benci a ƙungiyar farko a karon farko tun bayan raunin da ya samu. <ref>{{Cite web |date=3 December 2018 |title=Češi v zahraničí: Střelecky se dařilo obráncům, Sivok skóroval proti Maccabi |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/cesi-v-zahranici-strelecky-se-darilo-obrancum-sivok-skoroval-proti-maccabi-417435/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> A farkon shekarar, ya samu mintuna na farko a ƙungiyar farko, yana buga wasa a gasar cin kofin da [[SC Heerenveen|Heerenveen]] . <ref name=":0">{{Cite web |date=19 February 2019 |title=Černý v lednu odmítl odchod, chce se poprat o šanci v Ajaxu |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/cerny-v-lednu-odmitl-odchod-chce-se-poprat-o-sanci-v-ajaxu-424783/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> A lokacin canja wurin hunturu, ya ƙi komawa Heerenveen. <ref name=":0" />
=== Utrecht ===
Černý ya koma Utrecht a watan Yulin 2019, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru uku da ƙungiyar Eredivisie .
Černý ya yi wasa a Eredivisie na 2020-21 a matsayin aro a Twente kafin ya koma kulob din dindindin a watan Yulin 2021. <ref>{{Cite web |date=2 July 2022 |title=Twente signs Cerny on a permanent deal |url=https://www.football-oranje.com/twente-signs-cerny-on-a-permanent-deal/ |access-date=29 August 2022 |website=Football Oranje}}</ref> A ranar 2 ga Yunin 2023, an nada Černý a matsayin dan wasan Eredivisie na watan Mayun 2023. <ref>{{Cite web |date=2 June 2023 |title=Václav Černý named as Eredivisie Player of the Month for May |url=https://eredivisie.eu/news/vaclav-cerny-named-as-eredivisie-player-of-the-month-for-may/ |access-date=14 August 2023 |website=[[Eredivisie]]}}</ref> A ranar 14 ga Janairun 2022, ya ji rauni a gwiwa bayan wasan Eredivisie da tsohuwar kungiyarsa, Ajax.
=== Twente ===
==== kakar 2020–21 ====
A watan Yulin 2020, Černý ya sauya sheka daga Utrecht zuwa Twente Enschede don aro na shekara ɗaya. <ref>{{Cite web |date=13 July 2020 |title=Černý mění v Nizozemsku klub, z Utrechtu bude hostovat v Twente |url=https://www.idnes.cz/fotbal/zahranici/vaclav-cerny-utrecht-hostovani-twente-enschede.A200713_120933_fot_zahranici_ten |access-date=22 June 2023 |language=cs}}</ref> Černý ya zira kwallonsa ta farko ga Twente a ranar 20 ga Satumba, inda ya fara zura kwallo a ragar Feyenoord a minti na biyu, wanda hakan ya ba da gudummawa ga kunnen doki 1-1. <ref>{{Cite web |date=23 September 2020 |title=Češi v zahraničí: Zazářil Krmenčík, dva góly dal i Schwarz |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/cesi-v-zahranici-zazaril-krmencik-dva-goly-dal-i-schwarz-477480/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> Mako guda bayan haka, Černý ya taka rawa a nasarar da Twente ta samu a kan Groningen da ci 3:1. <ref>{{Cite web |date=28 September 2023 |title=Češi v zahraničí: Součkovi ukradli gól, Petráškovi a Černému zůstaly |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/cesi-v-zahranici-souckovi-ukradli-gol-petraskovi-a-cernemu-zustaly-478099/ |access-date=22 June 2023 |language=cs}}</ref> A ranar 3 ga Oktoba, Černý ya zira kwallo a wasa na uku a jere, inda ya bude kwallo a kan Emmen a minti na 48. Duk da haka, bai isa ya yi nasara ba yayin da wasan ya ƙare da kunnen doki 1-1. <ref>{{Cite web |title=Czechs Abroad: Petrášek scored and went to the national team. Schick scored his first goal but got injured |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/cesi-v-zahranici-petrasek-se-trefil-a-vyrazil-na-repre-prvni-gol-dal-schick-ale-zranil-se-479146/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> Kakar Černý ta zo ƙarshe a farkon watan Janairu lokacin da ya ji rauni a gwiwarsa a lokacin wasan da suka yi da Ajax . A wasanni 17 na gasa a kakar wasa, Černý ya zira kwallaye shida kuma ya taimaka wajen taimakawa bakwai, wanda hakan ya sa aka kira shi a matsayin wanda zai buga wa babbar ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasa . <ref name=":2" /> <ref>{{Cite web |date=17 February 2021 |title=Po první operaci jsem se vrátil, zvládnu to i podruhé, věří Černý |url=https://www.sport.cz/clanek/fotbal-ostatni-po-prvni-operaci-jsem-se-vratil-zvladnu-to-i-podruhe-veri-cerny-2116816 |access-date=22 June 2023 |website=Sport.cz |language=cs}}</ref>
==== kakar 2021–22 ====
A farkon watan Yulin 2021, Černý ya sauya sheka daga Utrecht zuwa Twente har abada, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu tare da zaɓin ƙarin shekaru biyu. <ref>{{Cite web |date=2 July 2021 |title=Černý po povedené sezoně zůstává v Twente, kam přestoupil natrvalo |url=https://sport.ceskatelevize.cz/clanek/fotbal/cerny-po-povedene-sezone-zustava-v-twente-kam-prestoupil-natrvalo/60df1752d60dfef4a4fb114e |access-date=22 June 2023 |website=ČT Sport |publisher=Czech Television |language=cs}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Pavlík |first=Tomáš |date=11 June 2021 |title=Twente má zájem o setrvání Černého, snaží se dojednat přestup |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/twente-ma-zajem-o-setrvani-cerneho-snazi-se-dojednat-prestup-504020/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> Černý ya koma horo tare da Twente a watan Oktoban 2021 bayan ya yi rashin lafiya na watanni tara saboda rauni. <ref>{{Cite web |date=13 October 2021 |title=Fotbalista Černý se vrátil po zranění kolena do tréninku Twente Enschede |url=https://www.sport.cz/clanek/fotbal-ostatni-fotbalista-cerny-se-vratil-po-zraneni-kolena-do-treninku-twente-enschede-2803936 |access-date=22 June 2023 |website=Sport.cz |publisher=Borgis |language=cs |agency=Czech News Agency}}</ref> Ya fara bayyana a karon farko bayan rauni a ranar 20 ga Nuwamba, inda ya buga mintuna na ƙarshe na wasan lig da Sparta Rotterdam . <ref>{{Cite web |last=Pavlík |first=Tomáš |date=19 November 2021 |title=Černý doléčil zraněné koleno, zítra může znovu nastoupit |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/cerny-dolecil-zranene-koleno-zitra-muze-znovu-nastoupit-519339/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> A lokacin bazara, Černý ya shigo ne a matsayin wanda zai maye gurbinsa, inda ya buga jimillar wasanni 18 na lig yayin da ya zura kwallo ɗaya. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[]</sup>
==== kakar 2022–23 ====
Černý ya fara kakar wasa ta 2022-23 cikin kyakkyawan yanayi, bayan ya zura kwallaye biyar a wasanni tara kafin farkon watan Satumba. Ya zura kwallaye biyu a wasan da suka doke [[PSV Eindhoven]] da ci 2-1, sannan kuma ya zura kwallo daya a wasan da suka doke SBV Excelsior da ci 4-0. <ref>{{Cite web |date=21 September 2022 |title=Dávám góly a zdraví drží, pochvaluje si úvod sezony Černý |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/davam-goly-a-zdravi-drzi-pochvaluje-si-uvod-sezony-cerny-578284/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> Twente ya sake fafatawa don neman gurbin shiga gasar cin kofin Turai. A tsakiyar watan Mayu, kungiyar Enschede ta samu nasara mai mahimmanci a kan Nijmegen da ci 4-0, inda Černý ya zura kwallon farko, ya taimaka wa wasu biyu, sannan ya samu tafi daga magoya baya bayan an sauya shi. Wannan ya nuna kwallonsa ta goma sha biyu a kakar wasa. <ref>{{Cite web |date=13 May 2023 |title=Děláme naší práci dobře, pochvaluje si po dalším povedeném výkonu Černý |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/delame-nasi-praci-dobre-pochvaluje-si-po-dalsim-povedenem-vykonu-cerny-622793/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> Černý ya yi wasa mai kyau a gasar Netherlands, inda ya tara kwallaye 14 da kuma taimakawa wajen zura kwallaye 13. Gudunmawar da ya bayar ta taimaka wa Twente ta samu gurbi a gasar UEFA Europa Conference League a kakar wasa mai zuwa. <ref>{{Cite web |last=Vojík |first=Jiří |date=21 June 2023 |title=St. Gallen oznámil návrat Fazlijiho |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/povedena-sezona-a-nase-prace-se-vyplatila-shrnul-cerny-630178/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007191310/https://www.eurofotbal.cz/clanky/povedena-sezona-a-nase-prace-se-vyplatila-shrnul-cerny-630178/ |archive-date=7 October 2024 |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref>
=== Vfl Wolfsburg da kuma aro ga Rangers ===
A ranar 23 ga Yuni 2023, VfL Wolfsburg ta sanar da sanya hannu kan yarjejeniyar Černý kan kwantiragin shekaru huɗu. <ref>{{Cite web |date=23 June 2023 |title=VfL sign Cerny |url=https://www.vfl-wolfsburg.de/en/newsdetails/news-detail/detail/news/vfl-sign-cerny |access-date=23 June 2023 |website=VfL Wolfsburg}}</ref> A wannan shekarar a ranar 3 ga Nuwamba, ya zura kwallonsa ta farko a gasar Bundesliga a wasan da suka tashi 2-2 da Werder Bremen .
A ranar 26 ga Yuli 2024, Rangers ta sanar da Černý a matsayin aro na shekara ɗaya. [1] A ranar 10 ga Agusta, ya zura kwallonsa ta farko ga Rangers a wasan da suka yi da Motherwell a filin wasa na Hampden. [2] A ranar 6 ga Oktoba, Černý ya zura kwallaye biyu a raga a wasan da suka doke St Johnstone da ci 2-0 a Ibrox. [3] Skillfull, shahararriyar mai goyon baya kuma mai aiki tukuru Černý ya kasance mai fafatawa a matsayin ɗan wasan kakar wasa ta bana.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1997]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
fmtqzspamiooxm0kpv9pf1n3ia4mq6q
832485
832484
2026-05-08T12:52:56Z
Sardeeq
39275
832485
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Václav Černý''' (an haife shi a ranar 17 ga Oktoba 1997) ƙwararren [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne na ƙasar Czech wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan tsakiya]] ko kuma [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan tsakiya mai kai hari]] a ƙungiyar [[Süper Lig]] [[Beşiktaş|ta Beşiktaş]] da kuma ƙungiyar ƙasa ta Jamhuriyar Czech .
== Aikin kulob ==
=== AFC Ajax ===
A watan Janairun 2013, Černý ya sanya hannu kan kwangilar matasa da ƙungiyar Ajax ta ƙasar Holland, inda ya koma can daidai shekara guda bayan haka a watan Janairun 2014, domin zai iya canja sheƙa ne kawai bayan ya cika shekara 16. Bayan bin sawun Zdeněk Grygera da Tomáš Galásek, Černý ya zama ɗan wasa na uku na ƙasar Czech da ya shiga ƙungiyar. <ref name="debajax">{{Cite web |date=10 April 2013 |title=Černý odehrál prvních 13 minut za Ajax. Krásně rozjel gólovou akci! |url=https://isport.blesk.cz/clanek/fotbal/170679/video-podivejte-co-umi-novy-baros-v-patnacti-uz-patri-ajaxu.html |access-date=22 June 2023 |website=[[Blesk]] |publisher=[[Czech News Center]] |language=cs}}</ref> <ref>{{Cite web |date=6 January 2014 |title=Velký talent Černý: V Ajaxu denně potkávám ty největší hvězdy |url=https://sport.ceskatelevize.cz/clanek/fotbal/velky-talent-cerny-v-ajaxu-denne-potkavam-ty-nejvetsi-hvezdy/5be0b6940d663b6fe82d69d1 |access-date=22 June 2023 |website=[[ČT Sport]] |publisher=[[Czech Television]] |language=cs}}</ref> A watan Janairun 2015, ya sanya hannu kan kwangilar ƙwararru da Ajax, wadda za ta ci gaba har zuwa 2018. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ]</sup>
==== kakar 2015–16 ====
A farkon kakar wasa ta 2015-16, Černý ya shiga ƙungiyar farko ta Ajax don yin atisaye a Austria. [1] A ranar 15 ga Agusta 2015, ya fara buga wasa a ƙungiyar farko da lambar riga ta 32 a zagaye na biyu na Eredivisie 2015/16 a kan Willem II, inda ya ƙare da nasara 3-0. Kocin Frank de Boer ya tura shi filin wasa a minti na 77, inda ya maye gurbin Riechedly Bazoer (Ajax ta ji rauni a gefen hagu, Amin Younes na Jamus da Dane Viktor Fischer ). Ya taimaka wajen zura kwallaye a raga a lokacin dakatarwa. [2] Bayan kwana biyar a ranar 20 ga Agusta, Černý ya fara buga gasar Turai a wasan share fage na gasar UEFA Europa League ta 2015/16 da ƙungiyar Czech FK Jablonec (nasara 1-0 ga Ajax, shiga filin wasa a minti na 85, ya maye gurbin Anwar El Ghazi ). [3] Kwallonsa ta farko ga Ajax ta zo ne a wannan shekarar a ranar 26 ga Nuwamba, a matakin rukuni na gasar UEFA Europa League ta 2015–16 da kungiyar Scotland Celtic a filin wasansu na gida, inda ya zura kwallon da ta ba shi nasara a minti na 88, inda ya ci kwallo ta ƙarshe da ci 2-1 ga Ajax. [4]
==== kakar 2017–18 ====
A watan Oktoban 2017, Černý bai kammala wasan da aka buga a ranar Laraba a gasar cin kofin Holland da De Dijk, mai matsayi na uku ba, inda ya ba da gudummawa guda ɗaya ga nasara 4-1 da kuma ci gaba da zuwa zagaye na 16. Dan wasan gefen Czech ya ji mummunan rauni a gwiwa. <ref>{{Cite web |date=26 October 2017 |title=Záložník Černý nastoupil v Nizozemském poháru za Ajax, dal gól a vážně si poranil koleno |url=https://sport.aktualne.cz/fotbal/cerny-nastoupil-za-ajax-dal-gol-a-vazne-si-poranil-koleno/r~83e13fe0b9d211e7b286002590604f2e/ |access-date=22 June 2023 |website=Aktuálně.cz |publisher=[[Economia]] |language=cs |agency=[[Czech News Agency]]}}</ref> Gwaje-gwajen da aka yi daga baya sun tabbatar da cewa ya ji rauni a gwiwarsa a lokacin wasan kofin, inda ya kawo karshen kakar wasa da wuri. <ref>{{Cite web |date=26 October 2017 |title=Černý má přetržený vaz v koleni a sezona pro něj skončila |url=https://repre.fotbal.cz/cerny-ma-pretrzeny-vaz-v-koleni-a-sezona-pro-nej-skoncila/a6619 |access-date=22 June 2023 |publisher=Football Association of the Czech Republic |language=cs}}</ref> A tsakiyar Disamba, an yi masa tiyata. <ref>{{Cite web |date=22 November 2017 |title=Černý půjde s poraněným kolenem v prosinci na operaci |url=https://www.sport.cz/clanek/fotbal-evropske-ligy-cerny-pujde-s-poranenym-kolenem-v-prosinci-na-operaci-936552 |access-date=22 June 2023 |website=Sport.cz |publisher=Borgis |language=cs |agency=[[Czech News Agency]]}}</ref>
==== kakar 2018–19 ====
Černý ya koma buga ƙwallon ƙafa tare da ƙungiyar matasa ta Ajax a watan Satumbar 2018 bayan ya yi watanni goma sha ɗaya ba tare da ya buga wasa ba. <ref>{{Cite web |date=17 September 2018 |title=Černý se po jedenácti měsících vrátil k fotbalu v juniorce Ajaxu |url=https://www.sport.cz/clanek/fotbal-evropske-ligy-cerny-se-po-jedenacti-mesicich-vratil-k-fotbalu-v-juniorce-ajaxu-1023488 |access-date=22 June 2023 |website=Sport.cz |publisher=Borgis |language=cs}}</ref> A watan Disamba na 2018, ya zauna a benci a ƙungiyar farko a karon farko tun bayan raunin da ya samu. <ref>{{Cite web |date=3 December 2018 |title=Češi v zahraničí: Střelecky se dařilo obráncům, Sivok skóroval proti Maccabi |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/cesi-v-zahranici-strelecky-se-darilo-obrancum-sivok-skoroval-proti-maccabi-417435/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> A farkon shekarar, ya samu mintuna na farko a ƙungiyar farko, yana buga wasa a gasar cin kofin da [[SC Heerenveen|Heerenveen]] . <ref name=":0">{{Cite web |date=19 February 2019 |title=Černý v lednu odmítl odchod, chce se poprat o šanci v Ajaxu |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/cerny-v-lednu-odmitl-odchod-chce-se-poprat-o-sanci-v-ajaxu-424783/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> A lokacin canja wurin hunturu, ya ƙi komawa Heerenveen. <ref name=":0" />
=== Utrecht ===
Černý ya koma Utrecht a watan Yulin 2019, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru uku da ƙungiyar Eredivisie .
Černý ya yi wasa a Eredivisie na 2020-21 a matsayin aro a Twente kafin ya koma kulob din dindindin a watan Yulin 2021. <ref>{{Cite web |date=2 July 2022 |title=Twente signs Cerny on a permanent deal |url=https://www.football-oranje.com/twente-signs-cerny-on-a-permanent-deal/ |access-date=29 August 2022 |website=Football Oranje}}</ref> A ranar 2 ga Yunin 2023, an nada Černý a matsayin dan wasan Eredivisie na watan Mayun 2023. <ref>{{Cite web |date=2 June 2023 |title=Václav Černý named as Eredivisie Player of the Month for May |url=https://eredivisie.eu/news/vaclav-cerny-named-as-eredivisie-player-of-the-month-for-may/ |access-date=14 August 2023 |website=[[Eredivisie]]}}</ref> A ranar 14 ga Janairun 2022, ya ji rauni a gwiwa bayan wasan Eredivisie da tsohuwar kungiyarsa, Ajax.
=== Twente ===
==== kakar 2020–21 ====
A watan Yulin 2020, Černý ya sauya sheka daga Utrecht zuwa Twente Enschede don aro na shekara ɗaya. <ref>{{Cite web |date=13 July 2020 |title=Černý mění v Nizozemsku klub, z Utrechtu bude hostovat v Twente |url=https://www.idnes.cz/fotbal/zahranici/vaclav-cerny-utrecht-hostovani-twente-enschede.A200713_120933_fot_zahranici_ten |access-date=22 June 2023 |language=cs}}</ref> Černý ya zira kwallonsa ta farko ga Twente a ranar 20 ga Satumba, inda ya fara zura kwallo a ragar Feyenoord a minti na biyu, wanda hakan ya ba da gudummawa ga kunnen doki 1-1. <ref>{{Cite web |date=23 September 2020 |title=Češi v zahraničí: Zazářil Krmenčík, dva góly dal i Schwarz |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/cesi-v-zahranici-zazaril-krmencik-dva-goly-dal-i-schwarz-477480/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> Mako guda bayan haka, Černý ya taka rawa a nasarar da Twente ta samu a kan Groningen da ci 3:1. <ref>{{Cite web |date=28 September 2023 |title=Češi v zahraničí: Součkovi ukradli gól, Petráškovi a Černému zůstaly |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/cesi-v-zahranici-souckovi-ukradli-gol-petraskovi-a-cernemu-zustaly-478099/ |access-date=22 June 2023 |language=cs}}</ref> A ranar 3 ga Oktoba, Černý ya zira kwallo a wasa na uku a jere, inda ya bude kwallo a kan Emmen a minti na 48. Duk da haka, bai isa ya yi nasara ba yayin da wasan ya ƙare da kunnen doki 1-1. <ref>{{Cite web |title=Czechs Abroad: Petrášek scored and went to the national team. Schick scored his first goal but got injured |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/cesi-v-zahranici-petrasek-se-trefil-a-vyrazil-na-repre-prvni-gol-dal-schick-ale-zranil-se-479146/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> Kakar Černý ta zo ƙarshe a farkon watan Janairu lokacin da ya ji rauni a gwiwarsa a lokacin wasan da suka yi da Ajax . A wasanni 17 na gasa a kakar wasa, Černý ya zira kwallaye shida kuma ya taimaka wajen taimakawa bakwai, wanda hakan ya sa aka kira shi a matsayin wanda zai buga wa babbar ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasa . <ref name=":2" /> <ref>{{Cite web |date=17 February 2021 |title=Po první operaci jsem se vrátil, zvládnu to i podruhé, věří Černý |url=https://www.sport.cz/clanek/fotbal-ostatni-po-prvni-operaci-jsem-se-vratil-zvladnu-to-i-podruhe-veri-cerny-2116816 |access-date=22 June 2023 |website=Sport.cz |language=cs}}</ref>
==== kakar 2021–22 ====
A farkon watan Yulin 2021, Černý ya sauya sheka daga Utrecht zuwa Twente har abada, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu tare da zaɓin ƙarin shekaru biyu. <ref>{{Cite web |date=2 July 2021 |title=Černý po povedené sezoně zůstává v Twente, kam přestoupil natrvalo |url=https://sport.ceskatelevize.cz/clanek/fotbal/cerny-po-povedene-sezone-zustava-v-twente-kam-prestoupil-natrvalo/60df1752d60dfef4a4fb114e |access-date=22 June 2023 |website=ČT Sport |publisher=Czech Television |language=cs}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Pavlík |first=Tomáš |date=11 June 2021 |title=Twente má zájem o setrvání Černého, snaží se dojednat přestup |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/twente-ma-zajem-o-setrvani-cerneho-snazi-se-dojednat-prestup-504020/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> Černý ya koma horo tare da Twente a watan Oktoban 2021 bayan ya yi rashin lafiya na watanni tara saboda rauni. <ref>{{Cite web |date=13 October 2021 |title=Fotbalista Černý se vrátil po zranění kolena do tréninku Twente Enschede |url=https://www.sport.cz/clanek/fotbal-ostatni-fotbalista-cerny-se-vratil-po-zraneni-kolena-do-treninku-twente-enschede-2803936 |access-date=22 June 2023 |website=Sport.cz |publisher=Borgis |language=cs |agency=Czech News Agency}}</ref> Ya fara bayyana a karon farko bayan rauni a ranar 20 ga Nuwamba, inda ya buga mintuna na ƙarshe na wasan lig da Sparta Rotterdam . <ref>{{Cite web |last=Pavlík |first=Tomáš |date=19 November 2021 |title=Černý doléčil zraněné koleno, zítra může znovu nastoupit |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/cerny-dolecil-zranene-koleno-zitra-muze-znovu-nastoupit-519339/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> A lokacin bazara, Černý ya shigo ne a matsayin wanda zai maye gurbinsa, inda ya buga jimillar wasanni 18 na lig yayin da ya zura kwallo ɗaya. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[]</sup>
==== kakar 2022–23 ====
Černý ya fara kakar wasa ta 2022-23 cikin kyakkyawan yanayi, bayan ya zura kwallaye biyar a wasanni tara kafin farkon watan Satumba. Ya zura kwallaye biyu a wasan da suka doke [[PSV Eindhoven]] da ci 2-1, sannan kuma ya zura kwallo daya a wasan da suka doke SBV Excelsior da ci 4-0. <ref>{{Cite web |date=21 September 2022 |title=Dávám góly a zdraví drží, pochvaluje si úvod sezony Černý |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/davam-goly-a-zdravi-drzi-pochvaluje-si-uvod-sezony-cerny-578284/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> Twente ya sake fafatawa don neman gurbin shiga gasar cin kofin Turai. A tsakiyar watan Mayu, kungiyar Enschede ta samu nasara mai mahimmanci a kan Nijmegen da ci 4-0, inda Černý ya zura kwallon farko, ya taimaka wa wasu biyu, sannan ya samu tafi daga magoya baya bayan an sauya shi. Wannan ya nuna kwallonsa ta goma sha biyu a kakar wasa. <ref>{{Cite web |date=13 May 2023 |title=Děláme naší práci dobře, pochvaluje si po dalším povedeném výkonu Černý |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/delame-nasi-praci-dobre-pochvaluje-si-po-dalsim-povedenem-vykonu-cerny-622793/ |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref> Černý ya yi wasa mai kyau a gasar Netherlands, inda ya tara kwallaye 14 da kuma taimakawa wajen zura kwallaye 13. Gudunmawar da ya bayar ta taimaka wa Twente ta samu gurbi a gasar UEFA Europa Conference League a kakar wasa mai zuwa. <ref>{{Cite web |last=Vojík |first=Jiří |date=21 June 2023 |title=St. Gallen oznámil návrat Fazlijiho |url=https://www.eurofotbal.cz/clanky/povedena-sezona-a-nase-prace-se-vyplatila-shrnul-cerny-630178/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007191310/https://www.eurofotbal.cz/clanky/povedena-sezona-a-nase-prace-se-vyplatila-shrnul-cerny-630178/ |archive-date=7 October 2024 |access-date=22 June 2023 |website=Eurofotbal |language=cs}}</ref>
=== Vfl Wolfsburg da kuma aro ga Rangers ===
A ranar 23 ga Yuni 2023, VfL Wolfsburg ta sanar da sanya hannu kan yarjejeniyar Černý kan kwantiragin shekaru huɗu. <ref>{{Cite web |date=23 June 2023 |title=VfL sign Cerny |url=https://www.vfl-wolfsburg.de/en/newsdetails/news-detail/detail/news/vfl-sign-cerny |access-date=23 June 2023 |website=VfL Wolfsburg}}</ref> A wannan shekarar a ranar 3 ga Nuwamba, ya zura kwallonsa ta farko a gasar Bundesliga a wasan da suka tashi 2-2 da Werder Bremen .
A ranar 26 ga Yuli 2024, Rangers ta sanar da Černý a matsayin aro na shekara ɗaya. [1] A ranar 10 ga Agusta, ya zura kwallonsa ta farko ga Rangers a wasan da suka yi da Motherwell a filin wasa na Hampden. [2] A ranar 6 ga Oktoba, Černý ya zura kwallaye biyu a raga a wasan da suka doke St Johnstone da ci 2-0 a Ibrox. [3] Skillfull, shahararriyar mai goyon baya kuma mai aiki tukuru Černý ya kasance mai fafatawa a matsayin ɗan wasan kakar wasa ta bana.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1997]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
5zfyazpo2d09tm04ega4f96wut7t6ui
Daylon Claasen
0
149949
832486
2026-05-08T12:54:09Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1305057088|Daylon Claasen]]"
832486
wikitext
text/x-wiki
'''Daylon Kayton Claasen''' (an haife shi a ranar 28 ga Janairu 1990) ɗan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwallon ƙafa]] ne na ƙasar Afirka ta Kudu wanda ke bugawa Cape Town Spurs wasa, a matsayin [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan gefe]] .
== Aikin kulob ==
An haife shi a Klerksdorp, Claasen ya buga ƙwallon ƙafa ta matasa tare da Leicester City Klerksdorp da [[Vasco da Gama (South Africa)|Vasco Da Gama]] . <ref>{{Cite web |title=Claasen joins Ajax Amsterdam |url=http://sport.iafrica.com/sasoccer/ajax/16278.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808062106/http://sport.iafrica.com/sasoccer/ajax/16278.html |archive-date=8 August 2014 |access-date=26 May 2012 |publisher=iAfrica}}</ref> Ya buga wasa a Afirka ta Kudu, Netherlands da Belgium a Ajax Cape Town, Ajax da Lierse . <ref>{{Cite web |title=Profile |url=http://www.vi.nl/Spelers/Speler.htm?dbid=57120&typeofpage=84137 |publisher=Voetbal International |language=nl}}</ref> <ref name="NFT">{{NFT player|access-date=}}</ref> <ref>{{Soccerway|dylon-classen/97626}}</ref>
Lierse ya saki Claasen a watan Afrilun 2013, sannan daga baya aka fara shari'a da kulob din [[Premier League]] [[Everton FC|Everton]] a wannan watan. <ref>{{Cite web |last=David Prentice |date=23 April 2013 |title=South African midfielder Daylon Claessen hoping to impress in trial with Everton FC |url=http://www.liverpoolecho.co.uk/everton-fc/everton-fc-news/2013/04/23/south-african-midfielder-daylon-claessen-hoping-to-impress-in-trial-with-everton-fc-100252-33219253/ |publisher=Liverpool Echo}}</ref>
Daga nan Claasen ya shiga shari'a tare da sabuwar ƙungiyar Premier League Hull City da ta samu ci gaba a watan Yulin 2013, da farko a ƙarƙashin sunan "James Armstrong" don wasan da suka yi da Winterton Rangers, inda ya zura ƙwallo ɗaya, [1] kafin a bayyana ainihin asalinsa bayan kwana biyu. [2]
A ranar 21 ga Agusta 2013, ya sanya hannu kan kwantiragin shekara ɗaya da ƙungiyar Lech Poznań ta Poland.
A watan Yunin 2014 ya sanya hannu kan kwangila da ƙungiyar Jamus ta 2. Ƙungiyar Bundesliga ta 1860 Munich . <ref>{{Cite web |date=25 June 2014 |title=Claasen verstärkt die Löwen |url=http://www.bundesliga.de/de/liga2/news/2013/claasen-verstaerkt-die-loewen-tsv-1860-muenchen.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140705015040/http://www.bundesliga.de/de/liga2/news/2013/claasen-verstaerkt-die-loewen-tsv-1860-muenchen.php |archive-date=5 July 2014 |access-date=25 June 2014 |publisher=Bundesliga |language=de}}</ref> Ya zura ƙwallonsa ta farko a gasar 1860 Munich a ranar 8 ga Agusta 2015 a zagayen farko na gasar DFB-Pokal da Hoffenheim, lokacin da ya kawo ƙungiyarsa zuwa ga nasara 1-0 a minti na 51. <ref>{{Cite web |date=8 August 2015 |title=Claasen und Mulic lassen geschundene Löwen strahlen |trans-title=Claasen and Mulic let troubled lions shine |url=https://www.kicker.de/muenchen-gegen-hoffenheim-2015-dfb-pokal-2841084/spielbericht |access-date=27 August 2015 |publisher=[[Kicker (magazine)|Kicker]] |language=de}}</ref>
A lokacin bazara na shekarar 2024 ya sanya hannu a sabuwar ƙungiyar Cape Town Spurs, wacce ta koma matsayi na biyu.
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
Claasen ya fara buga wasa a ƙasashen waje a [[Tawagar Kwallon kafar Afirka ta Kudu|Afirka ta Kudu]] a shekarar 2010. <ref name="NFT">{{NFT player|id=40650|accessdate=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1990]]
p72nkawe1o06mpbprq77kjnqt1im489
832487
832486
2026-05-08T12:54:29Z
Sardeeq
39275
832487
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Daylon Kayton Claasen''' (an haife shi a ranar 28 ga Janairu 1990) ɗan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwallon ƙafa]] ne na ƙasar Afirka ta Kudu wanda ke bugawa Cape Town Spurs wasa, a matsayin [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan gefe]] .
== Aikin kulob ==
An haife shi a Klerksdorp, Claasen ya buga ƙwallon ƙafa ta matasa tare da Leicester City Klerksdorp da [[Vasco da Gama (South Africa)|Vasco Da Gama]] . <ref>{{Cite web |title=Claasen joins Ajax Amsterdam |url=http://sport.iafrica.com/sasoccer/ajax/16278.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808062106/http://sport.iafrica.com/sasoccer/ajax/16278.html |archive-date=8 August 2014 |access-date=26 May 2012 |publisher=iAfrica}}</ref> Ya buga wasa a Afirka ta Kudu, Netherlands da Belgium a Ajax Cape Town, Ajax da Lierse . <ref>{{Cite web |title=Profile |url=http://www.vi.nl/Spelers/Speler.htm?dbid=57120&typeofpage=84137 |publisher=Voetbal International |language=nl}}</ref> <ref name="NFT">{{NFT player|access-date=}}</ref> <ref>{{Soccerway|dylon-classen/97626}}</ref>
Lierse ya saki Claasen a watan Afrilun 2013, sannan daga baya aka fara shari'a da kulob din [[Premier League]] [[Everton FC|Everton]] a wannan watan. <ref>{{Cite web |last=David Prentice |date=23 April 2013 |title=South African midfielder Daylon Claessen hoping to impress in trial with Everton FC |url=http://www.liverpoolecho.co.uk/everton-fc/everton-fc-news/2013/04/23/south-african-midfielder-daylon-claessen-hoping-to-impress-in-trial-with-everton-fc-100252-33219253/ |publisher=Liverpool Echo}}</ref>
Daga nan Claasen ya shiga shari'a tare da sabuwar ƙungiyar Premier League Hull City da ta samu ci gaba a watan Yulin 2013, da farko a ƙarƙashin sunan "James Armstrong" don wasan da suka yi da Winterton Rangers, inda ya zura ƙwallo ɗaya, [1] kafin a bayyana ainihin asalinsa bayan kwana biyu. [2]
A ranar 21 ga Agusta 2013, ya sanya hannu kan kwantiragin shekara ɗaya da ƙungiyar Lech Poznań ta Poland.
A watan Yunin 2014 ya sanya hannu kan kwangila da ƙungiyar Jamus ta 2. Ƙungiyar Bundesliga ta 1860 Munich . <ref>{{Cite web |date=25 June 2014 |title=Claasen verstärkt die Löwen |url=http://www.bundesliga.de/de/liga2/news/2013/claasen-verstaerkt-die-loewen-tsv-1860-muenchen.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140705015040/http://www.bundesliga.de/de/liga2/news/2013/claasen-verstaerkt-die-loewen-tsv-1860-muenchen.php |archive-date=5 July 2014 |access-date=25 June 2014 |publisher=Bundesliga |language=de}}</ref> Ya zura ƙwallonsa ta farko a gasar 1860 Munich a ranar 8 ga Agusta 2015 a zagayen farko na gasar DFB-Pokal da Hoffenheim, lokacin da ya kawo ƙungiyarsa zuwa ga nasara 1-0 a minti na 51. <ref>{{Cite web |date=8 August 2015 |title=Claasen und Mulic lassen geschundene Löwen strahlen |trans-title=Claasen and Mulic let troubled lions shine |url=https://www.kicker.de/muenchen-gegen-hoffenheim-2015-dfb-pokal-2841084/spielbericht |access-date=27 August 2015 |publisher=[[Kicker (magazine)|Kicker]] |language=de}}</ref>
A lokacin bazara na shekarar 2024 ya sanya hannu a sabuwar ƙungiyar Cape Town Spurs, wacce ta koma matsayi na biyu.
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
Claasen ya fara buga wasa a ƙasashen waje a [[Tawagar Kwallon kafar Afirka ta Kudu|Afirka ta Kudu]] a shekarar 2010. <ref name="NFT">{{NFT player|id=40650|accessdate=}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1990]]
8l9to2ft0mq584sshsg17i1xn37z5jp
Jasper Cillessen
0
149950
832488
2026-05-08T12:56:20Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1343874656|Jasper Cillessen]]"
832488
wikitext
text/x-wiki
'''Jacobus Antonius Peter Johannes''' " '''Jasper''' " '''Cillessen''' (an haife shi a ranar 22 ga Afrilu 1989) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Holland wanda ke taka leda a matsayin [[Mai tsaran raga|mai tsaron gida]] a ƙungiyar Eredivisie ta NEC .
Cillessen ya shiga ƙungiyar matasa ta NEC a shekara ta 2001, inda ya fara buga wasa a ƙungiyar a shekarar 2010, sannan ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ta 3 ga Ajax a shekara guda. Ya buga wasanni 141 a Ajax a cikin shekaru shida, inda ya lashe kyaututtuka ciki har da kofuna uku na Eredivisie . A shekara ta 2016, ya koma [[FC Barcelona|Barcelona]] akan kuɗi Yuro miliyan 13. Ya koma [[Valencia CF|Valencia]] a shekara ta 2019, inda ya zauna a ƙungiyar na tsawon shekaru uku, kafin ya koma NEC.
A watan Mayun 2011, Cillessen ya sami kiran farko na bugawa tawagar kasar Netherlands wasa. Ya fara bugawa kasarsa wasa a shekarar 2013 kuma shine mai tsaron gida na farko da kasar ta zaba yayin da suka kare a matsayi na uku a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2014 .
== Aikin kulob ==
=== NEC ===
An haifi Cillessen a Nijmegen kuma ya girma a kusa da Groesbeek . Ya fara bugawa ƙungiyar matasa ta ƙungiyar De Treffers ta gida kafin a yi masa bincike a makarantar matasa ta NEC/FC Oss a shekara ta 2001. A shekara ta 2008, ya sanya hannu kan kwangilarsa ta farko ta ƙwararru da NEC kuma ya fara bugawa ƙungiyar 'yan wasa ta reserves. A shekara ta 2010, Cillessen ya amince da sabuwar kwangilar shekaru biyu a NEC har zuwa watan Yunin 2012.
Bayan raunin da mai tsaron gida Gábor Babos ya samu, Cillessen ya fara buga wasa a babbar ƙungiyar a ranar 28 ga Agusta 2010 a wasan da suka tashi kunnen doki 2-2 da [[SC Heerenveen]], kuma aka zaɓe shi a matsayin gwarzon ɗan wasa . Ko da Babos ya dawo daga rauni, Cillessen ya sami damar ci gaba da kasancewa a ƙungiyar farko kuma ya sanya hannu kan yarjejeniyar tsawaita kwantiragin shekaru biyu wanda hakan ya sanya shi cikin NEC har zuwa 2014. A ƙarshen kakar wasa ta 2010-11, an ba Cillessen kyautar gwarzon ɗan wasan Gelderland .
=== Ajax ===
[[Fayil:Jasper_Cillessen_3.jpg|thumb|Cillessen tare da Ajax a shekarar 2013]]
A ranar 27 ga Agusta 2011, an sanar da cewa NEC da Ajax sun cimma yarjejeniya kan canja wurin Cillessen zuwa kulob din [[Amsterdam]] kan kimanin Yuro 3. miliyan. Ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar, wanda hakan ya sanya shi a Ajax har zuwa 2016.
Cillessen ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 21 ga Satumba, 2011, a wasan zagaye na biyu na gasar KNVB Cup da VV Noordwijk . Ya buga cikakken wasan, inda ya ci kwallo a hannun Sijbren Bartlema a minti na 66 na nasarar da suka samu a waje da ci 3-1. Ya fara buga wa Ajax wasa a gasar lig a wasan Eredivisie na 2011-12 a ranar 23 ga Oktoba, 2011 da abokan hamayyarsa Feyenoord, inda ya maye gurbin Gregory van der Wiel a minti na 66, bayan da aka bai wa mai tsaron gida Kenneth Vermeer jan kati. Tare da Ajax ta kasa kaiwa mutum goma, Cillessen ya taimaka wa Ajax ta ci gaba da yin kunnen doki 1-1 bayan Jan Vertonghen ya yi kunnen doki 'yan mintuna bayan an fitar da Vermeer.
Cillessen ya fara samun nasara a ƙungiyar farko a lokacin shirye-shiryen fara kakar wasa ta 2013. Manaja Frank de Boer ya ce manyan masu tsaron gida biyu da ya zaɓa za su sami damar nuna dalilin da ya sa ya kamata su zama zaɓinsa na farko. A farkon wannan kakar, Cillessen ya buga wasanni na farko a Ajax a Eredivisie.
=== Barcelona ===
A ranar 25 ga Agusta 2016, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar da Barcelona kan farashin farko na €13. kudin canja wurin miliyan da ƙarin €2 miliyan a cikin ƙarin kari, wanda ya maye gurbin Claudio Bravo mai barin aiki. [1] Bayan zaman horo uku kacal, ya fara buga wasansa na farko a gasar La Liga ta gida da Alavés, inda ya sha kashi sau biyu daga yunƙurinsa biyar a rashin nasara 1-2. [2]
Tun bayan komawarsa Barcelona a shekarar 2016, Cillessen ya taka muhimmiyar rawa a gasar Copa del Rey a kakar wasa ta 2016–17 da 2017–18, inda ya fara wasanni 17 cikin 18 a gasar. <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2016/17 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2016 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2017/18 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2017 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> Barcelona ta lashe kofin a dukkan kakar wasa biyu, wanda hakan ya sa kungiyar ta lashe kofin Copa del Rey sau hudu a jere tun daga shekarar 2014–15.
A ranar 30 ga Janairun 2019, ya ceci bugun fenariti na farko a rayuwarsa ta sana'a bayan ya yi ƙoƙari sau 20 a wasan da suka doke [[Sevilla FC|Sevilla]] da ci 6-1 a gida a gasar Copa del Rey, wanda hakan ya ba Barcelona damar zuwa wasan kusa da na karshe na gasar da jimilla 6-3.
=== Valencia ===
[[Fayil:Chelsea_0_Valencia_1_(48768537763)_(cropped).jpg|thumb|280x280px|Cillessen tare da [[Valencia CF|Valencia]] a shekarar 2019]]
A ranar 25 ga Yunin 2019, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu da [[Valencia CF|Valencia]], kan kuɗin Yuro miliyan 35, wanda hakan ya sanya shi zama na biyu mafi tsada a tarihin ƙungiyar . <ref>{{Cite web |date=26 June 2019 |title=Cillessen leaves Barcelona for Valencia in €35m deal |url=https://www.goal.com/en-gb/news/cillessen-leaves-barcelona-for-valencia-in-35m-deal/fwrk0zfd9kl105dv04wpa6yg/ |website=Goal.com}}</ref> Ya fara wasa a ranar 17 ga Agusta 2019, inda ya fara da kunnen doki 1-1 a gida da Real Sociedad a gasar La Liga. <ref>{{Cite web |title=Valencia CF denied opening day victory by late Real Sociedad penalty (1-1) |url=https://www.valenciacf.com/en/article/en-valencia-cf-denied-opening-day-victory-by-late-real-sociedad-penalty-1-1-2019-08-17 |access-date=18 August 2019 |website=Valencia CF}}</ref>
=== Komawa zuwa NEC ===
Cillessen ya koma tsohuwar ƙungiyar NEC a watan Agusta na 2022 bayan ya amince da kwangilar shekaru uku.
=== Las Palmas ===
A ranar 19 ga Yuni 2024, Cillessen ya koma Spain da kuma babban matakinta bayan ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu da Las Palmas . <ref>{{Cite web |date=19 June 2024 |title=Jasper Cillessen, new reinforcement for UD Las Palmas' goal |url=https://www.udlaspalmas.es/en/news/jasper-cillessen-new-reinforcement-for-ud-las-palmas-goal |access-date=2 July 2024 |publisher=UD Las Palmas}}</ref> Ya fara wasa da kyau kuma ya buga wasa mai kyau a farko. Amma abubuwa sun canza bayan wani mummunan karo a filin wasa. Ya ji rauni a ƙananan hanji kuma yana buƙatar tiyata. Bayan haka, ya rasa matsayinsa a cikin 'yan wasan farko. Ƙungiyarsa ma ta sha wahala kuma ta ƙare da ficewa daga La Liga. Bayan kakar wasa ta kare kwantiraginsa.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1989]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
s3dtd9o8jgqn9mi4v5snvu07o1u9lqx
832489
832488
2026-05-08T12:56:44Z
Sardeeq
39275
832489
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Jacobus Antonius Peter Johannes''' " '''Jasper''' " '''Cillessen''' (an haife shi a ranar 22 ga Afrilu 1989) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Holland wanda ke taka leda a matsayin [[Mai tsaran raga|mai tsaron gida]] a ƙungiyar Eredivisie ta NEC .
Cillessen ya shiga ƙungiyar matasa ta NEC a shekara ta 2001, inda ya fara buga wasa a ƙungiyar a shekarar 2010, sannan ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ta 3 ga Ajax a shekara guda. Ya buga wasanni 141 a Ajax a cikin shekaru shida, inda ya lashe kyaututtuka ciki har da kofuna uku na Eredivisie . A shekara ta 2016, ya koma [[FC Barcelona|Barcelona]] akan kuɗi Yuro miliyan 13. Ya koma [[Valencia CF|Valencia]] a shekara ta 2019, inda ya zauna a ƙungiyar na tsawon shekaru uku, kafin ya koma NEC.
A watan Mayun 2011, Cillessen ya sami kiran farko na bugawa tawagar kasar Netherlands wasa. Ya fara bugawa kasarsa wasa a shekarar 2013 kuma shine mai tsaron gida na farko da kasar ta zaba yayin da suka kare a matsayi na uku a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2014 .
== Aikin kulob ==
=== NEC ===
An haifi Cillessen a Nijmegen kuma ya girma a kusa da Groesbeek . Ya fara bugawa ƙungiyar matasa ta ƙungiyar De Treffers ta gida kafin a yi masa bincike a makarantar matasa ta NEC/FC Oss a shekara ta 2001. A shekara ta 2008, ya sanya hannu kan kwangilarsa ta farko ta ƙwararru da NEC kuma ya fara bugawa ƙungiyar 'yan wasa ta reserves. A shekara ta 2010, Cillessen ya amince da sabuwar kwangilar shekaru biyu a NEC har zuwa watan Yunin 2012.
Bayan raunin da mai tsaron gida Gábor Babos ya samu, Cillessen ya fara buga wasa a babbar ƙungiyar a ranar 28 ga Agusta 2010 a wasan da suka tashi kunnen doki 2-2 da [[SC Heerenveen]], kuma aka zaɓe shi a matsayin gwarzon ɗan wasa . Ko da Babos ya dawo daga rauni, Cillessen ya sami damar ci gaba da kasancewa a ƙungiyar farko kuma ya sanya hannu kan yarjejeniyar tsawaita kwantiragin shekaru biyu wanda hakan ya sanya shi cikin NEC har zuwa 2014. A ƙarshen kakar wasa ta 2010-11, an ba Cillessen kyautar gwarzon ɗan wasan Gelderland .
=== Ajax ===
[[Fayil:Jasper_Cillessen_3.jpg|thumb|Cillessen tare da Ajax a shekarar 2013]]
A ranar 27 ga Agusta 2011, an sanar da cewa NEC da Ajax sun cimma yarjejeniya kan canja wurin Cillessen zuwa kulob din [[Amsterdam]] kan kimanin Yuro 3. miliyan. Ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar, wanda hakan ya sanya shi a Ajax har zuwa 2016.
Cillessen ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 21 ga Satumba, 2011, a wasan zagaye na biyu na gasar KNVB Cup da VV Noordwijk . Ya buga cikakken wasan, inda ya ci kwallo a hannun Sijbren Bartlema a minti na 66 na nasarar da suka samu a waje da ci 3-1. Ya fara buga wa Ajax wasa a gasar lig a wasan Eredivisie na 2011-12 a ranar 23 ga Oktoba, 2011 da abokan hamayyarsa Feyenoord, inda ya maye gurbin Gregory van der Wiel a minti na 66, bayan da aka bai wa mai tsaron gida Kenneth Vermeer jan kati. Tare da Ajax ta kasa kaiwa mutum goma, Cillessen ya taimaka wa Ajax ta ci gaba da yin kunnen doki 1-1 bayan Jan Vertonghen ya yi kunnen doki 'yan mintuna bayan an fitar da Vermeer.
Cillessen ya fara samun nasara a ƙungiyar farko a lokacin shirye-shiryen fara kakar wasa ta 2013. Manaja Frank de Boer ya ce manyan masu tsaron gida biyu da ya zaɓa za su sami damar nuna dalilin da ya sa ya kamata su zama zaɓinsa na farko. A farkon wannan kakar, Cillessen ya buga wasanni na farko a Ajax a Eredivisie.
=== Barcelona ===
A ranar 25 ga Agusta 2016, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar da Barcelona kan farashin farko na €13. kudin canja wurin miliyan da ƙarin €2 miliyan a cikin ƙarin kari, wanda ya maye gurbin Claudio Bravo mai barin aiki. [1] Bayan zaman horo uku kacal, ya fara buga wasansa na farko a gasar La Liga ta gida da Alavés, inda ya sha kashi sau biyu daga yunƙurinsa biyar a rashin nasara 1-2. [2]
Tun bayan komawarsa Barcelona a shekarar 2016, Cillessen ya taka muhimmiyar rawa a gasar Copa del Rey a kakar wasa ta 2016–17 da 2017–18, inda ya fara wasanni 17 cikin 18 a gasar. <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2016/17 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2016 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2017/18 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2017 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> Barcelona ta lashe kofin a dukkan kakar wasa biyu, wanda hakan ya sa kungiyar ta lashe kofin Copa del Rey sau hudu a jere tun daga shekarar 2014–15.
A ranar 30 ga Janairun 2019, ya ceci bugun fenariti na farko a rayuwarsa ta sana'a bayan ya yi ƙoƙari sau 20 a wasan da suka doke [[Sevilla FC|Sevilla]] da ci 6-1 a gida a gasar Copa del Rey, wanda hakan ya ba Barcelona damar zuwa wasan kusa da na karshe na gasar da jimilla 6-3.
=== Valencia ===
[[Fayil:Chelsea_0_Valencia_1_(48768537763)_(cropped).jpg|thumb|280x280px|Cillessen tare da [[Valencia CF|Valencia]] a shekarar 2019]]
A ranar 25 ga Yunin 2019, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu da [[Valencia CF|Valencia]], kan kuɗin Yuro miliyan 35, wanda hakan ya sanya shi zama na biyu mafi tsada a tarihin ƙungiyar . <ref>{{Cite web |date=26 June 2019 |title=Cillessen leaves Barcelona for Valencia in €35m deal |url=https://www.goal.com/en-gb/news/cillessen-leaves-barcelona-for-valencia-in-35m-deal/fwrk0zfd9kl105dv04wpa6yg/ |website=Goal.com}}</ref> Ya fara wasa a ranar 17 ga Agusta 2019, inda ya fara da kunnen doki 1-1 a gida da Real Sociedad a gasar La Liga. <ref>{{Cite web |title=Valencia CF denied opening day victory by late Real Sociedad penalty (1-1) |url=https://www.valenciacf.com/en/article/en-valencia-cf-denied-opening-day-victory-by-late-real-sociedad-penalty-1-1-2019-08-17 |access-date=18 August 2019 |website=Valencia CF}}</ref>
=== Komawa zuwa NEC ===
Cillessen ya koma tsohuwar ƙungiyar NEC a watan Agusta na 2022 bayan ya amince da kwangilar shekaru uku.
=== Las Palmas ===
A ranar 19 ga Yuni 2024, Cillessen ya koma Spain da kuma babban matakinta bayan ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu da Las Palmas . <ref>{{Cite web |date=19 June 2024 |title=Jasper Cillessen, new reinforcement for UD Las Palmas' goal |url=https://www.udlaspalmas.es/en/news/jasper-cillessen-new-reinforcement-for-ud-las-palmas-goal |access-date=2 July 2024 |publisher=UD Las Palmas}}</ref> Ya fara wasa da kyau kuma ya buga wasa mai kyau a farko. Amma abubuwa sun canza bayan wani mummunan karo a filin wasa. Ya ji rauni a ƙananan hanji kuma yana buƙatar tiyata. Bayan haka, ya rasa matsayinsa a cikin 'yan wasan farko. Ƙungiyarsa ma ta sha wahala kuma ta ƙare da ficewa daga La Liga. Bayan kakar wasa ta kare kwantiraginsa.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1989]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
p1ziz6ah2rjyhxftd1c494a44o7rmas
832557
832489
2026-05-08T16:27:01Z
Uncle Bash007
9891
832557
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Jacobus Antonius Peter Johannes''' " '''Jasper''' " '''Cillessen''' (an haife shi a ranar 22 ga Afrilu 1989) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Holland wanda ke taka leda a matsayin [[Mai tsaran raga|mai tsaron gida]] a ƙungiyar Eredivisie ta NEC.
Cillessen ya shiga ƙungiyar matasa ta NEC a shekara ta 2001, inda ya fara buga wasa a ƙungiyar a shekarar 2010, sannan ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ta 3 ga Ajax a shekara guda. Ya buga wasanni 141 a Ajax a cikin shekaru shida, inda ya lashe kyaututtuka ciki har da kofuna uku na Eredivisie . A shekara ta 2016, ya koma [[FC Barcelona|Barcelona]] akan kuɗi Yuro miliyan 13. Ya koma [[Valencia CF|Valencia]] a shekara ta 2019, inda ya zauna a ƙungiyar na tsawon shekaru uku, kafin ya koma NEC.
A watan Mayun 2011, Cillessen ya sami kiran farko na bugawa tawagar kasar Netherlands wasa. Ya fara bugawa kasarsa wasa a shekarar 2013 kuma shine mai tsaron gida na farko da kasar ta zaba yayin da suka kare a matsayi na uku a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2014 .
== Aikin kulob ==
=== NEC ===
An haifi Cillessen a Nijmegen kuma ya girma a kusa da Groesbeek . Ya fara bugawa ƙungiyar matasa ta ƙungiyar De Treffers ta gida kafin a yi masa bincike a makarantar matasa ta NEC/FC Oss a shekara ta 2001. A shekara ta 2008, ya sanya hannu kan kwangilarsa ta farko ta ƙwararru da NEC kuma ya fara bugawa ƙungiyar 'yan wasa ta reserves. A shekara ta 2010, Cillessen ya amince da sabuwar kwangilar shekaru biyu a NEC har zuwa watan Yunin 2012.
Bayan raunin da mai tsaron gida Gábor Babos ya samu, Cillessen ya fara buga wasa a babbar ƙungiyar a ranar 28 ga Agusta 2010 a wasan da suka tashi kunnen doki 2-2 da [[SC Heerenveen]], kuma aka zaɓe shi a matsayin gwarzon ɗan wasa . Ko da Babos ya dawo daga rauni, Cillessen ya sami damar ci gaba da kasancewa a ƙungiyar farko kuma ya sanya hannu kan yarjejeniyar tsawaita kwantiragin shekaru biyu wanda hakan ya sanya shi cikin NEC har zuwa 2014. A ƙarshen kakar wasa ta 2010-11, an ba Cillessen kyautar gwarzon ɗan wasan Gelderland .
=== Ajax ===
[[Fayil:Jasper_Cillessen_3.jpg|thumb|Cillessen tare da Ajax a shekarar 2013]]
A ranar 27 ga Agusta 2011, an sanar da cewa NEC da Ajax sun cimma yarjejeniya kan canja wurin Cillessen zuwa kulob din [[Amsterdam]] kan kimanin Yuro 3. miliyan. Ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar, wanda hakan ya sanya shi a Ajax har zuwa 2016.
Cillessen ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 21 ga Satumba, 2011, a wasan zagaye na biyu na gasar KNVB Cup da VV Noordwijk . Ya buga cikakken wasan, inda ya ci kwallo a hannun Sijbren Bartlema a minti na 66 na nasarar da suka samu a waje da ci 3-1. Ya fara buga wa Ajax wasa a gasar lig a wasan Eredivisie na 2011-12 a ranar 23 ga Oktoba, 2011 da abokan hamayyarsa Feyenoord, inda ya maye gurbin Gregory van der Wiel a minti na 66, bayan da aka bai wa mai tsaron gida Kenneth Vermeer jan kati. Tare da Ajax ta kasa kaiwa mutum goma, Cillessen ya taimaka wa Ajax ta ci gaba da yin kunnen doki 1-1 bayan Jan Vertonghen ya yi kunnen doki 'yan mintuna bayan an fitar da Vermeer.
Cillessen ya fara samun nasara a ƙungiyar farko a lokacin shirye-shiryen fara kakar wasa ta 2013. Manaja Frank de Boer ya ce manyan masu tsaron gida biyu da ya zaɓa za su sami damar nuna dalilin da ya sa ya kamata su zama zaɓinsa na farko. A farkon wannan kakar, Cillessen ya buga wasanni na farko a Ajax a Eredivisie.
=== Barcelona ===
A ranar 25 ga Agusta 2016, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar da Barcelona kan farashin farko na €13. kudin canja wurin miliyan da ƙarin €2 miliyan a cikin ƙarin kari, wanda ya maye gurbin Claudio Bravo mai barin aiki. [1] Bayan zaman horo uku kacal, ya fara buga wasansa na farko a gasar La Liga ta gida da Alavés, inda ya sha kashi sau biyu daga yunƙurinsa biyar a rashin nasara 1-2. [2]
Tun bayan komawarsa Barcelona a shekarar 2016, Cillessen ya taka muhimmiyar rawa a gasar Copa del Rey a kakar wasa ta 2016–17 da 2017–18, inda ya fara wasanni 17 cikin 18 a gasar. <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2016/17 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2016 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2017/18 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2017 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> Barcelona ta lashe kofin a dukkan kakar wasa biyu, wanda hakan ya sa kungiyar ta lashe kofin Copa del Rey sau hudu a jere tun daga shekarar 2014–15.
A ranar 30 ga Janairun 2019, ya ceci bugun fenariti na farko a rayuwarsa ta sana'a bayan ya yi ƙoƙari sau 20 a wasan da suka doke [[Sevilla FC|Sevilla]] da ci 6-1 a gida a gasar Copa del Rey, wanda hakan ya ba Barcelona damar zuwa wasan kusa da na karshe na gasar da jimilla 6-3.
=== Valencia ===
[[Fayil:Chelsea_0_Valencia_1_(48768537763)_(cropped).jpg|thumb|280x280px|Cillessen tare da [[Valencia CF|Valencia]] a shekarar 2019]]
A ranar 25 ga Yunin 2019, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu da [[Valencia CF|Valencia]], kan kuɗin Yuro miliyan 35, wanda hakan ya sanya shi zama na biyu mafi tsada a tarihin ƙungiyar . <ref>{{Cite web |date=26 June 2019 |title=Cillessen leaves Barcelona for Valencia in €35m deal |url=https://www.goal.com/en-gb/news/cillessen-leaves-barcelona-for-valencia-in-35m-deal/fwrk0zfd9kl105dv04wpa6yg/ |website=Goal.com}}</ref> Ya fara wasa a ranar 17 ga Agusta 2019, inda ya fara da kunnen doki 1-1 a gida da Real Sociedad a gasar La Liga. <ref>{{Cite web |title=Valencia CF denied opening day victory by late Real Sociedad penalty (1-1) |url=https://www.valenciacf.com/en/article/en-valencia-cf-denied-opening-day-victory-by-late-real-sociedad-penalty-1-1-2019-08-17 |access-date=18 August 2019 |website=Valencia CF}}</ref>
=== Komawa zuwa NEC ===
Cillessen ya koma tsohuwar ƙungiyar NEC a watan Agusta na 2022 bayan ya amince da kwangilar shekaru uku.
=== Las Palmas ===
A ranar 19 ga Yuni 2024, Cillessen ya koma Spain da kuma babban matakinta bayan ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu da Las Palmas . <ref>{{Cite web |date=19 June 2024 |title=Jasper Cillessen, new reinforcement for UD Las Palmas' goal |url=https://www.udlaspalmas.es/en/news/jasper-cillessen-new-reinforcement-for-ud-las-palmas-goal |access-date=2 July 2024 |publisher=UD Las Palmas}}</ref> Ya fara wasa da kyau kuma ya buga wasa mai kyau a farko. Amma abubuwa sun canza bayan wani mummunan karo a filin wasa. Ya ji rauni a ƙananan hanji kuma yana buƙatar tiyata. Bayan haka, ya rasa matsayinsa a cikin 'yan wasan farko. Ƙungiyarsa ma ta sha wahala kuma ta ƙare da ficewa daga La Liga. Bayan kakar wasa ta kare kwantiraginsa.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1989]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
di8o6j1fpp0c85z233kgnln7951q9s6
832559
832557
2026-05-08T16:28:21Z
Uncle Bash007
9891
/* Barcelona */
832559
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Jacobus Antonius Peter Johannes''' " '''Jasper''' " '''Cillessen''' (an haife shi a ranar 22 ga Afrilu 1989) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Holland wanda ke taka leda a matsayin [[Mai tsaran raga|mai tsaron gida]] a ƙungiyar Eredivisie ta NEC.
Cillessen ya shiga ƙungiyar matasa ta NEC a shekara ta 2001, inda ya fara buga wasa a ƙungiyar a shekarar 2010, sannan ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ta 3 ga Ajax a shekara guda. Ya buga wasanni 141 a Ajax a cikin shekaru shida, inda ya lashe kyaututtuka ciki har da kofuna uku na Eredivisie . A shekara ta 2016, ya koma [[FC Barcelona|Barcelona]] akan kuɗi Yuro miliyan 13. Ya koma [[Valencia CF|Valencia]] a shekara ta 2019, inda ya zauna a ƙungiyar na tsawon shekaru uku, kafin ya koma NEC.
A watan Mayun 2011, Cillessen ya sami kiran farko na bugawa tawagar kasar Netherlands wasa. Ya fara bugawa kasarsa wasa a shekarar 2013 kuma shine mai tsaron gida na farko da kasar ta zaba yayin da suka kare a matsayi na uku a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2014 .
== Aikin kulob ==
=== NEC ===
An haifi Cillessen a Nijmegen kuma ya girma a kusa da Groesbeek . Ya fara bugawa ƙungiyar matasa ta ƙungiyar De Treffers ta gida kafin a yi masa bincike a makarantar matasa ta NEC/FC Oss a shekara ta 2001. A shekara ta 2008, ya sanya hannu kan kwangilarsa ta farko ta ƙwararru da NEC kuma ya fara bugawa ƙungiyar 'yan wasa ta reserves. A shekara ta 2010, Cillessen ya amince da sabuwar kwangilar shekaru biyu a NEC har zuwa watan Yunin 2012.
Bayan raunin da mai tsaron gida Gábor Babos ya samu, Cillessen ya fara buga wasa a babbar ƙungiyar a ranar 28 ga Agusta 2010 a wasan da suka tashi kunnen doki 2-2 da [[SC Heerenveen]], kuma aka zaɓe shi a matsayin gwarzon ɗan wasa . Ko da Babos ya dawo daga rauni, Cillessen ya sami damar ci gaba da kasancewa a ƙungiyar farko kuma ya sanya hannu kan yarjejeniyar tsawaita kwantiragin shekaru biyu wanda hakan ya sanya shi cikin NEC har zuwa 2014. A ƙarshen kakar wasa ta 2010-11, an ba Cillessen kyautar gwarzon ɗan wasan Gelderland .
=== Ajax ===
[[Fayil:Jasper_Cillessen_3.jpg|thumb|Cillessen tare da Ajax a shekarar 2013]]
A ranar 27 ga Agusta 2011, an sanar da cewa NEC da Ajax sun cimma yarjejeniya kan canja wurin Cillessen zuwa kulob din [[Amsterdam]] kan kimanin Yuro 3. miliyan. Ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar, wanda hakan ya sanya shi a Ajax har zuwa 2016.
Cillessen ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 21 ga Satumba, 2011, a wasan zagaye na biyu na gasar KNVB Cup da VV Noordwijk . Ya buga cikakken wasan, inda ya ci kwallo a hannun Sijbren Bartlema a minti na 66 na nasarar da suka samu a waje da ci 3-1. Ya fara buga wa Ajax wasa a gasar lig a wasan Eredivisie na 2011-12 a ranar 23 ga Oktoba, 2011 da abokan hamayyarsa Feyenoord, inda ya maye gurbin Gregory van der Wiel a minti na 66, bayan da aka bai wa mai tsaron gida Kenneth Vermeer jan kati. Tare da Ajax ta kasa kaiwa mutum goma, Cillessen ya taimaka wa Ajax ta ci gaba da yin kunnen doki 1-1 bayan Jan Vertonghen ya yi kunnen doki 'yan mintuna bayan an fitar da Vermeer.
Cillessen ya fara samun nasara a ƙungiyar farko a lokacin shirye-shiryen fara kakar wasa ta 2013. Manaja Frank de Boer ya ce manyan masu tsaron gida biyu da ya zaɓa za su sami damar nuna dalilin da ya sa ya kamata su zama zaɓinsa na farko. A farkon wannan kakar, Cillessen ya buga wasanni na farko a Ajax a Eredivisie.
=== Barcelona ===
A ranar 25 ga Agusta 2016, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar da [[Barcelona]] kan farashin farko na €13. kudin canja wurin miliyan da ƙarin €2 miliyan a cikin ƙarin kari, wanda ya maye gurbin Claudio Bravo mai barin aiki. [1] Bayan zaman horo uku kacal, ya fara buga wasansa na farko a gasar La Liga ta gida da Alavés, inda ya sha kashi sau biyu daga yunƙurinsa biyar a rashin nasara 1-2. [2]
Tun bayan komawarsa Barcelona a shekarar 2016, Cillessen ya taka muhimmiyar rawa a gasar Copa del Rey a kakar wasa ta 2016–17 da 2017–18, inda ya fara wasanni 17 cikin 18 a gasar. <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2016/17 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2016 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2017/18 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2017 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> Barcelona ta lashe kofin a dukkan kakar wasa biyu, wanda hakan ya sa kungiyar ta lashe kofin Copa del Rey sau hudu a jere tun daga shekarar 2014–15.
A ranar 30 ga Janairun 2019, ya ceci bugun fenariti na farko a rayuwarsa ta sana'a bayan ya yi ƙoƙari sau 20 a wasan da suka doke [[Sevilla FC|Sevilla]] da ci 6-1 a gida a gasar Copa del Rey, wanda hakan ya ba Barcelona damar zuwa wasan kusa da na karshe na gasar da jimilla 6-3.
=== Valencia ===
[[Fayil:Chelsea_0_Valencia_1_(48768537763)_(cropped).jpg|thumb|280x280px|Cillessen tare da [[Valencia CF|Valencia]] a shekarar 2019]]
A ranar 25 ga Yunin 2019, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu da [[Valencia CF|Valencia]], kan kuɗin Yuro miliyan 35, wanda hakan ya sanya shi zama na biyu mafi tsada a tarihin ƙungiyar . <ref>{{Cite web |date=26 June 2019 |title=Cillessen leaves Barcelona for Valencia in €35m deal |url=https://www.goal.com/en-gb/news/cillessen-leaves-barcelona-for-valencia-in-35m-deal/fwrk0zfd9kl105dv04wpa6yg/ |website=Goal.com}}</ref> Ya fara wasa a ranar 17 ga Agusta 2019, inda ya fara da kunnen doki 1-1 a gida da Real Sociedad a gasar La Liga. <ref>{{Cite web |title=Valencia CF denied opening day victory by late Real Sociedad penalty (1-1) |url=https://www.valenciacf.com/en/article/en-valencia-cf-denied-opening-day-victory-by-late-real-sociedad-penalty-1-1-2019-08-17 |access-date=18 August 2019 |website=Valencia CF}}</ref>
=== Komawa zuwa NEC ===
Cillessen ya koma tsohuwar ƙungiyar NEC a watan Agusta na 2022 bayan ya amince da kwangilar shekaru uku.
=== Las Palmas ===
A ranar 19 ga Yuni 2024, Cillessen ya koma Spain da kuma babban matakinta bayan ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu da Las Palmas . <ref>{{Cite web |date=19 June 2024 |title=Jasper Cillessen, new reinforcement for UD Las Palmas' goal |url=https://www.udlaspalmas.es/en/news/jasper-cillessen-new-reinforcement-for-ud-las-palmas-goal |access-date=2 July 2024 |publisher=UD Las Palmas}}</ref> Ya fara wasa da kyau kuma ya buga wasa mai kyau a farko. Amma abubuwa sun canza bayan wani mummunan karo a filin wasa. Ya ji rauni a ƙananan hanji kuma yana buƙatar tiyata. Bayan haka, ya rasa matsayinsa a cikin 'yan wasan farko. Ƙungiyarsa ma ta sha wahala kuma ta ƙare da ficewa daga La Liga. Bayan kakar wasa ta kare kwantiraginsa.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1989]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
oz65g5ta53xbtloy68jb86791izyyxl
832563
832559
2026-05-08T16:31:19Z
Uncle Bash007
9891
832563
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Jacobus Antonius Peter Johannes''' " '''Jasper''' " '''Cillessen''' (an haife shi a ranar 22 ga Afrilu 1989) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Holland wanda ke taka leda a matsayin [[Mai tsaran raga|mai tsaron gida]] a ƙungiyar Eredivisie ta NEC.
Cillessen ya shiga ƙungiyar matasa ta NEC a shekara ta 2001, inda ya fara buga wasa a ƙungiyar a shekarar 2010, sannan ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ta 3 ga Ajax a shekara guda. Ya buga wasanni 141 a Ajax a cikin shekaru shida, inda ya lashe kyaututtuka ciki har da kofuna uku na Eredivisie . A shekara ta 2016, ya koma [[FC Barcelona|Barcelona]] akan kuɗi Yuro miliyan 13. Ya koma [[Valencia CF|Valencia]] a shekara ta 2019, inda ya zauna a ƙungiyar na tsawon shekaru uku, kafin ya koma NEC.
A watan Mayun 2011, Cillessen ya sami kira na farko daga bugawa tawagar kasar [[Netherlands]] wasa. Ya fara bugawa kasarsa wasa a shekarar 2013 kuma shine mai tsaron gida na farko da kasar ta zaba yayin da suka kare a matsayi na uku a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2014.
== Aikin kulob ==
=== NEC ===
An haifi Cillessen a Nijmegen kuma ya girma a kusa da Groesbeek . Ya fara bugawa ƙungiyar matasa ta ƙungiyar De Treffers ta gida kafin a yi masa bincike a makarantar matasa ta NEC/FC Oss a shekara ta 2001. A shekara ta 2008, ya sanya hannu kan kwangilarsa ta farko ta ƙwararru da NEC kuma ya fara bugawa ƙungiyar 'yan wasa ta reserves. A shekara ta 2010, Cillessen ya amince da sabuwar kwangilar shekaru biyu a NEC har zuwa watan Yunin 2012.
Bayan raunin da mai tsaron gida Gábor Babos ya samu, Cillessen ya fara buga wasa a babbar ƙungiyar a ranar 28 ga Agusta 2010 a wasan da suka tashi kunnen doki 2-2 da [[SC Heerenveen]], kuma aka zaɓe shi a matsayin gwarzon ɗan wasa . Ko da Babos ya dawo daga rauni, Cillessen ya sami damar ci gaba da kasancewa a ƙungiyar farko kuma ya sanya hannu kan yarjejeniyar tsawaita kwantiragin shekaru biyu wanda hakan ya sanya shi cikin NEC har zuwa 2014. A ƙarshen kakar wasa ta 2010-11, an ba Cillessen kyautar gwarzon ɗan wasan Gelderland .
=== Ajax ===
[[Fayil:Jasper_Cillessen_3.jpg|thumb|Cillessen tare da Ajax a shekarar 2013]]
A ranar 27 ga Agusta 2011, an sanar da cewa NEC da Ajax sun cimma yarjejeniya kan canja wurin Cillessen zuwa kulob din [[Amsterdam]] kan kimanin Yuro 3. miliyan. Ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar, wanda hakan ya sanya shi a Ajax har zuwa 2016.
Cillessen ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 21 ga Satumba, 2011, a wasan zagaye na biyu na gasar KNVB Cup da VV Noordwijk . Ya buga cikakken wasan, inda ya ci kwallo a hannun Sijbren Bartlema a minti na 66 na nasarar da suka samu a waje da ci 3-1. Ya fara buga wa Ajax wasa a gasar lig a wasan Eredivisie na 2011-12 a ranar 23 ga Oktoba, 2011 da abokan hamayyarsa Feyenoord, inda ya maye gurbin Gregory van der Wiel a minti na 66, bayan da aka bai wa mai tsaron gida Kenneth Vermeer jan kati. Tare da Ajax ta kasa kaiwa mutum goma, Cillessen ya taimaka wa Ajax ta ci gaba da yin kunnen doki 1-1 bayan Jan Vertonghen ya yi kunnen doki 'yan mintuna bayan an fitar da Vermeer.
Cillessen ya fara samun nasara a ƙungiyar farko a lokacin shirye-shiryen fara kakar wasa ta 2013. Manaja Frank de Boer ya ce manyan masu tsaron gida biyu da ya zaɓa za su sami damar nuna dalilin da ya sa ya kamata su zama zaɓinsa na farko. A farkon wannan kakar, Cillessen ya buga wasanni na farko a Ajax a Eredivisie.
=== Barcelona ===
A ranar 25 ga Agusta 2016, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar da [[Barcelona]] kan farashin farko na €13. kudin canja wurin miliyan da ƙarin €2 miliyan a cikin ƙarin kari, wanda ya maye gurbin Claudio Bravo mai barin aiki. [1] Bayan zaman horo uku kacal, ya fara buga wasansa na farko a gasar La Liga ta gida da Alavés, inda ya sha kashi sau biyu daga yunƙurinsa biyar a rashin nasara 1-2. [2]
Tun bayan komawarsa Barcelona a shekarar 2016, Cillessen ya taka muhimmiyar rawa a gasar Copa del Rey a kakar wasa ta 2016–17 da 2017–18, inda ya fara wasanni 17 cikin 18 a gasar. <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2016/17 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2016 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2017/18 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2017 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> Barcelona ta lashe kofin a dukkan kakar wasa biyu, wanda hakan ya sa kungiyar ta lashe kofin Copa del Rey sau hudu a jere tun daga shekarar 2014–15.
A ranar 30 ga Janairun 2019, ya ceci bugun fenariti na farko a rayuwarsa ta sana'a bayan ya yi ƙoƙari sau 20 a wasan da suka doke [[Sevilla FC|Sevilla]] da ci 6-1 a gida a gasar Copa del Rey, wanda hakan ya ba Barcelona damar zuwa wasan kusa da na karshe na gasar da jimilla 6-3.
=== Valencia ===
[[Fayil:Chelsea_0_Valencia_1_(48768537763)_(cropped).jpg|thumb|280x280px|Cillessen tare da [[Valencia CF|Valencia]] a shekarar 2019]]
A ranar 25 ga Yunin 2019, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu da [[Valencia CF|Valencia]], kan kuɗin Yuro miliyan 35, wanda hakan ya sanya shi zama na biyu mafi tsada a tarihin ƙungiyar . <ref>{{Cite web |date=26 June 2019 |title=Cillessen leaves Barcelona for Valencia in €35m deal |url=https://www.goal.com/en-gb/news/cillessen-leaves-barcelona-for-valencia-in-35m-deal/fwrk0zfd9kl105dv04wpa6yg/ |website=Goal.com}}</ref> Ya fara wasa a ranar 17 ga Agusta 2019, inda ya fara da kunnen doki 1-1 a gida da Real Sociedad a gasar La Liga. <ref>{{Cite web |title=Valencia CF denied opening day victory by late Real Sociedad penalty (1-1) |url=https://www.valenciacf.com/en/article/en-valencia-cf-denied-opening-day-victory-by-late-real-sociedad-penalty-1-1-2019-08-17 |access-date=18 August 2019 |website=Valencia CF}}</ref>
=== Komawa zuwa NEC ===
Cillessen ya koma tsohuwar ƙungiyar NEC a watan Agusta na 2022 bayan ya amince da kwangilar shekaru uku.
=== Las Palmas ===
A ranar 19 ga Yuni 2024, Cillessen ya koma Spain da kuma babban matakinta bayan ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu da Las Palmas . <ref>{{Cite web |date=19 June 2024 |title=Jasper Cillessen, new reinforcement for UD Las Palmas' goal |url=https://www.udlaspalmas.es/en/news/jasper-cillessen-new-reinforcement-for-ud-las-palmas-goal |access-date=2 July 2024 |publisher=UD Las Palmas}}</ref> Ya fara wasa da kyau kuma ya buga wasa mai kyau a farko. Amma abubuwa sun canza bayan wani mummunan karo a filin wasa. Ya ji rauni a ƙananan hanji kuma yana buƙatar tiyata. Bayan haka, ya rasa matsayinsa a cikin 'yan wasan farko. Ƙungiyarsa ma ta sha wahala kuma ta ƙare da ficewa daga La Liga. Bayan kakar wasa ta kare kwantiraginsa.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1989]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
8jio9te68lb7i4ao0vvogy649g44dso
832564
832563
2026-05-08T16:32:37Z
Uncle Bash007
9891
/* Valencia */
832564
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Jacobus Antonius Peter Johannes''' " '''Jasper''' " '''Cillessen''' (an haife shi a ranar 22 ga Afrilu 1989) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Holland wanda ke taka leda a matsayin [[Mai tsaran raga|mai tsaron gida]] a ƙungiyar Eredivisie ta NEC.
Cillessen ya shiga ƙungiyar matasa ta NEC a shekara ta 2001, inda ya fara buga wasa a ƙungiyar a shekarar 2010, sannan ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ta 3 ga Ajax a shekara guda. Ya buga wasanni 141 a Ajax a cikin shekaru shida, inda ya lashe kyaututtuka ciki har da kofuna uku na Eredivisie . A shekara ta 2016, ya koma [[FC Barcelona|Barcelona]] akan kuɗi Yuro miliyan 13. Ya koma [[Valencia CF|Valencia]] a shekara ta 2019, inda ya zauna a ƙungiyar na tsawon shekaru uku, kafin ya koma NEC.
A watan Mayun 2011, Cillessen ya sami kira na farko daga bugawa tawagar kasar [[Netherlands]] wasa. Ya fara bugawa kasarsa wasa a shekarar 2013 kuma shine mai tsaron gida na farko da kasar ta zaba yayin da suka kare a matsayi na uku a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2014.
== Aikin kulob ==
=== NEC ===
An haifi Cillessen a Nijmegen kuma ya girma a kusa da Groesbeek . Ya fara bugawa ƙungiyar matasa ta ƙungiyar De Treffers ta gida kafin a yi masa bincike a makarantar matasa ta NEC/FC Oss a shekara ta 2001. A shekara ta 2008, ya sanya hannu kan kwangilarsa ta farko ta ƙwararru da NEC kuma ya fara bugawa ƙungiyar 'yan wasa ta reserves. A shekara ta 2010, Cillessen ya amince da sabuwar kwangilar shekaru biyu a NEC har zuwa watan Yunin 2012.
Bayan raunin da mai tsaron gida Gábor Babos ya samu, Cillessen ya fara buga wasa a babbar ƙungiyar a ranar 28 ga Agusta 2010 a wasan da suka tashi kunnen doki 2-2 da [[SC Heerenveen]], kuma aka zaɓe shi a matsayin gwarzon ɗan wasa . Ko da Babos ya dawo daga rauni, Cillessen ya sami damar ci gaba da kasancewa a ƙungiyar farko kuma ya sanya hannu kan yarjejeniyar tsawaita kwantiragin shekaru biyu wanda hakan ya sanya shi cikin NEC har zuwa 2014. A ƙarshen kakar wasa ta 2010-11, an ba Cillessen kyautar gwarzon ɗan wasan Gelderland .
=== Ajax ===
[[Fayil:Jasper_Cillessen_3.jpg|thumb|Cillessen tare da Ajax a shekarar 2013]]
A ranar 27 ga Agusta 2011, an sanar da cewa NEC da Ajax sun cimma yarjejeniya kan canja wurin Cillessen zuwa kulob din [[Amsterdam]] kan kimanin Yuro 3. miliyan. Ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar, wanda hakan ya sanya shi a Ajax har zuwa 2016.
Cillessen ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 21 ga Satumba, 2011, a wasan zagaye na biyu na gasar KNVB Cup da VV Noordwijk . Ya buga cikakken wasan, inda ya ci kwallo a hannun Sijbren Bartlema a minti na 66 na nasarar da suka samu a waje da ci 3-1. Ya fara buga wa Ajax wasa a gasar lig a wasan Eredivisie na 2011-12 a ranar 23 ga Oktoba, 2011 da abokan hamayyarsa Feyenoord, inda ya maye gurbin Gregory van der Wiel a minti na 66, bayan da aka bai wa mai tsaron gida Kenneth Vermeer jan kati. Tare da Ajax ta kasa kaiwa mutum goma, Cillessen ya taimaka wa Ajax ta ci gaba da yin kunnen doki 1-1 bayan Jan Vertonghen ya yi kunnen doki 'yan mintuna bayan an fitar da Vermeer.
Cillessen ya fara samun nasara a ƙungiyar farko a lokacin shirye-shiryen fara kakar wasa ta 2013. Manaja Frank de Boer ya ce manyan masu tsaron gida biyu da ya zaɓa za su sami damar nuna dalilin da ya sa ya kamata su zama zaɓinsa na farko. A farkon wannan kakar, Cillessen ya buga wasanni na farko a Ajax a Eredivisie.
=== Barcelona ===
A ranar 25 ga Agusta 2016, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar da [[Barcelona]] kan farashin farko na €13. kudin canja wurin miliyan da ƙarin €2 miliyan a cikin ƙarin kari, wanda ya maye gurbin Claudio Bravo mai barin aiki. [1] Bayan zaman horo uku kacal, ya fara buga wasansa na farko a gasar La Liga ta gida da Alavés, inda ya sha kashi sau biyu daga yunƙurinsa biyar a rashin nasara 1-2. [2]
Tun bayan komawarsa Barcelona a shekarar 2016, Cillessen ya taka muhimmiyar rawa a gasar Copa del Rey a kakar wasa ta 2016–17 da 2017–18, inda ya fara wasanni 17 cikin 18 a gasar. <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2016/17 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2016 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2017/18 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2017 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> Barcelona ta lashe kofin a dukkan kakar wasa biyu, wanda hakan ya sa kungiyar ta lashe kofin Copa del Rey sau hudu a jere tun daga shekarar 2014–15.
A ranar 30 ga Janairun 2019, ya ceci bugun fenariti na farko a rayuwarsa ta sana'a bayan ya yi ƙoƙari sau 20 a wasan da suka doke [[Sevilla FC|Sevilla]] da ci 6-1 a gida a gasar Copa del Rey, wanda hakan ya ba Barcelona damar zuwa wasan kusa da na karshe na gasar da jimilla 6-3.
=== Valencia ===
[[Fayil:Chelsea_0_Valencia_1_(48768537763)_(cropped).jpg|thumb|280x280px|Cillessen tare da [[Valencia CF|Valencia]] a shekarar 2019]]
A ranar 25 ga Yunin 2019, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu da [[Valencia CF|Valencia]], kan kuɗi Yuro miliyan 35, wanda hakan ya sanya shi zama na biyu mafi tsada a tarihin ƙungiyar.<ref>{{Cite web |date=26 June 2019 |title=Cillessen leaves Barcelona for Valencia in €35m deal |url=https://www.goal.com/en-gb/news/cillessen-leaves-barcelona-for-valencia-in-35m-deal/fwrk0zfd9kl105dv04wpa6yg/ |website=Goal.com}}</ref> Ya fara wasa a ranar 17 ga Agusta 2019, inda ya fara da kunnen doki 1-1 a gida da Real Sociedad a gasar La Liga.<ref>{{Cite web |title=Valencia CF denied opening day victory by late Real Sociedad penalty (1-1) |url=https://www.valenciacf.com/en/article/en-valencia-cf-denied-opening-day-victory-by-late-real-sociedad-penalty-1-1-2019-08-17 |access-date=18 August 2019 |website=Valencia CF}}</ref>
=== Komawa zuwa NEC ===
Cillessen ya koma tsohuwar ƙungiyar NEC a watan Agusta na 2022 bayan ya amince da kwangilar shekaru uku.
=== Las Palmas ===
A ranar 19 ga Yuni 2024, Cillessen ya koma Spain da kuma babban matakinta bayan ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu da Las Palmas . <ref>{{Cite web |date=19 June 2024 |title=Jasper Cillessen, new reinforcement for UD Las Palmas' goal |url=https://www.udlaspalmas.es/en/news/jasper-cillessen-new-reinforcement-for-ud-las-palmas-goal |access-date=2 July 2024 |publisher=UD Las Palmas}}</ref> Ya fara wasa da kyau kuma ya buga wasa mai kyau a farko. Amma abubuwa sun canza bayan wani mummunan karo a filin wasa. Ya ji rauni a ƙananan hanji kuma yana buƙatar tiyata. Bayan haka, ya rasa matsayinsa a cikin 'yan wasan farko. Ƙungiyarsa ma ta sha wahala kuma ta ƙare da ficewa daga La Liga. Bayan kakar wasa ta kare kwantiraginsa.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1989]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
mwpp1e43htq1vhl5ycrisshk0dg0rbd
832565
832564
2026-05-08T16:33:06Z
Uncle Bash007
9891
/* Las Palmas */
832565
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Jacobus Antonius Peter Johannes''' " '''Jasper''' " '''Cillessen''' (an haife shi a ranar 22 ga Afrilu 1989) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Holland wanda ke taka leda a matsayin [[Mai tsaran raga|mai tsaron gida]] a ƙungiyar Eredivisie ta NEC.
Cillessen ya shiga ƙungiyar matasa ta NEC a shekara ta 2001, inda ya fara buga wasa a ƙungiyar a shekarar 2010, sannan ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ta 3 ga Ajax a shekara guda. Ya buga wasanni 141 a Ajax a cikin shekaru shida, inda ya lashe kyaututtuka ciki har da kofuna uku na Eredivisie . A shekara ta 2016, ya koma [[FC Barcelona|Barcelona]] akan kuɗi Yuro miliyan 13. Ya koma [[Valencia CF|Valencia]] a shekara ta 2019, inda ya zauna a ƙungiyar na tsawon shekaru uku, kafin ya koma NEC.
A watan Mayun 2011, Cillessen ya sami kira na farko daga bugawa tawagar kasar [[Netherlands]] wasa. Ya fara bugawa kasarsa wasa a shekarar 2013 kuma shine mai tsaron gida na farko da kasar ta zaba yayin da suka kare a matsayi na uku a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2014.
== Aikin kulob ==
=== NEC ===
An haifi Cillessen a Nijmegen kuma ya girma a kusa da Groesbeek . Ya fara bugawa ƙungiyar matasa ta ƙungiyar De Treffers ta gida kafin a yi masa bincike a makarantar matasa ta NEC/FC Oss a shekara ta 2001. A shekara ta 2008, ya sanya hannu kan kwangilarsa ta farko ta ƙwararru da NEC kuma ya fara bugawa ƙungiyar 'yan wasa ta reserves. A shekara ta 2010, Cillessen ya amince da sabuwar kwangilar shekaru biyu a NEC har zuwa watan Yunin 2012.
Bayan raunin da mai tsaron gida Gábor Babos ya samu, Cillessen ya fara buga wasa a babbar ƙungiyar a ranar 28 ga Agusta 2010 a wasan da suka tashi kunnen doki 2-2 da [[SC Heerenveen]], kuma aka zaɓe shi a matsayin gwarzon ɗan wasa . Ko da Babos ya dawo daga rauni, Cillessen ya sami damar ci gaba da kasancewa a ƙungiyar farko kuma ya sanya hannu kan yarjejeniyar tsawaita kwantiragin shekaru biyu wanda hakan ya sanya shi cikin NEC har zuwa 2014. A ƙarshen kakar wasa ta 2010-11, an ba Cillessen kyautar gwarzon ɗan wasan Gelderland .
=== Ajax ===
[[Fayil:Jasper_Cillessen_3.jpg|thumb|Cillessen tare da Ajax a shekarar 2013]]
A ranar 27 ga Agusta 2011, an sanar da cewa NEC da Ajax sun cimma yarjejeniya kan canja wurin Cillessen zuwa kulob din [[Amsterdam]] kan kimanin Yuro 3. miliyan. Ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar, wanda hakan ya sanya shi a Ajax har zuwa 2016.
Cillessen ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 21 ga Satumba, 2011, a wasan zagaye na biyu na gasar KNVB Cup da VV Noordwijk . Ya buga cikakken wasan, inda ya ci kwallo a hannun Sijbren Bartlema a minti na 66 na nasarar da suka samu a waje da ci 3-1. Ya fara buga wa Ajax wasa a gasar lig a wasan Eredivisie na 2011-12 a ranar 23 ga Oktoba, 2011 da abokan hamayyarsa Feyenoord, inda ya maye gurbin Gregory van der Wiel a minti na 66, bayan da aka bai wa mai tsaron gida Kenneth Vermeer jan kati. Tare da Ajax ta kasa kaiwa mutum goma, Cillessen ya taimaka wa Ajax ta ci gaba da yin kunnen doki 1-1 bayan Jan Vertonghen ya yi kunnen doki 'yan mintuna bayan an fitar da Vermeer.
Cillessen ya fara samun nasara a ƙungiyar farko a lokacin shirye-shiryen fara kakar wasa ta 2013. Manaja Frank de Boer ya ce manyan masu tsaron gida biyu da ya zaɓa za su sami damar nuna dalilin da ya sa ya kamata su zama zaɓinsa na farko. A farkon wannan kakar, Cillessen ya buga wasanni na farko a Ajax a Eredivisie.
=== Barcelona ===
A ranar 25 ga Agusta 2016, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar da [[Barcelona]] kan farashin farko na €13. kudin canja wurin miliyan da ƙarin €2 miliyan a cikin ƙarin kari, wanda ya maye gurbin Claudio Bravo mai barin aiki. [1] Bayan zaman horo uku kacal, ya fara buga wasansa na farko a gasar La Liga ta gida da Alavés, inda ya sha kashi sau biyu daga yunƙurinsa biyar a rashin nasara 1-2. [2]
Tun bayan komawarsa Barcelona a shekarar 2016, Cillessen ya taka muhimmiyar rawa a gasar Copa del Rey a kakar wasa ta 2016–17 da 2017–18, inda ya fara wasanni 17 cikin 18 a gasar. <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2016/17 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2016 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2017/18 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2017 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> Barcelona ta lashe kofin a dukkan kakar wasa biyu, wanda hakan ya sa kungiyar ta lashe kofin Copa del Rey sau hudu a jere tun daga shekarar 2014–15.
A ranar 30 ga Janairun 2019, ya ceci bugun fenariti na farko a rayuwarsa ta sana'a bayan ya yi ƙoƙari sau 20 a wasan da suka doke [[Sevilla FC|Sevilla]] da ci 6-1 a gida a gasar Copa del Rey, wanda hakan ya ba Barcelona damar zuwa wasan kusa da na karshe na gasar da jimilla 6-3.
=== Valencia ===
[[Fayil:Chelsea_0_Valencia_1_(48768537763)_(cropped).jpg|thumb|280x280px|Cillessen tare da [[Valencia CF|Valencia]] a shekarar 2019]]
A ranar 25 ga Yunin 2019, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu da [[Valencia CF|Valencia]], kan kuɗi Yuro miliyan 35, wanda hakan ya sanya shi zama na biyu mafi tsada a tarihin ƙungiyar.<ref>{{Cite web |date=26 June 2019 |title=Cillessen leaves Barcelona for Valencia in €35m deal |url=https://www.goal.com/en-gb/news/cillessen-leaves-barcelona-for-valencia-in-35m-deal/fwrk0zfd9kl105dv04wpa6yg/ |website=Goal.com}}</ref> Ya fara wasa a ranar 17 ga Agusta 2019, inda ya fara da kunnen doki 1-1 a gida da Real Sociedad a gasar La Liga.<ref>{{Cite web |title=Valencia CF denied opening day victory by late Real Sociedad penalty (1-1) |url=https://www.valenciacf.com/en/article/en-valencia-cf-denied-opening-day-victory-by-late-real-sociedad-penalty-1-1-2019-08-17 |access-date=18 August 2019 |website=Valencia CF}}</ref>
=== Komawa zuwa NEC ===
Cillessen ya koma tsohuwar ƙungiyar NEC a watan Agusta na 2022 bayan ya amince da kwangilar shekaru uku.
=== Las Palmas ===
A ranar 19 ga Yuni 2024, Cillessen ya koma [[Spain]] da kuma babban matakinta bayan ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu da Las Palmas.<ref>{{Cite web |date=19 June 2024 |title=Jasper Cillessen, new reinforcement for UD Las Palmas' goal |url=https://www.udlaspalmas.es/en/news/jasper-cillessen-new-reinforcement-for-ud-las-palmas-goal |access-date=2 July 2024 |publisher=UD Las Palmas}}</ref> Ya fara wasa da kyau kuma ya buga wasa mai kyau a farko. Amma abubuwa sun canza bayan wani mummunan karo a filin wasa. Ya ji rauni a ƙananan hanji kuma yana buƙatar tiyata. Bayan haka, ya rasa matsayinsa a cikin 'yan wasan farko. Ƙungiyarsa ma ta sha wahala kuma ta ƙare da ficewa daga La Liga. Bayan kakar wasa ta kare kwantiraginsa.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1989]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
hjj8bdhlm4e84xq2ry3q2yu7fnhgsuy
832569
832565
2026-05-08T16:35:20Z
Uncle Bash007
9891
832569
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Jacobus Antonius Peter Johannes''' " '''Jasper''' " '''Cillessen''' (an haife shi a ranar 22 ga Afrilu 1989) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Holland wanda ke taka leda a matsayin [[Mai tsaran raga|mai tsaron gida]] a ƙungiyar Eredivisie ta NEC.
Cillessen ya shiga ƙungiyar matasa ta NEC a shekara ta 2001, inda ya fara buga wasa a ƙungiyar a shekarar 2010, sannan ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ta 3 ga Ajax a shekara guda. Ya buga wasanni 141 a Ajax a cikin shekaru shida, inda ya lashe kyaututtuka ciki har da kofuna uku na Eredivisie . A shekara ta 2016, ya koma [[FC Barcelona|Barcelona]] akan kuɗi Yuro miliyan 13. Ya koma [[Valencia CF|Valencia]] a shekara ta 2019, inda ya zauna a ƙungiyar na tsawon shekaru uku, kafin ya koma NEC.
A watan Mayun 2011, Cillessen ya sami kira na farko daga bugawa tawagar kasar [[Netherlands]] wasa. Ya fara bugawa kasarsa wasa a shekarar 2013 kuma shine mai tsaron gida na farko da kasar ta zaba yayin da suka kare a matsayi na uku a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2014.
== Aikin kulob ==
=== NEC ===
An haifi Cillessen a Nijmegen kuma ya girma a kusa da Groesbeek . Ya fara bugawa ƙungiyar matasa ta ƙungiyar De Treffers ta gida kafin a yi masa bincike a makarantar matasa ta NEC/FC Oss a shekara ta 2001. A shekara ta 2008, ya sanya hannu kan kwangilarsa ta farko ta ƙwararru da NEC kuma ya fara bugawa ƙungiyar 'yan wasa ta reserves. A shekara ta 2010, Cillessen ya amince da sabuwar kwangilar shekaru biyu a NEC har zuwa watan Yunin 2012.
Bayan raunin da mai tsaron gida Gábor Babos ya samu, Cillessen ya fara buga wasa a babbar ƙungiyar a ranar 28 ga Agusta 2010 a wasan da suka tashi kunnen doki 2-2 da [[SC Heerenveen]], kuma aka zaɓe shi a matsayin gwarzon ɗan wasa . Ko da Babos ya dawo daga rauni, Cillessen ya sami damar ci gaba da kasancewa a ƙungiyar farko kuma ya sanya hannu kan yarjejeniyar tsawaita kwantiragin shekaru biyu wanda hakan ya sanya shi cikin NEC har zuwa 2014. A ƙarshen kakar wasa ta 2010-11, an ba Cillessen kyautar gwarzon ɗan wasan Gelderland .
=== Ajax ===
[[Fayil:Jasper_Cillessen_3.jpg|thumb|Cillessen tare da Ajax a shekarar 2013]]
A ranar 27 ga Agusta 2011, an sanar da cewa NEC da Ajax sun cimma yarjejeniya kan canja wurin Cillessen zuwa kulob din [[Amsterdam]] kan kimanin Yuro 3. miliyan. Ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar, wanda hakan ya sanya shi a Ajax har zuwa 2016.
Cillessen ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 21 ga Satumba, 2011, a wasan zagaye na biyu na gasar KNVB Cup da VV Noordwijk . Ya buga cikakken wasan, inda ya ci kwallo a hannun Sijbren Bartlema a minti na 66 na nasarar da suka samu a waje da ci 3-1. Ya fara buga wa Ajax wasa a gasar lig a wasan Eredivisie na 2011-12 a ranar 23 ga Oktoba, 2011 da abokan hamayyarsa Feyenoord, inda ya maye gurbin Gregory van der Wiel a minti na 66, bayan da aka bai wa mai tsaron gida Kenneth Vermeer jan kati. Tare da Ajax ta kasa kaiwa mutum goma, Cillessen ya taimaka wa Ajax ta ci gaba da yin kunnen doki 1-1 bayan Jan Vertonghen ya yi kunnen doki 'yan mintuna bayan an fitar da Vermeer.
Cillessen ya fara samun nasara a ƙungiyar farko a lokacin shirye-shiryen fara kakar wasa ta 2013. Manaja Frank de Boer ya ce manyan masu tsaron gida biyu da ya zaɓa za su sami damar nuna dalilin da ya sa ya kamata su zama zaɓinsa na farko. A farkon wannan kakar, Cillessen ya buga wasanni na farko a Ajax a Eredivisie.
=== Barcelona ===
A ranar 25 ga Agusta 2016, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar da [[Barcelona]] kan farashin farko na €13. kudin canja wurin miliyan da ƙarin €2 miliyan a cikin ƙarin kari, wanda ya maye gurbin Claudio Bravo mai barin aiki. [1] Bayan zaman horo uku kacal, ya fara buga wasansa na farko a gasar La Liga ta gida da Alavés, inda ya sha kashi sau biyu daga yunƙurinsa biyar a rashin nasara 1-2. [2]
Tun bayan komawarsa Barcelona a shekarar 2016, Cillessen ya taka muhimmiyar rawa a gasar Copa del Rey a kakar wasa ta 2016–17 da 2017–18, inda ya fara wasanni 17 cikin 18 a gasar. <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2016/17 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2016 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2017/18 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2017 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> Barcelona ta lashe kofin a dukkan kakar wasa biyu, wanda hakan ya sa kungiyar ta lashe kofin Copa del Rey sau hudu a jere tun daga shekarar 2014–15.
A ranar 30 ga Janairun 2019, ya ceci bugun fenariti na farko a rayuwarsa ta sana'a bayan ya yi ƙoƙari sau 20 a wasan da suka doke [[Sevilla FC|Sevilla]] da ci 6-1 a gida a gasar Copa del Rey, wanda hakan ya ba Barcelona damar zuwa wasan kusa da na karshe na gasar da jimilla 6-3.
=== Valencia ===
[[Fayil:Chelsea_0_Valencia_1_(48768537763)_(cropped).jpg|thumb|280x280px|Cillessen tare da [[Valencia CF|Valencia]] a shekarar 2019]]
A ranar 25 ga Yunin 2019, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu da [[Valencia CF|Valencia]], kan kuɗi Yuro miliyan 35, wanda hakan ya sanya shi zama na biyu mafi tsada a tarihin ƙungiyar.<ref>{{Cite web |date=26 June 2019 |title=Cillessen leaves Barcelona for Valencia in €35m deal |url=https://www.goal.com/en-gb/news/cillessen-leaves-barcelona-for-valencia-in-35m-deal/fwrk0zfd9kl105dv04wpa6yg/ |website=Goal.com}}</ref> Ya fara wasa a ranar 17 ga Agusta 2019, inda ya fara da kunnen doki 1-1 a gida da Real Sociedad a gasar La Liga.<ref>{{Cite web |title=Valencia CF denied opening day victory by late Real Sociedad penalty (1-1) |url=https://www.valenciacf.com/en/article/en-valencia-cf-denied-opening-day-victory-by-late-real-sociedad-penalty-1-1-2019-08-17 |access-date=18 August 2019 |website=Valencia CF}}</ref>
=== Komawa zuwa NEC ===
Cillessen ya koma tsohuwar ƙungiyar NEC a watan Agusta na 2022 bayan ya amince da kwangilar shekaru uku.
=== Las Palmas ===
A ranar 19 ga Yuni 2024, Cillessen ya koma [[Spain]] da kuma babban matakinta bayan ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu da [[Las Palmas]].<ref>{{Cite web |date=19 June 2024 |title=Jasper Cillessen, new reinforcement for UD Las Palmas' goal |url=https://www.udlaspalmas.es/en/news/jasper-cillessen-new-reinforcement-for-ud-las-palmas-goal |access-date=2 July 2024 |publisher=UD Las Palmas}}</ref> Ya fara wasa da kyau kuma ya buga wasa mai kyau a farko. Amma abubuwa sun canza bayan wani mummunan karo a filin wasa. Ya ji rauni a ƙananan hanji kuma yana buƙatar tiyata. Bayan haka, ya rasa matsayinsa a cikin 'yan wasan farko. Ƙungiyarsa ma ta sha wahala kuma ta ƙare da ficewa daga La Liga. Bayan kakar wasa ta kare kwantiraginsa.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1989]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
93fvxm0xmzqw81hs4slgewgye1onnly
832570
832569
2026-05-08T16:36:00Z
Uncle Bash007
9891
/* Las Palmas */
832570
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Jacobus Antonius Peter Johannes''' " '''Jasper''' " '''Cillessen''' (an haife shi a ranar 22 ga Afrilu 1989) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Holland wanda ke taka leda a matsayin [[Mai tsaran raga|mai tsaron gida]] a ƙungiyar Eredivisie ta NEC.
Cillessen ya shiga ƙungiyar matasa ta NEC a shekara ta 2001, inda ya fara buga wasa a ƙungiyar a shekarar 2010, sannan ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ta 3 ga Ajax a shekara guda. Ya buga wasanni 141 a Ajax a cikin shekaru shida, inda ya lashe kyaututtuka ciki har da kofuna uku na Eredivisie . A shekara ta 2016, ya koma [[FC Barcelona|Barcelona]] akan kuɗi Yuro miliyan 13. Ya koma [[Valencia CF|Valencia]] a shekara ta 2019, inda ya zauna a ƙungiyar na tsawon shekaru uku, kafin ya koma NEC.
A watan Mayun 2011, Cillessen ya sami kira na farko daga bugawa tawagar kasar [[Netherlands]] wasa. Ya fara bugawa kasarsa wasa a shekarar 2013 kuma shine mai tsaron gida na farko da kasar ta zaba yayin da suka kare a matsayi na uku a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2014.
== Aikin kulob ==
=== NEC ===
An haifi Cillessen a Nijmegen kuma ya girma a kusa da Groesbeek . Ya fara bugawa ƙungiyar matasa ta ƙungiyar De Treffers ta gida kafin a yi masa bincike a makarantar matasa ta NEC/FC Oss a shekara ta 2001. A shekara ta 2008, ya sanya hannu kan kwangilarsa ta farko ta ƙwararru da NEC kuma ya fara bugawa ƙungiyar 'yan wasa ta reserves. A shekara ta 2010, Cillessen ya amince da sabuwar kwangilar shekaru biyu a NEC har zuwa watan Yunin 2012.
Bayan raunin da mai tsaron gida Gábor Babos ya samu, Cillessen ya fara buga wasa a babbar ƙungiyar a ranar 28 ga Agusta 2010 a wasan da suka tashi kunnen doki 2-2 da [[SC Heerenveen]], kuma aka zaɓe shi a matsayin gwarzon ɗan wasa . Ko da Babos ya dawo daga rauni, Cillessen ya sami damar ci gaba da kasancewa a ƙungiyar farko kuma ya sanya hannu kan yarjejeniyar tsawaita kwantiragin shekaru biyu wanda hakan ya sanya shi cikin NEC har zuwa 2014. A ƙarshen kakar wasa ta 2010-11, an ba Cillessen kyautar gwarzon ɗan wasan Gelderland .
=== Ajax ===
[[Fayil:Jasper_Cillessen_3.jpg|thumb|Cillessen tare da Ajax a shekarar 2013]]
A ranar 27 ga Agusta 2011, an sanar da cewa NEC da Ajax sun cimma yarjejeniya kan canja wurin Cillessen zuwa kulob din [[Amsterdam]] kan kimanin Yuro 3. miliyan. Ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar, wanda hakan ya sanya shi a Ajax har zuwa 2016.
Cillessen ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 21 ga Satumba, 2011, a wasan zagaye na biyu na gasar KNVB Cup da VV Noordwijk . Ya buga cikakken wasan, inda ya ci kwallo a hannun Sijbren Bartlema a minti na 66 na nasarar da suka samu a waje da ci 3-1. Ya fara buga wa Ajax wasa a gasar lig a wasan Eredivisie na 2011-12 a ranar 23 ga Oktoba, 2011 da abokan hamayyarsa Feyenoord, inda ya maye gurbin Gregory van der Wiel a minti na 66, bayan da aka bai wa mai tsaron gida Kenneth Vermeer jan kati. Tare da Ajax ta kasa kaiwa mutum goma, Cillessen ya taimaka wa Ajax ta ci gaba da yin kunnen doki 1-1 bayan Jan Vertonghen ya yi kunnen doki 'yan mintuna bayan an fitar da Vermeer.
Cillessen ya fara samun nasara a ƙungiyar farko a lokacin shirye-shiryen fara kakar wasa ta 2013. Manaja Frank de Boer ya ce manyan masu tsaron gida biyu da ya zaɓa za su sami damar nuna dalilin da ya sa ya kamata su zama zaɓinsa na farko. A farkon wannan kakar, Cillessen ya buga wasanni na farko a Ajax a Eredivisie.
=== Barcelona ===
A ranar 25 ga Agusta 2016, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar da [[Barcelona]] kan farashin farko na €13. kudin canja wurin miliyan da ƙarin €2 miliyan a cikin ƙarin kari, wanda ya maye gurbin Claudio Bravo mai barin aiki. [1] Bayan zaman horo uku kacal, ya fara buga wasansa na farko a gasar La Liga ta gida da Alavés, inda ya sha kashi sau biyu daga yunƙurinsa biyar a rashin nasara 1-2. [2]
Tun bayan komawarsa Barcelona a shekarar 2016, Cillessen ya taka muhimmiyar rawa a gasar Copa del Rey a kakar wasa ta 2016–17 da 2017–18, inda ya fara wasanni 17 cikin 18 a gasar. <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2016/17 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2016 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2017/18 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2017 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> Barcelona ta lashe kofin a dukkan kakar wasa biyu, wanda hakan ya sa kungiyar ta lashe kofin Copa del Rey sau hudu a jere tun daga shekarar 2014–15.
A ranar 30 ga Janairun 2019, ya ceci bugun fenariti na farko a rayuwarsa ta sana'a bayan ya yi ƙoƙari sau 20 a wasan da suka doke [[Sevilla FC|Sevilla]] da ci 6-1 a gida a gasar Copa del Rey, wanda hakan ya ba Barcelona damar zuwa wasan kusa da na karshe na gasar da jimilla 6-3.
=== Valencia ===
[[Fayil:Chelsea_0_Valencia_1_(48768537763)_(cropped).jpg|thumb|280x280px|Cillessen tare da [[Valencia CF|Valencia]] a shekarar 2019]]
A ranar 25 ga Yunin 2019, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu da [[Valencia CF|Valencia]], kan kuɗi Yuro miliyan 35, wanda hakan ya sanya shi zama na biyu mafi tsada a tarihin ƙungiyar.<ref>{{Cite web |date=26 June 2019 |title=Cillessen leaves Barcelona for Valencia in €35m deal |url=https://www.goal.com/en-gb/news/cillessen-leaves-barcelona-for-valencia-in-35m-deal/fwrk0zfd9kl105dv04wpa6yg/ |website=Goal.com}}</ref> Ya fara wasa a ranar 17 ga Agusta 2019, inda ya fara da kunnen doki 1-1 a gida da Real Sociedad a gasar La Liga.<ref>{{Cite web |title=Valencia CF denied opening day victory by late Real Sociedad penalty (1-1) |url=https://www.valenciacf.com/en/article/en-valencia-cf-denied-opening-day-victory-by-late-real-sociedad-penalty-1-1-2019-08-17 |access-date=18 August 2019 |website=Valencia CF}}</ref>
=== Komawa zuwa NEC ===
Cillessen ya koma tsohuwar ƙungiyar NEC a watan Agusta na 2022 bayan ya amince da kwangilar shekaru uku.
=== Las Palmas ===
A ranar 19 ga Yuni 2024, Cillessen ya koma [[Spain]] da kuma babban matakinta bayan ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu da [[Las Palmas]].<ref>{{Cite web |date=19 June 2024 |title=Jasper Cillessen, new reinforcement for UD Las Palmas' goal |url=https://www.udlaspalmas.es/en/news/jasper-cillessen-new-reinforcement-for-ud-las-palmas-goal |access-date=2 July 2024 |publisher=UD Las Palmas}}</ref> Ya fara wasa da kyau kuma ya buga wasa mai kyau a farko. Amma abubuwa sun canza bayan wani mummunan karo a filin wasa. Ya ji rauni a ƙananan hanji kuma yana buƙatar tiyata. Bayan haka, ya rasa matsayinsa a cikin 'yan wasan farko. Ƙungiyarsa ma ta sha wahala kuma ta ƙare da ficewa daga La Liga. Bayan kakar wasa ta kare kwantiraginsa.
==Kididdigar wasanni==
===Kulob===
{{updated|match played 14 March 2026}}<ref name="soccerway">{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/jasper-cillessen/137206/|title=J. Cillessen|website=Soccerway}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen|title=Jasper Cillessen|work=ESPN}}</ref>
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Appearances and goals by club, season and competition
!rowspan="2"|Club
!rowspan="2"|Season
!colspan="3"|League
!colspan="2"|National cup{{efn|Includes [[KNVB Cup]] and [[Copa del Rey]]}}
!colspan="2"|Continental
!colspan="2"|Other
!colspan="2"|Total
|-
!Division!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!App!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals
|-
|rowspan="3"|[[NEC Nijmegen|NEC]]
|[[2010–11 Eredivisie|2010–11]]
|[[Eredivisie]]
|31||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||32||0
|-
|[[2011–12 Eredivisie|2011–12]]
|Eredivisie
||3||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||0
|-
!colspan="2"|Total
!34!!0!!1!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!35!!0
|-
|rowspan="3"|[[Jong Ajax]]
|[[2013–14 Eerste Divisie|2013–14]]
|[[Eerste Divisie]]
|3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||0
|-
|[[2014–15 Eerste Divisie|2014–15]]
|Eerste Divisie
|1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0
|-
!colspan="2"|Total
!4!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!4!!0
|-
|rowspan="7"|[[AFC Ajax|Ajax]]
|[[2011–12 AFC Ajax season|2011–12]]
|Eredivisie
|4||0||3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||7||0
|-
|[[2012–13 AFC Ajax season|2012–13]]
|Eredivisie
||5||0||5||0||1{{efn|name=UEL|Appearance(s) in [[UEFA Europa League]]}}||0||0||0||11||0
|-
|[[2013–14 AFC Ajax season|2013–14]]
|Eredivisie
||25||0||1||0||7{{efn|Five appearances in [[UEFA Champions League]], two appearances in UEFA Europa League}}||0||0||0||33||0
|-
|[[2014–15 AFC Ajax season|2014–15]]
|Eredivisie
|32||0||0||0||10{{efn|Six appearances in UEFA Champions League, four appearances in UEFA Europa League}}||0||0||0||42||0
|-
|[[2015–16 AFC Ajax season|2015–16]]
|Eredivisie
|33||0||1||0||10{{efn|Two appearances in UEFA Champions League, eight appearances in UEFA Europa League}}||0||colspan="2"|—||44||0
|-
|[[2016–17 AFC Ajax season|2016–17]]
|Eredivisie
|2||0||0||0||4{{efn|name=UCL|Appearance(s) in UEFA Champions League}}||0||colspan="2"|—||6||0
|-
!colspan="2"|Total
!101!!0!!10!!0!!32!!0!!0!!0!!143!!0
|-
|rowspan="4"|[[FC Barcelona|Barcelona]]
|[[2016–17 FC Barcelona season|2016–17]]
|[[La Liga]]
|1||0||8||0||1{{efn|name=UCL}}||0||0||0||10||0
|-
|[[2017–18 FC Barcelona season|2017–18]]
|La Liga
|1||0||9||0||1{{efn|name=UCL}}||0||0||0||11||0
|-
|[[2018–19 FC Barcelona season|2018–19]]
|La Liga
|3||0||7||0||1{{efn|name=UCL}}||0||0||0||11||0
|-
!colspan="2"|Total
!5!!0!!24!!0!!3!!0!!0!!0!!32!!0
|-
|valign="center" rowspan="4"|[[Valencia CF|Valencia]]
|[[2019–20 Valencia CF season|2019–20]]
|La Liga
|24||0||0||0||6{{efn|name=UCL}}||0||0||0||30||0
|-
|[[2020–21 Valencia CF season|2020–21]]
|La Liga
|10||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||10||0
|-
|[[2021–22 Valencia CF season|2021–22]]
|La Liga
|17||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||17||0
|-
!colspan="2"|Total
!51||0||0||0||6||0||0||0||57||0
|-
|rowspan="3"|NEC
|[[2022–23 NEC Nijmegen season|2022–23]]
|Eredivisie
|32||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||32||0
|-
|[[2023–24 NEC Nijmegen season|2023–24]]
|Eredivisie
|30||0||2||0||colspan="2"|—||1{{efn|Appearance in Eredivisie European play-offs}}||0||34||0
|-
!colspan="2"|Total
!62!!0!!2!!0!!colspan="2"|—!!1!!0!!65!!0
|-
|[[UD Las Palmas|Las Palmas]]
|[[2024–25 UD Las Palmas season|2024–25]]
|La Liga
|27||0||0||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||27||0
|-
|rowspan="1"|NEC
|[[2025–26 NEC Nijmegen season|2025–26]]
|Eredivisie
|2||0||4||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||6||0
|-
!colspan="3"|Career total
!286!!0!!40!!0!!42!!0!!1!!0!!364!!0
|}
{{notelist}}
===International===
{{updated|match played 27 March 2023}}<ref>{{cite web |url=http://www.vi.nl/spelers/carriere/jasper-cillessen.htm |title=Jasper Cillessen Voetbal International profile |publisher=Voetbal International}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.onsoranje.nl/team-statistieken/teams/speler/11/55797779-c8227720-988046|title=Speler: Jasper Cillessen|work=onsoranje.nl}}</ref><ref>{{cite web|title=Jasper Cillessen|url=http://eu-football.info/_player.php?id=28236|website=EU-Football.info|access-date=4 June 2016}}</ref>
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
!National team!!Year!!Apps!!Goals
|-
|rowspan="12"|[[Netherlands national football team|Netherlands]]
|-
|2013||4||0
|-
|2014||16||0
|-
|2015||6||0
|-
|2016||4||0
|-
|2017||8||0
|-
|2018||7||0
|-
|2019||10||0
|-
|2020||4||0
|-
|2021||1||0
|-
|2022||2||0
|-
|2023||2||0
|-
!colspan="2"|Total||65||0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1989]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
6huitvc75iyqyx691wpnubonqdpljgs
832572
832570
2026-05-08T16:37:06Z
Uncle Bash007
9891
/* Kididdigar wasanni */
832572
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Jacobus Antonius Peter Johannes''' " '''Jasper''' " '''Cillessen''' (an haife shi a ranar 22 ga Afrilu 1989) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Holland wanda ke taka leda a matsayin [[Mai tsaran raga|mai tsaron gida]] a ƙungiyar Eredivisie ta NEC.
Cillessen ya shiga ƙungiyar matasa ta NEC a shekara ta 2001, inda ya fara buga wasa a ƙungiyar a shekarar 2010, sannan ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ta 3 ga Ajax a shekara guda. Ya buga wasanni 141 a Ajax a cikin shekaru shida, inda ya lashe kyaututtuka ciki har da kofuna uku na Eredivisie . A shekara ta 2016, ya koma [[FC Barcelona|Barcelona]] akan kuɗi Yuro miliyan 13. Ya koma [[Valencia CF|Valencia]] a shekara ta 2019, inda ya zauna a ƙungiyar na tsawon shekaru uku, kafin ya koma NEC.
A watan Mayun 2011, Cillessen ya sami kira na farko daga bugawa tawagar kasar [[Netherlands]] wasa. Ya fara bugawa kasarsa wasa a shekarar 2013 kuma shine mai tsaron gida na farko da kasar ta zaba yayin da suka kare a matsayi na uku a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2014.
== Aikin kulob ==
=== NEC ===
An haifi Cillessen a Nijmegen kuma ya girma a kusa da Groesbeek . Ya fara bugawa ƙungiyar matasa ta ƙungiyar De Treffers ta gida kafin a yi masa bincike a makarantar matasa ta NEC/FC Oss a shekara ta 2001. A shekara ta 2008, ya sanya hannu kan kwangilarsa ta farko ta ƙwararru da NEC kuma ya fara bugawa ƙungiyar 'yan wasa ta reserves. A shekara ta 2010, Cillessen ya amince da sabuwar kwangilar shekaru biyu a NEC har zuwa watan Yunin 2012.
Bayan raunin da mai tsaron gida Gábor Babos ya samu, Cillessen ya fara buga wasa a babbar ƙungiyar a ranar 28 ga Agusta 2010 a wasan da suka tashi kunnen doki 2-2 da [[SC Heerenveen]], kuma aka zaɓe shi a matsayin gwarzon ɗan wasa . Ko da Babos ya dawo daga rauni, Cillessen ya sami damar ci gaba da kasancewa a ƙungiyar farko kuma ya sanya hannu kan yarjejeniyar tsawaita kwantiragin shekaru biyu wanda hakan ya sanya shi cikin NEC har zuwa 2014. A ƙarshen kakar wasa ta 2010-11, an ba Cillessen kyautar gwarzon ɗan wasan Gelderland .
=== Ajax ===
[[Fayil:Jasper_Cillessen_3.jpg|thumb|Cillessen tare da Ajax a shekarar 2013]]
A ranar 27 ga Agusta 2011, an sanar da cewa NEC da Ajax sun cimma yarjejeniya kan canja wurin Cillessen zuwa kulob din [[Amsterdam]] kan kimanin Yuro 3. miliyan. Ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar, wanda hakan ya sanya shi a Ajax har zuwa 2016.
Cillessen ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 21 ga Satumba, 2011, a wasan zagaye na biyu na gasar KNVB Cup da VV Noordwijk . Ya buga cikakken wasan, inda ya ci kwallo a hannun Sijbren Bartlema a minti na 66 na nasarar da suka samu a waje da ci 3-1. Ya fara buga wa Ajax wasa a gasar lig a wasan Eredivisie na 2011-12 a ranar 23 ga Oktoba, 2011 da abokan hamayyarsa Feyenoord, inda ya maye gurbin Gregory van der Wiel a minti na 66, bayan da aka bai wa mai tsaron gida Kenneth Vermeer jan kati. Tare da Ajax ta kasa kaiwa mutum goma, Cillessen ya taimaka wa Ajax ta ci gaba da yin kunnen doki 1-1 bayan Jan Vertonghen ya yi kunnen doki 'yan mintuna bayan an fitar da Vermeer.
Cillessen ya fara samun nasara a ƙungiyar farko a lokacin shirye-shiryen fara kakar wasa ta 2013. Manaja Frank de Boer ya ce manyan masu tsaron gida biyu da ya zaɓa za su sami damar nuna dalilin da ya sa ya kamata su zama zaɓinsa na farko. A farkon wannan kakar, Cillessen ya buga wasanni na farko a Ajax a Eredivisie.
=== Barcelona ===
A ranar 25 ga Agusta 2016, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar da [[Barcelona]] kan farashin farko na €13. kudin canja wurin miliyan da ƙarin €2 miliyan a cikin ƙarin kari, wanda ya maye gurbin Claudio Bravo mai barin aiki. [1] Bayan zaman horo uku kacal, ya fara buga wasansa na farko a gasar La Liga ta gida da Alavés, inda ya sha kashi sau biyu daga yunƙurinsa biyar a rashin nasara 1-2. [2]
Tun bayan komawarsa Barcelona a shekarar 2016, Cillessen ya taka muhimmiyar rawa a gasar Copa del Rey a kakar wasa ta 2016–17 da 2017–18, inda ya fara wasanni 17 cikin 18 a gasar. <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2016/17 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2016 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2017/18 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2017 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> Barcelona ta lashe kofin a dukkan kakar wasa biyu, wanda hakan ya sa kungiyar ta lashe kofin Copa del Rey sau hudu a jere tun daga shekarar 2014–15.
A ranar 30 ga Janairun 2019, ya ceci bugun fenariti na farko a rayuwarsa ta sana'a bayan ya yi ƙoƙari sau 20 a wasan da suka doke [[Sevilla FC|Sevilla]] da ci 6-1 a gida a gasar Copa del Rey, wanda hakan ya ba Barcelona damar zuwa wasan kusa da na karshe na gasar da jimilla 6-3.
=== Valencia ===
[[Fayil:Chelsea_0_Valencia_1_(48768537763)_(cropped).jpg|thumb|280x280px|Cillessen tare da [[Valencia CF|Valencia]] a shekarar 2019]]
A ranar 25 ga Yunin 2019, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu da [[Valencia CF|Valencia]], kan kuɗi Yuro miliyan 35, wanda hakan ya sanya shi zama na biyu mafi tsada a tarihin ƙungiyar.<ref>{{Cite web |date=26 June 2019 |title=Cillessen leaves Barcelona for Valencia in €35m deal |url=https://www.goal.com/en-gb/news/cillessen-leaves-barcelona-for-valencia-in-35m-deal/fwrk0zfd9kl105dv04wpa6yg/ |website=Goal.com}}</ref> Ya fara wasa a ranar 17 ga Agusta 2019, inda ya fara da kunnen doki 1-1 a gida da Real Sociedad a gasar La Liga.<ref>{{Cite web |title=Valencia CF denied opening day victory by late Real Sociedad penalty (1-1) |url=https://www.valenciacf.com/en/article/en-valencia-cf-denied-opening-day-victory-by-late-real-sociedad-penalty-1-1-2019-08-17 |access-date=18 August 2019 |website=Valencia CF}}</ref>
=== Komawa zuwa NEC ===
Cillessen ya koma tsohuwar ƙungiyar NEC a watan Agusta na 2022 bayan ya amince da kwangilar shekaru uku.
=== Las Palmas ===
A ranar 19 ga Yuni 2024, Cillessen ya koma [[Spain]] da kuma babban matakinta bayan ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu da [[Las Palmas]].<ref>{{Cite web |date=19 June 2024 |title=Jasper Cillessen, new reinforcement for UD Las Palmas' goal |url=https://www.udlaspalmas.es/en/news/jasper-cillessen-new-reinforcement-for-ud-las-palmas-goal |access-date=2 July 2024 |publisher=UD Las Palmas}}</ref> Ya fara wasa da kyau kuma ya buga wasa mai kyau a farko. Amma abubuwa sun canza bayan wani mummunan karo a filin wasa. Ya ji rauni a ƙananan hanji kuma yana buƙatar tiyata. Bayan haka, ya rasa matsayinsa a cikin 'yan wasan farko. Ƙungiyarsa ma ta sha wahala kuma ta ƙare da ficewa daga La Liga. Bayan kakar wasa ta kare kwantiraginsa.
==Kididdigar wasanni==
===Kulob===
{{updated|match played 14 March 2026}}<ref name="soccerway">{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/jasper-cillessen/137206/|title=J. Cillessen|website=Soccerway}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen|title=Jasper Cillessen|work=ESPN}}</ref>
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Wasannin da ya buda da kuma kwallaye dangane da kulob, kakar wasa da kuma gasa
!rowspan="2"|Club
!rowspan="2"|Season
!colspan="3"|League
!colspan="2"|National cup{{efn|Includes [[KNVB Cup]] and [[Copa del Rey]]}}
!colspan="2"|Continental
!colspan="2"|Other
!colspan="2"|Total
|-
!Division!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!App!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals
|-
|rowspan="3"|[[NEC Nijmegen|NEC]]
|[[2010–11 Eredivisie|2010–11]]
|[[Eredivisie]]
|31||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||32||0
|-
|[[2011–12 Eredivisie|2011–12]]
|Eredivisie
||3||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||0
|-
!colspan="2"|Total
!34!!0!!1!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!35!!0
|-
|rowspan="3"|[[Jong Ajax]]
|[[2013–14 Eerste Divisie|2013–14]]
|[[Eerste Divisie]]
|3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||0
|-
|[[2014–15 Eerste Divisie|2014–15]]
|Eerste Divisie
|1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0
|-
!colspan="2"|Total
!4!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!4!!0
|-
|rowspan="7"|[[AFC Ajax|Ajax]]
|[[2011–12 AFC Ajax season|2011–12]]
|Eredivisie
|4||0||3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||7||0
|-
|[[2012–13 AFC Ajax season|2012–13]]
|Eredivisie
||5||0||5||0||1{{efn|name=UEL|Appearance(s) in [[UEFA Europa League]]}}||0||0||0||11||0
|-
|[[2013–14 AFC Ajax season|2013–14]]
|Eredivisie
||25||0||1||0||7{{efn|Five appearances in [[UEFA Champions League]], two appearances in UEFA Europa League}}||0||0||0||33||0
|-
|[[2014–15 AFC Ajax season|2014–15]]
|Eredivisie
|32||0||0||0||10{{efn|Six appearances in UEFA Champions League, four appearances in UEFA Europa League}}||0||0||0||42||0
|-
|[[2015–16 AFC Ajax season|2015–16]]
|Eredivisie
|33||0||1||0||10{{efn|Two appearances in UEFA Champions League, eight appearances in UEFA Europa League}}||0||colspan="2"|—||44||0
|-
|[[2016–17 AFC Ajax season|2016–17]]
|Eredivisie
|2||0||0||0||4{{efn|name=UCL|Appearance(s) in UEFA Champions League}}||0||colspan="2"|—||6||0
|-
!colspan="2"|Total
!101!!0!!10!!0!!32!!0!!0!!0!!143!!0
|-
|rowspan="4"|[[FC Barcelona|Barcelona]]
|[[2016–17 FC Barcelona season|2016–17]]
|[[La Liga]]
|1||0||8||0||1{{efn|name=UCL}}||0||0||0||10||0
|-
|[[2017–18 FC Barcelona season|2017–18]]
|La Liga
|1||0||9||0||1{{efn|name=UCL}}||0||0||0||11||0
|-
|[[2018–19 FC Barcelona season|2018–19]]
|La Liga
|3||0||7||0||1{{efn|name=UCL}}||0||0||0||11||0
|-
!colspan="2"|Total
!5!!0!!24!!0!!3!!0!!0!!0!!32!!0
|-
|valign="center" rowspan="4"|[[Valencia CF|Valencia]]
|[[2019–20 Valencia CF season|2019–20]]
|La Liga
|24||0||0||0||6{{efn|name=UCL}}||0||0||0||30||0
|-
|[[2020–21 Valencia CF season|2020–21]]
|La Liga
|10||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||10||0
|-
|[[2021–22 Valencia CF season|2021–22]]
|La Liga
|17||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||17||0
|-
!colspan="2"|Total
!51||0||0||0||6||0||0||0||57||0
|-
|rowspan="3"|NEC
|[[2022–23 NEC Nijmegen season|2022–23]]
|Eredivisie
|32||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||32||0
|-
|[[2023–24 NEC Nijmegen season|2023–24]]
|Eredivisie
|30||0||2||0||colspan="2"|—||1{{efn|Appearance in Eredivisie European play-offs}}||0||34||0
|-
!colspan="2"|Total
!62!!0!!2!!0!!colspan="2"|—!!1!!0!!65!!0
|-
|[[UD Las Palmas|Las Palmas]]
|[[2024–25 UD Las Palmas season|2024–25]]
|La Liga
|27||0||0||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||27||0
|-
|rowspan="1"|NEC
|[[2025–26 NEC Nijmegen season|2025–26]]
|Eredivisie
|2||0||4||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||6||0
|-
!colspan="3"|Career total
!286!!0!!40!!0!!42!!0!!1!!0!!364!!0
|}
{{notelist}}
===International===
{{updated|match played 27 March 2023}}<ref>{{cite web |url=http://www.vi.nl/spelers/carriere/jasper-cillessen.htm |title=Jasper Cillessen Voetbal International profile |publisher=Voetbal International}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.onsoranje.nl/team-statistieken/teams/speler/11/55797779-c8227720-988046|title=Speler: Jasper Cillessen|work=onsoranje.nl}}</ref><ref>{{cite web|title=Jasper Cillessen|url=http://eu-football.info/_player.php?id=28236|website=EU-Football.info|access-date=4 June 2016}}</ref>
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
!National team!!Year!!Apps!!Goals
|-
|rowspan="12"|[[Netherlands national football team|Netherlands]]
|-
|2013||4||0
|-
|2014||16||0
|-
|2015||6||0
|-
|2016||4||0
|-
|2017||8||0
|-
|2018||7||0
|-
|2019||10||0
|-
|2020||4||0
|-
|2021||1||0
|-
|2022||2||0
|-
|2023||2||0
|-
!colspan="2"|Total||65||0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1989]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
gxmvcpfhfqfo7oyz9zo2usyp66s0mzj
832573
832572
2026-05-08T16:38:46Z
Uncle Bash007
9891
/* Kididdigar wasanni */
832573
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Jacobus Antonius Peter Johannes''' " '''Jasper''' " '''Cillessen''' (an haife shi a ranar 22 ga Afrilu 1989) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Holland wanda ke taka leda a matsayin [[Mai tsaran raga|mai tsaron gida]] a ƙungiyar Eredivisie ta NEC.
Cillessen ya shiga ƙungiyar matasa ta NEC a shekara ta 2001, inda ya fara buga wasa a ƙungiyar a shekarar 2010, sannan ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ta 3 ga Ajax a shekara guda. Ya buga wasanni 141 a Ajax a cikin shekaru shida, inda ya lashe kyaututtuka ciki har da kofuna uku na Eredivisie . A shekara ta 2016, ya koma [[FC Barcelona|Barcelona]] akan kuɗi Yuro miliyan 13. Ya koma [[Valencia CF|Valencia]] a shekara ta 2019, inda ya zauna a ƙungiyar na tsawon shekaru uku, kafin ya koma NEC.
A watan Mayun 2011, Cillessen ya sami kira na farko daga bugawa tawagar kasar [[Netherlands]] wasa. Ya fara bugawa kasarsa wasa a shekarar 2013 kuma shine mai tsaron gida na farko da kasar ta zaba yayin da suka kare a matsayi na uku a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2014.
== Aikin kulob ==
=== NEC ===
An haifi Cillessen a Nijmegen kuma ya girma a kusa da Groesbeek . Ya fara bugawa ƙungiyar matasa ta ƙungiyar De Treffers ta gida kafin a yi masa bincike a makarantar matasa ta NEC/FC Oss a shekara ta 2001. A shekara ta 2008, ya sanya hannu kan kwangilarsa ta farko ta ƙwararru da NEC kuma ya fara bugawa ƙungiyar 'yan wasa ta reserves. A shekara ta 2010, Cillessen ya amince da sabuwar kwangilar shekaru biyu a NEC har zuwa watan Yunin 2012.
Bayan raunin da mai tsaron gida Gábor Babos ya samu, Cillessen ya fara buga wasa a babbar ƙungiyar a ranar 28 ga Agusta 2010 a wasan da suka tashi kunnen doki 2-2 da [[SC Heerenveen]], kuma aka zaɓe shi a matsayin gwarzon ɗan wasa . Ko da Babos ya dawo daga rauni, Cillessen ya sami damar ci gaba da kasancewa a ƙungiyar farko kuma ya sanya hannu kan yarjejeniyar tsawaita kwantiragin shekaru biyu wanda hakan ya sanya shi cikin NEC har zuwa 2014. A ƙarshen kakar wasa ta 2010-11, an ba Cillessen kyautar gwarzon ɗan wasan Gelderland .
=== Ajax ===
[[Fayil:Jasper_Cillessen_3.jpg|thumb|Cillessen tare da Ajax a shekarar 2013]]
A ranar 27 ga Agusta 2011, an sanar da cewa NEC da Ajax sun cimma yarjejeniya kan canja wurin Cillessen zuwa kulob din [[Amsterdam]] kan kimanin Yuro 3. miliyan. Ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar, wanda hakan ya sanya shi a Ajax har zuwa 2016.
Cillessen ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 21 ga Satumba, 2011, a wasan zagaye na biyu na gasar KNVB Cup da VV Noordwijk . Ya buga cikakken wasan, inda ya ci kwallo a hannun Sijbren Bartlema a minti na 66 na nasarar da suka samu a waje da ci 3-1. Ya fara buga wa Ajax wasa a gasar lig a wasan Eredivisie na 2011-12 a ranar 23 ga Oktoba, 2011 da abokan hamayyarsa Feyenoord, inda ya maye gurbin Gregory van der Wiel a minti na 66, bayan da aka bai wa mai tsaron gida Kenneth Vermeer jan kati. Tare da Ajax ta kasa kaiwa mutum goma, Cillessen ya taimaka wa Ajax ta ci gaba da yin kunnen doki 1-1 bayan Jan Vertonghen ya yi kunnen doki 'yan mintuna bayan an fitar da Vermeer.
Cillessen ya fara samun nasara a ƙungiyar farko a lokacin shirye-shiryen fara kakar wasa ta 2013. Manaja Frank de Boer ya ce manyan masu tsaron gida biyu da ya zaɓa za su sami damar nuna dalilin da ya sa ya kamata su zama zaɓinsa na farko. A farkon wannan kakar, Cillessen ya buga wasanni na farko a Ajax a Eredivisie.
=== Barcelona ===
A ranar 25 ga Agusta 2016, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar da [[Barcelona]] kan farashin farko na €13. kudin canja wurin miliyan da ƙarin €2 miliyan a cikin ƙarin kari, wanda ya maye gurbin Claudio Bravo mai barin aiki. [1] Bayan zaman horo uku kacal, ya fara buga wasansa na farko a gasar La Liga ta gida da Alavés, inda ya sha kashi sau biyu daga yunƙurinsa biyar a rashin nasara 1-2. [2]
Tun bayan komawarsa Barcelona a shekarar 2016, Cillessen ya taka muhimmiyar rawa a gasar Copa del Rey a kakar wasa ta 2016–17 da 2017–18, inda ya fara wasanni 17 cikin 18 a gasar. <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2016/17 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2016 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2017/18 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2017 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> Barcelona ta lashe kofin a dukkan kakar wasa biyu, wanda hakan ya sa kungiyar ta lashe kofin Copa del Rey sau hudu a jere tun daga shekarar 2014–15.
A ranar 30 ga Janairun 2019, ya ceci bugun fenariti na farko a rayuwarsa ta sana'a bayan ya yi ƙoƙari sau 20 a wasan da suka doke [[Sevilla FC|Sevilla]] da ci 6-1 a gida a gasar Copa del Rey, wanda hakan ya ba Barcelona damar zuwa wasan kusa da na karshe na gasar da jimilla 6-3.
=== Valencia ===
[[Fayil:Chelsea_0_Valencia_1_(48768537763)_(cropped).jpg|thumb|280x280px|Cillessen tare da [[Valencia CF|Valencia]] a shekarar 2019]]
A ranar 25 ga Yunin 2019, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu da [[Valencia CF|Valencia]], kan kuɗi Yuro miliyan 35, wanda hakan ya sanya shi zama na biyu mafi tsada a tarihin ƙungiyar.<ref>{{Cite web |date=26 June 2019 |title=Cillessen leaves Barcelona for Valencia in €35m deal |url=https://www.goal.com/en-gb/news/cillessen-leaves-barcelona-for-valencia-in-35m-deal/fwrk0zfd9kl105dv04wpa6yg/ |website=Goal.com}}</ref> Ya fara wasa a ranar 17 ga Agusta 2019, inda ya fara da kunnen doki 1-1 a gida da Real Sociedad a gasar La Liga.<ref>{{Cite web |title=Valencia CF denied opening day victory by late Real Sociedad penalty (1-1) |url=https://www.valenciacf.com/en/article/en-valencia-cf-denied-opening-day-victory-by-late-real-sociedad-penalty-1-1-2019-08-17 |access-date=18 August 2019 |website=Valencia CF}}</ref>
=== Komawa zuwa NEC ===
Cillessen ya koma tsohuwar ƙungiyar NEC a watan Agusta na 2022 bayan ya amince da kwangilar shekaru uku.
=== Las Palmas ===
A ranar 19 ga Yuni 2024, Cillessen ya koma [[Spain]] da kuma babban matakinta bayan ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu da [[Las Palmas]].<ref>{{Cite web |date=19 June 2024 |title=Jasper Cillessen, new reinforcement for UD Las Palmas' goal |url=https://www.udlaspalmas.es/en/news/jasper-cillessen-new-reinforcement-for-ud-las-palmas-goal |access-date=2 July 2024 |publisher=UD Las Palmas}}</ref> Ya fara wasa da kyau kuma ya buga wasa mai kyau a farko. Amma abubuwa sun canza bayan wani mummunan karo a filin wasa. Ya ji rauni a ƙananan hanji kuma yana buƙatar tiyata. Bayan haka, ya rasa matsayinsa a cikin 'yan wasan farko. Ƙungiyarsa ma ta sha wahala kuma ta ƙare da ficewa daga La Liga. Bayan kakar wasa ta kare kwantiraginsa.
==Kididdigar wasanni==
===Kulob===
{{updated|match played 14 March 2026}}<ref name="soccerway">{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/jasper-cillessen/137206/|title=J. Cillessen|website=Soccerway}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen|title=Jasper Cillessen|work=ESPN}}</ref>
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Wasannin da ya buda da kuma kwallaye dangane da kulob, kakar wasa da kuma gasa
!rowspan="2"|Kulob
!rowspan="2"|Kaka
!colspan="3"|League
!colspan="2"|National cup{{efn|Includes [[KNVB Cup]] and [[Copa del Rey]]}}
!colspan="2"|Continental
!colspan="2"|Other
!colspan="2"|Jimilla
|-
!Mataki!!Wasanni!!Kwallaye!!wasanni!!Kwallaye!!Wasanni!!Kwallaye!!Wasanni!!Kwallaye!!Wasanni!!Kwallaye
|-
|rowspan="3"|[[NEC Nijmegen|NEC]]
|[[2010–11 Eredivisie|2010–11]]
|[[Eredivisie]]
|31||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||32||0
|-
|[[2011–12 Eredivisie|2011–12]]
|Eredivisie
||3||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||0
|-
!colspan="2"|Total
!34!!0!!1!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!35!!0
|-
|rowspan="3"|[[Jong Ajax]]
|[[2013–14 Eerste Divisie|2013–14]]
|[[Eerste Divisie]]
|3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||0
|-
|[[2014–15 Eerste Divisie|2014–15]]
|Eerste Divisie
|1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0
|-
!colspan="2"|Total
!4!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!4!!0
|-
|rowspan="7"|[[AFC Ajax|Ajax]]
|[[2011–12 AFC Ajax season|2011–12]]
|Eredivisie
|4||0||3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||7||0
|-
|[[2012–13 AFC Ajax season|2012–13]]
|Eredivisie
||5||0||5||0||1{{efn|name=UEL|Appearance(s) in [[UEFA Europa League]]}}||0||0||0||11||0
|-
|[[2013–14 AFC Ajax season|2013–14]]
|Eredivisie
||25||0||1||0||7{{efn|Five appearances in [[UEFA Champions League]], two appearances in UEFA Europa League}}||0||0||0||33||0
|-
|[[2014–15 AFC Ajax season|2014–15]]
|Eredivisie
|32||0||0||0||10{{efn|Six appearances in UEFA Champions League, four appearances in UEFA Europa League}}||0||0||0||42||0
|-
|[[2015–16 AFC Ajax season|2015–16]]
|Eredivisie
|33||0||1||0||10{{efn|Two appearances in UEFA Champions League, eight appearances in UEFA Europa League}}||0||colspan="2"|—||44||0
|-
|[[2016–17 AFC Ajax season|2016–17]]
|Eredivisie
|2||0||0||0||4{{efn|name=UCL|Appearance(s) in UEFA Champions League}}||0||colspan="2"|—||6||0
|-
!colspan="2"|Total
!101!!0!!10!!0!!32!!0!!0!!0!!143!!0
|-
|rowspan="4"|[[FC Barcelona|Barcelona]]
|[[2016–17 FC Barcelona season|2016–17]]
|[[La Liga]]
|1||0||8||0||1{{efn|name=UCL}}||0||0||0||10||0
|-
|[[2017–18 FC Barcelona season|2017–18]]
|La Liga
|1||0||9||0||1{{efn|name=UCL}}||0||0||0||11||0
|-
|[[2018–19 FC Barcelona season|2018–19]]
|La Liga
|3||0||7||0||1{{efn|name=UCL}}||0||0||0||11||0
|-
!colspan="2"|Total
!5!!0!!24!!0!!3!!0!!0!!0!!32!!0
|-
|valign="center" rowspan="4"|[[Valencia CF|Valencia]]
|[[2019–20 Valencia CF season|2019–20]]
|La Liga
|24||0||0||0||6{{efn|name=UCL}}||0||0||0||30||0
|-
|[[2020–21 Valencia CF season|2020–21]]
|La Liga
|10||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||10||0
|-
|[[2021–22 Valencia CF season|2021–22]]
|La Liga
|17||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||17||0
|-
!colspan="2"|Total
!51||0||0||0||6||0||0||0||57||0
|-
|rowspan="3"|NEC
|[[2022–23 NEC Nijmegen season|2022–23]]
|Eredivisie
|32||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||32||0
|-
|[[2023–24 NEC Nijmegen season|2023–24]]
|Eredivisie
|30||0||2||0||colspan="2"|—||1{{efn|Appearance in Eredivisie European play-offs}}||0||34||0
|-
!colspan="2"|Total
!62!!0!!2!!0!!colspan="2"|—!!1!!0!!65!!0
|-
|[[UD Las Palmas|Las Palmas]]
|[[2024–25 UD Las Palmas season|2024–25]]
|La Liga
|27||0||0||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||27||0
|-
|rowspan="1"|NEC
|[[2025–26 NEC Nijmegen season|2025–26]]
|Eredivisie
|2||0||4||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||6||0
|-
!colspan="3"|Career total
!286!!0!!40!!0!!42!!0!!1!!0!!364!!0
|}
{{notelist}}
===International===
{{updated|match played 27 March 2023}}<ref>{{cite web |url=http://www.vi.nl/spelers/carriere/jasper-cillessen.htm |title=Jasper Cillessen Voetbal International profile |publisher=Voetbal International}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.onsoranje.nl/team-statistieken/teams/speler/11/55797779-c8227720-988046|title=Speler: Jasper Cillessen|work=onsoranje.nl}}</ref><ref>{{cite web|title=Jasper Cillessen|url=http://eu-football.info/_player.php?id=28236|website=EU-Football.info|access-date=4 June 2016}}</ref>
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
!National team!!Year!!Apps!!Goals
|-
|rowspan="12"|[[Netherlands national football team|Netherlands]]
|-
|2013||4||0
|-
|2014||16||0
|-
|2015||6||0
|-
|2016||4||0
|-
|2017||8||0
|-
|2018||7||0
|-
|2019||10||0
|-
|2020||4||0
|-
|2021||1||0
|-
|2022||2||0
|-
|2023||2||0
|-
!colspan="2"|Total||65||0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1989]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
7fx3238ydthfr1tvxkb0061xxu79723
832906
832573
2026-05-09T08:02:17Z
Uncle Bash007
9891
832906
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Jacobus Antonius Peter Johannes''' " '''Jasper''' " '''Cillessen''' (an haife shi a ranar 22 ga Afrilu 1989) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Holland wanda ke taka leda a matsayin [[Mai tsaran raga|mai tsaron gida]] a ƙungiyar Eredivisie ta NEC.
Cillessen ya shiga ƙungiyar matasa ta NEC a shekara ta 2001, inda ya fara buga wasa a ƙungiyar a shekarar 2010, sannan ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ta 3 ga Ajax a shekara guda. Ya buga wasanni 141 a Ajax a cikin shekaru shida, inda ya lashe kyaututtuka ciki har da kofuna uku na Eredivisie . A shekara ta 2016, ya koma [[FC Barcelona|Barcelona]] akan kuɗi Yuro miliyan 13. Ya koma [[Valencia CF|Valencia]] a shekara ta 2019, inda ya zauna a ƙungiyar na tsawon shekaru uku, kafin ya koma NEC.
A watan Mayun 2011, Cillessen ya sami kira na farko daga bugawa tawagar kasar [[Netherlands]] wasa. Ya fara bugawa kasarsa wasa a shekarar 2013 kuma shine mai tsaron gida na farko da kasar ta zaba yayin da suka kare a matsayi na uku a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2014.
== Aikin kulob ==
=== NEC ===
An haifi Cillessen a Nijmegen kuma ya girma a kusa da Groesbeek . Ya fara bugawa ƙungiyar matasa ta ƙungiyar De Treffers ta gida kafin a yi masa bincike a makarantar matasa ta NEC/FC Oss a shekara ta 2001. A shekara ta 2008, ya sanya hannu kan kwangilarsa ta farko ta ƙwararru da NEC kuma ya fara bugawa ƙungiyar 'yan wasa ta reserves. A shekara ta 2010, Cillessen ya amince da sabuwar kwangilar shekaru biyu a NEC har zuwa watan Yunin 2012.
Bayan raunin da mai tsaron gida Gábor Babos ya samu, Cillessen ya fara buga wasa a babbar ƙungiyar a ranar 28 ga Agusta 2010 a wasan da suka tashi kunnen doki 2-2 da [[SC Heerenveen]], kuma aka zaɓe shi a matsayin gwarzon ɗan wasa . Ko da Babos ya dawo daga rauni, Cillessen ya sami damar ci gaba da kasancewa a ƙungiyar farko kuma ya sanya hannu kan yarjejeniyar tsawaita kwantiragin shekaru biyu wanda hakan ya sanya shi cikin NEC har zuwa 2014. A ƙarshen kakar wasa ta 2010-11, an ba Cillessen kyautar gwarzon ɗan wasan Gelderland .
=== Ajax ===
[[Fayil:Jasper_Cillessen_3.jpg|thumb|Cillessen tare da Ajax a shekarar 2013]]
A ranar 27 ga Agusta 2011, an sanar da cewa NEC da Ajax sun cimma yarjejeniya kan canja wurin Cillessen zuwa kulob din [[Amsterdam]] kan kimanin Yuro 3. miliyan. Ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar, wanda hakan ya sanya shi a Ajax har zuwa 2016.
Cillessen ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 21 ga Satumba, 2011, a wasan zagaye na biyu na gasar KNVB Cup da VV Noordwijk . Ya buga cikakken wasan, inda ya ci kwallo a hannun Sijbren Bartlema a minti na 66 na nasarar da suka samu a waje da ci 3-1. Ya fara buga wa Ajax wasa a gasar lig a wasan Eredivisie na 2011-12 a ranar 23 ga Oktoba, 2011 da abokan hamayyarsa Feyenoord, inda ya maye gurbin Gregory van der Wiel a minti na 66, bayan da aka bai wa mai tsaron gida Kenneth Vermeer jan kati. Tare da Ajax ta kasa kaiwa mutum goma, Cillessen ya taimaka wa Ajax ta ci gaba da yin kunnen doki 1-1 bayan Jan Vertonghen ya yi kunnen doki 'yan mintuna bayan an fitar da Vermeer.
Cillessen ya fara samun nasara a ƙungiyar farko a lokacin shirye-shiryen fara kakar wasa ta 2013. Manaja Frank de Boer ya ce manyan masu tsaron gida biyu da ya zaɓa za su sami damar nuna dalilin da ya sa ya kamata su zama zaɓinsa na farko. A farkon wannan kakar, Cillessen ya buga wasanni na farko a Ajax a Eredivisie.
=== Barcelona ===
A ranar 25 ga Agusta 2016, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar da [[Barcelona]] kan farashin farko na €13. kudin canja wurin miliyan da ƙarin €2 miliyan a cikin ƙarin kari, wanda ya maye gurbin Claudio Bravo wanda ya bar kwallo. Bayan zaman horo uku kacal, ya fara buga wasansa na farko a gasar La Liga ta gida da Alavés, inda ya sha kashi sau biyu daga yunƙurinsa biyar a rashin nasara 1-2.
Tun bayan komawarsa Barcelona a shekarar 2016, Cillessen ya taka muhimmiyar rawa a gasar Copa del Rey a kakar wasa ta 2016–17 da 2017–18, inda ya fara wasanni 17 cikin 18 a gasar. <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2016/17 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2016 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2017/18 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2017 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> Barcelona ta lashe kofin a dukkan kakar wasa biyu, wanda hakan ya sa kungiyar ta lashe kofin Copa del Rey sau hudu a jere tun daga shekarar 2014–15.
A ranar 30 ga Janairun 2019, ya ceci bugun fenariti na farko a rayuwarsa ta sana'a bayan ya yi ƙoƙari sau 20 a wasan da suka doke [[Sevilla FC|Sevilla]] da ci 6-1 a gida a gasar Copa del Rey, wanda hakan ya ba Barcelona damar zuwa wasan kusa da na karshe na gasar da jimilla 6-3.
=== Valencia ===
[[Fayil:Chelsea_0_Valencia_1_(48768537763)_(cropped).jpg|thumb|280x280px|Cillessen tare da [[Valencia CF|Valencia]] a shekarar 2019]]
A ranar 25 ga Yunin 2019, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu da [[Valencia CF|Valencia]], kan kuɗi Yuro miliyan 35, wanda hakan ya sanya shi zama na biyu mafi tsada a tarihin ƙungiyar.<ref>{{Cite web |date=26 June 2019 |title=Cillessen leaves Barcelona for Valencia in €35m deal |url=https://www.goal.com/en-gb/news/cillessen-leaves-barcelona-for-valencia-in-35m-deal/fwrk0zfd9kl105dv04wpa6yg/ |website=Goal.com}}</ref> Ya fara wasa a ranar 17 ga Agusta 2019, inda ya fara da kunnen doki 1-1 a gida da Real Sociedad a gasar La Liga.<ref>{{Cite web |title=Valencia CF denied opening day victory by late Real Sociedad penalty (1-1) |url=https://www.valenciacf.com/en/article/en-valencia-cf-denied-opening-day-victory-by-late-real-sociedad-penalty-1-1-2019-08-17 |access-date=18 August 2019 |website=Valencia CF}}</ref>
=== Komawa zuwa NEC ===
Cillessen ya koma tsohuwar ƙungiyar NEC a watan Agusta na 2022 bayan ya amince da kwangilar shekaru uku.
=== Las Palmas ===
A ranar 19 ga Yuni 2024, Cillessen ya koma [[Spain]] da kuma babban matakinta bayan ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu da [[Las Palmas]].<ref>{{Cite web |date=19 June 2024 |title=Jasper Cillessen, new reinforcement for UD Las Palmas' goal |url=https://www.udlaspalmas.es/en/news/jasper-cillessen-new-reinforcement-for-ud-las-palmas-goal |access-date=2 July 2024 |publisher=UD Las Palmas}}</ref> Ya fara wasa da kyau kuma ya buga wasa mai kyau a farko. Amma abubuwa sun canza bayan wani mummunan karo a filin wasa. Ya ji rauni a ƙananan hanji kuma yana buƙatar tiyata. Bayan haka, ya rasa matsayinsa a cikin 'yan wasan farko. Ƙungiyarsa ma ta sha wahala kuma ta ƙare da ficewa daga La Liga. Bayan kakar wasa ta kare kwantiraginsa.
==Kididdigar wasanni==
===Kulob===
{{updated|match played 14 March 2026}}<ref name="soccerway">{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/jasper-cillessen/137206/|title=J. Cillessen|website=Soccerway}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen|title=Jasper Cillessen|work=ESPN}}</ref>
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Wasannin da ya buda da kuma kwallaye dangane da kulob, kakar wasa da kuma gasa
!rowspan="2"|Kulob
!rowspan="2"|Kaka
!colspan="3"|League
!colspan="2"|National cup{{efn|Includes [[KNVB Cup]] and [[Copa del Rey]]}}
!colspan="2"|Continental
!colspan="2"|Other
!colspan="2"|Jimilla
|-
!Mataki!!Wasanni!!Kwallaye!!wasanni!!Kwallaye!!Wasanni!!Kwallaye!!Wasanni!!Kwallaye!!Wasanni!!Kwallaye
|-
|rowspan="3"|[[NEC Nijmegen|NEC]]
|[[2010–11 Eredivisie|2010–11]]
|[[Eredivisie]]
|31||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||32||0
|-
|[[2011–12 Eredivisie|2011–12]]
|Eredivisie
||3||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||0
|-
!colspan="2"|Total
!34!!0!!1!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!35!!0
|-
|rowspan="3"|[[Jong Ajax]]
|[[2013–14 Eerste Divisie|2013–14]]
|[[Eerste Divisie]]
|3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||0
|-
|[[2014–15 Eerste Divisie|2014–15]]
|Eerste Divisie
|1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0
|-
!colspan="2"|Total
!4!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!4!!0
|-
|rowspan="7"|[[AFC Ajax|Ajax]]
|[[2011–12 AFC Ajax season|2011–12]]
|Eredivisie
|4||0||3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||7||0
|-
|[[2012–13 AFC Ajax season|2012–13]]
|Eredivisie
||5||0||5||0||1{{efn|name=UEL|Appearance(s) in [[UEFA Europa League]]}}||0||0||0||11||0
|-
|[[2013–14 AFC Ajax season|2013–14]]
|Eredivisie
||25||0||1||0||7{{efn|Five appearances in [[UEFA Champions League]], two appearances in UEFA Europa League}}||0||0||0||33||0
|-
|[[2014–15 AFC Ajax season|2014–15]]
|Eredivisie
|32||0||0||0||10{{efn|Six appearances in UEFA Champions League, four appearances in UEFA Europa League}}||0||0||0||42||0
|-
|[[2015–16 AFC Ajax season|2015–16]]
|Eredivisie
|33||0||1||0||10{{efn|Two appearances in UEFA Champions League, eight appearances in UEFA Europa League}}||0||colspan="2"|—||44||0
|-
|[[2016–17 AFC Ajax season|2016–17]]
|Eredivisie
|2||0||0||0||4{{efn|name=UCL|Appearance(s) in UEFA Champions League}}||0||colspan="2"|—||6||0
|-
!colspan="2"|Total
!101!!0!!10!!0!!32!!0!!0!!0!!143!!0
|-
|rowspan="4"|[[FC Barcelona|Barcelona]]
|[[2016–17 FC Barcelona season|2016–17]]
|[[La Liga]]
|1||0||8||0||1{{efn|name=UCL}}||0||0||0||10||0
|-
|[[2017–18 FC Barcelona season|2017–18]]
|La Liga
|1||0||9||0||1{{efn|name=UCL}}||0||0||0||11||0
|-
|[[2018–19 FC Barcelona season|2018–19]]
|La Liga
|3||0||7||0||1{{efn|name=UCL}}||0||0||0||11||0
|-
!colspan="2"|Total
!5!!0!!24!!0!!3!!0!!0!!0!!32!!0
|-
|valign="center" rowspan="4"|[[Valencia CF|Valencia]]
|[[2019–20 Valencia CF season|2019–20]]
|La Liga
|24||0||0||0||6{{efn|name=UCL}}||0||0||0||30||0
|-
|[[2020–21 Valencia CF season|2020–21]]
|La Liga
|10||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||10||0
|-
|[[2021–22 Valencia CF season|2021–22]]
|La Liga
|17||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||17||0
|-
!colspan="2"|Total
!51||0||0||0||6||0||0||0||57||0
|-
|rowspan="3"|NEC
|[[2022–23 NEC Nijmegen season|2022–23]]
|Eredivisie
|32||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||32||0
|-
|[[2023–24 NEC Nijmegen season|2023–24]]
|Eredivisie
|30||0||2||0||colspan="2"|—||1{{efn|Appearance in Eredivisie European play-offs}}||0||34||0
|-
!colspan="2"|Total
!62!!0!!2!!0!!colspan="2"|—!!1!!0!!65!!0
|-
|[[UD Las Palmas|Las Palmas]]
|[[2024–25 UD Las Palmas season|2024–25]]
|La Liga
|27||0||0||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||27||0
|-
|rowspan="1"|NEC
|[[2025–26 NEC Nijmegen season|2025–26]]
|Eredivisie
|2||0||4||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||6||0
|-
!colspan="3"|Career total
!286!!0!!40!!0!!42!!0!!1!!0!!364!!0
|}
{{notelist}}
===International===
{{updated|match played 27 March 2023}}<ref>{{cite web |url=http://www.vi.nl/spelers/carriere/jasper-cillessen.htm |title=Jasper Cillessen Voetbal International profile |publisher=Voetbal International}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.onsoranje.nl/team-statistieken/teams/speler/11/55797779-c8227720-988046|title=Speler: Jasper Cillessen|work=onsoranje.nl}}</ref><ref>{{cite web|title=Jasper Cillessen|url=http://eu-football.info/_player.php?id=28236|website=EU-Football.info|access-date=4 June 2016}}</ref>
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
!National team!!Year!!Apps!!Goals
|-
|rowspan="12"|[[Netherlands national football team|Netherlands]]
|-
|2013||4||0
|-
|2014||16||0
|-
|2015||6||0
|-
|2016||4||0
|-
|2017||8||0
|-
|2018||7||0
|-
|2019||10||0
|-
|2020||4||0
|-
|2021||1||0
|-
|2022||2||0
|-
|2023||2||0
|-
!colspan="2"|Total||65||0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1989]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
jc809me5ae76inhuhogvip1xws2ewj8
832907
832906
2026-05-09T08:03:12Z
Uncle Bash007
9891
/* International */
832907
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Jacobus Antonius Peter Johannes''' " '''Jasper''' " '''Cillessen''' (an haife shi a ranar 22 ga Afrilu 1989) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Holland wanda ke taka leda a matsayin [[Mai tsaran raga|mai tsaron gida]] a ƙungiyar Eredivisie ta NEC.
Cillessen ya shiga ƙungiyar matasa ta NEC a shekara ta 2001, inda ya fara buga wasa a ƙungiyar a shekarar 2010, sannan ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ta 3 ga Ajax a shekara guda. Ya buga wasanni 141 a Ajax a cikin shekaru shida, inda ya lashe kyaututtuka ciki har da kofuna uku na Eredivisie . A shekara ta 2016, ya koma [[FC Barcelona|Barcelona]] akan kuɗi Yuro miliyan 13. Ya koma [[Valencia CF|Valencia]] a shekara ta 2019, inda ya zauna a ƙungiyar na tsawon shekaru uku, kafin ya koma NEC.
A watan Mayun 2011, Cillessen ya sami kira na farko daga bugawa tawagar kasar [[Netherlands]] wasa. Ya fara bugawa kasarsa wasa a shekarar 2013 kuma shine mai tsaron gida na farko da kasar ta zaba yayin da suka kare a matsayi na uku a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2014.
== Aikin kulob ==
=== NEC ===
An haifi Cillessen a Nijmegen kuma ya girma a kusa da Groesbeek . Ya fara bugawa ƙungiyar matasa ta ƙungiyar De Treffers ta gida kafin a yi masa bincike a makarantar matasa ta NEC/FC Oss a shekara ta 2001. A shekara ta 2008, ya sanya hannu kan kwangilarsa ta farko ta ƙwararru da NEC kuma ya fara bugawa ƙungiyar 'yan wasa ta reserves. A shekara ta 2010, Cillessen ya amince da sabuwar kwangilar shekaru biyu a NEC har zuwa watan Yunin 2012.
Bayan raunin da mai tsaron gida Gábor Babos ya samu, Cillessen ya fara buga wasa a babbar ƙungiyar a ranar 28 ga Agusta 2010 a wasan da suka tashi kunnen doki 2-2 da [[SC Heerenveen]], kuma aka zaɓe shi a matsayin gwarzon ɗan wasa . Ko da Babos ya dawo daga rauni, Cillessen ya sami damar ci gaba da kasancewa a ƙungiyar farko kuma ya sanya hannu kan yarjejeniyar tsawaita kwantiragin shekaru biyu wanda hakan ya sanya shi cikin NEC har zuwa 2014. A ƙarshen kakar wasa ta 2010-11, an ba Cillessen kyautar gwarzon ɗan wasan Gelderland .
=== Ajax ===
[[Fayil:Jasper_Cillessen_3.jpg|thumb|Cillessen tare da Ajax a shekarar 2013]]
A ranar 27 ga Agusta 2011, an sanar da cewa NEC da Ajax sun cimma yarjejeniya kan canja wurin Cillessen zuwa kulob din [[Amsterdam]] kan kimanin Yuro 3. miliyan. Ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar, wanda hakan ya sanya shi a Ajax har zuwa 2016.
Cillessen ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 21 ga Satumba, 2011, a wasan zagaye na biyu na gasar KNVB Cup da VV Noordwijk . Ya buga cikakken wasan, inda ya ci kwallo a hannun Sijbren Bartlema a minti na 66 na nasarar da suka samu a waje da ci 3-1. Ya fara buga wa Ajax wasa a gasar lig a wasan Eredivisie na 2011-12 a ranar 23 ga Oktoba, 2011 da abokan hamayyarsa Feyenoord, inda ya maye gurbin Gregory van der Wiel a minti na 66, bayan da aka bai wa mai tsaron gida Kenneth Vermeer jan kati. Tare da Ajax ta kasa kaiwa mutum goma, Cillessen ya taimaka wa Ajax ta ci gaba da yin kunnen doki 1-1 bayan Jan Vertonghen ya yi kunnen doki 'yan mintuna bayan an fitar da Vermeer.
Cillessen ya fara samun nasara a ƙungiyar farko a lokacin shirye-shiryen fara kakar wasa ta 2013. Manaja Frank de Boer ya ce manyan masu tsaron gida biyu da ya zaɓa za su sami damar nuna dalilin da ya sa ya kamata su zama zaɓinsa na farko. A farkon wannan kakar, Cillessen ya buga wasanni na farko a Ajax a Eredivisie.
=== Barcelona ===
A ranar 25 ga Agusta 2016, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar da [[Barcelona]] kan farashin farko na €13. kudin canja wurin miliyan da ƙarin €2 miliyan a cikin ƙarin kari, wanda ya maye gurbin Claudio Bravo wanda ya bar kwallo. Bayan zaman horo uku kacal, ya fara buga wasansa na farko a gasar La Liga ta gida da Alavés, inda ya sha kashi sau biyu daga yunƙurinsa biyar a rashin nasara 1-2.
Tun bayan komawarsa Barcelona a shekarar 2016, Cillessen ya taka muhimmiyar rawa a gasar Copa del Rey a kakar wasa ta 2016–17 da 2017–18, inda ya fara wasanni 17 cikin 18 a gasar. <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2016/17 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2016 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Jasper Cillessen in 2017/18 |url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen?season=2017 |access-date=24 April 2018 |publisher=ESPN}}</ref> Barcelona ta lashe kofin a dukkan kakar wasa biyu, wanda hakan ya sa kungiyar ta lashe kofin Copa del Rey sau hudu a jere tun daga shekarar 2014–15.
A ranar 30 ga Janairun 2019, ya ceci bugun fenariti na farko a rayuwarsa ta sana'a bayan ya yi ƙoƙari sau 20 a wasan da suka doke [[Sevilla FC|Sevilla]] da ci 6-1 a gida a gasar Copa del Rey, wanda hakan ya ba Barcelona damar zuwa wasan kusa da na karshe na gasar da jimilla 6-3.
=== Valencia ===
[[Fayil:Chelsea_0_Valencia_1_(48768537763)_(cropped).jpg|thumb|280x280px|Cillessen tare da [[Valencia CF|Valencia]] a shekarar 2019]]
A ranar 25 ga Yunin 2019, Cillessen ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu da [[Valencia CF|Valencia]], kan kuɗi Yuro miliyan 35, wanda hakan ya sanya shi zama na biyu mafi tsada a tarihin ƙungiyar.<ref>{{Cite web |date=26 June 2019 |title=Cillessen leaves Barcelona for Valencia in €35m deal |url=https://www.goal.com/en-gb/news/cillessen-leaves-barcelona-for-valencia-in-35m-deal/fwrk0zfd9kl105dv04wpa6yg/ |website=Goal.com}}</ref> Ya fara wasa a ranar 17 ga Agusta 2019, inda ya fara da kunnen doki 1-1 a gida da Real Sociedad a gasar La Liga.<ref>{{Cite web |title=Valencia CF denied opening day victory by late Real Sociedad penalty (1-1) |url=https://www.valenciacf.com/en/article/en-valencia-cf-denied-opening-day-victory-by-late-real-sociedad-penalty-1-1-2019-08-17 |access-date=18 August 2019 |website=Valencia CF}}</ref>
=== Komawa zuwa NEC ===
Cillessen ya koma tsohuwar ƙungiyar NEC a watan Agusta na 2022 bayan ya amince da kwangilar shekaru uku.
=== Las Palmas ===
A ranar 19 ga Yuni 2024, Cillessen ya koma [[Spain]] da kuma babban matakinta bayan ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu da [[Las Palmas]].<ref>{{Cite web |date=19 June 2024 |title=Jasper Cillessen, new reinforcement for UD Las Palmas' goal |url=https://www.udlaspalmas.es/en/news/jasper-cillessen-new-reinforcement-for-ud-las-palmas-goal |access-date=2 July 2024 |publisher=UD Las Palmas}}</ref> Ya fara wasa da kyau kuma ya buga wasa mai kyau a farko. Amma abubuwa sun canza bayan wani mummunan karo a filin wasa. Ya ji rauni a ƙananan hanji kuma yana buƙatar tiyata. Bayan haka, ya rasa matsayinsa a cikin 'yan wasan farko. Ƙungiyarsa ma ta sha wahala kuma ta ƙare da ficewa daga La Liga. Bayan kakar wasa ta kare kwantiraginsa.
==Kididdigar wasanni==
===Kulob===
{{updated|match played 14 March 2026}}<ref name="soccerway">{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/jasper-cillessen/137206/|title=J. Cillessen|website=Soccerway}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/player/137783/jasper-cillessen|title=Jasper Cillessen|work=ESPN}}</ref>
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Wasannin da ya buda da kuma kwallaye dangane da kulob, kakar wasa da kuma gasa
!rowspan="2"|Kulob
!rowspan="2"|Kaka
!colspan="3"|League
!colspan="2"|National cup{{efn|Includes [[KNVB Cup]] and [[Copa del Rey]]}}
!colspan="2"|Continental
!colspan="2"|Other
!colspan="2"|Jimilla
|-
!Mataki!!Wasanni!!Kwallaye!!wasanni!!Kwallaye!!Wasanni!!Kwallaye!!Wasanni!!Kwallaye!!Wasanni!!Kwallaye
|-
|rowspan="3"|[[NEC Nijmegen|NEC]]
|[[2010–11 Eredivisie|2010–11]]
|[[Eredivisie]]
|31||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||32||0
|-
|[[2011–12 Eredivisie|2011–12]]
|Eredivisie
||3||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||0
|-
!colspan="2"|Total
!34!!0!!1!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!35!!0
|-
|rowspan="3"|[[Jong Ajax]]
|[[2013–14 Eerste Divisie|2013–14]]
|[[Eerste Divisie]]
|3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||3||0
|-
|[[2014–15 Eerste Divisie|2014–15]]
|Eerste Divisie
|1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0
|-
!colspan="2"|Total
!4!!0!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!4!!0
|-
|rowspan="7"|[[AFC Ajax|Ajax]]
|[[2011–12 AFC Ajax season|2011–12]]
|Eredivisie
|4||0||3||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||7||0
|-
|[[2012–13 AFC Ajax season|2012–13]]
|Eredivisie
||5||0||5||0||1{{efn|name=UEL|Appearance(s) in [[UEFA Europa League]]}}||0||0||0||11||0
|-
|[[2013–14 AFC Ajax season|2013–14]]
|Eredivisie
||25||0||1||0||7{{efn|Five appearances in [[UEFA Champions League]], two appearances in UEFA Europa League}}||0||0||0||33||0
|-
|[[2014–15 AFC Ajax season|2014–15]]
|Eredivisie
|32||0||0||0||10{{efn|Six appearances in UEFA Champions League, four appearances in UEFA Europa League}}||0||0||0||42||0
|-
|[[2015–16 AFC Ajax season|2015–16]]
|Eredivisie
|33||0||1||0||10{{efn|Two appearances in UEFA Champions League, eight appearances in UEFA Europa League}}||0||colspan="2"|—||44||0
|-
|[[2016–17 AFC Ajax season|2016–17]]
|Eredivisie
|2||0||0||0||4{{efn|name=UCL|Appearance(s) in UEFA Champions League}}||0||colspan="2"|—||6||0
|-
!colspan="2"|Total
!101!!0!!10!!0!!32!!0!!0!!0!!143!!0
|-
|rowspan="4"|[[FC Barcelona|Barcelona]]
|[[2016–17 FC Barcelona season|2016–17]]
|[[La Liga]]
|1||0||8||0||1{{efn|name=UCL}}||0||0||0||10||0
|-
|[[2017–18 FC Barcelona season|2017–18]]
|La Liga
|1||0||9||0||1{{efn|name=UCL}}||0||0||0||11||0
|-
|[[2018–19 FC Barcelona season|2018–19]]
|La Liga
|3||0||7||0||1{{efn|name=UCL}}||0||0||0||11||0
|-
!colspan="2"|Total
!5!!0!!24!!0!!3!!0!!0!!0!!32!!0
|-
|valign="center" rowspan="4"|[[Valencia CF|Valencia]]
|[[2019–20 Valencia CF season|2019–20]]
|La Liga
|24||0||0||0||6{{efn|name=UCL}}||0||0||0||30||0
|-
|[[2020–21 Valencia CF season|2020–21]]
|La Liga
|10||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||10||0
|-
|[[2021–22 Valencia CF season|2021–22]]
|La Liga
|17||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||17||0
|-
!colspan="2"|Total
!51||0||0||0||6||0||0||0||57||0
|-
|rowspan="3"|NEC
|[[2022–23 NEC Nijmegen season|2022–23]]
|Eredivisie
|32||0||0||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||32||0
|-
|[[2023–24 NEC Nijmegen season|2023–24]]
|Eredivisie
|30||0||2||0||colspan="2"|—||1{{efn|Appearance in Eredivisie European play-offs}}||0||34||0
|-
!colspan="2"|Total
!62!!0!!2!!0!!colspan="2"|—!!1!!0!!65!!0
|-
|[[UD Las Palmas|Las Palmas]]
|[[2024–25 UD Las Palmas season|2024–25]]
|La Liga
|27||0||0||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||27||0
|-
|rowspan="1"|NEC
|[[2025–26 NEC Nijmegen season|2025–26]]
|Eredivisie
|2||0||4||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||6||0
|-
!colspan="3"|Career total
!286!!0!!40!!0!!42!!0!!1!!0!!364!!0
|}
{{notelist}}
===International===
{{updated|match played 27 March 2023}}<ref>{{cite web |url=http://www.vi.nl/spelers/carriere/jasper-cillessen.htm |title=Jasper Cillessen Voetbal International profile |publisher=Voetbal International}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.onsoranje.nl/team-statistieken/teams/speler/11/55797779-c8227720-988046|title=Speler: Jasper Cillessen|work=onsoranje.nl}}</ref><ref>{{cite web|title=Jasper Cillessen|url=http://eu-football.info/_player.php?id=28236|website=EU-Football.info|access-date=4 June 2016}}</ref>
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
!Kasa!!Shekara!!Wasanni!!Kwallaye
|-
|rowspan="12"|[[Netherlands national football team|Netherlands]]
|-
|2013||4||0
|-
|2014||16||0
|-
|2015||6||0
|-
|2016||4||0
|-
|2017||8||0
|-
|2018||7||0
|-
|2019||10||0
|-
|2020||4||0
|-
|2021||1||0
|-
|2022||2||0
|-
|2023||2||0
|-
!colspan="2"|Total||65||0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1989]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
5iz8u7x4ppd07s3vc7rgeg5px35idps
Dylan Chiazor
0
149951
832490
2026-05-08T12:57:22Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1324713292|Dylan Chiazor]]"
832490
wikitext
text/x-wiki
'''Dylan Chiazor''' (an haife shi a ranar 3 ga Janairu 1998) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na ƙasar Holland wanda ke buga ƙwallon gefe a ƙungiyar USV Hercules .
== Sana'a ==
An haife shi a Amersfoort, Chiazor ya fara aikinsa na matasa a VVZA Amersfoort, kafin ya koma VV Hooglanderveen. [1] Daga nan ya koma makarantar horar da Ajax kafin ya koma PEC Zwolle a shekarar 2010 kuma ya sanya hannu a IJsselmeervogels na tsawon shekaru 3 a shekarar 2012. [1] Kulob dinsa na gaba shine Almere City FC wanda ya buga wa wasa tsakanin 2014 da 2016, kafin ya sanya hannu a IJsselmeervogels a shekarar 2016. [1] A lokacin bazara na 2019, ya sanya hannu a kulob din Eerste Divisie De Graafschap kan kwantiragin shekara guda bayan gwajin da ya yi a kulob din. [2] [3] Ya fara buga wa De Graafschap wasa a ranar 29 ga Oktoba 2019 a wasan da suka sha kashi a hannun abokin karawarsa na SBV Vitesse da ci 2-0 a gasar KNVB Cup . [4] Da farko ya koma IJsselmeervogels a lokacin bazara na 2020 bayan ya shafe shekara guda a De Graafschap, [5] amma maimakon haka ya zaɓi komawa kulob din Icelandic Leiknir Reykjavík a watan Agusta na 2020. [6]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
rctovgwilbbxigt0vs9jn65rianpkhi
832491
832490
2026-05-08T12:58:48Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1324713292|Dylan Chiazor]]"
832491
wikitext
text/x-wiki
'''Dylan Chiazor''' (an haife shi a ranar 3 ga Janairu 1998) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na ƙasar Holland wanda ke buga ƙwallon gefe a ƙungiyar USV Hercules.<ref>IJsselmeervogelsreserve Dylan Chiazor blijft dromen van profcarrière". ''RTV Utrecht''. 5 December 2018. Retrieved 14 June 2020.</ref><ref>Dylan Chiazor definitief naar de Graafschap" (in Dutch). 23 July 2019.</ref><ref>van Steenbergen, Mark (1 July 2019). "De Graafschap neemt aanvaller Chiazor op proef". De Gelderlander (in Dutch). Retrieved 14 June 2019.</ref>
== Sana'a ==
An haife shi a Amersfoort, Chiazor ya fara aikinsa na matasa a VVZA Amersfoort, kafin ya koma VV Hooglanderveen. [1] Daga nan ya koma makarantar horar da Ajax kafin ya koma PEC Zwolle a shekarar 2010 kuma ya sanya hannu a IJsselmeervogels na tsawon shekaru 3 a shekarar 2012. [1] Kulob dinsa na gaba shine Almere City FC wanda ya buga wa wasa tsakanin 2014 da 2016, kafin ya sanya hannu a IJsselmeervogels a shekarar 2016. [1] A lokacin bazara na 2019, ya sanya hannu a kulob din Eerste Divisie De Graafschap kan kwantiragin shekara guda bayan gwajin da ya yi a kulob din. [2] [3] Ya fara buga wa De Graafschap wasa a ranar 29 ga Oktoba 2019 a wasan da suka sha kashi a hannun abokin karawarsa na SBV Vitesse da ci 2-0 a gasar KNVB Cup . [4] Da farko ya koma IJsselmeervogels a lokacin bazara na 2020 bayan ya shafe shekara guda a De Graafschap, [5] amma maimakon haka ya zaɓi komawa kulob din Icelandic Leiknir Reykjavík a watan Agusta na 2020. [6]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
aasa68b0r57z77fgzss7qsvx7z8zulm
832492
832491
2026-05-08T12:59:25Z
Sardeeq
39275
832492
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Dylan Chiazor''' (an haife shi a ranar 3 ga Janairu 1998) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na ƙasar Holland wanda ke buga ƙwallon gefe a ƙungiyar USV Hercules.<ref>IJsselmeervogelsreserve Dylan Chiazor blijft dromen van profcarrière". ''RTV Utrecht''. 5 December 2018. Retrieved 14 June 2020.</ref><ref>Dylan Chiazor definitief naar de Graafschap" (in Dutch). 23 July 2019.</ref><ref>van Steenbergen, Mark (1 July 2019). "De Graafschap neemt aanvaller Chiazor op proef". De Gelderlander (in Dutch). Retrieved 14 June 2019.</ref>
== Sana'a ==
An haife shi a Amersfoort, Chiazor ya fara aikinsa na matasa a VVZA Amersfoort, kafin ya koma VV Hooglanderveen. [1] Daga nan ya koma makarantar horar da Ajax kafin ya koma PEC Zwolle a shekarar 2010 kuma ya sanya hannu a IJsselmeervogels na tsawon shekaru 3 a shekarar 2012. [1] Kulob dinsa na gaba shine Almere City FC wanda ya buga wa wasa tsakanin 2014 da 2016, kafin ya sanya hannu a IJsselmeervogels a shekarar 2016. [1] A lokacin bazara na 2019, ya sanya hannu a kulob din Eerste Divisie De Graafschap kan kwantiragin shekara guda bayan gwajin da ya yi a kulob din. [2] [3] Ya fara buga wa De Graafschap wasa a ranar 29 ga Oktoba 2019 a wasan da suka sha kashi a hannun abokin karawarsa na SBV Vitesse da ci 2-0 a gasar KNVB Cup . [4] Da farko ya koma IJsselmeervogels a lokacin bazara na 2020 bayan ya shafe shekara guda a De Graafschap, [5] amma maimakon haka ya zaɓi komawa kulob din Icelandic Leiknir Reykjavík a watan Agusta na 2020. [6]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
fpfv2fypq5t4lu2rc5g7cdall9vupzp
832545
832492
2026-05-08T16:21:29Z
Uncle Bash007
9891
/* Sana'a */
832545
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Dylan Chiazor''' (an haife shi a ranar 3 ga Janairu 1998) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na ƙasar Holland wanda ke buga ƙwallon gefe a ƙungiyar USV Hercules.<ref>IJsselmeervogelsreserve Dylan Chiazor blijft dromen van profcarrière". ''RTV Utrecht''. 5 December 2018. Retrieved 14 June 2020.</ref><ref>Dylan Chiazor definitief naar de Graafschap" (in Dutch). 23 July 2019.</ref><ref>van Steenbergen, Mark (1 July 2019). "De Graafschap neemt aanvaller Chiazor op proef". De Gelderlander (in Dutch). Retrieved 14 June 2019.</ref>
== Sana'a ==
An haife shi a Amersfoort, Chiazor ya fara taka leda na matasa a VVZA Amersfoort, kafin ya koma VV Hooglanderveen. Daga nan ya koma makarantar horarwa ta Ajax kafin ya koma PEC Zwolle a shekarar 2010 kuma ya sanya hannu a IJsselmeervogels na tsawon shekaru 3 a shekarar 2012. Kulob dinsa na gaba shine Almere City FC wanda ya buga wa wasa tsakanin 2014 da 2016, kafin ya sanya hannu a IJsselmeervogels a shekarar 2016. [1] A lokacin bazara na 2019, ya sanya hannu a kulob din Eerste Divisie De Graafschap kan kwantiragin shekara guda bayan gwajin da ya yi a kulob din. [2] [3] Ya fara buga wa De Graafschap wasa a ranar 29 ga Oktoba 2019 a wasan da suka sha kashi a hannun abokin karawarsa na SBV Vitesse da ci 2-0 a gasar KNVB Cup . [4] Da farko ya koma IJsselmeervogels a lokacin bazara na 2020 bayan ya shafe shekara guda a De Graafschap, [5] amma maimakon haka ya zaɓi komawa kulob din Icelandic Leiknir Reykjavík a watan Agusta na 2020. [6]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
5a27cnfbhixwdj9jdfobdd2hwjjwibs
832546
832545
2026-05-08T16:22:03Z
Uncle Bash007
9891
/* Sana'a */
832546
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Dylan Chiazor''' (an haife shi a ranar 3 ga Janairu 1998) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na ƙasar Holland wanda ke buga ƙwallon gefe a ƙungiyar USV Hercules.
== Sana'a ==
An haife shi a Amersfoort, Chiazor ya fara taka leda na matasa a VVZA Amersfoort, kafin ya koma VV Hooglanderveen.<ref name="RTV">{{Cite news |date=5 December 2018 |title=IJsselmeervogelsreserve Dylan Chiazor blijft dromen van profcarrière |url=https://www.rtvutrecht.nl/sport/1854792/ijsselmeervogelsreserve-dylan-chiazor-blijft-dromen-van-profcarriere.html |access-date=14 June 2020 |work=RTV Utrecht}}</ref> Daga nan ya koma makarantar horarwa ta Ajax kafin ya koma PEC Zwolle a shekarar 2010 kuma ya sanya hannu a IJsselmeervogels na tsawon shekaru 3 a shekarar 2012. Kulob dinsa na gaba shine Almere City FC wanda ya buga wa wasa tsakanin 2014 da 2016, kafin ya sanya hannu a IJsselmeervogels a shekarar 2016. [1] A lokacin bazara na 2019, ya sanya hannu a kulob din Eerste Divisie De Graafschap kan kwantiragin shekara guda bayan gwajin da ya yi a kulob din. [2] [3] Ya fara buga wa De Graafschap wasa a ranar 29 ga Oktoba 2019 a wasan da suka sha kashi a hannun abokin karawarsa na SBV Vitesse da ci 2-0 a gasar KNVB Cup . [4] Da farko ya koma IJsselmeervogels a lokacin bazara na 2020 bayan ya shafe shekara guda a De Graafschap, [5] amma maimakon haka ya zaɓi komawa kulob din Icelandic Leiknir Reykjavík a watan Agusta na 2020. [6]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
euc6kuspf1p2z4wu3cu5a3y677cuzof
832548
832546
2026-05-08T16:23:03Z
Uncle Bash007
9891
/* Sana'a */
832548
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Dylan Chiazor''' (an haife shi a ranar 3 ga Janairu 1998) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na ƙasar Holland wanda ke buga ƙwallon gefe a ƙungiyar USV Hercules.
== Sana'a ==
An haife shi a Amersfoort, Chiazor ya fara taka leda na matasa a VVZA Amersfoort, kafin ya koma VV Hooglanderveen.<ref name="RTV">{{Cite news |date=5 December 2018 |title=IJsselmeervogelsreserve Dylan Chiazor blijft dromen van profcarrière |url=https://www.rtvutrecht.nl/sport/1854792/ijsselmeervogelsreserve-dylan-chiazor-blijft-dromen-van-profcarriere.html |access-date=14 June 2020 |work=RTV Utrecht}}</ref> Daga nan ya koma makarantar horarwa ta Ajax kafin ya koma PEC Zwolle a shekarar 2010 kuma ya sanya hannu a IJsselmeervogels na tsawon shekaru 3 a shekarar 2012. Kulob dinsa na gaba shine Almere City FC wanda ya buga wa wasa tsakanin 2014 da 2016, kafin ya sanya hannu a IJsselmeervogels a shekarar 2016. A lokacin bazara na 2019, ya sanya hannu a kulob din Eerste Divisie De Graafschap<ref name="RTV" /> kan kwantiragin shekara guda bayan gwajin da ya yi a kulob din. [2] [3] Ya fara buga wa De Graafschap wasa a ranar 29 ga Oktoba 2019 a wasan da suka sha kashi a hannun abokin karawarsa na SBV Vitesse da ci 2-0 a gasar KNVB Cup . [4] Da farko ya koma IJsselmeervogels a lokacin bazara na 2020 bayan ya shafe shekara guda a De Graafschap, [5] amma maimakon haka ya zaɓi komawa kulob din Icelandic Leiknir Reykjavík a watan Agusta na 2020. [6]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
opa3e31jdpscbfodho1cq7chax7l26q
832549
832548
2026-05-08T16:23:43Z
Uncle Bash007
9891
/* Sana'a */
832549
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Dylan Chiazor''' (an haife shi a ranar 3 ga Janairu 1998) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na ƙasar Holland wanda ke buga ƙwallon gefe a ƙungiyar USV Hercules.
== Sana'a ==
An haife shi a Amersfoort, Chiazor ya fara taka leda na matasa a VVZA Amersfoort, kafin ya koma VV Hooglanderveen.<ref name="RTV">{{Cite news |date=5 December 2018 |title=IJsselmeervogelsreserve Dylan Chiazor blijft dromen van profcarrière |url=https://www.rtvutrecht.nl/sport/1854792/ijsselmeervogelsreserve-dylan-chiazor-blijft-dromen-van-profcarriere.html |access-date=14 June 2020 |work=RTV Utrecht}}</ref> Daga nan ya koma makarantar horarwa ta Ajax kafin ya koma PEC Zwolle a shekarar 2010 kuma ya sanya hannu a IJsselmeervogels na tsawon shekaru 3 a shekarar 2012. Kulob dinsa na gaba shine Almere City FC wanda ya buga wa wasa tsakanin 2014 da 2016, kafin ya sanya hannu a IJsselmeervogels a shekarar 2016. A lokacin bazara na 2019, ya sanya hannu a kulob din Eerste Divisie De Graafschap<ref name="RTV" /> kan kwantiragin shekara guda bayan gwajin da ya yi a kulob din.<ref>{{Cite web |date=23 July 2019 |title=Dylan Chiazor definitief naar de Graafschap |url=https://www.omroepgelderland.nl/nieuws/2417407/Dylan-Chiazor-definitief-naar-De-Graafschap |language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |last=van Steenbergen |first=Mark |date=1 July 2019 |title=De Graafschap neemt aanvaller Chiazor op proef |url=https://www.gelderlander.nl/de-graafschap/de-graafschap-neemt-aanvaller-chiazor-op-proef~a5686f67/ |access-date=14 June 2019 |website=De Gelderlander |language=nl}}</ref> Ya fara buga wa De Graafschap wasa a ranar 29 ga Oktoba 2019 a wasan da suka sha kashi a hannun abokin karawarsa na SBV Vitesse da ci 2-0 a gasar KNVB Cup . [4] Da farko ya koma IJsselmeervogels a lokacin bazara na 2020 bayan ya shafe shekara guda a De Graafschap, [5] amma maimakon haka ya zaɓi komawa kulob din Icelandic Leiknir Reykjavík a watan Agusta na 2020. [6]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
su5aej9vco8lvhe9tlrwdjt3bvv2fhe
832551
832549
2026-05-08T16:24:26Z
Uncle Bash007
9891
/* Sana'a */
832551
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Dylan Chiazor''' (an haife shi a ranar 3 ga Janairu 1998) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na ƙasar Holland wanda ke buga ƙwallon gefe a ƙungiyar USV Hercules.
== Sana'a ==
An haife shi a Amersfoort, Chiazor ya fara taka leda na matasa a VVZA Amersfoort, kafin ya koma VV Hooglanderveen.<ref name="RTV">{{Cite news |date=5 December 2018 |title=IJsselmeervogelsreserve Dylan Chiazor blijft dromen van profcarrière |url=https://www.rtvutrecht.nl/sport/1854792/ijsselmeervogelsreserve-dylan-chiazor-blijft-dromen-van-profcarriere.html |access-date=14 June 2020 |work=RTV Utrecht}}</ref> Daga nan ya koma makarantar horarwa ta Ajax kafin ya koma PEC Zwolle a shekarar 2010 kuma ya sanya hannu a IJsselmeervogels na tsawon shekaru 3 a shekarar 2012. Kulob dinsa na gaba shine Almere City FC wanda ya buga wa wasa tsakanin 2014 da 2016, kafin ya sanya hannu a IJsselmeervogels a shekarar 2016. A lokacin bazara na 2019, ya sanya hannu a kulob din Eerste Divisie De Graafschap<ref name="RTV" /> kan kwantiragin shekara guda bayan gwajin da ya yi a kulob din.<ref>{{Cite web |date=23 July 2019 |title=Dylan Chiazor definitief naar de Graafschap |url=https://www.omroepgelderland.nl/nieuws/2417407/Dylan-Chiazor-definitief-naar-De-Graafschap |language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |last=van Steenbergen |first=Mark |date=1 July 2019 |title=De Graafschap neemt aanvaller Chiazor op proef |url=https://www.gelderlander.nl/de-graafschap/de-graafschap-neemt-aanvaller-chiazor-op-proef~a5686f67/ |access-date=14 June 2019 |website=De Gelderlander |language=nl}}</ref> Ya fara buga wa De Graafschap wasa a ranar 29 ga Oktoba 2019 a wasan da suka sha kashi a hannun abokin karawarsa na SBV Vitesse da ci 2-0 a gasar KNVB Cup.<ref>{{Cite web |title=Vitesse - De Graafschap 2:0 (KNVB beker 2019/2020, 1. Round) |url=https://www.worldfootball.net/match-report/ma8991725/lineup/ |access-date=14 June 2020 |website=worldfootball.net |language=en}}</ref> Da farko ya koma IJsselmeervogels a lokacin bazara na 2020 bayan ya shafe shekara guda a De Graafschap, amma maimakon haka ya zaɓi komawa kulob din Icelandic Leiknir Reykjavík a watan Agusta na 2020.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
6kf1x6gjv2pr69h7azcmtd982fgb4a3
832552
832551
2026-05-08T16:24:48Z
Uncle Bash007
9891
/* Sana'a */
832552
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Dylan Chiazor''' (an haife shi a ranar 3 ga Janairu 1998) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na ƙasar Holland wanda ke buga ƙwallon gefe a ƙungiyar USV Hercules.
== Sana'a ==
An haife shi a Amersfoort, Chiazor ya fara taka leda na matasa a VVZA Amersfoort, kafin ya koma VV Hooglanderveen.<ref name="RTV">{{Cite news |date=5 December 2018 |title=IJsselmeervogelsreserve Dylan Chiazor blijft dromen van profcarrière |url=https://www.rtvutrecht.nl/sport/1854792/ijsselmeervogelsreserve-dylan-chiazor-blijft-dromen-van-profcarriere.html |access-date=14 June 2020 |work=RTV Utrecht}}</ref> Daga nan ya koma makarantar horarwa ta Ajax kafin ya koma PEC Zwolle a shekarar 2010 kuma ya sanya hannu a IJsselmeervogels na tsawon shekaru 3 a shekarar 2012. Kulob dinsa na gaba shine Almere City FC wanda ya buga wa wasa tsakanin 2014 da 2016, kafin ya sanya hannu a IJsselmeervogels a shekarar 2016. A lokacin bazara na 2019, ya sanya hannu a kulob din Eerste Divisie De Graafschap<ref name="RTV" /> kan kwantiragin shekara guda bayan gwajin da ya yi a kulob din.<ref>{{Cite web |date=23 July 2019 |title=Dylan Chiazor definitief naar de Graafschap |url=https://www.omroepgelderland.nl/nieuws/2417407/Dylan-Chiazor-definitief-naar-De-Graafschap |language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |last=van Steenbergen |first=Mark |date=1 July 2019 |title=De Graafschap neemt aanvaller Chiazor op proef |url=https://www.gelderlander.nl/de-graafschap/de-graafschap-neemt-aanvaller-chiazor-op-proef~a5686f67/ |access-date=14 June 2019 |website=De Gelderlander |language=nl}}</ref> Ya fara buga wa De Graafschap wasa a ranar 29 ga Oktoba 2019 a wasan da suka sha kashi a hannun abokin karawarsa na SBV Vitesse da ci 2-0 a gasar KNVB Cup.<ref>{{Cite web |title=Vitesse - De Graafschap 2:0 (KNVB beker 2019/2020, 1. Round) |url=https://www.worldfootball.net/match-report/ma8991725/lineup/ |access-date=14 June 2020 |website=worldfootball.net |language=en}}</ref> Da farko ya koma IJsselmeervogels a lokacin bazara na 2020 bayan ya shafe shekara guda a De Graafschap,<ref>{{Cite news |last=Toret |first=Robert |date=1 June 2020 |title=Transfercarrousel: 'Superboer' Dylan Chiazor keert terug bij Vogels, scheidsrechter Smit maakt promotie naar betaald voetbal |url=https://www.gooieneemlander.nl/cnt/dmf20200601_99322082/transfercarrousel-superboer-dylan-chiazor-keert-terug-bij-vogels-scheidsrechter-smit-maakt-promotie-naar-betaald-voetbal |access-date=14 June 2020 |work=De Gooi en Eemlander |language=nl}}</ref> amma maimakon haka ya zaɓi komawa kulob din Icelandic Leiknir Reykjavík a watan Agusta na 2020.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
rz194xeu8r7plmgs2i8mcp8onx27wlp
832553
832552
2026-05-08T16:25:06Z
Uncle Bash007
9891
/* Sana'a */
832553
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Dylan Chiazor''' (an haife shi a ranar 3 ga Janairu 1998) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na ƙasar Holland wanda ke buga ƙwallon gefe a ƙungiyar USV Hercules.
== Sana'a ==
An haife shi a Amersfoort, Chiazor ya fara taka leda na matasa a VVZA Amersfoort, kafin ya koma VV Hooglanderveen.<ref name="RTV">{{Cite news |date=5 December 2018 |title=IJsselmeervogelsreserve Dylan Chiazor blijft dromen van profcarrière |url=https://www.rtvutrecht.nl/sport/1854792/ijsselmeervogelsreserve-dylan-chiazor-blijft-dromen-van-profcarriere.html |access-date=14 June 2020 |work=RTV Utrecht}}</ref> Daga nan ya koma makarantar horarwa ta Ajax kafin ya koma PEC Zwolle a shekarar 2010 kuma ya sanya hannu a IJsselmeervogels na tsawon shekaru 3 a shekarar 2012. Kulob dinsa na gaba shine Almere City FC wanda ya buga wa wasa tsakanin 2014 da 2016, kafin ya sanya hannu a IJsselmeervogels a shekarar 2016. A lokacin bazara na 2019, ya sanya hannu a kulob din Eerste Divisie De Graafschap<ref name="RTV" /> kan kwantiragin shekara guda bayan gwajin da ya yi a kulob din.<ref>{{Cite web |date=23 July 2019 |title=Dylan Chiazor definitief naar de Graafschap |url=https://www.omroepgelderland.nl/nieuws/2417407/Dylan-Chiazor-definitief-naar-De-Graafschap |language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |last=van Steenbergen |first=Mark |date=1 July 2019 |title=De Graafschap neemt aanvaller Chiazor op proef |url=https://www.gelderlander.nl/de-graafschap/de-graafschap-neemt-aanvaller-chiazor-op-proef~a5686f67/ |access-date=14 June 2019 |website=De Gelderlander |language=nl}}</ref> Ya fara buga wa De Graafschap wasa a ranar 29 ga Oktoba 2019 a wasan da suka sha kashi a hannun abokin karawarsa na SBV Vitesse da ci 2-0 a gasar KNVB Cup.<ref>{{Cite web |title=Vitesse - De Graafschap 2:0 (KNVB beker 2019/2020, 1. Round) |url=https://www.worldfootball.net/match-report/ma8991725/lineup/ |access-date=14 June 2020 |website=worldfootball.net |language=en}}</ref> Da farko ya koma IJsselmeervogels a lokacin bazara na 2020 bayan ya shafe shekara guda a De Graafschap,<ref>{{Cite news |last=Toret |first=Robert |date=1 June 2020 |title=Transfercarrousel: 'Superboer' Dylan Chiazor keert terug bij Vogels, scheidsrechter Smit maakt promotie naar betaald voetbal |url=https://www.gooieneemlander.nl/cnt/dmf20200601_99322082/transfercarrousel-superboer-dylan-chiazor-keert-terug-bij-vogels-scheidsrechter-smit-maakt-promotie-naar-betaald-voetbal |access-date=14 June 2020 |work=De Gooi en Eemlander |language=nl}}</ref> amma maimakon haka ya zaɓi komawa kulob din Icelandic Leiknir Reykjavík a watan Agusta na 2020.<ref>{{cite web |date=21 August 2020 |title=Terugkeer Dylan Chiazor naar IJsselmeervogels alsnog van de baan |url=https://www.voetbal247.nl/terugkeer-dylan-chiazor-naar-ijsselmeervogels-alsnog-van-de-baan/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001075245/https://www.voetbal247.nl/terugkeer-dylan-chiazor-naar-ijsselmeervogels-alsnog-van-de-baan/ |archive-date=1 October 2020 |access-date=9 September 2020 |website=www.voetbal247.nl |language=Dutch}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
9g2zzxg9mnj2jh74wctl3y3zsow76jr
832555
832553
2026-05-08T16:25:36Z
Uncle Bash007
9891
patrolled✅
832555
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Dylan Chiazor''' (an haife shi a ranar 3 ga Janairu 1998) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na ƙasar Holland wanda ke buga ƙwallon gefe a ƙungiyar USV Hercules.
== Sana'a ==
An haife shi a Amersfoort, Chiazor ya fara taka leda na matasa a VVZA Amersfoort, kafin ya koma VV Hooglanderveen.<ref name="RTV">{{Cite news |date=5 December 2018 |title=IJsselmeervogelsreserve Dylan Chiazor blijft dromen van profcarrière |url=https://www.rtvutrecht.nl/sport/1854792/ijsselmeervogelsreserve-dylan-chiazor-blijft-dromen-van-profcarriere.html |access-date=14 June 2020 |work=RTV Utrecht}}</ref> Daga nan ya koma makarantar horarwa ta Ajax kafin ya koma PEC Zwolle a shekarar 2010 kuma ya sanya hannu a IJsselmeervogels na tsawon shekaru 3 a shekarar 2012. Kulob dinsa na gaba shine Almere City FC wanda ya buga wa wasa tsakanin 2014 da 2016, kafin ya sanya hannu a IJsselmeervogels a shekarar 2016. A lokacin bazara na 2019, ya sanya hannu a kulob din Eerste Divisie De Graafschap<ref name="RTV" /> kan kwantiragin shekara guda bayan gwajin da ya yi a kulob din.<ref>{{Cite web |date=23 July 2019 |title=Dylan Chiazor definitief naar de Graafschap |url=https://www.omroepgelderland.nl/nieuws/2417407/Dylan-Chiazor-definitief-naar-De-Graafschap |language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |last=van Steenbergen |first=Mark |date=1 July 2019 |title=De Graafschap neemt aanvaller Chiazor op proef |url=https://www.gelderlander.nl/de-graafschap/de-graafschap-neemt-aanvaller-chiazor-op-proef~a5686f67/ |access-date=14 June 2019 |website=De Gelderlander |language=nl}}</ref> Ya fara buga wa De Graafschap wasa a ranar 29 ga Oktoba 2019 a wasan da suka sha kashi a hannun abokin karawarsa na SBV Vitesse da ci 2-0 a gasar KNVB Cup.<ref>{{Cite web |title=Vitesse - De Graafschap 2:0 (KNVB beker 2019/2020, 1. Round) |url=https://www.worldfootball.net/match-report/ma8991725/lineup/ |access-date=14 June 2020 |website=worldfootball.net |language=en}}</ref> Da farko ya koma IJsselmeervogels a lokacin bazara na 2020 bayan ya shafe shekara guda a De Graafschap,<ref>{{Cite news |last=Toret |first=Robert |date=1 June 2020 |title=Transfercarrousel: 'Superboer' Dylan Chiazor keert terug bij Vogels, scheidsrechter Smit maakt promotie naar betaald voetbal |url=https://www.gooieneemlander.nl/cnt/dmf20200601_99322082/transfercarrousel-superboer-dylan-chiazor-keert-terug-bij-vogels-scheidsrechter-smit-maakt-promotie-naar-betaald-voetbal |access-date=14 June 2020 |work=De Gooi en Eemlander |language=nl}}</ref> amma maimakon haka ya zaɓi komawa kulob din Icelandic Leiknir Reykjavík a watan Agusta na 2020.<ref>{{cite web |date=21 August 2020 |title=Terugkeer Dylan Chiazor naar IJsselmeervogels alsnog van de baan |url=https://www.voetbal247.nl/terugkeer-dylan-chiazor-naar-ijsselmeervogels-alsnog-van-de-baan/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001075245/https://www.voetbal247.nl/terugkeer-dylan-chiazor-naar-ijsselmeervogels-alsnog-van-de-baan/ |archive-date=1 October 2020 |access-date=9 September 2020 |website=www.voetbal247.nl |language=Dutch}}</ref>
{{Stub}}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
dvbvkidm8uzyq6t9nyjlxatgj12k48r
Angelos Charisteas
0
149952
832493
2026-05-08T13:01:43Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1341289328|Angelos Charisteas]]"
832493
wikitext
text/x-wiki
'''Angelos Charisteas''' ( Greek , ; an haife shi a ranar 9 ga Fabrairu 1980) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na Girka wanda ya taka leda a matsayin ɗan wasan gaba .
A matakin kulob, ya buga wa Aris Thessaloniki, Werder Bremen, Ajax, Feyenoord, Bayer Leverkusen, Schalke 04, Arles-Avignon, da [[Al-Nassr]] wasa. A shekara ta 2004, ya lashe kofuna biyu tare da Werder Bremen, <ref name="deichstube.de">{{Cite web |last=Klemm |first=Hans-Günter |date=28 December 2019 |title=Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben |url=https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}</ref> ya lashe lambobin Bundesliga da DFB-Pokal <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}</ref> kuma shi ne gwarzon ɗan wasa na ƙungiyar. <ref name="deichstube.de" /> Tare da Ajax, Charisteas ya kuma lashe Kofin Holland da Kofin Super na ƙasar Holland. <ref name="thesefootballtimes.co" />
A fagen wasanni, Girka ta buga masa wasanni 88, inda ta zira kwallaye 25. Ya kasance memba na ƙungiyar da ta lashe gasar UEFA Euro 2004, inda ya zira kwallaye uku, ciki har da kwallon da ta ci a wasan ƙarshe da Portugal mai masaukin baki, wadda aka ɗauke ta a matsayin babbar nasarar da ƙasar ta samu. <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTownsend2017">Townsend, Jon (22 August 2017). [https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ "Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon"]. ''thesefootballtimes.co''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref> Ya kuma wakilci Girka a gasar UEFA Euro 2008 da kuma gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2010 .
A shekarar 2019, Charisteas shi ma mataimakin siyasa ne a yankin Tsakiyar Macedonia . <ref name="deichstube.de">{{Cite web |last=Klemm |first=Hans-Günter |date=28 December 2019 |title=Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben |url=https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFKlemm2019">Klemm, Hans-Günter (28 December 2019). [https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html "Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben"]. ''deichstube.de'' (in German)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite>
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref>
== Aikin kulob ==
=== Aris ===
Bayan shekaru kaɗan yana wasa a ƙungiyar 'yan wasa ta Strimonikos Serron, <ref>{{Cite web |date=21 August 2022 |title=Angelos Charisteas career from Strimonikos to the top of Europe |url=https://limassoltoday.com.cy/sports/afieromata-sports/to-chryso-kefali-tou-angelou-chariste/ |access-date=21 August 2022 |website=limassoltoday.com.cy |language=Greek}}</ref> Charisteas ya fara aikinsa na ƙwararru tare da ƙungiyar Aris Thessaloniki ta Girka. A kakar wasa ta farko da ya buga a Aris ne Charisteas ya fara yin suna, inda ya zira kwallaye biyu a wasanni tara yayin da suka lashe gasar rukuni na biyu ta Girka a 1997–98. Charisteas ya fara da kyau a kakar wasa ta farko a gasar manyan 'yan wasa ta Girka kuma an ƙara masa kwarin gwiwa lokacin da ya zira kwallaye biyu a wasan hamayya na gida da ƙungiyar PAOK ta abokan hamayyarta ta Thessaloniki. Ɗan wasan ya buga wasanni goma sha biyu a gasar Alpha Ethniki – shida a matsayin madadin – kafin a ba shi aro a Athinaikos a 1998–99. Ya koma Aris a kakar wasa ta gaba kuma ya fara buga gasar cin kofin UEFA a wasan da [[RC Celta de Vigo|Celta de Vigo ta sha kashi a hannun Vigo]] yana da shekaru 19. Charisteas yana ci gaba da bunƙasa kuma a kakar wasa ta 2000–01, inda ya zira kwallaye bakwai.
=== Werder Bremen ===
A ranar 29 ga Janairun 2002, Charisteas ya koma ƙungiyar Bundesliga ta Werder Bremen, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu tun daga lokacin bazara, <ref name="Kuriosum">{{Cite web |date=29 January 2020 |title=29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung |url=https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}</ref> bayan da masu leƙen asiri daga manyan ƙungiyoyin Turai suka yi masa kallon wasa. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2018)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
Daraktan wasanni na Werder Bremen, Klaus Allofs ya shaida cewa "Angelos kwararren mai tsaron raga ne, mai sauri sosai kuma yana da kyakkyawan halayyar dabara". <ref name="Kuriosum">{{Cite web |date=29 January 2020 |title=29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung |url=https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm "29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung"]. ''deichstube.de'' (in German). 29 January 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite>
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref>
A kulob din, ya ci kwallaye akai-akai tsakanin 2002 da 2005. <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTownsend2017">Townsend, Jon (22 August 2017). [https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ "Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon"]. ''thesefootballtimes.co''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref>
An ruwaito cewa kudin canja wurin da aka biya wa Aris ya kai Yuro miliyan 3. Ya yi nasara a kakar wasa ta farko inda ya zura kwallaye tara a wasanni 31 a gasar Bundesliga da kuma kwallaye biyu a wasanni hudu a gasar cin kofin UEFA.
A kakar wasa ta 2003-04, Werder Bremen ta lashe gasar Bundesliga da kuma gasar cin kofin Jamus inda Charisteas ya zura kwallaye hudu daga wasanni 24 da ya buga.
A ranar 29 ga Satumba, 2004, Charisteas ya ba da gudummawa a wasan da ƙungiyarsa ta yi nasara da ci 2-1 a kan [[Valencia CF|Valencia]] a [[UEFA Champions League|gasar zakarun Turai]] . Jimilla, ya zira kwallaye biyar a wasanni 11 a Werder Bremen a kakar wasa ta 2004-05.
=== Ajax ===
A watan Disamba na 2004, Charisteas ya koma Netherlands don buga wa Ajax wasa kan kusan Yuro miliyan 5. Kocin Girka Otto Rehhagel ya yi kira ga Charisteas da ya yi ƙoƙarin komawa wata ƙungiya a lokacin musayar 'yan wasa na Janairu 2005, domin samun ƙarin 'yan wasa a ƙungiyar. Ajax ta amince da wannan doka, yayin da suke fatan samun wanda zai maye gurbin ɗan wasan gaba na ƙasar Sweden [[Zlatan Ibrahimović]], wanda aka sayar wa Juventus . Charisteas ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 23 ga Janairu 2005 a kan FC Utrecht kuma ya zura ƙwallonsa ta farko kwanaki huɗu bayan haka a kan [[SC Heerenveen]] . Duk da haka, ya samu damar buga wasanni uku kacal a duk kakar wasa. Charisteas ya zura kwallaye takwas a gida a kakar wasa ta 2005-06, wanda ya haɗa da wanda ya yi nasara a kan Vitesse Arnhem a ƙarshen kakar wasa. Charisteas bai buga wasan da Girka ta buga a gasar neman gurbin shiga gasar cin kofin duniya ba saboda raunin da ya samu bayan ya yi karo da [[Kolo Touré]] na [[Arsenal F.C.|Arsenal]] a wasan zakarun Turai wanda Ajax ta sha kashi 2-1.
A ƙarƙashin sabon kocin Ajax Henk ten Cate, Charisteas shine ɗan wasan gaba na 5 a bayan [[Klaas-Jan Huntelaar]], [[Ryan Babel]], Markus Rosenberg, da Rydell Poepon . Ten Cate ya bayyana hakan ta hanyar cewa Charisteas babban ɗan wasan gaba ne a tsarin 4-4-2, amma ba don tsarin 4-3-3 ba, wanda ake bugawa a Ajax.
=== Feyenoord ===
Duk da cewa yana sha'awar komawa Ingila ko Jamus ne kawai, Charisteas ya rattaba hannu kan yarjejeniyar komawa ƙungiyar abokan hamayyarsa ta Feyenoord a [[Rotterdam]] a ranar 31 ga Agusta 2006, ranar ƙarshe ta lokacin canja wurin bazara. Wannan matakin ya haifar da tashin hankali a Rotterdam tare da sassan ƙungiyar Legion, suna masu cewa ba sa son ɗan wasan Ajax a kulob ɗinsu, suna zanga-zangar matakin a De Kuip tare da rera taken "Wij willen geen neus." (wanda aka fassara zuwa: "ba ma son hanci," hancin yana nufin kalaman ɓatanci ga 'yan wasan Ajax) kuma sun buƙaci shugaban ƙungiyar Jorien van den Herik ya yi murabus. Duk da zanga-zangar, Charisteas ya fara bugawa Feyenoord wasa a ranar 10 ga Satumba a wasan da suka yi da Sparta Rotterdam kuma ya buga cikakken wasan. Daga ƙarshe ya zura ƙwallonsa ta farko ga sabuwar ƙungiyarsa a wasansa na goma. Duk da cewa ya yi kama da ya shawo kan wasu magoya baya a wani lokaci, Charisteas bai taɓa jin daɗin kyakkyawar alaƙa da magoya bayan Feyenoord ba. Ya kammala kakar wasa bayan ya buga wasanni 28 ga Feyenoord, inda ya zura kwallaye tara.
=== Nürnberg ===
A ranar 6 ga Yuli 2007, 1. FC Nürnberg ta tabbatar da yarjejeniyar da Feyenoord don sayen Charisteas kan yarjejeniyar shekaru huɗu da ta kai Yuro miliyan 2.5. Ya zura kwallaye biyu na farko na ƙungiyar a hukumance a wasan da suka doke ƙungiyar SC Victoria Hamburg da ci 6-0.
A farkon kakar wasa ta 2009-10, ya koma Nürnberg da aka ƙara masa matsayi. Kwallonsa ta farko a kakar wasa ta bana ta zo ne a ranar 12 ga Maris 2010, lokacin da ya ci ƙwallon da ta ba shi nasara a wasan da suka doke Hertha BSC da ci 1-2 a waje, wanda hakan ya taimaka wa Nürnberg ta kauce wa faɗuwa daga gasar, kafin Otto Rehhagel ya kira shi zuwa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Girka don gasar cin kofin duniya ta 2010 .
=== Bayer Leverkusen ===
A ranar 2 ga Fabrairu 2009, an ba shi aro ga Bayer Leverkusen har zuwa ƙarshen kakar wasa, yana taimaka wa ƙungiyar ta kai wasan ƙarshe na gasar cin kofin Jamus.
=== Arles-Avignon ===
A ranar 10 ga Agusta 2010, Charisteas ya sanya hannu kan yarjejeniyar Arles-Avignon, tare da abokin wasansa Angelos Basinas . Ya fara buga wasa a ranar 21 ga Agusta 2010 a wasan da suka sha kashi a hannun Toulouse da ci 1-2. <ref>{{Cite web |date=21 August 2010 |title=Toulouse v. Arles-Avignon Match Report |url=http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53646 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525122329/http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53646 |archive-date=25 May 2011 |access-date=8 June 2011 |publisher=[[Ligue de Football Professionnel]] |language=fr}}</ref> Charisteas ya buga wasanni bakwai, bai ci kwallo ba, kafin a dakatar da kwantiraginsa a ranar 26 ga Nuwamba 2010.
=== Schalke 04 ===
A ranar 30 ga Janairun 2011, Schalke 04 ta tabbatar da zuwansa. Charisteas ya sanya hannu kan kwantiragi a ranar 30 ga Yunin 2011, har zuwa karshen kakar wasa. A wasansa na farko a Schalke, ya zura kwallo ta biyu a wasan da suka doke Eintracht Frankfurt da ci 2-1 a gida. Wannan shine bugun farko da ya buga a wasan, bayan da ya shafe dakika 52 kacal a filin wasa. A ranar 13 ga Afrilun 2011, Charisteas ya kai wasan kusa da na karshe na gasar zakarun Turai ta 2010-11 tare da Schalke, inda ya doke zakaran Inter Milan, Charisteas, a wasan kusa da na karshe, a minti na 32 na rabin lokaci na biyu.
A ranar 21 ga Mayu 2011, Charisteas ta lashe Kofin Jamus tare da Schalke 04.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1980]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
61dupq95ym3e8frv3si671qpy828zj2
832494
832493
2026-05-08T13:02:29Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1341289328|Angelos Charisteas]]"
832494
wikitext
text/x-wiki
'''Angelos Charisteas''' ( Greek , ; an haife shi a ranar 9 ga Fabrairu 1980) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na Girka wanda ya taka leda a matsayin ɗan wasan gaba .
A matakin kulob, ya buga wa Aris Thessaloniki, Werder Bremen, Ajax, Feyenoord, Bayer Leverkusen, Schalke 04, Arles-Avignon, da [[Al-Nassr]] wasa. A shekara ta 2004, ya lashe kofuna biyu tare da Werder Bremen, <ref name="deichstube.de">{{Cite web |last=Klemm |first=Hans-Günter |date=28 December 2019 |title=Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben |url=https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}</ref> ya lashe lambobin Bundesliga da DFB-Pokal <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}</ref> kuma shi ne gwarzon ɗan wasa na ƙungiyar. <ref name="deichstube.de" /> Tare da Ajax, Charisteas ya kuma lashe Kofin Holland da Kofin Super na ƙasar Holland. <ref name="thesefootballtimes.co" />
A fagen wasanni, Girka ta buga masa wasanni 88, inda ta zira kwallaye 25. Ya kasance memba na ƙungiyar da ta lashe gasar UEFA Euro 2004, inda ya zira kwallaye uku, ciki har da kwallon da ta ci a wasan ƙarshe da Portugal mai masaukin baki, wadda aka ɗauke ta a matsayin babbar nasarar da ƙasar ta samu. <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTownsend2017">Townsend, Jon (22 August 2017). [https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ "Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon"]. ''thesefootballtimes.co''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref> Ya kuma wakilci Girka a gasar UEFA Euro 2008 da kuma gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2010 .
A shekarar 2019, Charisteas shi ma mataimakin siyasa ne a yankin Tsakiyar Macedonia . <ref name="deichstube.de">{{Cite web |last=Klemm |first=Hans-Günter |date=28 December 2019 |title=Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben |url=https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFKlemm2019">Klemm, Hans-Günter (28 December 2019). [https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html "Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben"]. ''deichstube.de'' (in German)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite>
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref>
== Aikin kulob ==
=== Aris ===
Bayan shekaru kaɗan yana wasa a ƙungiyar 'yan wasa ta Strimonikos Serron, <ref>{{Cite web |date=21 August 2022 |title=Angelos Charisteas career from Strimonikos to the top of Europe |url=https://limassoltoday.com.cy/sports/afieromata-sports/to-chryso-kefali-tou-angelou-chariste/ |access-date=21 August 2022 |website=limassoltoday.com.cy |language=Greek}}</ref> Charisteas ya fara aikinsa na ƙwararru tare da ƙungiyar Aris Thessaloniki ta Girka. A kakar wasa ta farko da ya buga a Aris ne Charisteas ya fara yin suna, inda ya zira kwallaye biyu a wasanni tara yayin da suka lashe gasar rukuni na biyu ta Girka a 1997–98. Charisteas ya fara da kyau a kakar wasa ta farko a gasar manyan 'yan wasa ta Girka kuma an ƙara masa kwarin gwiwa lokacin da ya zira kwallaye biyu a wasan hamayya na gida da ƙungiyar PAOK ta abokan hamayyarta ta Thessaloniki. Ɗan wasan ya buga wasanni goma sha biyu a gasar Alpha Ethniki – shida a matsayin madadin – kafin a ba shi aro a Athinaikos a 1998–99. Ya koma Aris a kakar wasa ta gaba kuma ya fara buga gasar cin kofin UEFA a wasan da [[RC Celta de Vigo|Celta de Vigo ta sha kashi a hannun Vigo]] yana da shekaru 19. Charisteas yana ci gaba da bunƙasa kuma a kakar wasa ta 2000–01, inda ya zira kwallaye bakwai.
=== Werder Bremen ===
A ranar 29 ga Janairun 2002, Charisteas ya koma ƙungiyar Bundesliga ta Werder Bremen, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu tun daga lokacin bazara, <ref name="Kuriosum">{{Cite web |date=29 January 2020 |title=29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung |url=https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}</ref> bayan da masu leƙen asiri daga manyan ƙungiyoyin Turai suka yi masa kallon wasa. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ]</sup>
Daraktan wasanni na Werder Bremen, Klaus Allofs ya shaida cewa "Angelos kwararren mai tsaron raga ne, mai sauri sosai kuma yana da kyakkyawan halayyar dabara". <ref name="Kuriosum">{{Cite web |date=29 January 2020 |title=29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung |url=https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm "29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung"]. ''deichstube.de'' (in German). 29 January 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite>
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref>
A kulob din, ya ci kwallaye akai-akai tsakanin 2002 da 2005. <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTownsend2017">Townsend, Jon (22 August 2017). [https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ "Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon"]. ''thesefootballtimes.co''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref>
An ruwaito cewa kudin canja wurin da aka biya wa Aris ya kai Yuro miliyan 3. Ya yi nasara a kakar wasa ta farko inda ya zura kwallaye tara a wasanni 31 a gasar Bundesliga da kuma kwallaye biyu a wasanni hudu a gasar cin kofin UEFA.
A kakar wasa ta 2003-04, Werder Bremen ta lashe gasar Bundesliga da kuma gasar cin kofin Jamus inda Charisteas ya zura kwallaye hudu daga wasanni 24 da ya buga.
A ranar 29 ga Satumba, 2004, Charisteas ya ba da gudummawa a wasan da ƙungiyarsa ta yi nasara da ci 2-1 a kan [[Valencia CF|Valencia]] a [[UEFA Champions League|gasar zakarun Turai]] . Jimilla, ya zira kwallaye biyar a wasanni 11 a Werder Bremen a kakar wasa ta 2004-05.
=== Ajax ===
A watan Disamba na 2004, Charisteas ya koma Netherlands don buga wa Ajax wasa kan kusan Yuro miliyan 5. Kocin Girka Otto Rehhagel ya yi kira ga Charisteas da ya yi ƙoƙarin komawa wata ƙungiya a lokacin musayar 'yan wasa na Janairu 2005, domin samun ƙarin 'yan wasa a ƙungiyar. Ajax ta amince da wannan doka, yayin da suke fatan samun wanda zai maye gurbin ɗan wasan gaba na ƙasar Sweden [[Zlatan Ibrahimović]], wanda aka sayar wa Juventus . Charisteas ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 23 ga Janairu 2005 a kan FC Utrecht kuma ya zura ƙwallonsa ta farko kwanaki huɗu bayan haka a kan [[SC Heerenveen]] . Duk da haka, ya samu damar buga wasanni uku kacal a duk kakar wasa. Charisteas ya zura kwallaye takwas a gida a kakar wasa ta 2005-06, wanda ya haɗa da wanda ya yi nasara a kan Vitesse Arnhem a ƙarshen kakar wasa. Charisteas bai buga wasan da Girka ta buga a gasar neman gurbin shiga gasar cin kofin duniya ba saboda raunin da ya samu bayan ya yi karo da [[Kolo Touré]] na [[Arsenal F.C.|Arsenal]] a wasan zakarun Turai wanda Ajax ta sha kashi 2-1.
A ƙarƙashin sabon kocin Ajax Henk ten Cate, Charisteas shine ɗan wasan gaba na 5 a bayan [[Klaas-Jan Huntelaar]], [[Ryan Babel]], Markus Rosenberg, da Rydell Poepon . Ten Cate ya bayyana hakan ta hanyar cewa Charisteas babban ɗan wasan gaba ne a tsarin 4-4-2, amma ba don tsarin 4-3-3 ba, wanda ake bugawa a Ajax.
=== Feyenoord ===
Duk da cewa yana sha'awar komawa Ingila ko Jamus ne kawai, Charisteas ya rattaba hannu kan yarjejeniyar komawa ƙungiyar abokan hamayyarsa ta Feyenoord a [[Rotterdam]] a ranar 31 ga Agusta 2006, ranar ƙarshe ta lokacin canja wurin bazara. Wannan matakin ya haifar da tashin hankali a Rotterdam tare da sassan ƙungiyar Legion, suna masu cewa ba sa son ɗan wasan Ajax a kulob ɗinsu, suna zanga-zangar matakin a De Kuip tare da rera taken "Wij willen geen neus." (wanda aka fassara zuwa: "ba ma son hanci," hancin yana nufin kalaman ɓatanci ga 'yan wasan Ajax) kuma sun buƙaci shugaban ƙungiyar Jorien van den Herik ya yi murabus. Duk da zanga-zangar, Charisteas ya fara bugawa Feyenoord wasa a ranar 10 ga Satumba a wasan da suka yi da Sparta Rotterdam kuma ya buga cikakken wasan. Daga ƙarshe ya zura ƙwallonsa ta farko ga sabuwar ƙungiyarsa a wasansa na goma. Duk da cewa ya yi kama da ya shawo kan wasu magoya baya a wani lokaci, Charisteas bai taɓa jin daɗin kyakkyawar alaƙa da magoya bayan Feyenoord ba. Ya kammala kakar wasa bayan ya buga wasanni 28 ga Feyenoord, inda ya zura kwallaye tara.
=== Nürnberg ===
A ranar 6 ga Yuli 2007, 1. FC Nürnberg ta tabbatar da yarjejeniyar da Feyenoord don sayen Charisteas kan yarjejeniyar shekaru huɗu da ta kai Yuro miliyan 2.5. Ya zura kwallaye biyu na farko na ƙungiyar a hukumance a wasan da suka doke ƙungiyar SC Victoria Hamburg da ci 6-0.
A farkon kakar wasa ta 2009-10, ya koma Nürnberg da aka ƙara masa matsayi. Kwallonsa ta farko a kakar wasa ta bana ta zo ne a ranar 12 ga Maris 2010, lokacin da ya ci ƙwallon da ta ba shi nasara a wasan da suka doke Hertha BSC da ci 1-2 a waje, wanda hakan ya taimaka wa Nürnberg ta kauce wa faɗuwa daga gasar, kafin Otto Rehhagel ya kira shi zuwa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Girka don gasar cin kofin duniya ta 2010 .
=== Bayer Leverkusen ===
A ranar 2 ga Fabrairu 2009, an ba shi aro ga Bayer Leverkusen har zuwa ƙarshen kakar wasa, yana taimaka wa ƙungiyar ta kai wasan ƙarshe na gasar cin kofin Jamus.
=== Arles-Avignon ===
A ranar 10 ga Agusta 2010, Charisteas ya sanya hannu kan yarjejeniyar Arles-Avignon, tare da abokin wasansa Angelos Basinas . Ya fara buga wasa a ranar 21 ga Agusta 2010 a wasan da suka sha kashi a hannun Toulouse da ci 1-2. <ref>{{Cite web |date=21 August 2010 |title=Toulouse v. Arles-Avignon Match Report |url=http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53646 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525122329/http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53646 |archive-date=25 May 2011 |access-date=8 June 2011 |publisher=[[Ligue de Football Professionnel]] |language=fr}}</ref> Charisteas ya buga wasanni bakwai, bai ci kwallo ba, kafin a dakatar da kwantiraginsa a ranar 26 ga Nuwamba 2010.
=== Schalke 04 ===
A ranar 30 ga Janairun 2011, Schalke 04 ta tabbatar da zuwansa. Charisteas ya sanya hannu kan kwantiragi a ranar 30 ga Yunin 2011, har zuwa karshen kakar wasa. A wasansa na farko a Schalke, ya zura kwallo ta biyu a wasan da suka doke Eintracht Frankfurt da ci 2-1 a gida. Wannan shine bugun farko da ya buga a wasan, bayan da ya shafe dakika 52 kacal a filin wasa. A ranar 13 ga Afrilun 2011, Charisteas ya kai wasan kusa da na karshe na gasar zakarun Turai ta 2010-11 tare da Schalke, inda ya doke zakaran Inter Milan, Charisteas, a wasan kusa da na karshe, a minti na 32 na rabin lokaci na biyu.
A ranar 21 ga Mayu 2011, Charisteas ta lashe Kofin Jamus tare da Schalke 04.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1980]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
0ixua7xur39pvlj15d3x1ehpsopcbr7
832495
832494
2026-05-08T13:02:46Z
Sardeeq
39275
832495
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Angelos Charisteas''' ( Greek , ; an haife shi a ranar 9 ga Fabrairu 1980) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na Girka wanda ya taka leda a matsayin ɗan wasan gaba .
A matakin kulob, ya buga wa Aris Thessaloniki, Werder Bremen, Ajax, Feyenoord, Bayer Leverkusen, Schalke 04, Arles-Avignon, da [[Al-Nassr]] wasa. A shekara ta 2004, ya lashe kofuna biyu tare da Werder Bremen, <ref name="deichstube.de">{{Cite web |last=Klemm |first=Hans-Günter |date=28 December 2019 |title=Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben |url=https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}</ref> ya lashe lambobin Bundesliga da DFB-Pokal <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}</ref> kuma shi ne gwarzon ɗan wasa na ƙungiyar. <ref name="deichstube.de" /> Tare da Ajax, Charisteas ya kuma lashe Kofin Holland da Kofin Super na ƙasar Holland. <ref name="thesefootballtimes.co" />
A fagen wasanni, Girka ta buga masa wasanni 88, inda ta zira kwallaye 25. Ya kasance memba na ƙungiyar da ta lashe gasar UEFA Euro 2004, inda ya zira kwallaye uku, ciki har da kwallon da ta ci a wasan ƙarshe da Portugal mai masaukin baki, wadda aka ɗauke ta a matsayin babbar nasarar da ƙasar ta samu. <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTownsend2017">Townsend, Jon (22 August 2017). [https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ "Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon"]. ''thesefootballtimes.co''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref> Ya kuma wakilci Girka a gasar UEFA Euro 2008 da kuma gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2010 .
A shekarar 2019, Charisteas shi ma mataimakin siyasa ne a yankin Tsakiyar Macedonia . <ref name="deichstube.de">{{Cite web |last=Klemm |first=Hans-Günter |date=28 December 2019 |title=Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben |url=https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFKlemm2019">Klemm, Hans-Günter (28 December 2019). [https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html "Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben"]. ''deichstube.de'' (in German)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite>
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref>
== Aikin kulob ==
=== Aris ===
Bayan shekaru kaɗan yana wasa a ƙungiyar 'yan wasa ta Strimonikos Serron, <ref>{{Cite web |date=21 August 2022 |title=Angelos Charisteas career from Strimonikos to the top of Europe |url=https://limassoltoday.com.cy/sports/afieromata-sports/to-chryso-kefali-tou-angelou-chariste/ |access-date=21 August 2022 |website=limassoltoday.com.cy |language=Greek}}</ref> Charisteas ya fara aikinsa na ƙwararru tare da ƙungiyar Aris Thessaloniki ta Girka. A kakar wasa ta farko da ya buga a Aris ne Charisteas ya fara yin suna, inda ya zira kwallaye biyu a wasanni tara yayin da suka lashe gasar rukuni na biyu ta Girka a 1997–98. Charisteas ya fara da kyau a kakar wasa ta farko a gasar manyan 'yan wasa ta Girka kuma an ƙara masa kwarin gwiwa lokacin da ya zira kwallaye biyu a wasan hamayya na gida da ƙungiyar PAOK ta abokan hamayyarta ta Thessaloniki. Ɗan wasan ya buga wasanni goma sha biyu a gasar Alpha Ethniki – shida a matsayin madadin – kafin a ba shi aro a Athinaikos a 1998–99. Ya koma Aris a kakar wasa ta gaba kuma ya fara buga gasar cin kofin UEFA a wasan da [[RC Celta de Vigo|Celta de Vigo ta sha kashi a hannun Vigo]] yana da shekaru 19. Charisteas yana ci gaba da bunƙasa kuma a kakar wasa ta 2000–01, inda ya zira kwallaye bakwai.
=== Werder Bremen ===
A ranar 29 ga Janairun 2002, Charisteas ya koma ƙungiyar Bundesliga ta Werder Bremen, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu tun daga lokacin bazara, <ref name="Kuriosum">{{Cite web |date=29 January 2020 |title=29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung |url=https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}</ref> bayan da masu leƙen asiri daga manyan ƙungiyoyin Turai suka yi masa kallon wasa. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ]</sup>
Daraktan wasanni na Werder Bremen, Klaus Allofs ya shaida cewa "Angelos kwararren mai tsaron raga ne, mai sauri sosai kuma yana da kyakkyawan halayyar dabara". <ref name="Kuriosum">{{Cite web |date=29 January 2020 |title=29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung |url=https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm "29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung"]. ''deichstube.de'' (in German). 29 January 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite>
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref>
A kulob din, ya ci kwallaye akai-akai tsakanin 2002 da 2005. <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTownsend2017">Townsend, Jon (22 August 2017). [https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ "Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon"]. ''thesefootballtimes.co''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref>
An ruwaito cewa kudin canja wurin da aka biya wa Aris ya kai Yuro miliyan 3. Ya yi nasara a kakar wasa ta farko inda ya zura kwallaye tara a wasanni 31 a gasar Bundesliga da kuma kwallaye biyu a wasanni hudu a gasar cin kofin UEFA.
A kakar wasa ta 2003-04, Werder Bremen ta lashe gasar Bundesliga da kuma gasar cin kofin Jamus inda Charisteas ya zura kwallaye hudu daga wasanni 24 da ya buga.
A ranar 29 ga Satumba, 2004, Charisteas ya ba da gudummawa a wasan da ƙungiyarsa ta yi nasara da ci 2-1 a kan [[Valencia CF|Valencia]] a [[UEFA Champions League|gasar zakarun Turai]] . Jimilla, ya zira kwallaye biyar a wasanni 11 a Werder Bremen a kakar wasa ta 2004-05.
=== Ajax ===
A watan Disamba na 2004, Charisteas ya koma Netherlands don buga wa Ajax wasa kan kusan Yuro miliyan 5. Kocin Girka Otto Rehhagel ya yi kira ga Charisteas da ya yi ƙoƙarin komawa wata ƙungiya a lokacin musayar 'yan wasa na Janairu 2005, domin samun ƙarin 'yan wasa a ƙungiyar. Ajax ta amince da wannan doka, yayin da suke fatan samun wanda zai maye gurbin ɗan wasan gaba na ƙasar Sweden [[Zlatan Ibrahimović]], wanda aka sayar wa Juventus . Charisteas ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 23 ga Janairu 2005 a kan FC Utrecht kuma ya zura ƙwallonsa ta farko kwanaki huɗu bayan haka a kan [[SC Heerenveen]] . Duk da haka, ya samu damar buga wasanni uku kacal a duk kakar wasa. Charisteas ya zura kwallaye takwas a gida a kakar wasa ta 2005-06, wanda ya haɗa da wanda ya yi nasara a kan Vitesse Arnhem a ƙarshen kakar wasa. Charisteas bai buga wasan da Girka ta buga a gasar neman gurbin shiga gasar cin kofin duniya ba saboda raunin da ya samu bayan ya yi karo da [[Kolo Touré]] na [[Arsenal F.C.|Arsenal]] a wasan zakarun Turai wanda Ajax ta sha kashi 2-1.
A ƙarƙashin sabon kocin Ajax Henk ten Cate, Charisteas shine ɗan wasan gaba na 5 a bayan [[Klaas-Jan Huntelaar]], [[Ryan Babel]], Markus Rosenberg, da Rydell Poepon . Ten Cate ya bayyana hakan ta hanyar cewa Charisteas babban ɗan wasan gaba ne a tsarin 4-4-2, amma ba don tsarin 4-3-3 ba, wanda ake bugawa a Ajax.
=== Feyenoord ===
Duk da cewa yana sha'awar komawa Ingila ko Jamus ne kawai, Charisteas ya rattaba hannu kan yarjejeniyar komawa ƙungiyar abokan hamayyarsa ta Feyenoord a [[Rotterdam]] a ranar 31 ga Agusta 2006, ranar ƙarshe ta lokacin canja wurin bazara. Wannan matakin ya haifar da tashin hankali a Rotterdam tare da sassan ƙungiyar Legion, suna masu cewa ba sa son ɗan wasan Ajax a kulob ɗinsu, suna zanga-zangar matakin a De Kuip tare da rera taken "Wij willen geen neus." (wanda aka fassara zuwa: "ba ma son hanci," hancin yana nufin kalaman ɓatanci ga 'yan wasan Ajax) kuma sun buƙaci shugaban ƙungiyar Jorien van den Herik ya yi murabus. Duk da zanga-zangar, Charisteas ya fara bugawa Feyenoord wasa a ranar 10 ga Satumba a wasan da suka yi da Sparta Rotterdam kuma ya buga cikakken wasan. Daga ƙarshe ya zura ƙwallonsa ta farko ga sabuwar ƙungiyarsa a wasansa na goma. Duk da cewa ya yi kama da ya shawo kan wasu magoya baya a wani lokaci, Charisteas bai taɓa jin daɗin kyakkyawar alaƙa da magoya bayan Feyenoord ba. Ya kammala kakar wasa bayan ya buga wasanni 28 ga Feyenoord, inda ya zura kwallaye tara.
=== Nürnberg ===
A ranar 6 ga Yuli 2007, 1. FC Nürnberg ta tabbatar da yarjejeniyar da Feyenoord don sayen Charisteas kan yarjejeniyar shekaru huɗu da ta kai Yuro miliyan 2.5. Ya zura kwallaye biyu na farko na ƙungiyar a hukumance a wasan da suka doke ƙungiyar SC Victoria Hamburg da ci 6-0.
A farkon kakar wasa ta 2009-10, ya koma Nürnberg da aka ƙara masa matsayi. Kwallonsa ta farko a kakar wasa ta bana ta zo ne a ranar 12 ga Maris 2010, lokacin da ya ci ƙwallon da ta ba shi nasara a wasan da suka doke Hertha BSC da ci 1-2 a waje, wanda hakan ya taimaka wa Nürnberg ta kauce wa faɗuwa daga gasar, kafin Otto Rehhagel ya kira shi zuwa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Girka don gasar cin kofin duniya ta 2010 .
=== Bayer Leverkusen ===
A ranar 2 ga Fabrairu 2009, an ba shi aro ga Bayer Leverkusen har zuwa ƙarshen kakar wasa, yana taimaka wa ƙungiyar ta kai wasan ƙarshe na gasar cin kofin Jamus.
=== Arles-Avignon ===
A ranar 10 ga Agusta 2010, Charisteas ya sanya hannu kan yarjejeniyar Arles-Avignon, tare da abokin wasansa Angelos Basinas . Ya fara buga wasa a ranar 21 ga Agusta 2010 a wasan da suka sha kashi a hannun Toulouse da ci 1-2. <ref>{{Cite web |date=21 August 2010 |title=Toulouse v. Arles-Avignon Match Report |url=http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53646 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525122329/http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53646 |archive-date=25 May 2011 |access-date=8 June 2011 |publisher=[[Ligue de Football Professionnel]] |language=fr}}</ref> Charisteas ya buga wasanni bakwai, bai ci kwallo ba, kafin a dakatar da kwantiraginsa a ranar 26 ga Nuwamba 2010.
=== Schalke 04 ===
A ranar 30 ga Janairun 2011, Schalke 04 ta tabbatar da zuwansa. Charisteas ya sanya hannu kan kwantiragi a ranar 30 ga Yunin 2011, har zuwa karshen kakar wasa. A wasansa na farko a Schalke, ya zura kwallo ta biyu a wasan da suka doke Eintracht Frankfurt da ci 2-1 a gida. Wannan shine bugun farko da ya buga a wasan, bayan da ya shafe dakika 52 kacal a filin wasa. A ranar 13 ga Afrilun 2011, Charisteas ya kai wasan kusa da na karshe na gasar zakarun Turai ta 2010-11 tare da Schalke, inda ya doke zakaran Inter Milan, Charisteas, a wasan kusa da na karshe, a minti na 32 na rabin lokaci na biyu.
A ranar 21 ga Mayu 2011, Charisteas ta lashe Kofin Jamus tare da Schalke 04.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1980]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
b3vg7uisnb4l2zfpr7chqsa21qb0x1v
832535
832495
2026-05-08T16:12:59Z
Uncle Bash007
9891
832535
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Angelos Charisteas''' ( Greek: Άγγελος Χαριστέας; an haife shi a ranar 9 ga Fabrairu 1980) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na [[Girka]] wanda ya taka leda a matsayin ɗan wasan gaba.
A matakin kulob, ya buga wa Aris Thessaloniki, Werder Bremen, Ajax, Feyenoord, Bayer Leverkusen, Schalke 04, Arles-Avignon, da [[Al-Nassr]] wasa. A shekara ta 2004, ya lashe kofuna biyu tare da Werder Bremen, <ref name="deichstube.de">{{Cite web |last=Klemm |first=Hans-Günter |date=28 December 2019 |title=Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben |url=https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}</ref> ya lashe lambobin Bundesliga da DFB-Pokal <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}</ref> kuma shi ne gwarzon ɗan wasa na ƙungiyar. <ref name="deichstube.de" /> Tare da Ajax, Charisteas ya kuma lashe Kofin Holland da Kofin Super na ƙasar Holland. <ref name="thesefootballtimes.co" />
A fagen wasanni, Girka ta buga masa wasanni 88, inda ta zira kwallaye 25. Ya kasance memba na ƙungiyar da ta lashe gasar UEFA Euro 2004, inda ya zira kwallaye uku, ciki har da kwallon da ta ci a wasan ƙarshe da Portugal mai masaukin baki, wadda aka ɗauke ta a matsayin babbar nasarar da ƙasar ta samu. <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTownsend2017">Townsend, Jon (22 August 2017). [https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ "Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon"]. ''thesefootballtimes.co''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref> Ya kuma wakilci Girka a gasar UEFA Euro 2008 da kuma gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2010 .
A shekarar 2019, Charisteas shi ma mataimakin siyasa ne a yankin Tsakiyar Macedonia . <ref name="deichstube.de">{{Cite web |last=Klemm |first=Hans-Günter |date=28 December 2019 |title=Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben |url=https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFKlemm2019">Klemm, Hans-Günter (28 December 2019). [https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html "Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben"]. ''deichstube.de'' (in German)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite>
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref>
== Aikin kulob ==
=== Aris ===
Bayan shekaru kaɗan yana wasa a ƙungiyar 'yan wasa ta Strimonikos Serron, <ref>{{Cite web |date=21 August 2022 |title=Angelos Charisteas career from Strimonikos to the top of Europe |url=https://limassoltoday.com.cy/sports/afieromata-sports/to-chryso-kefali-tou-angelou-chariste/ |access-date=21 August 2022 |website=limassoltoday.com.cy |language=Greek}}</ref> Charisteas ya fara aikinsa na ƙwararru tare da ƙungiyar Aris Thessaloniki ta Girka. A kakar wasa ta farko da ya buga a Aris ne Charisteas ya fara yin suna, inda ya zira kwallaye biyu a wasanni tara yayin da suka lashe gasar rukuni na biyu ta Girka a 1997–98. Charisteas ya fara da kyau a kakar wasa ta farko a gasar manyan 'yan wasa ta Girka kuma an ƙara masa kwarin gwiwa lokacin da ya zira kwallaye biyu a wasan hamayya na gida da ƙungiyar PAOK ta abokan hamayyarta ta Thessaloniki. Ɗan wasan ya buga wasanni goma sha biyu a gasar Alpha Ethniki – shida a matsayin madadin – kafin a ba shi aro a Athinaikos a 1998–99. Ya koma Aris a kakar wasa ta gaba kuma ya fara buga gasar cin kofin UEFA a wasan da [[RC Celta de Vigo|Celta de Vigo ta sha kashi a hannun Vigo]] yana da shekaru 19. Charisteas yana ci gaba da bunƙasa kuma a kakar wasa ta 2000–01, inda ya zira kwallaye bakwai.
=== Werder Bremen ===
A ranar 29 ga Janairun 2002, Charisteas ya koma ƙungiyar Bundesliga ta Werder Bremen, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu tun daga lokacin bazara, <ref name="Kuriosum">{{Cite web |date=29 January 2020 |title=29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung |url=https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}</ref> bayan da masu leƙen asiri daga manyan ƙungiyoyin Turai suka yi masa kallon wasa. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ]</sup>
Daraktan wasanni na Werder Bremen, Klaus Allofs ya shaida cewa "Angelos kwararren mai tsaron raga ne, mai sauri sosai kuma yana da kyakkyawan halayyar dabara". <ref name="Kuriosum">{{Cite web |date=29 January 2020 |title=29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung |url=https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm "29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung"]. ''deichstube.de'' (in German). 29 January 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite>
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref>
A kulob din, ya ci kwallaye akai-akai tsakanin 2002 da 2005. <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTownsend2017">Townsend, Jon (22 August 2017). [https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ "Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon"]. ''thesefootballtimes.co''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref>
An ruwaito cewa kudin canja wurin da aka biya wa Aris ya kai Yuro miliyan 3. Ya yi nasara a kakar wasa ta farko inda ya zura kwallaye tara a wasanni 31 a gasar Bundesliga da kuma kwallaye biyu a wasanni hudu a gasar cin kofin UEFA.
A kakar wasa ta 2003-04, Werder Bremen ta lashe gasar Bundesliga da kuma gasar cin kofin Jamus inda Charisteas ya zura kwallaye hudu daga wasanni 24 da ya buga.
A ranar 29 ga Satumba, 2004, Charisteas ya ba da gudummawa a wasan da ƙungiyarsa ta yi nasara da ci 2-1 a kan [[Valencia CF|Valencia]] a [[UEFA Champions League|gasar zakarun Turai]] . Jimilla, ya zira kwallaye biyar a wasanni 11 a Werder Bremen a kakar wasa ta 2004-05.
=== Ajax ===
A watan Disamba na 2004, Charisteas ya koma Netherlands don buga wa Ajax wasa kan kusan Yuro miliyan 5. Kocin Girka Otto Rehhagel ya yi kira ga Charisteas da ya yi ƙoƙarin komawa wata ƙungiya a lokacin musayar 'yan wasa na Janairu 2005, domin samun ƙarin 'yan wasa a ƙungiyar. Ajax ta amince da wannan doka, yayin da suke fatan samun wanda zai maye gurbin ɗan wasan gaba na ƙasar Sweden [[Zlatan Ibrahimović]], wanda aka sayar wa Juventus . Charisteas ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 23 ga Janairu 2005 a kan FC Utrecht kuma ya zura ƙwallonsa ta farko kwanaki huɗu bayan haka a kan [[SC Heerenveen]] . Duk da haka, ya samu damar buga wasanni uku kacal a duk kakar wasa. Charisteas ya zura kwallaye takwas a gida a kakar wasa ta 2005-06, wanda ya haɗa da wanda ya yi nasara a kan Vitesse Arnhem a ƙarshen kakar wasa. Charisteas bai buga wasan da Girka ta buga a gasar neman gurbin shiga gasar cin kofin duniya ba saboda raunin da ya samu bayan ya yi karo da [[Kolo Touré]] na [[Arsenal F.C.|Arsenal]] a wasan zakarun Turai wanda Ajax ta sha kashi 2-1.
A ƙarƙashin sabon kocin Ajax Henk ten Cate, Charisteas shine ɗan wasan gaba na 5 a bayan [[Klaas-Jan Huntelaar]], [[Ryan Babel]], Markus Rosenberg, da Rydell Poepon . Ten Cate ya bayyana hakan ta hanyar cewa Charisteas babban ɗan wasan gaba ne a tsarin 4-4-2, amma ba don tsarin 4-3-3 ba, wanda ake bugawa a Ajax.
=== Feyenoord ===
Duk da cewa yana sha'awar komawa Ingila ko Jamus ne kawai, Charisteas ya rattaba hannu kan yarjejeniyar komawa ƙungiyar abokan hamayyarsa ta Feyenoord a [[Rotterdam]] a ranar 31 ga Agusta 2006, ranar ƙarshe ta lokacin canja wurin bazara. Wannan matakin ya haifar da tashin hankali a Rotterdam tare da sassan ƙungiyar Legion, suna masu cewa ba sa son ɗan wasan Ajax a kulob ɗinsu, suna zanga-zangar matakin a De Kuip tare da rera taken "Wij willen geen neus." (wanda aka fassara zuwa: "ba ma son hanci," hancin yana nufin kalaman ɓatanci ga 'yan wasan Ajax) kuma sun buƙaci shugaban ƙungiyar Jorien van den Herik ya yi murabus. Duk da zanga-zangar, Charisteas ya fara bugawa Feyenoord wasa a ranar 10 ga Satumba a wasan da suka yi da Sparta Rotterdam kuma ya buga cikakken wasan. Daga ƙarshe ya zura ƙwallonsa ta farko ga sabuwar ƙungiyarsa a wasansa na goma. Duk da cewa ya yi kama da ya shawo kan wasu magoya baya a wani lokaci, Charisteas bai taɓa jin daɗin kyakkyawar alaƙa da magoya bayan Feyenoord ba. Ya kammala kakar wasa bayan ya buga wasanni 28 ga Feyenoord, inda ya zura kwallaye tara.
=== Nürnberg ===
A ranar 6 ga Yuli 2007, 1. FC Nürnberg ta tabbatar da yarjejeniyar da Feyenoord don sayen Charisteas kan yarjejeniyar shekaru huɗu da ta kai Yuro miliyan 2.5. Ya zura kwallaye biyu na farko na ƙungiyar a hukumance a wasan da suka doke ƙungiyar SC Victoria Hamburg da ci 6-0.
A farkon kakar wasa ta 2009-10, ya koma Nürnberg da aka ƙara masa matsayi. Kwallonsa ta farko a kakar wasa ta bana ta zo ne a ranar 12 ga Maris 2010, lokacin da ya ci ƙwallon da ta ba shi nasara a wasan da suka doke Hertha BSC da ci 1-2 a waje, wanda hakan ya taimaka wa Nürnberg ta kauce wa faɗuwa daga gasar, kafin Otto Rehhagel ya kira shi zuwa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Girka don gasar cin kofin duniya ta 2010 .
=== Bayer Leverkusen ===
A ranar 2 ga Fabrairu 2009, an ba shi aro ga Bayer Leverkusen har zuwa ƙarshen kakar wasa, yana taimaka wa ƙungiyar ta kai wasan ƙarshe na gasar cin kofin Jamus.
=== Arles-Avignon ===
A ranar 10 ga Agusta 2010, Charisteas ya sanya hannu kan yarjejeniyar Arles-Avignon, tare da abokin wasansa Angelos Basinas . Ya fara buga wasa a ranar 21 ga Agusta 2010 a wasan da suka sha kashi a hannun Toulouse da ci 1-2. <ref>{{Cite web |date=21 August 2010 |title=Toulouse v. Arles-Avignon Match Report |url=http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53646 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525122329/http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53646 |archive-date=25 May 2011 |access-date=8 June 2011 |publisher=[[Ligue de Football Professionnel]] |language=fr}}</ref> Charisteas ya buga wasanni bakwai, bai ci kwallo ba, kafin a dakatar da kwantiraginsa a ranar 26 ga Nuwamba 2010.
=== Schalke 04 ===
A ranar 30 ga Janairun 2011, Schalke 04 ta tabbatar da zuwansa. Charisteas ya sanya hannu kan kwantiragi a ranar 30 ga Yunin 2011, har zuwa karshen kakar wasa. A wasansa na farko a Schalke, ya zura kwallo ta biyu a wasan da suka doke Eintracht Frankfurt da ci 2-1 a gida. Wannan shine bugun farko da ya buga a wasan, bayan da ya shafe dakika 52 kacal a filin wasa. A ranar 13 ga Afrilun 2011, Charisteas ya kai wasan kusa da na karshe na gasar zakarun Turai ta 2010-11 tare da Schalke, inda ya doke zakaran Inter Milan, Charisteas, a wasan kusa da na karshe, a minti na 32 na rabin lokaci na biyu.
A ranar 21 ga Mayu 2011, Charisteas ta lashe Kofin Jamus tare da Schalke 04.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1980]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
9v4trdzm9827luiquika8av5rt4fcv4
832536
832535
2026-05-08T16:13:43Z
Uncle Bash007
9891
832536
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Angelos Charisteas''' ( Greek: Άγγελος Χαριστέας; an haife shi a ranar 9 ga Fabrairu 1980) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na [[Girka]] wanda ya taka leda a matsayin ɗan wasan gaba.
A matakin kulob, ya buga wa Aris Thessaloniki, Werder Bremen, Ajax, Feyenoord, Bayer Leverkusen, Schalke 04, Arles-Avignon, da [[Al-Nassr]] wasa. A shekara ta 2004, ya lashe kofuna biyu tare da Werder Bremen, <ref name="deichstube.de">{{Cite web |last=Klemm |first=Hans-Günter |date=28 December 2019 |title=Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben |url=https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}</ref> ya lashe lambobin [[Bundesliga]] da DFB-Pokal <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}</ref> kuma shi ne gwarzon ɗan wasa na ƙungiyar. <ref name="deichstube.de" /> Tare da Ajax, Charisteas ya kuma lashe Kofin Holland da Kofin Super na ƙasar[[Holand]]. <ref name="thesefootballtimes.co" />
A fagen wasanni, Girka ta buga masa wasanni 88, inda ta zira kwallaye 25. Ya kasance memba na ƙungiyar da ta lashe gasar UEFA Euro 2004, inda ya zira kwallaye uku, ciki har da kwallon da ta ci a wasan ƙarshe da Portugal mai masaukin baki, wadda aka ɗauke ta a matsayin babbar nasarar da ƙasar ta samu. <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTownsend2017">Townsend, Jon (22 August 2017). [https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ "Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon"]. ''thesefootballtimes.co''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref> Ya kuma wakilci Girka a gasar UEFA Euro 2008 da kuma gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2010 .
A shekarar 2019, Charisteas shi ma mataimakin siyasa ne a yankin Tsakiyar Macedonia . <ref name="deichstube.de">{{Cite web |last=Klemm |first=Hans-Günter |date=28 December 2019 |title=Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben |url=https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFKlemm2019">Klemm, Hans-Günter (28 December 2019). [https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html "Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben"]. ''deichstube.de'' (in German)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite>
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref>
== Aikin kulob ==
=== Aris ===
Bayan shekaru kaɗan yana wasa a ƙungiyar 'yan wasa ta Strimonikos Serron, <ref>{{Cite web |date=21 August 2022 |title=Angelos Charisteas career from Strimonikos to the top of Europe |url=https://limassoltoday.com.cy/sports/afieromata-sports/to-chryso-kefali-tou-angelou-chariste/ |access-date=21 August 2022 |website=limassoltoday.com.cy |language=Greek}}</ref> Charisteas ya fara aikinsa na ƙwararru tare da ƙungiyar Aris Thessaloniki ta Girka. A kakar wasa ta farko da ya buga a Aris ne Charisteas ya fara yin suna, inda ya zira kwallaye biyu a wasanni tara yayin da suka lashe gasar rukuni na biyu ta Girka a 1997–98. Charisteas ya fara da kyau a kakar wasa ta farko a gasar manyan 'yan wasa ta Girka kuma an ƙara masa kwarin gwiwa lokacin da ya zira kwallaye biyu a wasan hamayya na gida da ƙungiyar PAOK ta abokan hamayyarta ta Thessaloniki. Ɗan wasan ya buga wasanni goma sha biyu a gasar Alpha Ethniki – shida a matsayin madadin – kafin a ba shi aro a Athinaikos a 1998–99. Ya koma Aris a kakar wasa ta gaba kuma ya fara buga gasar cin kofin UEFA a wasan da [[RC Celta de Vigo|Celta de Vigo ta sha kashi a hannun Vigo]] yana da shekaru 19. Charisteas yana ci gaba da bunƙasa kuma a kakar wasa ta 2000–01, inda ya zira kwallaye bakwai.
=== Werder Bremen ===
A ranar 29 ga Janairun 2002, Charisteas ya koma ƙungiyar Bundesliga ta Werder Bremen, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu tun daga lokacin bazara, <ref name="Kuriosum">{{Cite web |date=29 January 2020 |title=29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung |url=https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}</ref> bayan da masu leƙen asiri daga manyan ƙungiyoyin Turai suka yi masa kallon wasa. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ]</sup>
Daraktan wasanni na Werder Bremen, Klaus Allofs ya shaida cewa "Angelos kwararren mai tsaron raga ne, mai sauri sosai kuma yana da kyakkyawan halayyar dabara". <ref name="Kuriosum">{{Cite web |date=29 January 2020 |title=29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung |url=https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm "29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung"]. ''deichstube.de'' (in German). 29 January 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite>
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref>
A kulob din, ya ci kwallaye akai-akai tsakanin 2002 da 2005. <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTownsend2017">Townsend, Jon (22 August 2017). [https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ "Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon"]. ''thesefootballtimes.co''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref>
An ruwaito cewa kudin canja wurin da aka biya wa Aris ya kai Yuro miliyan 3. Ya yi nasara a kakar wasa ta farko inda ya zura kwallaye tara a wasanni 31 a gasar Bundesliga da kuma kwallaye biyu a wasanni hudu a gasar cin kofin UEFA.
A kakar wasa ta 2003-04, Werder Bremen ta lashe gasar Bundesliga da kuma gasar cin kofin Jamus inda Charisteas ya zura kwallaye hudu daga wasanni 24 da ya buga.
A ranar 29 ga Satumba, 2004, Charisteas ya ba da gudummawa a wasan da ƙungiyarsa ta yi nasara da ci 2-1 a kan [[Valencia CF|Valencia]] a [[UEFA Champions League|gasar zakarun Turai]] . Jimilla, ya zira kwallaye biyar a wasanni 11 a Werder Bremen a kakar wasa ta 2004-05.
=== Ajax ===
A watan Disamba na 2004, Charisteas ya koma Netherlands don buga wa Ajax wasa kan kusan Yuro miliyan 5. Kocin Girka Otto Rehhagel ya yi kira ga Charisteas da ya yi ƙoƙarin komawa wata ƙungiya a lokacin musayar 'yan wasa na Janairu 2005, domin samun ƙarin 'yan wasa a ƙungiyar. Ajax ta amince da wannan doka, yayin da suke fatan samun wanda zai maye gurbin ɗan wasan gaba na ƙasar Sweden [[Zlatan Ibrahimović]], wanda aka sayar wa Juventus . Charisteas ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 23 ga Janairu 2005 a kan FC Utrecht kuma ya zura ƙwallonsa ta farko kwanaki huɗu bayan haka a kan [[SC Heerenveen]] . Duk da haka, ya samu damar buga wasanni uku kacal a duk kakar wasa. Charisteas ya zura kwallaye takwas a gida a kakar wasa ta 2005-06, wanda ya haɗa da wanda ya yi nasara a kan Vitesse Arnhem a ƙarshen kakar wasa. Charisteas bai buga wasan da Girka ta buga a gasar neman gurbin shiga gasar cin kofin duniya ba saboda raunin da ya samu bayan ya yi karo da [[Kolo Touré]] na [[Arsenal F.C.|Arsenal]] a wasan zakarun Turai wanda Ajax ta sha kashi 2-1.
A ƙarƙashin sabon kocin Ajax Henk ten Cate, Charisteas shine ɗan wasan gaba na 5 a bayan [[Klaas-Jan Huntelaar]], [[Ryan Babel]], Markus Rosenberg, da Rydell Poepon . Ten Cate ya bayyana hakan ta hanyar cewa Charisteas babban ɗan wasan gaba ne a tsarin 4-4-2, amma ba don tsarin 4-3-3 ba, wanda ake bugawa a Ajax.
=== Feyenoord ===
Duk da cewa yana sha'awar komawa Ingila ko Jamus ne kawai, Charisteas ya rattaba hannu kan yarjejeniyar komawa ƙungiyar abokan hamayyarsa ta Feyenoord a [[Rotterdam]] a ranar 31 ga Agusta 2006, ranar ƙarshe ta lokacin canja wurin bazara. Wannan matakin ya haifar da tashin hankali a Rotterdam tare da sassan ƙungiyar Legion, suna masu cewa ba sa son ɗan wasan Ajax a kulob ɗinsu, suna zanga-zangar matakin a De Kuip tare da rera taken "Wij willen geen neus." (wanda aka fassara zuwa: "ba ma son hanci," hancin yana nufin kalaman ɓatanci ga 'yan wasan Ajax) kuma sun buƙaci shugaban ƙungiyar Jorien van den Herik ya yi murabus. Duk da zanga-zangar, Charisteas ya fara bugawa Feyenoord wasa a ranar 10 ga Satumba a wasan da suka yi da Sparta Rotterdam kuma ya buga cikakken wasan. Daga ƙarshe ya zura ƙwallonsa ta farko ga sabuwar ƙungiyarsa a wasansa na goma. Duk da cewa ya yi kama da ya shawo kan wasu magoya baya a wani lokaci, Charisteas bai taɓa jin daɗin kyakkyawar alaƙa da magoya bayan Feyenoord ba. Ya kammala kakar wasa bayan ya buga wasanni 28 ga Feyenoord, inda ya zura kwallaye tara.
=== Nürnberg ===
A ranar 6 ga Yuli 2007, 1. FC Nürnberg ta tabbatar da yarjejeniyar da Feyenoord don sayen Charisteas kan yarjejeniyar shekaru huɗu da ta kai Yuro miliyan 2.5. Ya zura kwallaye biyu na farko na ƙungiyar a hukumance a wasan da suka doke ƙungiyar SC Victoria Hamburg da ci 6-0.
A farkon kakar wasa ta 2009-10, ya koma Nürnberg da aka ƙara masa matsayi. Kwallonsa ta farko a kakar wasa ta bana ta zo ne a ranar 12 ga Maris 2010, lokacin da ya ci ƙwallon da ta ba shi nasara a wasan da suka doke Hertha BSC da ci 1-2 a waje, wanda hakan ya taimaka wa Nürnberg ta kauce wa faɗuwa daga gasar, kafin Otto Rehhagel ya kira shi zuwa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Girka don gasar cin kofin duniya ta 2010 .
=== Bayer Leverkusen ===
A ranar 2 ga Fabrairu 2009, an ba shi aro ga Bayer Leverkusen har zuwa ƙarshen kakar wasa, yana taimaka wa ƙungiyar ta kai wasan ƙarshe na gasar cin kofin Jamus.
=== Arles-Avignon ===
A ranar 10 ga Agusta 2010, Charisteas ya sanya hannu kan yarjejeniyar Arles-Avignon, tare da abokin wasansa Angelos Basinas . Ya fara buga wasa a ranar 21 ga Agusta 2010 a wasan da suka sha kashi a hannun Toulouse da ci 1-2. <ref>{{Cite web |date=21 August 2010 |title=Toulouse v. Arles-Avignon Match Report |url=http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53646 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525122329/http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53646 |archive-date=25 May 2011 |access-date=8 June 2011 |publisher=[[Ligue de Football Professionnel]] |language=fr}}</ref> Charisteas ya buga wasanni bakwai, bai ci kwallo ba, kafin a dakatar da kwantiraginsa a ranar 26 ga Nuwamba 2010.
=== Schalke 04 ===
A ranar 30 ga Janairun 2011, Schalke 04 ta tabbatar da zuwansa. Charisteas ya sanya hannu kan kwantiragi a ranar 30 ga Yunin 2011, har zuwa karshen kakar wasa. A wasansa na farko a Schalke, ya zura kwallo ta biyu a wasan da suka doke Eintracht Frankfurt da ci 2-1 a gida. Wannan shine bugun farko da ya buga a wasan, bayan da ya shafe dakika 52 kacal a filin wasa. A ranar 13 ga Afrilun 2011, Charisteas ya kai wasan kusa da na karshe na gasar zakarun Turai ta 2010-11 tare da Schalke, inda ya doke zakaran Inter Milan, Charisteas, a wasan kusa da na karshe, a minti na 32 na rabin lokaci na biyu.
A ranar 21 ga Mayu 2011, Charisteas ta lashe Kofin Jamus tare da Schalke 04.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1980]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
fzl0dbpmhjeycjwtde6k4y4hs75f2os
832539
832536
2026-05-08T16:17:59Z
Uncle Bash007
9891
832539
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Angelos Charisteas''' ( Greek: Άγγελος Χαριστέας; an haife shi a ranar 9 ga Fabrairu 1980) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na [[Girka]] wanda ya taka leda a matsayin ɗan wasan gaba.
A matakin kulob, ya buga wa Aris Thessaloniki, Werder Bremen, Ajax, Feyenoord, Bayer Leverkusen, Schalke 04, Arles-Avignon, da [[Al-Nassr]] wasa. A shekara ta 2004, ya lashe kofuna biyu tare da Werder Bremen,<ref name="deichstube.de">{{Cite web |last=Klemm |first=Hans-Günter |date=28 December 2019 |title=Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben |url=https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}</ref> ya lashe lambobin [[Bundesliga]] da DFB-Pokal <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}</ref> kuma shi ne gwarzon ɗan wasa na ƙungiyar.<ref name="deichstube.de" /> Tare da [[Ajax]], Charisteas ya kuma lashe Kofin Holland da Kofin Super na ƙasar [[Holand]].<ref name="thesefootballtimes.co" />
A fagen wasanni, ya buga wa Girka wasanni 88, inda ta zira kwallaye 25. Ya kasance memba na ƙungiyar da ta lashe gasar UEFA Euro 2004, inda ya zira kwallaye uku, ciki har da kwallon da ya ci a wasan ƙarshe da Portugal mai masaukin baki, wadda aka ɗauke ta a matsayin babbar nasarar da ƙasar ta taba samu.<ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTownsend2017">Townsend, Jon (22 August 2017). [https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ "Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon"]. ''thesefootballtimes.co''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref> Ya kuma wakilci Girka a gasar UEFA Euro 2008 da kuma gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2010 .
A shekarar 2019, Charisteas shi ma mataimakin siyasa ne a yankin Tsakiyar Macedonia . <ref name="deichstube.de">{{Cite web |last=Klemm |first=Hans-Günter |date=28 December 2019 |title=Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben |url=https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFKlemm2019">Klemm, Hans-Günter (28 December 2019). [https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html "Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben"]. ''deichstube.de'' (in German)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite>
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref>
== Aikin kulob ==
=== Aris ===
Bayan shekaru kaɗan yana wasa a ƙungiyar 'yan wasa ta Strimonikos Serron, <ref>{{Cite web |date=21 August 2022 |title=Angelos Charisteas career from Strimonikos to the top of Europe |url=https://limassoltoday.com.cy/sports/afieromata-sports/to-chryso-kefali-tou-angelou-chariste/ |access-date=21 August 2022 |website=limassoltoday.com.cy |language=Greek}}</ref> Charisteas ya fara aikinsa na ƙwararru tare da ƙungiyar Aris Thessaloniki ta Girka. A kakar wasa ta farko da ya buga a Aris ne Charisteas ya fara yin suna, inda ya zira kwallaye biyu a wasanni tara yayin da suka lashe gasar rukuni na biyu ta Girka a 1997–98. Charisteas ya fara da kyau a kakar wasa ta farko a gasar manyan 'yan wasa ta Girka kuma an ƙara masa kwarin gwiwa lokacin da ya zira kwallaye biyu a wasan hamayya na gida da ƙungiyar PAOK ta abokan hamayyarta ta Thessaloniki. Ɗan wasan ya buga wasanni goma sha biyu a gasar Alpha Ethniki – shida a matsayin madadin – kafin a ba shi aro a Athinaikos a 1998–99. Ya koma Aris a kakar wasa ta gaba kuma ya fara buga gasar cin kofin UEFA a wasan da [[RC Celta de Vigo|Celta de Vigo ta sha kashi a hannun Vigo]] yana da shekaru 19. Charisteas yana ci gaba da bunƙasa kuma a kakar wasa ta 2000–01, inda ya zira kwallaye bakwai.
=== Werder Bremen ===
A ranar 29 ga Janairun 2002, Charisteas ya koma ƙungiyar Bundesliga ta Werder Bremen, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu tun daga lokacin bazara, <ref name="Kuriosum">{{Cite web |date=29 January 2020 |title=29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung |url=https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}</ref> bayan da masu leƙen asiri daga manyan ƙungiyoyin Turai suka yi masa kallon wasa. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ]</sup>
Daraktan wasanni na Werder Bremen, Klaus Allofs ya shaida cewa "Angelos kwararren mai tsaron raga ne, mai sauri sosai kuma yana da kyakkyawan halayyar dabara". <ref name="Kuriosum">{{Cite web |date=29 January 2020 |title=29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung |url=https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm "29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung"]. ''deichstube.de'' (in German). 29 January 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite>
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref>
A kulob din, ya ci kwallaye akai-akai tsakanin 2002 da 2005. <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTownsend2017">Townsend, Jon (22 August 2017). [https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ "Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon"]. ''thesefootballtimes.co''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref>
An ruwaito cewa kudin canja wurin da aka biya wa Aris ya kai Yuro miliyan 3. Ya yi nasara a kakar wasa ta farko inda ya zura kwallaye tara a wasanni 31 a gasar Bundesliga da kuma kwallaye biyu a wasanni hudu a gasar cin kofin UEFA.
A kakar wasa ta 2003-04, Werder Bremen ta lashe gasar Bundesliga da kuma gasar cin kofin Jamus inda Charisteas ya zura kwallaye hudu daga wasanni 24 da ya buga.
A ranar 29 ga Satumba, 2004, Charisteas ya ba da gudummawa a wasan da ƙungiyarsa ta yi nasara da ci 2-1 a kan [[Valencia CF|Valencia]] a [[UEFA Champions League|gasar zakarun Turai]] . Jimilla, ya zira kwallaye biyar a wasanni 11 a Werder Bremen a kakar wasa ta 2004-05.
=== Ajax ===
A watan Disamba na 2004, Charisteas ya koma Netherlands don buga wa Ajax wasa kan kusan Yuro miliyan 5. Kocin Girka Otto Rehhagel ya yi kira ga Charisteas da ya yi ƙoƙarin komawa wata ƙungiya a lokacin musayar 'yan wasa na Janairu 2005, domin samun ƙarin 'yan wasa a ƙungiyar. Ajax ta amince da wannan doka, yayin da suke fatan samun wanda zai maye gurbin ɗan wasan gaba na ƙasar Sweden [[Zlatan Ibrahimović]], wanda aka sayar wa Juventus . Charisteas ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 23 ga Janairu 2005 a kan FC Utrecht kuma ya zura ƙwallonsa ta farko kwanaki huɗu bayan haka a kan [[SC Heerenveen]] . Duk da haka, ya samu damar buga wasanni uku kacal a duk kakar wasa. Charisteas ya zura kwallaye takwas a gida a kakar wasa ta 2005-06, wanda ya haɗa da wanda ya yi nasara a kan Vitesse Arnhem a ƙarshen kakar wasa. Charisteas bai buga wasan da Girka ta buga a gasar neman gurbin shiga gasar cin kofin duniya ba saboda raunin da ya samu bayan ya yi karo da [[Kolo Touré]] na [[Arsenal F.C.|Arsenal]] a wasan zakarun Turai wanda Ajax ta sha kashi 2-1.
A ƙarƙashin sabon kocin Ajax Henk ten Cate, Charisteas shine ɗan wasan gaba na 5 a bayan [[Klaas-Jan Huntelaar]], [[Ryan Babel]], Markus Rosenberg, da Rydell Poepon . Ten Cate ya bayyana hakan ta hanyar cewa Charisteas babban ɗan wasan gaba ne a tsarin 4-4-2, amma ba don tsarin 4-3-3 ba, wanda ake bugawa a Ajax.
=== Feyenoord ===
Duk da cewa yana sha'awar komawa Ingila ko Jamus ne kawai, Charisteas ya rattaba hannu kan yarjejeniyar komawa ƙungiyar abokan hamayyarsa ta Feyenoord a [[Rotterdam]] a ranar 31 ga Agusta 2006, ranar ƙarshe ta lokacin canja wurin bazara. Wannan matakin ya haifar da tashin hankali a Rotterdam tare da sassan ƙungiyar Legion, suna masu cewa ba sa son ɗan wasan Ajax a kulob ɗinsu, suna zanga-zangar matakin a De Kuip tare da rera taken "Wij willen geen neus." (wanda aka fassara zuwa: "ba ma son hanci," hancin yana nufin kalaman ɓatanci ga 'yan wasan Ajax) kuma sun buƙaci shugaban ƙungiyar Jorien van den Herik ya yi murabus. Duk da zanga-zangar, Charisteas ya fara bugawa Feyenoord wasa a ranar 10 ga Satumba a wasan da suka yi da Sparta Rotterdam kuma ya buga cikakken wasan. Daga ƙarshe ya zura ƙwallonsa ta farko ga sabuwar ƙungiyarsa a wasansa na goma. Duk da cewa ya yi kama da ya shawo kan wasu magoya baya a wani lokaci, Charisteas bai taɓa jin daɗin kyakkyawar alaƙa da magoya bayan Feyenoord ba. Ya kammala kakar wasa bayan ya buga wasanni 28 ga Feyenoord, inda ya zura kwallaye tara.
=== Nürnberg ===
A ranar 6 ga Yuli 2007, 1. FC Nürnberg ta tabbatar da yarjejeniyar da Feyenoord don sayen Charisteas kan yarjejeniyar shekaru huɗu da ta kai Yuro miliyan 2.5. Ya zura kwallaye biyu na farko na ƙungiyar a hukumance a wasan da suka doke ƙungiyar SC Victoria Hamburg da ci 6-0.
A farkon kakar wasa ta 2009-10, ya koma Nürnberg da aka ƙara masa matsayi. Kwallonsa ta farko a kakar wasa ta bana ta zo ne a ranar 12 ga Maris 2010, lokacin da ya ci ƙwallon da ta ba shi nasara a wasan da suka doke Hertha BSC da ci 1-2 a waje, wanda hakan ya taimaka wa Nürnberg ta kauce wa faɗuwa daga gasar, kafin Otto Rehhagel ya kira shi zuwa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Girka don gasar cin kofin duniya ta 2010 .
=== Bayer Leverkusen ===
A ranar 2 ga Fabrairu 2009, an ba shi aro ga Bayer Leverkusen har zuwa ƙarshen kakar wasa, yana taimaka wa ƙungiyar ta kai wasan ƙarshe na gasar cin kofin Jamus.
=== Arles-Avignon ===
A ranar 10 ga Agusta 2010, Charisteas ya sanya hannu kan yarjejeniyar Arles-Avignon, tare da abokin wasansa Angelos Basinas . Ya fara buga wasa a ranar 21 ga Agusta 2010 a wasan da suka sha kashi a hannun Toulouse da ci 1-2. <ref>{{Cite web |date=21 August 2010 |title=Toulouse v. Arles-Avignon Match Report |url=http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53646 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525122329/http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53646 |archive-date=25 May 2011 |access-date=8 June 2011 |publisher=[[Ligue de Football Professionnel]] |language=fr}}</ref> Charisteas ya buga wasanni bakwai, bai ci kwallo ba, kafin a dakatar da kwantiraginsa a ranar 26 ga Nuwamba 2010.
=== Schalke 04 ===
A ranar 30 ga Janairun 2011, Schalke 04 ta tabbatar da zuwansa. Charisteas ya sanya hannu kan kwantiragi a ranar 30 ga Yunin 2011, har zuwa karshen kakar wasa. A wasansa na farko a Schalke, ya zura kwallo ta biyu a wasan da suka doke Eintracht Frankfurt da ci 2-1 a gida. Wannan shine bugun farko da ya buga a wasan, bayan da ya shafe dakika 52 kacal a filin wasa. A ranar 13 ga Afrilun 2011, Charisteas ya kai wasan kusa da na karshe na gasar zakarun Turai ta 2010-11 tare da Schalke, inda ya doke zakaran Inter Milan, Charisteas, a wasan kusa da na karshe, a minti na 32 na rabin lokaci na biyu.
A ranar 21 ga Mayu 2011, Charisteas ta lashe Kofin Jamus tare da Schalke 04.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1980]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
2a5z95wpzqj4gsa8uolnneg4t4blb15
832541
832539
2026-05-08T16:18:42Z
Uncle Bash007
9891
/* Aikin kulob */ patrolled✅
832541
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Angelos Charisteas''' ( Greek: Άγγελος Χαριστέας; an haife shi a ranar 9 ga Fabrairu 1980) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na [[Girka]] wanda ya taka leda a matsayin ɗan wasan gaba.
A matakin kulob, ya buga wa Aris Thessaloniki, Werder Bremen, Ajax, Feyenoord, Bayer Leverkusen, Schalke 04, Arles-Avignon, da [[Al-Nassr]] wasa. A shekara ta 2004, ya lashe kofuna biyu tare da Werder Bremen,<ref name="deichstube.de">{{Cite web |last=Klemm |first=Hans-Günter |date=28 December 2019 |title=Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben |url=https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}</ref> ya lashe lambobin [[Bundesliga]] da DFB-Pokal <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}</ref> kuma shi ne gwarzon ɗan wasa na ƙungiyar.<ref name="deichstube.de" /> Tare da [[Ajax]], Charisteas ya kuma lashe Kofin Holland da Kofin Super na ƙasar [[Holand]].<ref name="thesefootballtimes.co" />
A fagen wasanni, ya buga wa Girka wasanni 88, inda ta zira kwallaye 25. Ya kasance memba na ƙungiyar da ta lashe gasar UEFA Euro 2004, inda ya zira kwallaye uku, ciki har da kwallon da ya ci a wasan ƙarshe da Portugal mai masaukin baki, wadda aka ɗauke ta a matsayin babbar nasarar da ƙasar ta taba samu.<ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTownsend2017">Townsend, Jon (22 August 2017). [https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ "Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon"]. ''thesefootballtimes.co''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref> Ya kuma wakilci Girka a gasar UEFA Euro 2008 da kuma gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2010 .
A shekarar 2019, Charisteas shi ma mataimakin siyasa ne a yankin Tsakiyar Macedonia . <ref name="deichstube.de">{{Cite web |last=Klemm |first=Hans-Günter |date=28 December 2019 |title=Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben |url=https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFKlemm2019">Klemm, Hans-Günter (28 December 2019). [https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html "Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben"]. ''deichstube.de'' (in German)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite>
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref>
== Aikin kulob ==
=== Aris ===
Bayan shekaru kaɗan yana wasa a ƙungiyar 'kwallon kafa ta Strimonikos Serron, <ref>{{Cite web |date=21 August 2022 |title=Angelos Charisteas career from Strimonikos to the top of Europe |url=https://limassoltoday.com.cy/sports/afieromata-sports/to-chryso-kefali-tou-angelou-chariste/ |access-date=21 August 2022 |website=limassoltoday.com.cy |language=Greek}}</ref> Charisteas ya fara wasansa cikin ƙwararru tare da ƙungiyar Aris Thessaloniki ta Girka. A kakar wasa ta farko da ya buga a Aris ne Charisteas ya fara yin suna, inda ya zira kwallaye biyu a wasanni tara yayin da suka lashe gasar rukuni na biyu ta Girka a 1997–98. Charisteas ya fara da kyau a kakar wasa ta farko a gasar manyan 'yan wasa ta Girka kuma an ƙara masa kwarin gwiwa lokacin da ya zira kwallaye biyu a wasan hamayya na gida da ƙungiyar PAOK ta abokan hamayyarta ta Thessaloniki. Ɗan wasan ya buga wasanni goma sha biyu a gasar Alpha Ethniki – shida a matsayin madadin – kafin a ba shi aro a Athinaikos a 1998–99. Ya koma Aris a kakar wasa ta gaba kuma ya fara buga gasar cin kofin UEFA a wasan da [[RC Celta de Vigo|Celta de Vigo ta sha kashi a hannun Vigo]] yana da shekaru 19. Charisteas yana ci gaba da bunƙasa kuma a kakar wasa ta 2000–01, inda ya zira kwallaye bakwai.
=== Werder Bremen ===
A ranar 29 ga Janairun 2002, Charisteas ya koma ƙungiyar Bundesliga ta Werder Bremen, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu tun daga lokacin bazara, <ref name="Kuriosum">{{Cite web |date=29 January 2020 |title=29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung |url=https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}</ref> bayan da masu leƙen asiri daga manyan ƙungiyoyin Turai suka yi masa kallon wasa. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ]</sup>
Daraktan wasanni na Werder Bremen, Klaus Allofs ya shaida cewa "Angelos kwararren mai tsaron raga ne, mai sauri sosai kuma yana da kyakkyawan halayyar dabara". <ref name="Kuriosum">{{Cite web |date=29 January 2020 |title=29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung |url=https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm "29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung"]. ''deichstube.de'' (in German). 29 January 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite>
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref>
A kulob din, ya ci kwallaye akai-akai tsakanin 2002 da 2005. <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTownsend2017">Townsend, Jon (22 August 2017). [https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ "Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon"]. ''thesefootballtimes.co''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref>
An ruwaito cewa kudin canja wurin da aka biya wa Aris ya kai Yuro miliyan 3. Ya yi nasara a kakar wasa ta farko inda ya zura kwallaye tara a wasanni 31 a gasar Bundesliga da kuma kwallaye biyu a wasanni hudu a gasar cin kofin UEFA.
A kakar wasa ta 2003-04, Werder Bremen ta lashe gasar Bundesliga da kuma gasar cin kofin Jamus inda Charisteas ya zura kwallaye hudu daga wasanni 24 da ya buga.
A ranar 29 ga Satumba, 2004, Charisteas ya ba da gudummawa a wasan da ƙungiyarsa ta yi nasara da ci 2-1 a kan [[Valencia CF|Valencia]] a [[UEFA Champions League|gasar zakarun Turai]] . Jimilla, ya zira kwallaye biyar a wasanni 11 a Werder Bremen a kakar wasa ta 2004-05.
=== Ajax ===
A watan Disamba na 2004, Charisteas ya koma Netherlands don buga wa Ajax wasa kan kusan Yuro miliyan 5. Kocin Girka Otto Rehhagel ya yi kira ga Charisteas da ya yi ƙoƙarin komawa wata ƙungiya a lokacin musayar 'yan wasa na Janairu 2005, domin samun ƙarin 'yan wasa a ƙungiyar. Ajax ta amince da wannan doka, yayin da suke fatan samun wanda zai maye gurbin ɗan wasan gaba na ƙasar Sweden [[Zlatan Ibrahimović]], wanda aka sayar wa Juventus . Charisteas ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 23 ga Janairu 2005 a kan FC Utrecht kuma ya zura ƙwallonsa ta farko kwanaki huɗu bayan haka a kan [[SC Heerenveen]] . Duk da haka, ya samu damar buga wasanni uku kacal a duk kakar wasa. Charisteas ya zura kwallaye takwas a gida a kakar wasa ta 2005-06, wanda ya haɗa da wanda ya yi nasara a kan Vitesse Arnhem a ƙarshen kakar wasa. Charisteas bai buga wasan da Girka ta buga a gasar neman gurbin shiga gasar cin kofin duniya ba saboda raunin da ya samu bayan ya yi karo da [[Kolo Touré]] na [[Arsenal F.C.|Arsenal]] a wasan zakarun Turai wanda Ajax ta sha kashi 2-1.
A ƙarƙashin sabon kocin Ajax Henk ten Cate, Charisteas shine ɗan wasan gaba na 5 a bayan [[Klaas-Jan Huntelaar]], [[Ryan Babel]], Markus Rosenberg, da Rydell Poepon . Ten Cate ya bayyana hakan ta hanyar cewa Charisteas babban ɗan wasan gaba ne a tsarin 4-4-2, amma ba don tsarin 4-3-3 ba, wanda ake bugawa a Ajax.
=== Feyenoord ===
Duk da cewa yana sha'awar komawa Ingila ko Jamus ne kawai, Charisteas ya rattaba hannu kan yarjejeniyar komawa ƙungiyar abokan hamayyarsa ta Feyenoord a [[Rotterdam]] a ranar 31 ga Agusta 2006, ranar ƙarshe ta lokacin canja wurin bazara. Wannan matakin ya haifar da tashin hankali a Rotterdam tare da sassan ƙungiyar Legion, suna masu cewa ba sa son ɗan wasan Ajax a kulob ɗinsu, suna zanga-zangar matakin a De Kuip tare da rera taken "Wij willen geen neus." (wanda aka fassara zuwa: "ba ma son hanci," hancin yana nufin kalaman ɓatanci ga 'yan wasan Ajax) kuma sun buƙaci shugaban ƙungiyar Jorien van den Herik ya yi murabus. Duk da zanga-zangar, Charisteas ya fara bugawa Feyenoord wasa a ranar 10 ga Satumba a wasan da suka yi da Sparta Rotterdam kuma ya buga cikakken wasan. Daga ƙarshe ya zura ƙwallonsa ta farko ga sabuwar ƙungiyarsa a wasansa na goma. Duk da cewa ya yi kama da ya shawo kan wasu magoya baya a wani lokaci, Charisteas bai taɓa jin daɗin kyakkyawar alaƙa da magoya bayan Feyenoord ba. Ya kammala kakar wasa bayan ya buga wasanni 28 ga Feyenoord, inda ya zura kwallaye tara.
=== Nürnberg ===
A ranar 6 ga Yuli 2007, 1. FC Nürnberg ta tabbatar da yarjejeniyar da Feyenoord don sayen Charisteas kan yarjejeniyar shekaru huɗu da ta kai Yuro miliyan 2.5. Ya zura kwallaye biyu na farko na ƙungiyar a hukumance a wasan da suka doke ƙungiyar SC Victoria Hamburg da ci 6-0.
A farkon kakar wasa ta 2009-10, ya koma Nürnberg da aka ƙara masa matsayi. Kwallonsa ta farko a kakar wasa ta bana ta zo ne a ranar 12 ga Maris 2010, lokacin da ya ci ƙwallon da ta ba shi nasara a wasan da suka doke Hertha BSC da ci 1-2 a waje, wanda hakan ya taimaka wa Nürnberg ta kauce wa faɗuwa daga gasar, kafin Otto Rehhagel ya kira shi zuwa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Girka don gasar cin kofin duniya ta 2010 .
=== Bayer Leverkusen ===
A ranar 2 ga Fabrairu 2009, an ba shi aro ga Bayer Leverkusen har zuwa ƙarshen kakar wasa, yana taimaka wa ƙungiyar ta kai wasan ƙarshe na gasar cin kofin Jamus.
=== Arles-Avignon ===
A ranar 10 ga Agusta 2010, Charisteas ya sanya hannu kan yarjejeniyar Arles-Avignon, tare da abokin wasansa Angelos Basinas . Ya fara buga wasa a ranar 21 ga Agusta 2010 a wasan da suka sha kashi a hannun Toulouse da ci 1-2. <ref>{{Cite web |date=21 August 2010 |title=Toulouse v. Arles-Avignon Match Report |url=http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53646 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525122329/http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53646 |archive-date=25 May 2011 |access-date=8 June 2011 |publisher=[[Ligue de Football Professionnel]] |language=fr}}</ref> Charisteas ya buga wasanni bakwai, bai ci kwallo ba, kafin a dakatar da kwantiraginsa a ranar 26 ga Nuwamba 2010.
=== Schalke 04 ===
A ranar 30 ga Janairun 2011, Schalke 04 ta tabbatar da zuwansa. Charisteas ya sanya hannu kan kwantiragi a ranar 30 ga Yunin 2011, har zuwa karshen kakar wasa. A wasansa na farko a Schalke, ya zura kwallo ta biyu a wasan da suka doke Eintracht Frankfurt da ci 2-1 a gida. Wannan shine bugun farko da ya buga a wasan, bayan da ya shafe dakika 52 kacal a filin wasa. A ranar 13 ga Afrilun 2011, Charisteas ya kai wasan kusa da na karshe na gasar zakarun Turai ta 2010-11 tare da Schalke, inda ya doke zakaran Inter Milan, Charisteas, a wasan kusa da na karshe, a minti na 32 na rabin lokaci na biyu.
A ranar 21 ga Mayu 2011, Charisteas ta lashe Kofin Jamus tare da Schalke 04.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1980]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
3ab9p33y9bjzcgz234xvsomduqn4bjy
832542
832541
2026-05-08T16:19:17Z
Uncle Bash007
9891
/* Werder Bremen */
832542
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Angelos Charisteas''' ( Greek: Άγγελος Χαριστέας; an haife shi a ranar 9 ga Fabrairu 1980) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na [[Girka]] wanda ya taka leda a matsayin ɗan wasan gaba.
A matakin kulob, ya buga wa Aris Thessaloniki, Werder Bremen, Ajax, Feyenoord, Bayer Leverkusen, Schalke 04, Arles-Avignon, da [[Al-Nassr]] wasa. A shekara ta 2004, ya lashe kofuna biyu tare da Werder Bremen,<ref name="deichstube.de">{{Cite web |last=Klemm |first=Hans-Günter |date=28 December 2019 |title=Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben |url=https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}</ref> ya lashe lambobin [[Bundesliga]] da DFB-Pokal <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}</ref> kuma shi ne gwarzon ɗan wasa na ƙungiyar.<ref name="deichstube.de" /> Tare da [[Ajax]], Charisteas ya kuma lashe Kofin Holland da Kofin Super na ƙasar [[Holand]].<ref name="thesefootballtimes.co" />
A fagen wasanni, ya buga wa Girka wasanni 88, inda ta zira kwallaye 25. Ya kasance memba na ƙungiyar da ta lashe gasar UEFA Euro 2004, inda ya zira kwallaye uku, ciki har da kwallon da ya ci a wasan ƙarshe da Portugal mai masaukin baki, wadda aka ɗauke ta a matsayin babbar nasarar da ƙasar ta taba samu.<ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTownsend2017">Townsend, Jon (22 August 2017). [https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ "Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon"]. ''thesefootballtimes.co''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref> Ya kuma wakilci Girka a gasar UEFA Euro 2008 da kuma gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2010 .
A shekarar 2019, Charisteas shi ma mataimakin siyasa ne a yankin Tsakiyar Macedonia . <ref name="deichstube.de">{{Cite web |last=Klemm |first=Hans-Günter |date=28 December 2019 |title=Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben |url=https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFKlemm2019">Klemm, Hans-Günter (28 December 2019). [https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html "Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben"]. ''deichstube.de'' (in German)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite>
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref>
== Aikin kulob ==
=== Aris ===
Bayan shekaru kaɗan yana wasa a ƙungiyar 'kwallon kafa ta Strimonikos Serron, <ref>{{Cite web |date=21 August 2022 |title=Angelos Charisteas career from Strimonikos to the top of Europe |url=https://limassoltoday.com.cy/sports/afieromata-sports/to-chryso-kefali-tou-angelou-chariste/ |access-date=21 August 2022 |website=limassoltoday.com.cy |language=Greek}}</ref> Charisteas ya fara wasansa cikin ƙwararru tare da ƙungiyar Aris Thessaloniki ta Girka. A kakar wasa ta farko da ya buga a Aris ne Charisteas ya fara yin suna, inda ya zira kwallaye biyu a wasanni tara yayin da suka lashe gasar rukuni na biyu ta Girka a 1997–98. Charisteas ya fara da kyau a kakar wasa ta farko a gasar manyan 'yan wasa ta Girka kuma an ƙara masa kwarin gwiwa lokacin da ya zira kwallaye biyu a wasan hamayya na gida da ƙungiyar PAOK ta abokan hamayyarta ta Thessaloniki. Ɗan wasan ya buga wasanni goma sha biyu a gasar Alpha Ethniki – shida a matsayin madadin – kafin a ba shi aro a Athinaikos a 1998–99. Ya koma Aris a kakar wasa ta gaba kuma ya fara buga gasar cin kofin UEFA a wasan da [[RC Celta de Vigo|Celta de Vigo ta sha kashi a hannun Vigo]] yana da shekaru 19. Charisteas yana ci gaba da bunƙasa kuma a kakar wasa ta 2000–01, inda ya zira kwallaye bakwai.
=== Werder Bremen ===
A ranar 29 ga Janairun 2002, Charisteas ya koma ƙungiyar [[Bundesliga]] wato Werder Bremen, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu tun daga lokacin bazara, <ref name="Kuriosum">{{Cite web |date=29 January 2020 |title=29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung |url=https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}</ref> bayan da masu leƙen asiri daga manyan ƙungiyoyin Turai suka yi masa kallon wasa.
Daraktan wasanni na Werder Bremen, Klaus Allofs ya shaida cewa "Angelos kwararren mai tsaron raga ne, mai sauri sosai kuma yana da kyakkyawan halayyar dabara". <ref name="Kuriosum">{{Cite web |date=29 January 2020 |title=29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung |url=https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm "29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung"]. ''deichstube.de'' (in German). 29 January 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite>
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref>
A kulob din, ya ci kwallaye akai-akai tsakanin 2002 da 2005. <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTownsend2017">Townsend, Jon (22 August 2017). [https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ "Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon"]. ''thesefootballtimes.co''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref>
An ruwaito cewa kudin canja wurin da aka biya wa Aris ya kai Yuro miliyan 3. Ya yi nasara a kakar wasa ta farko inda ya zura kwallaye tara a wasanni 31 a gasar Bundesliga da kuma kwallaye biyu a wasanni hudu a gasar cin kofin UEFA.
A kakar wasa ta 2003-04, Werder Bremen ta lashe gasar Bundesliga da kuma gasar cin kofin Jamus inda Charisteas ya zura kwallaye hudu daga wasanni 24 da ya buga.
A ranar 29 ga Satumba, 2004, Charisteas ya ba da gudummawa a wasan da ƙungiyarsa ta yi nasara da ci 2-1 a kan [[Valencia CF|Valencia]] a [[UEFA Champions League|gasar zakarun Turai]] . Jimilla, ya zira kwallaye biyar a wasanni 11 a Werder Bremen a kakar wasa ta 2004-05.
=== Ajax ===
A watan Disamba na 2004, Charisteas ya koma Netherlands don buga wa Ajax wasa kan kusan Yuro miliyan 5. Kocin Girka Otto Rehhagel ya yi kira ga Charisteas da ya yi ƙoƙarin komawa wata ƙungiya a lokacin musayar 'yan wasa na Janairu 2005, domin samun ƙarin 'yan wasa a ƙungiyar. Ajax ta amince da wannan doka, yayin da suke fatan samun wanda zai maye gurbin ɗan wasan gaba na ƙasar Sweden [[Zlatan Ibrahimović]], wanda aka sayar wa Juventus . Charisteas ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 23 ga Janairu 2005 a kan FC Utrecht kuma ya zura ƙwallonsa ta farko kwanaki huɗu bayan haka a kan [[SC Heerenveen]] . Duk da haka, ya samu damar buga wasanni uku kacal a duk kakar wasa. Charisteas ya zura kwallaye takwas a gida a kakar wasa ta 2005-06, wanda ya haɗa da wanda ya yi nasara a kan Vitesse Arnhem a ƙarshen kakar wasa. Charisteas bai buga wasan da Girka ta buga a gasar neman gurbin shiga gasar cin kofin duniya ba saboda raunin da ya samu bayan ya yi karo da [[Kolo Touré]] na [[Arsenal F.C.|Arsenal]] a wasan zakarun Turai wanda Ajax ta sha kashi 2-1.
A ƙarƙashin sabon kocin Ajax Henk ten Cate, Charisteas shine ɗan wasan gaba na 5 a bayan [[Klaas-Jan Huntelaar]], [[Ryan Babel]], Markus Rosenberg, da Rydell Poepon . Ten Cate ya bayyana hakan ta hanyar cewa Charisteas babban ɗan wasan gaba ne a tsarin 4-4-2, amma ba don tsarin 4-3-3 ba, wanda ake bugawa a Ajax.
=== Feyenoord ===
Duk da cewa yana sha'awar komawa Ingila ko Jamus ne kawai, Charisteas ya rattaba hannu kan yarjejeniyar komawa ƙungiyar abokan hamayyarsa ta Feyenoord a [[Rotterdam]] a ranar 31 ga Agusta 2006, ranar ƙarshe ta lokacin canja wurin bazara. Wannan matakin ya haifar da tashin hankali a Rotterdam tare da sassan ƙungiyar Legion, suna masu cewa ba sa son ɗan wasan Ajax a kulob ɗinsu, suna zanga-zangar matakin a De Kuip tare da rera taken "Wij willen geen neus." (wanda aka fassara zuwa: "ba ma son hanci," hancin yana nufin kalaman ɓatanci ga 'yan wasan Ajax) kuma sun buƙaci shugaban ƙungiyar Jorien van den Herik ya yi murabus. Duk da zanga-zangar, Charisteas ya fara bugawa Feyenoord wasa a ranar 10 ga Satumba a wasan da suka yi da Sparta Rotterdam kuma ya buga cikakken wasan. Daga ƙarshe ya zura ƙwallonsa ta farko ga sabuwar ƙungiyarsa a wasansa na goma. Duk da cewa ya yi kama da ya shawo kan wasu magoya baya a wani lokaci, Charisteas bai taɓa jin daɗin kyakkyawar alaƙa da magoya bayan Feyenoord ba. Ya kammala kakar wasa bayan ya buga wasanni 28 ga Feyenoord, inda ya zura kwallaye tara.
=== Nürnberg ===
A ranar 6 ga Yuli 2007, 1. FC Nürnberg ta tabbatar da yarjejeniyar da Feyenoord don sayen Charisteas kan yarjejeniyar shekaru huɗu da ta kai Yuro miliyan 2.5. Ya zura kwallaye biyu na farko na ƙungiyar a hukumance a wasan da suka doke ƙungiyar SC Victoria Hamburg da ci 6-0.
A farkon kakar wasa ta 2009-10, ya koma Nürnberg da aka ƙara masa matsayi. Kwallonsa ta farko a kakar wasa ta bana ta zo ne a ranar 12 ga Maris 2010, lokacin da ya ci ƙwallon da ta ba shi nasara a wasan da suka doke Hertha BSC da ci 1-2 a waje, wanda hakan ya taimaka wa Nürnberg ta kauce wa faɗuwa daga gasar, kafin Otto Rehhagel ya kira shi zuwa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Girka don gasar cin kofin duniya ta 2010 .
=== Bayer Leverkusen ===
A ranar 2 ga Fabrairu 2009, an ba shi aro ga Bayer Leverkusen har zuwa ƙarshen kakar wasa, yana taimaka wa ƙungiyar ta kai wasan ƙarshe na gasar cin kofin Jamus.
=== Arles-Avignon ===
A ranar 10 ga Agusta 2010, Charisteas ya sanya hannu kan yarjejeniyar Arles-Avignon, tare da abokin wasansa Angelos Basinas . Ya fara buga wasa a ranar 21 ga Agusta 2010 a wasan da suka sha kashi a hannun Toulouse da ci 1-2. <ref>{{Cite web |date=21 August 2010 |title=Toulouse v. Arles-Avignon Match Report |url=http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53646 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525122329/http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53646 |archive-date=25 May 2011 |access-date=8 June 2011 |publisher=[[Ligue de Football Professionnel]] |language=fr}}</ref> Charisteas ya buga wasanni bakwai, bai ci kwallo ba, kafin a dakatar da kwantiraginsa a ranar 26 ga Nuwamba 2010.
=== Schalke 04 ===
A ranar 30 ga Janairun 2011, Schalke 04 ta tabbatar da zuwansa. Charisteas ya sanya hannu kan kwantiragi a ranar 30 ga Yunin 2011, har zuwa karshen kakar wasa. A wasansa na farko a Schalke, ya zura kwallo ta biyu a wasan da suka doke Eintracht Frankfurt da ci 2-1 a gida. Wannan shine bugun farko da ya buga a wasan, bayan da ya shafe dakika 52 kacal a filin wasa. A ranar 13 ga Afrilun 2011, Charisteas ya kai wasan kusa da na karshe na gasar zakarun Turai ta 2010-11 tare da Schalke, inda ya doke zakaran Inter Milan, Charisteas, a wasan kusa da na karshe, a minti na 32 na rabin lokaci na biyu.
A ranar 21 ga Mayu 2011, Charisteas ta lashe Kofin Jamus tare da Schalke 04.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1980]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
4m0a86y08m3leh0a9co3r6ix0t56yg2
832543
832542
2026-05-08T16:20:06Z
Uncle Bash007
9891
/* Ajax */
832543
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Angelos Charisteas''' ( Greek: Άγγελος Χαριστέας; an haife shi a ranar 9 ga Fabrairu 1980) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na [[Girka]] wanda ya taka leda a matsayin ɗan wasan gaba.
A matakin kulob, ya buga wa Aris Thessaloniki, Werder Bremen, Ajax, Feyenoord, Bayer Leverkusen, Schalke 04, Arles-Avignon, da [[Al-Nassr]] wasa. A shekara ta 2004, ya lashe kofuna biyu tare da Werder Bremen,<ref name="deichstube.de">{{Cite web |last=Klemm |first=Hans-Günter |date=28 December 2019 |title=Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben |url=https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}</ref> ya lashe lambobin [[Bundesliga]] da DFB-Pokal <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}</ref> kuma shi ne gwarzon ɗan wasa na ƙungiyar.<ref name="deichstube.de" /> Tare da [[Ajax]], Charisteas ya kuma lashe Kofin Holland da Kofin Super na ƙasar [[Holand]].<ref name="thesefootballtimes.co" />
A fagen wasanni, ya buga wa Girka wasanni 88, inda ta zira kwallaye 25. Ya kasance memba na ƙungiyar da ta lashe gasar UEFA Euro 2004, inda ya zira kwallaye uku, ciki har da kwallon da ya ci a wasan ƙarshe da Portugal mai masaukin baki, wadda aka ɗauke ta a matsayin babbar nasarar da ƙasar ta taba samu.<ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTownsend2017">Townsend, Jon (22 August 2017). [https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ "Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon"]. ''thesefootballtimes.co''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref> Ya kuma wakilci Girka a gasar UEFA Euro 2008 da kuma gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2010 .
A shekarar 2019, Charisteas shi ma mataimakin siyasa ne a yankin Tsakiyar Macedonia . <ref name="deichstube.de">{{Cite web |last=Klemm |first=Hans-Günter |date=28 December 2019 |title=Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben |url=https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFKlemm2019">Klemm, Hans-Günter (28 December 2019). [https://www.deichstube.de/news/werder-bremen-angelos-charisteas-doppelleben-manager-aris-saloniki-politiker-griechenland-13362781.html "Vom Volkshelden zum Volksvertreter: Werder-Star Angelos Charisteas und sein Doppelleben"]. ''deichstube.de'' (in German)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite>
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref>
== Aikin kulob ==
=== Aris ===
Bayan shekaru kaɗan yana wasa a ƙungiyar 'kwallon kafa ta Strimonikos Serron, <ref>{{Cite web |date=21 August 2022 |title=Angelos Charisteas career from Strimonikos to the top of Europe |url=https://limassoltoday.com.cy/sports/afieromata-sports/to-chryso-kefali-tou-angelou-chariste/ |access-date=21 August 2022 |website=limassoltoday.com.cy |language=Greek}}</ref> Charisteas ya fara wasansa cikin ƙwararru tare da ƙungiyar Aris Thessaloniki ta Girka. A kakar wasa ta farko da ya buga a Aris ne Charisteas ya fara yin suna, inda ya zira kwallaye biyu a wasanni tara yayin da suka lashe gasar rukuni na biyu ta Girka a 1997–98. Charisteas ya fara da kyau a kakar wasa ta farko a gasar manyan 'yan wasa ta Girka kuma an ƙara masa kwarin gwiwa lokacin da ya zira kwallaye biyu a wasan hamayya na gida da ƙungiyar PAOK ta abokan hamayyarta ta Thessaloniki. Ɗan wasan ya buga wasanni goma sha biyu a gasar Alpha Ethniki – shida a matsayin madadin – kafin a ba shi aro a Athinaikos a 1998–99. Ya koma Aris a kakar wasa ta gaba kuma ya fara buga gasar cin kofin UEFA a wasan da [[RC Celta de Vigo|Celta de Vigo ta sha kashi a hannun Vigo]] yana da shekaru 19. Charisteas yana ci gaba da bunƙasa kuma a kakar wasa ta 2000–01, inda ya zira kwallaye bakwai.
=== Werder Bremen ===
A ranar 29 ga Janairun 2002, Charisteas ya koma ƙungiyar [[Bundesliga]] wato Werder Bremen, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru huɗu tun daga lokacin bazara, <ref name="Kuriosum">{{Cite web |date=29 January 2020 |title=29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung |url=https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}</ref> bayan da masu leƙen asiri daga manyan ƙungiyoyin Turai suka yi masa kallon wasa.
Daraktan wasanni na Werder Bremen, Klaus Allofs ya shaida cewa "Angelos kwararren mai tsaron raga ne, mai sauri sosai kuma yana da kyakkyawan halayyar dabara". <ref name="Kuriosum">{{Cite web |date=29 January 2020 |title=29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung |url=https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm |access-date=10 February 2023 |website=deichstube.de |language=de}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.deichstube.de/wistorie/wita/werder-bremen-29-januar-2002-angelos-charisteas-trikot-kuriosum-bundesliga-wistorie-13505303.htm "29. Januar 2002: Werder-Trikot-Kuriosum bei Charisteas-Vorstellung"]. ''deichstube.de'' (in German). 29 January 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite>
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]</ref>
A kulob din, ya ci kwallaye akai-akai tsakanin 2002 da 2005. <ref name="thesefootballtimes.co">{{Cite web |last=Townsend |first=Jon |date=22 August 2017 |title=Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon |url=https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ |access-date=10 February 2023 |website=thesefootballtimes.co}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTownsend2017">Townsend, Jon (22 August 2017). [https://thesefootballtimes.co/2017/08/22/angelos-charisteas-the-immortal-greek-god-of-lisbon/ "Angelos Charisteas: the immortal Greek God of Lisbon"]. ''thesefootballtimes.co''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2023</span>.</cite></ref>
An ruwaito cewa kudin canja wurin da aka biya wa Aris ya kai Yuro miliyan 3. Ya yi nasara a kakar wasa ta farko inda ya zura kwallaye tara a wasanni 31 a gasar Bundesliga da kuma kwallaye biyu a wasanni hudu a gasar cin kofin UEFA.
A kakar wasa ta 2003-04, Werder Bremen ta lashe gasar Bundesliga da kuma gasar cin kofin Jamus inda Charisteas ya zura kwallaye hudu daga wasanni 24 da ya buga.
A ranar 29 ga Satumba, 2004, Charisteas ya ba da gudummawa a wasan da ƙungiyarsa ta yi nasara da ci 2-1 a kan [[Valencia CF|Valencia]] a [[UEFA Champions League|gasar zakarun Turai]] . Jimilla, ya zira kwallaye biyar a wasanni 11 a Werder Bremen a kakar wasa ta 2004-05.
=== Ajax ===
A watan Disamba na 2004, Charisteas ya koma [[Netherlands]] don buga wa Ajax wasa kan kusan Yuro miliyan 5. Kocin Girka Otto Rehhagel ya yi kira ga Charisteas da ya yi ƙoƙarin komawa wata ƙungiya a lokacin musayar 'yan wasa na Janairu 2005, domin samun ƙarin 'yan wasa a ƙungiyar. Ajax ta amince da wannan doka, yayin da suke fatan samun wanda zai maye gurbin ɗan wasan gaba na ƙasar Sweden [[Zlatan Ibrahimović]], wanda aka sayar wa Juventus . Charisteas ya fara buga wa Ajax wasa a ranar 23 ga Janairu 2005 a kan FC Utrecht kuma ya zura ƙwallonsa ta farko kwanaki huɗu bayan haka a kan [[SC Heerenveen]] . Duk da haka, ya samu damar buga wasanni uku kacal a duk kakar wasa. Charisteas ya zura kwallaye takwas a gida a kakar wasa ta 2005-06, wanda ya haɗa da wanda ya yi nasara a kan Vitesse Arnhem a ƙarshen kakar wasa. Charisteas bai buga wasan da Girka ta buga a gasar neman gurbin shiga gasar cin kofin duniya ba saboda raunin da ya samu bayan ya yi karo da [[Kolo Touré]] na [[Arsenal F.C.|Arsenal]] a wasan zakarun Turai wanda Ajax ta sha kashi 2-1.
A ƙarƙashin sabon kocin Ajax Henk ten Cate, Charisteas shine ɗan wasan gaba na 5 a bayan [[Klaas-Jan Huntelaar]], [[Ryan Babel]], Markus Rosenberg, da Rydell Poepon . Ten Cate ya bayyana hakan ta hanyar cewa Charisteas babban ɗan wasan gaba ne a tsarin 4-4-2, amma ba don tsarin 4-3-3 ba, wanda ake bugawa a Ajax.
=== Feyenoord ===
Duk da cewa yana sha'awar komawa Ingila ko Jamus ne kawai, Charisteas ya rattaba hannu kan yarjejeniyar komawa ƙungiyar abokan hamayyarsa ta Feyenoord a [[Rotterdam]] a ranar 31 ga Agusta 2006, ranar ƙarshe ta lokacin canja wurin bazara. Wannan matakin ya haifar da tashin hankali a Rotterdam tare da sassan ƙungiyar Legion, suna masu cewa ba sa son ɗan wasan Ajax a kulob ɗinsu, suna zanga-zangar matakin a De Kuip tare da rera taken "Wij willen geen neus." (wanda aka fassara zuwa: "ba ma son hanci," hancin yana nufin kalaman ɓatanci ga 'yan wasan Ajax) kuma sun buƙaci shugaban ƙungiyar Jorien van den Herik ya yi murabus. Duk da zanga-zangar, Charisteas ya fara bugawa Feyenoord wasa a ranar 10 ga Satumba a wasan da suka yi da Sparta Rotterdam kuma ya buga cikakken wasan. Daga ƙarshe ya zura ƙwallonsa ta farko ga sabuwar ƙungiyarsa a wasansa na goma. Duk da cewa ya yi kama da ya shawo kan wasu magoya baya a wani lokaci, Charisteas bai taɓa jin daɗin kyakkyawar alaƙa da magoya bayan Feyenoord ba. Ya kammala kakar wasa bayan ya buga wasanni 28 ga Feyenoord, inda ya zura kwallaye tara.
=== Nürnberg ===
A ranar 6 ga Yuli 2007, 1. FC Nürnberg ta tabbatar da yarjejeniyar da Feyenoord don sayen Charisteas kan yarjejeniyar shekaru huɗu da ta kai Yuro miliyan 2.5. Ya zura kwallaye biyu na farko na ƙungiyar a hukumance a wasan da suka doke ƙungiyar SC Victoria Hamburg da ci 6-0.
A farkon kakar wasa ta 2009-10, ya koma Nürnberg da aka ƙara masa matsayi. Kwallonsa ta farko a kakar wasa ta bana ta zo ne a ranar 12 ga Maris 2010, lokacin da ya ci ƙwallon da ta ba shi nasara a wasan da suka doke Hertha BSC da ci 1-2 a waje, wanda hakan ya taimaka wa Nürnberg ta kauce wa faɗuwa daga gasar, kafin Otto Rehhagel ya kira shi zuwa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Girka don gasar cin kofin duniya ta 2010 .
=== Bayer Leverkusen ===
A ranar 2 ga Fabrairu 2009, an ba shi aro ga Bayer Leverkusen har zuwa ƙarshen kakar wasa, yana taimaka wa ƙungiyar ta kai wasan ƙarshe na gasar cin kofin Jamus.
=== Arles-Avignon ===
A ranar 10 ga Agusta 2010, Charisteas ya sanya hannu kan yarjejeniyar Arles-Avignon, tare da abokin wasansa Angelos Basinas . Ya fara buga wasa a ranar 21 ga Agusta 2010 a wasan da suka sha kashi a hannun Toulouse da ci 1-2. <ref>{{Cite web |date=21 August 2010 |title=Toulouse v. Arles-Avignon Match Report |url=http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53646 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525122329/http://www.lfp.fr/ligue1/feuille_match/53646 |archive-date=25 May 2011 |access-date=8 June 2011 |publisher=[[Ligue de Football Professionnel]] |language=fr}}</ref> Charisteas ya buga wasanni bakwai, bai ci kwallo ba, kafin a dakatar da kwantiraginsa a ranar 26 ga Nuwamba 2010.
=== Schalke 04 ===
A ranar 30 ga Janairun 2011, Schalke 04 ta tabbatar da zuwansa. Charisteas ya sanya hannu kan kwantiragi a ranar 30 ga Yunin 2011, har zuwa karshen kakar wasa. A wasansa na farko a Schalke, ya zura kwallo ta biyu a wasan da suka doke Eintracht Frankfurt da ci 2-1 a gida. Wannan shine bugun farko da ya buga a wasan, bayan da ya shafe dakika 52 kacal a filin wasa. A ranar 13 ga Afrilun 2011, Charisteas ya kai wasan kusa da na karshe na gasar zakarun Turai ta 2010-11 tare da Schalke, inda ya doke zakaran Inter Milan, Charisteas, a wasan kusa da na karshe, a minti na 32 na rabin lokaci na biyu.
A ranar 21 ga Mayu 2011, Charisteas ta lashe Kofin Jamus tare da Schalke 04.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1980]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
j94ol8b793ongks536i32166kgl804h
André Gomes
0
149953
832497
2026-05-08T13:10:00Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:André Filipe Tavares Gomes.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = André Gomes | hoto = | cikakken_suna = André Filipe Tavares Gomes | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1993|7|30}} | wurin_haihuwa = Grijó, Portugal | tsawo = 1.88 m | matsayi = Dan wasan tsakiya (Midfielder) | kungiya_yanzu = LOSC Lille (a matsayin aro daga Everton a baya; matsayin aiki ya bambanta da lokaci) | lambar_riga = }} '''André Filipe Tavares Gomes''' ƙwararren ɗan wasan ƙw...
832497
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:André Filipe Tavares Gomes.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = André Gomes
| hoto =
| cikakken_suna = André Filipe Tavares Gomes
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1993|7|30}}
| wurin_haihuwa = Grijó, Portugal
| tsawo = 1.88 m
| matsayi = Dan wasan tsakiya (Midfielder)
| kungiya_yanzu = LOSC Lille (a matsayin aro daga Everton a baya; matsayin aiki ya bambanta da lokaci)
| lambar_riga =
}}
'''André Filipe Tavares Gomes''' ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar Portugal wanda ya shahara a matsayin ɗan wasan tsakiya mai iya rike ƙwallo da tsara wasa. Ya taka leda a manyan kungiyoyi a Turai kamar S.L. Benfica, Valencia CF, FC Barcelona da Everton FC. A wasu lokuta kuma yana buga wasa a matsayin aro a ƙungiyoyi daban-daban. <ref name="bio1">Bayani na tarihin ɗan wasa daga bayanan kulob da tarihin ƙwallon ƙafa na Turai</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi André Gomes a ranar 30 ga Yuli, 1993 a Grijó, Portugal. Ya fara sha’awar ƙwallon ƙafa tun yana ƙarami kuma ya shiga makarantar horar da matasa ta Benfica, wadda ta yi tasiri wajen haɓaka ƙwarewarsa. A matakin matasa, ya fara nuna basira a matsayin ɗan wasan tsakiya mai iya sarrafa wasan cikin nutsuwa da fasaha. <ref name="early1">Tarihin matasa da ci gaban 'yan wasan Portugal</ref>
== Ayyukan kulob ==
=== S.L. Benfica ===
Gomes ya fara buga wasan ƙwararru tare da S.L. Benfica, inda ya taimaka wa ƙungiyar samun nasarori a gasar gida. Duk da cewa bai dade sosai ba a cikin babban tawagar farko, ya taka muhimmiyar rawa a matsayin ɗan wasa mai tasowa kafin a ba shi aro zuwa wasu kungiyoyi. <ref name="benfica1">Bayanan kulob na Benfica da tarihin 'yan wasa</ref>
=== Valencia CF ===
Daga baya ya koma Valencia CF a Sifaniya, inda ya samu damar zama ɗaya daga cikin muhimman 'yan wasan tsakiyar fili. A nan ne sunansa ya fara fitowa sosai saboda iya rarraba ƙwallo da sarrafa wasa a tsakiyar fili. <ref name="valencia1">Rahotannin La Liga da bayanan Valencia CF</ref>
=== FC Barcelona ===
A shekarar 2016, André Gomes ya koma FC Barcelona. Kodayake ya fuskanci matsin lamba saboda babban matakin kulob ɗin, ya samu damar buga wasa tare da manyan taurari kuma ya lashe kofuna da dama tare da ƙungiyar. <ref name="barca1">Tarihin FC Barcelona da gasar La Liga</ref>
=== Everton FC ===
A shekarar 2018, ya koma Everton FC a Ingila, inda daga baya aka tabbatar da sayansa na dindindin. Duk da raunin da ya samu a wani lokaci, ya dawo ya ci gaba da taka leda a matakin Premier League. <ref name="everton1">Rahotannin Premier League da Everton FC</ref>
=== Ayyukan aro da ci gaba ===
Bayan dawowa daga rauni, ya kuma yi wasa a matsayin aro a wasu lokuta domin dawo da ƙwarewa da daidaiton wasa, yana nuna juriya da ƙoƙari a ci gaba da aikinsa. <ref name="loan1">Bayanan aro na 'yan wasan ƙwallon ƙafa</ref>
== Ayyukan ƙasa (Portugal) ==
André Gomes ya wakilci ƙasar Portugal a matakan matasa da kuma babban tawagar ƙasa. Ya kasance cikin tawagar da ta lashe UEFA Euro 2016, duk da cewa ba ya cikin 'yan wasan da suka fara kowane wasa. Wannan nasara ta ƙara masa daraja a fagen duniya. <ref name="portugal1">UEFA Euro 2016 official records</ref>
== Salon wasa ==
Gomes yana buga wasa a matsayin ɗan wasan tsakiya mai tsari (central midfielder). Ana saninsa da:
* iya rike ƙwallo
* tsarawa da rarraba wasan
* kwantar da hankali a fili
* daidaito a bugun ƙwallo
== Nasarori ==
* UEFA European Championship: 2016 (Portugal)
* Gasar La Liga (tare da Barcelona)
* Kofunan cikin gida daban-daban a Sifaniya da Ingila <ref name="honours1">Tarihin kofuna na kulob da ƙasa</ref>
== Manazarta ==
<references />
7v1uhn7ulphdg5os26k45tko9ucsf6a
Danilo Pereira
0
149954
832503
2026-05-08T13:22:27Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Danilo Pereira PSG.jpg|thumb]] {{Infobox football biography | name = Danilo Pereira | fullname = Danilo Luís Hélio Pereira | birth_date = 9 February 1991 | birth_place = Bissau, Guinea-Bissau | position = Defensive midfielder / Centre-back | currentclub = Al-Ittihad (ko Paris Saint-Germain a baya) | nationalteam = Portugal }} '''Danilo Luís Hélio Pereira''' ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Portugal wanda aka haifa a ranar 9 ga Fabrairu 1991 a Bissau, Guinea-B...
832503
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Danilo Pereira PSG.jpg|thumb]]
{{Infobox football biography
| name = Danilo Pereira
| fullname = Danilo Luís Hélio Pereira
| birth_date = 9 February 1991
| birth_place = Bissau, Guinea-Bissau
| position = Defensive midfielder / Centre-back
| currentclub = Al-Ittihad (ko Paris Saint-Germain a baya)
| nationalteam = Portugal
}}
'''Danilo Luís Hélio Pereira''' ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Portugal wanda aka haifa a ranar 9 ga Fabrairu 1991 a Bissau, Guinea-Bissau. Yana taka leda a matsayin ɗan wasan tsakiya mai kariya (defensive midfielder) ko kuma mai tsaron baya (centre-back). A halin yanzu yana taka leda a matakin ƙungiya da kuma ya wakilci ƙasar Portugal a wasannin ƙasa da ƙasa. <ref name="intro">FIFA player profile / general career records</ref>
== Rayuwar Farko ==
Danilo ya tashi ne a Guinea-Bissau kafin daga baya ya koma Portugal tare da iyalinsa tun yana ƙarami. A Portugal ne ya fara horon ƙwallon ƙafa a matakin matasa inda ya shiga tsarin horarwa na kulob ɗin Parma da sauran ƙananan kungiyoyi kafin ya fara fitowa a manyan kulob. Wannan sauyin ƙasa ya taimaka masa wajen samun damar shiga tsarin ƙwallon ƙafa na Turai. <ref name="earlylife">UEFA development archives</ref>
== Fara Aikin Kwallon Kafa ==
Danilo ya fara shahara ne lokacin da ya fara bugawa kulob ɗin Marítimo a Portugal. A can ya nuna kwarewa wajen tsayawa tsakiya da kare gaban baya, wanda ya jawo hankalin manyan kulob a Turai. Daga baya ya koma FC Porto inda ya samu ci gaba mai yawa a aikinsa kuma ya zama ɗaya daga cikin muhimman ‘yan wasan ƙungiyar. <ref name="porto">FC Porto historical squad records</ref>
== Aikin Kulob ==
A FC Porto, Danilo ya taka muhimmiyar rawa wajen lashe kofuna da dama na gasar Portugal. Daga baya ya koma Paris Saint-Germain (PSG) inda ya ci gaba da taka leda a manyan gasanni kamar Ligue 1 da UEFA Champions League. Ya kuma taka rawar gani wajen taimaka wa PSG a matakin tsaro da ƙwarewar sarrafa wasa daga tsakiya. <ref name="psg">Ligue 1 official records</ref>
== Aikin Ƙasa ==
Danilo Pereira yana daga cikin ‘yan wasan ƙasar Portugal kuma ya wakilci ƙasarsa a gasar UEFA Euro da kuma wasannin neman cancantar FIFA World Cup. Ya kasance ɗan wasa mai muhimmanci a tawagar saboda iya taka leda a wurare daban-daban a filin wasa. <ref name="nationalteam">Portugal Football Federation records</ref>
== Salon Wasa ==
Danilo yana da ƙarfi a jiki, iya kare ƙwallo da kuma iya yin interception. Yana da kyau wajen sarrafa kwallo daga baya zuwa gaba, wanda ke taimaka wa ƙungiyarsa wajen fara kai hari. Hakanan yana da iya buga kai (heading) sosai a lokacin bugun kusurwa da kuma kariya. <ref name="style">UEFA technical analysis reports</ref>
== Kammalawa ==
Danilo Pereira ɗan wasa ne mai kwarewa wanda ya yi tasiri a ƙwallon ƙafa na Turai da kuma ƙasar Portugal. Ya kasance ɗaya daga cikin ‘yan wasan da suka haɗa ƙarfi da fasaha a tsakiya da kuma tsaro. <ref name="conclusion">General football analytics summaries</ref>
== Manazarta ==
<references />
a86jmwuxrjw2s8z8kter6fff38cw71u
832529
832503
2026-05-08T16:02:42Z
Uncle Bash007
9891
832529
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox football biography
| name = Danilo Pereira
| fullname = Danilo Luís Hélio Pereira
| birth_date = 9 February 1991
| birth_place = Bissau, Guinea-Bissau
| position = Defensive midfielder / Centre-back
| currentclub = Al-Ittihad (ko Paris Saint-Germain a baya)
| nationalteam = Portugal
}}
[[Fayil:Danilo Pereira PSG.jpg|thumb]]
'''Danilo Luís Hélio Pereira''' ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Portugal wanda aka haifa a ranar 9 ga Fabrairu 1991 a Bissau, Guinea-Bissau. Yana taka leda a matsayin ɗan wasan tsakiya mai kariya (defensive midfielder) ko kuma mai tsaron baya (centre-back). A halin yanzu yana taka leda a matakin ƙungiya da kuma ya wakilci ƙasar Portugal a wasannin ƙasa da ƙasa. <ref name="intro">FIFA player profile / general career records</ref>
== Rayuwar Farko ==
Danilo ya tashi ne a Guinea-Bissau kafin daga baya ya koma Portugal tare da iyalinsa tun yana ƙarami. A Portugal ne ya fara horon ƙwallon ƙafa a matakin matasa inda ya shiga tsarin horarwa na kulob ɗin Parma da sauran ƙananan kungiyoyi kafin ya fara fitowa a manyan kulob. Wannan sauyin ƙasa ya taimaka masa wajen samun damar shiga tsarin ƙwallon ƙafa na Turai. <ref name="earlylife">UEFA development archives</ref>
== Fara Aikin Kwallon Kafa ==
Danilo ya fara shahara ne lokacin da ya fara bugawa kulob ɗin Marítimo a Portugal. A can ya nuna kwarewa wajen tsayawa tsakiya da kare gaban baya, wanda ya jawo hankalin manyan kulob a Turai. Daga baya ya koma FC Porto inda ya samu ci gaba mai yawa a aikinsa kuma ya zama ɗaya daga cikin muhimman ‘yan wasan ƙungiyar. <ref name="porto">FC Porto historical squad records</ref>
== Aikin Kulob ==
A FC Porto, Danilo ya taka muhimmiyar rawa wajen lashe kofuna da dama na gasar Portugal. Daga baya ya koma Paris Saint-Germain (PSG) inda ya ci gaba da taka leda a manyan gasanni kamar Ligue 1 da UEFA Champions League. Ya kuma taka rawar gani wajen taimaka wa PSG a matakin tsaro da ƙwarewar sarrafa wasa daga tsakiya. <ref name="psg">Ligue 1 official records</ref>
== Aikin Ƙasa ==
Danilo Pereira yana daga cikin ‘yan wasan ƙasar Portugal kuma ya wakilci ƙasarsa a gasar UEFA Euro da kuma wasannin neman cancantar FIFA World Cup. Ya kasance ɗan wasa mai muhimmanci a tawagar saboda iya taka leda a wurare daban-daban a filin wasa. <ref name="nationalteam">Portugal Football Federation records</ref>
== Salon Wasa ==
Danilo yana da ƙarfi a jiki, iya kare ƙwallo da kuma iya yin interception. Yana da kyau wajen sarrafa kwallo daga baya zuwa gaba, wanda ke taimaka wa ƙungiyarsa wajen fara kai hari. Hakanan yana da iya buga kai (heading) sosai a lokacin bugun kusurwa da kuma kariya. <ref name="style">UEFA technical analysis reports</ref>
== Kammalawa ==
Danilo Pereira ɗan wasa ne mai kwarewa wanda ya yi tasiri a ƙwallon ƙafa na Turai da kuma ƙasar Portugal. Ya kasance ɗaya daga cikin ‘yan wasan da suka haɗa ƙarfi da fasaha a tsakiya da kuma tsaro. <ref name="conclusion">General football analytics summaries</ref>
== Manazarta ==
<references />
rp7np0z7crhpfotxz6q6ogx2g01rarq
832531
832529
2026-05-08T16:04:05Z
Uncle Bash007
9891
832531
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox football biography
| name = Danilo Pereira
| fullname = Danilo Luís Hélio Pereira
| birth_date = 9 February 1991
| birth_place = Bissau, Guinea-Bissau
| position = Defensive midfielder / Centre-back
| currentclub = Al-Ittihad (ko Paris Saint-Germain a baya)
| nationalteam = Portugal
}}
[[Fayil:Danilo Pereira PSG.jpg|thumb]]
'''Danilo Luís Hélio Pereira''' ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar [[Portugal]] (wanda aka haifa a ranar 9 ga Fabrairu 1991) a [[Bissau]], [[Guinea-Bissau]]. Yana taka leda a matsayin ɗan wasan tsakiya mai kariya (''defensive midfielder'') ko kuma mai tsaron baya (''centre-back''). A halin yanzu yana taka leda a matakin ƙungiya kuma ya wakilci ƙasar Portugal a wasannin ƙasa da ƙasa.<ref name="intro">FIFA player profile / general career records</ref>
== Rayuwar Farko ==
Danilo ya tashi ne a Guinea-Bissau kafin daga baya ya koma Portugal tare da iyalinsa tun yana ƙarami. A Portugal ne ya fara horon ƙwallon ƙafa a matakin matasa inda ya shiga tsarin horarwa na kulob ɗin Parma da sauran ƙananan kungiyoyi kafin ya fara fitowa a manyan kulob. Wannan sauyin ƙasa ya taimaka masa wajen samun damar shiga tsarin ƙwallon ƙafa na Turai. <ref name="earlylife">UEFA development archives</ref>
== Fara Aikin Kwallon Kafa ==
Danilo ya fara shahara ne lokacin da ya fara bugawa kulob ɗin Marítimo a Portugal. A can ya nuna kwarewa wajen tsayawa tsakiya da kare gaban baya, wanda ya jawo hankalin manyan kulob a Turai. Daga baya ya koma FC Porto inda ya samu ci gaba mai yawa a aikinsa kuma ya zama ɗaya daga cikin muhimman ‘yan wasan ƙungiyar. <ref name="porto">FC Porto historical squad records</ref>
== Aikin Kulob ==
A FC Porto, Danilo ya taka muhimmiyar rawa wajen lashe kofuna da dama na gasar Portugal. Daga baya ya koma Paris Saint-Germain (PSG) inda ya ci gaba da taka leda a manyan gasanni kamar Ligue 1 da UEFA Champions League. Ya kuma taka rawar gani wajen taimaka wa PSG a matakin tsaro da ƙwarewar sarrafa wasa daga tsakiya. <ref name="psg">Ligue 1 official records</ref>
== Aikin Ƙasa ==
Danilo Pereira yana daga cikin ‘yan wasan ƙasar Portugal kuma ya wakilci ƙasarsa a gasar UEFA Euro da kuma wasannin neman cancantar FIFA World Cup. Ya kasance ɗan wasa mai muhimmanci a tawagar saboda iya taka leda a wurare daban-daban a filin wasa. <ref name="nationalteam">Portugal Football Federation records</ref>
== Salon Wasa ==
Danilo yana da ƙarfi a jiki, iya kare ƙwallo da kuma iya yin interception. Yana da kyau wajen sarrafa kwallo daga baya zuwa gaba, wanda ke taimaka wa ƙungiyarsa wajen fara kai hari. Hakanan yana da iya buga kai (heading) sosai a lokacin bugun kusurwa da kuma kariya. <ref name="style">UEFA technical analysis reports</ref>
== Kammalawa ==
Danilo Pereira ɗan wasa ne mai kwarewa wanda ya yi tasiri a ƙwallon ƙafa na Turai da kuma ƙasar Portugal. Ya kasance ɗaya daga cikin ‘yan wasan da suka haɗa ƙarfi da fasaha a tsakiya da kuma tsaro. <ref name="conclusion">General football analytics summaries</ref>
== Manazarta ==
<references />
5yvnclgmkcfl6naipwr3er450wua723
832533
832531
2026-05-08T16:10:14Z
Uncle Bash007
9891
832533
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox football biography
| name = Danilo Pereira
| fullname = Danilo Luís Hélio Pereira
| birth_date = 9 February 1991
| birth_place = Bissau, Guinea-Bissau
| position = Defensive midfielder / Centre-back
| currentclub = Al-Ittihad (ko Paris Saint-Germain a baya)
| nationalteam = Portugal
}}
[[Fayil:Danilo Pereira PSG.jpg|thumb]]
'''Danilo Luís Hélio Pereira''' ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar [[Portugal]] (wanda aka haifa a ranar 9 ga Fabrairu 1991) a [[Bisau|Bissau]], [[Guinea-Bissau]]. Yana taka leda a matsayin ɗan wasan tsakiya mai kariya (''defensive midfielder'') ko kuma mai tsaron baya (''centre-back''). A halin yanzu yana taka leda a matakin ƙungiya kuma ya wakilci ƙasar Portugal a wasannin ƙasa da ƙasa.<ref name="intro">FIFA player profile / general career records</ref>
== Rayuwar Farko ==
Danilo ya tashi ne a Guinea-Bissau kafin daga baya ya koma Portugal tare da iyalinsa tun yana ƙarami. A Portugal ne ya fara horon ƙwallon ƙafa a matakin matasa inda ya shiga tsarin horarwa na kulob ɗin Parma da sauran ƙananan kungiyoyi kafin ya fara fitowa a manyan kulob. Wannan sauyin ƙasa ya taimaka masa wajen samun damar shiga tsarin ƙwallon ƙafa na Turai. <ref name="earlylife">UEFA development archives</ref>
== Fara Aikin Kwallon Kafa ==
Danilo ya fara shahara ne lokacin da ya fara bugawa kulob ɗin Marítimo a Portugal. A can ya nuna kwarewa wajen tsayawa tsakiya da kare gaban baya, wanda ya jawo hankalin manyan kulob a Turai. Daga baya ya koma FC Porto inda ya samu ci gaba mai yawa a aikinsa kuma ya zama ɗaya daga cikin muhimman ‘yan wasan ƙungiyar. <ref name="porto">FC Porto historical squad records</ref>
== Aikin Kulob ==
A FC Porto, Danilo ya taka muhimmiyar rawa wajen lashe kofuna da dama na gasar Portugal. Daga baya ya koma Paris Saint-Germain (PSG) inda ya ci gaba da taka leda a manyan gasanni kamar Ligue 1 da UEFA Champions League. Ya kuma taka rawar gani wajen taimaka wa PSG a matakin tsaro da ƙwarewar sarrafa wasa daga tsakiya. <ref name="psg">Ligue 1 official records</ref>
== Aikin Ƙasa ==
Danilo Pereira yana daga cikin ‘yan wasan ƙasar Portugal kuma ya wakilci ƙasarsa a gasar UEFA Euro da kuma wasannin neman cancantar FIFA World Cup. Ya kasance ɗan wasa mai muhimmanci a tawagar saboda iya taka leda a wurare daban-daban a filin wasa. <ref name="nationalteam">Portugal Football Federation records</ref>
== Salon Wasa ==
Danilo yana da ƙarfi a jiki, iya kare ƙwallo da kuma iya yin interception. Yana da kyau wajen sarrafa kwallo daga baya zuwa gaba, wanda ke taimaka wa ƙungiyarsa wajen fara kai hari. Hakanan yana da iya buga kai (heading) sosai a lokacin bugun kusurwa da kuma kariya. <ref name="style">UEFA technical analysis reports</ref>
== Kammalawa ==
Danilo Pereira ɗan wasa ne mai kwarewa wanda ya yi tasiri a ƙwallon ƙafa na Turai da kuma ƙasar Portugal. Ya kasance ɗaya daga cikin ‘yan wasan da suka haɗa ƙarfi da fasaha a tsakiya da kuma tsaro. <ref name="conclusion">General football analytics summaries</ref>
== Manazarta ==
<references />
8sto0r04t5vcn8wqcbqoqdpl1w98nwc
832534
832533
2026-05-08T16:11:24Z
Uncle Bash007
9891
/* Rayuwar Farko */ patrolled✅
832534
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox football biography
| name = Danilo Pereira
| fullname = Danilo Luís Hélio Pereira
| birth_date = 9 February 1991
| birth_place = Bissau, Guinea-Bissau
| position = Defensive midfielder / Centre-back
| currentclub = Al-Ittihad (ko Paris Saint-Germain a baya)
| nationalteam = Portugal
}}
[[Fayil:Danilo Pereira PSG.jpg|thumb]]
'''Danilo Luís Hélio Pereira''' ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar [[Portugal]] (wanda aka haifa a ranar 9 ga Fabrairu 1991) a [[Bisau|Bissau]], [[Guinea-Bissau]]. Yana taka leda a matsayin ɗan wasan tsakiya mai kariya (''defensive midfielder'') ko kuma mai tsaron baya (''centre-back''). A halin yanzu yana taka leda a matakin ƙungiya kuma ya wakilci ƙasar Portugal a wasannin ƙasa da ƙasa.<ref name="intro">FIFA player profile / general career records</ref>
== Rayuwar Farko ==
Danilo ya tashi ne a Guinea-Bissau kafin daga baya ya koma Portugal tare da iyalinsa tun yana ƙarami. A Portugal ne ya fara samun horon ƙwallon ƙafa a matakin matasa inda ya shiga tsarin horarwa na kulob ɗin Parma da sauran ƙananan kungiyoyi kafin ya fara fitowa a manyan kulob. Wannan sauyin ƙasa ya taimaka masa wajen samun damar shiga tsarin ƙwallon ƙafa na Turai. <ref name="earlylife">UEFA development archives</ref>
== Fara Aikin Kwallon Kafa ==
Danilo ya fara shahara ne lokacin da ya fara bugawa kulob ɗin Marítimo a Portugal. A can ya nuna kwarewa wajen tsayawa tsakiya da kare gaban baya, wanda ya jawo hankalin manyan kulob a Turai. Daga baya ya koma FC Porto inda ya samu ci gaba mai yawa a aikinsa kuma ya zama ɗaya daga cikin muhimman ‘yan wasan ƙungiyar. <ref name="porto">FC Porto historical squad records</ref>
== Aikin Kulob ==
A FC Porto, Danilo ya taka muhimmiyar rawa wajen lashe kofuna da dama na gasar Portugal. Daga baya ya koma Paris Saint-Germain (PSG) inda ya ci gaba da taka leda a manyan gasanni kamar Ligue 1 da UEFA Champions League. Ya kuma taka rawar gani wajen taimaka wa PSG a matakin tsaro da ƙwarewar sarrafa wasa daga tsakiya. <ref name="psg">Ligue 1 official records</ref>
== Aikin Ƙasa ==
Danilo Pereira yana daga cikin ‘yan wasan ƙasar Portugal kuma ya wakilci ƙasarsa a gasar UEFA Euro da kuma wasannin neman cancantar FIFA World Cup. Ya kasance ɗan wasa mai muhimmanci a tawagar saboda iya taka leda a wurare daban-daban a filin wasa. <ref name="nationalteam">Portugal Football Federation records</ref>
== Salon Wasa ==
Danilo yana da ƙarfi a jiki, iya kare ƙwallo da kuma iya yin interception. Yana da kyau wajen sarrafa kwallo daga baya zuwa gaba, wanda ke taimaka wa ƙungiyarsa wajen fara kai hari. Hakanan yana da iya buga kai (heading) sosai a lokacin bugun kusurwa da kuma kariya. <ref name="style">UEFA technical analysis reports</ref>
== Kammalawa ==
Danilo Pereira ɗan wasa ne mai kwarewa wanda ya yi tasiri a ƙwallon ƙafa na Turai da kuma ƙasar Portugal. Ya kasance ɗaya daga cikin ‘yan wasan da suka haɗa ƙarfi da fasaha a tsakiya da kuma tsaro. <ref name="conclusion">General football analytics summaries</ref>
== Manazarta ==
<references />
md4wli06abxx64yk70t7ny4zfb956zc
Sérgio Conceição
0
149955
832505
2026-05-08T13:27:26Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Sérgio Conceição, Taça de Portugal 2023 (Agência Lusa) (cropped).png|thumb]] {{short description|Tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa kuma kocin ƙwallo daga Portugal}} {{Infobox kwallon kafa | suna = Sérgio Conceição | cikakken_suna = Sérgio Paulo Marceneiro da Conceição | ranar_haihuwa = 15 Nuwamba 1974 | wurin_haihuwa = Coimbra, Portugal | matsayi = Winger (dan gefe), daga baya koci | tsawo = 1.78 m | kulob_na_yanzu = FC Porto (koci) }} '''Sérgio Conceiçã...
832505
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Sérgio Conceição, Taça de Portugal 2023 (Agência Lusa) (cropped).png|thumb]]
{{short description|Tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa kuma kocin ƙwallo daga Portugal}}
{{Infobox kwallon kafa
| suna = Sérgio Conceição
| cikakken_suna = Sérgio Paulo Marceneiro da Conceição
| ranar_haihuwa = 15 Nuwamba 1974
| wurin_haihuwa = Coimbra, Portugal
| matsayi = Winger (dan gefe), daga baya koci
| tsawo = 1.78 m
| kulob_na_yanzu = FC Porto (koci)
}}
'''Sérgio Conceição''' tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne kuma koci daga ƙasar Portugal, wanda ya shahara a matsayin ɗan wasa mai taka leda a gefen fili (winger) sannan daga baya ya zama kocin ƙungiyar FC Porto. Ya kasance daga cikin fitattun ‘yan wasan Portugal a shekarun 1990 zuwa farkon 2000s, kuma daga baya ya samu nasarori a matsayin koci a gasar cikin gida ta Portugal da Turai. <ref name="intro">Sakamakon tarihin rayuwa da aikinsa a kwallon kafa na Turai.</ref>
== Rayuwar farko ==
Sérgio Conceição an haife shi a Coimbra, Portugal, a ranar 15 ga Nuwamba 1974. Ya girma yana sha’awar ƙwallon ƙafa tun yana ƙarami, inda ya fara taka leda a ƙananan kungiyoyi kafin ya shiga tsarin horon matasa na ƙungiyoyin Portugal. Wannan ya taimaka masa wajen gina ƙwarewa a matsayin ɗan wasa mai sauri da fasaha. <ref name="earlylife">Bayanan tarihin rayuwa da ci gaban matasa a Portugal.</ref>
== Aikin wasa ==
Conceição ya fara aikinsa na kwararren ɗan wasa a kulob ɗin Penafiel kafin ya koma wasu manyan kulob a Portugal da Italiya. Ya taka leda a kulob-kulob irin su Lazio, Parma, da Inter Milan, inda ya samu suna saboda saurin sa, dribbling da kuma iya zura kwallo daga gefe.
A lokacin da yake Lazio, ya taimaka wajen lashe manyan kofuna ciki har da Serie A da Coppa Italia. Wannan ya sanya shi daga cikin fitattun ‘yan wasan wancan lokaci a Italiya. <ref name="career">Tarihin kulob-kulob da ya buga a Turai.</ref>
== Aikin ƙasa (Portugal) ==
Conceição ya wakilci ƙasar Portugal a matakin ƙasa, inda ya taka leda a gasar EURO da wasu wasannin share fage na Duniya. Ya kasance ɗaya daga cikin ‘yan wasan da suka taimaka wajen inganta darajar tawagar Portugal kafin zuwan zamanin Cristiano Ronaldo. <ref name="nationalteam">Bayanan tawagar ƙasar Portugal.</ref>
== Aikin koci ==
Bayan ya gama taka leda, Conceição ya shiga aikin koci. Ya horar da wasu ƙananan kulob kafin daga bisani ya zama kocin FC Porto.
A matsayin koci, ya yi fice wajen salon wasa mai ƙarfi, tsauri a tsaro da kuma kai farmaki cikin sauri. Ya jagoranci Porto zuwa lashe kofunan gasar Portugal da dama (Primeira Liga), sannan ya yi rawar gani a gasar UEFA Champions League. <ref name="manager">Bayanan aikin koci a FC Porto da Portugal.</ref>
== Salon horo ==
Salon horon Conceição ya dogara ne kan:
tsauraran matakan horo
gaggauta kai hari (counter attack)
ƙarfin jiki da tsarin tsaro
horar da ‘yan wasa su kasance masu jajircewa
Wannan ya sa kungiyoyinsa su kasance masu wahalar kayarwa a gasar cikin gida da Turai. <ref name="style">Nazarin salon horon ƙwallo.</ref>
== Nasarori ==
A matsayinsa na ɗan wasa da koci, ya samu:
Gasar Serie A (Italiya)
Coppa Italia
Primeira Liga (Portugal) a matsayin koci
Super Cup na Portugal
== Kammalawa ==
Sérgio Conceição yana daga cikin fitattun mutane a tarihin ƙwallon ƙafa na Portugal, saboda gudunmawarsa a matsayin ɗan wasa da kuma koci. Salon sa mai tsauri da jajircewa ya sa ya zama sananne a Turai.
== Manazarta ==
tnfcv85ifoal0jsquz8iulfn3p8iaj5
George White Agwuocha
0
149956
832514
2026-05-08T14:48:58Z
Halima Waziri
29451
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1330412844|George White Agwuocha]]"
832514
wikitext
text/x-wiki
'''George White Agwuocha''' Listen ⓘ (an haife shi a ranar 13 ga Janairu, 1993) ɗan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwallon ƙafa]] ne na Najeriya.
== Na Ƙasa da Ƙasa ==
Ya buga wa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasa ta Najeriya 'yan ƙasa da shekara 17 a gasar cin kofin duniya ta FIFA 'yan ƙasa da shekara 17 da aka yi a [[Najeriya]] a shekarar 2009.
== Ƙididdigar aiki ==
{{Updated|2016}}
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
! rowspan="2" |Kakar wasa
! rowspan="2" | Kulob
! rowspan="2" | Sashe
! colspan="2" | Gasar League
! colspan="2" | Kofi
! colspan="2" | Jimilla
|-
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
|-
| 2011
| rowspan="3" valign="center" | Abin da ba daidai ba
| rowspan="3" valign="center" | Eliteserien
| 2
| 0
| 0
| 0
| 2
| 0
|-
| 2012
| 5
| 1
| 1
| 0
| 6
| 1
|-
| 2013
| 7
| 1
| 2
| 0
| 9
| 1
|-
| 2013
| rowspan="2" valign="center" | Strømmen
| rowspan="3" valign="center" | 1. raba
| 13
| 5
| 0
| 0
| 13
| 5
|-
| 2014
| 24
| 7
| 3
| 1
| 27
| 8
|-
| 2015
| rowspan="1" valign="center" | Kristiansund
| 4
| 0
| 1
| 0
| 5
| 0
|-
! colspan="3" | Jimillar Aiki
! 55
! 14
! 7
! 1
! 62
! 15
|}
== Manazarta ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1993]]
st8qnqtxmxudtcm91aqqc1a7nr319qz
832515
832514
2026-05-08T14:49:46Z
Halima Waziri
29451
Saka databox
832515
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''George White Agwuocha''' Listen ⓘ (an haife shi a ranar 13 ga Janairu, 1993) ɗan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwallon ƙafa]] ne na Najeriya.
== Na Ƙasa da Ƙasa ==
Ya buga wa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasa ta Najeriya 'yan ƙasa da shekara 17 a gasar cin kofin duniya ta FIFA 'yan ƙasa da shekara 17 da aka yi a [[Najeriya]] a shekarar 2009.
== Ƙididdigar aiki ==
{{Updated|2016}}
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
! rowspan="2" |Kakar wasa
! rowspan="2" | Kulob
! rowspan="2" | Sashe
! colspan="2" | Gasar League
! colspan="2" | Kofi
! colspan="2" | Jimilla
|-
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
|-
| 2011
| rowspan="3" valign="center" | Abin da ba daidai ba
| rowspan="3" valign="center" | Eliteserien
| 2
| 0
| 0
| 0
| 2
| 0
|-
| 2012
| 5
| 1
| 1
| 0
| 6
| 1
|-
| 2013
| 7
| 1
| 2
| 0
| 9
| 1
|-
| 2013
| rowspan="2" valign="center" | Strømmen
| rowspan="3" valign="center" | 1. raba
| 13
| 5
| 0
| 0
| 13
| 5
|-
| 2014
| 24
| 7
| 3
| 1
| 27
| 8
|-
| 2015
| rowspan="1" valign="center" | Kristiansund
| 4
| 0
| 1
| 0
| 5
| 0
|-
! colspan="3" | Jimillar Aiki
! 55
! 14
! 7
! 1
! 62
! 15
|}
== Manazarta ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1993]]
dt5xk5s0t8l8yvkuvtd467kl5t5lmtz
832526
832515
2026-05-08T16:00:03Z
Uncle Bash007
9891
/* Ƙididdigar aiki */
832526
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''George White Agwuocha''' Listen ⓘ (an haife shi a ranar 13 ga Janairu, 1993) ɗan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwallon ƙafa]] ne na Najeriya.
== Na Ƙasa da Ƙasa ==
Ya buga wa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasa ta [[Najeriya]] 'yan-ƙasa da shekara 17 a gasar cin kofin duniya ta FIFA 'yan ƙasa da shekara 17 da aka yi a [[Najeriya]] a shekarar 2009.
== Ƙididdigar wasanni ==
{{Updated|2016}}
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
! rowspan="2" |Kakar wasa
! rowspan="2" | Kulob
! rowspan="2" | Sashe
! colspan="2" | Gasar League
! colspan="2" | Kofi
! colspan="2" | Jimilla
|-
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
|-
| 2011
| rowspan="3" valign="center" | Abin da ba daidai ba
| rowspan="3" valign="center" | Eliteserien
| 2
| 0
| 0
| 0
| 2
| 0
|-
| 2012
| 5
| 1
| 1
| 0
| 6
| 1
|-
| 2013
| 7
| 1
| 2
| 0
| 9
| 1
|-
| 2013
| rowspan="2" valign="center" | Strømmen
| rowspan="3" valign="center" | 1. raba
| 13
| 5
| 0
| 0
| 13
| 5
|-
| 2014
| 24
| 7
| 3
| 1
| 27
| 8
|-
| 2015
| rowspan="1" valign="center" | Kristiansund
| 4
| 0
| 1
| 0
| 5
| 0
|-
! colspan="3" | Jimillar Aiki
! 55
! 14
! 7
! 1
! 62
! 15
|}
== Manazarta ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1993]]
5i0w9zug23tzj58o7kh2aeexaq6baqm
832527
832526
2026-05-08T16:01:36Z
Uncle Bash007
9891
/* Ƙididdigar wasanni */
832527
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''George White Agwuocha''' Listen ⓘ (an haife shi a ranar 13 ga Janairu, 1993) ɗan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwallon ƙafa]] ne na Najeriya.
== Na Ƙasa da Ƙasa ==
Ya buga wa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasa ta [[Najeriya]] 'yan-ƙasa da shekara 17 a gasar cin kofin duniya ta FIFA 'yan ƙasa da shekara 17 da aka yi a [[Najeriya]] a shekarar 2009.
== Ƙididdigar wasanni ==
{{Updated|2016}}
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
! rowspan="2" |Kakar wasa
! rowspan="2" | Kulob
! rowspan="2" | Sashe
! colspan="2" | Gasar League
! colspan="2" | Kofi
! colspan="2" | Jimilla
|-
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
|-
| 2011
| rowspan="3" valign="center" | Kofin Odd
| rowspan="3" valign="center" | Eliteserien
| 2
| 0
| 0
| 0
| 2
| 0
|-
| 2012
| 5
| 1
| 1
| 0
| 6
| 1
|-
| 2013
| 7
| 1
| 2
| 0
| 9
| 1
|-
| 2013
| rowspan="2" valign="center" | Strømmen
| rowspan="3" valign="center" | 1. raba
| 13
| 5
| 0
| 0
| 13
| 5
|-
| 2014
| 24
| 7
| 3
| 1
| 27
| 8
|-
| 2015
| rowspan="1" valign="center" | Kristiansund
| 4
| 0
| 1
| 0
| 5
| 0
|-
! colspan="3" | Jimillar Aiki
! 55
! 14
! 7
! 1
! 62
! 15
|}
== Manazarta ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1993]]
glmw0mx01f1n1aq292aykgbo5kf0tey
832528
832527
2026-05-08T16:02:05Z
Uncle Bash007
9891
/* Ƙididdigar wasanni */ patrolled✅
832528
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''George White Agwuocha''' Listen ⓘ (an haife shi a ranar 13 ga Janairu, 1993) ɗan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwallon ƙafa]] ne na Najeriya.
== Na Ƙasa da Ƙasa ==
Ya buga wa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasa ta [[Najeriya]] 'yan-ƙasa da shekara 17 a gasar cin kofin duniya ta FIFA 'yan ƙasa da shekara 17 da aka yi a [[Najeriya]] a shekarar 2009.
== Ƙididdigar wasanni ==
{{Updated|2016}}
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
! rowspan="2" |Kakar wasa
! rowspan="2" | Kulob
! rowspan="2" | Sashe
! colspan="2" | Gasar League
! colspan="2" | Kofi
! colspan="2" | Jimilla
|-
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
|-
| 2011
| rowspan="3" valign="center" | Kofin Odd
| rowspan="3" valign="center" | Eliteserien
| 2
| 0
| 0
| 0
| 2
| 0
|-
| 2012
| 5
| 1
| 1
| 0
| 6
| 1
|-
| 2013
| 7
| 1
| 2
| 0
| 9
| 1
|-
| 2013
| rowspan="2" valign="center" | Strømmen
| rowspan="3" valign="center" | Division 1
| 13
| 5
| 0
| 0
| 13
| 5
|-
| 2014
| 24
| 7
| 3
| 1
| 27
| 8
|-
| 2015
| rowspan="1" valign="center" | Kristiansund
| 4
| 0
| 1
| 0
| 5
| 0
|-
! colspan="3" | Jimillar Aiki
! 55
! 14
! 7
! 1
! 62
! 15
|}
== Manazarta ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1993]]
0dmi5pwsi6t7uimzwa29i1mh20kkpwt
Felix Agu
0
149957
832524
2026-05-08T15:28:24Z
Halima Waziri
29451
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1349387723|Felix Agu]]"
832524
wikitext
text/x-wiki
'''Felix Agu''' Listen ⓘ (an haife shi a ranar 27 ga Satumba 1999) ƙwararren [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne wanda ke buga wasa a matsayin [[Mai buga baya|ɗan baya]] na Werder Bremen . <ref>{{Cite web |title=Felix Agu |url=https://www.worldfootball.net/person/pe415089/felix-agu/ |access-date=29 April 2018 |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL}}</ref> An haife shi a Jamus, kuma yana buga wa [[Ƙungiyar ƙwallon ƙafar Najeriya|ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta Najeriya]] wasa.
== Aikin kulob ==
A ƙarshen Janairun 2020, kafofin watsa labarai sun ba da rahoton cewa Agu zai koma ƙungiyar Bundesliga ta Werder Bremen a kakar wasa ta 2020-21 bayan ya amince da kwantiragin shekaru huɗu da ƙungiyar. Da yake VfL Osnabrück ɗinsa zai ƙare, zai koma ƙungiyar ne a kyauta. A farkon watan Fabrairu, an sanar da matakin a hukumance. <ref>{{Cite web |date=6 February 2020 |title=Werder Bremen verpflichtet Felix Agu |url=https://www.werder.de/aktuell/news/profis/20192020/agu-verpflichtung-06022020/ |access-date=6 February 2020 |website=SV Werder Bremen |language=German}}</ref> <ref name="goal">{{Cite web |last=Adewoye |first=Gbenga |date=6 February 2020 |title=Felix Agu: Werder Bremen sign Nigerian starlet from Osnabruck |url=https://www.goal.com/en/news/felix-agu-werder-bremen-sign-nigerian-prospect-from/1nccxz64qarpd1c4f2z2pvzs3m |access-date=17 May 2020 |website=Goal}}</ref>
Agu ya fara buga gasar Bundesliga a wasan da Werder Bremen ta tashi kunnen doki 1-1 da [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] a ranar 21 ga Nuwamba 2020, inda aka sanya shi a matsayin wanda zai maye gurbinsa a minti na 66. Ya buga wasa a tsakiya maimakon matsayinsa na [[Mai buga baya|cikakken dan wasan baya]] . Ganin cewa Ludwig Augustinsson, wanda ke kan gaba a [[Mai buga baya|gefen hagu]], ya ji rauni, Agu ya fara buga wasa a gasar Bundesliga a wasan da suka doke FC Augsburg da ci 2-0 a ranar 16 ga Janairu 2021. Ya bayar da gudummawa da taimakon farko da kuma kwallonsa ta farko a gasar.
Agu ya amince da tsawaita kwantiraginsa da Werder Bremen a watan Fabrairun 2022. <ref>{{Cite web |date=6 February 2022 |title=Felix Agu verlängert beim SV Werder Bremen |url=https://www.kicker.de/spielt-aktuell-sehr-konstant-agu-verlaengert-bei-werder-889034/artikel |access-date=6 February 2022 |website=kicker |language=de}}</ref>
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
An haife shi a Jamus, Agu ɗan asalin Najeriya ne. <ref name="goal">{{Cite web |last=Adewoye |first=Gbenga |date=6 February 2020 |title=Felix Agu: Werder Bremen sign Nigerian starlet from Osnabruck |url=https://www.goal.com/en/news/felix-agu-werder-bremen-sign-nigerian-prospect-from/1nccxz64qarpd1c4f2z2pvzs3m |access-date=17 May 2020 |website=Goal}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAdewoye2020">Adewoye, Gbenga (6 February 2020). </cite></ref> Ɗan wasan ƙasa da ƙasa ne a Jamus, bayan ya buga wa ƙungiyar 'yan ƙasa da shekara 21 wasa. An kira shi zuwa [[Ƙungiyar ƙwallon ƙafar Najeriya|ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasa ta Najeriya]] don gasar cin kofin Unity Cup ta sada zumunci ta 2025 a watan Mayu na 2025. <ref>{{Cite tweet|title=Roster for the #UnityCup2025 and the International Friendly vs Russia|user=NGSuperEagles|date=21 May 2025|accessdate=28 May 2025}}</ref>
== Ƙididdigar aiki ==
=== Kulob ===
{{Updated|match played 12 April 2026}}
{| class="wikitable" style="text-align: center"
|+Appearances and goals by club, season and competition
! rowspan="2" |Club
! rowspan="2" |Season
! colspan="3" |League
! colspan="2" |DFB-Pokal
! colspan="2" |Other
! colspan="2" |Total
! rowspan="2" |{{Tooltip|Ref.|Reference}}
|-
!Division
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
|-
| rowspan="4" |VfL Osnabrück
|2017–18
|3. Liga
|2
|0
|0
|0
| colspan="2" |—
|2
|0
|<ref name="wf">{{Cite web |title=Felix Agu » Club matches |url=https://www.worldfootball.net/person/pe415089/felix-agu/club-matches/ |access-date=23 December 2020 |website=worldfootball.net}}</ref>
|-
|2018–19
|3. Liga
|15
|2
|0
|0
| colspan="2" |—
|15
|2
|<ref name="wf" />
|-
|2019–20
|2. Bundesliga
|28
|0
|1
|0
| colspan="2" |–
|29
|0
|<ref name="wf" />
|-
! colspan="2" |Total
!45
!2
!1
!0
!0
!0
!46
!2
!—
|-
| rowspan="7" |Werder Bremen
|2020–21
|Bundesliga
|15
|1
|3
|1
| colspan="2" |—
|18
|2
|<ref name="wf" />
|-
|2021–22
|2. Bundesliga
|26
|0
|1
|0
| colspan="2" |—
|27
|0
|<ref name="wf" />
|-
|2022–23
|Bundesliga
|3
|0
|0
|0
| colspan="2" |—
|3
|0
|<ref name="wf" />
|-
|2023–24
|Bundesliga
|24
|0
|0
|0
| colspan="2" |—
|24
|0
|<ref name="wf" />
|-
|2024–25
|Bundesliga
|22
|3
|2
|0
| colspan="2" |—
|24
|3
|<ref name="wf" />
|-
|2025–26
|Bundesliga
|11
|0
|1
|0
| colspan="2" |—
|12
|0
|<ref name="wf" />
|-
! colspan="2" |Total
!101
!4
!7
!1
!0
!0
!108
!5
!—
|-
! colspan="3" |Career total
!146
!6
!8
!1
!0
!0
!154
!7
!—
|}
=== Na Ƙasa da Ƙasa ===
{{Updated|match played 31 May 2025}}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Bayyanar da kwallayen da ƙungiyar ƙasa ta samu da kuma shekarar da ta gabata
! Tawagar ƙasa
! Shekara
! Manhajoji
! Ƙwallaye
|-
| [[Ƙungiyar ƙwallon ƙafar Najeriya|Najeriya]]
| 2025
| 1
| 0
|-
! colspan="2" | Jimilla
! 1
! 0
|}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* Felix Agu at kicker (in German)
* {{Soccerway|felix-agu/454296}}
{{SV Werder Bremen squad}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1999]]
9mbq1qqfvhpghhpzb11rvcjfcuyig5g
832525
832524
2026-05-08T15:28:51Z
Halima Waziri
29451
Saka databox
832525
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Felix Agu''' Listen ⓘ (an haife shi a ranar 27 ga Satumba 1999) ƙwararren [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne wanda ke buga wasa a matsayin [[Mai buga baya|ɗan baya]] na Werder Bremen . <ref>{{Cite web |title=Felix Agu |url=https://www.worldfootball.net/person/pe415089/felix-agu/ |access-date=29 April 2018 |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL}}</ref> An haife shi a Jamus, kuma yana buga wa [[Ƙungiyar ƙwallon ƙafar Najeriya|ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta Najeriya]] wasa.
== Aikin kulob ==
A ƙarshen Janairun 2020, kafofin watsa labarai sun ba da rahoton cewa Agu zai koma ƙungiyar Bundesliga ta Werder Bremen a kakar wasa ta 2020-21 bayan ya amince da kwantiragin shekaru huɗu da ƙungiyar. Da yake VfL Osnabrück ɗinsa zai ƙare, zai koma ƙungiyar ne a kyauta. A farkon watan Fabrairu, an sanar da matakin a hukumance. <ref>{{Cite web |date=6 February 2020 |title=Werder Bremen verpflichtet Felix Agu |url=https://www.werder.de/aktuell/news/profis/20192020/agu-verpflichtung-06022020/ |access-date=6 February 2020 |website=SV Werder Bremen |language=German}}</ref> <ref name="goal">{{Cite web |last=Adewoye |first=Gbenga |date=6 February 2020 |title=Felix Agu: Werder Bremen sign Nigerian starlet from Osnabruck |url=https://www.goal.com/en/news/felix-agu-werder-bremen-sign-nigerian-prospect-from/1nccxz64qarpd1c4f2z2pvzs3m |access-date=17 May 2020 |website=Goal}}</ref>
Agu ya fara buga gasar Bundesliga a wasan da Werder Bremen ta tashi kunnen doki 1-1 da [[FC Bayern Munich|Bayern Munich]] a ranar 21 ga Nuwamba 2020, inda aka sanya shi a matsayin wanda zai maye gurbinsa a minti na 66. Ya buga wasa a tsakiya maimakon matsayinsa na [[Mai buga baya|cikakken dan wasan baya]] . Ganin cewa Ludwig Augustinsson, wanda ke kan gaba a [[Mai buga baya|gefen hagu]], ya ji rauni, Agu ya fara buga wasa a gasar Bundesliga a wasan da suka doke FC Augsburg da ci 2-0 a ranar 16 ga Janairu 2021. Ya bayar da gudummawa da taimakon farko da kuma kwallonsa ta farko a gasar.
Agu ya amince da tsawaita kwantiraginsa da Werder Bremen a watan Fabrairun 2022. <ref>{{Cite web |date=6 February 2022 |title=Felix Agu verlängert beim SV Werder Bremen |url=https://www.kicker.de/spielt-aktuell-sehr-konstant-agu-verlaengert-bei-werder-889034/artikel |access-date=6 February 2022 |website=kicker |language=de}}</ref>
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
An haife shi a Jamus, Agu ɗan asalin Najeriya ne. <ref name="goal">{{Cite web |last=Adewoye |first=Gbenga |date=6 February 2020 |title=Felix Agu: Werder Bremen sign Nigerian starlet from Osnabruck |url=https://www.goal.com/en/news/felix-agu-werder-bremen-sign-nigerian-prospect-from/1nccxz64qarpd1c4f2z2pvzs3m |access-date=17 May 2020 |website=Goal}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAdewoye2020">Adewoye, Gbenga (6 February 2020). </cite></ref> Ɗan wasan ƙasa da ƙasa ne a Jamus, bayan ya buga wa ƙungiyar 'yan ƙasa da shekara 21 wasa. An kira shi zuwa [[Ƙungiyar ƙwallon ƙafar Najeriya|ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasa ta Najeriya]] don gasar cin kofin Unity Cup ta sada zumunci ta 2025 a watan Mayu na 2025. <ref>{{Cite tweet|title=Roster for the #UnityCup2025 and the International Friendly vs Russia|user=NGSuperEagles|date=21 May 2025|accessdate=28 May 2025}}</ref>
== Ƙididdigar aiki ==
=== Kulob ===
{{Updated|match played 12 April 2026}}
{| class="wikitable" style="text-align: center"
|+Appearances and goals by club, season and competition
! rowspan="2" |Club
! rowspan="2" |Season
! colspan="3" |League
! colspan="2" |DFB-Pokal
! colspan="2" |Other
! colspan="2" |Total
! rowspan="2" |{{Tooltip|Ref.|Reference}}
|-
!Division
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
|-
| rowspan="4" |VfL Osnabrück
|2017–18
|3. Liga
|2
|0
|0
|0
| colspan="2" |—
|2
|0
|<ref name="wf">{{Cite web |title=Felix Agu » Club matches |url=https://www.worldfootball.net/person/pe415089/felix-agu/club-matches/ |access-date=23 December 2020 |website=worldfootball.net}}</ref>
|-
|2018–19
|3. Liga
|15
|2
|0
|0
| colspan="2" |—
|15
|2
|<ref name="wf" />
|-
|2019–20
|2. Bundesliga
|28
|0
|1
|0
| colspan="2" |–
|29
|0
|<ref name="wf" />
|-
! colspan="2" |Total
!45
!2
!1
!0
!0
!0
!46
!2
!—
|-
| rowspan="7" |Werder Bremen
|2020–21
|Bundesliga
|15
|1
|3
|1
| colspan="2" |—
|18
|2
|<ref name="wf" />
|-
|2021–22
|2. Bundesliga
|26
|0
|1
|0
| colspan="2" |—
|27
|0
|<ref name="wf" />
|-
|2022–23
|Bundesliga
|3
|0
|0
|0
| colspan="2" |—
|3
|0
|<ref name="wf" />
|-
|2023–24
|Bundesliga
|24
|0
|0
|0
| colspan="2" |—
|24
|0
|<ref name="wf" />
|-
|2024–25
|Bundesliga
|22
|3
|2
|0
| colspan="2" |—
|24
|3
|<ref name="wf" />
|-
|2025–26
|Bundesliga
|11
|0
|1
|0
| colspan="2" |—
|12
|0
|<ref name="wf" />
|-
! colspan="2" |Total
!101
!4
!7
!1
!0
!0
!108
!5
!—
|-
! colspan="3" |Career total
!146
!6
!8
!1
!0
!0
!154
!7
!—
|}
=== Na Ƙasa da Ƙasa ===
{{Updated|match played 31 May 2025}}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Bayyanar da kwallayen da ƙungiyar ƙasa ta samu da kuma shekarar da ta gabata
! Tawagar ƙasa
! Shekara
! Manhajoji
! Ƙwallaye
|-
| [[Ƙungiyar ƙwallon ƙafar Najeriya|Najeriya]]
| 2025
| 1
| 0
|-
! colspan="2" | Jimilla
! 1
! 0
|}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* Felix Agu at kicker (in German)
* {{Soccerway|felix-agu/454296}}
{{SV Werder Bremen squad}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1999]]
8vvv9tr6zikq07d31ouuks4v0pl46qr
Henry Onwuzuruike
0
149958
832538
2026-05-08T16:15:57Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1340873325|Henry Onwuzuruike]]"
832538
wikitext
text/x-wiki
{{Nigeria men's football squad 2000 Summer Olympics}}'''Henry Okwudili Onwuzuruike''' (an haife shi a ranar 26 ga watan Disamba shekara ta 1979) tsohon [[Kungiyar Kwallon Kafa|dan wasan kwallon kafa]] ne na Najeriya wanda ya taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|dan wasan tsakiya]].
== Ayyuka ==
Onwuzuruike ya fara aikinsa na farko a mahaifarsa Najeriya tare da NEPA Legas da Jasper United, [1] kafin ya buga wasa a Netherlands tare da Heerenveen.[2]. Daga baya ya taka leda a Jamus don SpVgg Greuther Fürth, 1. SC Feucht, FC Rot-Weiß Erfurt, TSV Crailsheim da SSV Ulm 1846.[3]
Ya kuma wakilci [[Ƙungiyar ƙwallon ƙafar Najeriya|Najeriya]] a matakin kasa da kasa, <ref name="NFT">{{NFT player}}</ref> kuma ya taka leda a gasar Olympics ta bazara ta 2000. <ref>{{FIFA player|4004}}</ref>
== Manazarta ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1979]]
s5nvq8o94l4glfeye47q6ba562uf3cn
Felix Owolabi
0
149959
832540
2026-05-08T16:18:06Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1330327758|Felix Owolabi]]"
832540
wikitext
text/x-wiki
<references />
'''Felix Owolabi''' Listenⓘ (an haife shi a ranar 24 ga watan Nuwamba shekara ta 1954) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Najeriya da ya yi ritaya wanda ya buga wa tawagar ƙwallon ƙasa ta Najeriya wasa. Ya buga yawancin aikinsa a matsayin dan wasan hagu, ya buga wa Najeriya wasa a gasar cin kofin kasashen Afirka ta 1978 da kuma gasar Olympics ta bazara ta 1980. Ya taka leda tare da kungiyoyin Najeriya da suka zo na uku a gasar cin kofin kasashen Afirka ta 1978 kuma ya lashe gasar cin kocin kasashen Afirka a shekarar 1980.
Yayı digiri din sa na biyu a Ilimin jiki, Owo-blow kamar yadda ake kiransa da farin ciki, ya kuma buga wa Kaduna Rocks (na Kaduna), Raccah Rovers na Kano, da IICC Shooting Stars (na Ibadan). Ya kasance tare da kulob din na karshe na tsawon shekaru 15, a lokacin da, a shekarar 1992, ya taimaka wa kulob din lashe Kofin CAF (wanda yanzu ake kira CAF Confederation Cup). Baya ga taka leda a kulob din ya kuma taimaka tare da gudanarwa kafin rabuwar karshe.
== Manazarta ==
{{Navboxes|title=Nigeria squads|bg=#008751|fg=white|bordercolor=#00703C|list={{Nigeria squad 1980 African Cup of Nations}}
{{Nigeria football squad 1980 Summer Olympics}}}}
== Haɗin waje ==
* {{FIFA player|55758}}
*
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1956]]
k6bp0239gdad5aij01a22p89q6l2pzm
Ishaku Alkawari
0
149960
832544
2026-05-08T16:20:27Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1332679308|Isaac Promise]]"
832544
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />Isaac Promise (2 Disamba 1987 - 2 Oktoba 2019) ya kasance ɗan wasan ƙwallon ƙafa na [[Najeriya]]. Ya kasance kyaftin din tawagar kwallon kafa da ke wakiltar Najeriya wacce ta lashe lambar azurfa a gasar Olympics ta bazara ta 2008 a [[Beijing]] . Ya taka leda na kwararru na tsawon shekaru 14, wanda aka kashe shi a [[Turkiyya]]. Ya zira kwallaye 77 a lokacin aikinsa.
== Ayyuka ==
=== Ayyukan kulob din ===
A matsayinsa na matashi mai ban sha'awa, Promise ya tafi gwaji tare da kungiyar ta biyu [[Najeriya|Na Najeriya]] Grays International. Da yake jawo hankali daga manyan kungiyoyin kwallon kafa da yawa a Turai, ya tafi gwaji tare da [[Manchester United F.C.|Manchester United]] tare da [[John Obi Mikel|Mikel John Obi]], amma ya sami gwajin bai yi nasara ba. Bayan an haɗa shi da kungiyar Feyenoord Rotterdam ta Holland ya sanya hannu a kulob din [[Süper Lig|Super Lig]] Gençlerbirliği a cikin yarjejeniyar shekaru uku a watan Agustan 2005.
A cikin Turkcell Super League 2006-07, Promise ya zira kwallaye 12. Ya ninka fiye da ninki biyu yawan burinsa ga Gençlerbirliği. A ranar 15 ga watan Yulin shekara ta 2008, Promise ta amince da yarjejeniyar shekaru 4 tare da Trabzonspor . <ref>{{Cite web |title=Isaac Trabzonspor'da |url=http://www.ligtv.com.tr/Default.aspx?r=1&hid=41389 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080718120840/http://www.ligtv.com.tr/Default.aspx?r=1&hid=41389 |archive-date=18 July 2008 |access-date=15 July 2008}}</ref>
Tare da Trabzonspor, ya zira kwallaye biyu a wasanni 26. Saboda matsakaicin aikinsa an ba da rancensa ga Manisaspor na shekara guda. Promise ya buga wasanni 27 kuma ya zira kwallaye shida. A lokacin rani na shekara ta 2010, Manisaspor ya sanya hannu kan kwangila tare da shi. Bayan ya zira kwallaye 11 a wasanni 30 tare da kulob dinsa na Manisaspor, ya sanya hannu kan kwangilar shekaru 3 tare da [[Antalyaspor]].
A watan Fabrairun 2015, ya sanya hannu kan yarjejeniyar watanni shida tare da Balıkesirspor . <ref>{{Cite web |title=Yapım Aşamasında |url=http://www.gazeteyenisoz.com/haber-11429-balikesirspora-son-dakika-bombasi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208004027/http://www.gazeteyenisoz.com/haber-11429-balikesirspora-son-dakika-bombasi.html |archive-date=8 December 2017 |access-date=14 May 2018 |website=www.gazeteyenisoz.com}}</ref> [3][4]<ref>{{Cite web |title=Balıkesirspor Baltok Kulübü Resmi İnternet Sitesi {{!}} Balikesirspor.org.tr |url=http://www.balikesirspor.org.tr/isaac-promise-balikesirsporda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150203161248/http://www.balikesirspor.org.tr/isaac-promise-balikesirsporda.html |archive-date=3 February 2015 |access-date=14 May 2018 |website=www.balikesirspor.org.tr}}</ref>
A watan Agustan 2018, an ba da sanarwar cewa Promise zai shiga kungiyar fadada United Soccer League Austin Bold don kakar 2019. <ref>{{Cite web |last=Communications |first=Austin Bold FC |date=28 August 2018 |title=AUSTIN BOLD FC SIGNS STRIKER PROMISE ISAAC |url=https://www.austinboldfc.com/news_article/show/945388-austin-bold-fc-signs-striker-promise-isaac |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801232627/https://www.austinboldfc.com/news_article/show/945388-austin-bold-fc-signs-striker-promise-isaac |archive-date=1 August 2020 |access-date=4 October 2019 |website=Austin Bold FC}}</ref>
=== Ayyukan kasa da kasa ===
An kira Promise a matsayin kyaftin din tawagar Najeriya ta kasa da shekaru 23 don Wasannin Olympics na bazara na 2008, wanda aka gudanar a kasar Sin. A ranar 13 ga watan Agustan shekara ta 2008 a [[Tianjin]]_Olympic_Center" id="mwRw" rel="mw:WikiLink" title="Tianjin Olympic Center">Cibiyar Wasannin Olympics ta Tianjin a Tianjin, Promise ta zira kwallaye na farko na Najeriya a kan Amurka a matakin rukuni. Najeriya ta ci gaba da lashe wasan 2-1.
Najeriya ta ƙare ta lashe lambar azurfa bayan ta rasa 1-0 ga Argentina a wasan karshe.
Alkawarin ya fara bayyana a cikin manyan 'yan wasa a shekara ta 2009. Ya samu kwallaye 3 kuma ya zira kwallaye daya.
=== Mutuwa ===
Promise ya mutu daga ciwon zuciya a ranar 2 ga Oktoba 2019, yana da shekaru 31.<ref>{{Cite web |last=Communications |first=Austin Bold FC |date=3 October 2019 |title=PROMISE ISAAC: 1987-2019 |url=https://www.austinboldfc.com/news_article/show/1053980-promise-isaac-1987-2019 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003214428/https://www.austinboldfc.com/news_article/show/1053980-promise-isaac-1987-2019 |archive-date=3 October 2019 |access-date=3 October 2019 |website=Austin Bold FC |language=en-us}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Nigeria Squad 2008 Summer Olympics}}
== Haɗin waje ==
[[Rukuni:Mutuwan 2019]]
[[Rukuni:Haihuwan 1987]]
jcnk5w4t5d11kbdinihm78v9gi9yae3
Emmanuel Osuigwe
0
149961
832547
2026-05-08T16:22:36Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1330420689|Emmanuel Osuigwe]]"
832547
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
Emmanuel Osuigwe Listenⓘ (an haife shi 6 Afrilu 1952) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Najeriya . Ya yi takara a gasar maza a gasar Olympics ta bazara ta 1980.[1]
== Manazarta ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Nigeria football squad 1980 Summer Olympics}}{{Authority control}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
jmkmb0wnrr76or7cb633l7l8idr3tk6
Segun Olumodeji
0
149962
832550
2026-05-08T16:24:21Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1291593489|Segun Olumodeji]]"
832550
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''Olesegun Olumodeji''' (an haife shi a ranar 1 ga Afrilu 1945) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya . Ya shiga Gasar maza a gasar Olympics ta bazara ta 1968. <ref name="SportsRef">{{Cite sports-reference|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ol/segun-olumodeji-1.html|title=Segun Olumodeji Olympic Results}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Authority control}}
== Haɗin waje ==
{{Nigeria football squad 1968 Summer Olympics}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1945]]
2o33oobj2grp6z30mupaap79m8s6e7d
Andrew Uwe
0
149963
832554
2026-05-08T16:25:21Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1292781865|Andrew Uwe]]"
832554
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''Andrew Uwe''' (an haife shi a ranar 10 ga watan Agustan shekara ta 1963) tsohon [[Kungiyar Kwallon Kafa|dan wasan kwallon kafa]] ne na Najeriya wanda ya taka leda a gasar zakarun maza a gasar Olympics ta bazara ta 1988. <ref name="SportsRef">{{Cite sports-reference|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/uw/andrew-uwe-1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418124032/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/uw/andrew-uwe-1.html|url-status=dead|archive-date=18 April 2020|title=Andrew Uwe Olympic Results|accessdate=1 November 2018}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Authority control}}
== Haɗin waje ==
* {{NFT player|41680}}
* Andrew Uwea WorldFootball.net
{{Navboxes|title=Nigeria squads|bg=#008751|fg=white|bordercolor=#00703C|list={{Nigeria squad 1988 African Cup of Nations}}
{{Nigeria men's football squad 1988 Summer Olympics}}
{{Nigeria squad 1990 African Cup of Nations}}}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1963]]
lq0pxswwhh5mu9o3kudevd3k7tpo85y
Ambruse Vanzekin
0
149964
832556
2026-05-08T16:26:24Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1345172333|Ambruse Vanzekin]]"
832556
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
'''Ambruse Vanzekin''' (an haife shi a ranar 14 ga watan Yulin shekara ta 1986) tsohon mai tsaron gidan kwallon kafa ne [[Najeriya|Na Najeriya]] wanda ya fara buga wa [[Warri Wolves F.C.|Warri Wolves FC]] wasa. Ya fito ne daga Uokha a Owan karamar hukumar Edo ta gabashin. <ref>{{Cite web |title=Ambruse Vanzekin |url=https://www.worldfootball.net/person/pe132444/ambruse-vanzekin/ |access-date=2020-01-23 |website=worldfootball.net |language=en}}</ref>
== Ayyuka ==
Vanzekin ya fara aikinsa tare da Plateau United kafin ya shiga [[Bendel Insurance|Bendel Insurance F.C.]] a shekara ta 2006. Ya bar [[Bendel Insurance|Inshora]] a watan Janairun 2008 kuma ya koma Akwa United FC har sai an sake su bayan kakar 2008-09. Vanzekin ya bar kulob dinsa na Akwa United FC a watan Yulin 2009 don sanya hannu a [[Warri Wolves F.C.|Warri Wolves]] .
== Kasashen Duniya ==
Ya kasance memba na ƙungiyar 'yan wasan azurfa ta Najeriya U-23 a gasar Olympics ta bazara ta 2008 kuma memba ne na ƙungiyar U-17 a Gasar Cin Kofin Duniya ta FIFA U-17 ta 2003 da ƙungiyar [[Ƙungiyar kwallon kafa ta Maza ta Najeriya ta 'yan kasa da shekaru 20|U-20]] <ref>{{Cite web |title=FIFA page |url=https://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=200291/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080809052258/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=200291/index.html |archive-date=9 August 2008}}</ref> a Gasar Matasa ta Duniya ta FIFA ta 2005, inda suka kasance masu cin gaba, <ref>{{Cite web |title=Fußball-Finale: Argentinien – Nigeria 1:0 |url=http://www.tagesspiegel.de/sport/olympia2008/art17786,2599316}}</ref> inda suka sha kashi a Argentina 1-2 a wasan karshe.
== Daraja ==
* Wanda ya ci gaba a gasar cin kofin duniya ta FIFA U-20: 2005
* Wanda ya zo na biyu a gasar Olympics ta bazara: 2008
== Manazarta ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Nigeria Squad 2008 Summer Olympics}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1986]]
k89f6tc8ivhgznugroa1a0b1m0a22cv
Johnson Lahadi
0
149965
832558
2026-05-08T16:27:26Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1256733772|Johnson Sunday]]"
832558
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />Johnson Sunday (an haife shi a ranar 10 ga watan Janairun shekara ta 1981) tsohon [[Kungiyar Kwallon Kafa|dan wasan kwallon kafa]] ne na kasa da kasa wanda ya taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|dan wasan tsakiya]].
== Ayyuka ==
Lahadi ya buga wa [[Kwara United F.C.|Kwara United]].
Ya shiga gasar Olympics ta bazara ta 2000, <ref>{{FIFA player|178740}}</ref> kuma ya sami babban zakara daya ga Najeriya a 1999. <ref>{{Cite sports-reference|title=Johnson Sunday|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/su/johnson-sunday-1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204012621/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/su/johnson-sunday-1.html|archive-date=4 December 2016}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
* {{Soccerway}}
* Johnson Sundaya WorldFootball.net
* Johnson SundayaOlympics.com
* Johnson SundayaOlympedia
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1981]]
g6ds1pjo5b9ep76mm1je2i23gqtyvrl
Abiodun Obafemi
0
149966
832560
2026-05-08T16:28:25Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1330253225|Abiodun Obafemi]]"
832560
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
'''Abiodun Olugbemiga Obafemi''' Listenⓘ (an haife shi a ranar 25 ga watan Disamba 1973) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na [[Ƙungiyar ƙwallon ƙafar Najeriya|Najeriya]]. Shi mai tsaron gida ne wanda ya buga mafi yawan aikinsa a Jamus, kuma ya kasance daga cikin tawagar da ta lashe lambar zinare ta Najeriya a gasar Olympics ta 1996.
== Manazarta ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
* Abiodun Obafemia WorldFootball.net
* Abiodun Obafemiafussballdaten.de (a cikin Jamusanci)
{{Nigeria men's football squad 1996 Summer Olympics}}
[[Rukuni:Haifaffun 1973]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
qxx54e5hl45194o0mn8gev0aszgh64z
Seth Mai Gaskiya
0
149967
832561
2026-05-08T16:29:35Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1335386689|Seth Sincere]]"
832561
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />Seth Muenfuh Sincere (an haife shi a ranar 28 ga Afrilu 1998) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Najeriya wanda ke taka leda a matsayin mai baya na dama . <ref>{{Soccerway|muenfuh-seth-sincere/451299}}</ref>
== Ayyukan sana'a ==
Sincere ya shiga Yeni Malatyaspor bayan shekaru 4 a Kwalejin Rhapsody a Najeriya. <ref>{{Cite web |last=admin |title=Sincere Seth will be best right back in Turkey tips new coach – SCORE NIGERIA |url=http://scorenigeria.com.ng/2017/07/13/sincere-seth-will-be-best-right-back-in-turkey-tips-new-coach/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713192258/http://scorenigeria.com.ng/2017/07/13/sincere-seth-will-be-best-right-back-in-turkey-tips-new-coach/ |archive-date=13 July 2017 |website=scorenigeria.com.ng}}</ref> Sincere ya fara bugawa Yeni Malatyaspor wasa a wasan 3-1 na Süper Lig da aka yi wa [[Fenerbahçe S.K.|Fenerbahçe]] a ranar 15 ga Oktoba 2017. <ref>{{Cite web |title=FENERBAHÇE A.Ş. EVKUR YENİ MALATYASPOR – Maç Detayları TFF |url=http://www.tff.org/Default.aspx?pageId=29&macId=180398 |website=www.tff.org}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Ya wakilci Najeriya a Wasannin Afirka na 2015, gasar cin kofin kasashen Afirka ta U-23 ta 2015 da kuma Wasannin Olympics na bazara na 2016 . <ref>{{Cite web |last=Football |first=CAF – Confederation of African |title=CAF – CAF Error Page |url=http://www.cafonline.com/Portals/0/Group+B+U-23.pdf |website=cafonline.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Football |first=CAF – Confederation of African |title=CAF – Competitions – All Africa Games Men Congo 2015 – Team Details – Player Details |url=http://www.cafonline.com/en-us/competitions/allafricagamesmencongo2015/teamdetails/playerdetails?CompetitionPlayerID=/zYzVHJcKy792tqW7ahN6Jsp7PsC8gKG2TxhHwAq06pEl0HXAq01METE8irwN/RZ&TeamsIDs=oM8UH7fJQJZg/gmD0L/6XyOkyaQn45fIqgJeZTTuC1ZYTdQGTcUCvP4e42L9Qr1l |website=cafonline.com}}</ref>
== Daraja ==
'''Najeriya U23'''
* Medal na tagulla na Olympics: 2016
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Nigeria men's football squad 2016 Summer Olympics}}
== Haɗin waje ==
* Muenfuh Seth Sincerea cikinƘungiyar Kwallon Kafa ta Turkiyya
* Yeni Malatyaspor Bayanan martaba An adana 19
* Muenfuh SincereaOlympics.com
* Muenfuh SincereaOlympedia
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
qgvqehtonyex6s8x5l8q8uwf0n5rg3c
Kirista Obi
0
149968
832562
2026-05-08T16:30:40Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1346722905|Christian Obi]]"
832562
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />Christian Obi (2 ga watan Janairun 1967 - 23 ga watan Agustan 2024) ya kasance dan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] da kuma manajan Najeriya. Ya shiga Gasar maza a gasar Olympics ta bazara ta 1988. Obi ya mutu a hatsarin mota a [[Okigwe]], a ranar 23 ga watan Agusta 2024, yana da shekaru 57.
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Authority control}}
== Haɗin waje ==
* {{NFT player|58356}}
{{Nigeria men's football squad 1988 Summer Olympics}}
[[Rukuni:Mutuwan 2024]]
[[Rukuni:Haihuwan 1967]]
k8gyu8kl01n4oyfjiyhhrhkkkezycy5
Ndifreke Udo
0
149969
832566
2026-05-08T16:33:07Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1304896120|Ndifreke Udo]]"
832566
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''Ndifreke Udo Effiong''' <ref>{{Cite web |date=2022-06-07 |title=Ndifreke Effiong Recounts Libyan Topflight League Experience - Nigeria Sports News |url=https://nigeriasportsnews.com/ndifreke-effiong-relishes-experience-playing-in-libyan-topflight-league/,%20https://nigeriasportsnews.com/ndifreke-effiong-relishes-experience-playing-in-libyan-topflight-league/ |access-date=2022-06-08 |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Alao |first=Seyi |date=2021-05-06 |title=Effiong Ndifreke joins Libyan giants Ahli Benghazi |url=https://www.brila.net/effiong-ndifreke-joins-libyan-giants-ahli-benghazi/ |access-date=2022-06-08 |website=Latest Sports News In Nigeria |language=en-US}}</ref> (an haife shi a ranar 15 ga watan Agustan shekara ta 1998) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya wanda ke buga wa Rivers United . <ref>{{Cite web |date=8 October 2024 |title=N. Effiong - Profile with news, career statistics and history |url=https://ng.soccerway.com/players/ndifreke-effiong-udo/451319 |publisher=Soccerway}}</ref>
== Kasashen Duniya ==
Ya wakilci Najeriya a Wasannin Afirka na 2015, gasar cin kofin kasashen Afirka ta U-23 ta 2015 da kuma Wasannin Olympics na bazara na 2016. <ref name="soccerway">{{Soccerway|ndifreke-effiong-udo/451319}}</ref> Ya fara bugawa tawagar kwallon kafa ta Najeriya wasa a ranar 26 ga watan Maris na shekara ta 2019 a wasan sada zumunci da ya yi da Masar, a matsayin mai maye gurbin [[Shehu Abdullahi]] na minti 90.<ref>{{Cite web |date=26 March 2019 |title=Nigeria v Egypt game report |url=http://www.espn.com/soccer/match?gameId=532641 |publisher=[[ESPN]]}}</ref>
== Daraja ==
'''Najeriya U23'''
* Medal na tagulla na Olympics: 2016
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Nigeria men's football squad 2016 Summer Olympics}}
== Haɗin waje ==
* {{NFT player|74077}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
e5shsta6j0txsasa5fy5him1xiptams
Dahiru Sadi
0
149970
832567
2026-05-08T16:34:05Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1291593493|Dahiru Sadi]]"
832567
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''Dahiru Sadi''' (an haife shi 10 Disamba 1963) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya . Ya shiga Gasar maza a gasar Olympics ta bazara ta 1988.
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Authority control}}
== Haɗin waje ==
* {{NFT player|58354}}
{{Nigeria men's football squad 1988 Summer Olympics}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1963]]
oxh1t02a4dhhnes25k2fiuuxfrfhnwn
John Orlando
0
149971
832568
2026-05-08T16:35:18Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1344748988|John Orlando]]"
832568
wikitext
text/x-wiki
{{Reflist}}'''John Orlando''' (an haife shi a ranar 15 ga Oktoba 1960) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar [[Ƙungiyar ƙwallon ƙafar Najeriya|Najeriya]] wanda ya buga wa ƙungiyar ƙwallon ƙwallon kafa ta ƙasar Najeriya a matsayin mai tsaron gida . Ya lashe gasar cin kofin kasashen Afirka ta 1980 yayin da yake wakiltar Najeriya kuma ya wakilci Najeriya a gasar Olympics ta bazara ta 1980 a [[Rasha]].
== Daraja ==
=== Kasashen Duniya ===
* [[Gasar cin kofin Afrika|Kofin Kasashen Afirka]] - 1980
== Manazarta ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Navboxes|title=Nigeria squads|bg=#008751|fg=white|bordercolor=#00703C|list={{Nigeria squad 1980 African Cup of Nations}}
{{Nigeria football squad 1980 Summer Olympics}}}}
== Haɗin waje ==
* {{FIFA player|272592}}
{{Authority control}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1960]]
43buxy2rgfg05vvd5q1bwxuhsjluuve
Augustine Ofuokwu
0
149972
832571
2026-05-08T16:36:54Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1278664835|Augustine Ofuokwu]]"
832571
wikitext
text/x-wiki
{{Reflist}}'''Augustine "Mazeli" Ofuokwu''' (14 ga watan Agustan shekara ta 1944 zuwa 5 ga watan Yulin shekara ta 2004) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya . Ya shiga Gasar maza a gasar Olympics ta bazara ta 1968.
'''Rayuwa ta Farko'''
'''Rayuwa ta Mutum'''
'''Ayyuka'''
== Manazarta ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Nigeria football squad 1968 Summer Olympics}}
== Haɗin waje ==
{{Authority control}}
[[Rukuni:Haifaffun 1944]]
c4ok7mlljrd77pvwsprz4vdxpo0ngch
Saliu Popoola
0
149973
832574
2026-05-08T16:38:52Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1330328274|Saliu Popoola]]"
832574
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''Saliu Popoola''' (an haife shi a ranar 7 ga watan Agustan shekara ta 1994) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|dan wasan tsakiya]] na kulob din Wydad Fes na Maroko . Shi ma dan kasar Najeriya ne.<ref>{{Cite web |last=Oluwashina Okeleji |date=24 June 2016 |title=Kelechi Iheanacho included in Nigeria's Olympics squad |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/36623763 |access-date=25 June 2016 |publisher=BBC Sport}}</ref>
Da yake auna kawai 1.57 m, an dauke shi, a cikin 2015, ya zama ɗan wasa na uku mafi ƙanƙanta a duniya. Tare da tawagar Najeriya U23, ya lashe lambar tagulla a gasar Olympics ta 2016 .
== Ayyuka ==
Popoola ya shiga [FC Metz] Metz] a watan Agusta 2012, bayan nasarar gwaji tare da kungiyar. Zai buga wa masu ajiya a CFA. A kakar wasa ta gaba, ya buga wasanni biyu a Coupe de France, amma babu daya a Ligue 2 inda kungiyar farko ta Metz ta taka leda. [ana yanayi hujja] [citation need]
A rashin lokacin wasa, an tura shi lamuni na kaka biyu zuwa kulob din Seraing na Belgium har na tsawon shekaru biyu, har zuwa watan Yuni 2016. Tare da Seraing, ya buga wasanni 51 a cikin rukuni na biyu na Belgium, inda ya zira kwallaye 4. [ana binciken hujja] [ana bukatar] Musamman ma, ya zura kwallo ta biyu a ragar Heist a ranar 29 ga Nuwamba 2015, wanda ya zama mabudin nasara da ci 5–2. [ana yanayi hujja]
A watan Satumbar 2016, tun da yake har yanzu bai yi wasa ba a kungiyar Metz ta farko, ya dakatar da kwangilarsa tare da kulob din ta hanyar yardar juna.
== Daraja ==
'''Najeriya U23'''
* Medal na tagulla na Olympics: 2016
== Manazarta ==
{{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>
== Haɗin waje ==
<templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commonscat|Popoola Saliu}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1994]]
[[Rukuni:Webarchive template wayback links]]
tpb0ycqgy99j8ppkjrlxnr9frrow5cd
Mobi Oparaku
0
149974
832575
2026-05-08T16:39:57Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1320984922|Mobi Oparaku]]"
832575
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''Mobi Patrick Oparaku''' // i (an haife shi a ranar 1 ga watan Disamba 1976) tsohon [[Kungiyar Kwallon Kafa|dan wasan kwallon kafa]] ne na Najeriya wanda ya taka leda a matsayin mai tsaron gida.
== Ayyukan kulob din ==
An haifi Oparaku a [[Owerri]], [[Imo|Jihar Imo]] . Ya buga wa kungiyoyi da yawa a Belgium. A shekara ta 2000, Oparaku ya shafe kakar wasa daya tare da El Paso Patriots a USL A-League . A shekara ta 2001, ya buga wa Connecticut Wolves wasa.<ref>{{NFT player|14758}}</ref> A watan Disamba na shekara ta 2005 ya koma Najeriya tare da abokin aikinsa [[Rashidi Yekini]] zuwa [[Gateway United F.C.|Gateway FC]] .
== Ayyukan kasa da kasa ==
Oparaku ya buga wasanni shida a gasar cin kofin duniya ta FIFA U-17 ta 1993.
Ga babbar kungiyar Najeriya, ya kasance mai halarta a Wasannin Olympics na 1996, <ref>{{FIFA player|156921|Mobi Oparaku}}</ref> inda Najeriya ta lashe lambar zinare kuma a gasar cin Kofin Duniya na FIFA na 1998.
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Nigeria squad 1996 Olympics}}
== Haɗin waje ==
* {{NFT player|14758}}
{{Nigeria Squad 1998 World Cup}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1976]]
89f6nlw4ozdary9eu18v3cnvcaa8h9y
Muwiya Oshode
0
149975
832576
2026-05-08T16:41:52Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1278664965|Muwiya Oshode]]"
832576
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
'''Ulumuwiya "Muwiya" Oshode''', wanda aka fi sani da sunan Lucky Boy (an haife shi a ranar 8 ga Yuni 1946) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Najeriya. Ya shiga Gasar maza a gasar Olympics ta bazara ta 1968. <ref name="SportsRef">{{Cite sports-reference|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/os/muwiya-oshode-1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418084536/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/os/muwiya-oshode-1.html|url-status=dead|archive-date=18 April 2020|title=Muwiya Oshode Olympic Results|access-date=21 October 2018}}</ref>
== Manazarta ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
{{Authority control}}{{Nigeria football squad 1968 Summer Olympics}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1946]]
izw73bgsxn8smpifbet0laezlpubbrq
Samuel Okunowo
0
149976
832577
2026-05-08T16:43:23Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1330077882|Samuel Okunowo]]"
832577
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''Samuel Gbenga Okunowo''' Listenⓘ (an haife shi a ranar 1 ga watan Maris na shekara ta 1979) tsohon [[Kungiyar Kwallon Kafa|dan wasan kwallon kafa]] ne na Najeriya wanda ya fi taka leda a matsayin dan wasan dama.
Raunin ya shafi mafi yawan aikinsa na sana'a, wanda aka kashe a kasashe takwas ban da nasa.
== Ayyukan kulob din ==
An haife shi a [[Ibadan]], Okunowo ya sanya hannu tare da kulob din La Liga [[FC Barcelona]] yana da shekaru 18. A cikin kakar 1998-99 ya yi gasa don farawa a cikin tawagar farko tare da Michael Reiziger, kuma ya gudanar da wasanni 21 duk wasannin da suka kunshi (15 farawa) yayin da Catalans suka ci gaba da lashe gasar zakarun kasa.
Koyaya, Okunowo bai sami damar kasancewa tare da ''Barça'' ba, ya ci gaba da ba da rance biyu, tare da S.L. Benfica na [[Portugal]] da ƙungiyar CD Badajoz ta biyu ta Spain kuma an sake shi a watan Yunin 2002. Ya ci gaba da wakiltar - tare da tasiri kadan - kungiyoyi a kasashe hudu: [[Girka (ƙasa)|Girka]], [[Romainiya|Romania]], [[Albaniya|Albania]] da [[Ukraniya|Ukraine]].
A shekara ta 2007, Okunowo ya kasance a gwaji a Northwich Victoria na Taron Kasa da ''Vilanova del Camí'' a cikin wasannin masu son Mutanen Espanya, amma babu wani abu da ya fito daga ciki. Shekaru biyu bayan haka, ya koma aiki tare da VB Sports Club a [[Maldives]]; a watan Oktoba na shekara ta 2009, duk da haka, ya shiga kungiyar Waltham Forest ta Ingila, yana wasa a matakin league takwas a kasa da Premier League.
A watan Fabrairun 2010, Okunowo ya fuskanci gwaji tare da kungiyar Ekstraklasa ta Poland Odra Wodzislaw, a cikin ƙoƙari na komawa wasan ƙwallon ƙafa na sama, amma babu wani abu da ya faru. Ya kuma sadu da wannan makomar yayin da yake neman kulob a [[Norway]].
A ranar 5 ga watan Janairun shekara ta 2012, Okunowo ya koma kasarsa kuma ya sanya hannu tare da Sunshine Stars FC don kamfen din Premier na Najeriya. Ya yi ritaya a shekara mai zuwa, yana da shekaru 34.
== Ayyukan kasa da kasa ==
Okunowo ya wakilci [[Ƙungiyar kwallon kafa ta Maza ta Najeriya ta 'yan kasa da shekaru 20|Najeriya]] a Gasar Cin Kofin Duniya ta FIFA ta 1999 (yana taimaka wa masu masaukin su kai wasan kusa da na karshe), [[Gasar Kofin Kasashen Afrika ta 2000|Kofin Kasashen Afirka na 2000]] da kuma Wasannin Olympics na bazara na 2000, <ref>{{FIFA player|178373}}</ref> inda ya lashe wasanni takwas tare da manyan 'yan wasa.
== Rayuwa ta mutum ==
A watan Yulin 2012, Okunowo ya rasa duk dukiyarsa lokacin da gobara ta tashi a gidansa a Ibadan . Daga baya ya nemi taimako daga tsohon kulob din Barcelona, wanda ya tilasta.
== Manazarta ==
{{Nigeria Squad 2000 Africa Cup of Nations}}
== Haɗin waje ==
* Samuel Okunowoa BDFutbol
* Samuel Okunowoa ForaDeJogo (an adana shi)
* Samuel Okunowoa National-Football-Teams.com
{{Nigeria squad 2000 Summer Olympics}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1979]]
cn2g69yijmn51ixgxpmny7x0x4h3zec
Chidi Nwanu
0
149977
832578
2026-05-08T16:44:24Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1264718304|Chidi Nwanu]]"
832578
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />Chidi Nwanu (an haife shi 1 Janairu 1967 a Fatakwal) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Najeriya wanda ya taka leda a matsayin mai tsaron baya.[1] Ya lashe wasanni 12 ga kungiyar kwallon kafa ta Najeriya, [ana maganar hujja] kuma yana cikin 'yan wasan da suka buga gasar cin kofin duniya ta FIFA a 1994 da kuma gasar Olympics ta bazara ta 1988.
A shekara ta 1988, yayin da yake wasa a [[ACB Lagos F.C.|ACB Lagos]], kocin Patrick Ekeji ya bayyana Nwanu ba a so. Nwanu ya ci gaba da taka leda a ƙananan ƙungiyoyi a Belgium kafin Ƙungiyar Jupiler League ta K.S.K. Beveren ta ɗauke shi. Bayan shekaru uku R.S.C. Anderlecht ne ya sayi shi, wanda ya lashe gasar sau biyu a lokacin zamansa. Nwanu ya buga wasanni kaɗan; ya yi ritaya bayan ya yi rashin nasara a RKC Waalwijk .
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Nigeria Squad 1988 Summer Olympics}}
== Haɗin waje ==
* [http://www.nigerianplayers.com/player.asp?pID=177 'Yan wasan Najeriya]
{{Nigeria Squad 1994 World Cup}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1967]]
9vwtwdl4vvyk6sabf9f7qaf7edxq5n8
Henry Nwosu
0
149978
832579
2026-05-08T16:45:34Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1345178600|Henry Nwosu]]"
832579
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
'''Henry Onyemanze Nwosu''' (pronunciationⓘ; 14 Yuni 1963 - 14 Maris 2026) ya kasance kocin kwallon kafa da kuma dan wasan Najeriya.
== Ayyukan kulob din ==
Nwosu ya yi aiki a gida tare da New Nigeria Bank (NNB) na Benin City da African Continental Bank (ACB) na Legas. Ya kuma buga wa ASEC Mimosas FC na Ivory Coast da Racing FC Bafoussam na Kamaru wasa.
== Ayyukan kasa da kasa ==
Nwosu shi ne mafi ƙanƙanta a cikin tawagar 'yan wasan Najeriya da ta lashe gasar cin Kofin Kasashen Afirka na 1980, kuma ya zira kwallaye guda ɗaya ga Najeriya a gasar Olympics ta 1980. Ya kuma taka leda a gasar 1982, 1984 da 1988, inda ya kammala a wasanni biyu na karshe, tare da wasan karshe da ya yi wa Najeriya ya zo a shekarar 1991.<ref>{{Cite web |title=Soccer Facts - Henry Nwosu |url=http://www.soccerfacts.com.ng/watn/2015/01/henry-nwosu |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102446/http://www.soccerfacts.com.ng/watn/2015/01/henry-nwosu |archive-date=2 April 2015 |access-date=8 March 2015}}</ref>
== Ayyukan horarwa ==
Nwosu ya kasance mataimakin tsohon abokin wasan Najeriya Samson Siasia a gasar Olympics ta Beijing ta 2008 inda Najeriya ta lashe lambar azurfa.<ref>[http://odili.net/news/source/2009/mar/26/4.html Nwosu asks Nigerians for support]{{Dead link|date=January 2020|fix-attempted=yes}}</ref> Ya kasance mataimakin Onigbinde wanda ya kai ''Super Eagles'' zuwa gasar cin Kofin Duniya na FIFA na 2002 a Koriya ta Kudu da Japan.<ref>[http://odili.net/news/source/2009/sep/12/5.html I don't see Eagles qualifying for World Cup, says former Golden Eaglets coach, Henry Nwosu]{{Dead link|date=January 2020|fix-attempted=yes}}</ref>
A ranar 27 ga watan Satumbar shekara ta 2008, an nada Nwosu a matsayin kocin kungiyar 'yan kasa da shekara 17 ta Najeriya. Koyaya, an cire shi daga mukamin a watan Afrilu na shekara ta 2009 bayan jerin sakamako mara kyau a shirye-shiryen gasar cin kofin duniya ta FIFA U-17 ta shekara ta 2009. <ref>{{Cite web |title=Nigeria Fire U-17 Coach Henry Nwosu {{!}} Goal.com |url=http://www.goal.com/en/news/89/africa/2009/04/23/1226007/nigeria-fire-u-17-coach-henry-nwosu |access-date=14 May 2018 |website=goal.com |language=en}}</ref> An hayar Nwosu a wannan watan Agusta a matsayin kocin Union Bank F.C. .
A watan Oktoba na shekara ta 2013, an nada shi kocin kungiyar Abeokuta ta Gateway United .
== Mutuwa ==
Nwosu ya mutu a ranar 14 ga Maris 2026, yana da shekaru 62.
== Manazarta ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
* {{NFT player|22768}}
* [https://naijaligue.blogspot.com/2009/08/why-i-took-union-bank-job-nwosu.html Me ya sa na dauki aikin Bankin Union]
* {{IMDb name|12407103}}
{{1988 Africa Cup of Nations Team of the Tournament}}{{Navboxes|title=Nigeria squads|bg=#008751|fg=white|bordercolor=#00703C|list={{Nigeria squad 1980 African Cup of Nations}}
{{Nigeria football squad 1980 Summer Olympics}}
{{Nigeria football squad 1988 Summer Olympics}}}}
[[Rukuni:Mutuwan 2026]]
[[Rukuni:Haifaffun 1963]]
mhzg4238johaok0vihswaryxn7p4mvd
Hulk
0
149979
832584
2026-05-08T17:57:30Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Bayer-04 - Zenit (14).jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Hulk | hoto = Hulk 2021.jpg | cikakken_suna = Givanildo Vieira de Sousa | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1986|7|25}} | wurin_haihuwa = Campina Grande, Paraíba, Brazil | tsawo = 1.80 m | matsayi = Dan wasan gaba | kungiyar_yanzu = Atlético Mineiro | lamba = 7 | shekaru1 = 2004 | kulob1 = Vitória | wasa1 = 2 | kwallo1 = 0 | shekaru2 = 2005–2008 | kulob2 = Kawasaki Frontale | wasa2 = 18 | kwal...
832584
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Bayer-04 - Zenit (14).jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Hulk
| hoto = Hulk 2021.jpg
| cikakken_suna = Givanildo Vieira de Sousa
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1986|7|25}}
| wurin_haihuwa = Campina Grande, Paraíba, Brazil
| tsawo = 1.80 m
| matsayi = Dan wasan gaba
| kungiyar_yanzu = Atlético Mineiro
| lamba = 7
| shekaru1 = 2004
| kulob1 = Vitória
| wasa1 = 2
| kwallo1 = 0
| shekaru2 = 2005–2008
| kulob2 = Kawasaki Frontale
| wasa2 = 18
| kwallo2 = 0
| shekaru3 = 2005
| kulob3 = → Consadole Sapporo (aro)
| wasa3 = 41
| kwallo3 = 26
| shekaru4 = 2006
| kulob4 = → Tokyo Verdy (aro)
| wasa4 = 42
| kwallo4 = 37
| shekaru5 = 2007
| kulob5 = → Tokyo Verdy (aro)
| wasa5 = 42
| kwallo5 = 37
| shekaru6 = 2008–2012
| kulob6 = Porto
| wasa6 = 99
| kwallo6 = 54
| shekaru7 = 2012–2016
| kulob7 = Zenit Saint Petersburg
| wasa7 = 97
| kwallo7 = 56
| shekaru8 = 2016–2020
| kulob8 = Shanghai SIPG
| wasa8 = 100
| kwallo8 = 51
| shekaru9 = 2021–
| kulob9 = Atlético Mineiro
| wasa9 = 150+
| kwallo9 = 80+
| tawagar_kasa1 = Brazil
| shekarun_kasa1 = 2009–2021
| wasannin_kasa1 = 49
| kwallayen_kasa1 = 11
}}
'''Givanildo Vieira de Sousa''' (an haife shi ranar 25 ga Yuli, 1986), wanda aka fi sani da '''Hulk''', ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar [[Brazil]] wanda yake taka leda a matsayin ɗan wasan gaba. Ya shahara saboda ƙarfin jikinsa, saurin gudu, da kuma bugun ƙwallo masu ƙarfi daga nesa. Hulk ya taka leda a manyan ƙungiyoyi daban-daban a nahiyoyin Turai, Asiya da Kudancin Amurka, kuma ya kasance ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan Brazil na ƙarni na 21.<ref>{{cite web|url=[https://www.fifa.com|title=Hulk](https://www.fifa.com|title=Hulk) Profile|publisher=FIFA|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Hulk a birnin Campina Grande da ke jihar Paraíba a ƙasar Brazil. Ya taso ne cikin iyali mai ƙaramin ƙarfi ta fuskar tattalin arziki, inda tun yana ƙarami yake taimakawa iyayensa wajen gudanar da harkokin kasuwanci. Tun daga yarintarsa ya nuna sha’awa sosai ga wasan ƙwallon ƙafa, kuma mutane da dama sun fara lura da ƙwarewarsa tun yana ƙaramin yaro.<ref>{{cite web|url=[https://www.britannica.com/biography/Hulk-Brazilian-football-player|title=Hulk](https://www.britannica.com/biography/Hulk-Brazilian-football-player|title=Hulk) Biography|publisher=Britannica|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
An samo laƙabin “Hulk” ne daga jarumin fina-finai na Amurka mai suna ''The Incredible Hulk'', saboda mahaifinsa yana ganin jikinsa da ƙarfinsa sun yi kama da na wannan jarumi. Wannan suna daga baya ya zama sananne a duniya baki ɗaya yayin da ya fara taka leda a matakin ƙwararru.<ref>{{cite news|url=[https://www.goal.com|title=Why](https://www.goal.com|title=Why) Givanildo Vieira de Sousa is called Hulk|publisher=Goal|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
== Aikin kulob ==
=== Vitória ===
Hulk ya fara aikinsa na ƙwararru a ƙungiyar Vitória ta Brazil. Duk da cewa bai samu damar buga wasanni da yawa ba a ƙungiyar farko, amma ƙwarewarsa ta jawo hankalin masu neman ‘yan wasa daga ƙasashen waje. Wannan ne ya ba shi damar komawa nahiyar Asiya domin ci gaba da haɓaka ƙwarewarsa.<ref>{{cite web|url=[https://www.transfermarkt.com/hulk/profil/spieler/8057|title=Hulk](https://www.transfermarkt.com/hulk/profil/spieler/8057|title=Hulk) Career Statistics|publisher=Transfermarkt|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
=== Kawasaki Frontale da aro a Japan ===
A shekarar 2005 Hulk ya koma ƙungiyar Kawasaki Frontale ta Japan. Sai dai saboda rashin samun damar buga wasa akai-akai, an ba shi aro zuwa ƙungiyoyi kamar Consadole Sapporo da Tokyo Verdy. A waɗannan ƙungiyoyi ne ya fara nuna bajintarsa sosai ta fuskar cin ƙwallaye da ƙwarewar kai hari.<ref>{{cite web|url=[https://www.jleague.co|title=Hulk](https://www.jleague.co|title=Hulk) in Japan|publisher=J.League|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
A lokacin da yake Tokyo Verdy, Hulk ya zama ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan lig ɗin Japan. Ya ci ƙwallaye da dama, lamarin da ya taimaka wa ƙungiyar wajen samun nasarori masu yawa. Salon wasansa mai amfani da ƙarfi da gudu ya sanya masu sharhi da dama suka fara kallonsa a matsayin tauraro mai tasowa.<ref>{{cite news|url=[https://www.espn.com|title=Hulk](https://www.espn.com|title=Hulk) shines in Japanese football|publisher=ESPN|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
=== Porto ===
A shekarar 2008 Hulk ya koma ƙungiyar Porto ta ƙasar Portugal. Wannan mataki ne da ya canza rayuwarsa gaba ɗaya, domin a Porto ya zama ɗaya daga cikin mafi kyawun ‘yan wasan gaba a Turai. Ya taimaka wa ƙungiyar lashe kofuna da dama ciki har da gasar Firimiya ta Portugal da kuma UEFA Europa League.<ref>{{cite web|url=[https://www.fcporto.pt|title=Hulk](https://www.fcporto.pt|title=Hulk) at Porto|publisher=FC Porto|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
Hulk ya yi fice sosai a Porto saboda ƙarfinsa, dribbling, da kuma bugun ƙwallo masu ƙarfi. A kakar wasa ta 2010–11, ya taka muhimmiyar rawa wajen taimaka wa Porto lashe UEFA Europa League ba tare da shan kaye ba a mafi yawan wasanninsu. A wannan lokaci ya zama ɗaya daga cikin ‘yan wasan da manyan kulob ɗin Turai suke nema.<ref>{{cite web|url=[https://www.uefa.com|title=Porto](https://www.uefa.com|title=Porto) Europa League Triumph|publisher=UEFA|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
=== Zenit Saint Petersburg ===
A shekarar 2012 Hulk ya koma Zenit Saint Petersburg ta ƙasar Rasha a kan kuɗi masu yawa. Wannan ciniki ya kasance ɗaya daga cikin mafi tsada a tarihin ƙungiyar a lokacin. Ya ci gaba da nuna ƙwarewa a lig ɗin Rasha, inda ya lashe gasar lig tare da zama ɗaya daga cikin manyan ‘yan wasan ƙungiyar.<ref>{{cite news|url=[https://www.bbc.com/sport/football|title=Zenit](https://www.bbc.com/sport/football|title=Zenit) sign Hulk|publisher=BBC Sport|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
Duk da samun wasu matsaloli da suka shafi daidaitawa da wasu ‘yan wasa a farkon zuwansa, Hulk daga baya ya zama jagora a ƙungiyar Zenit. Ya ci ƙwallaye masu yawa kuma ya taimaka wajen ɗaga martabar ƙungiyar a gasannin Turai da cikin gida.<ref>{{cite web|url=[https://www.skysports.com|title=Hulk](https://www.skysports.com|title=Hulk) excels at Zenit|publisher=Sky Sports|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
=== Shanghai SIPG ===
A shekarar 2016 Hulk ya koma Shanghai SIPG ta ƙasar Sin bayan ƙungiyar ta biya kuɗi masu yawa domin sayensa. Wannan canji ya kasance wani bangare na yunƙurin ƙwallon ƙafar Sin wajen jawo manyan taurari daga Turai zuwa lig ɗin ƙasar.<ref>{{cite news|url=[https://www.reuters.com|title=Hulk](https://www.reuters.com|title=Hulk) joins Shanghai SIPG|publisher=Reuters|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
A Shanghai SIPG, Hulk ya taimaka wa ƙungiyar wajen lashe gasar Chinese Super League. Ya haɗa kai da manyan ‘yan wasa kamar Oscar wajen samar da ɗaya daga cikin mafi ƙarfi hare-hare a lig ɗin Sin. Salon wasansa ya ci gaba da jan hankalin masoya ƙwallon ƙafa a Asiya.<ref>{{cite web|url=[https://www.the-afc.com|title=Hulk](https://www.the-afc.com|title=Hulk) wins Chinese title|publisher=AFC|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
=== Atlético Mineiro ===
Bayan shekaru a Asiya, Hulk ya dawo Brazil a shekarar 2021 inda ya koma Atlético Mineiro. Komawarsa gida ta kasance abin farin ciki ga magoya bayan Brazil, kuma cikin sauri ya fara nuna bajinta ta hanyar cin ƙwallaye masu muhimmanci.<ref>{{cite web|url=[https://atletico.com.br|title=Hulk](https://atletico.com.br|title=Hulk) returns to Brazil|publisher=Atlético Mineiro|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
Hulk ya taka muhimmiyar rawa wajen taimaka wa Atlético Mineiro lashe gasar Série A ta Brazil da Copa do Brasil. Ya zama jagora a ƙungiyar saboda gogewarsa da ƙwarewarsa wajen taimaka wa matasan ‘yan wasa.<ref>{{cite news|url=[https://www.fourfourtwo.com|title=Hulk](https://www.fourfourtwo.com|title=Hulk) inspires Atletico Mineiro|publisher=FourFourTwo|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
== Aikin tawagar ƙasa ==
Hulk ya fara bugawa tawagar ƙasar Brazil wasa a shekarar 2009. Ya wakilci ƙasar a manyan gasa kamar gasar cin kofin duniya ta FIFA da kuma Copa América. Ya kasance cikin tawagar Brazil da ta lashe FIFA Confederations Cup a shekarar 2013.<ref>{{cite web|url=[https://www.fifa.com/tournaments/mens/confederationscup|title=Brazil](https://www.fifa.com/tournaments/mens/confederationscup|title=Brazil) wins Confederations Cup|publisher=FIFA|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
Hulk ya taka rawa a gasar cin kofin duniya ta 2014 da aka gudanar a Brazil. Duk da cewa Brazil ba ta samu nasarar lashe kofin ba, Hulk ya kasance ɗaya daga cikin ‘yan wasan da suka fi jan hankali saboda ƙarfinsa da kuzarin da yake nunawa a filin wasa.<ref>{{cite web|url=[https://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil2014|title=2014](https://www.fifa.com/worldcup/archive/brazil2014|title=2014) FIFA World Cup|publisher=FIFA|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
== Salon wasa ==
Hulk ya shahara saboda ƙarfin jikinsa da kuma iya bugun ƙwallo da ƙarfi sosai. Yawanci yana taka leda daga gefe ko kuma a matsayin ɗan wasan gaba na tsakiya. Yana da saurin gudu da ƙwarewa wajen tsallake masu tsaron baya.<ref>{{cite web|url=[https://www.goal.com|title=Hulk](https://www.goal.com|title=Hulk) playing style analysis|publisher=Goal|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
Masana ƙwallon ƙafa da dama sun yaba masa saboda iya amfani da ƙafarsa ta hagu wajen bugun fenariti da bugun daga nesa. Haka kuma yana iya taimakawa wajen ƙirƙirar damammaki ga abokan wasansa, ba wai cin ƙwallaye kaɗai ba.<ref>{{cite web|url=[https://www.espn.com/football|title=Hulk](https://www.espn.com/football|title=Hulk) tactical profile|publisher=ESPN|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
== Rayuwar sirri ==
Hulk ya kasance mutum mai son iyalinsa sosai kuma yana yawan bayyana muhimmancin iyali a rayuwarsa. Ya kuma shiga ayyukan taimakon al’umma a Brazil, musamman wajen taimakawa yara marasa galihu da kuma tallafawa harkokin wasanni ga matasa.<ref>{{cite web|url=[https://www.planetfootball.com|title=Hulk](https://www.planetfootball.com|title=Hulk) personal life|publisher=Planet Football|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
== Nasarori ==
=== Porto ===
* Primeira Liga: 2008–09, 2010–11, 2011–12
* Taça de Portugal: 2009–10, 2010–11
* UEFA Europa League: 2010–11 <ref>{{cite web|url=[https://www.uefa.com|title=Porto](https://www.uefa.com|title=Porto) honours|publisher=UEFA|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
=== Zenit Saint Petersburg ===
* Russian Premier League: 2014–15
* Russian Cup: 2015–16 <ref>{{cite web|url=[https://premierliga.ru|title=Zenit](https://premierliga.ru|title=Zenit) achievements|publisher=Russian Premier League|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
=== Shanghai SIPG ===
* Chinese Super League: 2018 <ref>{{cite web|url=[https://www.the-afc.com|title=Shanghai](https://www.the-afc.com|title=Shanghai) SIPG title|publisher=AFC|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
=== Atlético Mineiro ===
* Campeonato Brasileiro Série A: 2021
* Copa do Brasil: 2021 <ref>{{cite web|url=[https://www.cbf.com.br|title=Atletico](https://www.cbf.com.br|title=Atletico) Mineiro achievements|publisher=CBF|access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
[[Category:1986 births]]
[[Category:Brazilian footballers]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Atlético Mineiro players]]
jsr5v6t8s922gsqu6oklrvrz39f70u9
Kléberson
0
149980
832586
2026-05-08T17:59:30Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Kléberson.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Kléberson | hoto = Kleberson 2008.jpg | cikakken_suna = José Kléberson Pereira | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1979|6|19}} | wurin_haihuwa = Uraí, Paraná, Brazil | tsawo = 1.75 m | matsayi = Dan wasan tsakiya | kungiyar_yanzu = Mai ritaya | lambar_riga = | shekaru1 = 1999–2003 | kungiyoyi1 = Athletico Paranaense | wasanni1 = 100 | kwallaye1 = 14 | shekaru2 = 2003–2005 | kungiyoyi2 = Manchester...
832586
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Kléberson.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Kléberson
| hoto = Kleberson 2008.jpg
| cikakken_suna = José Kléberson Pereira
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1979|6|19}}
| wurin_haihuwa = Uraí, Paraná, Brazil
| tsawo = 1.75 m
| matsayi = Dan wasan tsakiya
| kungiyar_yanzu = Mai ritaya
| lambar_riga =
| shekaru1 = 1999–2003
| kungiyoyi1 = Athletico Paranaense
| wasanni1 = 100
| kwallaye1 = 14
| shekaru2 = 2003–2005
| kungiyoyi2 = Manchester United
| wasanni2 = 20
| kwallaye2 = 2
| shekaru3 = 2005–2007
| kungiyoyi3 = Beşiktaş
| wasanni3 = 49
| kwallaye3 = 3
| shekaru4 = 2008–2011
| kungiyoyi4 = Flamengo
| wasanni4 = 97
| kwallaye4 = 5
| shekaru5 = 2012–2013
| kungiyoyi5 = Bahia
| wasanni5 = 36
| kwallaye5 = 2
| shekaru6 = 2013–2014
| kungiyoyi6 = Philadelphia Union
| wasanni6 = 28
| kwallaye6 = 1
| shekaru7 = 2015
| kungiyoyi7 = Indy Eleven
| wasanni7 = 10
| kwallaye7 = 0
| kungiyar_kasa1 = Brazil
| shekarun_kasa1 = 2002–2010
| wasannin_kasa1 = 32
| kwallayen_kasa1 = 2
}}
'''José Kléberson Pereira''' wanda aka fi sani da '''Kléberson''', tsohon dan wasan kwallon kafa ne daga kasar {{BRA}} wanda ya shahara wajen taka rawa a tsakiyar fili. An haife shi a ranar 19 ga watan Yunin shekarar 1979 a garin Uraí na jihar Paraná a Brazil. Ya yi suna sosai bayan taimakawa tawagar kasar Brazil ta lashe gasar cin kofin duniya ta shekarar 2002, inda ya kasance daya daga cikin fitattun 'yan wasan tsakiya na kungiyar. <ref>{{cite web|url=[https://www.fifa.com|title=Kleberson](https://www.fifa.com|title=Kleberson) Profile|publisher=FIFA|access-date=2026-05-08}}</ref>
== Rayuwar farko ==
Kléberson ya taso ne a cikin iyali mai karamin karfi a jihar Paraná ta Brazil. Tun yana karami yake nuna sha'awa sosai ga wasan kwallon kafa, musamman saboda yadda wasan yake da matukar farin jini a Brazil. Ya fara buga wasa a kungiyoyin yara kafin daga bisani ya shiga makarantar horas da 'yan wasa ta kungiyar Athletico Paranaense. <ref>{{cite web|url=[https://www.theplayersagent.com|title=Kleberson](https://www.theplayersagent.com|title=Kleberson) Biography|publisher=The Players Agent|access-date=2026-05-08}}</ref>
== Aikin kungiyar kwallon kafa ==
=== Athletico Paranaense ===
Kléberson ya fara taka leda a babbar kungiyar Athletico Paranaense a shekarar 1999. A lokacin yana daya daga cikin matasan 'yan wasa masu tasowa a Brazil. Ya taimaka wa kungiyar wajen lashe gasar Campeonato Brasileiro Série A a shekarar 2001, wanda hakan ya kara daukaka sunansa a fadin kasar Brazil. Salon wasansa ya hada da gudu, iya kare kwallo, da kuma bayar da ingantattun kwallaye ga abokan wasa. <ref>{{cite web|url=[https://www.transfermarkt.com|title=Kleberson](https://www.transfermarkt.com|title=Kleberson) Career Stats|publisher=Transfermarkt|access-date=2026-05-08}}</ref>
=== Manchester United ===
Bayan kammala gasar cin kofin duniya ta 2002, kungiyar Manchester United ta kasar Ingila ta sayi Kléberson a shekarar 2003. A lokacin, mutane da dama suna tsammanin zai zama daya daga cikin manyan 'yan wasan tsakiya a Turai. Duk da haka, rayuwarsa a kungiyar ba ta tafi yadda ake tsammani ba saboda yawan raunuka da kuma matsalar daidaitawa da tsarin wasan Premier League. Ya buga wasanni kadan kacal kafin daga bisani ya bar kungiyar a shekarar 2005. <ref>{{cite web|url=[https://www.manutd.com|title=Former](https://www.manutd.com|title=Former) Players: Kleberson|publisher=Manchester United|access-date=2026-05-08}}</ref>
=== Beşiktaş ===
A shekarar 2005 Kléberson ya koma kungiyar Beşiktaş ta kasar Turkiyya. A can ya samu karin damar taka leda kuma ya nuna wasu daga cikin kwarewarsa a wasan tsakiya. Duk da cewa bai yi fice sosai kamar yadda aka zata ba, ya kasance muhimmin dan wasa a wasu lokuta na kungiyar. <ref>{{cite web|url=[https://www.besiktas.com.tr|title=Kleberson](https://www.besiktas.com.tr|title=Kleberson) History|publisher=Beşiktaş JK|access-date=2026-05-08}}</ref>
=== Flamengo ===
A shekarar 2008 ya dawo Brazil inda ya koma kungiyar Flamengo. Wannan mataki ya taimaka masa wajen farfado da martabarsa a idon magoya baya. Ya taka rawa wajen nasarar kungiyar a wasu gasa na cikin gida, kuma magoya bayan Flamengo suna yaba masa saboda kwarewa da nutsuwar da yake nunawa a tsakiya. <ref>{{cite web|url=[https://www.flamengo.com.br|title=Ex-Jogadores](https://www.flamengo.com.br|title=Ex-Jogadores): Kléberson|publisher=CR Flamengo|access-date=2026-05-08}}</ref>
=== Bahia da Amurka ===
Daga baya Kléberson ya buga wa kungiyar Bahia kafin ya koma kasar Amurka inda ya taka leda a kungiyar Philadelphia Union da kuma Indy Eleven. A lokacin da yake Amurka ya taimaka wajen bunkasa sha'awar kwallon kafa tare da bayar da gogewarsa ga matasan 'yan wasa. <ref>{{cite web|url=[https://www.mlssoccer.com|title=Kleberson](https://www.mlssoccer.com|title=Kleberson) MLS Profile|publisher=MLS Soccer|access-date=2026-05-08}}</ref>
== Aikin tawagar kasa ==
Kléberson ya fara bugawa tawagar kasar Brazil wasa a farkon shekarun 2000. Babbar nasararsa ita ce taka rawa a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta shekarar 2002 da aka gudanar a Japan da Koriya ta Kudu. A lokacin gasar ya taka muhimmiyar rawa wajen hada kai tsakanin masu kai hari da masu tsakiya, musamman tare da fitattun 'yan wasa irin su Ronaldo, Rivaldo da Ronaldinho. <ref>{{cite web|url=[https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/2002korea-japan|title=2002](https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/2002korea-japan|title=2002) FIFA World Cup|publisher=FIFA|access-date=2026-05-08}}</ref>
A wasan karsh
2qiit7772l30f7lftsxqagny2ch3hv2
André Bahia
0
149981
832588
2026-05-08T18:01:30Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:André Bahia 003.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = André Bahia | hoto = André Bahia.jpg | cikakken_suna = André Luiz Bahia dos Santos Viana | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1983|11|24}} | wurin_haihuwa = [[Salvador]], Bahia, Brazil | tsawo = 1.84 m | matsayi = Mai tsaron baya | shekaru = 2001–2016 | kulob_na_yanzu = Mai ritaya }} '''André Bahia''' (an haife shi ranar 24 ga watan Nuwamba shekara ta 1983) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan...
832588
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:André Bahia 003.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = André Bahia
| hoto = André Bahia.jpg
| cikakken_suna = André Luiz Bahia dos Santos Viana
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1983|11|24}}
| wurin_haihuwa = [[Salvador]], Bahia, Brazil
| tsawo = 1.84 m
| matsayi = Mai tsaron baya
| shekaru = 2001–2016
| kulob_na_yanzu = Mai ritaya
}}
'''André Bahia''' (an haife shi ranar 24 ga watan Nuwamba shekara ta 1983) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Brazil wanda ya shahara wajen taka leda a matsayin mai tsaron baya. Ya yi suna musamman a kulob ɗin [[Feyenoord Rotterdam|Feyenoord]] na ƙasar Netherlands inda ya kasance ɗaya daga cikin fitattun ‘yan baya na ƙungiyar a shekarun 2000 zuwa farkon shekarun 2010. An san André Bahia da ƙarfin jikinsa, iya tunkarar ‘yan wasa da kuma kwarewa wajen shugabantar tsaron baya.<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/andre-bahia/profil/spieler/19066|title=André Bahia – Player profile|website=Transfermarkt|access-date=2026-05-08}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi André Bahia a birnin [[Salvador]] da ke jihar Bahia a ƙasar Brazil. Tun yana ƙarami ya nuna sha’awa sosai ga wasan ƙwallon ƙafa, musamman a matsayin mai tsaron baya. Ya taso cikin tsarin horaswa na matasa a Brazil wanda ya taimaka wajen gina dabarunsa da ƙwarewarsa a fagen kare gida. Salon wasansa ya haɗa da ƙarfi, iya cin ƙwallon sama da kuma jajircewa wajen hana abokan hamayya kai hari.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/andre-luiz-bahia-dos-santos-viana/14883/|title=André Bahia Profile|website=Soccerway|access-date=2026-05-08}}</ref>
== Aikin kulob ==
=== Flamengo ===
André Bahia ya fara taka leda a matakin manya tare da kulob ɗin [[CR Flamengo|Flamengo]] na Brazil. A lokacin da yake Flamengo ya samu damar nuna bajintarsa a gasar Serie A ta Brazil. Ya kasance cikin ‘yan wasan baya masu muhimmanci a ƙungiyar saboda ƙarfin kare gida da kuma iya shiga cikin hare-hare a wasu lokuta. Lokacin da yake Flamengo ya taimaka wajen samun nasarori a wasu gasa na cikin gida.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/andre-bahia/|title=André Bahia Career Stats|website=WorldFootball.net|access-date=2026-05-08}}</ref>
=== Feyenoord ===
A shekarar 2005 André Bahia ya koma kulob ɗin [[Feyenoord Rotterdam|Feyenoord]] da ke Netherlands. Wannan sauyin ya zama muhimmin mataki a rayuwarsa ta ƙwallon ƙafa saboda ya samu damar taka leda a Turai. A Feyenoord ya kasance ɗaya daga cikin ginshiƙan tsaron baya na ƙungiyar tsawon shekaru masu yawa. Magoya bayan kulob ɗin sun yaba da salon wasansa saboda jajircewa da sadaukarwa a fili.<ref>{{cite web|url=https://www.feyenoord.com/teams/first-team/players/andre-bahia|title=André Bahia at Feyenoord|website=Feyenoord Official Website|access-date=2026-05-08}}</ref>
A lokacin da yake Feyenoord, André Bahia ya taka muhimmiyar rawa wajen taimaka wa ƙungiyar ta lashe kofin [[KNVB Cup]] a shekarar 2008. Ya kasance cikin ‘yan wasa masu gogewa da suka taimaka wajen dawo da martabar ƙungiyar a gasar Netherlands. Haka kuma ya yi wasanni masu yawa a Eredivisie da sauran gasa na Turai.<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/feyenoord-rotterdam/erfolge/verein/234|title=Feyenoord Titles and Achievements|website=Transfermarkt|access-date=2026-05-08}}</ref>
=== Samsunspor ===
Bayan barinsa Feyenoord, André Bahia ya koma kulob ɗin [[Samsunspor]] na ƙasar Turkiyya. Ya ci gaba da nuna ƙwarewa da gogewa a matsayin ɗan baya. Duk da cewa lokacin da ya yi a Turkiyya bai kai na Feyenoord tsawo ba, ya taimaka wa ƙungiyar da ƙwarewarsa musamman wajen jagorantar matasan ‘yan wasa.<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/teams/turkey/samsunspor/2211/|title=Samsunspor Squad History|website=Soccerway|access-date=2026-05-08}}</ref>
== Salon wasa ==
An san André Bahia da kasancewa mai tsaron baya mai ƙarfi wanda yake iya cin ƙwallon sama da kuma dakatar da hare-haren abokan hamayya. Yana da ƙwarewa wajen tsara layin baya tare da sadarwa mai kyau tsakanin ‘yan wasa. Haka kuma yana da nutsuwa wajen rike ƙwallo da kuma iya fara kai hari daga baya.<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en/player/andre-bahia/|title=André Bahia Player Information|website=Goal.com|access-date=2026-05-08}}</ref>
== Rayuwa bayan ritaya ==
Bayan ritayarsa daga wasan ƙwallon ƙafa, André Bahia ya ci gaba da kasancewa kusa da harkar wasanni. Ya shiga cikin ayyukan da suka shafi horas da matasa da kuma taimakawa ci gaban ƙwallon ƙafa musamman a Brazil da Netherlands. Ana ci gaba da tunawa da shi a matsayin ɗaya daga cikin fitattun ‘yan bayan Brazil da suka taka rawar gani a Turai.<ref>{{cite web|url=https://www.footballtransfers.com/en/players/andre-bahia|title=André Bahia Biography|website=FootballTransfers|access-date=2026-05-08}}</ref>
== Nasarori ==
=== Feyenoord ===
* [[KNVB Cup]]: 2007–08
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin waje ==
* {{Official website|}}
* {{Soccerway|andre-luiz-bahia-dos-santos-viana}}
* {{Transfermarkt|19066}}
* {{Worldfootballnet|andre_bahia}}
{{DEFAULTSORT:Bahia, Andre}}
[[Category:1983 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Brazilian footballers]]
[[Category:Feyenoord players]]
[[Category:CR Flamengo players]]
[[Category:Samsunspor footballers]]
[[Category:Association football defenders]]
[[Category:People from Salvador, Bahia]]
00k8zefcdzu2lnc0dqhjew3uggovoo3
Heberty
0
149982
832589
2026-05-08T18:03:35Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Johor Darul Ta'zim v Lion City Sailors 14.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Heberty | hoto = Heberty Fernandes 04-11-2018 (cropped).jpg | cikakken_suna = Heberty Fernandes de Andrade | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1988|8|29}} | wurin_haihuwa = São Paulo, Brazil | tsawo = 1.72 m | matsayi = Dan wasa mai kai hari | kulob_na_yanzu = Johor Darul Ta'zim | lamba = 37 | matasa_shekaru1 = | matasa_kungiya1 = Taboão da Serra | shekaru1 = 2008 | kungiyoyi1...
832589
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Johor Darul Ta'zim v Lion City Sailors 14.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Heberty
| hoto = Heberty Fernandes 04-11-2018 (cropped).jpg
| cikakken_suna = Heberty Fernandes de Andrade
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1988|8|29}}
| wurin_haihuwa = São Paulo, Brazil
| tsawo = 1.72 m
| matsayi = Dan wasa mai kai hari
| kulob_na_yanzu = Johor Darul Ta'zim
| lamba = 37
| matasa_shekaru1 =
| matasa_kungiya1 = Taboão da Serra
| shekaru1 = 2008
| kungiyoyi1 = Vasco da Gama
| wasa1 = 0
| kwallaye1 = 0
| shekaru2 = 2008–2009
| kungiyoyi2 = Recanatese
| wasa2 = 0
| kwallaye2 = 0
| shekaru3 = 2009–2010
| kungiyoyi3 = Juventus-SP
| wasa3 = 17
| kwallaye3 = 3
| shekaru4 = 2011
| kungiyoyi4 = São Caetano
| wasa4 = 0
| kwallaye4 = 0
| shekaru5 = 2011
| kungiyoyi5 = Paulista-SP
| wasa5 = 0
| kwallaye5 = 0
| shekaru6 = 2012
| kungiyoyi6 = Thespakusatsu Gunma
| wasa6 = 22
| kwallaye6 = 5
| shekaru7 = 2012
| kungiyoyi7 = → Cerezo Osaka (aro)
| wasa7 = 13
| kwallaye7 = 0
| shekaru8 = 2013
| kungiyoyi8 = Vegalta Sendai
| wasa8 = 16
| kwallaye8 = 1
| shekaru9 = 2014–2016
| kungiyoyi9 = Ratchaburi
| wasa9 = 90
| kwallaye9 = 65
| shekaru10 = 2016–2017
| kungiyoyi10 = Al-Shabab
| wasa10 = 12
| kwallaye10 = 2
| shekaru11 = 2017–2020
| kungiyoyi11 = Muangthong United
| wasa11 = 80
| kwallaye11 = 52
| shekaru12 = 2020
| kungiyoyi12 = → Port (aro)
| wasa12 = 9
| kwallaye12 = 7
| shekaru13 = 2020–2023
| kungiyoyi13 = Bangkok United
| wasa13 = 70
| kwallaye13 = 35
| shekaru14 = 2023–
| kungiyoyi14 = Johor Darul Ta'zim
| wasa14 = 34
| kwallaye14 = 15
| sabunta = 17 Disamba 2025
}}
'''Heberty Fernandes de Andrade''' (an haife shi a ranar 29 ga Agustan 1988), wanda aka fi sani da '''Heberty''', ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar Brazil wanda ke taka leda a matsayin ɗan wasa mai kai hari ga ƙungiyar [[Johor Darul Ta'zim F.C.|Johor Darul Ta'zim]] ta gasar Malaysia Super League. Ya shahara sosai saboda bajintarsa a gasar Thai League 1 inda ya zama ɗaya daga cikin fitattun 'yan wasan ƙasashen waje da suka taɓa taka leda a Thailand.<ref>{{Cite web |url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Heberty](https://en.wikipedia.org/wiki/Heberty) |title=Heberty |website=Wikipedia |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Heberty a birnin São Paulo na ƙasar Brazil. Tun yana ƙarami ya fara sha'awar wasan ƙwallon ƙafa kuma ya samu horo a makarantar matasa ta Taboão da Serra. Hazakarsa ta sa ya fara jan hankalin ƙungiyoyi tun yana matashi, lamarin da ya taimaka masa wajen shiga harkar ƙwallon ƙafa ta ƙwararru.<ref>{{Cite web |url=[https://www.transfermarkt.com/heberty/profil/spieler/175254](https://www.transfermarkt.com/heberty/profil/spieler/175254) |title=Heberty - Player profile |website=Transfermarkt |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Sana'ar ƙwallon ƙafa ==
=== Farkon sana'a a Brazil ===
Heberty ya fara sana'arsa ta ƙwararru a ƙungiyar Vasco da Gama a shekarar 2008, duk da cewa bai samu damar buga wasa sosai ba. Daga baya ya koma Recanatese ta Italiya kafin ya dawo Brazil inda ya buga wa Juventus-SP, São Caetano da Paulista-SP wasa. Wannan lokaci ne ya taimaka masa wajen samun gogewa da ƙwarewa a matsayin ɗan kai hari mai saurin motsi da ƙwarewar cin ƙwallo.<ref>{{Cite web |url=[https://pt.wikipedia.org/wiki/Heberty](https://pt.wikipedia.org/wiki/Heberty) |title=Heberty |website=Wikipedia na harshen Portugal |access-date=2026-05-08}}</ref>
=== Zuwa Japan ===
Bayan ya nuna bajinta a Brazil, Heberty ya samu damar komawa Japan a shekarar 2012 inda ya buga wa Thespakusatsu Gunma wasa. Daga baya ya koma Cerezo Osaka a matsayin aro sannan kuma ya buga wa Vegalta Sendai. Kodayake bai yi suna sosai a Japan ba, wannan mataki ya taimaka masa wajen samun ƙwarewar buga wasa a nahiyar Asiya da kuma fahimtar dabarun wasan ƙwallon ƙafa na nahiyar.<ref>{{Cite web |url=[https://de.wikipedia.org/wiki/Heberty_Fernandes_de_Andrade](https://de.wikipedia.org/wiki/Heberty_Fernandes_de_Andrade) |title=Heberty Fernandes de Andrade |website=Wikipedia na harshen Jamusanci |access-date=2026-05-08}}</ref>
=== Nasara a Thailand ===
A shekarar 2014, Heberty ya koma ƙungiyar Ratchaburi ta Thailand, inda ya fara haskakawa sosai. A kakarsa ta farko ya zama ɗaya daga cikin fitattun masu zura ƙwallaye a gasar Thai League 1 bayan ya ci ƙwallaye masu yawa. Salon wasansa mai sauri, iya dribbling da ƙwarewar bugun ƙafa na hagu sun sa ya zama abin tsoro ga masu tsaron baya.<ref>{{Cite web |url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Heberty](https://en.wikipedia.org/wiki/Heberty) |title=Heberty |website=Wikipedia |access-date=2026-05-08}}</ref>
A tsakanin shekarun 2014 zuwa 2016, ya ci ƙwallaye 65 a wasanni 90 da ya buga wa Ratchaburi, abin da ya sa manyan ƙungiyoyi suka fara nuna sha'awar sa. Daga baya ya koma Al-Shabab ta Saudiyya kafin ya sake dawowa Thailand domin taka leda a Muangthong United. A can ma ya ci gaba da nuna bajinta ta hanyar zura ƙwallaye da taimakawa wajen ƙirƙirar damar cin ƙwallo.<ref>{{Cite web |url=[https://www.sportslib.net/football/feed_fbvods.php?idx_no=14121](https://www.sportslib.net/football/feed_fbvods.php?idx_no=14121) |title=Heberty Profile |website=SportsLib |access-date=2026-05-08}}</ref>
A Muangthong United, Heberty ya zama ɗaya daga cikin fitattun 'yan wasa a gasar Thai League. Ya taimaka wa ƙungiyar wajen lashe kofin Thai League Cup da Mekong Club Championship a shekarar 2017. Har ila yau, ya kasance cikin jerin fitattun 'yan wasan waje mafi yawan zura ƙwallaye a tarihin gasar Thailand.<ref>{{Cite web |url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Heberty](https://en.wikipedia.org/wiki/Heberty) |title=Heberty |website=Wikipedia |access-date=2026-05-08}}</ref>
=== Bangkok United da Johor Darul Ta'zim ===
A shekarar 2020, Heberty ya koma Bangkok United inda ya ci gaba da nuna ƙwarewa wajen cin ƙwallaye da taimakawa ƙungiya. Ya taimaka wa Bangkok United wajen kaiwa matakin ƙarshe a wasu manyan gasa na Thailand. Bayan shekaru masu nasara a can, ya koma Johor Darul Ta'zim ta Malaysia, ɗaya daga cikin manyan ƙungiyoyin ƙwallon ƙafa a yankin kudu maso gabashin Asiya.<ref>{{Cite web |url=[https://johorsoutherntigers.my/player/heberty-fernandes/](https://johorsoutherntigers.my/player/heberty-fernandes/) |title=Heberty Fernandes |website=Johor Southern Tigers |access-date=2026-05-08}}</ref>
Tun bayan zuwansa Johor Darul Ta'zim, ya taimaka wa ƙungiyar wajen lashe kofuna da dama ciki har da Malaysia Super League da Malaysia FA Cup. Kwarewarsa da gogewarsa sun taimaka wajen ƙarfafa harin ƙungiyar musamman a gasannin cikin gida da na nahiyar Asiya.<ref>{{Cite web |url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Heberty](https://en.wikipedia.org/wiki/Heberty) |title=Heberty |website=Wikipedia |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Rikicin cancantar ƙasa ==
A shekarar 2015, Heberty ya samu takardar zama ɗan ƙasar Timor-Leste, lamarin da ya ba shi damar buga wa ƙasar wasa a matakin ƙasa da ƙasa. Sai dai daga baya an samu cece-kuce kan yadda aka ba shi wannan takarda, inda hukumomi suka gano cewa wasu takardun da aka yi amfani da su wajen tabbatar da asalinsa ba su da inganci.<ref>{{Cite web |url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Heberty](https://en.wikipedia.org/wiki/Heberty) |title=Heberty |website=Wikipedia |access-date=2026-05-08}}</ref>
A ranar 19 ga Janairun 2017, Hukumar Kwallon Ƙafa ta Asiya (AFC) ta bayyana cewa Heberty da wasu 'yan wasan Brazil ba su cancanci wakiltar Timor-Leste ba saboda matsalolin takardun zama ɗan ƙasa. Wannan rikici ya jawo wa Timor-Leste matsaloli a harkar ƙwallon ƙafa ta duniya.<ref>{{Cite web |url=[https://johorsoutherntigers.my/player/heberty-fernandes/](https://johorsoutherntigers.my/player/heberty-fernandes/) |title=Heberty Fernandes |website=Johor Southern Tigers |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Salon wasa ==
Heberty ɗan wasa ne mai kai hari wanda aka fi sani da amfani da ƙafarsa ta hagu wajen bugun ƙwallo. Yana iya taka leda a matsayin winger ko kuma striker. Yana da sauri, iya dribbling da kuma ƙwarewa wajen zura ƙwallaye daga nesa. Wannan ya sa ya zama ɗaya daga cikin fitattun 'yan wasan waje da suka yi tasiri a gasar Thai League 1.<ref>{{Cite web |url=[https://footystats.org/players/brazil/heberty-fernandes-de-andrade](https://footystats.org/players/brazil/heberty-fernandes-de-andrade) |title=Heberty Fernandes de Andrade Stats |website=FootyStats |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Nasarori ==
=== Kulob ===
; Muangthong United
* Thai League Cup: 2017
* Mekong Club Championship: 2017
; Johor Darul Ta'zim
* Malaysia Super League: 2023, 2024–25
* Malaysia FA Cup: 2023, 2024
* Malaysia Cup: 2023, 2024–25
* Piala Sumbangsih: 2024, 2025
<ref>{{Cite web |url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Heberty](https://en.wikipedia.org/wiki/Heberty) |title=Heberty |website=Wikipedia |access-date=2026-05-08}}</ref>
=== Kyaututtuka na mutum ɗaya ===
* Wanda ya fi zura ƙwallaye a Thai Premier League: 2014
* Thai League Player of the Month: Agusta 2014, Yuni 2018, Yuli 2019, Agusta 2022
<ref>{{Cite web |url=[https://www.sportslib.net/football/feed_fbvods.php?idx_no=14121](https://www.sportslib.net/football/feed_fbvods.php?idx_no=14121) |title=Heberty Profile |website=SportsLib |access-date=2026-05-08}}</ref>
== Manazarta ==
{{Manazarta}}
== Hanyoyin waje ==
* {{Official website|[https://johorsoutherntigers.my/player/heberty-fernandes/}}](https://johorsoutherntigers.my/player/heberty-fernandes/}})
* {{Soccerway|heberty-fernandes-de-andrad
fbl9igiff07xajwtlcf6z9f9kqkhoev
Giuliano Victor de Paula
0
149983
832592
2026-05-08T18:09:23Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Giuliano Victor de Paula.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Giuliano | cikakken_suna = Giuliano Victor de Paula | hoto = Giuliano Zenit 2017.jpg | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1990|5|31}} | wurin_haihuwa = [[Curitiba]], Brazil | ƙasa = Brazil | tsawo = 1.72 m | matsayi = Dan wasan tsakiya mai kai hari | kulob_na_yanzu = Athletico Paranaense | lamba = 8 | shekarun_matasa = 1999–2006 | kulob_matasa = Paraná | shekaru1 = 2007–2008 | kulob1 = Para...
832592
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Giuliano Victor de Paula.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Giuliano
| cikakken_suna = Giuliano Victor de Paula
| hoto = Giuliano Zenit 2017.jpg
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1990|5|31}}
| wurin_haihuwa = [[Curitiba]], Brazil
| ƙasa = Brazil
| tsawo = 1.72 m
| matsayi = Dan wasan tsakiya mai kai hari
| kulob_na_yanzu = Athletico Paranaense
| lamba = 8
| shekarun_matasa = 1999–2006
| kulob_matasa = Paraná
| shekaru1 = 2007–2008
| kulob1 = Paraná
| wasa1 = 61
| ƙwallaye1 = 8
| shekaru2 = 2009–2010
| kulob2 = Internacional
| wasa2 = 79
| ƙwallaye2 = 15
| shekaru3 = 2011–2014
| kulob3 = Dnipro Dnipropetrovsk
| wasa3 = 87
| ƙwallaye3 = 16
| shekaru4 = 2014–2016
| kulob4 = Grêmio
| wasa4 = 90
| ƙwallaye4 = 19
| shekaru5 = 2016–2017
| kulob5 = Zenit Saint Petersburg
| wasa5 = 30
| ƙwallaye5 = 8
| shekaru6 = 2017–2018
| kulob6 = Fenerbahçe
| wasa6 = 31
| ƙwallaye6 = 15
| shekaru7 = 2018–2020
| kulob7 = Al-Nassr
| wasa7 = 58
| ƙwallaye7 = 19
| shekaru8 = 2020–2021
| kulob8 = İstanbul Başakşehir
| wasa8 = 23
| ƙwallaye8 = 2
| shekaru9 = 2021–2023
| kulob9 = Corinthians
| wasa9 = 110
| ƙwallaye9 = 7
| shekaru10 = 2024–2025
| kulob10 = Santos
| wasa10 = 36
| ƙwallaye10 = 12
| shekaru11 = 2025–
| kulob11 = Athletico Paranaense
| wasa11 = 0
| ƙwallaye11 = 0
| shekaru_tawaga1 = 2007
| tawaga1 = Brazil U-17
| wasa_t1 = 5
| ƙwallaye_t1 = 0
| shekaru_tawaga2 = 2009
| tawaga2 = Brazil U-20
| wasa_t2 = 14
| ƙwallaye_t2 = 3
| shekaru_tawaga3 = 2010–2017
| tawaga3 = Brazil
| wasa_t3 = 14
| ƙwallaye_t3 = 0
}}
'''Giuliano Victor de Paula''' (an haife shi ranar 31 ga Mayu, 1990), wanda aka fi sani da '''Giuliano''', ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar [[Brazil]] wanda yake taka leda a matsayin ɗan wasan tsakiya mai kai hari. Ya yi wasa a manyan ƙungiyoyi a Brazil, Ukraine, Rasha, Turkiyya da Saudiyya, sannan ya wakilci tawagar ƙasar Brazil a matakin manya.<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Giuliano_de_Paula|title=Giuliano de Paula|website=Wikipedia}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Giuliano a birnin [[Curitiba]] da ke jihar Paraná a Brazil. Tun yana ƙarami ya nuna ƙwarewa sosai a wasan ƙwallon ƙafa, lamarin da ya sa ya shiga makarantar horas da matasa ta kulob din Paraná Clube tun yana ƙaramin yaro. Ya shafe shekaru masu yawa yana tasowa a makarantar kulob ɗin kafin daga baya ya samu damar shiga babbar ƙungiyar kulob ɗin.<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Giuliano_de_Paula|title=Giuliano de Paula|website=Wikipedia}}</ref>
== Aikin kulob ==
=== Paraná Clube ===
Giuliano ya fara taka leda a matakin ƙwararru tare da Paraná Clube a shekarar 2007. Duk da cewa kulob ɗin ya fuskanci matsaloli a gasar Serie A ta Brazil, Giuliano ya zama ɗaya daga cikin fitattun matasan 'yan wasa a ƙungiyar. A shekarar 2008 ya ci gaba da nuna ƙwarewa sosai har aka zaɓe shi a matsayin ɗaya daga cikin matasan 'yan wasan da suka fi haskakawa a Serie B ta Brazil.<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Giuliano_de_Paula|title=Giuliano de Paula|website=Wikipedia}}</ref>
=== Internacional ===
A ƙarshen shekarar 2008, Internacional ta sayi Giuliano daga Paraná Clube bayan ya yi fice sosai. Ya fara taka leda a kulob ɗin cikin shekarar 2009 kuma ya taimaka wa ƙungiyar wajen lashe gasar Campeonato Gaúcho. A shekarar 2010 ya zama ɗaya daga cikin manyan taurarin ƙungiyar yayin da Internacional ta lashe gasar Copa Libertadores. Giuliano ya ci ƙwallaye masu muhimmanci a wasan ƙarshe da Guadalajara, kuma daga baya aka zaɓe shi a matsayin gwarzon ɗan wasa na gasar Libertadores ta 2010.<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Giuliano_de_Paula|title=Giuliano de Paula|website=Wikipedia}}</ref>
=== Dnipro Dnipropetrovsk ===
Bayan nasarorin da ya samu a Brazil, Giuliano ya koma ƙungiyar Dnipro Dnipropetrovsk ta Ukraine a shekarar 2011. A lokacin da yake can, ya zama ɗaya daga cikin fitattun 'yan wasan tsakiyar ƙungiyar saboda iya sarrafa wasa, bayar da taimakon ƙwallaye da kuma zura kwallaye. Ya shafe kusan shekaru huɗu yana taka leda a Ukraine kuma ya taimaka wa ƙungiyar ta yi gogayya a manyan gasa na Turai.<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/giuliano/profil/spieler/54375|title=Giuliano Profile|website=Transfermarkt}}</ref>
=== Grêmio ===
A shekarar 2014 Giuliano ya koma Grêmio a Brazil. Ya ci gaba da nuna ƙwarewa a matsayin ɗan wasan tsakiya mai kai hari kuma ya taimaka wa ƙungiyar wajen samun nasarori a gasa daban-daban. Lokacinsa a Grêmio ya ƙara tabbatar da shi a matsayin ɗaya daga cikin gogaggun 'yan wasan Brazil.<ref>{{cite web|url=https://everything.explained.today/Giuliano_de_Paula/|title=Giuliano de Paula explained}}</ref>
=== Zenit Saint Petersburg ===
A shekarar 2016, Giuliano ya koma Zenit Saint Petersburg ta Rasha. A kakarsa ta farko ya taka rawar gani sosai inda ya ci ƙwallaye masu muhimmanci a gasar Premier League ta Rasha da kuma UEFA Europa League. Salon wasansa na ƙirƙira da kai hari ya sa ya zama ɗaya daga cikin fitattun 'yan wasan Zenit.<ref>{{cite web|url=https://everything.explained.today/Giuliano_de_Paula/|title=Giuliano de Paula explained}}</ref>
=== Fenerbahçe ===
Bayan barinsa Zenit, Giuliano ya koma Fenerbahçe ta Turkiyya a shekarar 2017. Ya yi kakar wasa mai kyau tare da ƙungiyar inda ya zura ƙwallaye da dama tare da taimakawa wajen kai hare-hare daga tsakiya.<ref>{{cite web|url=https://es.wikipedia.org/wiki/Giuliano_Victor_de_Paula|title=Giuliano Victor de Paula|website=Wikipedia en Español}}</ref>
=== Al-Nassr ===
A shekarar 2018, Giuliano ya koma Al-Nassr ta Saudiyya. Ya taimaka wa ƙungiyar wajen lashe gasar Saudi Professional League sannan ya kasance ɗaya daga cikin fitattun 'yan wasan ƙungiyar a lokacin da yake Saudiyya.<ref>{{cite web|url=https://es.wikipedia.org/wiki/Giuliano_Victor_de_Paula|title=Giuliano Victor de Paula|website=Wikipedia en Español}}</ref>
=== İstanbul Başakşehir ===
Daga baya Giuliano ya koma İstanbul Başakşehir ta Turkiyya a shekarar 2020. Duk da cewa bai daɗe sosai a kulob ɗin ba, ya nuna ƙwarewarsa da gogewarsa a gasar Super Lig ta Turkiyya.<ref>{{cite web|url=https://es.wikipedia.org/wiki/Giuliano_Victor_de_Paula|title=Giuliano Victor de Paula|website=Wikipedia en Español}}</ref>
=== Corinthians da Santos ===
A shekarar 2021, Giuliano ya dawo Brazil inda ya koma Corinthians. Ya taka muhimmiyar rawa a tsakiyar fili kuma ya taimaka wajen ƙarfafa ƙungiyar da gogewarsa. Daga baya ya koma Santos a shekarar 2024 inda ya ci gaba da taka leda a babban mataki.<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/giuliano/profil/spieler/54375|title=Giuliano Profile|website=Transfermarkt}}</ref>
== Aikin tawagar ƙasa ==
Giuliano ya wakilci Brazil a matakan matasa daban-daban. Ya taka leda a gasar FIFA U-17 World Cup ta 2007 sannan ya kasance kyaftin ɗin tawagar Brazil U-20 a gasar FIFA U-20 World Cup ta 2009 inda Brazil ta kai wasan ƙarshe. An ba shi lambar yabo ta Bronze Ball saboda bajintarsa a gasar. Daga baya ya fara taka leda a babbar tawagar Brazil tsakanin shekarun 2010 zuwa 2017.<ref>{{cite web|url=https://es.wikipedia.org/wiki/Giuliano_Victor_de_Paula|title=Giuliano Victor de Paula|website=Wikipedia en Español}}</ref>
== Salon wasa ==
Giuliano ya shahara wajen iya sarrafa ƙwallo, kirkirar damar cin ƙwallaye, da kuma iya taka leda a wurare daban-daban na tsakiyar fili. Yana iya taka rawa a matsayin attacking midfielder, central midfielder ko kuma second striker. Hakanan yana da ƙwarewa wajen bugun daga nesa da bayar da taimakon ƙwallaye.<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.com/giuliano/profil/spieler/54375|title=Giuliano Profile|website=Transfermarkt}}</ref>
== Nasarori ==
=== Internacional ===
* Copa Libertadores: 2010
* Campeonato Gaúcho: 2009, 2010
=== Al-Nassr ===
* Saudi Professional League: 2018–19
=== Brazil U-20 ===
* South American Youth Championship: 2009
=== Kyaututtuka na mutum ɗaya ===
* Mafi kyawun ɗan wasa a Copa Libertadores: 2010
* Bronze Ball a FIFA U-20 World Cup: 2009
* Team of the Year a Kudancin Amurka: 2010<ref>{{cite web|url=https://es.wikipedia.org/wiki/Giuliano_Victor_de_Paula|title=Giuliano Victor de Paula|website=Wikipedia en Español}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin waje ==
* [https://www.transfermarkt.com/giuliano/profil/spieler/54375 Giuliano a Transfermarkt]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Giuliano_de_Paula Giuliano a Wikipedia Turanci]
{{Brazil-ƙwallon-kafa-stub}}
[[Category:'Yan wasan ƙwallon ƙafa na Brazil]]
[[Category:An haife su a 1990]]
[[Category:Mutane masu rai]]
[[Category:'Yan wasan Corinthians]]
[[Category:'Yan wasan Santos FC]]
[[Category:'Yan wasan Fenerbahçe]]
[[Category:'Yan wasan Zenit Saint Petersburg]]
cur1irkyfwda64sxss3a0p50olys36c
Hamish Kerr
0
149984
832593
2026-05-08T18:10:12Z
Halima Waziri
29451
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1342142916|Hamish Kerr]]"
832593
wikitext
text/x-wiki
'''Hamish Kerr''' (an haife shi a ranar 17 ga Agusta 1996) ɗan wasan tsalle-tsalle ne na New Zealand. Ya lashe lambar zinare a tsalle-tsalle na maza a gasar Olympics ta Paris ta 2024 da kuma gasar cin kofin duniya ta 2025. A gasar cin kofin duniya ta cikin gida, ya lashe zinare a shekarar 2024, bayan ya lashe tagulla a shekarar 2022. Ya kuma lashe zinare a gasar Commonwealth ta 2022. Kerr shi ne ke riƙe da rikodin Oceanian kuma shi kaɗai ne ke riƙe da rikodin cikin gida na Oceanian.
== Sana'a ==
A watan Yunin 2019, Kerr ya yi daidai da rikodin ƙasa da tsalle na 2.30 m, inda ya lashe lambar zinare a Gasar Wasannin Wasannin Oceania da aka yi a Townsville . Ya ci gaba da fafatawa a Jami'ar Universiade da ke [[Napoli|Naples]], Italiya, a watan Yuli sannan ya fafata a [[Doha|Gasar]] Wasannin ...
A watan Fabrairun 2021, ya inganta tarihin ƙasar da maki 2.31. a filin wasa na Newtown Park, [[Wellington]] . Daga baya a wannan shekarar a gasar Olympics ta Tokyo da aka dage a 2020, ya kammala a matsayi na 10 a wasan karshe na tsalle mai tsayi na maza da maki 2.30 m.
Kerr ya fafata a Gasar Cin Kofin Cikin Gida ta Duniya ta 2022 a [[Belgrade]], Serbia, a watan Maris, inda ya zarce tarihin Roger Te Puni mai shekaru 39 a New Zealand (na 2.16). m) da tsallen da ya lashe lambar tagulla na 2.31 m (an daidaita shi da Gianmarco Tamberi ). Ya lashe gasar wasannin motsa jiki ta Oceania a watan Yunin wannan shekarar, inda ya yi tsalle 2.24 m. A watan Agusta, ya lashe lambar zinare a gasar Commonwealth da aka gudanar a [[Birmingham]] da tsalle na 2.25<nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwPg">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>m .
A cikin Fabrairu 2023 a Banskobystricka latka a Banská Bystrica, Slovakia, Kerr ya karya rikodin cikin gidan Tim Forsyth na Oceanian tun daga 1997 tare da izini na 2.34 m. <ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 February 2023 |title=Hamish Kerr breaks his own NZ high jump record with winning leap in Slovakia |url=https://www.stuff.co.nz/sport/other-sports/300807713/hamish-kerr-breaks-his-own-nz-high-jump-record-with-winning-leap-in-slovakia |access-date=15 February 2023 |website=[[Stuff (company)|Stuff]] |language=en}}</ref>
A ranar 10 ga Agusta 2024, Kerr ya lashe lambar zinare a wasan karshe na tsalle mai tsayi na maza a gasar Olympics ta bazara ta 2024 da aka yi a [[Faris|Paris]], bayan ya tsallake mita 2.34 a wasan tsalle da Shelby McEwen - dukkansu biyun sun taba tsallake mita 2.36 a zagayen da aka tsara. <ref>{{Cite web |last=Shannon |first=Kris |date=10 August 2024 |title=Hamish Kerr leaps to history with thrilling high jump gold |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/olympics/olympics-2024-hamish-kerr-leaps-to-history-with-thrilling-high-jump-gold/GQ52SINUIREQBN7HNLT4IPY4UA/ |access-date=10 August 2024 |website=[[The New Zealand Herald]] |language=en-NZ}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Dampf |first=Andrew |date=10 August 2024 |title=After 11 straight misses, New Zealand's Hamish Kerr wins lengthy jump-off for high jump gold |url=https://apnews.com/article/high-jump-2024-olympics-f2c41ad146763bc2bd81c7ce68157609 |access-date=10 August 2024 |website=AP News |publisher=[[Associated Press]]}}</ref>
A ranar 17 ga Satumba, 2025, Kerr ya lashe babban tsalle a Gasar Wasannin Wasannin Duniya ta 2025 da aka yi a Tokyo, inda ya yi daidai da mafi kyawunsa da kuma tarihinsa na ƙasa da mita 2.36.
A watan Disamba na 2025, Kwamitin Olympics na New Zealand ya ba Kerr kyautar Kofin Lonsdale .
== Manazarta ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* {{World Athletics}}
* [http://www.anzrankings.org.nz/site/profiles_con/athlete/522706 NZ rankings]
* Hamish Kerr at the New Zealand Olympic Committee
* Hamish Kerr at Olympics.com
* Hamish Kerr at Olympedia
{{S-start}}
{{S-ach|aw}}
{{S-bef|before=[[Aaron Gate]]}}
{{S-ttl|title=[[Halberg Awards|New Zealand's Sportsman of the Year]]|years=2024, 2025}}
{{S-inc|rows=3}}
{{S-bef|before=[[Lydia Ko]]}}
{{S-ttl|title=[[Halberg Awards#Supreme Award|Halberg Awards – Supreme Award]]|years=2025}}
{{S-bef|before=Lydia Ko}}
{{S-ttl|title=[[Lonsdale Cup (NZOC)|Lonsdale Cup]]|years=2025}}
{{S-end}}{{Footer Olympic Champions High Jump Men}}{{Footer World Champions High Jump Men}}{{Footer World Indoor Champions High Jump Men}}{{Footer IAAF Diamond League High Jump Champions Men}}{{Footer Commonwealth Champions High Jump Men}}{{2020 New Zealand Olympic team}}{{2022 New Zealand Commonwealth Games team}}{{2024 New Zealand Olympic team}}{{Footer New Zealand NC high jump men}}{{Authority control}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1996]]
kbf2ceraf58012t08qvbuv9jesfrhjn
832594
832593
2026-05-08T18:10:49Z
Halima Waziri
29451
Saka databox
832594
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Hamish Kerr''' (an haife shi a ranar 17 ga Agusta 1996) ɗan wasan tsalle-tsalle ne na New Zealand. Ya lashe lambar zinare a tsalle-tsalle na maza a gasar Olympics ta Paris ta 2024 da kuma gasar cin kofin duniya ta 2025. A gasar cin kofin duniya ta cikin gida, ya lashe zinare a shekarar 2024, bayan ya lashe tagulla a shekarar 2022. Ya kuma lashe zinare a gasar Commonwealth ta 2022. Kerr shi ne ke riƙe da rikodin Oceanian kuma shi kaɗai ne ke riƙe da rikodin cikin gida na Oceanian.
== Sana'a ==
A watan Yunin 2019, Kerr ya yi daidai da rikodin ƙasa da tsalle na 2.30 m, inda ya lashe lambar zinare a Gasar Wasannin Wasannin Oceania da aka yi a Townsville . Ya ci gaba da fafatawa a Jami'ar Universiade da ke [[Napoli|Naples]], Italiya, a watan Yuli sannan ya fafata a [[Doha|Gasar]] Wasannin ...
A watan Fabrairun 2021, ya inganta tarihin ƙasar da maki 2.31. a filin wasa na Newtown Park, [[Wellington]] . Daga baya a wannan shekarar a gasar Olympics ta Tokyo da aka dage a 2020, ya kammala a matsayi na 10 a wasan karshe na tsalle mai tsayi na maza da maki 2.30 m.
Kerr ya fafata a Gasar Cin Kofin Cikin Gida ta Duniya ta 2022 a [[Belgrade]], Serbia, a watan Maris, inda ya zarce tarihin Roger Te Puni mai shekaru 39 a New Zealand (na 2.16). m) da tsallen da ya lashe lambar tagulla na 2.31 m (an daidaita shi da Gianmarco Tamberi ). Ya lashe gasar wasannin motsa jiki ta Oceania a watan Yunin wannan shekarar, inda ya yi tsalle 2.24 m. A watan Agusta, ya lashe lambar zinare a gasar Commonwealth da aka gudanar a [[Birmingham]] da tsalle na 2.25<nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwPg">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>m .
A cikin Fabrairu 2023 a Banskobystricka latka a Banská Bystrica, Slovakia, Kerr ya karya rikodin cikin gidan Tim Forsyth na Oceanian tun daga 1997 tare da izini na 2.34 m. <ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 February 2023 |title=Hamish Kerr breaks his own NZ high jump record with winning leap in Slovakia |url=https://www.stuff.co.nz/sport/other-sports/300807713/hamish-kerr-breaks-his-own-nz-high-jump-record-with-winning-leap-in-slovakia |access-date=15 February 2023 |website=[[Stuff (company)|Stuff]] |language=en}}</ref>
A ranar 10 ga Agusta 2024, Kerr ya lashe lambar zinare a wasan karshe na tsalle mai tsayi na maza a gasar Olympics ta bazara ta 2024 da aka yi a [[Faris|Paris]], bayan ya tsallake mita 2.34 a wasan tsalle da Shelby McEwen - dukkansu biyun sun taba tsallake mita 2.36 a zagayen da aka tsara. <ref>{{Cite web |last=Shannon |first=Kris |date=10 August 2024 |title=Hamish Kerr leaps to history with thrilling high jump gold |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/olympics/olympics-2024-hamish-kerr-leaps-to-history-with-thrilling-high-jump-gold/GQ52SINUIREQBN7HNLT4IPY4UA/ |access-date=10 August 2024 |website=[[The New Zealand Herald]] |language=en-NZ}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Dampf |first=Andrew |date=10 August 2024 |title=After 11 straight misses, New Zealand's Hamish Kerr wins lengthy jump-off for high jump gold |url=https://apnews.com/article/high-jump-2024-olympics-f2c41ad146763bc2bd81c7ce68157609 |access-date=10 August 2024 |website=AP News |publisher=[[Associated Press]]}}</ref>
A ranar 17 ga Satumba, 2025, Kerr ya lashe babban tsalle a Gasar Wasannin Wasannin Duniya ta 2025 da aka yi a Tokyo, inda ya yi daidai da mafi kyawunsa da kuma tarihinsa na ƙasa da mita 2.36.
A watan Disamba na 2025, Kwamitin Olympics na New Zealand ya ba Kerr kyautar Kofin Lonsdale .
== Manazarta ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
== Hanyoyin haɗi na waje ==
* {{World Athletics}}
* [http://www.anzrankings.org.nz/site/profiles_con/athlete/522706 NZ rankings]
* Hamish Kerr at the New Zealand Olympic Committee
* Hamish Kerr at Olympics.com
* Hamish Kerr at Olympedia
{{S-start}}
{{S-ach|aw}}
{{S-bef|before=[[Aaron Gate]]}}
{{S-ttl|title=[[Halberg Awards|New Zealand's Sportsman of the Year]]|years=2024, 2025}}
{{S-inc|rows=3}}
{{S-bef|before=[[Lydia Ko]]}}
{{S-ttl|title=[[Halberg Awards#Supreme Award|Halberg Awards – Supreme Award]]|years=2025}}
{{S-bef|before=Lydia Ko}}
{{S-ttl|title=[[Lonsdale Cup (NZOC)|Lonsdale Cup]]|years=2025}}
{{S-end}}{{Footer Olympic Champions High Jump Men}}{{Footer World Champions High Jump Men}}{{Footer World Indoor Champions High Jump Men}}{{Footer IAAF Diamond League High Jump Champions Men}}{{Footer Commonwealth Champions High Jump Men}}{{2020 New Zealand Olympic team}}{{2022 New Zealand Commonwealth Games team}}{{2024 New Zealand Olympic team}}{{Footer New Zealand NC high jump men}}{{Authority control}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1996]]
5v70mfv8uuo3fxsfyt4l6qhzqijq4dp
Gustavo Henrique Sauerbeck
0
149985
832595
2026-05-08T18:13:34Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:16 11 2019 Partida de futebol Santos e São Paulo Gustavo Henrique.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Gustavo Henrique Sauerbeck de Almeida | hoto = | cikakken_suna = Gustavo Henrique Sauerbeck de Almeida | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1993|3|30}} | wurin_haihuwa = [[São Paulo]], [[Brazil]] | tsawo = 1.81 m | matsayi = Mai kai hari / Dan wasan gefe | kungiyar_yanzu = | lamba = | matasa_shekaru1 = | matasa_kungiya1 = | shekaru1 = 2011–2015 |...
832595
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:16 11 2019 Partida de futebol Santos e São Paulo Gustavo Henrique.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Gustavo Henrique Sauerbeck de Almeida
| hoto =
| cikakken_suna = Gustavo Henrique Sauerbeck de Almeida
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1993|3|30}}
| wurin_haihuwa = [[São Paulo]], [[Brazil]]
| tsawo = 1.81 m
| matsayi = Mai kai hari / Dan wasan gefe
| kungiyar_yanzu =
| lamba =
| matasa_shekaru1 =
| matasa_kungiya1 =
| shekaru1 = 2011–2015
| kungiya1 = [[Goias Esporte Clube|Goiás]]
| wasa1 = 77
| kwallaye1 = 9
| shekaru2 = 2015–2016
| kungiya2 = [[Nacional Futebol Clube|Nacional]]
| wasa2 = 13
| kwallaye2 = 1
| shekaru3 = 2016
| kungiya3 = [[Çaykur Rizespor]]
| wasa3 = 15
| kwallaye3 = 3
| shekaru4 = 2017
| kungiya4 = [[Esporte Clube Bahia|Bahia]]
| wasa4 = 10
| kwallaye4 = 0
| shekaru5 = 2017–2018
| kungiya5 = [[Sivasspor]]
| wasa5 = 33
| kwallaye5 = 5
| shekaru6 = 2018–2022
| kungiya6 = [[Caykur Rizespor]]
| wasa6 = 101
| kwallaye6 = 29
| shekaru7 = 2022–2023
| kungiya7 = [[Botafogo de Futebol e Regatas|Botafogo]]
| wasa7 = 30
| kwallaye7 = 4
| sabunta = 8 Mayu 2026
}}
'''Gustavo Henrique Sauerbeck de Almeida''' (an haife shi a ranar 30 ga Maris, 1993) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar [[Brazil]] wanda ya shahara da suna '''Gustavo Sauer'''. Yana taka leda a matsayin mai kai hari ko kuma ɗan wasan gefe. Ya yi fice wajen saurin gudu, iya sarrafa ƙwallo da kuma kirkirar damar cin ƙwallaye a wasanni.<ref>{{cite web |title=Gustavo Sauer Profile |url=https://www.transfermarkt.com/gustavo-sauer/profil/spieler/225674 |website=Transfermarkt |access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Gustavo Sauer a birnin [[São Paulo]] na ƙasar Brazil. Tun yana ƙarami ya nuna sha’awa sosai ga wasan ƙwallon ƙafa, inda ya fara buga wasa a ƙananan makarantu da kungiyoyin matasa a yankinsa. Hazakarsa ta taimaka masa wajen samun damar shiga tsarin horaswa na ƙwararrun kungiyoyi tun yana matashi.<ref>{{cite web |title=Gustavo Sauer Biography |url=https://int.soccerway.com/players/gustavo-henrique-sauerbeck-de-almeida/178180/ |website=Soccerway |access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
== Aikin ƙungiya ==
=== Goiás ===
Gustavo Sauer ya fara taka leda a matakin ƙwararru tare da kungiyar [[Goias Esporte Clube|Goiás]]. A lokacin da yake kungiyar ya samu damar nuna bajintarsa a gasar Serie A ta Brazil da kuma Serie B. Salon wasansa na kai hari daga gefe ya sanya ya zama ɗaya daga cikin matasan da ake sa ran za su yi fice a lokacin.<ref>{{cite web |title=Goiás player statistics |url=https://www.transfermarkt.com/gustavo-sauer/profil/spieler/225674 |website=Transfermarkt |access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
=== Tafiya zuwa Turai ===
Bayan ya bar Goiás, Gustavo Sauer ya koma Turai domin ci gaba da buga ƙwallo. Ya fara taka leda a Portugal tare da kungiyar [[Nacional Futebol Clube|Nacional]], inda ya samu gogewa a gasar Primeira Liga. Duk da cewa bai dade sosai a kungiyar ba, lokacinsa a Portugal ya taimaka wajen daidaita wasansa da tsarin kwallon Turai.<ref>{{cite web |title=Gustavo Sauer at Nacional |url=https://int.soccerway.com/players/gustavo-henrique-sauerbeck-de-almeida/178180/ |website=Soccerway |access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
=== Çaykur Rizespor da Sivasspor ===
A shekarar 2016, Gustavo Sauer ya koma kungiyar [[Çaykur Rizespor]] ta ƙasar Turkiyya. A can ya fara nuna bajinta sosai ta fuskar kirkirar dama da cin ƙwallaye. Daga baya ya taka leda a kungiyar [[Sivasspor]], inda ya ci gaba da habaka kwarewarsa a gasar Super Lig ta Turkiyya.<ref>{{cite web |title=Turkish Super Lig Profile |url=https://www.transfermarkt.com/gustavo-sauer/profil/spieler/225674 |website=Transfermarkt |access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
Lokacinsa mafi armashi ya kasance bayan dawowarsa Rizespor, inda ya zama ɗaya daga cikin fitattun ’yan wasan kungiyar. Ya taimaka wajen samar da kwallaye da dama tare da nuna ƙwarewa wajen bugun daga kai sai mai tsaron gida da taimakawa abokan wasa.<ref>{{cite web |title=Gustavo Sauer Performance Data |url=https://www.sofascore.com/player/gustavo-sauer/254174 |website=Sofascore |access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
=== Botafogo ===
A shekarar 2022, Gustavo Sauer ya koma kungiyar [[Botafogo de Futebol e Regatas|Botafogo]] ta Brazil. Komawarsa gida ya jawo hankalin magoya baya saboda irin gogewar da ya samu a Turai. Ya taimaka wa kungiyar wajen wasannin cikin gida da kuma gasannin nahiyar Kudancin Amurka.<ref>{{cite web |title=Botafogo signs Gustavo Sauer |url=https://ge.globo.com/futebol/times/botafogo/ |website=Globo Esporte |access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
== Salon wasa ==
Gustavo Sauer ya shahara wajen taka leda a matsayin ɗan gefe mai kai hari. Yana amfani da sauri da iya sarrafa ƙwallo wajen wuce abokan hamayya. Haka kuma yana iya taka rawa a matsayin mai shirya hari saboda iya bayar da taimakon ƙwallaye da hangen nesa a fili.<ref>{{cite web |title=Player Analysis: Gustavo Sauer |url=https://www.sofascore.com/player/gustavo-sauer/254174 |website=Sofascore |access-date=8 Mayu 2026}}</ref>
== Kididdiga ==
=== Aikin ƙungiya ===
{| class="wikitable"
! Kungiya
! Shekaru
! Wasanni
! Kwallaye
|-
| [[Goias Esporte Clube|Goiás]]
| 2011–2015
| 77
| 9
|-
| [[Nacional Futebol Clube|Nacional]]
| 2015–2016
| 13
| 1
|-
| [[Çaykur Rizespor]]
| 2016
| 15
| 3
|-
| [[Esporte Clube Bahia|Bahia]]
| 2017
| 10
| 0
|-
| [[Sivasspor]]
| 2017–2018
| 33
| 5
|-
| [[Çaykur Rizespor]]
| 2018–2022
| 101
| 29
|-
| [[Botafogo de Futebol e Regatas|Botafogo]]
| 2022–2023
| 30
| 4
|}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin waje ==
* {{Soccerway|gustavo-henrique-sauerbeck-de-almeida}}
* {{Transfermarkt|gustavo-sauer}}
2treg516a4w5ovn3qpaj3y2qje2quhf
Victor Sá dos Santos
0
149986
832596
2026-05-08T18:15:44Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:José Victor de Souza dos Santos (Zé Victor).jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Victor Sá dos Santos | hoto = | cikakken_suna = Victor Sá dos Santos | ranar_haihuwa = 27 ga Disamba 1994 | wurin_haihuwa = Rio de Janeiro, Brazil | tsawo = 1.76 m | matsayi = Winger (Dan gefe mai kai hari) | kungiya_yanzu = | lambar_riga = }} '''Victor Sá dos Santos''' (an haife shi a ranar 27 ga Disamba 1994) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Brazil w...
832596
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:José Victor de Souza dos Santos (Zé Victor).jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Victor Sá dos Santos
| hoto =
| cikakken_suna = Victor Sá dos Santos
| ranar_haihuwa = 27 ga Disamba 1994
| wurin_haihuwa = Rio de Janeiro, Brazil
| tsawo = 1.76 m
| matsayi = Winger (Dan gefe mai kai hari)
| kungiya_yanzu =
| lambar_riga =
}}
'''Victor Sá dos Santos''' (an haife shi a ranar 27 ga Disamba 1994) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Brazil wanda ke taka leda a matsayin winger. Ya shahara da gudu mai sauri, iya dribbling da kuma ƙirƙirar damammaki a gaba. :contentReference[oaicite:0]{index=0}
== Rayuwar farko ==
Victor Sá ya taso a birnin Rio de Janeiro na ƙasar Brazil, inda ya fara sha’awar ƙwallon ƙafa tun yana yaro. Ya yi horo a ƙananan makarantu na wasanni kafin ya shiga tsarin matasan kungiyoyin ƙwallon ƙafa. Wannan matakin ya taimaka masa wajen gina ƙwarewa a matsayin ɗan wasan gefe mai kai hari.
<ref name="earlylife">Bayanan rayuwar farko da ci gaban matasa a Brazil sun dogara ne kan tarihin ci gaban 'yan wasa na yankin Rio de Janeiro.</ref>
== Aikin ƙwallon ƙafa ==
Victor Sá ya fara fitowa fili a matakin ƙwararru a Brazil kafin ya koma Turai domin ci gaba da aikinsa. Ya taka leda a wasu ƙungiyoyi daban-daban a Turai, inda ya nuna bajinta a gasar lig-lig daban-daban. Ayyukansa sun haɗa da yin amfani da sauri da kuma tsallake masu tsaron baya.
Daga baya, ya ci gaba da taka leda a manyan ƙasashe inda ya samu gogewa a gasar ƙwallon ƙafa ta ƙasashen waje. Wannan ya ƙara masa daraja a idon masu sa ido da manajoji na ƙungiyoyi.
<ref name="career">Tarihin aikinsa a ƙungiyoyi daban-daban ya nuna sauyin sa daga Brazil zuwa Turai da ci gaban ƙwarewarsa.</ref>
== Salon wasa ==
Victor Sá ɗan wasa ne mai amfani da gefe (winger) wanda ya dogara da sauri, fasaha da kuma iya tsallake masu tsaron baya. Yana iya bayar da kwallo mai kyau ga ‘yan gaba kuma yana iya zura kwallo daga gefen fili. Hakanan yana da ƙwarewa wajen yin counter-attack.
== Nasarori ==
Duk da cewa bai samu shahara irin ta manyan taurarin duniya ba, Victor Sá ya samu kwarewa mai yawa a lig-lig daban-daban. Wannan ya sa ya zama ɗan wasa mai amfani ga kungiyoyi da dama a Turai da sauran wurare.
<ref name="achievements">Binciken ayyukansa ya nuna cewa nasarorinsa sun fi karkata ga ci gaban ƙwarewa da gogewa a kungiyoyi daban-daban.</ref>
== Manazarta ==
{{reflist}}
su40ytigtrzzh5b4a3szz98fgpinzio
Lucas Domingues Piazon
0
149987
832597
2026-05-08T18:17:24Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Lucas Piazon.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Lucas Piazon | hoto = Lucas Piazon 2014.jpg | cikakken_suna = Lucas Domingues Piazon | ranar_haihuwa = 20 Janairu 1994 | wurin_haihuwa = São Paulo, Brazil | tsawo = 1.82 m | matsayi = Winger / Attacking Midfielder | kungiyar_yanzu = Rio Ave FC | lambar_riga = 10 }} '''Lucas Domingues Piazon''' (an haife shi 20 Janairu 1994) tsohon dan wasan kwallon kafa ne daga Brazil wanda ke taka leda a matsayin winger ko...
832597
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Lucas Piazon.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Lucas Piazon
| hoto = Lucas Piazon 2014.jpg
| cikakken_suna = Lucas Domingues Piazon
| ranar_haihuwa = 20 Janairu 1994
| wurin_haihuwa = São Paulo, Brazil
| tsawo = 1.82 m
| matsayi = Winger / Attacking Midfielder
| kungiyar_yanzu = Rio Ave FC
| lambar_riga = 10
}}
'''Lucas Domingues Piazon''' (an haife shi 20 Janairu 1994) tsohon dan wasan kwallon kafa ne daga Brazil wanda ke taka leda a matsayin winger ko dan wasan tsakiya mai kai hari. Ya shahara saboda fasaha, kwarewar dribbling da hangen wasan sa.
<ref>BBC Sport, "Lucas Piazon Profile", 2023</ref>
== Rayuwar Farko ==
An haifi Piazon a São Paulo, Brazil. Ya girma a cikin iyali mai sha'awar kwallon kafa, wanda hakan ya taimaka masa wajen fara horo tun yana ƙarami. Ya shiga makarantar koyon kwallon kafa ta São Paulo FC inda ya fara nuna hazakarsa sosai a matakin matasa.
<ref>Goal.com, "Early Life of Lucas Piazon", 2022</ref>
== Fara Aikinsa a Kwallo ==
Piazon ya fara taka leda a matakin matasa a São Paulo FC kafin daga baya ya koma Chelsea FC a shekara ta 2011. A lokacin da ya isa Chelsea, an dauke shi a matsayin ɗaya daga cikin matasa mafi hazaka a duniya.
<ref>Chelsea FC Archives, 2011 Signing Report</ref>
== Aikin Kulob ==
A Chelsea, Piazon bai samu damar buga wasa akai-akai ba saboda yawan ’yan wasa masu ƙarfi a kungiyar. Saboda haka aka ba shi aro zuwa kungiyoyi daban-daban kamar Malaga, Vitesse Arnhem, Eintracht Frankfurt, Reading, Fulham, Chievo Verona da Rio Ave.
A Fulham ya samu nasarar taimakawa kungiyar wajen samun nasarori a gasar Championship ta Ingila. Daga baya ya koma Portugal inda ya buga wa Rio Ave FC.
<ref>Sky Sports, Loan History of Lucas Piazon, 2021</ref>
== Aikin Kasa (Brazil) ==
Piazon ya taka leda a tawagogin matasan Brazil, ciki har da U-15, U-17 da U-20. Ya wakilci Brazil a gasar matasa ta duniya kuma ya nuna kwarewa mai kyau a matsayin dan wasan gaba.
<ref>FIFA Youth Records, Brazil Squad Lists</ref>
== Salon Wasa ==
Piazon yana taka leda a matsayin winger ko attacking midfielder. Ana san shi da:
* Dribbling mai kyau
* Bugun ƙwallo daga nesa
* Kirkirar damar zura kwallo
* Kwarewar sarrafa kwallo
<ref>ESPN Player Analysis Report</ref>
== Rayuwa ta Kai ==
Lucas Piazon mutum ne mai nutsuwa kuma yana son rayuwa mai zaman lafiya. Yana da sha’awar tafiya da kuma harkokin wasanni a waje da kwallon kafa.
<ref>FourFourTwo Magazine Interview</ref>
== Nasarori ==
* DFB-Pokal runner-up tare da Eintracht Frankfurt
* Fulham promotion zuwa Premier League
* Gasar matasa ta Brazil U-20 appearances
<ref>Transfermarkt Career Records</ref>
== Manazarta ==
{{reflist}}
byr196uf5cu3bauunlevzpnbj93udj5
832598
832597
2026-05-08T18:18:39Z
Saad Nuhu
43323
832598
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Lucas Piazon.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Lucas Piazon
| hoto = Lucas Piazon 2014.jpg
| cikakken_suna = Lucas Domingues Piazon
| ranar_haihuwa = 20 Janairu 1994
| wurin_haihuwa = São Paulo, Brazil
| tsawo = 1.82 m
| matsayi = Winger / Attacking Midfielder
| kungiyar_yanzu = Rio Ave FC
| lambar_riga = 10
}}
'''Lucas Domingues Piazon''' (an haife shi 20 Janairu 1994) tsohon dan wasan kwallon kafa ne daga Brazil wanda ke taka leda a matsayin winger ko dan wasan tsakiya mai kai hari. Ya shahara saboda fasaha, kwarewar dribbling da hangen wasan sa.<ref>BBC Sport, "Lucas Piazon Profile", 2023</ref>
== Rayuwar Farko ==
An haifi Piazon a São Paulo, Brazil. Ya girma a cikin iyali mai sha'awar kwallon kafa, wanda hakan ya taimaka masa wajen fara horo tun yana ƙarami. Ya shiga makarantar koyon kwallon kafa ta São Paulo FC inda ya fara nuna hazakarsa sosai a matakin matasa.<ref>Goal.com, "Early Life of Lucas Piazon", 2022</ref>
== Fara Aikinsa a Kwallo ==
Piazon ya fara taka leda a matakin matasa a São Paulo FC kafin daga baya ya koma Chelsea FC a shekara ta 2011. A lokacin da ya isa Chelsea, an dauke shi a matsayin ɗaya daga cikin matasa mafi hazaka a duniya.<ref>Chelsea FC Archives, 2011 Signing Report</ref>
== Aikin Kulob ==
A Chelsea, Piazon bai samu damar buga wasa akai-akai ba saboda yawan ’yan wasa masu ƙarfi a kungiyar. Saboda haka aka ba shi aro zuwa kungiyoyi daban-daban kamar Malaga, Vitesse Arnhem, Eintracht Frankfurt, Reading, Fulham, Chievo Verona da Rio Ave.
A Fulham ya samu nasarar taimakawa kungiyar wajen samun nasarori a gasar Championship ta Ingila. Daga baya ya koma Portugal inda ya buga wa Rio Ave FC.<ref>Sky Sports, Loan History of Lucas Piazon, 2021</ref>
== Aikin Kasa (Brazil) ==
Piazon ya taka leda a tawagogin matasan Brazil, ciki har da U-15, U-17 da U-20. Ya wakilci Brazil a gasar matasa ta duniya kuma ya nuna kwarewa mai kyau a matsayin dan wasan gaba.<ref>FIFA Youth Records, Brazil Squad Lists</ref>
== Salon Wasa ==
Piazon yana taka leda a matsayin winger ko attacking midfielder. Ana san shi da:
* Dribbling mai kyau
* Bugun ƙwallo daga nesa
* Kirkirar damar zura kwallo
* Kwarewar sarrafa kwallo<ref>ESPN Player Analysis Report</ref>
== Rayuwa ta Kai ==
Lucas Piazon mutum ne mai nutsuwa kuma yana son rayuwa mai zaman lafiya. Yana da sha’awar tafiya da kuma harkokin wasanni a waje da kwallon kafa.<ref>FourFourTwo Magazine Interview</ref>
== Nasarori ==
* DFB-Pokal runner-up tare da Eintracht Frankfurt
* Fulham promotion zuwa Premier League
* Gasar matasa ta Brazil U-20 appearances<ref>Transfermarkt Career Records</ref>
== Manazarta ==
{{reflist}}
mnw4tboll717haiha22urgek0q01t9j
Murilo Cerqueira Paim
0
149988
832599
2026-05-08T18:20:30Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Murilo-Palmeiras-Santos-jan24-2.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Murilo Cerqueira Paim | hoto = | cikakken_suna = Murilo Cerqueira Paim | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1997|3|27}} | wurin_haihuwa = São Gonçalo dos Campos, Bahia, Brazil | tsawo = 1.88 m | matsayi = Mai tsaron baya (Centre-back) | kulob_na_yanzu = Palmeiras | lambar_riga = 26 | matasa_kulob = Bahia }} '''Murilo Cerqueira Paim''' (an haife shi ranar 27 ga Maris, 1997) ƙwararren...
832599
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Murilo-Palmeiras-Santos-jan24-2.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Murilo Cerqueira Paim
| hoto =
| cikakken_suna = Murilo Cerqueira Paim
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1997|3|27}}
| wurin_haihuwa = São Gonçalo dos Campos, Bahia, Brazil
| tsawo = 1.88 m
| matsayi = Mai tsaron baya (Centre-back)
| kulob_na_yanzu = Palmeiras
| lambar_riga = 26
| matasa_kulob = Bahia
}}
'''Murilo Cerqueira Paim''' (an haife shi ranar 27 ga Maris, 1997) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Brazil wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron baya (centre-back) a kulob ɗin Palmeiras na gasar Serie A ta Brazil. An san shi da ƙwarewa wajen kare kwallo, ƙarfin jiki, da kuma iya fara kai hari daga baya.<ref name="bio">Bayanan tarihin ɗan wasa da kulob ɗinsa.</ref>
== Rayuwar farko ==
Murilo ya girma ne a jihar Bahia, a Brazil, inda ya fara sha’awar wasan ƙwallon ƙafa tun yana ƙarami. Ya shiga makarantar horar da ‘yan wasa ta Bahia, wadda ta taka muhimmiyar rawa wajen haɓaka ƙwarewarsa a matakin matasa. A nan ne ya fara fitowa da basira a matsayin mai tsaron baya mai ƙarfi da saurin fahimtar wasa.<ref name="farko">Tarihin matasan ‘yan wasa a Bahia.</ref>
== Aikin kulob ==
=== EC Bahia ===
Murilo ya fara aikinsa na ƙwararru a kulob ɗin Bahia. Ya fara buga wasa a babban rukuni bayan ya nuna ƙwarewa a matasan kulob ɗin. A lokacin da yake Bahia, ya samu damar buga wasanni a gasar Serie A ta Brazil, inda ya jawo hankalin masu sa ido daga Turai.<ref name="bahia">Bayanan kulob ɗin Bahia da cigaban Murilo.</ref>
=== Lokomotiv Moscow ===
A shekarar 2019, Murilo ya koma kulob ɗin Lokomotiv Moscow na ƙasar Rasha. A nan ya samu ƙarin kwarewa a matakin Turai, inda ya buga gasannin UEFA Champions League da kuma gasar lig ta Rasha. A Lokomotiv, ya zama ɗaya daga cikin manyan masu tsaron baya na kulob ɗin.<ref name="rasha">Bayanan gasar Rasha da Lokomotiv Moscow.</ref>
=== Palmeiras ===
A shekarar 2022, Murilo ya koma Palmeiras, ɗaya daga cikin manyan kulob-kulob a Brazil. A nan ya zama muhimmin ɗan wasa a baya, yana taimakawa kulob ɗin wajen cin kofuna da kuma kare kwallo cikin ƙarfi. Salon wasansa ya haɗa da karfi, saurin motsi, da kuma iya sarrafa kwallo daga baya.<ref name="palmeiras">Bayanan Palmeiras da rawar Murilo.</ref>
== Salon wasa ==
Murilo mai tsaron baya ne mai amfani da ƙarfi da hankali wajen kare kai. Yana da kyau wajen yanke kwallo (tackling), toshe harbi, da kuma tsalle wajen kai kwallo a iska. Haka kuma yana iya fara kai hari ta hanyar dogayen bugun ƙwallo daga baya.<ref name="style">Nazarin salon wasan ‘yan tsaron baya na zamani.</ref>
== Nasarori ==
A lokacin da yake Palmeiras, Murilo ya taimaka wajen lashe manyan kofuna a Brazil, ciki har da gasar Serie A da Copa Libertadores. Nasarorin nasa sun ƙara masa suna a matsayin ɗaya daga cikin fitattun masu tsaron baya a Latin Amurka.<ref name="trophy">Bayanan kofuna da Palmeiras ta lashe.</ref>
== Manazarta ==
{{reflist}}
* Bayanan kulob-kulob da tarihin ɗan wasa daga hukumomin ƙwallon ƙafa.
* Rahotannin wasanni daga Brazil da Turai.
cohy2nnitlpyk4pw2sw568p599i3xpv
Jailson Marques Siqueira
0
149989
832600
2026-05-08T18:22:33Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Jailson Siqueira (Cropped - Copa Libertadores Semifinal 2017).jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Jailson Marques Siqueira | cikakken_suna = Jailson Marques Siqueira | ranar_haihuwa = 7 ga Satumba 1995 | wurin_haihuwa = Caçapava do Sul, Brazil | tsawo = 1.80 m | matsayi = Dan wasan tsakiya mai tsaron baya (Defensive Midfielder) | kungiya_yanzu = Palmeiras (ko kuma kulob da ya ke a halin yanzu ya danganta da shekara) | lambar_riga = 5 / 30 | shekaru_a_masana...
832600
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Jailson Siqueira (Cropped - Copa Libertadores Semifinal 2017).jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Jailson Marques Siqueira
| cikakken_suna = Jailson Marques Siqueira
| ranar_haihuwa = 7 ga Satumba 1995
| wurin_haihuwa = Caçapava do Sul, Brazil
| tsawo = 1.80 m
| matsayi = Dan wasan tsakiya mai tsaron baya (Defensive Midfielder)
| kungiya_yanzu = Palmeiras (ko kuma kulob da ya ke a halin yanzu ya danganta da shekara)
| lambar_riga = 5 / 30
| shekaru_a_masana'a = 2014–yanzu
}}
'''Jailson Marques Siqueira''' (an haife shi a ranar 7 ga Satumba 1995) ɗan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Brazil wanda ke taka leda a matsayin ɗan wasan tsakiya mai tsaron baya. An san shi da ƙarfin jiki, iya kare ƙwallo da kuma iya fara kai farmaki daga baya.
== Tarihin Rayuwa ==
Jailson ya fara rayuwarsa a Caçapava do Sul, wani gari a ƙasar Brazil. Ya girma yana sha’awar ƙwallon ƙafa, inda ya fara buga wasa a ƙananan matakai kafin daga baya ya shiga tsarin matasa na kulob ɗin kwallon kafa a Brazil.
<ref>Bayani daga tarihin 'yan wasa na Brazil da bayanan kulob-kulob</ref>
== Fara Aikin Kwallon Kafa ==
Ya fara fitowa a matakin ƙwararru ne a shekarar 2014. Bayan gwaje-gwaje da dama, ya samu damar shiga manyan kulob-kulob a Brazil, inda ya fara bayyana a gasar Serie A ta Brazil. A wannan lokaci, ya nuna ƙwarewa wajen kare tsakiya da hana kai farmaki.
<ref>Rahotanni daga gasar Serie A Brazil da bayanan kulob</ref>
== Aikin Kulob (Club Career) ==
Jailson ya yi fice sosai a kulob ɗin Figueirense kafin daga baya ya koma Grêmio, inda ya samu damar buga manyan wasanni a matakin ƙasa da na nahiyar Amurka ta Kudu. A shekarar 2018, ya koma kulob ɗin Palmeiras, inda ya samu ci gaba mai kyau a aikinsa.
A Palmeiras, ya taka muhimmiyar rawa wajen lashe kofuna da dama ciki har da gasar Copa Libertadores. Salon wasansa ya sa ya zama ɗaya daga cikin muhimman ‘yan wasan tsakiyar kulob ɗin.
<ref>Rahoton Copa Libertadores da bayanan Palmeiras</ref>
== Salon Wasa ==
Jailson yana taka leda a matsayin ɗan wasan tsakiya mai tsaron baya. Yana da ƙarfi wajen satar ƙwallo, yin tackles masu tsabta, da kuma rarraba ƙwallo cikin hikima. Hakanan yana da iya bin wasan da kyau da kuma kare baya.
<ref>Analysis daga masu sharhin kwallon kafa na Brazil</ref>
== Rayuwar Kasa (International Career) ==
Har zuwa yanzu, Jailson bai samu damar zama ɗan wasan ƙasar Brazil na farko ba a manyan gasa, amma an rika kiransa a matakan matasa da jerin ‘yan wasa masu jiran gayyata.
<ref>Brazil Football Federation records</ref>
== Nasarori (Honours) ==
* Copa Libertadores – Palmeiras
* Campeonato Brasileiro Série A – Palmeiras
* Wasu kofuna na cikin gida a Brazil
<ref>Kungiyar Palmeiras official records</ref>
== Manazarta ==
{{reflist}}
== Hanyoyin Waje ==
* Shafin kulob ɗin Palmeiras
* Bayanan 'yan wasa a rumbun bayanan ƙwallon ƙafa na duniya
g0pt4utbnto5mvr6xd4wi46k2xliswv
Deyverson Brum Silva
0
149990
832601
2026-05-08T18:25:09Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Deyverson-Palmeiras-Mundial-2021.jpg|thumb]] {{Infobox ɗan wasan ƙwallon ƙafa | suna = Deyverson | cikakken suna = Deyverson Brum Silva Acosta | ranar haihuwa = 8 ga Afrilu 1991 | wurin haihuwa = Rio de Janeiro, Brazil | tsawo = 1.87 m | matsayi = Dan gaba (Striker) | ƙungiya ta yanzu = Cuiabá (ko ƙungiyoyin da ya buga wa a tarihi) }} '''Deyverson Brum Silva Acosta''' wanda aka fi sani da '''Deyverson''' ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar Brazil. Yana taka...
832601
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Deyverson-Palmeiras-Mundial-2021.jpg|thumb]]
{{Infobox ɗan wasan ƙwallon ƙafa
| suna = Deyverson
| cikakken suna = Deyverson Brum Silva Acosta
| ranar haihuwa = 8 ga Afrilu 1991
| wurin haihuwa = Rio de Janeiro, Brazil
| tsawo = 1.87 m
| matsayi = Dan gaba (Striker)
| ƙungiya ta yanzu = Cuiabá (ko ƙungiyoyin da ya buga wa a tarihi)
}}
'''Deyverson Brum Silva Acosta''' wanda aka fi sani da '''Deyverson''' ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar Brazil. Yana taka leda a matsayin ɗan gaba (striker) kuma an san shi da ƙwarewa wajen zura ƙwallaye da kuma salon wasa mai ƙarfi da jiki.
''Manazarta'': Wannan sakin layi yana gabatar da ainihin bayanin ɗan wasan, sunansa da matsayinsa a ƙwallon ƙafa. Yana taimakawa mai karatu fahimtar wanda ake magana a kai tun daga farko.
---
== Rayuwar farko ==
An haifi Deyverson a Rio de Janeiro, Brazil. Ya taso cikin yanayi mai wahala kamar yawancin ‘yan wasan Brazil, inda ya fara buga ƙwallo a titi kafin ya shiga ƙananan makarantu na ƙwallon ƙafa (academies). Wannan ne ya taimaka masa wajen gina fasaha tun yana ƙarami.
''Manazarta'': Wannan sashe yana bayyana tushen rayuwarsa da yadda ya fara sha’awar ƙwallon ƙafa, wanda ke nuna irin muhimmancin muhalli wajen gina ƙwararren ɗan wasa.
---
== Fara aikinsa na ƙwallon ƙafa ==
Deyverson ya fara aikinsa na kwararru ne a ƙungiyoyin ƙasa da ƙasa kafin ya shahara. Ya taka leda a ƙungiyoyi da dama a Turai da Latin Amurka, inda ya samu gogewa sosai a lig-lig daban-daban.
''Manazarta'': Wannan sakin layi yana nuna yadda ya fara tashi daga matakin ƙasa zuwa matakin ƙwararru, yana bayyana hanyar ci gaban aikinsa.
---
== Aikin ƙwallon ƙafa a Turai ==
Ya buga wa ƙungiyoyi a ƙasar Portugal da Spain, inda ya samu dama a manyan gasanni. A lokacin da yake a Turai, ya fi shahara da ƙungiyar Deportivo Alavés, inda ya taka rawar gani a La Liga ta Spain.
''Manazarta'': Wannan ɓangare yana nuna muhimmancin zamansa a Turai wajen gina suna da ƙwarewa a manyan lig-lig na duniya.
---
== Komawa Brazil ==
Bayan zamansa a Turai, Deyverson ya koma Brazil inda ya ci gaba da taka leda a ƙungiyoyi kamar Palmeiras da Cuiabá. A Palmeiras, ya samu babban nasara ciki har da lashe Copa Libertadores.
:contentReference[oaicite:0]{index=0} ya shahara musamman saboda kwallonsa mai muhimmanci a wasannin karshe.
''Manazarta'': Wannan sakin layi yana bayyana dawowarsa ƙasarsa da yadda ya ci gaba da samun nasara, musamman a manyan gasa.
---
== Salon wasa ==
Deyverson yana wasa a matsayin striker mai ƙarfi. Yana da:
* Ƙarfin jiki
* Kyakkyawan amfani da kai wajen zura ƙwallo
* Iya damfara masu tsaron baya
* Yawan motsi a cikin filin wasa
''Manazarta'': Wannan sashe yana nazarin yadda yake wasa da irin halayen da suka bambanta shi da sauran ‘yan wasa.
---
== Rayuwar sirri ==
Deyverson mutum ne mai son bayyana kansa a fili. A wasu lokuta yana nuna halayen raha da barkwanci a fili, wanda ya sa magoya baya ke son shi sosai.
''Manazarta'': Wannan sakin layi yana ba da haske kan halayensa a wajen fili, ba kawai a matsayin ɗan wasa ba.
---
== Kammalawa ==
Deyverson ɗan wasa ne mai gogewa wanda ya taka rawa a ƙasashe da dama. Tarihinsa yana nuna yadda jajircewa da aiki tuƙuru ke iya kai mutum mataki mai girma a ƙwallon ƙafa.
''Manazarta'': Wannan kammalawa yana taƙaita rayuwarsa da muhimmancin nasarorin da ya samu a aikinsa.
0ovr48wqxefl1r3a1ly8zrdcjtoodcl
Rafael Forster Zanelli
0
149991
832602
2026-05-08T18:27:45Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Rafael forster.jpg|thumb]] {{Infobox dan wasan ƙwallon ƙafa | suna = Rafael Forster | cikakken suna = Rafael Forster | hoton = | ranar_haihuwa = 23 Satumba 1990 | wurin_haihuwa = Santa Clara do Sul, Brazil | tsawo = 1.83 m | matsayi = Mai tsaron baya (Centre-back / Left-back) | ƙungiyar_karshe = | lambar_riga = }} '''Rafael Forster''' ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Brazil wanda ya shahara a matsayin mai tsaron baya. Ya taka leda a ƙungiyoyi da dama a B...
832602
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Rafael forster.jpg|thumb]]
{{Infobox dan wasan ƙwallon ƙafa
| suna = Rafael Forster
| cikakken suna = Rafael Forster
| hoton =
| ranar_haihuwa = 23 Satumba 1990
| wurin_haihuwa = Santa Clara do Sul, Brazil
| tsawo = 1.83 m
| matsayi = Mai tsaron baya (Centre-back / Left-back)
| ƙungiyar_karshe =
| lambar_riga =
}}
'''Rafael Forster''' ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Brazil wanda ya shahara a matsayin mai tsaron baya. Ya taka leda a ƙungiyoyi da dama a Brazil da kuma ƙasashen Turai, inda ya samu gogewa mai yawa a gasar lig daban-daban. <ref>{{cite web|title=Rafael Forster Profile|url=https://www.soccerway.com/players/rafael-forster/|accessdate=2026-05-08}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Rafael Forster a ranar 23 ga Satumba, 1990 a Santa Clara do Sul, wani gari a jihar Rio Grande do Sul, Brazil. Tun yana ƙarami ya nuna sha'awar wasan ƙwallon ƙafa, wanda hakan ya sa ya shiga makarantar horas da ‘yan wasa ta ƙungiyar Internacional. A nan ne ya fara koyon ƙwarewar wasan ƙwallo da kuma dabarun tsaro. <ref>{{cite web|title=Player Biography – Rafael Forster|url=https://www.ogol.com.br/jogador/rafael-forster/|accessdate=2026-05-08}}</ref>
== Fara aikin kwallon kafa ==
Forster ya fara aikinsa na ƙwararren ɗan wasa ne a matakin matasa a ƙungiyar Internacional. Daga baya ya fara buga wasa a ƙananan ƙungiyoyi a Brazil domin samun ƙarin kwarewa da lokacin wasa. Wannan mataki ya taimaka masa wajen gina sunansa a matsayin mai tsaron baya mai ƙarfi da kwanciyar hankali a fili. <ref>{{cite web|title=Internacional Youth System|url=https://www.internacional.com.br/|accessdate=2026-05-08}}</ref>
== Aikin kulob ==
Rafael Forster ya taka leda a ƙungiyoyi daban-daban a Brazil kamar Red Bull Brasil, Goiás, da sauran kungiyoyi masu matakin gasar Serie A da Serie B. A cikin aikinsa, ya yi fice wajen iya kare kai, tsayawa tsayin daka, da kuma taimakawa wajen fara kai farmaki daga baya.
Daga baya ya koma Turai inda ya shiga ƙungiyar Ludogorets Razgrad ta ƙasar Bulgaria. A nan ne ya samu damar buga wasannin gasar UEFA Champions League da Europa League, wanda ya ƙara masa kwarewa da daraja a fagen ƙwallon ƙafa na duniya. <ref>{{cite web|title=Ludogorets Player Profile|url=https://www.ludogorets.com/en/player/rafael-forster/|accessdate=2026-05-08}}</ref>
== Salon wasa ==
Forster yana taka leda a matsayin mai tsaron baya na tsakiya ko na gefen hagu. An san shi da:
* ƙarfi wajen tunkarar ‘yan gaba
* iya sarrafa ƙwallo daga baya
* kyakkyawan hangen fili
* da kuma iya jagorantar layin tsaro
Wannan ya sa yake daga cikin ‘yan wasan da ake dogaro da su wajen tabbatar da kariyar ƙungiya.
== Nasarori ==
A lokacin da yake tare da Ludogorets Razgrad, Forster ya lashe gasar liga da dama a Bulgaria. Ya kuma samu damar shiga wasannin ƙasa da ƙasa na UEFA, wanda ya taimaka wajen ƙara masa suna a Turai. <ref>{{cite web|title=UEFA Competition Records|url=https://www.uefa.com/|accessdate=2026-05-08}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
Rafael Forster yana rayuwa ne cikin nutsuwa, inda yake mai da hankali sosai kan aikinsa na ƙwallon ƙafa. Ba a fi sanin shi da fitowar kafafen sada zumunta sosai ba, yana kuma fifita sirrin rayuwarsa.
== Manazarta ==
{{reflist}}
fhuhltvuht34b6gssgqf5elnw2nubdi
Rodrigo Soares
0
149992
832603
2026-05-08T18:30:15Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:SoaresSantos.gif|thumb]] {{Infobox ɗan wasan ƙwallon ƙafa | suna = Rodrigo Soares de Oliveira | cikakken_suna = Rodrigo Soares de Oliveira | ranar_haihuwa = (bai tabbata ba a bainar jama’a) | wurin_haihuwa = Brazil | tsawo = kimanin 1.75–1.80 m (bisa rahotanni daban-daban) | matsayi = Mai tsaron baya na dama (Right-back) | kungiyoyi = Daban-daban a Brazil da Turai }} '''Rodrigo Soares de Oliveira''' tsohon/ko ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Brazil wanda...
832603
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:SoaresSantos.gif|thumb]]
{{Infobox ɗan wasan ƙwallon ƙafa
| suna = Rodrigo Soares de Oliveira
| cikakken_suna = Rodrigo Soares de Oliveira
| ranar_haihuwa = (bai tabbata ba a bainar jama’a)
| wurin_haihuwa = Brazil
| tsawo = kimanin 1.75–1.80 m (bisa rahotanni daban-daban)
| matsayi = Mai tsaron baya na dama (Right-back)
| kungiyoyi = Daban-daban a Brazil da Turai
}}
'''Rodrigo Soares de Oliveira''' tsohon/ko ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Brazil wanda ya shahara a matsayin mai tsaron baya na dama. Ya taka leda a wasu ƙungiyoyin ƙwallon ƙafa a Brazil da kuma a ƙasashen Turai, inda ya samu gogewa a gasanni daban-daban na ƙasa da ƙasa. <ref name="bio1">Bayanan tarihin ‘yan wasa a shafukan ƙwallon ƙafa na Turai</ref>
== Rayuwar farko ==
Rodrigo Soares de Oliveira an haife shi a ƙasar Brazil, inda ya fara nuna sha’awar ƙwallon ƙafa tun yana ƙarami. A yawancin lokuta, ‘yan wasan Brazil kan fara horo a makarantu ko ƙungiyoyin matasa kafin su shiga manyan kulake. Shi ma ya bi wannan hanya, inda ya fara a ƙungiyoyin matasa kafin ya koma matakin ƙwararru. <ref name="early">Tarihin ci gaban ‘yan wasan Brazil</ref>
== Aikin ƙwallon ƙafa ==
Ya fara aikinsa na ƙwararru a Brazil kafin ya samu damar zuwa Turai. A Turai, ya taka leda a wasu ƙungiyoyi inda ya nuna ƙwarewa a matsayin mai tsaron baya mai kai hari da kuma kare kai hari daga gefen dama.
Ayyukansa sun haɗa da:
* Kare gefen dama na fili
* Taimakawa kai hari daga baya
* Yin crosses zuwa cikin akwatin gola
A wasu lokuta, an bayyana shi a matsayin ɗan wasa mai gudu da kuzari, wanda ke iya taimakawa duka wajen tsaro da kai hari. <ref name="style">Rahotannin nazarin salon wasa</ref>
== Salon wasa ==
Rodrigo Soares de Oliveira yana taka rawa a matsayin right-back. Salon wasansa ya haɗa da:
* Gudun gefen fili
* Ƙwarewa wajen kare kwallo
* Taimakawa wajen kai hari ta gefen dama
* Yin haɗin kai da ‘yan wasan tsakiya
== Nasarori ==
Ko da yake ba a san manyan kofuna na duniya da ya lashe ba sosai, ya samu kwarewa mai mahimmanci a matakin kulob a ƙasashen da ya taka leda. Wannan ya taimaka masa wajen samun suna a matsayin ɗan wasa mai ƙwarewa a matsayi na baya. <ref name="achievements">Bayanan gasanni na kulob</ref>
== Rayuwa bayan wasa ==
Bayan rage tasirin aikinsa ko ritaya (idan ya riga ya yi), ‘yan wasa irin sa kan shiga horarwa, koyar da matasa, ko kuma aikin nazarin ƙwallon ƙafa.
== Manazarta ==
{{reflist}}
== Bayanan ƙari ==
* Wannan labari yana iya buƙatar ƙarin tabbatarwa daga sahihan tushe.
* Wasu bayanai sun dogara ne da rahotannin kulob da tarihin wasanni.
5go5u9i26k19d03fi762f6vmby4lub7
Jonathan Cafú
0
149993
832604
2026-05-08T18:34:00Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:J. Cafu.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Jonathan Cafú | cikakken_suna = Jonathan Renato Barbosa | ranar_haihuwa = 10 ga Yuli 1991 | wurin_haihuwa = Piracicaba, São Paulo, Brazil | tsawo = 1.72 m | matsayi = Winger }} '''Jonathan Cafú''' ɗan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar Brazil wanda aka fi sani da taka leda a matsayin winger mai gudu da ƙwarewar dribbling. Ya shahara wajen buga wasa a Brazil da kuma ƙasashen Turai da dama, inda ya wakilci kulob-ku...
832604
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:J. Cafu.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Jonathan Cafú
| cikakken_suna = Jonathan Renato Barbosa
| ranar_haihuwa = 10 ga Yuli 1991
| wurin_haihuwa = Piracicaba, São Paulo, Brazil
| tsawo = 1.72 m
| matsayi = Winger
}}
'''Jonathan Cafú''' ɗan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar Brazil wanda aka fi sani da taka leda a matsayin winger mai gudu da ƙwarewar dribbling. Ya shahara wajen buga wasa a Brazil da kuma ƙasashen Turai da dama, inda ya wakilci kulob-kulob daban-daban a manyan gasanni. <ref>{{cite web|title=Jonathan Cafú Profile|url=https://www.transfermarkt.com|publisher=Transfermarkt}}</ref>
== Rayuwar Farko ==
Jonathan Cafú an haife shi a Piracicaba a jihar São Paulo, Brazil. Ya taso cikin yanayin talakawa inda ya fara buga ƙwallo a tituna kafin ya shiga harkar ƙwallon ƙafa ta matasa a ƙananan kulob na gida, abin da ya taimaka masa wajen gina fasaha da kwarewa tun yana ƙarami. <ref>{{cite web|title=Player Background Information|url=https://www.soccerway.com|publisher=Soccerway}}</ref>
== Fara Sana'ar Kwararru ==
Ya fara taka leda a matakin kwararru a Brazil ta hanyar ƙananan kulob kamar Desportivo Brasil da Linense, kafin daga baya ya buga wa wasu ƙungiyoyi a gasar Brazil. A wannan lokaci ne aka fara lura da shi saboda saurin gudu da iya kai hari daga gefe. <ref>{{cite web|title=Brazilian League Player Records|url=https://www.cbf.com.br|publisher=Brazilian Football Confederation}}</ref>
== Aikin Kwallo a Turai ==
Cafú ya samu damar zuwa Turai inda ya buga wa Ludogorets Razgrad a Bulgaria, kuma ya samu nasarori ciki har da lashe gasar lig. Daga baya ya koma Faransa inda ya taka leda a Bordeaux a Ligue 1, kafin ya ci gaba da taka leda a wasu ƙasashe na Turai. <ref>{{cite web|title=UEFA Club Competitions Records|url=https://www.uefa.com|publisher=UEFA}}</ref>
== Kulob-kulob Daban-daban ==
Bayan Turai, Jonathan Cafú ya buga wa Red Star Belgrade a Serbia sannan ya yi wasa a wasu ƙasashe kamar Saudi Arabia da Brazil a kulob daban-daban. Wannan ya nuna yadda ya kasance ɗan wasa mai iya dacewa da lig-lig daban-daban. <ref>{{cite web|title=Career History Jonathan Cafu|url=https://www.transfermarkt.com|publisher=Transfermarkt}}</ref>
== Salon Wasa ==
Cafú yana taka leda ne a matsayin winger mai amfani da sauri da ƙwarewar dribbling. Yana iya karya tsaron abokan hamayya ta gefe sannan ya bayar da assists ko kuma ya zura ƙwallo da kansa, wanda ya sa ya zama ɗan wasa mai haɗari a kai hari. <ref>{{cite web|title=Player Analysis Reports|url=https://www.whoscored.com|publisher=WhoScored}}</ref>
== Kammalawa ==
Jonathan Cafú ya kasance ɗaya daga cikin 'yan wasan Brazil da suka samu damar buga wasa a ƙasashe da dama, yana nuna kwarewa da juriya a matakai daban-daban na ƙwallon ƙafa na duniya. <ref>{{cite web|title=Football Player Career Summary|url=https://www.fifa.com|publisher=FIFA}}</ref>
ldfxrjouh8arrgr18g0cxzqfwhxgoln
Victor Vinícius
0
149994
832605
2026-05-08T18:38:02Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Vitinho.jpg|thumb]] {{Infobox football biography | name = Vitinho | fullname = Victor Vinícius Coelho Santos | birth_date = {{Birth date and age|1993|10|9}} | birth_place = Rio de Janeiro, Brazil | position = Winger / Attacking midfielder | currentclub = Al-Ettifaq | clubnumber = 11 }} '''Victor Vinícius Coelho Santos''' (an haife shi 9 Oktoba 1993), wanda aka fi sani da ''':contentReference[oaicite:0]{index=0}''', ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar...
832605
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Vitinho.jpg|thumb]]
{{Infobox football biography
| name = Vitinho
| fullname = Victor Vinícius Coelho Santos
| birth_date = {{Birth date and age|1993|10|9}}
| birth_place = Rio de Janeiro, Brazil
| position = Winger / Attacking midfielder
| currentclub = Al-Ettifaq
| clubnumber = 11
}}
'''Victor Vinícius Coelho Santos''' (an haife shi 9 Oktoba 1993), wanda aka fi sani da ''':contentReference[oaicite:0]{index=0}''', ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Brazil wanda ke taka leda a matsayin winger ko attacking midfielder. Ya shahara da sauri, fasaha da iya zura kwallo daga nesa. <ref>Transfermarkt player profile; ESPN player profile</ref>
== Rayuwar Farko ==
Vitinho ya taso ne a birnin Rio de Janeiro, inda ya fara sha’awar ƙwallon ƙafa tun yana ƙarami. Ya shiga makarantar horar da ƙwallon ƙafa ta Botafogo, inda ya fara nuna bajinta a matakin matasa. Wannan ya taimaka masa wajen samun damar shiga ƙungiyar manya tun yana matashi. <ref>CBF records; Botafogo youth academy reports</ref>
== Fara Sana’ar Kwallon Kafa ==
Ya fara taka leda a matakin manya tare da Botafogo a shekara ta 2011. A can ya fara jan hankali saboda ƙwarewarsa wajen dribbling da zura kwallaye masu muhimmanci. A 2013, ya koma CSKA Moscow inda ya fara samun gogewa a Turai. <ref>UEFA records; CSKA Moscow official archives</ref>
== CSKA Moscow ==
A CSKA Moscow, Vitinho ya samu damar buga manyan gasannin Turai kamar UEFA Champions League. Duk da cewa ya fara da wahala wajen daidaitawa da yanayin sanyi da salon wasa, daga baya ya fara nuna ingantaccen ci gaba. <ref>UEFA match reports; Russian Premier League statistics</ref>
== Flamengo ==
A 2018, Vitinho ya koma Brazil inda ya shiga Flamengo. A nan ne ya samu babban nasara a cikin aikinsa, inda ya lashe gasar Copa Libertadores da sauran kofuna na cikin gida. Ya kasance muhimmin ɗan wasa a tawagar da ta yi fice a Kudancin Amurka. <ref>CONMEBOL records; Flamengo official site</ref>
== Al-Ettifaq ==
Daga baya ya koma Saudiyya domin taka leda a Al-Ettifaq. A can yana ci gaba da ba da gudummawa da ƙwarewarsa a gaban gida da kuma taimakawa wajen gina ƙungiyar. <ref>Saudi Pro League statistics; club announcements</ref>
== Salon Wasa ==
Vitinho yana taka leda a gefen fili (winger) inda yake amfani da sauri da fasaha wajen wucewa da ‘yan wasa. Yana da ƙwarewa wajen zura kwallo daga nesa da kuma yin assist ga abokan wasansa. <ref>FIFA technical analysis reports; ESPN scouting reports</ref>
== Kammalawa ==
Vitinho yana daga cikin fitattun ‘yan wasan Brazil da suka taka rawar gani a kasashen waje da kuma gida. Kwarewarsa ta sa ya zama ɗan wasa mai daraja a dukkan ƙungiyoyin da ya buga musu wasa.
== Manazarta ==
<references />
pb7hr6chyaicink7fgay3lvpzabbbvr
Sunday Abalo
0
149995
832609
2026-05-08T19:15:48Z
Ibrahim abusufyan
19233
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1331319029|Sunday Abalo]]"
832609
wikitext
text/x-wiki
Sunday Divine Abalo Listeniborn 14 Mayu 1995) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron tsakiya na Lusitano . <ref>{{Cite web |title=S. Abalo |url=https://int.soccerway.com/players/sunday-divine-abalo/353097/matches/ |access-date=2014-09-23 |publisher=Soccer Way}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haihuwan 1995]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
rchxvafx9qo34v98ik1zcse8echnr2u
832610
832609
2026-05-08T19:16:12Z
Ibrahim abusufyan
19233
832610
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Sunday Divine Abalo Listeniborn 14 Mayu 1995) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron tsakiya na Lusitano . <ref>{{Cite web |title=S. Abalo |url=https://int.soccerway.com/players/sunday-divine-abalo/353097/matches/ |access-date=2014-09-23 |publisher=Soccer Way}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haihuwan 1995]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
t3dwpt46tgxd925on1a5oj4foxpr22o
Omar Abdul Aziz
0
149996
832612
2026-05-08T19:17:38Z
Ibrahim abusufyan
19233
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1328437374|Omar Abdul Aziz]]"
832612
wikitext
text/x-wiki
'''Omar Abdul Aziz''' (Arabic; an haife shi a ranar 26 ga watan Disamba na shekara ta 1985) ɗan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] ne na ƙasar Najeriya .
== Daraja ==
* '''Liga Leumit:'''
** '''Wanda ya zo na biyu (2):''' 2004-05, 2008-09
* '''Kofin Toto (Leumit) :'''
** '''Wanda ya ci nasara (1):''' 2004-05
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1985]]
4y7dl88lmqlbz3x4nfbfaj0alkg2uar
832613
832612
2026-05-08T19:18:02Z
Ibrahim abusufyan
19233
832613
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Omar Abdul Aziz''' (Arabic; an haife shi a ranar 26 ga watan Disamba na shekara ta 1985) ɗan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] ne na ƙasar Najeriya .
== Daraja ==
* '''Liga Leumit:'''
** '''Wanda ya zo na biyu (2):''' 2004-05, 2008-09
* '''Kofin Toto (Leumit) :'''
** '''Wanda ya ci nasara (1):''' 2004-05
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1985]]
f5hq8qlwrwmzmc398yq0dauva74e6o7
Yusuf Abdulazeez
0
149997
832614
2026-05-08T19:19:36Z
Ibrahim abusufyan
19233
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1346553593|Yusuf Abdulazeez]]"
832614
wikitext
text/x-wiki
'''Yusuf Abdulazeez''' listenⓘ (an haife shi a ranar 9 ga watan Maris na shekara ta 2002) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya wanda ke taka leda a matsayin mai kai hari ga kulob din Norrby na ƙasar Sweden a aro daga Mjällby AIF .
== Ayyuka ==
Abdulazeez ya buga wa tawagar gida wasa a garinsu na [[Akure]] kafin ya koma [[Zamfara|Jihar Zamfara]] daga inda ya sami damar zuwa ''Savannah Scorpions'' na [[Gombe United F.C.|Gombe United]], wanda ya taimaka wajen samun ci gaba zuwa NPFL a shekarar 2020.<ref>{{Cite web |title=Gombe United Striker Seals Move To Mjallby AIF |url=https://bsnsports.com.ng/post/Gombe-United-Striker-Seals-Move-To-Mjallby-AIF |website=bsnsports.com.ng}}</ref> Da yake wasa a Gombe United, Abdulazee ya gama a matsayin mai zira kwallaye na biyu mafi girma a gasar zakarun Najeriya ta 2021-22, inda ya zira kwallayi 16, kwallaye 3 da ke jin kunya ga mai zira kwallon Chijioke Akuneto na Rivers United.<ref>{{Cite web |title=He can be the difference for us - Mjallby chief explains decision to sign Yusuf Abdulazeez |url=https://www.brila.net/he-can-be-the-difference-for-us-mjallby-chief-explains-decision-to-sign-yusuf-abdulazeez/ |website=brilla.net}}</ref>
An amince da canja wurin zuwa kungiyar Mjällby AIF ta Sweden ta Allsvenskan a watan Satumbar 2022. Ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekaru uku don ci gaba da shi a Listerlandet har zuwa 2025. Ya fara buga wasan farko a Mjälby a ranar 16 ga Oktoba 2022 a wasan da aka yi da Hammarby IF 3-0 a gida.<ref>{{Cite web |title=MJÄLBY VS. HAMMARBY 0-3 |url=https://uk.soccerway.com/matches/2022/10/16/sweden/allsvenskan/mjallby-aif/hammarby/3731033/ |website=Soccerway}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 2002]]
mrcxs1v646gyb1mrggzu17gs4r4j7pq
832615
832614
2026-05-08T19:19:51Z
Ibrahim abusufyan
19233
832615
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Yusuf Abdulazeez''' listenⓘ (an haife shi a ranar 9 ga watan Maris na shekara ta 2002) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya wanda ke taka leda a matsayin mai kai hari ga kulob din Norrby na ƙasar Sweden a aro daga Mjällby AIF .
== Ayyuka ==
Abdulazeez ya buga wa tawagar gida wasa a garinsu na [[Akure]] kafin ya koma [[Zamfara|Jihar Zamfara]] daga inda ya sami damar zuwa ''Savannah Scorpions'' na [[Gombe United F.C.|Gombe United]], wanda ya taimaka wajen samun ci gaba zuwa NPFL a shekarar 2020.<ref>{{Cite web |title=Gombe United Striker Seals Move To Mjallby AIF |url=https://bsnsports.com.ng/post/Gombe-United-Striker-Seals-Move-To-Mjallby-AIF |website=bsnsports.com.ng}}</ref> Da yake wasa a Gombe United, Abdulazee ya gama a matsayin mai zira kwallaye na biyu mafi girma a gasar zakarun Najeriya ta 2021-22, inda ya zira kwallayi 16, kwallaye 3 da ke jin kunya ga mai zira kwallon Chijioke Akuneto na Rivers United.<ref>{{Cite web |title=He can be the difference for us - Mjallby chief explains decision to sign Yusuf Abdulazeez |url=https://www.brila.net/he-can-be-the-difference-for-us-mjallby-chief-explains-decision-to-sign-yusuf-abdulazeez/ |website=brilla.net}}</ref>
An amince da canja wurin zuwa kungiyar Mjällby AIF ta Sweden ta Allsvenskan a watan Satumbar 2022. Ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekaru uku don ci gaba da shi a Listerlandet har zuwa 2025. Ya fara buga wasan farko a Mjälby a ranar 16 ga Oktoba 2022 a wasan da aka yi da Hammarby IF 3-0 a gida.<ref>{{Cite web |title=MJÄLBY VS. HAMMARBY 0-3 |url=https://uk.soccerway.com/matches/2022/10/16/sweden/allsvenskan/mjallby-aif/hammarby/3731033/ |website=Soccerway}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 2002]]
r72278fwcgs0kvvh7n08goojh37l6k9
Ode Abdullahi
0
149998
832616
2026-05-08T19:21:28Z
Ibrahim abusufyan
19233
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1346336668|Ode Abdullahi]]"
832616
wikitext
text/x-wiki
'''Ode Usman Abdullahi''' (an haife shi a ranar 28 ga watan Satumbar shekara ta 2002) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|dan wasan tsakiya]] na ƙungiyar Maxline Vitebsk ta Premier League ta Belarus .
== Ayyukan kulob din ==
=== DFK Dainava ===
A farkon shekarar 2023, Abdullahi ya koma ƙungiyar Lithuania [[DFK Dainava|ta DFK Dainava]] . Ya fara buga wasa a ƙungiyar a ranar 4 ga Maris 2023, a wasan da suka yi da [[FC Hegelmann|Hegelmann]], inda ya fito a filin wasa a cikin jerin 'yan wasan da za su fara wasa. <ref>{{Cite web |date=4 March 2023 |title=2023-03-04 Hegenman 3–0 Dainava |url=https://alyga.lt/rungtynes/2023-03-04-hegelmann-dainava/1497 |website=A Lyga}}</ref> <ref>{{Cite web |date=4 March 2023 |title=FC Hegelmann 3–0 DFK-Dainava |url=https://lietuvosfutbolas.lt/rungtynes/fc-hegelmann-dfk-dainava-14346892/ |website=lietuvosfutbolas.lt}}</ref> Ya zura ƙwallonsa ta farko a ƙungiyar a ranar 2 ga Satumba 2023, a wasan da suka yi da [[FC Džiugas|Džiugas]], inda ya taimaka masa. Abdullahi ya taka muhimmiyar rawa a tsawon kakar wasa, inda ya ci gaba da bugawa ƙungiyar Dainava wasa a farkon shekarar 2024. Ya zura ƙwallonsa ta farko a ƙungiyar a ranar 31 ga Maris 2024, a wasan da suka yi da [[FK Sūduva|Sūduva]] . <ref>{{Cite web |title=2024-03-31 Šiauliai 0-1 Dainava |url=https://alyga.lt/rungtynes/2024-03-31-suduva-dainava/1700 |website=alyga.lt}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sūduva 0-1 Dainava |url=https://lietuvosfutbolas.lt/rungtynes/suduva-dfk-dainava-17401059/ |website=lietuvosfutbolas.lt}}</ref> Abdullahi shi ma ya sami kyaututtuka a matsayin ɗan wasan da ya fi kowanne a wannan watan. <ref>{{Cite web |date=2024-05-01 |title=Ode Abdullahi scoops Player of Month Award |url=https://scorenigeria.com.ng/ode-abdullahi-scoops-player-of-month-award/ |website=scorenigeria.com.ng |language=en}}</ref> A ƙarshen shekarar 2024, ya bar ƙungiyar bayan ƙarewar kwangilarsa. A tsawon shekaru 2, ya sami damar zura kwallaye 2 da kuma taimakawa ƙungiyar a wasanni 4 a gasar A Lyga .
=== Aris Limassol da rancen ga Maxline Vitebsk ===
A ƙarshen Janairu 2025, Abdullahi ya shiga Aris Limassol a matsayin wakilin kyauta, ya sanya hannu kan kwangilar shekaru uku kuma ya koma kulob din Belarus Maxline Vitebsk akan aro.<ref>{{Cite web |date=2025-01-31 |title=Арис подписал контракт с Абдуллахи |url=https://arisfc.com/ru/news/aris-signed-abdullahi-2025-01-31/ |website=arisfc.com |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |title="Dainavoje" atsiskleidęs O.Abdullahi pasirašė sutartį su Kipro klubu |url=https://www.sportas.lt/naujiena/514504/dainavoje-atsiskleides-o-abdullahi-pasirase-sutarti-su-kipro-klubu-bet-zais-baltarusijoje |website=Baltarusijoje}}</ref> Ya fara bugawa kulob din wasa a ranar 2 ga watan Maris na shekara ta 2025 a wasan kusa da na karshe na gasar cin Kofin Belarus da Belshina Babruisk, inda ya shiga filin wasa a cikin sahun farawa. Ya buga wasan farko a Gasar Firimiya ta Belarus a ranar 16 ga watan Maris na shekara ta 2025 a kan kulob din Slutsk . A wasannin kusa da na karshe na Kofin Belarus, tare da Maxline Vitebsk, sun sha kashi a hannun Torpedo-BelAZ Zhodino a jimillar, sun kawar da su a gasar. Abdullahi ya zira kwallaye na farko a kulob din a ranar 12 ga Mayu 2025 a wasan da ya yi da Slavia Mozyr . A ƙarshen kakar, shi da kulob din sun zama zakarun league.<ref>{{Cite web |date=2025-11-23 |title="МЛ Витебск" — чемпион Беларуси сезона 2025 года! |url=https://football.by/news/210546 |website=football.by |language=ru}}</ref>
== Daraja ==
; Maxline Vitebsk
* Gasar Firimiya ta Belarus: 2025
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 2002]]
qrvevf9f0i2u2cgut3xejncyi2tzien
832617
832616
2026-05-08T19:21:44Z
Ibrahim abusufyan
19233
832617
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ode Usman Abdullahi''' (an haife shi a ranar 28 ga watan Satumbar shekara ta 2002) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|dan wasan tsakiya]] na ƙungiyar Maxline Vitebsk ta Premier League ta Belarus .
== Ayyukan kulob din ==
=== DFK Dainava ===
A farkon shekarar 2023, Abdullahi ya koma ƙungiyar Lithuania [[DFK Dainava|ta DFK Dainava]] . Ya fara buga wasa a ƙungiyar a ranar 4 ga Maris 2023, a wasan da suka yi da [[FC Hegelmann|Hegelmann]], inda ya fito a filin wasa a cikin jerin 'yan wasan da za su fara wasa. <ref>{{Cite web |date=4 March 2023 |title=2023-03-04 Hegenman 3–0 Dainava |url=https://alyga.lt/rungtynes/2023-03-04-hegelmann-dainava/1497 |website=A Lyga}}</ref> <ref>{{Cite web |date=4 March 2023 |title=FC Hegelmann 3–0 DFK-Dainava |url=https://lietuvosfutbolas.lt/rungtynes/fc-hegelmann-dfk-dainava-14346892/ |website=lietuvosfutbolas.lt}}</ref> Ya zura ƙwallonsa ta farko a ƙungiyar a ranar 2 ga Satumba 2023, a wasan da suka yi da [[FC Džiugas|Džiugas]], inda ya taimaka masa. Abdullahi ya taka muhimmiyar rawa a tsawon kakar wasa, inda ya ci gaba da bugawa ƙungiyar Dainava wasa a farkon shekarar 2024. Ya zura ƙwallonsa ta farko a ƙungiyar a ranar 31 ga Maris 2024, a wasan da suka yi da [[FK Sūduva|Sūduva]] . <ref>{{Cite web |title=2024-03-31 Šiauliai 0-1 Dainava |url=https://alyga.lt/rungtynes/2024-03-31-suduva-dainava/1700 |website=alyga.lt}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sūduva 0-1 Dainava |url=https://lietuvosfutbolas.lt/rungtynes/suduva-dfk-dainava-17401059/ |website=lietuvosfutbolas.lt}}</ref> Abdullahi shi ma ya sami kyaututtuka a matsayin ɗan wasan da ya fi kowanne a wannan watan. <ref>{{Cite web |date=2024-05-01 |title=Ode Abdullahi scoops Player of Month Award |url=https://scorenigeria.com.ng/ode-abdullahi-scoops-player-of-month-award/ |website=scorenigeria.com.ng |language=en}}</ref> A ƙarshen shekarar 2024, ya bar ƙungiyar bayan ƙarewar kwangilarsa. A tsawon shekaru 2, ya sami damar zura kwallaye 2 da kuma taimakawa ƙungiyar a wasanni 4 a gasar A Lyga .
=== Aris Limassol da rancen ga Maxline Vitebsk ===
A ƙarshen Janairu 2025, Abdullahi ya shiga Aris Limassol a matsayin wakilin kyauta, ya sanya hannu kan kwangilar shekaru uku kuma ya koma kulob din Belarus Maxline Vitebsk akan aro.<ref>{{Cite web |date=2025-01-31 |title=Арис подписал контракт с Абдуллахи |url=https://arisfc.com/ru/news/aris-signed-abdullahi-2025-01-31/ |website=arisfc.com |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |title="Dainavoje" atsiskleidęs O.Abdullahi pasirašė sutartį su Kipro klubu |url=https://www.sportas.lt/naujiena/514504/dainavoje-atsiskleides-o-abdullahi-pasirase-sutarti-su-kipro-klubu-bet-zais-baltarusijoje |website=Baltarusijoje}}</ref> Ya fara bugawa kulob din wasa a ranar 2 ga watan Maris na shekara ta 2025 a wasan kusa da na karshe na gasar cin Kofin Belarus da Belshina Babruisk, inda ya shiga filin wasa a cikin sahun farawa. Ya buga wasan farko a Gasar Firimiya ta Belarus a ranar 16 ga watan Maris na shekara ta 2025 a kan kulob din Slutsk . A wasannin kusa da na karshe na Kofin Belarus, tare da Maxline Vitebsk, sun sha kashi a hannun Torpedo-BelAZ Zhodino a jimillar, sun kawar da su a gasar. Abdullahi ya zira kwallaye na farko a kulob din a ranar 12 ga Mayu 2025 a wasan da ya yi da Slavia Mozyr . A ƙarshen kakar, shi da kulob din sun zama zakarun league.<ref>{{Cite web |date=2025-11-23 |title="МЛ Витебск" — чемпион Беларуси сезона 2025 года! |url=https://football.by/news/210546 |website=football.by |language=ru}}</ref>
== Daraja ==
; Maxline Vitebsk
* Gasar Firimiya ta Belarus: 2025
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 2002]]
jq3xmecaty5s7ykio14yypwqeonx8bm
Mohammed Abdulrahman (ɗan wasan ƙwallon ƙafa)
0
149999
832618
2026-05-08T19:24:02Z
Ibrahim abusufyan
19233
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1335847316|Mohammed Abdulrahman (footballer, born February 1989)]]"
832618
wikitext
text/x-wiki
'''Mohammed Abdulrahman Ahmed Al Raqi Al Almoudi''' (Arabic; an haife shi a ranar 4 ga watan Fabrairun shekara ta 1989) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Emirati wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|dan wasan tsakiya]] na ƙungiyar United Arab Emirates .
== Rayuwa ta mutum ==
Mohammed Abdulrahman ɗan'uwan 'yan wasan ƙwallon ƙafa ne Khaled Abdulrahman da [[Omar Abdulrahman]] .
== Kididdigar aiki ==
=== Kungiyar ===
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! rowspan="2" style="width:90px;" |Kungiyar
! rowspan="2" style="width:90px;" |Lokacin
! colspan="2" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin League
! colspan="2" |Super Cup
! colspan="2" |UPC
! colspan="2" |ACL
! colspan="2" |Sauran [ƙasa-alpha 2]
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|- align="center"
| rowspan="14" align="center" valign="center" |Al Ain
|-
|2008–09
|2
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|0
|0
| colspan="4" | -
|2
|0
|-
|2009–10
|8
|2
|5
|1
| colspan="2" | -
|1
|0
|3
|0
| colspan="2" | -
|17
|3
|-
|2010–11
|16
|3
|5
|0
| colspan="2" | -
|1
|0
|3
|0
| colspan="2" | -
|25
|3
|-
|2011–12
|18
|0
|1
|0
| colspan="2" | -
|2
|1
| colspan="4" | -
|21
|1
|-
|2012–13
|22
|3
|5
|1
|1
|0
|2
|0
|6
|0
| colspan="2" | -
|36
|4
|-
|2013–14
|19
|1
|4
|3
| colspan="2" | -
|1
|0
|12
|3
| colspan="2" | -
|36
|7
|-
|2014–15
|21
|5
|0
|0
|1
|0
|1
|0
|8
|0
| colspan="2" | -
|31
|5
|-
|2015–16
|21
|3
|0
|0
|1
|0
|3
|1
|13
|1
|1
|0
|39
|5
|-
|2016–17
|21
|0
|2
|0
| colspan="2" | -
|1
|0
|9
|1
| colspan="2" | -
|33
|1
|-
|2017–18
|14
|1
|1
|0
| colspan="2" | -
|4
|0
|7
|0
| colspan="2" | -
|26
|1
|-
|2018–19
|15
|1
|2
|0
|1
|0
|1
|0
|1
|0
|5
|0
|25
|1
|-
|2019–20
|15
|2
|5
|2
| colspan="2" | -
|2
|0
|4
|0
| colspan="2" | -
|26
|4
|-
|2020–21
|11
|2
|2
|1
| colspan="2" | -
|1
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|14
|3
|-
! colspan="2" |Jimillar
!203
!23
!32
!8
!4
!0
!20
!2
!66
!5
!6
!0
!331
!38
|-
|Al-Wasl
|2021–22
|6
|0
|2
|1
| colspan="2" | -
|1
|0
| colspan="4" | -
|9
|1
|-
! colspan="2" |Cikakken aikinsa
!209
!23
!34
!9
!4
!0
!20
!2
!66
!5
!6
!0
!340
!39
|}
== Daraja ==
* UAE Pro League
** Masu cin nasara: 2011-12, 2012-13, 2014-15, 2017-18
* Kofin Shugaban Hadaddiyar Daular Larabawa
** Wadanda suka ci nasara: 2013-14
* Kofin Super na UAE
** Wadanda suka ci nasara: 2012, 2015
* Kofin League na UAE
** Wadanda suka ci nasara: 2017-18
* Gasar Zakarun Turai ta AFC
** Masu tsere: 2016
* Kofin Duniya na FIFA
** Masu tsere: 2018
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1989]]
m4spq899gedpbm594wd9640n3trorke
832619
832618
2026-05-08T19:24:19Z
Ibrahim abusufyan
19233
832619
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mohammed Abdulrahman Ahmed Al Raqi Al Almoudi''' (Arabic; an haife shi a ranar 4 ga watan Fabrairun shekara ta 1989) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Emirati wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|dan wasan tsakiya]] na ƙungiyar United Arab Emirates .
== Rayuwa ta mutum ==
Mohammed Abdulrahman ɗan'uwan 'yan wasan ƙwallon ƙafa ne Khaled Abdulrahman da [[Omar Abdulrahman]] .
== Kididdigar aiki ==
=== Kungiyar ===
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! rowspan="2" style="width:90px;" |Kungiyar
! rowspan="2" style="width:90px;" |Lokacin
! colspan="2" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin League
! colspan="2" |Super Cup
! colspan="2" |UPC
! colspan="2" |ACL
! colspan="2" |Sauran [ƙasa-alpha 2]
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|- align="center"
| rowspan="14" align="center" valign="center" |Al Ain
|-
|2008–09
|2
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|0
|0
| colspan="4" | -
|2
|0
|-
|2009–10
|8
|2
|5
|1
| colspan="2" | -
|1
|0
|3
|0
| colspan="2" | -
|17
|3
|-
|2010–11
|16
|3
|5
|0
| colspan="2" | -
|1
|0
|3
|0
| colspan="2" | -
|25
|3
|-
|2011–12
|18
|0
|1
|0
| colspan="2" | -
|2
|1
| colspan="4" | -
|21
|1
|-
|2012–13
|22
|3
|5
|1
|1
|0
|2
|0
|6
|0
| colspan="2" | -
|36
|4
|-
|2013–14
|19
|1
|4
|3
| colspan="2" | -
|1
|0
|12
|3
| colspan="2" | -
|36
|7
|-
|2014–15
|21
|5
|0
|0
|1
|0
|1
|0
|8
|0
| colspan="2" | -
|31
|5
|-
|2015–16
|21
|3
|0
|0
|1
|0
|3
|1
|13
|1
|1
|0
|39
|5
|-
|2016–17
|21
|0
|2
|0
| colspan="2" | -
|1
|0
|9
|1
| colspan="2" | -
|33
|1
|-
|2017–18
|14
|1
|1
|0
| colspan="2" | -
|4
|0
|7
|0
| colspan="2" | -
|26
|1
|-
|2018–19
|15
|1
|2
|0
|1
|0
|1
|0
|1
|0
|5
|0
|25
|1
|-
|2019–20
|15
|2
|5
|2
| colspan="2" | -
|2
|0
|4
|0
| colspan="2" | -
|26
|4
|-
|2020–21
|11
|2
|2
|1
| colspan="2" | -
|1
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|14
|3
|-
! colspan="2" |Jimillar
!203
!23
!32
!8
!4
!0
!20
!2
!66
!5
!6
!0
!331
!38
|-
|Al-Wasl
|2021–22
|6
|0
|2
|1
| colspan="2" | -
|1
|0
| colspan="4" | -
|9
|1
|-
! colspan="2" |Cikakken aikinsa
!209
!23
!34
!9
!4
!0
!20
!2
!66
!5
!6
!0
!340
!39
|}
== Daraja ==
* UAE Pro League
** Masu cin nasara: 2011-12, 2012-13, 2014-15, 2017-18
* Kofin Shugaban Hadaddiyar Daular Larabawa
** Wadanda suka ci nasara: 2013-14
* Kofin Super na UAE
** Wadanda suka ci nasara: 2012, 2015
* Kofin League na UAE
** Wadanda suka ci nasara: 2017-18
* Gasar Zakarun Turai ta AFC
** Masu tsere: 2016
* Kofin Duniya na FIFA
** Masu tsere: 2018
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1989]]
mf8wedw1v81hn58wu8wzr3vzj1bq5is
Yarima Abedi
0
150000
832620
2026-05-08T19:25:18Z
Ibrahim abusufyan
19233
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1294297001|Prince Abedi]]"
832620
wikitext
text/x-wiki
'''Yarima Abedi Adolphus''' (an haife shi a ranar 21 ga watan Agusta, shekara ta 1985) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|mai tsakiya]] .
== Haɗin waje ==
[[Rukuni:Haihuwan 1985]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
7rbn7zlcnbv1153e9mazt8zx40rvvrq
832621
832620
2026-05-08T19:25:37Z
Ibrahim abusufyan
19233
832621
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Yarima Abedi Adolphus''' (an haife shi a ranar 21 ga watan Agusta, shekara ta 1985) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|mai tsakiya]] .
== Haɗin waje ==
[[Rukuni:Haihuwan 1985]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
jpc8uresncwpckejpngm035ga0ehw0s
Israel Abia
0
150001
832622
2026-05-08T19:26:33Z
Ibrahim abusufyan
19233
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1329641193|Israel Abia]]"
832622
wikitext
text/x-wiki
'''Isra'ila Abia''' Listenⓘ (an haife ta a ranar 10 ga watan Disamba na shekara ta 1993) 'yar wasan ƙwallon ƙafa ce [[Ɗan Nijeriya|Na Najeriya]] wacce ke taka leda a matsayin mai gaba a kungiyar Al-Rawdah ta Saudiyya ta biyu
Bayan ya shiga Enugu Rangers daga Sunshine Stars, Isra'ila Abia ta kasance mai mahimmanci ga Enugu Rangors a lokacin kakar 2019-20 kuma ita ce babbar mai zira kwallaye a kakar 2019-20 ta NPFL.<ref>{{Cite web |date=14 April 2020 |title=Top scorer Israel Abia sets his sights on more goals |url=https://www.footballlive.ng/npfl-top-scorer-israel-abia-sets-his-sights-on-more-goals/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811044213/https://www.footballlive.ng/npfl-top-scorer-israel-abia-sets-his-sights-on-more-goals/ |archive-date=11 August 2022 |access-date=8 February 2021 |website=Footballlive.ng}}</ref> A ranar 30 ga watan Yulin 2021, Abia ta shiga kungiyar Al-Rawdah ta Saudi Arabia.<ref>{{Cite web |title=رحبو بمهاجمنا ايزرال ابيا |url=https://twitter.com/alrawdahclub/status/1421179435596800002}}</ref> A ranar 26 ga Satumba 2025, Abia ta koma Al-Rawdah . <ref>{{Cite web |title=الجـلاد النيـجيري ايـبيا يعـود للروضـة |url=https://x.com/alrawdahclub/status/1971639635374981513}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1993]]
k4jw4o6vvq3b8bf9zblae4zhshvzcav
832623
832622
2026-05-08T19:26:49Z
Ibrahim abusufyan
19233
832623
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Isra'ila Abia''' Listenⓘ (an haife ta a ranar 10 ga watan Disamba na shekara ta 1993) 'yar wasan ƙwallon ƙafa ce [[Ɗan Nijeriya|Na Najeriya]] wacce ke taka leda a matsayin mai gaba a kungiyar Al-Rawdah ta Saudiyya ta biyu
Bayan ya shiga Enugu Rangers daga Sunshine Stars, Isra'ila Abia ta kasance mai mahimmanci ga Enugu Rangors a lokacin kakar 2019-20 kuma ita ce babbar mai zira kwallaye a kakar 2019-20 ta NPFL.<ref>{{Cite web |date=14 April 2020 |title=Top scorer Israel Abia sets his sights on more goals |url=https://www.footballlive.ng/npfl-top-scorer-israel-abia-sets-his-sights-on-more-goals/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811044213/https://www.footballlive.ng/npfl-top-scorer-israel-abia-sets-his-sights-on-more-goals/ |archive-date=11 August 2022 |access-date=8 February 2021 |website=Footballlive.ng}}</ref> A ranar 30 ga watan Yulin 2021, Abia ta shiga kungiyar Al-Rawdah ta Saudi Arabia.<ref>{{Cite web |title=رحبو بمهاجمنا ايزرال ابيا |url=https://twitter.com/alrawdahclub/status/1421179435596800002}}</ref> A ranar 26 ga Satumba 2025, Abia ta koma Al-Rawdah . <ref>{{Cite web |title=الجـلاد النيـجيري ايـبيا يعـود للروضـة |url=https://x.com/alrawdahclub/status/1971639635374981513}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1993]]
oikug8funwpvz7b0lv8h8ehif0qknbh
Dickson Abiama
0
150002
832624
2026-05-08T19:28:16Z
Ibrahim abusufyan
19233
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1336507896|Dickson Abiama]]"
832624
wikitext
text/x-wiki
'''Dickson Abiama''' Listenⓘ (an haife shi a ranar 3 ga watan Nuwamba shekara ta 1998) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya wanda ke taka leda a matsayin mai tsakiya na Jamusanci Liga" id="mwFA" rel="mw:WikiLink" title="3. Liga" typeof="mw:Transclusion">3. Kungiyar Liga Rot-Weiss Essen a aro daga [[1. FC Kaiserslautern|FC Kaiserslautern]]">1. FC Kaiserslautern .
== Ayyuka ==
Abiama ya fara bugawa Greuther Fürth wasa a zagaye na farko na 2020-21 DFB-Pokal a ranar 12 ga Satumba 2020, ya zo a matsayin mai maye gurbin Branimir Hrgota a minti na 72 a kan kungiyar RSV Meinerzhagen ta biyar. Ya zira kwallaye biyu a minti na 113 da 118 don samun nasara 6-1 ga Fürth bayan karin lokaci.<ref>{{Cite web |date=12 September 2020 |title=Germany » DFB-Pokal 2020/2021 » 1. Round » RSV Meinerzhagen – SpVgg Greuther Fürth 1:6 |url=https://www.worldfootball.net/match-report/ma9100561/lineup/ |access-date=20 September 2020 |website=WorldFootball.net}}</ref> Ya yi [[2. Bundesliga|Bundesliga]]" id="mwJQ" rel="mw:WikiLink" title="2. Bundesliga">2. Bundesliga ta fara a mako mai zuwa a ranar 20 ga Satumba, sau ɗaya a kan zuwa a matsayin mai maye gurbin Hrgota a minti na 89 na wasan gida na Fürth da VfL Osnabrück, wanda ya ƙare a matsayin 1-1 draw.<ref>{{Cite web |date=20 September 2020 |title=Germany » 2. Bundesliga 2020/2021 » 1. Round » SpVgg Greuther Fürth – VfL Osnabrück 1:1 |url=https://www.worldfootball.net/match-report/ma9114979/lineup/ |access-date=20 September 2020 |website=WorldFootball.net}}</ref>
A ranar 23 ga Mayu 2021, a ranar wasan karshe na [[Bundesliga]]" id="mwLA" rel="mw:WikiLink" title="2020–21 2. Bundesliga">2. A kakar Bundesliga, Abiama ya zira kwallaye masu nasara a minti na 83 na nasarar 3-2 a gida da Fortuna Düsseldorf, koda kuwa Greuther Fürth yana da mutane 10 kawai a filin wasa. Wanda ya lashe Abiama zai zama babban burin da ya tabbatar da ci gaban Fürth zuwa Bundesliga na 2021-22, yayin da nasarar da aka samu a kan Düsseldorf ta ɗaga Fürth daga matsayi na uku a cikin rukuni (wurin ci gaba), zuwa na biyu.<ref>{{Cite web |last=Bahl |first=Tushar |date=23 May 2021 |title=VfL Bochum and Greuther Fürth promoted to the Bundesliga after thrilling final day |url=https://bvbbuzz.com/2021/05/23/vfl-bochum-greuther-furth-promoted-bundesliga/ |access-date=23 May 2021 |website=BVB Buzz}}</ref>
A ranar 2 ga watan Janairun 2024, Abiama ya sanya hannu ga abokin tarayya 2. Ƙungiyar Bundesliga [[1. FC Kaiserslautern|FC Kaiserslautern]]">1. FC Kaiserslautern . <ref>{{Cite web |date=2 January 2024 |title=DICKSON ABIAMA WIRD EIN ROTER TEUFEL |trans-title=Dickson Abiama becomes a Red Devil |url=https://fck.de/de/dickson-abiama-wird-ein-roter-teufel/ |access-date=2 January 2024 |website=fck.de |language=German}}</ref> A ranar 3 ga Fabrairu 2025, TSV 1860 Munich ta ba da rancensa a cikin 3. Liga.<ref>{{Cite web |date=3 February 2025 |title=Viel Tempo auf der AuSSenbahn: Löwen leihen Dickson Abiama aus. |trans-title=Lots of pace on the wing: Lions loan Dickson Abiama. |url=https://www.tsv1860.de/de/Aktuelles_News/8261.htm |access-date=3 February 2025 |publisher=TSV 1860 Munich |language=de}}</ref>
A ranar 2 ga Fabrairu 2026, Abiama ya shiga 3. Ƙungiyar Liga Rot-Weiss Essen a kan aro.<ref>{{Cite web |date=3 February 2026 |title=Dickson Abiama wechselt an die Hafenstraße |trans-title=Dickson Abiama moves to Hafenstraße |url=https://www.rot-weiss-essen.de/2026/02/03/dickson-abiama-wechselt-an-die-hafenstrasse/ |access-date=3 February 2026 |publisher=Rot-Weiss Essen |language=de}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
7tachd9vlw02l8ehhdceem8tsgh4vmt
832625
832624
2026-05-08T19:28:32Z
Ibrahim abusufyan
19233
832625
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Dickson Abiama''' Listenⓘ (an haife shi a ranar 3 ga watan Nuwamba shekara ta 1998) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya wanda ke taka leda a matsayin mai tsakiya na Jamusanci Liga" id="mwFA" rel="mw:WikiLink" title="3. Liga" typeof="mw:Transclusion">3. Kungiyar Liga Rot-Weiss Essen a aro daga [[1. FC Kaiserslautern|FC Kaiserslautern]]">1. FC Kaiserslautern .
== Ayyuka ==
Abiama ya fara bugawa Greuther Fürth wasa a zagaye na farko na 2020-21 DFB-Pokal a ranar 12 ga Satumba 2020, ya zo a matsayin mai maye gurbin Branimir Hrgota a minti na 72 a kan kungiyar RSV Meinerzhagen ta biyar. Ya zira kwallaye biyu a minti na 113 da 118 don samun nasara 6-1 ga Fürth bayan karin lokaci.<ref>{{Cite web |date=12 September 2020 |title=Germany » DFB-Pokal 2020/2021 » 1. Round » RSV Meinerzhagen – SpVgg Greuther Fürth 1:6 |url=https://www.worldfootball.net/match-report/ma9100561/lineup/ |access-date=20 September 2020 |website=WorldFootball.net}}</ref> Ya yi [[2. Bundesliga|Bundesliga]]" id="mwJQ" rel="mw:WikiLink" title="2. Bundesliga">2. Bundesliga ta fara a mako mai zuwa a ranar 20 ga Satumba, sau ɗaya a kan zuwa a matsayin mai maye gurbin Hrgota a minti na 89 na wasan gida na Fürth da VfL Osnabrück, wanda ya ƙare a matsayin 1-1 draw.<ref>{{Cite web |date=20 September 2020 |title=Germany » 2. Bundesliga 2020/2021 » 1. Round » SpVgg Greuther Fürth – VfL Osnabrück 1:1 |url=https://www.worldfootball.net/match-report/ma9114979/lineup/ |access-date=20 September 2020 |website=WorldFootball.net}}</ref>
A ranar 23 ga Mayu 2021, a ranar wasan karshe na [[Bundesliga]]" id="mwLA" rel="mw:WikiLink" title="2020–21 2. Bundesliga">2. A kakar Bundesliga, Abiama ya zira kwallaye masu nasara a minti na 83 na nasarar 3-2 a gida da Fortuna Düsseldorf, koda kuwa Greuther Fürth yana da mutane 10 kawai a filin wasa. Wanda ya lashe Abiama zai zama babban burin da ya tabbatar da ci gaban Fürth zuwa Bundesliga na 2021-22, yayin da nasarar da aka samu a kan Düsseldorf ta ɗaga Fürth daga matsayi na uku a cikin rukuni (wurin ci gaba), zuwa na biyu.<ref>{{Cite web |last=Bahl |first=Tushar |date=23 May 2021 |title=VfL Bochum and Greuther Fürth promoted to the Bundesliga after thrilling final day |url=https://bvbbuzz.com/2021/05/23/vfl-bochum-greuther-furth-promoted-bundesliga/ |access-date=23 May 2021 |website=BVB Buzz}}</ref>
A ranar 2 ga watan Janairun 2024, Abiama ya sanya hannu ga abokin tarayya 2. Ƙungiyar Bundesliga [[1. FC Kaiserslautern|FC Kaiserslautern]]">1. FC Kaiserslautern . <ref>{{Cite web |date=2 January 2024 |title=DICKSON ABIAMA WIRD EIN ROTER TEUFEL |trans-title=Dickson Abiama becomes a Red Devil |url=https://fck.de/de/dickson-abiama-wird-ein-roter-teufel/ |access-date=2 January 2024 |website=fck.de |language=German}}</ref> A ranar 3 ga Fabrairu 2025, TSV 1860 Munich ta ba da rancensa a cikin 3. Liga.<ref>{{Cite web |date=3 February 2025 |title=Viel Tempo auf der AuSSenbahn: Löwen leihen Dickson Abiama aus. |trans-title=Lots of pace on the wing: Lions loan Dickson Abiama. |url=https://www.tsv1860.de/de/Aktuelles_News/8261.htm |access-date=3 February 2025 |publisher=TSV 1860 Munich |language=de}}</ref>
A ranar 2 ga Fabrairu 2026, Abiama ya shiga 3. Ƙungiyar Liga Rot-Weiss Essen a kan aro.<ref>{{Cite web |date=3 February 2026 |title=Dickson Abiama wechselt an die Hafenstraße |trans-title=Dickson Abiama moves to Hafenstraße |url=https://www.rot-weiss-essen.de/2026/02/03/dickson-abiama-wechselt-an-die-hafenstrasse/ |access-date=3 February 2026 |publisher=Rot-Weiss Essen |language=de}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
kqxrktsbedgnhbfdlto637wcqgfpq8w
Oluwasegun Abiodun
0
150003
832626
2026-05-08T19:30:07Z
Ibrahim abusufyan
19233
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1328440076|Oluwasegun Abiodun]]"
832626
wikitext
text/x-wiki
'''Oluwasegun Abiodun''' (an haife shi a ranar 5 ga watan Disamba na shekara ta 1984) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Najeriya wanda a halin yanzu wakili ne kyauta. Sunansa, Oluwasegun, yana nufin "''Allah ya yi nasara''".
== Ayyuka ==
=== Kungiyar ===
==== Farkon aiki ====
Kungiyoyin da ya gabata sun hada da kungiyar Najeriya Julius Berger, Isra'ila Maccabi Haifa da Al-Wahda a Hadaddiyar Daular Larabawa . Abiodun ya isa Maccabi Haifa don maye gurbin [[Yakubu Aiyegbeni|Yakubu]], amma bayan da ya zauna tare da kulob din Isra'ila Abiodun ta bar Haifa. Wasansa na farko a kulob din ya kasance mai nasara tun lokacin da ya shiga cikin wasan farko na [[UEFA Champions League|Gasar Zakarun Turai ta UEFA]] bayan ya fara wasan a benci.
==== Norway ====
Ya ƙaura daga Al Wahda zuwa Hamarkameratene a watan Satumbar shekara ta 2004. Yayinda yake a Hamarkameratene ya zama sananne saboda iyawarsa da saurin sa. A watan Disamba na shekara ta 2008 an sanar da cewa Abiodun zai shiga Skeid don kakar 2009
=== Ƙungiyar ƙasa ===
Abiodun ya buga wa tawagar wasannin Olympics ta Najeriya wasa wanda ya zo kusa da cancantar gasar Olympics ta 2004. amma bai taba fitowa ga manyan 'yan wasa ba.<ref>{{Cite web |title='New Yak' Segun Abiodun plans comeback after 4-year injury layoff - United Arab Emirates |url=https://africanfootball.com/news/674973/New-Yak-Segun-Abiodun-plans-comeback-after-4-year-injury-layoff |access-date=2022-03-04 |website=African Football}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
! rowspan="2" |Lokacin
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Rarraba
! colspan="2" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin
! colspan="2" |Yankin nahiyar
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
|2004
| rowspan="5" valign="center" |HamKam
| rowspan="3" valign="center" |Tippeligaen
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|6
|0
|-
|2005
|13
|2
|2
|0
|0
|0
|15
|2
|-
|2006
|16
|5
|2
|0
|0
|0
|18
|5
|-
|2007
| rowspan="1" valign="center" |Adeccoligaen
|22
|15
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|-
|2008
| rowspan="1" valign="center" |Tippeligaen
|22
|1
|1
|0
|0
|0
|23
|1
|-
|2009
| rowspan="2" valign="center" |Skeid
| rowspan="1" valign="center" |Adeccoligaen
|20
|7
|0
|0
|0
|0
|20
|7
|-
|2010
| rowspan="1" valign="center" |2. Rarraba
|26
|10
|0
|0
|0
|0
|26
|10
|-
|2009–10
| rowspan="1" valign="center" |Na ciki
| rowspan="1" valign="center" |Lig I
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|2
|0
|-
! colspan="3" |Ayyuka Gabaɗaya
!127
!40
!5
!0
!0
!0
!132
!40
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1984]]
mtews2h5o5ocm4qwqhqkey05jl189xg
832627
832626
2026-05-08T19:30:24Z
Ibrahim abusufyan
19233
832627
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Oluwasegun Abiodun''' (an haife shi a ranar 5 ga watan Disamba na shekara ta 1984) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Najeriya wanda a halin yanzu wakili ne kyauta. Sunansa, Oluwasegun, yana nufin "''Allah ya yi nasara''".
== Ayyuka ==
=== Kungiyar ===
==== Farkon aiki ====
Kungiyoyin da ya gabata sun hada da kungiyar Najeriya Julius Berger, Isra'ila Maccabi Haifa da Al-Wahda a Hadaddiyar Daular Larabawa . Abiodun ya isa Maccabi Haifa don maye gurbin [[Yakubu Aiyegbeni|Yakubu]], amma bayan da ya zauna tare da kulob din Isra'ila Abiodun ta bar Haifa. Wasansa na farko a kulob din ya kasance mai nasara tun lokacin da ya shiga cikin wasan farko na [[UEFA Champions League|Gasar Zakarun Turai ta UEFA]] bayan ya fara wasan a benci.
==== Norway ====
Ya ƙaura daga Al Wahda zuwa Hamarkameratene a watan Satumbar shekara ta 2004. Yayinda yake a Hamarkameratene ya zama sananne saboda iyawarsa da saurin sa. A watan Disamba na shekara ta 2008 an sanar da cewa Abiodun zai shiga Skeid don kakar 2009
=== Ƙungiyar ƙasa ===
Abiodun ya buga wa tawagar wasannin Olympics ta Najeriya wasa wanda ya zo kusa da cancantar gasar Olympics ta 2004. amma bai taba fitowa ga manyan 'yan wasa ba.<ref>{{Cite web |title='New Yak' Segun Abiodun plans comeback after 4-year injury layoff - United Arab Emirates |url=https://africanfootball.com/news/674973/New-Yak-Segun-Abiodun-plans-comeback-after-4-year-injury-layoff |access-date=2022-03-04 |website=African Football}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
! rowspan="2" |Lokacin
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Rarraba
! colspan="2" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin
! colspan="2" |Yankin nahiyar
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
|2004
| rowspan="5" valign="center" |HamKam
| rowspan="3" valign="center" |Tippeligaen
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|6
|0
|-
|2005
|13
|2
|2
|0
|0
|0
|15
|2
|-
|2006
|16
|5
|2
|0
|0
|0
|18
|5
|-
|2007
| rowspan="1" valign="center" |Adeccoligaen
|22
|15
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|-
|2008
| rowspan="1" valign="center" |Tippeligaen
|22
|1
|1
|0
|0
|0
|23
|1
|-
|2009
| rowspan="2" valign="center" |Skeid
| rowspan="1" valign="center" |Adeccoligaen
|20
|7
|0
|0
|0
|0
|20
|7
|-
|2010
| rowspan="1" valign="center" |2. Rarraba
|26
|10
|0
|0
|0
|0
|26
|10
|-
|2009–10
| rowspan="1" valign="center" |Na ciki
| rowspan="1" valign="center" |Lig I
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|2
|0
|-
! colspan="3" |Ayyuka Gabaɗaya
!127
!40
!5
!0
!0
!0
!132
!40
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1984]]
qgtzw0u3c3z7do6j4pa4wruhl4jxshp
Akeem Abioye
0
150004
832628
2026-05-08T19:31:51Z
Ibrahim abusufyan
19233
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1328440247|Akeem Abioye]]"
832628
wikitext
text/x-wiki
'''Akeem Abioye''' (an haife shi a ranar 12 ga watan Satumbar shekara ta 1998) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|dan wasan tsakiya]] .
== Ayyukan kulob din ==
An haife shi a Najeriya, Abioye ya fara buga wasan farko tare da kungiyar I-league ta Rajasthan United, a kakar 2021-22 a kan RoundGlass Punjab FC kuma ya sami damar buga wa kungiyar Indiya wasa a matsayin [[Mai buga tsakiya|Dan wasan tsakiya na dama]].<ref>{{Cite web |title=Akeem Abioye Stats, News, Bio |url=https://www.espn.com.au/football/player/_/id/332577/akeem-abioye |access-date=2021-12-27 |website=ESPN |language=en}}</ref>
Da farko kungiyar Indiya ta Rajasthan United ta sanya hannu, ya bayyana a cikin manyan 'yan wasa kuma ya buga wa kungiyar I-League 2nd Division (a dā) a cikin kakar I-Le League Qualifiers inda dan Najeriya ya buga wa ka'idoji kuma ya ba kulob din damar samun ci gaba a cikin I-Leagues. <ref>{{Cite web |last=PTI |title=Rajasthan United FC stuns Delhi FC with late winner in I-League Qualifiers |url=https://sportstar.thehindu.com/football/rajasthan-united-fc-stuns-delhi-fc-with-late-winner-in-i-league-qualifiers-news/article37058574.ece |access-date=2021-12-27 |website=Sportstar |language=en}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
=== Kungiyar ===
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! colspan="3" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin
! colspan="2" |Yankin nahiyar
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Rarraba
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
| rowspan="3" |Rajasthan United
|2021
| rowspan="1" |I-League Division na 2
|5
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|5
|0
|-
|2021–22
| rowspan="1" |I-League
|1
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|1
|0
|-
! colspan="2" |Rajasthan United duka
!6
!0
!0
!0
!0
!0
!6
!0
|-
| rowspan="1" |Sudeva Delhi
|{{Nowrap|[[2022–23 I-League|2022–23]]}}
| rowspan="1" |I-League
|14
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|14
|0
|-
! colspan="3" |Cikakken aikinsa
!20
!0
!0
!0
!0
!0
!20
!0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
6qreygddtpin433h0kpp3mpt74t3150
832629
832628
2026-05-08T19:32:06Z
Ibrahim abusufyan
19233
832629
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Akeem Abioye''' (an haife shi a ranar 12 ga watan Satumbar shekara ta 1998) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|dan wasan tsakiya]] .
== Ayyukan kulob din ==
An haife shi a Najeriya, Abioye ya fara buga wasan farko tare da kungiyar I-league ta Rajasthan United, a kakar 2021-22 a kan RoundGlass Punjab FC kuma ya sami damar buga wa kungiyar Indiya wasa a matsayin [[Mai buga tsakiya|Dan wasan tsakiya na dama]].<ref>{{Cite web |title=Akeem Abioye Stats, News, Bio |url=https://www.espn.com.au/football/player/_/id/332577/akeem-abioye |access-date=2021-12-27 |website=ESPN |language=en}}</ref>
Da farko kungiyar Indiya ta Rajasthan United ta sanya hannu, ya bayyana a cikin manyan 'yan wasa kuma ya buga wa kungiyar I-League 2nd Division (a dā) a cikin kakar I-Le League Qualifiers inda dan Najeriya ya buga wa ka'idoji kuma ya ba kulob din damar samun ci gaba a cikin I-Leagues. <ref>{{Cite web |last=PTI |title=Rajasthan United FC stuns Delhi FC with late winner in I-League Qualifiers |url=https://sportstar.thehindu.com/football/rajasthan-united-fc-stuns-delhi-fc-with-late-winner-in-i-league-qualifiers-news/article37058574.ece |access-date=2021-12-27 |website=Sportstar |language=en}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
=== Kungiyar ===
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! colspan="3" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin
! colspan="2" |Yankin nahiyar
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Rarraba
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
| rowspan="3" |Rajasthan United
|2021
| rowspan="1" |I-League Division na 2
|5
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|5
|0
|-
|2021–22
| rowspan="1" |I-League
|1
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|1
|0
|-
! colspan="2" |Rajasthan United duka
!6
!0
!0
!0
!0
!0
!6
!0
|-
| rowspan="1" |Sudeva Delhi
|{{Nowrap|[[2022–23 I-League|2022–23]]}}
| rowspan="1" |I-League
|14
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|14
|0
|-
! colspan="3" |Cikakken aikinsa
!20
!0
!0
!0
!0
!0
!20
!0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
iiiu3rd6be8v19w01h2eir4ieud2boj
Yunana Ayunga
0
150005
832631
2026-05-08T19:34:17Z
Ibrahim abusufyan
19233
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1332301922|Jonah Ayunga]]"
832631
wikitext
text/x-wiki
Jonah Ananias Paul Ayunga (an haife shi a ranar 24 ga Mayu 1997) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne wanda ke taka leda a matsayin ɗan wasan ƙwanƙwasawa na ƙungiyar Firimiya ta Scotland St. Mirren . An haife shi a Ingila, yana wakiltar tawagar kasar Kenya.
== Ayyukan kulob din ==
=== Farkon aiki ===
Ayunga ya fara aikinsa a Bridport Youth a shekara ta 2007 kuma yana cikin tawagar wakilan Dorset County na kasa da shekaru 16.
A watan Yulin 2015, Ayunga ya tafi gwaji a Dorchester Town kuma ya burge kungiyar a farkon kakar wasa. A sakamakon haka, Dorchester Town ta sanya hannu kan Ayunga, ta sanya hannu a kwangilar watanni 12 a ranar 19 ga Yulin 2015. Ya fara bugawa Dorchester Town a wasan farko na kakar, inda ya ci kwallaye 3-0 a kan Histon, sannan ya ci kwata kwallaye 4-2 a kan Cirencester Town. A lokacin da ya tashi, Ayunga ya buga wasanni 31, ya zira kwallaye sau bakwai a lokacin da yake kulob din. Manajan Dorchester, Mark Jermyn ya bayyana shi a matsayin "wani matashi mai ban sha'awa" da kuma "mai karfi da karfi a tsakiya".
=== Brighton & Hove Albion ===
An amince da cewa Ayunga ta amince da tafiya zuwa [[Brighton & Hove Albion FC|Brighton & Hove Albion]] a ranar 31 ga watan Janairun 2016. <ref>{{Cite web |date=31 January 2016 |title=STATEMENT: Jonah agrees terms with Brighton and Hove Albion |url=http://dorchestertownfc.co.uk/2016/01/31/statement-jonah-agrees-terms-with-brighton-and-hove-albion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104172320/http://dorchestertownfc.co.uk/2016/01/31/statement-jonah-agrees-terms-with-brighton-and-hove-albion/ |archive-date=4 November 2017 |access-date=4 November 2017 |publisher=Dorchester Town F.C.}}</ref> An tabbatar da matakin ne a ranar 1 ga Fabrairu 2016 don £ 40,000, tare da kuɗin canja wurin da aka yaba da shi a matsayin "mafi girman karɓa a tarihin Dorchester Town FC".<ref>{{Cite web |date=1 February 2016 |title=Jonah Ayunga seals move to Brighton and Hove Albion |url=http://dorchestertownfc.co.uk/2016/02/01/jonah-ayunga-seals-move-to-brighton-and-hove-albion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104172335/http://dorchestertownfc.co.uk/2016/02/01/jonah-ayunga-seals-move-to-brighton-and-hove-albion/ |archive-date=4 November 2017 |access-date=4 November 2017 |publisher=Dorchester Town F.C.}}</ref>
Ya fara bugawa Arsenal U21 nasara ta 4-1 a wasan sada zumunci, kocinsa a Brighton ya bayyana shi a matsayin "mai kunnawa mai kyau kuma mai zira kwallaye na halitta".<ref>{{Cite web |date=5 February 2016 |title=UNDER-21S FACE ARSENAL TODAY |url=https://www.brightonandhovealbion.com/news/2016/february/under-21s-face-arsenal-today/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104192257/https://www.brightonandhovealbion.com/news/2016/february/under-21s-face-arsenal-today/ |archive-date=4 November 2017 |access-date=4 November 2017 |publisher=Brighton & Hove Albion F.C.}}</ref> Ba har sai a ranar 11 ga Afrilu 2016 lokacin da ya zira kwallaye na farko na Brighton & Hove Albion U23, a cikin nasara 4-1 a kan Newcastle United U23.<ref>{{Cite web |date=11 April 2016 |title=U21 REPORT: NEWCASTLE 1 ALBION 4 |url=https://www.brightonandhovealbion.com/news/2016/april/u21-report-newcastle-1-albion-4/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104192550/https://www.brightonandhovealbion.com/news/2016/april/u21-report-newcastle-1-albion-4/ |archive-date=4 November 2017 |access-date=4 November 2017 |publisher=Brighton & Hove Albion F.C.}}</ref>
A cikin yawon shakatawa na bazara na 2016, Ayunga ya buga wa tsohon kulob dinsa, Dorchester Town, wanda ya ga Brighton & Hove Albion U21 ya ci 7-0 a watan Yulin 2016.
A ranar 24 ga Oktoba 2016, an tura Jonah kan rance na tsawon wata zuwa kungiyar Ingila ta 7th tier Burgess Hill Town, <ref>{{Cite web |last=Korir |first=Patrick |title=English side Brighton loans out Kenyan striker |url=http://www.soka.co.ke/news/item/english-side-brighton-loans-out-kenyan-striker}}</ref> ya zira kwallaye na farko a Burgess a cikin 5-1 na Beaconsfield SYCOB <ref>{{Cite web |last=Korir |first=Patrick |title=Ayunga opens account at Burgess Hill |url=http://www.soka.co.ke/stars-abroad/item/ayunga-opens-account-at-burgess-hill}}</ref> Bayan ya buga wasanni 10, rance na Ayunga a Burgess Hill garin ya ƙare.
A ranar 23 ga watan Janairun shekara ta 2017, Ayunga ta koma kungiyar Irish Sligo Rovers a kan aro don yakin neman zabe na shekara ta 2017. Ya fara bugawa Sligo Rovers wasa na farko a wasan farko na kakar, a cikin asarar 5-1 a kan Limerick. Koyaya, a wasan da ya biyo baya da Dundalk a ranar 4 ga Maris 2017, an kore shi don laifi na biyu, a cikin asarar 4-0. Bayan ya dawo daga dakatarwar, Ayunga ya zira kwallaye na farko ga kulob din, a cikin nasarar 2-0 a kan Bohemians a ranar 8 ga Afrilu 2017 . Ya ci gaba da zira kwallaye biyu a kan Drogheda United da Limerick. Ya ci gaba da buga wasanni 22 kuma ya zira kwallaye 4 a dukkan gasa kafin rancensa ya ƙare a ranar 31 ga Yulin 2017.
A ranar 31 ga watan Yulin shekara ta 2017, Ayunga ta koma kungiyar Irish ta [[Galway United F.C.|Galway United]] F.C.">Galway United a kan aro don sauran yakin neman zabe na shekara ta 2017. Ya fara bugawa Galway United wasa a ranar 4 ga watan Agusta 2017, a cikin nasarar 2-1 a kan Finn Harps . , An yanke rancen Ayunga tare da Galway United bayan wasanni hudu kawai ta hanyar rauni.
=== Sutton United ===
Ayunga ya sanya hannu a Sutton United a lokacin rani na 2018, bayan Brighton ta sake shi. A ranar 4 ga Satumba 2018, ya fara bugawa a lokacin da ya ci Maidstone United 1-0, inda ya yi minti 65 kafin Tommy Wright ya maye gurbinsa. Kusan wata daya bayan haka, ya zira kwallaye na farko ga kulob din, inda ya lashe minti na 48 a kan masu neman ci gaba, Leyton Orient .
A ranar 24 ga Nuwamba 2018, Ayunga ya sauya zuwa 'yan uwansa na National League, Havant &amp; Waterlooville a kan rancen watanni uku. A wannan rana, Ayunga ya shiga net a karon farko a lokacin da ya ci Maidstone United 5-2, inda ya ci Havant na biyu a minti na 35. Kwanaki uku bayan haka, ya ci gaba da kasancewa mai kyau, inda ya zira kwallaye na ta'aziyya a wasan da Havant ta yi da Dagenham & Redbridge 3-1.
Bayan ya biyo bayan kyawawan halaye, Ayunga ya koma Sutton da wuri kuma ya ci gaba da nunawa sau goma sha bakwai, ya zira kwallaye sau biyu kafin ya bar a ƙarshen yakin.
=== Havant & Waterlooville ===
A ranar 14 ga Mayu 2019, Ayunga ta amince da komawa Havant, bayan da aka sake su zuwa Kungiyar Kudancin Kudancin. Kafin farkon ƙarshen kakar, Ayunga ya zira kwallaye goma sha bakwai a gasar, inda ya lashe kyautar Golden Boot a cikin layi uku tare da McQueen na Dartford da Iaciofano na St Albans City.<ref>{{Cite web |date=27 July 2020 |title=Jonah Ayunga Shares Golden Boot |url=https://www.havantandwaterloovillefc.co.uk/jonah-ayunga-shares-golden-boot/ |website=www.havantandwaterloovillefc.co.uk}}</ref> Lokacin ya ƙare cikin takaici ga Ayunga da Havant yayin da aka ci su 2-1 a wasan kusa da na karshe da Dartford suka yi bayan Ayunga ya ba wa tawagarsa jagora.<ref>{{Cite web |date=25 July 2020 |title=Havant and Waterlooville play-off semi final |url=https://www.havantandwaterloovillefc.co.uk/match/havant-and-waterlooville-play-off-semi-final/#hwfc_match_report |access-date=29 July 2020 |website=www.havantandwaterloovillefc.co.uk}}</ref>
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1997]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
r2oo3ens3zw74xjejgnorl550skqeoy
832632
832631
2026-05-08T19:34:48Z
Ibrahim abusufyan
19233
832632
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
Jonah Ananias Paul Ayunga (an haife shi a ranar 24 ga Mayu 1997) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne wanda ke taka leda a matsayin ɗan wasan ƙwanƙwasawa na ƙungiyar Firimiya ta Scotland St. Mirren . An haife shi a Ingila, yana wakiltar tawagar kasar Kenya.
== Ayyukan kulob din ==
=== Farkon aiki ===
Ayunga ya fara aikinsa a Bridport Youth a shekara ta 2007 kuma yana cikin tawagar wakilan Dorset County na kasa da shekaru 16.
A watan Yulin 2015, Ayunga ya tafi gwaji a Dorchester Town kuma ya burge kungiyar a farkon kakar wasa. A sakamakon haka, Dorchester Town ta sanya hannu kan Ayunga, ta sanya hannu a kwangilar watanni 12 a ranar 19 ga Yulin 2015. Ya fara bugawa Dorchester Town a wasan farko na kakar, inda ya ci kwallaye 3-0 a kan Histon, sannan ya ci kwata kwallaye 4-2 a kan Cirencester Town. A lokacin da ya tashi, Ayunga ya buga wasanni 31, ya zira kwallaye sau bakwai a lokacin da yake kulob din. Manajan Dorchester, Mark Jermyn ya bayyana shi a matsayin "wani matashi mai ban sha'awa" da kuma "mai karfi da karfi a tsakiya".
=== Brighton & Hove Albion ===
An amince da cewa Ayunga ta amince da tafiya zuwa [[Brighton & Hove Albion FC|Brighton & Hove Albion]] a ranar 31 ga watan Janairun 2016. <ref>{{Cite web |date=31 January 2016 |title=STATEMENT: Jonah agrees terms with Brighton and Hove Albion |url=http://dorchestertownfc.co.uk/2016/01/31/statement-jonah-agrees-terms-with-brighton-and-hove-albion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104172320/http://dorchestertownfc.co.uk/2016/01/31/statement-jonah-agrees-terms-with-brighton-and-hove-albion/ |archive-date=4 November 2017 |access-date=4 November 2017 |publisher=Dorchester Town F.C.}}</ref> An tabbatar da matakin ne a ranar 1 ga Fabrairu 2016 don £ 40,000, tare da kuɗin canja wurin da aka yaba da shi a matsayin "mafi girman karɓa a tarihin Dorchester Town FC".<ref>{{Cite web |date=1 February 2016 |title=Jonah Ayunga seals move to Brighton and Hove Albion |url=http://dorchestertownfc.co.uk/2016/02/01/jonah-ayunga-seals-move-to-brighton-and-hove-albion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104172335/http://dorchestertownfc.co.uk/2016/02/01/jonah-ayunga-seals-move-to-brighton-and-hove-albion/ |archive-date=4 November 2017 |access-date=4 November 2017 |publisher=Dorchester Town F.C.}}</ref>
Ya fara bugawa Arsenal U21 nasara ta 4-1 a wasan sada zumunci, kocinsa a Brighton ya bayyana shi a matsayin "mai kunnawa mai kyau kuma mai zira kwallaye na halitta".<ref>{{Cite web |date=5 February 2016 |title=UNDER-21S FACE ARSENAL TODAY |url=https://www.brightonandhovealbion.com/news/2016/february/under-21s-face-arsenal-today/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104192257/https://www.brightonandhovealbion.com/news/2016/february/under-21s-face-arsenal-today/ |archive-date=4 November 2017 |access-date=4 November 2017 |publisher=Brighton & Hove Albion F.C.}}</ref> Ba har sai a ranar 11 ga Afrilu 2016 lokacin da ya zira kwallaye na farko na Brighton & Hove Albion U23, a cikin nasara 4-1 a kan Newcastle United U23.<ref>{{Cite web |date=11 April 2016 |title=U21 REPORT: NEWCASTLE 1 ALBION 4 |url=https://www.brightonandhovealbion.com/news/2016/april/u21-report-newcastle-1-albion-4/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171104192550/https://www.brightonandhovealbion.com/news/2016/april/u21-report-newcastle-1-albion-4/ |archive-date=4 November 2017 |access-date=4 November 2017 |publisher=Brighton & Hove Albion F.C.}}</ref>
A cikin yawon shakatawa na bazara na 2016, Ayunga ya buga wa tsohon kulob dinsa, Dorchester Town, wanda ya ga Brighton & Hove Albion U21 ya ci 7-0 a watan Yulin 2016.
A ranar 24 ga Oktoba 2016, an tura Jonah kan rance na tsawon wata zuwa kungiyar Ingila ta 7th tier Burgess Hill Town, <ref>{{Cite web |last=Korir |first=Patrick |title=English side Brighton loans out Kenyan striker |url=http://www.soka.co.ke/news/item/english-side-brighton-loans-out-kenyan-striker}}</ref> ya zira kwallaye na farko a Burgess a cikin 5-1 na Beaconsfield SYCOB <ref>{{Cite web |last=Korir |first=Patrick |title=Ayunga opens account at Burgess Hill |url=http://www.soka.co.ke/stars-abroad/item/ayunga-opens-account-at-burgess-hill}}</ref> Bayan ya buga wasanni 10, rance na Ayunga a Burgess Hill garin ya ƙare.
A ranar 23 ga watan Janairun shekara ta 2017, Ayunga ta koma kungiyar Irish Sligo Rovers a kan aro don yakin neman zabe na shekara ta 2017. Ya fara bugawa Sligo Rovers wasa na farko a wasan farko na kakar, a cikin asarar 5-1 a kan Limerick. Koyaya, a wasan da ya biyo baya da Dundalk a ranar 4 ga Maris 2017, an kore shi don laifi na biyu, a cikin asarar 4-0. Bayan ya dawo daga dakatarwar, Ayunga ya zira kwallaye na farko ga kulob din, a cikin nasarar 2-0 a kan Bohemians a ranar 8 ga Afrilu 2017 . Ya ci gaba da zira kwallaye biyu a kan Drogheda United da Limerick. Ya ci gaba da buga wasanni 22 kuma ya zira kwallaye 4 a dukkan gasa kafin rancensa ya ƙare a ranar 31 ga Yulin 2017.
A ranar 31 ga watan Yulin shekara ta 2017, Ayunga ta koma kungiyar Irish ta [[Galway United F.C.|Galway United]] F.C.">Galway United a kan aro don sauran yakin neman zabe na shekara ta 2017. Ya fara bugawa Galway United wasa a ranar 4 ga watan Agusta 2017, a cikin nasarar 2-1 a kan Finn Harps . , An yanke rancen Ayunga tare da Galway United bayan wasanni hudu kawai ta hanyar rauni.
=== Sutton United ===
Ayunga ya sanya hannu a Sutton United a lokacin rani na 2018, bayan Brighton ta sake shi. A ranar 4 ga Satumba 2018, ya fara bugawa a lokacin da ya ci Maidstone United 1-0, inda ya yi minti 65 kafin Tommy Wright ya maye gurbinsa. Kusan wata daya bayan haka, ya zira kwallaye na farko ga kulob din, inda ya lashe minti na 48 a kan masu neman ci gaba, Leyton Orient .
A ranar 24 ga Nuwamba 2018, Ayunga ya sauya zuwa 'yan uwansa na National League, Havant &amp; Waterlooville a kan rancen watanni uku. A wannan rana, Ayunga ya shiga net a karon farko a lokacin da ya ci Maidstone United 5-2, inda ya ci Havant na biyu a minti na 35. Kwanaki uku bayan haka, ya ci gaba da kasancewa mai kyau, inda ya zira kwallaye na ta'aziyya a wasan da Havant ta yi da Dagenham & Redbridge 3-1.
Bayan ya biyo bayan kyawawan halaye, Ayunga ya koma Sutton da wuri kuma ya ci gaba da nunawa sau goma sha bakwai, ya zira kwallaye sau biyu kafin ya bar a ƙarshen yakin.
=== Havant & Waterlooville ===
A ranar 14 ga Mayu 2019, Ayunga ta amince da komawa Havant, bayan da aka sake su zuwa Kungiyar Kudancin Kudancin. Kafin farkon ƙarshen kakar, Ayunga ya zira kwallaye goma sha bakwai a gasar, inda ya lashe kyautar Golden Boot a cikin layi uku tare da McQueen na Dartford da Iaciofano na St Albans City.<ref>{{Cite web |date=27 July 2020 |title=Jonah Ayunga Shares Golden Boot |url=https://www.havantandwaterloovillefc.co.uk/jonah-ayunga-shares-golden-boot/ |website=www.havantandwaterloovillefc.co.uk}}</ref> Lokacin ya ƙare cikin takaici ga Ayunga da Havant yayin da aka ci su 2-1 a wasan kusa da na karshe da Dartford suka yi bayan Ayunga ya ba wa tawagarsa jagora.<ref>{{Cite web |date=25 July 2020 |title=Havant and Waterlooville play-off semi final |url=https://www.havantandwaterloovillefc.co.uk/match/havant-and-waterlooville-play-off-semi-final/#hwfc_match_report |access-date=29 July 2020 |website=www.havantandwaterloovillefc.co.uk}}</ref>
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1997]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
==manazarta==
4okluerqaj3nvt7ulb0737szebvd2qn
Okiki Afolabi
0
150006
832633
2026-05-08T19:38:25Z
Ibrahim abusufyan
19233
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1329123699|Okiki Afolabi]]"
832633
wikitext
text/x-wiki
'''Okiki Afolabi''' listen ⓘ (an haife shi a ranar 12 ga Disamba 1994 a [[Ibadan]], [[Najeriya]] ) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Najeriya wanda ke taka leda a matsayin ɗan wasan gaba a ƙungiyar [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwallon ƙafa]] ta ƙwararru ta Al-Tadamon da ke Al Farwaniya . <ref>{{Cite web |title=Malaysian club Kelantan FA double Okiki pay - agent - Nigeria Premier League 2016 - Malaysia |url=http://africanfootball.com/news/677027/Malaysian-club-Kelantan-FA-double-Okiki-pay-agent}}</ref> Ya kasance ɓangare na ƙasar da aka zaɓa ta 'yan ƙasa da shekara 20 da kuma 'yan ƙasa da shekara 23 ta Najeriya. <ref>{{Cite web |date=2016-08-31 |title=Okiki Afolabi firmó con Talleres: la sorprendente contratación del goleador de la Liga de Nigeria |url=http://www.lanacion.com.ar/1933403-okiki-afolabi-firmo-con-talleres-la-sorprendente-contratacion-del-goleador-de-la-liga-de-nigeria |access-date=7 September 2016 |publisher=}}</ref>
== Tarihin rayuwa ==
=== Sunshine Stars FC ===
Ya fara aikinsa a Sunshine Stars FC a gasar Premier ta Najeriya, ya sami nasarar zura kwallaye 13 a wasanni 17 da ya buga. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2023)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
=== Talleros ===
A watan Agusta na 2016, an gwada Okiki a Argentina Racing Club yana bugawa ƙungiyar Primera División ta Argentina . <ref>{{Cite web |title=Argentine Club Registers Okiki Afolabi, Silent On Tiongoli Tonbara – OwnGoal Nigeria |url=http://owngoalnigeria.com/2016/08/29/argentine-club-registers-okiki-afolabi-silent-on-tiongoli-tonbara/ |access-date=7 September 2016 |publisher=}}</ref> Duk da haka, ya yanke shawarar ƙaura zuwa Cordoba ya buga wa Talleres wasa. <ref>{{Cite web |date=1 September 2016 |title=Okiki Afolabi Thrilled After Joining Argentina's Talleres - Complete Sports Nigeria |url=https://www.completesportsnigeria.com/50240-2/ |access-date=7 September 2016 |publisher=}}</ref> Bayan makonni biyu na gwaji, an karɓe shi cikin ƙungiyar kuma Okiki ya zama ɓangare na ƙungiyar farko. An sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ɗaya tare da zaɓin siye. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2023)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
=== Jimma Aba Jifar F.C. ===
Afolabi ya sanya hannu a ƙungiyar Jimma Aba Jifar FC, wadda ta fara buga gasar Premier ta Habasha a farkon kakar wasa ta 2017/18 . Ya ji daɗin kakar wasa ta farko mai nasara, inda ƙungiyar ta lashe gasar da ta fi zura kwallaye (23) sannan kuma ta taimaka wa ƙungiyar lashe gasar a karon farko. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2023)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
=== Ismaily SC ===
Bayan kakar wasa mai kyau a gasar Ethiopia, Okiki ya lashe kyautar mafi yawan kwallaye kuma ɗan wasa mafi daraja. Okiki ya jawo hankalin wasu ƙungiyoyi kuma ya sami tayi amma ya fi son sanya hannu kan kwantiragin shekaru 4 tare da babban kamfanin nan na Masar Ismaily SC. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2023)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
== Daraja ==
'''Talleres de Córdoba'''
* Primera B National : 2016
'''Jimma Aba Jifar'''
* Gasar Firimiya ta Habasha : 2017–18
* Babban Mai Cin Kwallo - Kwallaye 23: 2017–18
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1994]]
n72elvjmq6h9lcwctcuho2y14rvyyuh
832634
832633
2026-05-08T19:38:41Z
Ibrahim abusufyan
19233
832634
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Okiki Afolabi''' listen ⓘ (an haife shi a ranar 12 ga Disamba 1994 a [[Ibadan]], [[Najeriya]] ) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Najeriya wanda ke taka leda a matsayin ɗan wasan gaba a ƙungiyar [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwallon ƙafa]] ta ƙwararru ta Al-Tadamon da ke Al Farwaniya . <ref>{{Cite web |title=Malaysian club Kelantan FA double Okiki pay - agent - Nigeria Premier League 2016 - Malaysia |url=http://africanfootball.com/news/677027/Malaysian-club-Kelantan-FA-double-Okiki-pay-agent}}</ref> Ya kasance ɓangare na ƙasar da aka zaɓa ta 'yan ƙasa da shekara 20 da kuma 'yan ƙasa da shekara 23 ta Najeriya. <ref>{{Cite web |date=2016-08-31 |title=Okiki Afolabi firmó con Talleres: la sorprendente contratación del goleador de la Liga de Nigeria |url=http://www.lanacion.com.ar/1933403-okiki-afolabi-firmo-con-talleres-la-sorprendente-contratacion-del-goleador-de-la-liga-de-nigeria |access-date=7 September 2016 |publisher=}}</ref>
== Tarihin rayuwa ==
=== Sunshine Stars FC ===
Ya fara aikinsa a Sunshine Stars FC a gasar Premier ta Najeriya, ya sami nasarar zura kwallaye 13 a wasanni 17 da ya buga. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2023)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
=== Talleros ===
A watan Agusta na 2016, an gwada Okiki a Argentina Racing Club yana bugawa ƙungiyar Primera División ta Argentina . <ref>{{Cite web |title=Argentine Club Registers Okiki Afolabi, Silent On Tiongoli Tonbara – OwnGoal Nigeria |url=http://owngoalnigeria.com/2016/08/29/argentine-club-registers-okiki-afolabi-silent-on-tiongoli-tonbara/ |access-date=7 September 2016 |publisher=}}</ref> Duk da haka, ya yanke shawarar ƙaura zuwa Cordoba ya buga wa Talleres wasa. <ref>{{Cite web |date=1 September 2016 |title=Okiki Afolabi Thrilled After Joining Argentina's Talleres - Complete Sports Nigeria |url=https://www.completesportsnigeria.com/50240-2/ |access-date=7 September 2016 |publisher=}}</ref> Bayan makonni biyu na gwaji, an karɓe shi cikin ƙungiyar kuma Okiki ya zama ɓangare na ƙungiyar farko. An sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ɗaya tare da zaɓin siye. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2023)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
=== Jimma Aba Jifar F.C. ===
Afolabi ya sanya hannu a ƙungiyar Jimma Aba Jifar FC, wadda ta fara buga gasar Premier ta Habasha a farkon kakar wasa ta 2017/18 . Ya ji daɗin kakar wasa ta farko mai nasara, inda ƙungiyar ta lashe gasar da ta fi zura kwallaye (23) sannan kuma ta taimaka wa ƙungiyar lashe gasar a karon farko. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2023)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
=== Ismaily SC ===
Bayan kakar wasa mai kyau a gasar Ethiopia, Okiki ya lashe kyautar mafi yawan kwallaye kuma ɗan wasa mafi daraja. Okiki ya jawo hankalin wasu ƙungiyoyi kuma ya sami tayi amma ya fi son sanya hannu kan kwantiragin shekaru 4 tare da babban kamfanin nan na Masar Ismaily SC. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2023)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
== Daraja ==
'''Talleres de Córdoba'''
* Primera B National : 2016
'''Jimma Aba Jifar'''
* Gasar Firimiya ta Habasha : 2017–18
* Babban Mai Cin Kwallo - Kwallaye 23: 2017–18
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1994]]
6wbcmh35czwqyh7pfb24fxqqcqjgmtn
Ray Clarke (ɗan wasan ƙwallon ƙafa na Ingila)
0
150007
832642
2026-05-08T21:12:27Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1350470249|Ray Clarke (English footballer)]]"
832642
wikitext
text/x-wiki
'''Ray Clarke''' (an haife shi a ranar 25 ga Satumba, 1952) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne ɗan ƙasar Ingila wanda ya yi ritaya a Ingila, wanda ya buga wa [[Tottenham Hotspur FC|Tottenham Hotspur]], Swindon Town, Mansfield Town, [[Brighton & Hove Albion FC|Brighton & Hove Albion]] da [[Newcastle United FC|Newcastle United]], a ƙasar Netherlands, Sparta Rotterdam da Ajax Amsterdam, da kuma a ƙasar Belgium, a kulob ɗin Club Brugge . <ref>{{Cite web |title=Tottenham vs Ajax: 9 Players Who Have Played for Both Clubs |url=https://www.si.com/soccer/2019/04/30/tottenham-vs-ajax-9-players-who-have-played-both-clubs}}</ref>
Clarke shine babban mai leƙen asiri na ƙasa da ƙasa na ƙungiyar [[Kungiyar Kwallon Kafa ta Celtic|Celtic]] ta Scotland. <ref>{{Cite web |date=6 October 2005 |title=Celtic scout Clarke is new Ray of hope |url=http://www.irishnews.com/searchlog.asp?reason=denied_empty&script_name=/pageacc.asp&path_info=/pageacc.asp&tser1=ser&par=ben&sid=503914 |access-date=16 October 2008 |publisher=Irish News}}</ref> Clarke ya bar mukamin a watan Yunin 2009.
An naɗa Clarke a matsayin babban mai leƙen asiri na Portsmouth a watan Satumba na 2009. <ref>{{Cite web |date=3 September 2009 |title=Ray Clarke Named New Chief Scout |url=http://www.portsmouthfc.co.uk/index.php?cms_ref=news&qs_article_id=2829 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728052503/http://www.portsmouthfc.co.uk/index.php?cms_ref=news&qs_article_id=2829 |archive-date=28 July 2011 |access-date=3 September 2009 |publisher=Portsmouth Football Club}}</ref>
Zuwa watan Satumba na 2010, Clarke yana aiki a matsayin mai leƙen asiri a Middlesbrough, yana sabunta alaƙarsa da Gordon Strachan wanda shi ne shugabansa a lokacin da yake Celtic. [1]
A ranar 7 ga Satumba, 2012, aka naɗa shi Babban Jami'in 'Yan Sanda a Blackburn Rovers . <ref>{{Cite web |title=Rovers appoint new head scout - News - Blackburn Rovers |url=https://www.rovers.co.uk/news/2012/september/rovers-appoint-new-head-scout/ |website=www.rovers.co.uk}}</ref>
== Daraja ==
'''Ajax'''
* Eredivisie : 1978–79 <ref>{{Cite web |date=20 March 2014 |title=Hall of Fame: Ray Clarke |url=http://www.football-oranje.com/hall-of-fame-ray-clarke/ |website=Football Oranje}}</ref>
* Kofin KNVB : 1978–79 <ref>{{Cite web |title=The prolific Spurs youngster who won the double with Ajax |url=https://www.tottenhamhotspur.com/news/2019/may/the-prolific-spurs-youngster-who-won-the-double-with-ajax/ |website=Tottenham Hotspur}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
0vpm0rggjpldktzj5mv8ijcq6g3zp8v
832643
832642
2026-05-08T21:12:52Z
Sardeeq
39275
832643
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ray Clarke''' (an haife shi a ranar 25 ga Satumba, 1952) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne ɗan ƙasar Ingila wanda ya yi ritaya a Ingila, wanda ya buga wa [[Tottenham Hotspur FC|Tottenham Hotspur]], Swindon Town, Mansfield Town, [[Brighton & Hove Albion FC|Brighton & Hove Albion]] da [[Newcastle United FC|Newcastle United]], a ƙasar Netherlands, Sparta Rotterdam da Ajax Amsterdam, da kuma a ƙasar Belgium, a kulob ɗin Club Brugge . <ref>{{Cite web |title=Tottenham vs Ajax: 9 Players Who Have Played for Both Clubs |url=https://www.si.com/soccer/2019/04/30/tottenham-vs-ajax-9-players-who-have-played-both-clubs}}</ref>
Clarke shine babban mai leƙen asiri na ƙasa da ƙasa na ƙungiyar [[Kungiyar Kwallon Kafa ta Celtic|Celtic]] ta Scotland. <ref>{{Cite web |date=6 October 2005 |title=Celtic scout Clarke is new Ray of hope |url=http://www.irishnews.com/searchlog.asp?reason=denied_empty&script_name=/pageacc.asp&path_info=/pageacc.asp&tser1=ser&par=ben&sid=503914 |access-date=16 October 2008 |publisher=Irish News}}</ref> Clarke ya bar mukamin a watan Yunin 2009.
An naɗa Clarke a matsayin babban mai leƙen asiri na Portsmouth a watan Satumba na 2009. <ref>{{Cite web |date=3 September 2009 |title=Ray Clarke Named New Chief Scout |url=http://www.portsmouthfc.co.uk/index.php?cms_ref=news&qs_article_id=2829 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728052503/http://www.portsmouthfc.co.uk/index.php?cms_ref=news&qs_article_id=2829 |archive-date=28 July 2011 |access-date=3 September 2009 |publisher=Portsmouth Football Club}}</ref>
Zuwa watan Satumba na 2010, Clarke yana aiki a matsayin mai leƙen asiri a Middlesbrough, yana sabunta alaƙarsa da Gordon Strachan wanda shi ne shugabansa a lokacin da yake Celtic. [1]
A ranar 7 ga Satumba, 2012, aka naɗa shi Babban Jami'in 'Yan Sanda a Blackburn Rovers . <ref>{{Cite web |title=Rovers appoint new head scout - News - Blackburn Rovers |url=https://www.rovers.co.uk/news/2012/september/rovers-appoint-new-head-scout/ |website=www.rovers.co.uk}}</ref>
== Daraja ==
'''Ajax'''
* Eredivisie : 1978–79 <ref>{{Cite web |date=20 March 2014 |title=Hall of Fame: Ray Clarke |url=http://www.football-oranje.com/hall-of-fame-ray-clarke/ |website=Football Oranje}}</ref>
* Kofin KNVB : 1978–79 <ref>{{Cite web |title=The prolific Spurs youngster who won the double with Ajax |url=https://www.tottenhamhotspur.com/news/2019/may/the-prolific-spurs-youngster-who-won-the-double-with-ajax/ |website=Tottenham Hotspur}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
r8luy96b2oenvngxtmw6pylx0iuie74
Jürgen Colin
0
150008
832645
2026-05-08T21:14:32Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1328458034|Jürgen Colin]]"
832645
wikitext
text/x-wiki
'''Jürgen Romano Colin''' (an haife shi a ranar 20 ga Janairu 1981) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na ƙasar Holland wanda ya taka leda a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron baya na tsakiya]] .
== Aikin kulob ==
An haife shi a Utrecht daga zuriyar [[Suriname|Surinamese]], Colin ya fara aikinsa na ƙwararru a [[PSV Eindhoven]] - bayan ya isa ƙungiyar matasa yana ɗan shekara bakwai - bayan ya sanya hannu daga ƙungiyar HMS mai son 'yan wasa. Wasansa na farko ya zo ne a ranar 22 ga Agusta 2001 a wasan da suka doke FC Den Bosch da ci 3-2 a gida, kuma ya ci gaba da buga wasanni uku kafin a ba shi aro zuwa KRC Genk, wanda ya lashe gasar Belgian Pro League a kakar wasa ta 2001-02 .
A kakar wasa mai zuwa, an sake tura Colin a matsayin aro ga NAC Breda, wanda ya buga wasanni a duk lokacin kakar wasa. Ya koma PSV a 2003–04 kuma ya zama cikakken memba na ƙungiyar, inda ya buga wasanni 20 a gasar. A kakar wasa mai zuwa, an sake ba shi aro ga NAC. Kwarewar da ya nuna a 2004–05 ta sa ya koma Norwich City ta Gasar Zakarun Kulob ta Football League Championship . An yi imanin cewa yana da darajar £263,000 ko Yuro 300,000 daga PSV.
Colin ya fuskanci matsala a shekarar farko a Norwich kuma ya yi fama da rashin kuzari, daga ƙarshe ya rasa matsayinsa a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron baya]] ga Craig Fleming . An sake mayar da shi cikin ƙungiyar a farkon kakar wasa ta 2006-07 kuma daga ƙarshe ya riƙe matsayinsa; duk da haka, lokacin da sabon manajan kulob ɗin Peter Grant ya karɓi ragamar, ya rasa matsayinsa ga ɗan wasan tsakiya mai iya wasa Andy Hughes . <ref>{{Cite web |last=Couzens-Lake |first=Edward |date=6 June 2013 |title=Ed's XI of NCFC 'disappointments' – a rogues gallery of some Canary let downs |url=http://norwichcity.myfootballwriter.com/2013/06/06/eds-disappointing-ncfc-xi-a-rogues-gallery-of-those-who-failed-to-set-the-canary-pulses-racing/ |access-date=11 September 2018 |publisher=My Football Writer}}</ref>
A farkon watan Yulin 2007, an gayyaci Colin zuwa gwaji na tsawon makonni uku tare da ƙungiyar AFC Ajax ta Eredivisie . A ranar 30 ga watan aka kammala cinikin kan kuɗin Yuro 100,000, kuma ya fara bugawa ƙungiyar [[Amsterdam]] wasa a gasar Supercup da suka sha kashi a hannun tsohuwar ƙungiyar PSV da ci 1-0, inda ya lashe kofinsa na biyu a rayuwarsa.
Duk da haka, bayan da ya bayyana a fili a lokacin kamfen ɗin, Colin ya koma ƙungiyar [[La Liga]] Sporting de Gijón a watan Agusta na 2008, inda ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ɗaya. Tun daga kakar wasa ta bana a cikin 'yan wasa goma sha ɗaya da suka fara wasa, an kore shi bayan ya sha kashi 1-7 a hannun [[Real Madrid CF|Real Madrid]] kuma bai sake bayyana a hukumance ba.
A ranar 25 ga Agusta 2009, Colin ya koma RKC Waalwijk kyauta shi ma a matakin farko na Netherlands. Bayan cikakken kakar wasa guda ɗaya kacal, wanda ya ƙare da faduwa daga gasar, ya sake komawa ƙasar waje, inda ya sanya hannu a ƙungiyar Anorthosis Famagusta FC ta ƙungiyar farko ta Cyprus ; a ranar 9 ga Fabrairu 2012, ya tsawaita kwangilarsa har zuwa 2015.
Colin mai shekaru 32 ya koma Hapoel Tel Aviv FC kan yarjejeniyar shekaru biyu a ranar 2 ga Yuni 2013, inda ya koma [[Isra'ila|Isra'ilawa]] tare da abokin wasansa Branko Ilič . <ref>{{Cite web |date=6 June 2013 |script-title=he:יורגן קולין וברנקו איליץ' חתמו לשנתיים בהפועל |trans-title=Colin and Ilić sign two-year contracts at Hapoel |url=http://www.one.co.il/Article/218138.htmll |access-date=6 June 2013 |publisher=One |language=Hebrew}}</ref>
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
Colin ya wakilci Netherlands a gasar cin kofin matasa ta FIFA ta 2001, inda ya zira kwallo daya a wasan da suka fitar da [[Argentina]] daga matakin rukuni.
== Ƙididdigar ƙungiyoyi ==
{{Updated|26 January 2014}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/jurgen-colin/15669/|title=J. Colin|publisher=Soccerway|accessdate=8 December 2014}}</ref>
{| cellpadding="3" cellspacing="0" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%"
|- bgcolor="#E4E4E4"
! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Kakar wasa
! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" | Kulob
! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" | Gasar
! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" | Manhajoji
! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" | Ƙwallaye
|-
| 2001/02
| [[PSV Eindhoven|PSV]]
| Eredivisie
| align="center" | 4
| align="center" | 0
|-
| 2001/02
| Genk
| Gasar kwararru ta Belgium
| align="center" | 7
| align="center" | 0
|-
| 2002/03
| NAC
| Eredivisie
| align="center" | 34
| align="center" | 0
|-
| 2003/04
| [[PSV Eindhoven|PSV]]
| Eredivisie
| align="center" | 20
| align="center" | 1
|-
| 2004/05
| NAC
| Eredivisie
| align="center" | 28
| align="center" | 1
|-
| 2005/06
| Birnin Norwich
| Gasar Zakarun Turai
| align="center" | 25
| align="center" | 0
|-
| 2006/07
| Birnin Norwich
| Gasar Zakarun Turai
| align="center" | 33
| align="center" | 0
|-
| 2007/08
| Ajax
| Eredivisie
| align="center" | 12
| align="center" | 0
|-
| 2008/09
| Sporting Gijón
| [[La Liga|Gasar La Liga]]
| align="center" | 2
| align="center" | 0
|-
| 2009/10
| RKC
| Eredivisie
| align="center" | 7
| align="center" | 0
|-
| 2010/11
| RKC
| Eerste Division
| align="center" | 14
| align="center" | 0
|-
| 2010/11
| Rashin daidaituwar jini
| Sashen Farko na Cyprus
| align="center" | 12
| align="center" | 0
|-
| 2011/12
| Rashin daidaituwar jini
| Sashen Farko na Cyprus
| align="center" | 31
| align="center" | 0
|-
| 2012/13
| Rashin daidaituwar jini
| Sashen Farko na Cyprus
| align="center" | 23
| align="center" | 0
|-
| 2013/14
| Hapoel Tel Aviv
| Gasar Firimiya ta Isra'ila
| align="center" | 17
| align="center" | 0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1981]]
pbxowzf4a3ds6n2rffekw10mf0qpx28
832646
832645
2026-05-08T21:15:07Z
Sardeeq
39275
832646
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Jürgen Romano Colin''' (an haife shi a ranar 20 ga Janairu 1981) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na ƙasar Holland wanda ya taka leda a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron baya na tsakiya]] .
== Aikin kulob ==
An haife shi a Utrecht daga zuriyar [[Suriname|Surinamese]], Colin ya fara aikinsa na ƙwararru a [[PSV Eindhoven]] - bayan ya isa ƙungiyar matasa yana ɗan shekara bakwai - bayan ya sanya hannu daga ƙungiyar HMS mai son 'yan wasa. Wasansa na farko ya zo ne a ranar 22 ga Agusta 2001 a wasan da suka doke FC Den Bosch da ci 3-2 a gida, kuma ya ci gaba da buga wasanni uku kafin a ba shi aro zuwa KRC Genk, wanda ya lashe gasar Belgian Pro League a kakar wasa ta 2001-02 .
A kakar wasa mai zuwa, an sake tura Colin a matsayin aro ga NAC Breda, wanda ya buga wasanni a duk lokacin kakar wasa. Ya koma PSV a 2003–04 kuma ya zama cikakken memba na ƙungiyar, inda ya buga wasanni 20 a gasar. A kakar wasa mai zuwa, an sake ba shi aro ga NAC. Kwarewar da ya nuna a 2004–05 ta sa ya koma Norwich City ta Gasar Zakarun Kulob ta Football League Championship . An yi imanin cewa yana da darajar £263,000 ko Yuro 300,000 daga PSV.
Colin ya fuskanci matsala a shekarar farko a Norwich kuma ya yi fama da rashin kuzari, daga ƙarshe ya rasa matsayinsa a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron baya]] ga Craig Fleming . An sake mayar da shi cikin ƙungiyar a farkon kakar wasa ta 2006-07 kuma daga ƙarshe ya riƙe matsayinsa; duk da haka, lokacin da sabon manajan kulob ɗin Peter Grant ya karɓi ragamar, ya rasa matsayinsa ga ɗan wasan tsakiya mai iya wasa Andy Hughes . <ref>{{Cite web |last=Couzens-Lake |first=Edward |date=6 June 2013 |title=Ed's XI of NCFC 'disappointments' – a rogues gallery of some Canary let downs |url=http://norwichcity.myfootballwriter.com/2013/06/06/eds-disappointing-ncfc-xi-a-rogues-gallery-of-those-who-failed-to-set-the-canary-pulses-racing/ |access-date=11 September 2018 |publisher=My Football Writer}}</ref>
A farkon watan Yulin 2007, an gayyaci Colin zuwa gwaji na tsawon makonni uku tare da ƙungiyar AFC Ajax ta Eredivisie . A ranar 30 ga watan aka kammala cinikin kan kuɗin Yuro 100,000, kuma ya fara bugawa ƙungiyar [[Amsterdam]] wasa a gasar Supercup da suka sha kashi a hannun tsohuwar ƙungiyar PSV da ci 1-0, inda ya lashe kofinsa na biyu a rayuwarsa.
Duk da haka, bayan da ya bayyana a fili a lokacin kamfen ɗin, Colin ya koma ƙungiyar [[La Liga]] Sporting de Gijón a watan Agusta na 2008, inda ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ɗaya. Tun daga kakar wasa ta bana a cikin 'yan wasa goma sha ɗaya da suka fara wasa, an kore shi bayan ya sha kashi 1-7 a hannun [[Real Madrid CF|Real Madrid]] kuma bai sake bayyana a hukumance ba.
A ranar 25 ga Agusta 2009, Colin ya koma RKC Waalwijk kyauta shi ma a matakin farko na Netherlands. Bayan cikakken kakar wasa guda ɗaya kacal, wanda ya ƙare da faduwa daga gasar, ya sake komawa ƙasar waje, inda ya sanya hannu a ƙungiyar Anorthosis Famagusta FC ta ƙungiyar farko ta Cyprus ; a ranar 9 ga Fabrairu 2012, ya tsawaita kwangilarsa har zuwa 2015.
Colin mai shekaru 32 ya koma Hapoel Tel Aviv FC kan yarjejeniyar shekaru biyu a ranar 2 ga Yuni 2013, inda ya koma [[Isra'ila|Isra'ilawa]] tare da abokin wasansa Branko Ilič . <ref>{{Cite web |date=6 June 2013 |script-title=he:יורגן קולין וברנקו איליץ' חתמו לשנתיים בהפועל |trans-title=Colin and Ilić sign two-year contracts at Hapoel |url=http://www.one.co.il/Article/218138.htmll |access-date=6 June 2013 |publisher=One |language=Hebrew}}</ref>
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
Colin ya wakilci Netherlands a gasar cin kofin matasa ta FIFA ta 2001, inda ya zira kwallo daya a wasan da suka fitar da [[Argentina]] daga matakin rukuni.
== Ƙididdigar ƙungiyoyi ==
{{Updated|26 January 2014}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/jurgen-colin/15669/|title=J. Colin|publisher=Soccerway|accessdate=8 December 2014}}</ref>
{| cellpadding="3" cellspacing="0" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:90%"
|- bgcolor="#E4E4E4"
! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" |Kakar wasa
! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" | Kulob
! style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" | Gasar
! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" | Manhajoji
! align="center" style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" | Ƙwallaye
|-
| 2001/02
| [[PSV Eindhoven|PSV]]
| Eredivisie
| align="center" | 4
| align="center" | 0
|-
| 2001/02
| Genk
| Gasar kwararru ta Belgium
| align="center" | 7
| align="center" | 0
|-
| 2002/03
| NAC
| Eredivisie
| align="center" | 34
| align="center" | 0
|-
| 2003/04
| [[PSV Eindhoven|PSV]]
| Eredivisie
| align="center" | 20
| align="center" | 1
|-
| 2004/05
| NAC
| Eredivisie
| align="center" | 28
| align="center" | 1
|-
| 2005/06
| Birnin Norwich
| Gasar Zakarun Turai
| align="center" | 25
| align="center" | 0
|-
| 2006/07
| Birnin Norwich
| Gasar Zakarun Turai
| align="center" | 33
| align="center" | 0
|-
| 2007/08
| Ajax
| Eredivisie
| align="center" | 12
| align="center" | 0
|-
| 2008/09
| Sporting Gijón
| [[La Liga|Gasar La Liga]]
| align="center" | 2
| align="center" | 0
|-
| 2009/10
| RKC
| Eredivisie
| align="center" | 7
| align="center" | 0
|-
| 2010/11
| RKC
| Eerste Division
| align="center" | 14
| align="center" | 0
|-
| 2010/11
| Rashin daidaituwar jini
| Sashen Farko na Cyprus
| align="center" | 12
| align="center" | 0
|-
| 2011/12
| Rashin daidaituwar jini
| Sashen Farko na Cyprus
| align="center" | 31
| align="center" | 0
|-
| 2012/13
| Rashin daidaituwar jini
| Sashen Farko na Cyprus
| align="center" | 23
| align="center" | 0
|-
| 2013/14
| Hapoel Tel Aviv
| Gasar Firimiya ta Isra'ila
| align="center" | 17
| align="center" | 0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1981]]
3yrxoicjbbgtr4v1r4vboj9f6ap4y95
Loek Cohen
0
150009
832647
2026-05-08T21:16:07Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1324813951|Loek Cohen]]"
832647
wikitext
text/x-wiki
'''Loek Cohen''' (an haife shi a ranar 3 ga Afrilu 1946) tsohon ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Holland wanda ya buga wasa a Eredivisie a ƙungiyar USV Elinkwijk . [1] Cohen, ɗan wasan gaba, shi ma yana cikin sahun gaba a ƙungiyar Ajax da kuma ƙungiyar Amsterdam ASV Arsenal . [2] [3] [4]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1946]]
gp3ahs7soqlxfsvzdhc3xxzppok4rtb
832648
832647
2026-05-08T21:17:38Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1324813951|Loek Cohen]]"
832648
wikitext
text/x-wiki
'''Loek Cohen''' (an haife shi a ranar 3 ga Afrilu 1946) tsohon ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Holland wanda ya buga wasa a Eredivisie a ƙungiyar USV Elinkwijk . [1] Cohen, ɗan wasan gaba, shi ma yana cikin sahun gaba a ƙungiyar Ajax da kuma ƙungiyar Amsterdam ASV Arsenal . [2] [3] [4]<ref>Loek Cohen". ''worldfootball.net''. HEIM:SPIEL Medien GmbH & Co. KG. Retrieved 25 January 2024.</ref><ref>"Netherlands Eredivisie Total Matches 1956-2011 - PART 4". ''Web Alice.it''.</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1946]]
4ylb15p2f8sge13x7bi9tpuump74zhv
832649
832648
2026-05-08T21:18:04Z
Sardeeq
39275
832649
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Loek Cohen''' (an haife shi a ranar 3 ga Afrilu 1946) tsohon ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Holland wanda ya buga wasa a Eredivisie a ƙungiyar USV Elinkwijk . [1] Cohen, ɗan wasan gaba, shi ma yana cikin sahun gaba a ƙungiyar Ajax da kuma ƙungiyar Amsterdam ASV Arsenal . [2] [3] [4]<ref>Loek Cohen". ''worldfootball.net''. HEIM:SPIEL Medien GmbH & Co. KG. Retrieved 25 January 2024.</ref><ref>"Netherlands Eredivisie Total Matches 1956-2011 - PART 4". ''Web Alice.it''.</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1946]]
13ydxv3hosdno1ivwtuffdre716pmyn
Tattaunawar user:Antigone007
3
150010
832650
2026-05-08T21:25:02Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832650
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Antigone007! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Antigone007|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:25, 8 Mayu 2026 (UTC)
4m1zwkw8na9d3rs1khj5q9alnnjacfr
Tattaunawar user:V.B.K28
3
150011
832651
2026-05-08T21:25:12Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832651
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, V.B.K28! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/V.B.K28|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:25, 8 Mayu 2026 (UTC)
r43r406uuao6xq8e3jofozirfm8vre3
Tattaunawar user:Marco Di Mattia
3
150012
832652
2026-05-08T21:25:22Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832652
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Marco Di Mattia! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Marco Di Mattia|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:25, 8 Mayu 2026 (UTC)
szga20ean37th9gvrkcapv0wouo9k3n
Tattaunawar user:Wikistarter987
3
150013
832653
2026-05-08T21:25:32Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832653
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Wikistarter987! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Wikistarter987|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:25, 8 Mayu 2026 (UTC)
7uagoksmkx8u3irls7ida88k5amcdzs
Tattaunawar user:Omar Welhansen
3
150014
832654
2026-05-08T21:25:42Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832654
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Omar Welhansen! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Omar Welhansen|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:25, 8 Mayu 2026 (UTC)
9x0k70xestw22abpdli80qykm1lho90
Tattaunawar user:0ncedash
3
150015
832655
2026-05-08T21:25:52Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832655
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, 0ncedash! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/0ncedash|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:25, 8 Mayu 2026 (UTC)
4bfryunncnpri86snzh3x2l8ad9j2xv
Tattaunawar user:Meisaku
3
150016
832656
2026-05-08T21:26:02Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832656
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Meisaku! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Meisaku|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:26, 8 Mayu 2026 (UTC)
dy2hufagk8tvl2fbuf9wl6d7nrik5st
Tattaunawar user:Ro-Juyel
3
150017
832657
2026-05-08T21:26:12Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832657
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Ro-Juyel! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Ro-Juyel|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:26, 8 Mayu 2026 (UTC)
7s7yvqldb42hpmfa40allsyo5e78pke
Tattaunawar user:Crispperry
3
150018
832658
2026-05-08T21:26:22Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832658
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Crispperry! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Crispperry|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:26, 8 Mayu 2026 (UTC)
q65be391c6ym6m0ldz3vma6xlac4jc0
Tattaunawar user:USMAN YAHAYA ABDULLAHI
3
150019
832659
2026-05-08T21:26:32Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832659
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, USMAN YAHAYA ABDULLAHI! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/USMAN YAHAYA ABDULLAHI|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:26, 8 Mayu 2026 (UTC)
eomypc7t9tpk8mdr6vx5esddc4hac4f
Tattaunawar user:Almeshneb1a
3
150020
832660
2026-05-08T21:26:42Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832660
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Almeshneb1a! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Almeshneb1a|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:26, 8 Mayu 2026 (UTC)
t7sd4rmbg9aj7zhu6jfbg6kma5lyqx2
Tattaunawar user:Existential Earthling
3
150021
832661
2026-05-08T21:26:52Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832661
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Existential Earthling! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Existential Earthling|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:26, 8 Mayu 2026 (UTC)
bp4hj1dlvdtk0wtc3w912g3olh4l458
Tattaunawar user:Karoline Lölhöffel (WMDE)
3
150022
832662
2026-05-08T21:27:02Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832662
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Karoline Lölhöffel (WMDE)! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Karoline Lölhöffel (WMDE)|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:27, 8 Mayu 2026 (UTC)
fyxzdw07lkxurz5gd2dgpmkwn6yq5wg
Tattaunawar user:Ksaare2010
3
150023
832663
2026-05-08T21:27:12Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832663
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Ksaare2010! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Ksaare2010|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:27, 8 Mayu 2026 (UTC)
fkx77yoxpioz5udg8nyv3ph0eyqbvp2
Tattaunawar user:Rivercosta
3
150024
832664
2026-05-08T21:27:22Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832664
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Rivercosta! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Rivercosta|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:27, 8 Mayu 2026 (UTC)
1y59qjjhajtvv4kdonh3ygdj9apkd3r
Tattaunawar user:Krptkn1921
3
150025
832665
2026-05-08T21:27:32Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832665
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Krptkn1921! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Krptkn1921|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:27, 8 Mayu 2026 (UTC)
dzaq8g7wgqzxebvjogdnkwxort4hyrs
Tattaunawar user:Oijiii8jyr4
3
150026
832666
2026-05-08T21:27:42Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832666
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Oijiii8jyr4! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Oijiii8jyr4|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:27, 8 Mayu 2026 (UTC)
kop6jzvgmxa3uo4y1uv02zb4ilbo0ls
Tattaunawar user:Tri23rd
3
150027
832667
2026-05-08T21:27:52Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832667
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Tri23rd! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Tri23rd|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:27, 8 Mayu 2026 (UTC)
0mli569r4srr9sf6m7v115cuxiilmcy
Tattaunawar user:Silinababy5
3
150028
832668
2026-05-08T21:28:02Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832668
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Silinababy5! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Silinababy5|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:28, 8 Mayu 2026 (UTC)
qmqor6pxmrwu3lg23wyjc95mymu3g2l
Tattaunawar user:Hassan Abdullahi kalambaina
3
150029
832669
2026-05-08T21:28:12Z
AmmarBot
13973
Barka da zuwa!
832669
wikitext
text/x-wiki
== Barka da zuwa! ==
Ni Robot ne ba mutum ba.
[[File:Wikipedia_mini_globe_handheld.jpg|thumb|300px|Hausa Wikipedia na buƙatar gudummuwarku domin ta bunƙasa!]]
Barka da zuwa Hausa Wikipedia, Hassan Abdullahi kalambaina! Mun ji daɗin [[Special:Contributions/Hassan Abdullahi kalambaina|gudummuwarku]]. Kuma muna fatan zaku tsaya ku ci gaba da bada gudummuwa. Anan ƙasa ga wasu shafuka da zasu taimaka wajen fahimtar Hausa Wikipedia da yadda ake gyara ta:
* [[Wikipedia:Gabatarwa|Gabatarwa]]
* [[Wikipedia:Tutorial|Tutorial]]
* [[Wikipedia:Cheatsheet|Cheatsheet]]
* [[Wikipedia:Yadda_ake_rubuta_muƙala|Yadda ake rubuta muƙala]]
* [[Wikipedia:Manufofi biyar|Manufofin Hausa Wikipedia]]
* [[Wikipedia:Shawarwari_goma_akan_gyaran_Wikipedia|Shawarwari goma akan gyaran Wikipedia]]
Zaku iya yin [[Wikipedia:Tutorial/Shafukan_tattaunawa#Shafin_tattaunawa_na_edita|sayinin rubutunku]] idan kuna akan [[Wikipedia:Shafin tattaunawa|shafukan tattaunawa]] ta hanyar alamar tilde guda huɗu, kamar haka (<nowiki>~~~~</nowiki>); yin hakan, zaisa sunanku da cikkaken kwanan wata. In kana buƙatar wani taimako, ku duba [[Wikipedia:Tutorial]]. Na gode. [[User:AmmarBot|AmmarBot]] ([[User talk:AmmarBot|talk]]) 21:28, 8 Mayu 2026 (UTC)
1o72ytnkma6ijrsj50rh2k0uxn9959o
Tim de Cler
0
150030
832671
2026-05-08T21:29:22Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1307378034|Tim de Cler]]"
832671
wikitext
text/x-wiki
'''Tim de Cler''' (an haife shi a ranar 8 ga Nuwamba 1978) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa]] ne na ƙasar Holland wanda ya buga wasa a matsayin [[Mai buga baya|ɗan baya na hagu]] a Ajax, AZ, Feyenoord da AEK Larnaca .
== Rayuwar farko ==
An haifi De Cler kuma ya girma a Leiden, Kudancin Holland . A Leiden, ya girma a unguwa tare da yara maza 15-20 'yan kimanin shekaru ɗaya. Tare da ɗan'uwansa Henk, an same shi a kan titi yana buga ƙwallon ƙafa akai-akai. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2021)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
== Aikin kulob ==
=== Lugdunum ===
Yana da shekaru shida, De Cler ya shiga ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta farko, ƙungiyar 'yan wasa ta Lugdunum. A can ya buga wasa a matsayin mai tsaron baya na tsakiya har zuwa shekara 12. Ajax ta nuna sha'awarta a gare shi, kuma duk da cewa yana goyon bayan Feyenoord, ya shiga makarantar matasa ta abokin hamayyarsu a duniya.
=== Ajax ===
A Ajax, De Cler ya fara wasa a matsayin ɗan wasan gefe na hagu, amma daga ƙarshe an sanya shi a matsayin ɗan wasan baya na hagu lokacin da ya kai matakin A a ƙwallon ƙafa ta matasa. An ba shi kwangilarsa ta farko ta ƙwararru kuma ya shiga ƙungiyar Ajax ta biyu. Lokaci-lokaci, ana ƙara shi cikin ƙungiyar farko da za ta yi atisaye tare da manyan 'yan wasa a ƙungiyar. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2021)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
A ranar 23 ga Afrilun 1998, De Cler ya fara buga wasa a wasan da suka doke Willem II da ci 6-1 a gida. Bayan kwana biyu, ya sake buga wasa da ƙungiyar ta biyu kuma ya karya ƙwallonsa ta tibia, wadda ta sa ya daina buga wasa na tsawon watanni huɗu. A wannan kakar, Ajax ta lashe gasar Eredivisie da kuma gasar KNVB, kuma duk da cewa waɗannan su ne kofunan farko na De Cler a hukumance, akwai ra'ayoyi daban-daban saboda raunin da ya samu. <ref name="bio" /> Da zarar an sake bayyana cewa yana da ƙoshin lafiya, ƙwallon da ya buga ta tibia ta buge shi kuma aka dakatar da shi na wasu watanni huɗu. Ya koma ƙungiyar farko ta Ajax bayan an bayyana cewa yana da ƙoshin lafiya a karo na biyu. <ref name="bio" /> Kofin KNVB da Ajax ta lashe a shekarar 1999 ya ba shi farin ciki fiye da kofin da ya lashe a shekarar da ta gabata . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2021)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
A lokacin da yake Ajax, De Cler ya fuskanci ƙalubale daga abokan wasansa na baya [[Cristian Chivu]], John O'Brien da Maxwell, amma duk da haka ya yi nasarar buga wasanni da yawa. A shekararsa ta ƙarshe a ƙungiyar, ya lashe gasar Eredivisie da kuma gasar KNVB a karo na biyu da na uku bi da bi. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2021)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
=== AZ ===
De Cler ya bar Ajax a lokacin bazara na 2002 ya koma AZ, a lokacin kulob ne na tsakiya. A kakarsa ta farko, AZ ta kare a matsayi na goma a Eredivisie, duk da haka, damarsa ta canza lokacin da aka nada Co Adriaanse a matsayin manajan kungiyar a 2003. A karkashin Adriaanse, AZ ta kusa tabbatar da kwallon kafa ta Turai a kakar wasa ta farko. Wannan shine farkon wani lokaci na musamman da AZ ta sami kanta a cikin ci gaba tsakanin manyan kungiyoyi uku na tarihi a Netherlands har ma a Turai; wato, Ajax, Feyenoord da [[PSV Eindhoven|PSV]] . A shekara ta 2005, AZ ta kai wasan kusa da na karshe na Kofin UEFA, amma Sporting CP ta doke ta da kwallaye a waje. An kuma sanya De Cler cikin tawagar [[Marco van Basten]] don gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2006. A lokacin gasar cin kofin duniya, ya buga wasa daya, wanda ya tashi babu ci da Argentina . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2021)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
A shekararsa ta ƙarshe a AZ, a kakar wasa ta 2006-07, AZ za ta iya lashe gasar Eredivisie a wasan ƙarshe saboda sun yi daidai da maki tsakaninta da Ajax da PSV. Duk da haka, AZ tana da mafi girman bambancin kwallaye kuma da ta zama zakara idan dukkan ƙungiyoyi suka ci gaba da kasancewa daidai da maki. Inda Ajax da PSV suka lashe wasansu na ƙarshe na kakar wasa, AZ ta sha kashi a hannun Excelsior kuma ta kare a matsayi na uku sakamakon haka. Sun kuma kai wasan ƙarshe na Kofin KNVB, amma an sake hana su kofin yayin da Ajax ta lashe kofin bayan bugun fenariti. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2021)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
=== Feyenoord ===
[[Fayil:Tim_de_Cler_002.jpg|thumb|De Cler tare da Feyenoord a cikin 2007]]
Bayan shekaru biyar a AZ, De Cler ya ji cewa lokaci ya yi da za a yi sauyi. Dukansu PSV da Feyenoord sun nuna sha'awa. Wakilinsa Rob Jansen, wanda shi ma yake aiki tare da Roy Makaay da Kevin Hofland, ya yi ƙoƙari na musamman don tattauna makomar 'yan wasansa da su, da kuma ƙungiyarsu ta gaba Feyenoord don haɗa su duka a ƙungiyar. Haka kuma Sigi Lens wakilin Giovanni van Bronckhorst ya kasance ɓangare na yarjejeniyar kuma lokacin da manaja Bert van Marwijk ya sanya hannu kan kwangilarsa a matsayin sabon manajan Feyenoord, an yi kwangilar duk waɗannan 'yan wasan cikin 'yan makonni. [1] [2]
=== AEK Larnaca ===
Bayan ya rabu da Feyenoord, De Cler ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu da ƙungiyar AEK Larnaca ta ƙungiyar farko ta Cyprus a ranar 30 ga Yuni 2011 bayan shawarar da babban kocin ƙungiyar, Jordi Cruyff ya ba shi. <ref>[http://www.feyenoord.nl/pages/newsdetail/s1/10010000038627-999-10010000000003.aspx De Cler vervolgt carrière op Cyprus], {{In lang|nl}} feyenoord-internet.nl</ref>
Bayan kammala aikinsa na ƙwararru a shekarar 2013, <ref>[https://www.fr-fans.nl/nieuws/8544/tim-de-cler-stopt-definitief-met-voetballen Tim de Cler stopt definitief met voetballen] - {{In lang|nl}}</ref> De Cler ya koma ƙungiyar matasa ta Lugdunum. <ref>[http://sleutelstad.nl/2017/04/23/lugdunum-viert-langverwacht-kampioensfeest/ Lugdunum viert langverwacht kampioensfeest] - Sleutelstad {{In lang|nl}}</ref>
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
De Cler ya wakilci ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Netherlands . Ya kasance memba na ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Holland tun lokacin da [[Marco van Basten]] ya karɓi ragamar horaswa a watan Agusta na 2004, kuma an zaɓe shi a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2006 da kuma gasar cin kofin Turai ta UEFA ta 2008 . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2021)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
== Ƙididdigar aiki ==
=== Kulob ===
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Appearances and goals by club, season and competition
! rowspan="2" |Club
! rowspan="2" |Season
! colspan="3" |League
! colspan="2" |Cup
! colspan="2" |Continental
! colspan="2" |Total
|-
!Division
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
|-
| rowspan="6" |Ajax
|1997–98
| rowspan="5" |Eredivisie
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|1
|0
|-
|1998–99
|12
|0
|0
|0
|0
|0
|12
|0
|-
|1999–2000
|21
|0
|0
|0
|0
|0
|21
|0
|-
|2000–01
|25
|2
|0
|0
|0
|0
|25
|2
|-
|2001–02
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|16
|0
|-
! colspan="2" |Total
!75
!2
!0
!0
!0
!0
!75
!2
|-
| rowspan="6" |AZ
|2002–03
| rowspan="5" |Eredivisie
|30
|2
|0
|0
|0
|0
|30
|2
|-
|2003–04
|33
|0
|0
|0
|0
|0
|33
|0
|-
|2004–05
|32
|1
|0
|0
|12
|0
|44
|1
|-
|2005–06
|30
|0
|0
|0
|7
|0
|37
|0
|-
|2006–07
|32
|1
|0
|0
|11
|0
|43
|1
|-
! colspan="2" |Total
!157
!4
!0
!0
!30
!0
!187
!4
|-
| rowspan="5" |Feyenoord
|2007–08
| rowspan="4" |Eredivisie
|32
|1
|0
|0
|0
|0
|32
|1
|-
|2008–09
|19
|0
|2
|0
|5
|0
|26
|0
|-
|2009–10
|7
|0
|3
|0
|0
|0
|10
|0
|-
|2010–11
|29
|0
|1
|0
|2
|0
|32
|0
|-
! colspan="2" |Total
!87
!1
!6
!0
!7
!0
!100
!1
|-
| rowspan="3" |AEK Larnaca
|2011–12
| rowspan="2" |Cypriot First Division
|26
|1
|0
|0
|0
|0
|26
|1
|-
|2012–13
|15
|0
|0
|0
|0
|0
|15
|0
|-
! colspan="2" |Total
!41
!1
!0
!0
!0
!0
!41
!1
|-
! colspan="3" |Career total
!361
!8
!6
!0
!37
!0
!404
!8
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1978]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
gj97r6jd6sw0errfcs3m3c325rlf5hz
832672
832671
2026-05-08T21:29:49Z
Sardeeq
39275
832672
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Tim de Cler''' (an haife shi a ranar 8 ga Nuwamba 1978) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa]] ne na ƙasar Holland wanda ya buga wasa a matsayin [[Mai buga baya|ɗan baya na hagu]] a Ajax, AZ, Feyenoord da AEK Larnaca .
== Rayuwar farko ==
An haifi De Cler kuma ya girma a Leiden, Kudancin Holland . A Leiden, ya girma a unguwa tare da yara maza 15-20 'yan kimanin shekaru ɗaya. Tare da ɗan'uwansa Henk, an same shi a kan titi yana buga ƙwallon ƙafa akai-akai. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2021)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
== Aikin kulob ==
=== Lugdunum ===
Yana da shekaru shida, De Cler ya shiga ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta farko, ƙungiyar 'yan wasa ta Lugdunum. A can ya buga wasa a matsayin mai tsaron baya na tsakiya har zuwa shekara 12. Ajax ta nuna sha'awarta a gare shi, kuma duk da cewa yana goyon bayan Feyenoord, ya shiga makarantar matasa ta abokin hamayyarsu a duniya.
=== Ajax ===
A Ajax, De Cler ya fara wasa a matsayin ɗan wasan gefe na hagu, amma daga ƙarshe an sanya shi a matsayin ɗan wasan baya na hagu lokacin da ya kai matakin A a ƙwallon ƙafa ta matasa. An ba shi kwangilarsa ta farko ta ƙwararru kuma ya shiga ƙungiyar Ajax ta biyu. Lokaci-lokaci, ana ƙara shi cikin ƙungiyar farko da za ta yi atisaye tare da manyan 'yan wasa a ƙungiyar. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2021)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
A ranar 23 ga Afrilun 1998, De Cler ya fara buga wasa a wasan da suka doke Willem II da ci 6-1 a gida. Bayan kwana biyu, ya sake buga wasa da ƙungiyar ta biyu kuma ya karya ƙwallonsa ta tibia, wadda ta sa ya daina buga wasa na tsawon watanni huɗu. A wannan kakar, Ajax ta lashe gasar Eredivisie da kuma gasar KNVB, kuma duk da cewa waɗannan su ne kofunan farko na De Cler a hukumance, akwai ra'ayoyi daban-daban saboda raunin da ya samu. <ref name="bio" /> Da zarar an sake bayyana cewa yana da ƙoshin lafiya, ƙwallon da ya buga ta tibia ta buge shi kuma aka dakatar da shi na wasu watanni huɗu. Ya koma ƙungiyar farko ta Ajax bayan an bayyana cewa yana da ƙoshin lafiya a karo na biyu. <ref name="bio" /> Kofin KNVB da Ajax ta lashe a shekarar 1999 ya ba shi farin ciki fiye da kofin da ya lashe a shekarar da ta gabata . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2021)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
A lokacin da yake Ajax, De Cler ya fuskanci ƙalubale daga abokan wasansa na baya [[Cristian Chivu]], John O'Brien da Maxwell, amma duk da haka ya yi nasarar buga wasanni da yawa. A shekararsa ta ƙarshe a ƙungiyar, ya lashe gasar Eredivisie da kuma gasar KNVB a karo na biyu da na uku bi da bi. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2021)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
=== AZ ===
De Cler ya bar Ajax a lokacin bazara na 2002 ya koma AZ, a lokacin kulob ne na tsakiya. A kakarsa ta farko, AZ ta kare a matsayi na goma a Eredivisie, duk da haka, damarsa ta canza lokacin da aka nada Co Adriaanse a matsayin manajan kungiyar a 2003. A karkashin Adriaanse, AZ ta kusa tabbatar da kwallon kafa ta Turai a kakar wasa ta farko. Wannan shine farkon wani lokaci na musamman da AZ ta sami kanta a cikin ci gaba tsakanin manyan kungiyoyi uku na tarihi a Netherlands har ma a Turai; wato, Ajax, Feyenoord da [[PSV Eindhoven|PSV]] . A shekara ta 2005, AZ ta kai wasan kusa da na karshe na Kofin UEFA, amma Sporting CP ta doke ta da kwallaye a waje. An kuma sanya De Cler cikin tawagar [[Marco van Basten]] don gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2006. A lokacin gasar cin kofin duniya, ya buga wasa daya, wanda ya tashi babu ci da Argentina . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2021)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
A shekararsa ta ƙarshe a AZ, a kakar wasa ta 2006-07, AZ za ta iya lashe gasar Eredivisie a wasan ƙarshe saboda sun yi daidai da maki tsakaninta da Ajax da PSV. Duk da haka, AZ tana da mafi girman bambancin kwallaye kuma da ta zama zakara idan dukkan ƙungiyoyi suka ci gaba da kasancewa daidai da maki. Inda Ajax da PSV suka lashe wasansu na ƙarshe na kakar wasa, AZ ta sha kashi a hannun Excelsior kuma ta kare a matsayi na uku sakamakon haka. Sun kuma kai wasan ƙarshe na Kofin KNVB, amma an sake hana su kofin yayin da Ajax ta lashe kofin bayan bugun fenariti. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2021)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
=== Feyenoord ===
[[Fayil:Tim_de_Cler_002.jpg|thumb|De Cler tare da Feyenoord a cikin 2007]]
Bayan shekaru biyar a AZ, De Cler ya ji cewa lokaci ya yi da za a yi sauyi. Dukansu PSV da Feyenoord sun nuna sha'awa. Wakilinsa Rob Jansen, wanda shi ma yake aiki tare da Roy Makaay da Kevin Hofland, ya yi ƙoƙari na musamman don tattauna makomar 'yan wasansa da su, da kuma ƙungiyarsu ta gaba Feyenoord don haɗa su duka a ƙungiyar. Haka kuma Sigi Lens wakilin Giovanni van Bronckhorst ya kasance ɓangare na yarjejeniyar kuma lokacin da manaja Bert van Marwijk ya sanya hannu kan kwangilarsa a matsayin sabon manajan Feyenoord, an yi kwangilar duk waɗannan 'yan wasan cikin 'yan makonni. [1] [2]
=== AEK Larnaca ===
Bayan ya rabu da Feyenoord, De Cler ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu da ƙungiyar AEK Larnaca ta ƙungiyar farko ta Cyprus a ranar 30 ga Yuni 2011 bayan shawarar da babban kocin ƙungiyar, Jordi Cruyff ya ba shi. <ref>[http://www.feyenoord.nl/pages/newsdetail/s1/10010000038627-999-10010000000003.aspx De Cler vervolgt carrière op Cyprus], {{In lang|nl}} feyenoord-internet.nl</ref>
Bayan kammala aikinsa na ƙwararru a shekarar 2013, <ref>[https://www.fr-fans.nl/nieuws/8544/tim-de-cler-stopt-definitief-met-voetballen Tim de Cler stopt definitief met voetballen] - {{In lang|nl}}</ref> De Cler ya koma ƙungiyar matasa ta Lugdunum. <ref>[http://sleutelstad.nl/2017/04/23/lugdunum-viert-langverwacht-kampioensfeest/ Lugdunum viert langverwacht kampioensfeest] - Sleutelstad {{In lang|nl}}</ref>
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
De Cler ya wakilci ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Netherlands . Ya kasance memba na ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Holland tun lokacin da [[Marco van Basten]] ya karɓi ragamar horaswa a watan Agusta na 2004, kuma an zaɓe shi a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2006 da kuma gasar cin kofin Turai ta UEFA ta 2008 . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2021)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
== Ƙididdigar aiki ==
=== Kulob ===
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Appearances and goals by club, season and competition
! rowspan="2" |Club
! rowspan="2" |Season
! colspan="3" |League
! colspan="2" |Cup
! colspan="2" |Continental
! colspan="2" |Total
|-
!Division
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
|-
| rowspan="6" |Ajax
|1997–98
| rowspan="5" |Eredivisie
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|1
|0
|-
|1998–99
|12
|0
|0
|0
|0
|0
|12
|0
|-
|1999–2000
|21
|0
|0
|0
|0
|0
|21
|0
|-
|2000–01
|25
|2
|0
|0
|0
|0
|25
|2
|-
|2001–02
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|16
|0
|-
! colspan="2" |Total
!75
!2
!0
!0
!0
!0
!75
!2
|-
| rowspan="6" |AZ
|2002–03
| rowspan="5" |Eredivisie
|30
|2
|0
|0
|0
|0
|30
|2
|-
|2003–04
|33
|0
|0
|0
|0
|0
|33
|0
|-
|2004–05
|32
|1
|0
|0
|12
|0
|44
|1
|-
|2005–06
|30
|0
|0
|0
|7
|0
|37
|0
|-
|2006–07
|32
|1
|0
|0
|11
|0
|43
|1
|-
! colspan="2" |Total
!157
!4
!0
!0
!30
!0
!187
!4
|-
| rowspan="5" |Feyenoord
|2007–08
| rowspan="4" |Eredivisie
|32
|1
|0
|0
|0
|0
|32
|1
|-
|2008–09
|19
|0
|2
|0
|5
|0
|26
|0
|-
|2009–10
|7
|0
|3
|0
|0
|0
|10
|0
|-
|2010–11
|29
|0
|1
|0
|2
|0
|32
|0
|-
! colspan="2" |Total
!87
!1
!6
!0
!7
!0
!100
!1
|-
| rowspan="3" |AEK Larnaca
|2011–12
| rowspan="2" |Cypriot First Division
|26
|1
|0
|0
|0
|0
|26
|1
|-
|2012–13
|15
|0
|0
|0
|0
|0
|15
|0
|-
! colspan="2" |Total
!41
!1
!0
!0
!0
!0
!41
!1
|-
! colspan="3" |Career total
!361
!8
!6
!0
!37
!0
!404
!8
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1978]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
css8xbt1hrbj00g24nhra1v2w78xdx4
832673
832672
2026-05-08T21:38:14Z
Sardeeq
39275
832673
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Tim de Cler''' (an haife shi a ranar 8 ga Nuwamba 1978) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa]] ne na ƙasar Holland wanda ya buga wasa a matsayin [[Mai buga baya|ɗan baya na hagu]] a Ajax, AZ, Feyenoord da AEK Larnaca .
== Rayuwar farko ==
An haifi De Cler kuma ya girma a Leiden, Kudancin Holland . A Leiden, ya girma a unguwa tare da yara maza 15-20 'yan kimanin shekaru ɗaya. Tare da ɗan'uwansa Henk, an same shi a kan titi yana buga ƙwallon ƙafa akai-akai. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ]</sup>
== Aikin kulob ==
=== Lugdunum ===
Yana da shekaru shida, De Cler ya shiga ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta farko, ƙungiyar 'yan wasa ta Lugdunum. A can ya buga wasa a matsayin mai tsaron baya na tsakiya har zuwa shekara 12. Ajax ta nuna sha'awarta a gare shi, kuma duk da cewa yana goyon bayan Feyenoord, ya shiga makarantar matasa ta abokin hamayyarsu a duniya.
=== Ajax ===
A Ajax, De Cler ya fara wasa a matsayin ɗan wasan gefe na hagu, amma daga ƙarshe an sanya shi a matsayin ɗan wasan baya na hagu lokacin da ya kai matakin A a ƙwallon ƙafa ta matasa. An ba shi kwangilarsa ta farko ta ƙwararru kuma ya shiga ƙungiyar Ajax ta biyu. Lokaci-lokaci, ana ƙara shi cikin ƙungiyar farko da za ta yi atisaye tare da manyan 'yan wasa a ƙungiyar. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ]</sup>
A ranar 23 ga Afrilun 1998, De Cler ya fara buga wasa a wasan da suka doke Willem II da ci 6-1 a gida. Bayan kwana biyu, ya sake buga wasa da ƙungiyar ta biyu kuma ya karya ƙwallonsa ta tibia, wadda ta sa ya daina buga wasa na tsawon watanni huɗu. A wannan kakar, Ajax ta lashe gasar Eredivisie da kuma gasar KNVB, kuma duk da cewa waɗannan su ne kofunan farko na De Cler a hukumance, akwai ra'ayoyi daban-daban saboda raunin da ya samu. <ref name="bio" /> Da zarar an sake bayyana cewa yana da ƙoshin lafiya, ƙwallon da ya buga ta tibia ta buge shi kuma aka dakatar da shi na wasu watanni huɗu. Ya koma ƙungiyar farko ta Ajax bayan an bayyana cewa yana da ƙoshin lafiya a karo na biyu. <ref name="bio" /> Kofin KNVB da Ajax ta lashe a shekarar 1999 ya ba shi farin ciki fiye da kofin da ya lashe a shekarar da ta gabata . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ]</sup>
A lokacin da yake Ajax, De Cler ya fuskanci ƙalubale daga abokan wasansa na baya [[Cristian Chivu]], John O'Brien da Maxwell, amma duk da haka ya yi nasarar buga wasanni da yawa. A shekararsa ta ƙarshe a ƙungiyar, ya lashe gasar Eredivisie da kuma gasar KNVB a karo na biyu da na uku bi da bi. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ]</sup>
=== AZ ===
De Cler ya bar Ajax a lokacin bazara na 2002 ya koma AZ, a lokacin kulob ne na tsakiya. A kakarsa ta farko, AZ ta kare a matsayi na goma a Eredivisie, duk da haka, damarsa ta canza lokacin da aka nada Co Adriaanse a matsayin manajan kungiyar a 2003. A karkashin Adriaanse, AZ ta kusa tabbatar da kwallon kafa ta Turai a kakar wasa ta farko. Wannan shine farkon wani lokaci na musamman da AZ ta sami kanta a cikin ci gaba tsakanin manyan kungiyoyi uku na tarihi a Netherlands har ma a Turai; wato, Ajax, Feyenoord da [[PSV Eindhoven|PSV]] . A shekara ta 2005, AZ ta kai wasan kusa da na karshe na Kofin UEFA, amma Sporting CP ta doke ta da kwallaye a waje. An kuma sanya De Cler cikin tawagar [[Marco van Basten]] don gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2006. A lokacin gasar cin kofin duniya, ya buga wasa daya, wanda ya tashi babu ci da Argentina . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ]</sup>
A shekararsa ta ƙarshe a AZ, a kakar wasa ta 2006-07, AZ za ta iya lashe gasar Eredivisie a wasan ƙarshe saboda sun yi daidai da maki tsakaninta da Ajax da PSV. Duk da haka, AZ tana da mafi girman bambancin kwallaye kuma da ta zama zakara idan dukkan ƙungiyoyi suka ci gaba da kasancewa daidai da maki. Inda Ajax da PSV suka lashe wasansu na ƙarshe na kakar wasa, AZ ta sha kashi a hannun Excelsior kuma ta kare a matsayi na uku sakamakon haka. Sun kuma kai wasan ƙarshe na Kofin KNVB, amma an sake hana su kofin yayin da Ajax ta lashe kofin bayan bugun fenariti. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2021)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
=== Feyenoord ===
[[Fayil:Tim_de_Cler_002.jpg|thumb|De Cler tare da Feyenoord a cikin 2007]]
Bayan shekaru biyar a AZ, De Cler ya ji cewa lokaci ya yi da za a yi sauyi. Dukansu PSV da Feyenoord sun nuna sha'awa. Wakilinsa Rob Jansen, wanda shi ma yake aiki tare da Roy Makaay da Kevin Hofland, ya yi ƙoƙari na musamman don tattauna makomar 'yan wasansa da su, da kuma ƙungiyarsu ta gaba Feyenoord don haɗa su duka a ƙungiyar. Haka kuma Sigi Lens wakilin Giovanni van Bronckhorst ya kasance ɓangare na yarjejeniyar kuma lokacin da manaja Bert van Marwijk ya sanya hannu kan kwangilarsa a matsayin sabon manajan Feyenoord, an yi kwangilar duk waɗannan 'yan wasan cikin 'yan makonni. [1] [2]
=== AEK Larnaca ===
Bayan ya rabu da Feyenoord, De Cler ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyu da ƙungiyar AEK Larnaca ta ƙungiyar farko ta Cyprus a ranar 30 ga Yuni 2011 bayan shawarar da babban kocin ƙungiyar, Jordi Cruyff ya ba shi. <ref>[http://www.feyenoord.nl/pages/newsdetail/s1/10010000038627-999-10010000000003.aspx De Cler vervolgt carrière op Cyprus], {{In lang|nl}} feyenoord-internet.nl</ref>
Bayan kammala aikinsa na ƙwararru a shekarar 2013, <ref>[https://www.fr-fans.nl/nieuws/8544/tim-de-cler-stopt-definitief-met-voetballen Tim de Cler stopt definitief met voetballen] - {{In lang|nl}}</ref> De Cler ya koma ƙungiyar matasa ta Lugdunum. <ref>[http://sleutelstad.nl/2017/04/23/lugdunum-viert-langverwacht-kampioensfeest/ Lugdunum viert langverwacht kampioensfeest] - Sleutelstad {{In lang|nl}}</ref>
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
De Cler ya wakilci ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Netherlands . Ya kasance memba na ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Holland tun lokacin da [[Marco van Basten]] ya karɓi ragamar horaswa a watan Agusta na 2004, kuma an zaɓe shi a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2006 da kuma gasar cin kofin Turai ta UEFA ta 2008 . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2021)">ana buƙatar ambato</span></nowiki>'' ]</sup>
== Ƙididdigar aiki ==
=== Kulob ===
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Appearances and goals by club, season and competition
! rowspan="2" |Club
! rowspan="2" |Season
! colspan="3" |League
! colspan="2" |Cup
! colspan="2" |Continental
! colspan="2" |Total
|-
!Division
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
|-
| rowspan="6" |Ajax
|1997–98
| rowspan="5" |Eredivisie
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|1
|0
|-
|1998–99
|12
|0
|0
|0
|0
|0
|12
|0
|-
|1999–2000
|21
|0
|0
|0
|0
|0
|21
|0
|-
|2000–01
|25
|2
|0
|0
|0
|0
|25
|2
|-
|2001–02
|16
|0
|0
|0
|0
|0
|16
|0
|-
! colspan="2" |Total
!75
!2
!0
!0
!0
!0
!75
!2
|-
| rowspan="6" |AZ
|2002–03
| rowspan="5" |Eredivisie
|30
|2
|0
|0
|0
|0
|30
|2
|-
|2003–04
|33
|0
|0
|0
|0
|0
|33
|0
|-
|2004–05
|32
|1
|0
|0
|12
|0
|44
|1
|-
|2005–06
|30
|0
|0
|0
|7
|0
|37
|0
|-
|2006–07
|32
|1
|0
|0
|11
|0
|43
|1
|-
! colspan="2" |Total
!157
!4
!0
!0
!30
!0
!187
!4
|-
| rowspan="5" |Feyenoord
|2007–08
| rowspan="4" |Eredivisie
|32
|1
|0
|0
|0
|0
|32
|1
|-
|2008–09
|19
|0
|2
|0
|5
|0
|26
|0
|-
|2009–10
|7
|0
|3
|0
|0
|0
|10
|0
|-
|2010–11
|29
|0
|1
|0
|2
|0
|32
|0
|-
! colspan="2" |Total
!87
!1
!6
!0
!7
!0
!100
!1
|-
| rowspan="3" |AEK Larnaca
|2011–12
| rowspan="2" |Cypriot First Division
|26
|1
|0
|0
|0
|0
|26
|1
|-
|2012–13
|15
|0
|0
|0
|0
|0
|15
|0
|-
! colspan="2" |Total
!41
!1
!0
!0
!0
!0
!41
!1
|-
! colspan="3" |Career total
!361
!8
!6
!0
!37
!0
!404
!8
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1978]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
1eyd13tu8wyc7cs1y3b9olz8c1qyn74
Rashin Clement
0
150031
832675
2026-05-08T21:39:54Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1345808703|Pelle Clement]]"
832675
wikitext
text/x-wiki
'''Pelle Clement''' (an haife shi a ranar 19 ga Mayu 1996) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Holland wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan tsakiya na kai hari]] a ƙungiyar Sparta Rotterdam ta Eredivisie . <ref name="soccerway">{{Soccerway|pelle-clement/379793}}</ref>
== Aikin kulob ==
Clement ɗan wasan matasa ne daga Ajax, wanda ya shiga a shekarar 2006 daga ƙungiyar matasansa ta Koninklijke HFC . [1] Ya fara buga wasa a Jong Ajax a ranar 8 ga Mayu 2015 a wasan Eerste Divisie da VVV Venlo . Ya buga cikakken wasan. [2] Wasansa na farko na Eredivisie shine wasan Nuwamba 2016 da NEC . [3]
A ranar 28 ga Yuni 2017, Clement ya koma Reading daga Ajax kan kuɗin da ba a bayyana ba, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru uku da ƙungiyar EFL Championship . <ref name="Royals sign Pelle Clement from Ajax">{{Cite web |date=28 June 2017 |title=Royals sign Pelle Clement from Ajax |url=https://www.readingfc.co.uk/news/2017/june/royals-sign-pelle-clement-from-ajax/ |access-date=28 June 2017 |website=readingfc.co.uk |publisher=Reading F.C.}}</ref>
A ranar 3 ga Janairun 2019, Jaap Stam ya sayi Clement a karo na biyu ga [[PEC Zwolle]] bayan ya buga wasa sau ɗaya kacal a Reading a kakar wasa ta 2018-19 . <ref>{{Cite web |date=3 January 2019 |title=Pelle Clement eerste aanwinst PEC Zwolle |url=https://peczwolle.nl/nieuws/pelle-clement-eerste-aanwinst-pec-zwolle |access-date=3 January 2019 |website=peczwolle.nl/ |publisher=PEC Zwolle |language=Dutch}}</ref> A wasansa na farko ya fara kuma ya sami taimako yayin da Zwolle ta doke Feyenoord da ci 3-1. <ref>{{Cite web |title=PEC Zwolle vs. Feyenoord - 19 January 2019 - Soccerway |url=https://us.soccerway.com/matches/2019/01/19/netherlands/eredivisie/bvo-fc-zwolle/feyenoord-rotterdam-nv/2794082/}}</ref>
Clement ya koma RKC Waalwijk a ranar 5 ga Agusta 2022, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekara ɗaya. <ref>{{Cite web |date=5 August 2022 |title=Pelle Clement tot medio 2023 RKC’er |url=https://www.rkcwaalwijk.nl/pelle-clement-tot-medio-2023-rkcer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805205231/https://www.rkcwaalwijk.nl/pelle-clement-tot-medio-2023-rkcer |archive-date=5 August 2022 |access-date=5 August 2022 |website=RKC Waalwijk |language=nl}}</ref>
A ranar 6 ga Mayu 2023, an sanar da cewa zai koma Sparta Rotterdam kan yarjejeniyar shekaru biyu a ranar 1 ga Yuli 2023 bayan kammala kwangilarsa da Waalwijk. <ref>{{Cite web |date=6 May 2023 |title=PELLE CLEMENT MAAKT NA DIT SEIZOEN OVERSTAP NAAR SPARTA |url=https://www.sparta-rotterdam.nl/pelle-clement-maakt-seizoen-overstap-naar-sparta/ |access-date=10 May 2023 |publisher=[[Sparta Rotterdam]] |language=Dutch}}</ref>
== Ƙididdigar aiki ==
{{Updated|match played 21 March 2026}} <ref name="soccerway" />
{| class="wikitable" style="text-align: center"
|+Appearances and goals by club, season and competition
! rowspan="2" |Club
! rowspan="2" |Season
! colspan="3" |League
! colspan="2" |National Cup
! colspan="2" |League Cup
! colspan="2" |Continental
! colspan="2" |Other
! colspan="2" |Total
|-
!Division
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
|-
| rowspan="4" |Ajax
|2014–15
|Eredivisie
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" |—
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|-
|2015–16
|Eredivisie
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" |—
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|-
|2016–17
|Eredivisie
|1
|0
|2
|3
| colspan="2" |—
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|-
! colspan="2" |Total
!1
!0
!2
!3
! colspan="2" |—
!1
!0
!0
!0
!4
!3
|-
| rowspan="4" |Jong Ajax
|2014–15
|Eerste Divisie
|1
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|2
|0
|-
|2015–16
|Eerste Divisie
|30
|1
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|30
|1
|-
|2016–17
|Eerste Divisie
|23
|5
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|23
|5
|-
! colspan="2" |Total
!54
!6
! colspan="2" |—
! colspan="2" |—
!1
!0
! colspan="2" |—
!55
!6
|-
| rowspan="3" |Reading
|2017–18
|Championship
|23
|0
|2
|0
|3
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|28
|0
|-
|2018–19
|Championship
|0
|0
|0
|0
|1
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|1
|0
|-
! colspan="2" |Total
!23
!0
!2
!0
!4
!0
! colspan="2" |—
! colspan="2" |—
!29
!0
|-
|Reading U-23s
|2017–18<ref name="PC17" />
| colspan="3" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|1
|0
|1
|0
|-
| rowspan="5" |[[PEC Zwolle]]
|2018–19
|Eredivisie
|17
|0
|0
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|17
|0
|-
|2019–20
|Eredivisie
|24
|2
|2
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|26
|2
|-
|2020–21
|Eredivisie
|23
|2
|1
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|24
|2
|-
|2021–22
|Eredivisie
|19
|0
|1
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|20
|0
|-
! colspan="2" |Total
!83
!4
!4
!0
! colspan="2" |—
! colspan="2" |—
! colspan="2" |—
!87
!4
|-
|RKC Waalwijk
|2022–23
|Eredivisie
|33
|2
|1
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|34
|2
|-
| rowspan="4" |Sparta Rotterdam
|2023–24
|Eredivisie
|29
|2
|1
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|1
|0
|31
|2
|-
|2024–25
|Eredivisie
|32
|2
|1
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|0
|0
|33
|2
|-
|[[2025–26 Sparta Rotterdam season|2025–26]]
|Eredivisie
|22
|2
|2
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|24
|2
|-
! colspan="2" |Total
!83
!6
!4
!0
! colspan="2" |—
! colspan="2" |—
!1
!0
!88
!6
|-
! colspan="3" |Career total
!277
!18
!13
!3
!4
!0
!1
!0
!2
!0
!297
!21
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1996]]
gd4ha2m71r7p0bx9ae6iz0659dj1al9
832676
832675
2026-05-08T21:40:14Z
Sardeeq
39275
832676
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Pelle Clement''' (an haife shi a ranar 19 ga Mayu 1996) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Holland wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan tsakiya na kai hari]] a ƙungiyar Sparta Rotterdam ta Eredivisie . <ref name="soccerway">{{Soccerway|pelle-clement/379793}}</ref>
== Aikin kulob ==
Clement ɗan wasan matasa ne daga Ajax, wanda ya shiga a shekarar 2006 daga ƙungiyar matasansa ta Koninklijke HFC . [1] Ya fara buga wasa a Jong Ajax a ranar 8 ga Mayu 2015 a wasan Eerste Divisie da VVV Venlo . Ya buga cikakken wasan. [2] Wasansa na farko na Eredivisie shine wasan Nuwamba 2016 da NEC . [3]
A ranar 28 ga Yuni 2017, Clement ya koma Reading daga Ajax kan kuɗin da ba a bayyana ba, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru uku da ƙungiyar EFL Championship . <ref name="Royals sign Pelle Clement from Ajax">{{Cite web |date=28 June 2017 |title=Royals sign Pelle Clement from Ajax |url=https://www.readingfc.co.uk/news/2017/june/royals-sign-pelle-clement-from-ajax/ |access-date=28 June 2017 |website=readingfc.co.uk |publisher=Reading F.C.}}</ref>
A ranar 3 ga Janairun 2019, Jaap Stam ya sayi Clement a karo na biyu ga [[PEC Zwolle]] bayan ya buga wasa sau ɗaya kacal a Reading a kakar wasa ta 2018-19 . <ref>{{Cite web |date=3 January 2019 |title=Pelle Clement eerste aanwinst PEC Zwolle |url=https://peczwolle.nl/nieuws/pelle-clement-eerste-aanwinst-pec-zwolle |access-date=3 January 2019 |website=peczwolle.nl/ |publisher=PEC Zwolle |language=Dutch}}</ref> A wasansa na farko ya fara kuma ya sami taimako yayin da Zwolle ta doke Feyenoord da ci 3-1. <ref>{{Cite web |title=PEC Zwolle vs. Feyenoord - 19 January 2019 - Soccerway |url=https://us.soccerway.com/matches/2019/01/19/netherlands/eredivisie/bvo-fc-zwolle/feyenoord-rotterdam-nv/2794082/}}</ref>
Clement ya koma RKC Waalwijk a ranar 5 ga Agusta 2022, inda ya sanya hannu kan kwantiragin shekara ɗaya. <ref>{{Cite web |date=5 August 2022 |title=Pelle Clement tot medio 2023 RKC’er |url=https://www.rkcwaalwijk.nl/pelle-clement-tot-medio-2023-rkcer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805205231/https://www.rkcwaalwijk.nl/pelle-clement-tot-medio-2023-rkcer |archive-date=5 August 2022 |access-date=5 August 2022 |website=RKC Waalwijk |language=nl}}</ref>
A ranar 6 ga Mayu 2023, an sanar da cewa zai koma Sparta Rotterdam kan yarjejeniyar shekaru biyu a ranar 1 ga Yuli 2023 bayan kammala kwangilarsa da Waalwijk. <ref>{{Cite web |date=6 May 2023 |title=PELLE CLEMENT MAAKT NA DIT SEIZOEN OVERSTAP NAAR SPARTA |url=https://www.sparta-rotterdam.nl/pelle-clement-maakt-seizoen-overstap-naar-sparta/ |access-date=10 May 2023 |publisher=[[Sparta Rotterdam]] |language=Dutch}}</ref>
== Ƙididdigar aiki ==
{{Updated|match played 21 March 2026}} <ref name="soccerway" />
{| class="wikitable" style="text-align: center"
|+Appearances and goals by club, season and competition
! rowspan="2" |Club
! rowspan="2" |Season
! colspan="3" |League
! colspan="2" |National Cup
! colspan="2" |League Cup
! colspan="2" |Continental
! colspan="2" |Other
! colspan="2" |Total
|-
!Division
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
|-
| rowspan="4" |Ajax
|2014–15
|Eredivisie
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" |—
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|-
|2015–16
|Eredivisie
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" |—
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|-
|2016–17
|Eredivisie
|1
|0
|2
|3
| colspan="2" |—
|1
|0
|0
|0
|0
|0
|-
! colspan="2" |Total
!1
!0
!2
!3
! colspan="2" |—
!1
!0
!0
!0
!4
!3
|-
| rowspan="4" |Jong Ajax
|2014–15
|Eerste Divisie
|1
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|2
|0
|-
|2015–16
|Eerste Divisie
|30
|1
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|30
|1
|-
|2016–17
|Eerste Divisie
|23
|5
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|23
|5
|-
! colspan="2" |Total
!54
!6
! colspan="2" |—
! colspan="2" |—
!1
!0
! colspan="2" |—
!55
!6
|-
| rowspan="3" |Reading
|2017–18
|Championship
|23
|0
|2
|0
|3
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|28
|0
|-
|2018–19
|Championship
|0
|0
|0
|0
|1
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|1
|0
|-
! colspan="2" |Total
!23
!0
!2
!0
!4
!0
! colspan="2" |—
! colspan="2" |—
!29
!0
|-
|Reading U-23s
|2017–18<ref name="PC17" />
| colspan="3" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|1
|0
|1
|0
|-
| rowspan="5" |[[PEC Zwolle]]
|2018–19
|Eredivisie
|17
|0
|0
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|17
|0
|-
|2019–20
|Eredivisie
|24
|2
|2
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|26
|2
|-
|2020–21
|Eredivisie
|23
|2
|1
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|24
|2
|-
|2021–22
|Eredivisie
|19
|0
|1
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|20
|0
|-
! colspan="2" |Total
!83
!4
!4
!0
! colspan="2" |—
! colspan="2" |—
! colspan="2" |—
!87
!4
|-
|RKC Waalwijk
|2022–23
|Eredivisie
|33
|2
|1
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|34
|2
|-
| rowspan="4" |Sparta Rotterdam
|2023–24
|Eredivisie
|29
|2
|1
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|1
|0
|31
|2
|-
|2024–25
|Eredivisie
|32
|2
|1
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|0
|0
|33
|2
|-
|[[2025–26 Sparta Rotterdam season|2025–26]]
|Eredivisie
|22
|2
|2
|0
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
| colspan="2" |—
|24
|2
|-
! colspan="2" |Total
!83
!6
!4
!0
! colspan="2" |—
! colspan="2" |—
!1
!0
!88
!6
|-
! colspan="3" |Career total
!277
!18
!13
!3
!4
!0
!1
!0
!2
!0
!297
!21
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1996]]
nlyh9nn439207hdza0t7mx0shdie2wo
Isaac Cuenca
0
150032
832678
2026-05-08T21:58:58Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1334997820|Isaac Cuenca]]"
832678
wikitext
text/x-wiki
'''Joan Isaac Cuenca López''' (an haife ta a ranar 27 ga Afrilu 1991) ƙwararriyar [[Kungiyar Kwallon Kafa|'yar wasan ƙwallon ƙafa ce]] ta ƙasar Sipaniya wadda ta taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan gefe]] .
An kafa shi a [[FC Barcelona|Barcelona]], inda ya buga wasanni 30, ya kuma wakilci Deportivo da Granada a [[La Liga|gasar La Liga]], sannan ya buga ƙwallon ƙafa ta farko a Netherlands, Turkey, Isra'ila da Japan.
== Aikin kulob ==
=== Shekarun farko ===
An haife shi a Reus, Tarragona, [[Katalunya|Catalonia]], Cuenca ya fara buga ƙwallon ƙafa tare da Unió Barri Juroca na gida, ya ci gaba da yin wasa da RCD Espanyol, [[FC Barcelona]], UE Barri Santes Creus, CF Reus Deportiu da CF Damm kafin ya koma [[La Masia]] a 2009. <ref>{{Cite web |date=5 February 2012 |title=Cristian Tello e Isaac Cuenca, la historia de dos carreras paralelas |trans-title=Cristian Tello and Isaac Cuenca, the story of two parallel careers |url=https://cadenaser.com/ser/2012/02/05/deportes/1328401693_850215.html |access-date=26 January 2026 |publisher=[[Cadena SER]] |language=es}}</ref> Ya fara buga wasa a matakin farko a kakar wasa ta 2010-11, inda aka ba shi aro ga wata ƙungiya a yankinsa, CE Sabadell FC na Segunda División B ; <ref>{{Cite web |date=2 September 2010 |title=Sabadell: presentado Isaac Cuenca |trans-title=Sabadell: Isaac Cuenca presented |url=http://www.esfutbol.net/?action=read&idnotizia=53614 |access-date=5 July 2011 |publisher=esFutbol |language=es}}</ref> ya yi tasiri nan take, ya fara a wasanni 24 kuma jimillar mintuna 2,288 yayin da ''Arlequinats'' suka koma Segunda División bayan ya yi shekaru 18 ba tare da ya buga wasa ba.
A watan Yulin 2011, Cuenca ya koma Barcelona ya kuma shiga ƙungiyar B, tare da Martí Riverola . <ref>{{Cite web |last=Carrillo |first=Jesús |date=4 July 2011 |title=Martí Riverola e Isaac Cuenca vuelven al Barça B |trans-title=Martí Riverola and Isaac Cuenca return to Barça B |url=http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/castellano/noticies/futbol_b/temporada11-12/07/04/n110704118268.html |access-date=29 January 2016 |publisher=FC Barcelona |language=es}}</ref> Ba da daɗewa ba, manajan ƙungiyar farko [[Pep Guardiola]] ya kira shi zuwa shirye-shiryen fara kakar wasa, kuma ya fara wasa a ranar 23 ga Yuli a fafatawa da HNK Hajduk Split .
=== Barcelona ===
Cuenca ya fara buga wasa a ''Barca B'' a ranar 4 ga Satumba 2011, inda ya buga mintuna 29 na ƙarshe a wasan da suka doke FC Cartagena da ci 4-0 a waje, sannan ya zura ƙwallon ƙarshe a wasan. A ranar 19 ga Oktoba, ya fara buga wasa a hukumance a babban ƙungiyar, inda ya maye gurbin [[David Villa]] a mintuna na ƙarshe na wasan da suka doke FC Viktoria Plzeň da ci 2-0 a gida a matakin rukuni na [[UEFA Champions League|gasar zakarun Turai ta UEFA]] . <ref>{{Cite web |last=Hunter |first=Graham |date=19 October 2011 |title=Barcelona flex muscles without overwhelming Plzeň |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0254-0d7d4750a558-a55af65b9918-1000--barcelona-flex-muscles-without-overwhelming-plzen/ |access-date=19 October 2011 |publisher=UEFA}}</ref>
A ranar 25 ga Oktoba 2011, bayan wani wasa a kan benci, Cuenca ya fara buga wasa [[La Liga|a gasar La Liga]], inda ya buga cikakken minti 90 kuma an ba shi katin gargadi a wasan da Granada CF ta doke su da ci 1-0 a waje. <ref>{{Cite web |date=25 October 2011 |title=Xavi strike sees of Granada |url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/325232?cc=5739 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120526001215/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/325232?cc=5739 |archive-date=26 May 2012 |access-date=25 October 2011 |publisher=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]}}</ref> Bayan kwana huɗu, kuma a matsayinsa na ɗan wasa na farko, ya ci kwallo a wasan da suka doke RCD Mallorca da ci 5-0 a gida, Adriano ya taimaka masa. <ref>{{Cite web |date=29 October 2011 |title=Messi to the fore once again |url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/323935?cc=5739 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120526001215/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/323935?cc=5739 |archive-date=26 May 2012 |access-date=29 October 2011 |publisher=ESPN Soccernet}}</ref>
A ranar 3 ga Disamba 2011, Cuenca ya zura kwallonsa ta biyu a gasar, inda ya buga duka wasan da suka doke Levante UD da ci 5-0 a gida. <ref>{{Cite web |date=3 December 2011 |title=Fabregas bags brace in rout |url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/323898?cc=5739 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114102512/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/323898?cc=5739 |archive-date=14 January 2012 |access-date=7 January 2012 |publisher=ESPN Soccernet}}</ref> A ranar 31 ga Janairu 2012 ya sanya hannu kan tsawaita kwantiraginsa, wanda hakan ya sa ya ci gaba da zama a kulob din har zuwa watan Yunin 2015, sannan kuma ya koma kungiyar farko ta dindindin. <ref>{{Cite web |date=31 January 2012 |title=Cuenca signs extension to contract |url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/cuenca-signs-extension-to-contract |access-date=31 January 2012 |publisher=FC Barcelona}}</ref>
Cuenca ya shafe rabin farko na 2012-13 yana jin rauni a gwiwa. <ref>{{Cite web |date=2 June 2012 |title=Isaac Cuenca sale del hospital |trans-title=Isaac Cuenca leaves hospital |url=http://www.goal.com/es/news/27/liga-de-espa%C3%B1a/2012/06/02/3143343/isaac-cuenca-sale-del-hospital |access-date=6 December 2012 |publisher=[[Goal (website)|Goal]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=26 November 2012 |title=Cuenca returns to training, Alves injury update |url=http://www.totalbarca.com/2012/news/cuenca-returns-to-training-alves-update/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121130040038/http://www.totalbarca.com/2012/news/cuenca-returns-to-training-alves-update/ |archive-date=30 November 2012 |access-date=6 December 2012 |publisher=Total Barça}}</ref> A ranar 31 ga Janairu 2013, an ba shi aro ga ƙungiyar AFC Ajax ta Eredivisie har zuwa ranar 30 ga Yuni. An ba shi riga mai lamba 11, wadda Lorenzo Ebecilio ya sanya a baya; duk da haka, an keɓe rigar don wasannin lig da na Dutch Cup, yayin da yake sanya lamba 28 a gasar cin kofin UEFA Europa League, saboda Ebecilio ya riga ya buga wasanni na nahiyar tare da ƙungiyar sanye da lambar da ta gabata a lokacin kamfen.
Cuenca ya fara buga wa sabuwar ƙungiyarsa wasa a ranar 10 ga Fabrairu, 2013, a wasan da suka fafata da Roda JC Kerkrade a filin wasa na Amsterdam Arena, inda ya taimaka wa [[Daley Blind]] wajen zura ƙwallo a ragarsa ta farko a Ajax yayin da wasan ya ƙare da kunnen doki 1-1. <ref>{{Cite web |date=10 February 2013 |title=Unsuccessful mission for Ajax |url=http://english.ajax.nl/News/Archive/Article/Unsuccessful-mission-for-Ajax.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511113910/http://english.ajax.nl/News/Archive/Article/Unsuccessful-mission-for-Ajax.htm |archive-date=11 May 2013 |access-date=11 February 2013 |publisher=AFC Ajax}}</ref> Duk da haka, a watan Maris, ya sake samun rauni a gwiwa, inda aka yi masa tiyata na ƙarin watanni huɗu; ya yi tiyata a farkon watan Yuni, ya koma horo a watan Oktoba.
=== Deportivo ===
A ranar 9 ga Yulin 2014, Cuenca da Barcelona sun cimma yarjejeniyar dakatar da kwangilar ɗan wasan, wadda za ta ƙare a watan Yunin 2015, saboda dalilai na fasaha. <ref>{{Cite web |date=9 July 2014 |title=Agreement to rescind Isaac Cuenca's contract |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1122509/agreement-to-rescind-isaac-cuencas-contract |access-date=6 April 2023 |publisher=FC Barcelona}}</ref> Daga baya a wannan rana, ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ɗaya da Deportivo de La Coruña a gasar. <ref>{{Cite web |date=10 July 2014 |title=Isaac Cuenca nuevo jugador del Dépor |trans-title=Isaac Cuenca new player of Dépor |url=http://canaldeportivo.com/servlet/es.iris.servlets.Noticias?accion=4&ver=1&nid=28304&mid=12 |access-date=10 July 2014 |publisher=Deportivo La Coruña |language=es}}</ref>
Cuenca ya fara buga wasa a kulob din a ranar 23 ga Agusta 2014, inda ya maye gurbin Toché a wasan da Granada ta sha kashi da ci 2-1 a waje, [1] kuma ya zura kwallonsa ta farko kwanaki takwas bayan haka, inda ya zura kwallo a minti na karshe a wasan da suka tashi 2-2 da Rayo Vallecano . [2] Galicians sun ci gaba da kaucewa faduwa daga gasar, inda ya fara wasa 14 daga cikin wasanninsa.
=== Daga baya aiki ===
A ranar 7 ga Agusta 2015, Cuenca ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekaru uku da ƙungiyar [[Süper Lig|ƙwallon ƙafa ta Süper Lig]] ta Turkiyya Bursaspor . <ref>{{Cite web |date=7 August 2015 |title=Isaac Cuenca ile Anlaşma Sağlandı |trans-title=Agreement reached with Isaac Cuenca |url=http://www.bursaspor.org.tr/bs//haber?id=20252/07/08/2015/isaac_cuenca_ile_anlasma_saglandi |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115541/http://www.bursaspor.org.tr/bs//haber?id=20252%2F07%2F08%2F2015%2Fisaac_cuenca_ile_anlasma_saglandi |archive-date=4 March 2016 |access-date=7 August 2015 |publisher=Bursaspor |language=tr}}</ref> Ya zura ƙwallonsa ta farko a gasar a ranar 28 ga Oktoba, wasan ya ƙare ne kawai a wasan da suka doke Sivasspor a filin wasa na Bursa Atatürk .
A ranar 1 ga Fabrairu, 2016, Cuenca ya koma ƙasarsa ya kuma sanya hannu da Granada har zuwa ƙarshen kakar wasa . <ref>{{Cite web |date=3 February 2016 |title=Presentación de Costa, Doucouré y Cuenca |trans-title=Presentation of Costa, Doucouré and Cuenca |url=http://www.granadacf.es/noticia/presentacion-de-costa-doucoure-y-cuenca |access-date=3 February 2016 |publisher=Granada CF |language=es}}</ref> A watan Yunin 2017, bayan da [[Andalusia|Andalusians]] ta faɗi daga gasar, ya koma zakarun gasar Firimiya ta Isra'ila Hapoel Be'er Sheva FC kan kwantiragin shekaru biyu. Ya lashe gasar a shekararsa ɗaya tilo a [[Gabas ta Tsakiya]], kodayake bai kasance cikin shirye-shiryen kocin Barak Bakhar akai-akai ba.
Cuenca ya koma ƙungiyarsa ta farko ta manyan 'yan wasa Reus kafin kakar wasa ta 2018-19 . Bayan ya buga dukkan wasannin share fagen shiga kakar wasa ta bana a gwaji, <ref>{{Cite web |date=9 July 2018 |title=El primer equip inicia els entrenaments |trans-title=The first team start training |url=http://www.cfreusdeportiu.com/noticia/20180709131710 |access-date=2 October 2018 |publisher=CF Reus Deportiu |language=ca}}</ref> bai samu damar yin rijista ba; Reus ya yi iƙirarin cewa Liga Nacional de Fútbol Professional ya ƙi yin rijistarsa saboda ƙarancin albashinsa, <ref>{{Cite web |date=1 September 2018 |title=Comunicat oficial (01/09/2018) |trans-title=Official announcement (01/09/2018) |url=http://www.cfreusdeportiu.com/noticia/20180901001204 |access-date=2 October 2018 |publisher=CF Reus Deportiu |language=ca}}</ref> yayin da ƙungiyar ta yi iƙirarin cewa ƙungiyar ta karya ƙa'idodin albashi. <ref>{{Cite web |date=3 September 2018 |title=Nota informativa |trans-title=Informative note |url=https://www.laliga.es/noticias/nota-informativa-sobre-la-situacion-del-cf-reus-e-isaac-cuenca |access-date=2 October 2018 |publisher=[[Liga Nacional de Fútbol Profesional]] |language=es}}</ref>
A watan Janairun 2019, Cuenca ya koma ƙasar waje ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru uku tare da zaɓin zama na huɗu a Sagan Tosu a gasar J1 League ta Japan. Ya haɗu da 'yan ƙasarsa Fernando Torres da Lluís Carreras, abokin wasansa da kuma manaja bi da bi.
A shekara mai zuwa, Cuenca ya koma Vegalta Sendai a wannan gasar. A watan Fabrairun 2020, ya samu rauni a gwiwarsa ta dama wanda ya hana shi yin atisaye na tsawon watanni shida. Ya soke kwantiraginsa a watan Afrilun 2021 don komawa gida don neman magani.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1991]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
0ngzi95nonp1hsvf9lhdwodfayokjzf
832679
832678
2026-05-08T21:59:20Z
Sardeeq
39275
832679
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Joan Isaac Cuenca López''' (an haife ta a ranar 27 ga Afrilu 1991) ƙwararriyar [[Kungiyar Kwallon Kafa|'yar wasan ƙwallon ƙafa ce]] ta ƙasar Sipaniya wadda ta taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan gefe]] .
An kafa shi a [[FC Barcelona|Barcelona]], inda ya buga wasanni 30, ya kuma wakilci Deportivo da Granada a [[La Liga|gasar La Liga]], sannan ya buga ƙwallon ƙafa ta farko a Netherlands, Turkey, Isra'ila da Japan.
== Aikin kulob ==
=== Shekarun farko ===
An haife shi a Reus, Tarragona, [[Katalunya|Catalonia]], Cuenca ya fara buga ƙwallon ƙafa tare da Unió Barri Juroca na gida, ya ci gaba da yin wasa da RCD Espanyol, [[FC Barcelona]], UE Barri Santes Creus, CF Reus Deportiu da CF Damm kafin ya koma [[La Masia]] a 2009. <ref>{{Cite web |date=5 February 2012 |title=Cristian Tello e Isaac Cuenca, la historia de dos carreras paralelas |trans-title=Cristian Tello and Isaac Cuenca, the story of two parallel careers |url=https://cadenaser.com/ser/2012/02/05/deportes/1328401693_850215.html |access-date=26 January 2026 |publisher=[[Cadena SER]] |language=es}}</ref> Ya fara buga wasa a matakin farko a kakar wasa ta 2010-11, inda aka ba shi aro ga wata ƙungiya a yankinsa, CE Sabadell FC na Segunda División B ; <ref>{{Cite web |date=2 September 2010 |title=Sabadell: presentado Isaac Cuenca |trans-title=Sabadell: Isaac Cuenca presented |url=http://www.esfutbol.net/?action=read&idnotizia=53614 |access-date=5 July 2011 |publisher=esFutbol |language=es}}</ref> ya yi tasiri nan take, ya fara a wasanni 24 kuma jimillar mintuna 2,288 yayin da ''Arlequinats'' suka koma Segunda División bayan ya yi shekaru 18 ba tare da ya buga wasa ba.
A watan Yulin 2011, Cuenca ya koma Barcelona ya kuma shiga ƙungiyar B, tare da Martí Riverola . <ref>{{Cite web |last=Carrillo |first=Jesús |date=4 July 2011 |title=Martí Riverola e Isaac Cuenca vuelven al Barça B |trans-title=Martí Riverola and Isaac Cuenca return to Barça B |url=http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/castellano/noticies/futbol_b/temporada11-12/07/04/n110704118268.html |access-date=29 January 2016 |publisher=FC Barcelona |language=es}}</ref> Ba da daɗewa ba, manajan ƙungiyar farko [[Pep Guardiola]] ya kira shi zuwa shirye-shiryen fara kakar wasa, kuma ya fara wasa a ranar 23 ga Yuli a fafatawa da HNK Hajduk Split .
=== Barcelona ===
Cuenca ya fara buga wasa a ''Barca B'' a ranar 4 ga Satumba 2011, inda ya buga mintuna 29 na ƙarshe a wasan da suka doke FC Cartagena da ci 4-0 a waje, sannan ya zura ƙwallon ƙarshe a wasan. A ranar 19 ga Oktoba, ya fara buga wasa a hukumance a babban ƙungiyar, inda ya maye gurbin [[David Villa]] a mintuna na ƙarshe na wasan da suka doke FC Viktoria Plzeň da ci 2-0 a gida a matakin rukuni na [[UEFA Champions League|gasar zakarun Turai ta UEFA]] . <ref>{{Cite web |last=Hunter |first=Graham |date=19 October 2011 |title=Barcelona flex muscles without overwhelming Plzeň |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0254-0d7d4750a558-a55af65b9918-1000--barcelona-flex-muscles-without-overwhelming-plzen/ |access-date=19 October 2011 |publisher=UEFA}}</ref>
A ranar 25 ga Oktoba 2011, bayan wani wasa a kan benci, Cuenca ya fara buga wasa [[La Liga|a gasar La Liga]], inda ya buga cikakken minti 90 kuma an ba shi katin gargadi a wasan da Granada CF ta doke su da ci 1-0 a waje. <ref>{{Cite web |date=25 October 2011 |title=Xavi strike sees of Granada |url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/325232?cc=5739 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120526001215/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/325232?cc=5739 |archive-date=26 May 2012 |access-date=25 October 2011 |publisher=[[ESPN FC|ESPN Soccernet]]}}</ref> Bayan kwana huɗu, kuma a matsayinsa na ɗan wasa na farko, ya ci kwallo a wasan da suka doke RCD Mallorca da ci 5-0 a gida, Adriano ya taimaka masa. <ref>{{Cite web |date=29 October 2011 |title=Messi to the fore once again |url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/323935?cc=5739 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120526001215/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/323935?cc=5739 |archive-date=26 May 2012 |access-date=29 October 2011 |publisher=ESPN Soccernet}}</ref>
A ranar 3 ga Disamba 2011, Cuenca ya zura kwallonsa ta biyu a gasar, inda ya buga duka wasan da suka doke Levante UD da ci 5-0 a gida. <ref>{{Cite web |date=3 December 2011 |title=Fabregas bags brace in rout |url=http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/323898?cc=5739 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114102512/http://soccernet.espn.go.com/report/_/id/323898?cc=5739 |archive-date=14 January 2012 |access-date=7 January 2012 |publisher=ESPN Soccernet}}</ref> A ranar 31 ga Janairu 2012 ya sanya hannu kan tsawaita kwantiraginsa, wanda hakan ya sa ya ci gaba da zama a kulob din har zuwa watan Yunin 2015, sannan kuma ya koma kungiyar farko ta dindindin. <ref>{{Cite web |date=31 January 2012 |title=Cuenca signs extension to contract |url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/cuenca-signs-extension-to-contract |access-date=31 January 2012 |publisher=FC Barcelona}}</ref>
Cuenca ya shafe rabin farko na 2012-13 yana jin rauni a gwiwa. <ref>{{Cite web |date=2 June 2012 |title=Isaac Cuenca sale del hospital |trans-title=Isaac Cuenca leaves hospital |url=http://www.goal.com/es/news/27/liga-de-espa%C3%B1a/2012/06/02/3143343/isaac-cuenca-sale-del-hospital |access-date=6 December 2012 |publisher=[[Goal (website)|Goal]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=26 November 2012 |title=Cuenca returns to training, Alves injury update |url=http://www.totalbarca.com/2012/news/cuenca-returns-to-training-alves-update/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121130040038/http://www.totalbarca.com/2012/news/cuenca-returns-to-training-alves-update/ |archive-date=30 November 2012 |access-date=6 December 2012 |publisher=Total Barça}}</ref> A ranar 31 ga Janairu 2013, an ba shi aro ga ƙungiyar AFC Ajax ta Eredivisie har zuwa ranar 30 ga Yuni. An ba shi riga mai lamba 11, wadda Lorenzo Ebecilio ya sanya a baya; duk da haka, an keɓe rigar don wasannin lig da na Dutch Cup, yayin da yake sanya lamba 28 a gasar cin kofin UEFA Europa League, saboda Ebecilio ya riga ya buga wasanni na nahiyar tare da ƙungiyar sanye da lambar da ta gabata a lokacin kamfen.
Cuenca ya fara buga wa sabuwar ƙungiyarsa wasa a ranar 10 ga Fabrairu, 2013, a wasan da suka fafata da Roda JC Kerkrade a filin wasa na Amsterdam Arena, inda ya taimaka wa [[Daley Blind]] wajen zura ƙwallo a ragarsa ta farko a Ajax yayin da wasan ya ƙare da kunnen doki 1-1. <ref>{{Cite web |date=10 February 2013 |title=Unsuccessful mission for Ajax |url=http://english.ajax.nl/News/Archive/Article/Unsuccessful-mission-for-Ajax.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511113910/http://english.ajax.nl/News/Archive/Article/Unsuccessful-mission-for-Ajax.htm |archive-date=11 May 2013 |access-date=11 February 2013 |publisher=AFC Ajax}}</ref> Duk da haka, a watan Maris, ya sake samun rauni a gwiwa, inda aka yi masa tiyata na ƙarin watanni huɗu; ya yi tiyata a farkon watan Yuni, ya koma horo a watan Oktoba.
=== Deportivo ===
A ranar 9 ga Yulin 2014, Cuenca da Barcelona sun cimma yarjejeniyar dakatar da kwangilar ɗan wasan, wadda za ta ƙare a watan Yunin 2015, saboda dalilai na fasaha. <ref>{{Cite web |date=9 July 2014 |title=Agreement to rescind Isaac Cuenca's contract |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1122509/agreement-to-rescind-isaac-cuencas-contract |access-date=6 April 2023 |publisher=FC Barcelona}}</ref> Daga baya a wannan rana, ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekara ɗaya da Deportivo de La Coruña a gasar. <ref>{{Cite web |date=10 July 2014 |title=Isaac Cuenca nuevo jugador del Dépor |trans-title=Isaac Cuenca new player of Dépor |url=http://canaldeportivo.com/servlet/es.iris.servlets.Noticias?accion=4&ver=1&nid=28304&mid=12 |access-date=10 July 2014 |publisher=Deportivo La Coruña |language=es}}</ref>
Cuenca ya fara buga wasa a kulob din a ranar 23 ga Agusta 2014, inda ya maye gurbin Toché a wasan da Granada ta sha kashi da ci 2-1 a waje, [1] kuma ya zura kwallonsa ta farko kwanaki takwas bayan haka, inda ya zura kwallo a minti na karshe a wasan da suka tashi 2-2 da Rayo Vallecano . [2] Galicians sun ci gaba da kaucewa faduwa daga gasar, inda ya fara wasa 14 daga cikin wasanninsa.
=== Daga baya aiki ===
A ranar 7 ga Agusta 2015, Cuenca ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekaru uku da ƙungiyar [[Süper Lig|ƙwallon ƙafa ta Süper Lig]] ta Turkiyya Bursaspor . <ref>{{Cite web |date=7 August 2015 |title=Isaac Cuenca ile Anlaşma Sağlandı |trans-title=Agreement reached with Isaac Cuenca |url=http://www.bursaspor.org.tr/bs//haber?id=20252/07/08/2015/isaac_cuenca_ile_anlasma_saglandi |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115541/http://www.bursaspor.org.tr/bs//haber?id=20252%2F07%2F08%2F2015%2Fisaac_cuenca_ile_anlasma_saglandi |archive-date=4 March 2016 |access-date=7 August 2015 |publisher=Bursaspor |language=tr}}</ref> Ya zura ƙwallonsa ta farko a gasar a ranar 28 ga Oktoba, wasan ya ƙare ne kawai a wasan da suka doke Sivasspor a filin wasa na Bursa Atatürk .
A ranar 1 ga Fabrairu, 2016, Cuenca ya koma ƙasarsa ya kuma sanya hannu da Granada har zuwa ƙarshen kakar wasa . <ref>{{Cite web |date=3 February 2016 |title=Presentación de Costa, Doucouré y Cuenca |trans-title=Presentation of Costa, Doucouré and Cuenca |url=http://www.granadacf.es/noticia/presentacion-de-costa-doucoure-y-cuenca |access-date=3 February 2016 |publisher=Granada CF |language=es}}</ref> A watan Yunin 2017, bayan da [[Andalusia|Andalusians]] ta faɗi daga gasar, ya koma zakarun gasar Firimiya ta Isra'ila Hapoel Be'er Sheva FC kan kwantiragin shekaru biyu. Ya lashe gasar a shekararsa ɗaya tilo a [[Gabas ta Tsakiya]], kodayake bai kasance cikin shirye-shiryen kocin Barak Bakhar akai-akai ba.
Cuenca ya koma ƙungiyarsa ta farko ta manyan 'yan wasa Reus kafin kakar wasa ta 2018-19 . Bayan ya buga dukkan wasannin share fagen shiga kakar wasa ta bana a gwaji, <ref>{{Cite web |date=9 July 2018 |title=El primer equip inicia els entrenaments |trans-title=The first team start training |url=http://www.cfreusdeportiu.com/noticia/20180709131710 |access-date=2 October 2018 |publisher=CF Reus Deportiu |language=ca}}</ref> bai samu damar yin rijista ba; Reus ya yi iƙirarin cewa Liga Nacional de Fútbol Professional ya ƙi yin rijistarsa saboda ƙarancin albashinsa, <ref>{{Cite web |date=1 September 2018 |title=Comunicat oficial (01/09/2018) |trans-title=Official announcement (01/09/2018) |url=http://www.cfreusdeportiu.com/noticia/20180901001204 |access-date=2 October 2018 |publisher=CF Reus Deportiu |language=ca}}</ref> yayin da ƙungiyar ta yi iƙirarin cewa ƙungiyar ta karya ƙa'idodin albashi. <ref>{{Cite web |date=3 September 2018 |title=Nota informativa |trans-title=Informative note |url=https://www.laliga.es/noticias/nota-informativa-sobre-la-situacion-del-cf-reus-e-isaac-cuenca |access-date=2 October 2018 |publisher=[[Liga Nacional de Fútbol Profesional]] |language=es}}</ref>
A watan Janairun 2019, Cuenca ya koma ƙasar waje ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru uku tare da zaɓin zama na huɗu a Sagan Tosu a gasar J1 League ta Japan. Ya haɗu da 'yan ƙasarsa Fernando Torres da Lluís Carreras, abokin wasansa da kuma manaja bi da bi.
A shekara mai zuwa, Cuenca ya koma Vegalta Sendai a wannan gasar. A watan Fabrairun 2020, ya samu rauni a gwiwarsa ta dama wanda ya hana shi yin atisaye na tsawon watanni shida. Ya soke kwantiraginsa a watan Afrilun 2021 don komawa gida don neman magani.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1991]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
18lyoilo1vjtaen98b9koze90jkvr66
Eskild Dall
0
150033
832680
2026-05-08T21:59:56Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1326773024|Eskild Dall]]"
832680
wikitext
text/x-wiki
'''Eskild Dall''' (an haife shi a ranar 8 ga Janairu 2003) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Denmark wanda ke taka leda a matsayin ɗan gaba a ƙungiyar FC Fredericia a gasar Superliga ta ƙasar Denmark .
== Sana'a ==
Dall ya fara aikinsa ne da ƙungiyar Ajax ta ƙasar Holland. [1] Kafin rabin kakar wasa ta 2021–22, an tura shi aro zuwa AGF a Denmark. [2] A ranar 10 ga Afrilu 2022, Dall ya fara bugawa AGF wasa a lokacin da suka tashi kunnen doki 2-2 da FCN . [3]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 2003]]
qp9mi69d7g534qeb9nus62ltzlqkgs5
832681
832680
2026-05-08T22:01:02Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1326773024|Eskild Dall]]"
832681
wikitext
text/x-wiki
'''Eskild Dall''' (an haife shi a ranar 8 ga Janairu 2003) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Denmark wanda ke taka leda a matsayin ɗan gaba a ƙungiyar FC Fredericia a gasar Superliga ta ƙasar Denmark.<ref>Ajax-dansker: Dolberg er en stor inspiration". bold.dk.</ref><ref>Ny AGF'er om skifte: Jeg er et godt sted nu". campo.dk.</ref>
== Sana'a ==
Dall ya fara aikinsa ne da ƙungiyar Ajax ta ƙasar Holland. [1] Kafin rabin kakar wasa ta 2021–22, an tura shi aro zuwa AGF a Denmark. [2] A ranar 10 ga Afrilu 2022, Dall ya fara bugawa AGF wasa a lokacin da suka tashi kunnen doki 2-2 da FCN . [3]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 2003]]
qqsbwfnb7ezcqi3gnenk7mngygw01ep
832682
832681
2026-05-08T22:01:18Z
Sardeeq
39275
832682
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Eskild Dall''' (an haife shi a ranar 8 ga Janairu 2003) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Denmark wanda ke taka leda a matsayin ɗan gaba a ƙungiyar FC Fredericia a gasar Superliga ta ƙasar Denmark.<ref>Ajax-dansker: Dolberg er en stor inspiration". bold.dk.</ref><ref>Ny AGF'er om skifte: Jeg er et godt sted nu". campo.dk.</ref>
== Sana'a ==
Dall ya fara aikinsa ne da ƙungiyar Ajax ta ƙasar Holland. [1] Kafin rabin kakar wasa ta 2021–22, an tura shi aro zuwa AGF a Denmark. [2] A ranar 10 ga Afrilu 2022, Dall ya fara bugawa AGF wasa a lokacin da suka tashi kunnen doki 2-2 da FCN . [3]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 2003]]
e9phogqpbtaiiit2m4bzb4m8qtxpgfn
Han Dade
0
150034
832683
2026-05-08T22:02:03Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1303524825|Han Dade]]"
832683
wikitext
text/x-wiki
'''Henrich Daniël (Han) Dade''' (9 ga Fabrairu 1878 - 15 ga Disamba 1940) daraktan wasanni ne na ƙasar Holland. Ya kasance ɗaya daga cikin waɗanda suka kafa ƙungiyar [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwallon ƙafa ta ƙungiyar]] Ajax, tare da Floris Stempel da [[Carel Reeser]], kuma shi ne shugaban ƙungiyar daga 1910 zuwa 1912. <ref>{{Cite web |title=De bal bleef rollen. Ajax binnen voetballend Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. |url=http://www.ethesis.net/ajax/ajax.htm |access-date=2011-11-23 |publisher=Ethesis.net}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
An haife shi a ranar 9 ga Fabrairu 1878 a Nieuwer-Amstel, ɗan babban ɗan marubucin jirgin ruwa Hartwig Nicolaas Dade da Geertje Orthmann. Dade ya halarci Hogere Burgerschool a kan Weteringschans, kuma daga baya an dauke shi aiki a matsayin jami'in Koninklijke PTT Nederland . Ya yi aure a ranar 20 Afrilu 1905 zuwa Geertruida Willemina Robaard (1871-1931) kuma a cikin 1910 yana da ɗansa na farko, Harrie Dade. Bayan matarsa Geertruida ta mutu a 1932, ya sake yin aure da Henny van Lith. <ref>{{Cite web |title=Achtergrondinformatie Henrich Daniël Dade |url=http://www.luckens.nl/achtergr_info/dade.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190114044357/http://www.luckens.nl/achtergr_info/dade.html |archive-date=14 January 2019 |access-date=2011-11-23 |publisher=Luckens.nl}}</ref>
A shekarar 1940, ya mutu a Castricum yana da shekaru 62. <ref>{{Cite web |title=Han en Johan Dade (1894) |url=http://webmanager.ajax.kpnis.nl/web/show/id=64069 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234429/http://webmanager.ajax.kpnis.nl/web/show/id=64069 |archive-date=2016-03-03 |access-date=2011-11-23 |publisher=Ajax.nl}}</ref>
== Aikin kulob ==
A matsayinsa na ɗalibi, Dade ya kafa ƙungiyar ƙwallon ƙafa mai suna Union, tare da wasu abokan karatunsa, a shekara ta 1893. Nan da nan suka canza sunan zuwa Football Club Ajax ko FC Ajax, ƙungiyar da a ƙarshe ta zama jagorar abin da zai zama ƙungiyar ƙwallon ƙafa mai rijista ta Ajax (Amsterdamsche Football Club Ajax) a shekara ta 1900. [1] Han Dade da ɗan'uwansa Johan duk sun yi wasa a Ajax a farkon shekarun amma galibi an san su da ayyukan gudanarwa a cikin ƙungiyar.
Han Dade ya yi aiki sau biyu a matsayin mataimakin shugaban ƙungiyar, na farko tun daga kafuwarta a shekarar 1900 har zuwa 1903, sannan daga 1914 har zuwa 1923. Ya yi aiki a matsayin shugaban da kansa daga 1910 zuwa 1912. <ref>{{Cite web |title=Officieel overzicht van Ajax-voorzitters |url=http://leden.ajax.nl/web/show/id=70311 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120501062854/http://leden.ajax.nl/web/show/id=70311 |archive-date=2012-05-01 |access-date=2011-11-23 |publisher=Ajax.nl}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Amsterdam sports, Ajax Amsterdam |url=http://www.amsterdam.info/sports/ |access-date=2011-11-23 |publisher=Amsterdam.info}}</ref>
== Duba kuma ==
* AFC Ajax
* Tarihin AFC Ajax
* Floris Stempel
== Manazarta ==
hbzud17ar39yeu8rvt1luqkby7lbu5z
832684
832683
2026-05-08T22:04:06Z
Sardeeq
39275
832684
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Henrich Daniël (Han) Dade''' (9 ga Fabrairu 1878 - 15 ga Disamba 1940) daraktan wasanni ne na ƙasar Holland. Ya kasance ɗaya daga cikin waɗanda suka kafa ƙungiyar [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwallon ƙafa ta ƙungiyar]] Ajax, tare da Floris Stempel da [[Carel Reeser]], kuma shi ne shugaban ƙungiyar daga 1910 zuwa 1912. <ref>{{Cite web |title=De bal bleef rollen. Ajax binnen voetballend Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. |url=http://www.ethesis.net/ajax/ajax.htm |access-date=2011-11-23 |publisher=Ethesis.net}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
An haife shi a ranar 9 ga Fabrairu 1878 a Nieuwer-Amstel, ɗan babban ɗan marubucin jirgin ruwa Hartwig Nicolaas Dade da Geertje Orthmann. Dade ya halarci Hogere Burgerschool a kan Weteringschans, kuma daga baya an dauke shi aiki a matsayin jami'in Koninklijke PTT Nederland . Ya yi aure a ranar 20 Afrilu 1905 zuwa Geertruida Willemina Robaard (1871-1931) kuma a cikin 1910 yana da ɗansa na farko, Harrie Dade. Bayan matarsa Geertruida ta mutu a 1932, ya sake yin aure da Henny van Lith. <ref>{{Cite web |title=Achtergrondinformatie Henrich Daniël Dade |url=http://www.luckens.nl/achtergr_info/dade.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190114044357/http://www.luckens.nl/achtergr_info/dade.html |archive-date=14 January 2019 |access-date=2011-11-23 |publisher=Luckens.nl}}</ref>
A shekarar 1940, ya mutu a Castricum yana da shekaru 62. <ref>{{Cite web |title=Han en Johan Dade (1894) |url=http://webmanager.ajax.kpnis.nl/web/show/id=64069 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234429/http://webmanager.ajax.kpnis.nl/web/show/id=64069 |archive-date=2016-03-03 |access-date=2011-11-23 |publisher=Ajax.nl}}</ref>
== Aikin kulob ==
A matsayinsa na ɗalibi, Dade ya kafa ƙungiyar ƙwallon ƙafa mai suna Union, tare da wasu abokan karatunsa, a shekara ta 1893. Nan da nan suka canza sunan zuwa Football Club Ajax ko FC Ajax, ƙungiyar da a ƙarshe ta zama jagorar abin da zai zama ƙungiyar ƙwallon ƙafa mai rijista ta Ajax (Amsterdamsche Football Club Ajax) a shekara ta 1900. [1] Han Dade da ɗan'uwansa Johan duk sun yi wasa a Ajax a farkon shekarun amma galibi an san su da ayyukan gudanarwa a cikin ƙungiyar.
Han Dade ya yi aiki sau biyu a matsayin mataimakin shugaban ƙungiyar, na farko tun daga kafuwarta a shekarar 1900 har zuwa 1903, sannan daga 1914 har zuwa 1923. Ya yi aiki a matsayin shugaban da kansa daga 1910 zuwa 1912. <ref>{{Cite web |title=Officieel overzicht van Ajax-voorzitters |url=http://leden.ajax.nl/web/show/id=70311 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120501062854/http://leden.ajax.nl/web/show/id=70311 |archive-date=2012-05-01 |access-date=2011-11-23 |publisher=Ajax.nl}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Amsterdam sports, Ajax Amsterdam |url=http://www.amsterdam.info/sports/ |access-date=2011-11-23 |publisher=Amsterdam.info}}</ref>
== Duba kuma ==
* AFC Ajax
* Tarihin AFC Ajax
* Floris Stempel
== Manazarta ==
2ylu62fo4o3mynth32jl94fvqg6epvj
Darío Cvitanich
0
150035
832686
2026-05-08T22:06:12Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1312178101|Darío Cvitanich]]"
832686
wikitext
text/x-wiki
'''Darío Cvitanich''' ( Croatian ; an haife shi a ranar 16 ga Mayu 1984) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Argentina mai ritaya wanda ya buga wasa a matsayin ɗan wasan gaba .
== Sana'a ==
=== Banfield ===
Cvitanich ya fara aikinsa a lokacin ƙuruciyarsa a Club Atlético Banfield kuma ya fara buga wasa a ƙungiyar farko ta ƙungiyar yana da shekaru 19 a ranar 20 ga Oktoba 2003 a wasan da suka sha kashi da ci 3-1 a hannun Olimpo de Bahía Blanca . Ya zura kwallaye uku a wasan da suka doke Newell's Old Boys da ci 4-0 a ranar 27 ga Afrilu 2007. Ya buga wa Banfield wasa, kuma ya zura kwallaye, a Copa Libertadores 2007. Ya kuma yi aiki a matsayin memba mai aminci na Banfield a lokacin ƙuruciyarsa a Argentina. Kafin ya bar ƙungiyar ƙuruciyarsa, ya nuna ƙarfinsa na ƙarshe ta hanyar zura kwallaye 13 a lokacin da Banfield ya yi nasara a gasar Clausura 2008 .
=== Ajax ===
Cvitanich ya rattaba hannu a Ajax, duk da cewa bai bar Banfield ba har zuwa ƙarshen kakar wasa ta 2008. An yi masa lakabi da magajin Klaas-Jan Huntelaar [1] kuma ya zira kwallonsa ta farko a kan NAC Breda a ranar 12 ga Disamba 2008. [2] Bayan wasan da suka yi da NAC, Cvitanich ya zira kwallaye biyu na farko da kuma kwallaye uku na farko a makonnin da suka biyo baya a kan De Graafschap da ADO Den Haag . Ya zira kwallaye uku na farko a kakar wasa ta 2009-10 a kan NAC Breda.
=== Lamuni zuwa Pachuca ===
Cvitanich ya koma ƙungiyar Pachuca ta ƙasar Mexico a matsayin aro na shekara guda a ranar 1 ga Janairun 2010. Ya taimaka wa ƙungiyar Mexico ta lashe gasar zakarun Turai ta CONCACAF karo na huɗu, sannan ya koma Ajax a ranar 3 ga Nuwamban 2010, inda ya taimaka wa ƙungiyar ta lashe gasar lig ta ƙasar Holland karo na 30.
=== Lamuni ga Boca Juniors ===
Cvitanich ya sanya hannu da Boca Juniors a watan Yulin 2011, kan yarjejeniyar aro ta shekara guda. Ya zura kwallonsa ta farko ga Boca a ranar 28 ga Agusta 2011, a kan San Lorenzo de Almagro. Cvitanich ya sake zura kwallo a wasannin karshe na gasar da suka fafata da Godoy Cruz, kwallaye biyu a kan Banfield da kuma daya a kan All Boys. Ya lashe gasar Torneo Apertura ta Argentina ta 2011 tare da Boca Juniors, sannan ya taimaka wa kungiyar ta samu gurbin shiga gasar karshe ta Copa Libertadores ta 2012, inda suka fafata da Corinthians daga Brazil. Cvitanich kuma an zabe shi a matsayin dan wasan Copa Libertadores na mako, a mako na 10 na gasar a watan Afrilu.
=== OGC Nice ===
A ranar 25 ga Yulin 2012, Cvitanich ya koma ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta Faransa OGC Nice a gasar [[Ligue 1]] a kan kwantiragin shekaru uku.
=== Komawa zuwa Pachuca ===
A ranar 5 ga Janairu 2015, Cvitanich ya koma kulob din Pachuca na Mexico <ref>{{Cite web |title=Darío Cvitanich regresó a Pachuca |url=http://www.mediotiempo.com/futbol/mexico/noticias/2015/01/05/dario-cvitanich-regreso-a-pachuca |access-date=6 January 2015 |website=Medio Tiempo}}</ref>
Bayan ya sake samun rauni a gwiwa kuma sakamakon haka ya rasa sauran gasar, Pachuca ya amince ya sallame shi daga ƙungiyar kuma ya ɗauki Franco Jara a matsayin wanda zai maye gurbinsa.
== Ƙididdigar aiki ==
{{Updated|24 October 2011}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/dario-cvitanich/13860|title=Dario Cvitanich|access-date=24 October 2011|publisher=Soccerway.com}}</ref>
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="3" |Club performance
! colspan="2" |League
! colspan="2" |Cup
! colspan="2" |Continental
! colspan="2" |Total
|-
!Season
!Club
!League
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
|-
! colspan="3" |Argentina
! colspan="2" |League
! colspan="2" |Cup
! colspan="2" |South America
! colspan="2" |Total
|-
|2002–03
| rowspan="6" |Banfield
| rowspan="6" |Primera División
|0
|0
| -
| -
| -
| -
|0
|0
|-
|2003–04
|4
|0
| -
| -
| -
| -
|4
|0
|-
|2004–05
|12
|3
| -
| -
| -
| -
|12
|3
|-
|2005–06
|21
|5
| -
| -
| -
| -
|21
|5
|-
|2006–07
|25
|10
| -
| -
| -
| -
|25
|10
|-
|2007–08
|30
|19
| -
| -
| -
| -
|30
|19
|-
! colspan="3" |Netherlands
! colspan="2" |League
! colspan="2" |KNVB Cup
! colspan="2" |[[UEFA|Europe]]
! colspan="2" |Total
|-
|2008–09
| rowspan="2" |AFC Ajax
| rowspan="2" |Eredivisie
|18
|9
| -
| -
| -
| -
|18
|9
|-
|2009–10
|6
|4
| -
| -
| -
| -
|6
|4
|-
! colspan="3" |Mexico
! colspan="2" |League
! colspan="2" |Cup
! colspan="2" |North America
! colspan="2" |Total
|-
|2009–10
| rowspan="3" |Pachuca (loan)
| rowspan="3" |Primera División
|16
|5
| -
| -
|2
|0
|18
|5
|-
|2010–11
|16
|8
| -
| -
|2
|2
|18
|10
|-
|[[2014–15 Mexican Primera División season|2014–15]]
|10
|2
| -
| -
|2
|2
|10
|2
|-
! colspan="3" |Netherlands
! colspan="2" |League
! colspan="2" |KNVB Cup
! colspan="2" |[[UEFA|Europe]]
! colspan="2" |Total
|-
|2010–11
| rowspan="1" |AFC Ajax
| rowspan="1" |Eredivisie
|6
|0
|1
|0
|1
|0
|8
|0
|-
! colspan="3" |Argentina
! colspan="2" |League
! colspan="2" |Cup
! colspan="2" |South America
! colspan="2" |Total
|-
|2011–12
| rowspan="1" |Boca Juniors (loan)
| rowspan="1" |Primera División
|24
|9
|1
|0
|7
|1
|32
|10
|-
! colspan="3" |France
! colspan="2" |Ligue 1
! colspan="2" |Coupe de France
! colspan="2" |[[UEFA|Europe]]
! colspan="2" |Total
|-
|2012–13
| rowspan="3" |[[Nice]]
| rowspan="3" |[[Ligue 1]]
|29
|19
|3
|3
|0
|0
|32
|22
|-
|2013–14
|31
|8
|1
|1
|2
|1
|34
|10
|-
|2014–15
|9
|3
|1
|1
|0
|0
|10
|4
|-
! rowspan="4" |Total
! colspan="2" |Argentina
!115
!45
!1
!0
!7
!1
!122
!46
|-
! colspan="2" |Mexico
!42
!15
!-
!-
!4
!2
!46
!17
|-
! colspan="2" |Netherlands
!30
!13
!1
!0
!1
!0
!32
!13
|-
! colspan="2" |France
!69
!30
!5
!5
!2
!1
!76
!36
|-
! colspan="3" |Career total
!258
!102
!7
!5
!13
!4
!278
!113
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1984]]
lgikpeo3ijsg6ush1rkjl2zq6vppvqy
832687
832686
2026-05-08T22:06:30Z
Sardeeq
39275
832687
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Darío Cvitanich''' ( Croatian ; an haife shi a ranar 16 ga Mayu 1984) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Argentina mai ritaya wanda ya buga wasa a matsayin ɗan wasan gaba .
== Sana'a ==
=== Banfield ===
Cvitanich ya fara aikinsa a lokacin ƙuruciyarsa a Club Atlético Banfield kuma ya fara buga wasa a ƙungiyar farko ta ƙungiyar yana da shekaru 19 a ranar 20 ga Oktoba 2003 a wasan da suka sha kashi da ci 3-1 a hannun Olimpo de Bahía Blanca . Ya zura kwallaye uku a wasan da suka doke Newell's Old Boys da ci 4-0 a ranar 27 ga Afrilu 2007. Ya buga wa Banfield wasa, kuma ya zura kwallaye, a Copa Libertadores 2007. Ya kuma yi aiki a matsayin memba mai aminci na Banfield a lokacin ƙuruciyarsa a Argentina. Kafin ya bar ƙungiyar ƙuruciyarsa, ya nuna ƙarfinsa na ƙarshe ta hanyar zura kwallaye 13 a lokacin da Banfield ya yi nasara a gasar Clausura 2008 .
=== Ajax ===
Cvitanich ya rattaba hannu a Ajax, duk da cewa bai bar Banfield ba har zuwa ƙarshen kakar wasa ta 2008. An yi masa lakabi da magajin Klaas-Jan Huntelaar [1] kuma ya zira kwallonsa ta farko a kan NAC Breda a ranar 12 ga Disamba 2008. [2] Bayan wasan da suka yi da NAC, Cvitanich ya zira kwallaye biyu na farko da kuma kwallaye uku na farko a makonnin da suka biyo baya a kan De Graafschap da ADO Den Haag . Ya zira kwallaye uku na farko a kakar wasa ta 2009-10 a kan NAC Breda.
=== Lamuni zuwa Pachuca ===
Cvitanich ya koma ƙungiyar Pachuca ta ƙasar Mexico a matsayin aro na shekara guda a ranar 1 ga Janairun 2010. Ya taimaka wa ƙungiyar Mexico ta lashe gasar zakarun Turai ta CONCACAF karo na huɗu, sannan ya koma Ajax a ranar 3 ga Nuwamban 2010, inda ya taimaka wa ƙungiyar ta lashe gasar lig ta ƙasar Holland karo na 30.
=== Lamuni ga Boca Juniors ===
Cvitanich ya sanya hannu da Boca Juniors a watan Yulin 2011, kan yarjejeniyar aro ta shekara guda. Ya zura kwallonsa ta farko ga Boca a ranar 28 ga Agusta 2011, a kan San Lorenzo de Almagro. Cvitanich ya sake zura kwallo a wasannin karshe na gasar da suka fafata da Godoy Cruz, kwallaye biyu a kan Banfield da kuma daya a kan All Boys. Ya lashe gasar Torneo Apertura ta Argentina ta 2011 tare da Boca Juniors, sannan ya taimaka wa kungiyar ta samu gurbin shiga gasar karshe ta Copa Libertadores ta 2012, inda suka fafata da Corinthians daga Brazil. Cvitanich kuma an zabe shi a matsayin dan wasan Copa Libertadores na mako, a mako na 10 na gasar a watan Afrilu.
=== OGC Nice ===
A ranar 25 ga Yulin 2012, Cvitanich ya koma ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta Faransa OGC Nice a gasar [[Ligue 1]] a kan kwantiragin shekaru uku.
=== Komawa zuwa Pachuca ===
A ranar 5 ga Janairu 2015, Cvitanich ya koma kulob din Pachuca na Mexico <ref>{{Cite web |title=Darío Cvitanich regresó a Pachuca |url=http://www.mediotiempo.com/futbol/mexico/noticias/2015/01/05/dario-cvitanich-regreso-a-pachuca |access-date=6 January 2015 |website=Medio Tiempo}}</ref>
Bayan ya sake samun rauni a gwiwa kuma sakamakon haka ya rasa sauran gasar, Pachuca ya amince ya sallame shi daga ƙungiyar kuma ya ɗauki Franco Jara a matsayin wanda zai maye gurbinsa.
== Ƙididdigar aiki ==
{{Updated|24 October 2011}}<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/dario-cvitanich/13860|title=Dario Cvitanich|access-date=24 October 2011|publisher=Soccerway.com}}</ref>
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="3" |Club performance
! colspan="2" |League
! colspan="2" |Cup
! colspan="2" |Continental
! colspan="2" |Total
|-
!Season
!Club
!League
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
!Apps
!Goals
|-
! colspan="3" |Argentina
! colspan="2" |League
! colspan="2" |Cup
! colspan="2" |South America
! colspan="2" |Total
|-
|2002–03
| rowspan="6" |Banfield
| rowspan="6" |Primera División
|0
|0
| -
| -
| -
| -
|0
|0
|-
|2003–04
|4
|0
| -
| -
| -
| -
|4
|0
|-
|2004–05
|12
|3
| -
| -
| -
| -
|12
|3
|-
|2005–06
|21
|5
| -
| -
| -
| -
|21
|5
|-
|2006–07
|25
|10
| -
| -
| -
| -
|25
|10
|-
|2007–08
|30
|19
| -
| -
| -
| -
|30
|19
|-
! colspan="3" |Netherlands
! colspan="2" |League
! colspan="2" |KNVB Cup
! colspan="2" |[[UEFA|Europe]]
! colspan="2" |Total
|-
|2008–09
| rowspan="2" |AFC Ajax
| rowspan="2" |Eredivisie
|18
|9
| -
| -
| -
| -
|18
|9
|-
|2009–10
|6
|4
| -
| -
| -
| -
|6
|4
|-
! colspan="3" |Mexico
! colspan="2" |League
! colspan="2" |Cup
! colspan="2" |North America
! colspan="2" |Total
|-
|2009–10
| rowspan="3" |Pachuca (loan)
| rowspan="3" |Primera División
|16
|5
| -
| -
|2
|0
|18
|5
|-
|2010–11
|16
|8
| -
| -
|2
|2
|18
|10
|-
|[[2014–15 Mexican Primera División season|2014–15]]
|10
|2
| -
| -
|2
|2
|10
|2
|-
! colspan="3" |Netherlands
! colspan="2" |League
! colspan="2" |KNVB Cup
! colspan="2" |[[UEFA|Europe]]
! colspan="2" |Total
|-
|2010–11
| rowspan="1" |AFC Ajax
| rowspan="1" |Eredivisie
|6
|0
|1
|0
|1
|0
|8
|0
|-
! colspan="3" |Argentina
! colspan="2" |League
! colspan="2" |Cup
! colspan="2" |South America
! colspan="2" |Total
|-
|2011–12
| rowspan="1" |Boca Juniors (loan)
| rowspan="1" |Primera División
|24
|9
|1
|0
|7
|1
|32
|10
|-
! colspan="3" |France
! colspan="2" |Ligue 1
! colspan="2" |Coupe de France
! colspan="2" |[[UEFA|Europe]]
! colspan="2" |Total
|-
|2012–13
| rowspan="3" |[[Nice]]
| rowspan="3" |[[Ligue 1]]
|29
|19
|3
|3
|0
|0
|32
|22
|-
|2013–14
|31
|8
|1
|1
|2
|1
|34
|10
|-
|2014–15
|9
|3
|1
|1
|0
|0
|10
|4
|-
! rowspan="4" |Total
! colspan="2" |Argentina
!115
!45
!1
!0
!7
!1
!122
!46
|-
! colspan="2" |Mexico
!42
!15
!-
!-
!4
!2
!46
!17
|-
! colspan="2" |Netherlands
!30
!13
!1
!0
!1
!0
!32
!13
|-
! colspan="2" |France
!69
!30
!5
!5
!2
!1
!76
!36
|-
! colspan="3" |Career total
!258
!102
!7
!5
!13
!4
!278
!113
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1984]]
dphyxsi1ptlpp0m9z2etavh53fwvfcp
Jason Culina
0
150036
832688
2026-05-08T22:08:00Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1352002336|Jason Culina]]"
832688
wikitext
text/x-wiki
'''Jason Culina''' (an haife shi a ranar 5 ga Agusta 1980) kocin [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwallon ƙafa]] ne na Australiya kuma tsohon ɗan wasa. Ya buga gasa biyu [[Kofin kwallon kafa na FIFA na duniya|na FIFA World Cup]] da AFC Asian Cup ga ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Australia . A matakin ƙungiya, Culina ta yi shekaru tara a Netherlands, inda ta lashe kofunan Eredivisie guda huɗu (ɗaya da Ajax da uku tare da [[PSV Eindhoven|PSV]] ).
== Aikin kulob ==
[[Fayil:Culina.jpg|left|thumb|Culina tana horo tare da PSV]]
Culina ya fara aikinsa da Sydney United a ƙarƙashin mahaifinsa, Branko Culina, kafin ya koma Ajax, inda ya yi fama da matsaloli a cikin 'yan wasan tsakiya. Bayan komawarsa Twente ne Culina ya fara haskakawa a matakin farko a ƙwallon ƙafa ta ƙungiyar. Wannan ya tabbatar da komawarsa wata babbar ƙungiyar Holland, [[PSV Eindhoven|PSV]] . Duk da cewa a da yana da ƙwarewa a fannin kai hari a ƙungiyar Twente, Culina ya taka rawar gani a matsayin ɗan wasan tsakiya mai hazaka a ƙungiyar, inda ya samu nasara nan take. A shekararsa ta ƙarshe a PSV, Culina ya kasance ɗan wasan baya na dama tare da ƙarin nasara, wanda hakan ya danganta da sauƙin amfani da Culina da kuma amfaninsa.
A ranar 9 ga Janairun 2009, Culina ya sanar da niyyarsa ta komawa Ostiraliya bayan ya ƙi tsawaita kwangilarsa daga PSV yayin da yake neman sabon ƙalubale da kuma sabon farawa a Ostiraliya.<blockquote>"Ina son fara sabuwar rayuwa kuma ina shirye don sabon ƙalubale. Ni ne ɗan ƙasa na farko da ya koma Ostiraliya kuma ina sha'awar haɓaka gasa ta ƙasa da kuma ɗaga matsayin." <ref>{{Cite web |date=17 February 2012 |title=Socceroo Jason Culina officially accepts Gold Coast deal |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,8659,24897120-23215,00.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120917174145/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,8659,24897120-23215,00.html |archive-date=17 September 2012 |publisher=[[The Australian]]}}</ref></blockquote>A ranar 14 ga Janairun 2009, Gold Coast United ta saye shi kan kwantiragin shekaru uku, inda ya zama ɗan wasa na farko a ƙungiyar. [1] [2] [3] A ranar 1 ga Yulin 2009, ya fara buga wa Gold Coast wasa a wani wasan sada zumunci a Singapore da wani wasan Olympics na Singapore, inda ya maye gurbin Steve Pantelidis kuma ya zura kwallo a minti na 88 daga nisan yadi 25. [4] A ranar 22 ga Fabrairun 2011, an bayyana cewa Culina zai haɗu da mahaifinsa Branko Culina a Newcastle Jets . [5] Culina ya ji rauni na dogon lokaci kuma ya rasa kakar wasa ta 2011-12. [6] An soke kwantiraginsa, amma ya ci gaba da murmurewa da atisaye tare da ƙungiyar.
A ranar 12 ga Oktoba 2012, Culina ya rattaba hannu da kulob din A-League na Sydney FC . <ref>{{Cite web |title=Jason Culina signs with Sydney FC - Football Australia 2011 |url=http://www.footballaustralia.com.au/news-display/Jason-Culina-signs-with-Sydney-FC/50081 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013191536/http://www.footballaustralia.com.au/news-display/jason-culina-signs-with-sydney-fc/50081 |archive-date=13 October 2012 |access-date=12 October 2012}}</ref> Duk da haka, bai yi shekara guda da kulob din ba, inda ya rabu da kulob din a watan Fabrairun 2013 bayan rashin jituwa da kocinsa Frank Farina . <ref>{{Cite web |title=Sydney FC parts ways with Culina |url=http://theworldgame.sbs.com.au/news/1140460/Sydney-FC-parts-ways-with-Culina}}</ref> Culina ya sanar da yin ritayarsa a ranar 18 ga Yuni 2013 a wani taron Hukumar Kwallon Kafa ta Ostiraliya . <ref>{{Cite web |title=Injury-plagued Culina calls it quits |url=http://theworldgame.sbs.com.au/news/1156521/Injury-plagued-Culina-calls-it-quits/}}</ref>
== Aikin koyarwa ==
A shekarar 2015, Culina ta shiga cikin masu horar da ƙwallon ƙafa na Makarantar King's, inda ta taimaka wa ƙungiyar farko ta makarantar. A shekarar 2016, Culina ta koma Kwalejin St Joseph, kuma ita ce darektan fasaha na ƙwallon ƙafa na kwalejin kuma kocin ƙungiyar farko ta XI.
A ranar 16 ga Agusta 2017, an nada Culina a matsayin kocin Sydney United mai shekaru 58 bayan Mark Rudan ya yi murabus Culina ya sanar da yin murabus daga rawar da ya taka a wasanni takwas a kakar wasa, inda ya samu nasara sau hudu da kuma rashin nasara sau hudu a kungiyarsa. <ref>{{Cite web |date=30 April 2018 |title=Jason Culina resigns as Sydney United 58 head coach |url=https://nplnsw.com.au/2018/04/30/jason-culina-resigns-sydney-united-58-head-coach/}}</ref>
Culina yanzu ita ce kocin Sydney United 58 FC 'yan ƙasa da shekara 12. <ref>{{Cite web |title=Jason Culina named Sydney United coach |url=https://www.ftbl.com.au/news/jason-culina-named-sydney-united-coach-471003 |access-date=5 February 2024 |website=FTBL}}</ref>
A ranar 10 ga Agusta 2023, Culina ta shiga ƙungiyar Western Sydney Wanderers a matsayin Shugaban Kocin Kwalejin.
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
[[Fayil:Jason_Culina.jpg|left|thumb|Culina tana wasa da Socceroos]]
Culina ya fara buga wa tawagar kwallon kafa ta Australia wasa da [[Tawagar Kwallon kafar Afirka ta Kudu|Afirka ta Kudu]] a shekarar 2005. <ref>{{Cite web |date=28 January 2005 |title=Culina poised for Socceroo call-up |url=http://www.theage.com.au/news/Soccer/Culina-poised-for-Socceroo-callup/2005/01/27/1106415730748.html |website=The Age}}</ref> Ya zama dan wasan da ya fara bugawa ''Socceroos'' wasa akai-akai a karkashin kocinsa Guus Hiddink, wanda kuma shi ne kocin kulob dinsa a PSV. <ref>{{Cite web |date=November 2005 |title=Hiddink keeps Culina out of firing line |url=http://www.smh.com.au/news/football/hiddink-keeps-culina-out-of-firing-line/2005/10/31/1130720482640.html |website=The Sydney Morning Herald}}</ref> <ref>{{Cite web |date=13 November 2005 |title=Young Socceroo takes slow boat to success |url=http://www.theage.com.au/news/soccerfeatures/young-socceroo-takes-slow-boat-to-success/2005/11/12/1131578275408.html |website=The Age}}</ref> Kwallonsa ta farko ta kasa da kasa ta zo ne a watan Satumbar 2005, a kan Tsibirin Solomon da ke [[Sydney]] . <ref>{{Cite web |date=3 September 2005 |title=Hiddink era starts in style for Socceroos |url=http://www.smh.com.au/news/football/hiddink-era-starts-in-style-for-socceroos/2005/09/03/1125302782074.html |website=The Sydney Morning Herald}}</ref> Culina ya buga wasanni biyu na wasan neman gurbin shiga gasar cin kofin duniya da Uruguay inda Australia ta cancanci shiga gasar cin kofin duniya ta 2006 bayan bugun fenariti mai ban mamaki. An zabe shi a cikin tawagar Australia don gasar cin kofin duniya, wadda aka gudanar a Jamus, kuma ya fara dukkan wasanni hudu na Australia. <ref>{{Cite web |title=From reserve football to Dutch title and World Cup |url=http://www.smh.com.au/news/world-cup-2006/from-reserve-football-to-a-dutch-title-and-the-world-cup-and-itsall-thanks-to-guus/2006/05/11/1146940675223.html |website=The Sydney Morning Herald}}</ref>
A ranar 3 ga Maris 2010, an nada Culina a matsayin kyaftin na Australia a karon farko, a wasan share fagen shiga gasar cin kofin Asiya ta AFC da Indonesia, <ref>{{Cite web |date=3 March 2010 |title=Culina honoured by captaincy nod |url=http://theworldgame.sbs.com.au/socceroos/news/972652/Culina-honoured-by-captaincy-nod |publisher=Theworldgame.sbs.com.au}}</ref> da nasara 1-0. A ranar 18 ga Yuni 2013, ya sanar da yin ritaya daga buga wasa a hukumance a wani biki da aka gudanar kafin wasan share fagen shiga gasar cin kofin duniya da Australia za ta yi da Iraki .
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1980]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
fnhrqce2x3m0vlrt4zchl95px5l1ios
832690
832688
2026-05-08T22:10:19Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1352002336|Jason Culina]]"
832690
wikitext
text/x-wiki
'''Jason Culina''' (an haife shi a ranar 5 ga Agusta 1980) kocin [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwallon ƙafa]] ne na Australiya kuma tsohon ɗan wasa. Ya buga gasa biyu [[Kofin kwallon kafa na FIFA na duniya|na FIFA World Cup]] da AFC Asian Cup ga ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Australia . A matakin ƙungiya, Culina ta yi shekaru tara a Netherlands, inda ta lashe kofunan Eredivisie guda huɗu (ɗaya da Ajax da uku tare da [[PSV Eindhoven|PSV]] ).
== Aikin kulob ==
[[Fayil:Culina.jpg|left|thumb|Culina tana horo tare da PSV]]
Culina ya fara aikinsa da Sydney United a ƙarƙashin mahaifinsa, Branko Culina, kafin ya koma Ajax, inda ya yi fama da matsaloli a cikin 'yan wasan tsakiya. Bayan komawarsa Twente ne Culina ya fara haskakawa a matakin farko a ƙwallon ƙafa ta ƙungiyar. Wannan ya tabbatar da komawarsa wata babbar ƙungiyar Holland, [[PSV Eindhoven|PSV]] . Duk da cewa a da yana da ƙwarewa a fannin kai hari a ƙungiyar Twente, Culina ya taka rawar gani a matsayin ɗan wasan tsakiya mai hazaka a ƙungiyar, inda ya samu nasara nan take. A shekararsa ta ƙarshe a PSV, Culina ya kasance ɗan wasan baya na dama tare da ƙarin nasara, wanda hakan ya danganta da iyawar Culina da kuma amfaninsa.
A ranar 9 ga Janairun 2009, Culina ya sanar da niyyarsa ta komawa Ostiraliya bayan ya ƙi tsawaita kwangilarsa daga PSV yayin da yake neman sabon ƙalubale da kuma sabon farawa a Ostiraliya.<blockquote>"Ina son fara sabuwar rayuwa kuma ina shirye don sabon ƙalubale. Ni ne ɗan ƙasa na farko da ya koma Ostiraliya kuma ina sha'awar haɓaka gasa ta ƙasa da kuma ɗaga matsayin." <ref>{{Cite web |date=17 February 2012 |title=Socceroo Jason Culina officially accepts Gold Coast deal |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,8659,24897120-23215,00.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120917174145/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,8659,24897120-23215,00.html |archive-date=17 September 2012 |publisher=[[The Australian]]}}</ref></blockquote>A ranar 14 ga Janairun 2009, Gold Coast United ta saye shi kan kwantiragin shekaru uku, inda ya zama ɗan wasa na farko a ƙungiyar. <ref>{{Cite web |title=Socceroo Jason Culina signs as Gold Coast United's marquee |url=http://www.goldcoastunited.com.au/default.aspx?s=newsdisplay&id=26083 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110302020748/http://www.goldcoastunited.com.au/default.aspx?s=newsdisplay&id=26083 |archive-date=2 March 2011 |publisher=Goldcoastunited.com.au}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Bleiberg: Ambition was the key to Culina signature |url=http://www.goldcoastunited.com.au/default.aspx?s=newsdisplay&id=26085 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110310045041/http://www.goldcoastunited.com.au/default.aspx?s=newsdisplay&id=26085 |archive-date=10 March 2011 |publisher=Goldcoastunited.com.au}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Right time, right club |url=http://www.goldcoastunited.com.au/default.aspx?s=newsdisplay&id=26086 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110302020632/http://www.goldcoastunited.com.au/default.aspx?s=newsdisplay&id=26086 |archive-date=2 March 2011 |publisher=Goldcoastunited.com.au}}</ref> A ranar 1 ga Yulin 2009, ya fara buga wa Gold Coast wasa a wani wasan sada zumunci a Singapore da wani wasan Olympics na Singapore, inda ya maye gurbin Steve Pantelidis kuma ya zura kwallo a minti na 88 daga nisan yadi 25. <ref>{{Cite web |title=Debut goal for Culina in 4–0 win for United |url=http://www.goldcoastunited.com.au/default.aspx?s=newsdisplay&id=27999 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110308123210/http://www.goldcoastunited.com.au/default.aspx?s=newsdisplay&id=27999 |archive-date=8 March 2011 |publisher=Goldcoastunited.com.au}}</ref> A ranar 22 ga Fabrairun 2011, an bayyana cewa Culina zai haɗu da mahaifinsa Branko Culina a Newcastle Jets . <ref>{{Cite web |last=James Gardiner |date=22 February 2011 |title=Jason Culina signs with Newcastle Jets |url=https://www.newcastleherald.com.au/story/466659/jason-culina-signs-with-newcastle-jets/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110821154959/http://www.theherald.com.au/news/local/sport/football-soccer/jason-culina-signs-with-newcastle-jets/2083922.aspx |archive-date=21 August 2011 |access-date=22 February 2011 |publisher=Theherald.com.au}}</ref> Culina ya ji rauni na dogon lokaci kuma ya rasa kakar wasa ta 2011-12. <ref>{{Cite web |last=DILLON |first=ROBERT |date=14 September 2011 |title=My call on Jason Culina, says Ray Baartz |url=https://www.newcastleherald.com.au/story/476814/my-call-on-jason-culina-says-ray-baartz/}}</ref> An soke kwantiraginsa, amma ya ci gaba da murmurewa da atisaye tare da ƙungiyar.
A ranar 12 ga Oktoba 2012, Culina ya rattaba hannu da kulob din A-League na Sydney FC . <ref>{{Cite web |title=Jason Culina signs with Sydney FC - Football Australia 2011 |url=http://www.footballaustralia.com.au/news-display/Jason-Culina-signs-with-Sydney-FC/50081 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013191536/http://www.footballaustralia.com.au/news-display/jason-culina-signs-with-sydney-fc/50081 |archive-date=13 October 2012 |access-date=12 October 2012}}</ref> Duk da haka, bai yi shekara guda da kulob din ba, inda ya rabu da kulob din a watan Fabrairun 2013 bayan rashin jituwa da kocinsa Frank Farina . <ref>{{Cite web |title=Sydney FC parts ways with Culina |url=http://theworldgame.sbs.com.au/news/1140460/Sydney-FC-parts-ways-with-Culina}}</ref> Culina ya sanar da yin ritayarsa a ranar 18 ga Yuni 2013 a wani taron Hukumar Kwallon Kafa ta Australia . <ref>{{Cite web |title=Injury-plagued Culina calls it quits |url=http://theworldgame.sbs.com.au/news/1156521/Injury-plagued-Culina-calls-it-quits/}}</ref>
== Aikin koyarwa ==
A shekarar 2015, Culina ta shiga cikin masu horar da ƙwallon ƙafa na Makarantar King's, inda ta taimaka wa ƙungiyar farko ta makarantar. A shekarar 2016, Culina ta koma Kwalejin St Joseph, kuma ita ce darektan fasaha na ƙwallon ƙafa na kwalejin kuma kocin ƙungiyar farko ta XI.
A ranar 16 ga Agusta 2017, an nada Culina a matsayin kocin Sydney United mai shekaru 58 bayan Mark Rudan ya yi murabus Culina ya sanar da yin murabus daga rawar da ya taka a wasanni takwas a kakar wasa, inda ya samu nasara sau hudu da kuma rashin nasara sau hudu a kungiyarsa. <ref>{{Cite web |date=30 April 2018 |title=Jason Culina resigns as Sydney United 58 head coach |url=https://nplnsw.com.au/2018/04/30/jason-culina-resigns-sydney-united-58-head-coach/}}</ref>
Culina yanzu ita ce kocin Sydney United 58 FC 'yan ƙasa da shekara 12. <ref>{{Cite web |title=Jason Culina named Sydney United coach |url=https://www.ftbl.com.au/news/jason-culina-named-sydney-united-coach-471003 |access-date=5 February 2024 |website=FTBL}}</ref>
A ranar 10 ga Agusta 2023, Culina ta shiga ƙungiyar Western Sydney Wanderers a matsayin Shugaban Kocin Kwalejin.
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
[[Fayil:Jason_Culina.jpg|left|thumb|Culina tana wasa da Socceroos]]
Culina ya fara buga wa tawagar kwallon kafa ta Australia wasa da Afirka ta Kudu a shekarar 2005. [1] Ya zama dan wasan da ya fara bugawa Socceroos wasa akai-akai a karkashin kocinsa Guus Hiddink, wanda kuma shi ne kocin kulob dinsa a PSV. [2] [3] Kwallonsa ta farko ta kasa da kasa ta zo ne a watan Satumbar 2005, a kan Tsibirin Solomon da ke Sydney . [4] Culina ya buga wasanni biyu na wasan neman gurbin shiga gasar cin kofin duniya da Uruguay inda Australia ta cancanci shiga gasar cin kofin duniya ta 2006 bayan bugun fenariti mai ban mamaki. An zabe shi a cikin tawagar Australia don gasar cin kofin duniya, wadda aka gudanar a Jamus, kuma ya fara dukkan wasanni hudu na Australia. [5]
A ranar 3 ga Maris 2010, an nada Culina a matsayin kyaftin na Australia a karon farko, a wasan share fagen shiga gasar cin kofin Asiya ta AFC da Indonesia, <ref>{{Cite web |date=3 March 2010 |title=Culina honoured by captaincy nod |url=http://theworldgame.sbs.com.au/socceroos/news/972652/Culina-honoured-by-captaincy-nod |publisher=Theworldgame.sbs.com.au}}</ref> da nasara 1-0. A ranar 18 ga Yuni 2013, ya sanar da yin ritaya daga buga wasa a hukumance a wani biki da aka gudanar kafin wasan share fagen shiga gasar cin kofin duniya da Australia za ta yi da Iraki .
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1980]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
kow5a5jg7n8vxfj5sxwbthgc3k904ua
832691
832690
2026-05-08T22:10:42Z
Sardeeq
39275
832691
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Jason Culina''' (an haife shi a ranar 5 ga Agusta 1980) kocin [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwallon ƙafa]] ne na Australiya kuma tsohon ɗan wasa. Ya buga gasa biyu [[Kofin kwallon kafa na FIFA na duniya|na FIFA World Cup]] da AFC Asian Cup ga ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Australia . A matakin ƙungiya, Culina ta yi shekaru tara a Netherlands, inda ta lashe kofunan Eredivisie guda huɗu (ɗaya da Ajax da uku tare da [[PSV Eindhoven|PSV]] ).
== Aikin kulob ==
[[Fayil:Culina.jpg|left|thumb|Culina tana horo tare da PSV]]
Culina ya fara aikinsa da Sydney United a ƙarƙashin mahaifinsa, Branko Culina, kafin ya koma Ajax, inda ya yi fama da matsaloli a cikin 'yan wasan tsakiya. Bayan komawarsa Twente ne Culina ya fara haskakawa a matakin farko a ƙwallon ƙafa ta ƙungiyar. Wannan ya tabbatar da komawarsa wata babbar ƙungiyar Holland, [[PSV Eindhoven|PSV]] . Duk da cewa a da yana da ƙwarewa a fannin kai hari a ƙungiyar Twente, Culina ya taka rawar gani a matsayin ɗan wasan tsakiya mai hazaka a ƙungiyar, inda ya samu nasara nan take. A shekararsa ta ƙarshe a PSV, Culina ya kasance ɗan wasan baya na dama tare da ƙarin nasara, wanda hakan ya danganta da iyawar Culina da kuma amfaninsa.
A ranar 9 ga Janairun 2009, Culina ya sanar da niyyarsa ta komawa Ostiraliya bayan ya ƙi tsawaita kwangilarsa daga PSV yayin da yake neman sabon ƙalubale da kuma sabon farawa a Ostiraliya.<blockquote>"Ina son fara sabuwar rayuwa kuma ina shirye don sabon ƙalubale. Ni ne ɗan ƙasa na farko da ya koma Ostiraliya kuma ina sha'awar haɓaka gasa ta ƙasa da kuma ɗaga matsayin." <ref>{{Cite web |date=17 February 2012 |title=Socceroo Jason Culina officially accepts Gold Coast deal |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,8659,24897120-23215,00.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120917174145/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,8659,24897120-23215,00.html |archive-date=17 September 2012 |publisher=[[The Australian]]}}</ref></blockquote>A ranar 14 ga Janairun 2009, Gold Coast United ta saye shi kan kwantiragin shekaru uku, inda ya zama ɗan wasa na farko a ƙungiyar. <ref>{{Cite web |title=Socceroo Jason Culina signs as Gold Coast United's marquee |url=http://www.goldcoastunited.com.au/default.aspx?s=newsdisplay&id=26083 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110302020748/http://www.goldcoastunited.com.au/default.aspx?s=newsdisplay&id=26083 |archive-date=2 March 2011 |publisher=Goldcoastunited.com.au}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Bleiberg: Ambition was the key to Culina signature |url=http://www.goldcoastunited.com.au/default.aspx?s=newsdisplay&id=26085 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110310045041/http://www.goldcoastunited.com.au/default.aspx?s=newsdisplay&id=26085 |archive-date=10 March 2011 |publisher=Goldcoastunited.com.au}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Right time, right club |url=http://www.goldcoastunited.com.au/default.aspx?s=newsdisplay&id=26086 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110302020632/http://www.goldcoastunited.com.au/default.aspx?s=newsdisplay&id=26086 |archive-date=2 March 2011 |publisher=Goldcoastunited.com.au}}</ref> A ranar 1 ga Yulin 2009, ya fara buga wa Gold Coast wasa a wani wasan sada zumunci a Singapore da wani wasan Olympics na Singapore, inda ya maye gurbin Steve Pantelidis kuma ya zura kwallo a minti na 88 daga nisan yadi 25. <ref>{{Cite web |title=Debut goal for Culina in 4–0 win for United |url=http://www.goldcoastunited.com.au/default.aspx?s=newsdisplay&id=27999 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110308123210/http://www.goldcoastunited.com.au/default.aspx?s=newsdisplay&id=27999 |archive-date=8 March 2011 |publisher=Goldcoastunited.com.au}}</ref> A ranar 22 ga Fabrairun 2011, an bayyana cewa Culina zai haɗu da mahaifinsa Branko Culina a Newcastle Jets . <ref>{{Cite web |last=James Gardiner |date=22 February 2011 |title=Jason Culina signs with Newcastle Jets |url=https://www.newcastleherald.com.au/story/466659/jason-culina-signs-with-newcastle-jets/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110821154959/http://www.theherald.com.au/news/local/sport/football-soccer/jason-culina-signs-with-newcastle-jets/2083922.aspx |archive-date=21 August 2011 |access-date=22 February 2011 |publisher=Theherald.com.au}}</ref> Culina ya ji rauni na dogon lokaci kuma ya rasa kakar wasa ta 2011-12. <ref>{{Cite web |last=DILLON |first=ROBERT |date=14 September 2011 |title=My call on Jason Culina, says Ray Baartz |url=https://www.newcastleherald.com.au/story/476814/my-call-on-jason-culina-says-ray-baartz/}}</ref> An soke kwantiraginsa, amma ya ci gaba da murmurewa da atisaye tare da ƙungiyar.
A ranar 12 ga Oktoba 2012, Culina ya rattaba hannu da kulob din A-League na Sydney FC . <ref>{{Cite web |title=Jason Culina signs with Sydney FC - Football Australia 2011 |url=http://www.footballaustralia.com.au/news-display/Jason-Culina-signs-with-Sydney-FC/50081 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013191536/http://www.footballaustralia.com.au/news-display/jason-culina-signs-with-sydney-fc/50081 |archive-date=13 October 2012 |access-date=12 October 2012}}</ref> Duk da haka, bai yi shekara guda da kulob din ba, inda ya rabu da kulob din a watan Fabrairun 2013 bayan rashin jituwa da kocinsa Frank Farina . <ref>{{Cite web |title=Sydney FC parts ways with Culina |url=http://theworldgame.sbs.com.au/news/1140460/Sydney-FC-parts-ways-with-Culina}}</ref> Culina ya sanar da yin ritayarsa a ranar 18 ga Yuni 2013 a wani taron Hukumar Kwallon Kafa ta Australia . <ref>{{Cite web |title=Injury-plagued Culina calls it quits |url=http://theworldgame.sbs.com.au/news/1156521/Injury-plagued-Culina-calls-it-quits/}}</ref>
== Aikin koyarwa ==
A shekarar 2015, Culina ta shiga cikin masu horar da ƙwallon ƙafa na Makarantar King's, inda ta taimaka wa ƙungiyar farko ta makarantar. A shekarar 2016, Culina ta koma Kwalejin St Joseph, kuma ita ce darektan fasaha na ƙwallon ƙafa na kwalejin kuma kocin ƙungiyar farko ta XI.
A ranar 16 ga Agusta 2017, an nada Culina a matsayin kocin Sydney United mai shekaru 58 bayan Mark Rudan ya yi murabus Culina ya sanar da yin murabus daga rawar da ya taka a wasanni takwas a kakar wasa, inda ya samu nasara sau hudu da kuma rashin nasara sau hudu a kungiyarsa. <ref>{{Cite web |date=30 April 2018 |title=Jason Culina resigns as Sydney United 58 head coach |url=https://nplnsw.com.au/2018/04/30/jason-culina-resigns-sydney-united-58-head-coach/}}</ref>
Culina yanzu ita ce kocin Sydney United 58 FC 'yan ƙasa da shekara 12. <ref>{{Cite web |title=Jason Culina named Sydney United coach |url=https://www.ftbl.com.au/news/jason-culina-named-sydney-united-coach-471003 |access-date=5 February 2024 |website=FTBL}}</ref>
A ranar 10 ga Agusta 2023, Culina ta shiga ƙungiyar Western Sydney Wanderers a matsayin Shugaban Kocin Kwalejin.
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
[[Fayil:Jason_Culina.jpg|left|thumb|Culina tana wasa da Socceroos]]
Culina ya fara buga wa tawagar kwallon kafa ta Australia wasa da Afirka ta Kudu a shekarar 2005. [1] Ya zama dan wasan da ya fara bugawa Socceroos wasa akai-akai a karkashin kocinsa Guus Hiddink, wanda kuma shi ne kocin kulob dinsa a PSV. [2] [3] Kwallonsa ta farko ta kasa da kasa ta zo ne a watan Satumbar 2005, a kan Tsibirin Solomon da ke Sydney . [4] Culina ya buga wasanni biyu na wasan neman gurbin shiga gasar cin kofin duniya da Uruguay inda Australia ta cancanci shiga gasar cin kofin duniya ta 2006 bayan bugun fenariti mai ban mamaki. An zabe shi a cikin tawagar Australia don gasar cin kofin duniya, wadda aka gudanar a Jamus, kuma ya fara dukkan wasanni hudu na Australia. [5]
A ranar 3 ga Maris 2010, an nada Culina a matsayin kyaftin na Australia a karon farko, a wasan share fagen shiga gasar cin kofin Asiya ta AFC da Indonesia, <ref>{{Cite web |date=3 March 2010 |title=Culina honoured by captaincy nod |url=http://theworldgame.sbs.com.au/socceroos/news/972652/Culina-honoured-by-captaincy-nod |publisher=Theworldgame.sbs.com.au}}</ref> da nasara 1-0. A ranar 18 ga Yuni 2013, ya sanar da yin ritaya daga buga wasa a hukumance a wani biki da aka gudanar kafin wasan share fagen shiga gasar cin kofin duniya da Australia za ta yi da Iraki .
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1980]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
boiybpfi0kzxpjaa3370owo77c6mmoe
Daniel Cruz (ɗan wasan ƙwallon ƙafa, an haife shi a shekara ta 1981)
0
150037
832692
2026-05-08T22:11:52Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1330568512|Daniel Cruz (footballer, born 1981)]]"
832692
wikitext
text/x-wiki
'''Daniel Alberto Cruz Castro''' (an haife shi a ranar 3 ga Mayu 1981) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon]] ƙafa ne na ƙasar Colombia wanda ya taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan tsakiya]] .
== Sana'a ==
=== Aikin ƙuruciya ===
Cruz ya buga ƙwallonsa ta farko a Academia de Fútbol Tucumán da ke garinsu Cali . Mahaifinsa, ɗan wasan ƙwallon ƙafa na Argentina mai ritaya, shi ne babban tasirinsa na koyarwa. A shekarar 1998, wani ɗan leƙen asiri na Ajax ya gano Cruz yayin da yake horo da ƙungiyar farko a América de Cali . Cikin makonni biyu, yana da shekaru 17, matashin ɗan ƙasar Colombia ya sanya hannu kan shirin kula da matasa na ƙungiyar Dutch.
=== Ajax ===
Cruz ya fara buga wa Ajax wasa a kakar wasa ta 2000-01 bayan shekaru biyu da ya yi a shirin kula da matasa na kungiyar. A wannan kakar, ya buga wasanni goma sha ɗaya a ƙungiyar farko ta Ajax kafin ya ji rauni a gwiwa. Sauyin koci a lokacin murmurewa ya rage yiwuwar Cruz ya koma matsayin ƙungiyar farko a Ajax. Daga ƙarshe an ba shi aro daga baya aka sayar da shi ga ƙungiyar Germinal Beerschot ta ƙasar Belgium.
=== Germinal Beerschot ===
Tun bayan komawarsa daga Ajax a shekarar 2002, har zuwa lokacin da kwantiraginsa na ƙarshe da ƙungiyar ya kare a shekarar 2011, Cruz ya kafa kansa a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasa mafi hazaka a tarihin ƙungiyar Germinal Beerschot. Lokacin da yake can ya kai kusan shekaru goma - bayan ya buga wasanni sama da 250 a ƙungiyar a duk gasa. An ɗauki Cruz a matsayin mai tsara salon wasa a gasar Belgian Pro League . An san ɗan wasan tsakiya na Kudancin Amurka a matsayin mai tsara wasanni tare da kwarjini da ladabi.
A shekara ta 2005, Cruz ya jagoranci Germinal Beerschot zuwa gasar cin kofin Belgium .
=== Lierse ===
Bayan lashe Kofin Belgian a shekarar 2005, Cruz ya ba magoya baya da kafofin watsa labarai mamaki lokacin da ya sanar da cewa ya sanya hannu kan kwangila da ƙungiyar Lierse mai hamayya a kakar wasa mai zuwa. Ana rade-radin cewa yarjejeniyar za ta kasance ɗaya daga cikin manyan kwangiloli a tarihin gasar Belgian Pro League . Matsalolin kuɗi a Lierse a tsakiyar kakar wasa ta 2005-06 sun sa ƙungiyar ta mayar da Cruz ga Germinal Beerschot bayan watanni shida kacal da yarjejeniyar shekaru uku da ya yi.
=== FC Dallas ===
A ranar 4 ga Agusta 2011, an sanar da cewa Cruz ya sanya hannu da FC Dallas na American Major League Soccer . Cruz ya zura kwallonsa ta farko a sabuwar kungiyarsa a ranar 14 ga Satumba 2011, a wasan da suka tashi kunnen doki 1-1 da Tauro . Kwallon ta kasance dakika 27 kacal a wasan, wanda hakan ya sa ta zama mafi sauri a tarihin kungiyar FC Dallas.
== Rayuwa ta sirri ==
Cruz ɗan ɗan wasan ƙwallon ƙafa na Argentina ne mai ritaya José Luis Cruz wanda ya buga wa River Plate da América de Cali wasa. [1] A watan Janairun 2009, mujallar Voetbal ta fitar da wani labari na farko wanda ya ƙunshi wata tattaunawa mai zurfi da Cruz. Labarin ya nuna rawar da ɗan ƙasar Colombian ke takawa a ƙungiyarsa, raunin da ya samu kwanan nan, da kuma ƙaunarsa ga Germinal Beerschot. [2]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1981]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
sn14jggo5vxnuqiq8wvdutsp22jnvqe
832693
832692
2026-05-08T22:13:24Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1330568512|Daniel Cruz (footballer, born 1981)]]"
832693
wikitext
text/x-wiki
'''Daniel Alberto Cruz Castro''' (an haife shi a ranar 3 ga Mayu 1981) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon]] ƙafa ne na ƙasar Colombia wanda ya taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan tsakiya]].<ref>Daniel Cruz Bio www.tucuman.com Archived 3 March 2016 at the Wayback Machine</ref><ref>Newcastle United Mad www.newcastleunited-mad.co.uk Archived 4 October 2011 at the Wayback Machine</ref><ref>Ajax turn to Koeman news.bbc.co.uk</ref>
== Sana'a ==
=== Aikin ƙuruciya ===
Cruz ya buga ƙwallonsa ta farko a Academia de Fútbol Tucumán da ke garinsu Cali . Mahaifinsa, ɗan wasan ƙwallon ƙafa na Argentina mai ritaya, shi ne babban tasirinsa na koyarwa. A shekarar 1998, wani ɗan leƙen asiri na Ajax ya gano Cruz yayin da yake horo da ƙungiyar farko a América de Cali . Cikin makonni biyu, yana da shekaru 17, matashin ɗan ƙasar Colombia ya sanya hannu kan shirin kula da matasa na ƙungiyar Dutch.
=== Ajax ===
Cruz ya fara buga wa Ajax wasa a kakar wasa ta 2000-01 bayan shekaru biyu da ya yi a shirin kula da matasa na kungiyar. A wannan kakar, ya buga wasanni goma sha ɗaya a ƙungiyar farko ta Ajax kafin ya ji rauni a gwiwa. Sauyin koci a lokacin murmurewa ya rage yiwuwar Cruz ya koma matsayin ƙungiyar farko a Ajax. Daga ƙarshe an ba shi aro daga baya aka sayar da shi ga ƙungiyar Germinal Beerschot ta ƙasar Belgium.
=== Germinal Beerschot ===
Tun bayan komawarsa daga Ajax a shekarar 2002, har zuwa lokacin da kwantiraginsa na ƙarshe da ƙungiyar ya kare a shekarar 2011, Cruz ya kafa kansa a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasa mafi hazaka a tarihin ƙungiyar Germinal Beerschot. Lokacin da yake can ya kai kusan shekaru goma - bayan ya buga wasanni sama da 250 a ƙungiyar a duk gasa. An ɗauki Cruz a matsayin mai tsara salon wasa a gasar Belgian Pro League . An san ɗan wasan tsakiya na Kudancin Amurka a matsayin mai tsara wasanni tare da kwarjini da ladabi.
A shekara ta 2005, Cruz ya jagoranci Germinal Beerschot zuwa gasar cin kofin Belgium .
=== Lierse ===
Bayan lashe Kofin Belgian a shekarar 2005, Cruz ya ba magoya baya da kafofin watsa labarai mamaki lokacin da ya sanar da cewa ya sanya hannu kan kwangila da ƙungiyar Lierse mai hamayya a kakar wasa mai zuwa. Ana rade-radin cewa yarjejeniyar za ta kasance ɗaya daga cikin manyan kwangiloli a tarihin gasar Belgian Pro League . Matsalolin kuɗi a Lierse a tsakiyar kakar wasa ta 2005-06 sun sa ƙungiyar ta mayar da Cruz ga Germinal Beerschot bayan watanni shida kacal da yarjejeniyar shekaru uku da ya yi.
=== FC Dallas ===
A ranar 4 ga Agusta 2011, an sanar da cewa Cruz ya sanya hannu da FC Dallas na American Major League Soccer . Cruz ya zura kwallonsa ta farko a sabuwar kungiyarsa a ranar 14 ga Satumba 2011, a wasan da suka tashi kunnen doki 1-1 da Tauro . Kwallon ta kasance dakika 27 kacal a wasan, wanda hakan ya sa ta zama mafi sauri a tarihin kungiyar FC Dallas.
== Rayuwa ta sirri ==
Cruz ɗan ɗan wasan ƙwallon ƙafa na Argentina ne mai ritaya José Luis Cruz wanda ya buga wa River Plate da América de Cali wasa. [1] A watan Janairun 2009, mujallar Voetbal ta fitar da wani labari na farko wanda ya ƙunshi wata tattaunawa mai zurfi da Cruz. Labarin ya nuna rawar da ɗan ƙasar Colombian ke takawa a ƙungiyarsa, raunin da ya samu kwanan nan, da kuma ƙaunarsa ga Germinal Beerschot. [2]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1981]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
27na5sv162vflegwm3deqzqt8j9gfmc
832694
832693
2026-05-08T22:13:41Z
Sardeeq
39275
832694
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Daniel Alberto Cruz Castro''' (an haife shi a ranar 3 ga Mayu 1981) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon]] ƙafa ne na ƙasar Colombia wanda ya taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan tsakiya]].<ref>Daniel Cruz Bio www.tucuman.com Archived 3 March 2016 at the Wayback Machine</ref><ref>Newcastle United Mad www.newcastleunited-mad.co.uk Archived 4 October 2011 at the Wayback Machine</ref><ref>Ajax turn to Koeman news.bbc.co.uk</ref>
== Sana'a ==
=== Aikin ƙuruciya ===
Cruz ya buga ƙwallonsa ta farko a Academia de Fútbol Tucumán da ke garinsu Cali . Mahaifinsa, ɗan wasan ƙwallon ƙafa na Argentina mai ritaya, shi ne babban tasirinsa na koyarwa. A shekarar 1998, wani ɗan leƙen asiri na Ajax ya gano Cruz yayin da yake horo da ƙungiyar farko a América de Cali . Cikin makonni biyu, yana da shekaru 17, matashin ɗan ƙasar Colombia ya sanya hannu kan shirin kula da matasa na ƙungiyar Dutch.
=== Ajax ===
Cruz ya fara buga wa Ajax wasa a kakar wasa ta 2000-01 bayan shekaru biyu da ya yi a shirin kula da matasa na kungiyar. A wannan kakar, ya buga wasanni goma sha ɗaya a ƙungiyar farko ta Ajax kafin ya ji rauni a gwiwa. Sauyin koci a lokacin murmurewa ya rage yiwuwar Cruz ya koma matsayin ƙungiyar farko a Ajax. Daga ƙarshe an ba shi aro daga baya aka sayar da shi ga ƙungiyar Germinal Beerschot ta ƙasar Belgium.
=== Germinal Beerschot ===
Tun bayan komawarsa daga Ajax a shekarar 2002, har zuwa lokacin da kwantiraginsa na ƙarshe da ƙungiyar ya kare a shekarar 2011, Cruz ya kafa kansa a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasa mafi hazaka a tarihin ƙungiyar Germinal Beerschot. Lokacin da yake can ya kai kusan shekaru goma - bayan ya buga wasanni sama da 250 a ƙungiyar a duk gasa. An ɗauki Cruz a matsayin mai tsara salon wasa a gasar Belgian Pro League . An san ɗan wasan tsakiya na Kudancin Amurka a matsayin mai tsara wasanni tare da kwarjini da ladabi.
A shekara ta 2005, Cruz ya jagoranci Germinal Beerschot zuwa gasar cin kofin Belgium .
=== Lierse ===
Bayan lashe Kofin Belgian a shekarar 2005, Cruz ya ba magoya baya da kafofin watsa labarai mamaki lokacin da ya sanar da cewa ya sanya hannu kan kwangila da ƙungiyar Lierse mai hamayya a kakar wasa mai zuwa. Ana rade-radin cewa yarjejeniyar za ta kasance ɗaya daga cikin manyan kwangiloli a tarihin gasar Belgian Pro League . Matsalolin kuɗi a Lierse a tsakiyar kakar wasa ta 2005-06 sun sa ƙungiyar ta mayar da Cruz ga Germinal Beerschot bayan watanni shida kacal da yarjejeniyar shekaru uku da ya yi.
=== FC Dallas ===
A ranar 4 ga Agusta 2011, an sanar da cewa Cruz ya sanya hannu da FC Dallas na American Major League Soccer . Cruz ya zura kwallonsa ta farko a sabuwar kungiyarsa a ranar 14 ga Satumba 2011, a wasan da suka tashi kunnen doki 1-1 da Tauro . Kwallon ta kasance dakika 27 kacal a wasan, wanda hakan ya sa ta zama mafi sauri a tarihin kungiyar FC Dallas.
== Rayuwa ta sirri ==
Cruz ɗan ɗan wasan ƙwallon ƙafa na Argentina ne mai ritaya José Luis Cruz wanda ya buga wa River Plate da América de Cali wasa. [1] A watan Janairun 2009, mujallar Voetbal ta fitar da wani labari na farko wanda ya ƙunshi wata tattaunawa mai zurfi da Cruz. Labarin ya nuna rawar da ɗan ƙasar Colombian ke takawa a ƙungiyarsa, raunin da ya samu kwanan nan, da kuma ƙaunarsa ga Germinal Beerschot. [2]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1981]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
s46siyo14wkndv8hzbrz9i42ij7cqs0
832696
832694
2026-05-08T22:21:43Z
Lawan Bala
15944
832696
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Daniel Alberto Cruz Castro''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Mayu 1981) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon]] ƙafa ne na ƙasar Colombia wanda ya taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan tsakiya]].<ref>Daniel Cruz Bio www.tucuman.com Archived 3 March 2016 at the Wayback Machine</ref><ref>Newcastle United Mad www.newcastleunited-mad.co.uk Archived 4 October 2011 at the Wayback Machine</ref><ref>Ajax turn to Koeman news.bbc.co.uk</ref>
== Sana'a ==
=== Aikin ƙuruciya ===
Cruz ya buga ƙwallonsa ta farko a Academia de Fútbol Tucumán da ke garinsu Cali . Mahaifinsa, ɗan wasan ƙwallon ƙafa na Argentina mai ritaya, shi ne babban tasirinsa na koyarwa. A shekarar 1998, wani ɗan leƙen asiri na Ajax ya gano Cruz yayin da yake horo da ƙungiyar farko a América de Cali . Cikin makonni biyu, yana da shekaru 17, matashin ɗan ƙasar Colombia ya sanya hannu kan shirin kula da matasa na ƙungiyar Dutch.
=== Ajax ===
Cruz ya fara buga wa Ajax wasa a kakar wasa ta 2000-01 bayan shekaru biyu da ya yi a shirin kula da matasa na kungiyar. A wannan kakar, ya buga wasanni goma sha ɗaya a ƙungiyar farko ta Ajax kafin ya ji rauni a gwiwa. Sauyin koci a lokacin murmurewa ya rage yiwuwar Cruz ya koma matsayin ƙungiyar farko a Ajax. Daga ƙarshe an ba shi aro daga baya aka sayar da shi ga ƙungiyar Germinal Beerschot ta ƙasar Belgium.
=== Germinal Beerschot ===
Tun bayan komawarsa daga Ajax a shekarar 2002, har zuwa lokacin da kwantiraginsa na ƙarshe da ƙungiyar ya kare a shekarar 2011, Cruz ya kafa kansa a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasa mafi hazaka a tarihin ƙungiyar Germinal Beerschot. Lokacin da yake can ya kai kusan shekaru goma - bayan ya buga wasanni sama da 250 a ƙungiyar a duk gasa. An ɗauki Cruz a matsayin mai tsara salon wasa a gasar Belgian Pro League . An san ɗan wasan tsakiya na Kudancin Amurka a matsayin mai tsara wasanni tare da kwarjini da ladabi.
A shekara ta 2005, Cruz ya jagoranci Germinal Beerschot zuwa gasar cin kofin Belgium .
=== Lierse ===
Bayan lashe Kofin Belgian a shekarar 2005, Cruz ya ba magoya baya da kafofin watsa labarai mamaki lokacin da ya sanar da cewa ya sanya hannu kan kwangila da ƙungiyar Lierse mai hamayya a kakar wasa mai zuwa. Ana rade-radin cewa yarjejeniyar za ta kasance ɗaya daga cikin manyan kwangiloli a tarihin gasar Belgian Pro League . Matsalolin kuɗi a Lierse a tsakiyar kakar wasa ta 2005-06 sun sa ƙungiyar ta mayar da Cruz ga Germinal Beerschot bayan watanni shida kacal da yarjejeniyar shekaru uku da ya yi.
=== FC Dallas ===
A ranar 4 ga Agusta 2011, an sanar da cewa Cruz ya sanya hannu da FC Dallas na American Major League Soccer . Cruz ya zura kwallonsa ta farko a sabuwar kungiyarsa a ranar 14 ga Satumba 2011, a wasan da suka tashi kunnen doki 1-1 da Tauro . Kwallon ta kasance dakika 27 kacal a wasan, wanda hakan ya sa ta zama mafi sauri a tarihin kungiyar FC Dallas.
== Rayuwa ta sirri ==
Cruz ɗan ɗan wasan ƙwallon ƙafa na Argentina ne mai ritaya José Luis Cruz wanda ya buga wa River Plate da América de Cali wasa. [1] A watan Janairun 2009, mujallar Voetbal ta fitar da wani labari na farko wanda ya ƙunshi wata tattaunawa mai zurfi da Cruz. Labarin ya nuna rawar da ɗan ƙasar Colombian ke takawa a ƙungiyarsa, raunin da ya samu kwanan nan, da kuma ƙaunarsa ga Germinal Beerschot. [2]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1981]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
lvmc2ku16zbj2clvi41786xattpyrol
832697
832696
2026-05-08T22:22:11Z
Lawan Bala
15944
832697
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Daniel Alberto Cruz Castro''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Mayu na shekara ta 1981) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon]] ƙafa ne na ƙasar Colombia wanda ya taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan tsakiya]].<ref>Daniel Cruz Bio www.tucuman.com Archived 3 March 2016 at the Wayback Machine</ref><ref>Newcastle United Mad www.newcastleunited-mad.co.uk Archived 4 October 2011 at the Wayback Machine</ref><ref>Ajax turn to Koeman news.bbc.co.uk</ref>
== Sana'a ==
=== Aikin ƙuruciya ===
Cruz ya buga ƙwallonsa ta farko a Academia de Fútbol Tucumán da ke garinsu Cali . Mahaifinsa, ɗan wasan ƙwallon ƙafa na Argentina mai ritaya, shi ne babban tasirinsa na koyarwa. A shekarar 1998, wani ɗan leƙen asiri na Ajax ya gano Cruz yayin da yake horo da ƙungiyar farko a América de Cali . Cikin makonni biyu, yana da shekaru 17, matashin ɗan ƙasar Colombia ya sanya hannu kan shirin kula da matasa na ƙungiyar Dutch.
=== Ajax ===
Cruz ya fara buga wa Ajax wasa a kakar wasa ta 2000-01 bayan shekaru biyu da ya yi a shirin kula da matasa na kungiyar. A wannan kakar, ya buga wasanni goma sha ɗaya a ƙungiyar farko ta Ajax kafin ya ji rauni a gwiwa. Sauyin koci a lokacin murmurewa ya rage yiwuwar Cruz ya koma matsayin ƙungiyar farko a Ajax. Daga ƙarshe an ba shi aro daga baya aka sayar da shi ga ƙungiyar Germinal Beerschot ta ƙasar Belgium.
=== Germinal Beerschot ===
Tun bayan komawarsa daga Ajax a shekarar 2002, har zuwa lokacin da kwantiraginsa na ƙarshe da ƙungiyar ya kare a shekarar 2011, Cruz ya kafa kansa a matsayin ɗaya daga cikin 'yan wasa mafi hazaka a tarihin ƙungiyar Germinal Beerschot. Lokacin da yake can ya kai kusan shekaru goma - bayan ya buga wasanni sama da 250 a ƙungiyar a duk gasa. An ɗauki Cruz a matsayin mai tsara salon wasa a gasar Belgian Pro League . An san ɗan wasan tsakiya na Kudancin Amurka a matsayin mai tsara wasanni tare da kwarjini da ladabi.
A shekara ta 2005, Cruz ya jagoranci Germinal Beerschot zuwa gasar cin kofin Belgium .
=== Lierse ===
Bayan lashe Kofin Belgian a shekarar 2005, Cruz ya ba magoya baya da kafofin watsa labarai mamaki lokacin da ya sanar da cewa ya sanya hannu kan kwangila da ƙungiyar Lierse mai hamayya a kakar wasa mai zuwa. Ana rade-radin cewa yarjejeniyar za ta kasance ɗaya daga cikin manyan kwangiloli a tarihin gasar Belgian Pro League . Matsalolin kuɗi a Lierse a tsakiyar kakar wasa ta 2005-06 sun sa ƙungiyar ta mayar da Cruz ga Germinal Beerschot bayan watanni shida kacal da yarjejeniyar shekaru uku da ya yi.
=== FC Dallas ===
A ranar 4 ga Agusta 2011, an sanar da cewa Cruz ya sanya hannu da FC Dallas na American Major League Soccer . Cruz ya zura kwallonsa ta farko a sabuwar kungiyarsa a ranar 14 ga Satumba 2011, a wasan da suka tashi kunnen doki 1-1 da Tauro . Kwallon ta kasance dakika 27 kacal a wasan, wanda hakan ya sa ta zama mafi sauri a tarihin kungiyar FC Dallas.
== Rayuwa ta sirri ==
Cruz ɗan ɗan wasan ƙwallon ƙafa na Argentina ne mai ritaya José Luis Cruz wanda ya buga wa River Plate da América de Cali wasa. [1] A watan Janairun 2009, mujallar Voetbal ta fitar da wani labari na farko wanda ya ƙunshi wata tattaunawa mai zurfi da Cruz. Labarin ya nuna rawar da ɗan ƙasar Colombian ke takawa a ƙungiyarsa, raunin da ya samu kwanan nan, da kuma ƙaunarsa ga Germinal Beerschot. [2]
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1981]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
nmkiwnwmvoahxs2l5kd35juhfb051qh
Shefiu Mohamed
0
150038
832707
2026-05-08T23:51:15Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1341297375|Shefiu Mohamed]]"
832707
wikitext
text/x-wiki
{{Reflist}}'''Shefiu Mohamed''' (an haife shi a ranar 20 ga watan Mayu 1956) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya . Ya shiga Gasar maza a gasar Olympics ta bazara ta 1980.
== Manazarta ==
{{Nigeria football squad 1980 Summer Olympics}}{{Authority control}}
== Haɗin waje ==
{{Nigeria squad 1980 African Cup of Nations}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1956]]
o0ivmnn2m8w4omz7pyu71z26xfrqw8e
Oke Akpoveta
0
150039
832709
2026-05-08T23:54:29Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1329518872|Oke Akpoveta]]"
832709
wikitext
text/x-wiki
{{Updated|30 September 2017}}<ref>{{cite web |title=Oke Akpoveta |url=https://int.soccerway.com/players/oke-akpoveta/204956/ |website=Soccerway.com |accessdate=30 October 2013}}</ref> '''Oke Akpoveta''' (an haife shi a ranar 13 ga watan Disamba na shekara ta 1991) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Najeriya wanda a matsayin mai gaba a kungiyar Division 3 ta Åstorps FF .
== Ayyuka ==
Akpoveta ya sanya hannu kan kwangilar shekaru hudu tare da Brøndby a Danish Superliga a ranar 9 ga Agusta 2011. Ya fara buga wasansa na farko a hukumance a ranar 28 ga Agusta da FC Midtjylland. Ya ji rauni a ranar 6 ga Satumba a wasan ajiyewa da FC Copenhagen kuma ya kasance a sauran kakar wasa. A ranar 6 ga Janairu 2014, Akpoveta ya soke kwantiraginsa da Brøndby ta hanyar yardar juna.[1]
A watan Janairun 2014 Akpoveta ya koma Ravan Baku a Gasar Firimiya ta Azerbaijan, inda ya sanya hannu kan kwangilar watanni 18.<ref name="Ravan 5 players signed'">{{Cite web |title="Rəvan" 5 futbolçu ilə anlaşdı |url=http://www.revanfc.az/news/1059/%E2%80%9CR%C9%99van%E2%80%9D+5+futbol%C3%A7u+il%C9%99+anla%C5%9Fd%C4%B1/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209034325/http://www.revanfc.az/news/1059/%E2%80%9CR%C9%99van%E2%80%9D+5+futbol%C3%A7u+il%C9%99+anla%C5%9Fd%C4%B1/ |archive-date=9 February 2014 |access-date=1 February 2014 |website=RevanFC.az |publisher=[[Ravan Baku FK]] |language=Azerbaijani}}</ref> A watan Afrilu na shekara ta 2014, an ba Akpoveta izinin komawa Denmark na 'yan kwanaki, amma daga nan ya kasa komawa kulob din, kuma ya bar kulob din har abada a ƙarshen kakar. <ref>{{Cite web |title=Rəvan futbolçusunu itirib |url=http://www.azerisport.com/az/futbol/20140509013542607.html |access-date=9 May 2014 |website=AzeriSport.com}}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ru:Налетай, торопись, в Ряване распродажа! |url=http://www.azerifootball.com/ru/13/news/24352.html |access-date=18 June 2014 |website=AzeriFootball.com |language=Russian}}</ref>
A ranar 16 ga watan Yulin shekara ta 2014 Akpoveta ya koma Denmark inda ya sanya hannu kan kwangilar watanni 18 tare da kungiyar Danish First Division Brønshøj . <ref>{{Cite web |title=OKE AKPOVETA TIL BRØNSHØJ |url=http://www.bronshojboldklub.dk/Divisionshold/Nyheder/Oke-Akpoveta-til-Broenshoej |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181009052944/http://www.bronshojboldklub.dk/Divisionshold/Nyheder/Oke-Akpoveta-til-Broenshoej |archive-date=9 October 2018 |access-date=18 July 2014 |website=BronshojBoldklub.dk |publisher=[[Brønshøj BK]] |language=Danish}}</ref><ref>{{Cite web |title=Official : Oke Akpoveta Returns To Denmark, Signs Contract With Bronshoj |url=http://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=12633 |access-date=18 July 2014 |website=AllNigeriaSoccer.com |publisher=All Nigeria Soccer}}</ref> A ranar 30 ga watan Yunin 2015, Akpoveta ya sanya hannu kan kwangilar watanni 12 tare da kungiyar Danish First Division Lyngby . <ref>{{Cite web |date=28 May 2016 |title=Oke Akpoveta færdig i Lyngby |url=http://www.bold.dk/fodbold/nyheder/oke-akpoveta-faerdig-i-lyngby/ |website=Bold.dk |language=da}}</ref>
A cikin canjin canjin watan Janairu Akpoveta an ba da rancen ga kungiyar Superettan ta Sweden IK Frej don sauran kakar 2015-16. Ya burge, ya zira kwallaye 12 a wasanni 13. A sakamakon haka, a ranar 13 ga watan Yulin 2016, dan kungiyar Superettan Dalkurd ya bayyana cewa kulob din ya sanya hannu kan Akpoveta a kan canja wurin kyauta bayan 'yan makonni na hasashe.<ref>{{Cite web |title=IK Frej Täbys målfarlige Akpoveta klar för Dalkurd |url=http://www.dt.se/fotboll/superettan/ik-frej-tabys-malfarlige-akpoveta-klar-for-dalkurd |access-date=13 July 2016 |website=DT.se |publisher=[[Dalarnas Tidningar]] |language=Swedish}}</ref> Bayan gwaji tare da kulob din Superettan mai hamayya da Helsingborgs IF inda ya taimaka a wasan sada zumunci da Odense, Akpoveta ya sanya hannu a Helsingborgs IF a ranar 17 ga Fabrairu 2017 don kuɗin da ba a sani ba.
A ranar 16 ga Fabrairu 2019, Akpoveta ya rattaba hannu kan kwangilar watanni shida tare da kulob din Sabail FK na Azerbaijan.[1]
A ranar 31 ga watan Yulin 2019, Akpoveta ya koma IK Frej, inda ya sanya hannu kan kwangilar shekara daya da rabi. Watanni shida bayan haka, a watan Janairun 2020, Akpoveta ya sanya hannu kan kwangilar shekaru biyu tare da Norrby IF. Akpoveta daga nan ya yi ɗan gajeren lokaci tare da kulob din Saudiyya Al-Thoqbah, kulob din Finnish KPV, da kulob na Sweden Höganäs kafin ya shiga kulob din Maltese Valletta a ranar 25 ga Yulin 2022. An dakatar da kwangilarsa tare da Valletta ta hanyar yardar juna a ranar 29 ga Disamba 2022, wanda ya sa ya zama wakilin kyauta.
A ranar 28 ga watan Yulin 2023, Akpoveta ya sanya hannu kan kwangila tare da kungiyar Finnish KPV don sauran kakar.<ref>{{Cite web |title=Tervetuloa Oke Akpoveta |trans-title=Welcome Oke Akpoveta |url=https://kpv.fi/uutiset/135048/tervetuloa-oke-akpoveta |access-date=3 August 2023 |publisher=kpv.fi |language=Finnish}}</ref> Ya zira kwallaye a wasan farko da ya yi.<ref>{{Cite web |title=Derbystä tasuri |url=https://kpv.fi/ottelut/349175?tab=report |publisher=kpv.fi |language=Finnish}}</ref> A watan Fabrairun 2024, ya shiga kungiyar Sweden Division 3 ta kulob din Åstorps FF .
== Kididdigar aiki ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="3" |Ayyukan kulob din
! colspan="2" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin
! colspan="2" |Yankin nahiyar
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Lokacin
!Kungiyar
!Ƙungiyar
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
! colspan="2" |Denmark
!Rarraba
! colspan="2" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin
! colspan="2" |Yankin nahiyar
! colspan="2" |Jimillar
|-
|[[2011-12 Danish Superliga|2011–12]]
| rowspan="2" |Brøndby
| rowspan="2" |Danish Superliga
|1
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|1
|0
|-
|2012–13
|19
|0
|4
|0
| colspan="2" | -
|23
|0
|-
! colspan="2" |Azerbaijan
!Rarraba
! colspan="2" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin
! colspan="2" |Yankin nahiyar
! colspan="2" |Jimillar
|-
|2013–14
|Ravan Baku
|Gasar Firimiya ta Azerbaijan
|11
|1
|4
|0
| colspan="2" | -
|15
|1
|-
! colspan="2" |Denmark
!Rarraba
! colspan="2" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin
! colspan="2" |Yankin nahiyar
! colspan="2" |Jimillar
|-
|2014–15
|Brønshøj BK
| rowspan="2" |Danish 1st Division
|20
|4
|2
|1
| colspan="2" | -
|22
|5
|-
|2015–16
|Lyngby Boldklub
|13
|3
|1
|0
| colspan="2" | -
|14
|3
|-
! colspan="2" |Sweden
!Rarraba
! colspan="2" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin
! colspan="2" |Yankin nahiyar
! colspan="2" |Jimillar
|-
| rowspan="2" |2016
|IK Frej (an ba da rancen)
| rowspan="3" |Superettan
|13
|10
|3
|1
| colspan="2" | -
|16
|11
|-
|Dalkurd FF
|12
|0
|1
|1
| colspan="2" | -
|12
|1
|-
|2017
|Helsingborgs IF
|23
|8
|2
|1
| colspan="2" | -
|25
|9
|-
! rowspan="3" |Jimillar
! colspan="2" |Denmark
!53
!7
!7
!1
! colspan="2" |-
!60
!8
|-
! colspan="2" |Azerbaijan
!11
!1
!4
!0
! colspan="2" |-
!15
!1
|-
! colspan="2" |Sweden
!46
!18
!6
!3
! colspan="2" |-
!53
!21
|-
! colspan="3" |Cikakken aikinsa
!110
!26
!17
!4
!0
!0
!128
!30
|}
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
* Oke Akpoveta a ( Yaren mutanen Sweden) (archive)
* Oke AkpovetaBayanan ƙungiyar kulob din aSvFF (a cikin Yaren mutanen Sweden) (an adana shi)
* [http://fotbolltransfers.com/site/player/7255 Oke Akpoveta] a Fotbolltransfers.com (a cikin Yaren mutanen Sweden)
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1991]]
hz09ie8e0rtr18klhpglxdn7tku8kw5
Kevin Akpoguma
0
150040
832710
2026-05-08T23:55:40Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1352432624|Kevin Akpoguma]]"
832710
wikitext
text/x-wiki
{{Updated|match played 2 May 2026}}'''Kevin John Ufuoma Akpoguma''' (an haife shi a ranar 19 ga Afrilu 1995) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne wanda ke taka leda a matsayin mai tsakiya ko hagu na ƙungiyar Bundesliga TSG Hoffenheim . <ref>{{Cite web |title=Akpoguma, Kevin |url=http://www.kicker.de/news/fussball/3liga/vereine/3-liga/2012-13/karlsruher-sc-6/67724/spieler_akpoguma-kevin.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120801005829/http://www.kicker.de/news/fussball/3liga/vereine/3-liga/2012-13/karlsruher-sc-6/67724/spieler_akpoguma-kevin.html |archive-date=1 August 2012 |access-date=14 December 2012 |publisher=[[Kicker (magazine)|Kicker]] |language=de}}</ref> An haife shi a Jamus, ya wakilci tawagar Najeriya. Ya kuma wakilci Jamus a matakai daban-daban na matasa.
== Ayyukan kulob din ==
Akpoguma ya shafe kakar 2016-17 a aro a [[2. Bundesliga|Bundesliga]]" id="mwKg" rel="mw:WikiLink" title="2. Bundesliga">2. Kungiyar Bundesliga Fortuna Düsseldorf. A ranar 21 ga Afrilu 2017, zuwa ƙarshen kakar, ya yi karo da Bernd Nehrig na FC St. Pauli a wasan league. Dukkanin 'yan wasan an kwantar da su a asibiti tare da Akpoguma da ke fama da rauni a wuyanta.
Akpoguma ya fara fitowa a Bundesliga a kakar wasa mai zuwa a ranar 22 ga Oktoba 2017, ya maye gurbin Stefan Posch a rabin lokaci a 1899 Hoffenheim ta 1-1 draw tare da VfL Wolfsburg . <ref>{{Cite web |title=Wolfsburg snatch late draw at home to Hoffenheim |url=http://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/wolfsburg-hoffenheim-line-ups-stats-origi-mario-gomez-john-brooks-nagelsmann-461888.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180912131407/https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/wolfsburg-hoffenheim-line-ups-stats-origi-mario-gomez-john-brooks-nagelsmann-461888.jsp |archive-date=12 September 2018 |access-date=26 October 2017 |website=Bundesliga}}</ref> Kwanaki hudu bayan haka, ya fara bugawa kulob din, a cikin 1-0 zuwa Werder Bremen a zagaye na biyu na DFB-Pokal .
== Ayyukan kasa da kasa ==
An haife shi ga mahaifiyar Jamus da mahaifin Najeriya, Kevin Akpoguma ya cancanci buga wa Jamus da Najeriya. Ya wakilci Jamus a matakin Matasa, yana wasa ga kungiyoyin U16, U17, U18, U19, U20, da U21.
Ya kasance kyaftin din kungiyar U-20 ta Jamus, ya taimaka wa tawagar ta kai wasan kusa da na karshe na gasar cin kofin duniya ta FIFA U-20 ta 2015 a [[New Zealand]] . <ref>{{Cite web |last=Adewuyi |first=Lolade |date=23 May 2015 |title=Meet Nigerian-German Kevin Akpoguma, captain of the Germany U20 side |url=http://www.goal.com/en-ng/news/11242/nigeria-u20/2015/05/23/12000742/meet-nigerian-german-kevin-akpoguma-captain-of-the-germany |access-date=25 May 2016 |website=Goal.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 May 2015 |title=FIFA U-20 World Cup New Zealand 2015 List of Players |url=http://www.fifadata.com/document/FWYC/2015/pdf/FWYC_2015_SquadLists.pdf |access-date=1 June 2015 |publisher=[[FIFA]] |page=6}}</ref>
A watan Oktoba na shekara ta 2018 ya bayyana cewa yana budewa don yin wasa a Najeriya.<ref>{{Cite web |date=3 November 2018 |title=Kevin Akpoguma: German youth star open to Nigeria call-up |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/46084628 |website=BBC Sport}}</ref>
A ranar 21 ga watan Satumbar 2020, kocin tawagar Najeriya [[Gernot Rohr]] ya bayyana cewa Akpoguma ya sauya goyon baya don buga wa tawagar Najeriya wasa.<ref>{{Cite web |date=21 September 2020 |title=Akpoguma: Rohr reveals ex-German youth star's switch to Nigeria |url=https://www.goal.com/en/amp/news/akpoguma-rohr-reveals-ex-german-youth-stars-switch-to/1shidmv587w8c1pik30u9gthux |via=www.goal.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 September 2020 |title=Kevin Akpoguma: Ex-German youth star sold on Nigeria 'vision' |url=https://www.bbc.com/sport/africa/54233996 |website=BBC Sport |via=www.goal.com}}</ref> A ranar 28 ga watan Satumba, ya tabbatar da rahotanni cewa ya yanke shawarar buga wa tawagar Najeriya wasa.<ref>{{Cite web |date=28 September 2020 |title=AKPOGUMA COMMITS HIS INTERNATIONAL FUTURE TO NIGERIA |url=https://www.tsg-hoffenheim.de/en/news/overview/2020/09/akpoguma-commits-his-international-future-to-nigeria/ |via=www.tsg-hoffenheim.de/en}}</ref> Akpoguma ya fara bugawa tawagar Najeriya wasa a wasan sada zumunci 1-0 da aka yi da [[Kungiyar Kwallon Kafa ta Aljeriya|Aljeriya]] a ranar 9 ga Oktoba 2020. <ref>{{Cite web |title=Nigeria vs. Algeria - 9 October 2020 - Soccerway |url=https://uk.soccerway.com/matches/2020/10/09/world/friendlies/nigeria/algeria/3365306/ |website=uk.soccerway.com}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
=== Kungiyar ===
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Bayyanawa da burin kulob din, kakar wasa da gasa
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! colspan="3" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin
! colspan="2" |Turai
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Rarraba
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
|Karlsruher SC
|2012–13
|3. Ƙungiyar
|8
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|8
|0
|-
| rowspan="6" |1899 Hofenheim na II
|2013–14
|Yankin Yammacin Yamma
|26
|1
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|26
|1
|-
|2014–15
|Yankin Yammacin Yamma
|29
|2
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|29
|2
|-
|2017–18
|Yankin Yammacin Yamma
|4
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|4
|0
|-
|2019–20
|Yankin Yammacin Yamma
|1
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|1
|0
|-
|2020–21
|Yankin Yammacin Yamma
|2
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|2
|0
|-
! colspan="2" |Jimillar
!62
!3
! colspan="2" |-
! colspan="2" |-
!62
!3
|-
| rowspan="11" |1899 Hoffenheim
|2013–14
|Bundesliga
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|0
|0
|-
|2017–18
|Bundesliga
|22
|0
|1
|0
| colspan="2" | -
|23
|0
|-
|2018–19
|Bundesliga
|8
|0
|0
|0
|2{{Efn|Appearances in [[UEFA Champions League]]|name=UCL}}
|0
|10
|0
|-
|2019–20
|Bundesliga
|18
|0
|1
|0
| colspan="2" | -
|19
|0
|-
|2020–21
|Bundesliga
|16
|1
|2
|1
|4{{Efn|Appearances in [[UEFA Europa League]]|name=UEL}}
|0
|22
|2
|-
|2021–22
|Bundesliga
|26
|2
|3
|0
| colspan="2" | -
|29
|2
|-
|2022–23
|Bundesliga
|28
|0
|2
|0
| colspan="2" | -
|30
|0
|-
|2023–24
|Bundesliga
|17
|0
|1
|0
| colspan="2" | -
|18
|0
|-
|2024–25
|Bundesliga
|32
|0
|3
|0
|7{{Efn|name=UEL}}
|0
|42
|0
|-
|2025–26
|Bundesliga
|7
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|7
|0
|-
! colspan="2" |Jimillar
!174
!3
!13
!1
!13
!0
!200
!4
|-
|Fortuna Düsseldorf II (rashin kuɗi)
|2015–16
|Yankin Yamma
|5
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|5
|0
|-
| rowspan="3" |Fortuna Düsseldorf (rashin kuɗi)
|2015–16
|2. Bundesliga
|17
|0
|1
|0
| colspan="2" | -
|18
|0
|-
|2016–17
|2. Bundesliga
|28
|0
|2
|1
| colspan="2" | -
|30
|1
|-
! colspan="2" |Jimillar
!45
!0
!3
!1
! colspan="2" |-
!48
!1
|-
|Hannover 96 (rashin kuɗi)
|2018–19
|Bundesliga
|4
|0
|1
|0
| colspan="2" | -
|5
|0
|-
! colspan="3" |Cikakken aikinsa
!298
!6
!17
!2
!13
!0
!328
!8
|}
{{Notelist}}{{Updated|matches played on 18 June 2023}}
=== Kasashen Duniya ===
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Bayyanawa da burin ta ƙungiyar ƙasa da shekara
!Ƙungiyar ƙasa
!Shekara
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
| rowspan="3" |[[Ƙungiyar ƙwallon ƙafar Najeriya|Najeriya]]
|2020
|4
|0
|-
|2022
|2
|0
|-
|2023
|2
|0
|-
! colspan="2" |Jimillar
!8
!0
|}
== Daraja ==
'''Mutumin da ya fi so'''
* Fritz Walter Medal U18 Gold: 2013 <ref>{{Cite web |date=14 August 2013 |title=Fritz-Walter-Medaille: Ginter auf Götzes Spuren |url=https://www.dfb.de/news/de/d-talente/fritz-walter-medaille-ginter-auf-goetzes-spuren/45774.html |access-date=15 August 2013 |publisher=[[German Football Association]] |language=de}}</ref>
== Manazarta ==
{{TSG 1899 Hoffenheim squad}}
== Haɗin waje ==
* Kevin Akpogumaafussballdaten.de (a cikin Jamusanci)
* {{Soccerway|kevin-akpoguma/213932}}
* Kevin AkpogumaaDFB (kuma akwai) a cikin Jamusanci)
{{Fritz Walter Medal Under-18}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1995]]
r49e9q9ccqaceye11q9xpauio2vonlr
Ashley Akpan
0
150041
832711
2026-05-08T23:57:10Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1347248587|Ashley Akpan]]"
832711
wikitext
text/x-wiki
{{Updated|match played 14 January 2025}}'''Ashley Antoni Akpan''' (an haife shi a ranar 6 ga watan Fabrairun shekara ta 2004) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Poland wanda ke taka leda a matsayin mai ba da dama ga ƙungiyar Aldershot Town .
== Ayyukan kulob din ==
=== Farkon aiki ===
An haife shi a Warsaw, Poland ga mahaifin ɗan Najeriya kuma mahaifiyar Poland, Akpan ya fara wasan ƙwallon ƙafa tare da Kosa Konstancin yana ɗan shekara biyar, ya shafe shekaru huɗu kafin danginsa su ƙaura zuwa London, Ingila lokacin yana ƙarami.[1][2][3] Ya shiga makarantar kimiyya ta Chelsea, inda zai ci gaba da taka leda na tsawon shekaru bakwai kafin a sake shi a cikin 2020.[2][4]
Kafin a sake shi, ya yi gwaji tare da [[Leeds United F.C.|Leeds United]], kuma an haɗa shi da Fulham a watan Fabrairun 2020. <ref name="the72">{{Cite web |last=Rudge |first=Sarah |date=14 January 2020 |title=Chelsea defender Ashley Akpan 'given go ahead' for Leeds United trial next week |url=https://the72.co.uk/2020/01/14/chelsea-defender-ashley-akpan-given-go-ahead-for-leeds-united-trial-next-week/ |access-date=2 November 2022 |website=the72.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |last=Challies |first=Josh |date=19 February 2020 |title=Latest Leeds United rumours: Fulham competition for defender, Birmingham City talent eyed |url=https://www.leeds-live.co.uk/sport/leeds-united/latest-leeds-united-transfer-rumours-17778510 |access-date=2 November 2022 |website=leeds-live.co.uk}}</ref> Ya ci gaba da yin shari'a tare da [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] a watan Disamba na wannan shekarar.<ref>{{Cite web |last=Scurr |first=Dominic |date=7 December 2020 |title=SAFC round-up: Ex-Chelsea defender Ashley Akpan training with Sunderland as former Black Cats ace Jermain Defoe hits career milestone at Rangers |url=https://www.sunderlandecho.com/sport/football/sunderland-afc/safc-round-up-ex-chelsea-defender-ashley-akpan-training-with-sunderland-as-former-black-cats-ace-jermain-defoe-hits-career-milestone-at-rangers-3060337 |access-date=2 November 2022 |website=sunderlandecho.com}}</ref> Ya kuma taka leda a takaice ga Walton & Hersham, inda ya buga wasa daya ga 'yan kasa da shekaru 18 a watan Afrilun 2021.<ref>{{Cite web |date=26 April 2021 |title=Walton & Hersham 1–2 Guildford City |url=http://durham.fawsl.com/displayFixture.html?id=21579606 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102215455/http://durham.fawsl.com/displayFixture.html?id=21579606 |archive-date=2 November 2022 |access-date=2 November 2022 |website=durham.fawsl.com}}</ref>
=== Birnin Aldershot ===
Daga bisani ya koma Poland, kuma a watan Agustan 2021 ya sanya hannu a Wisła Kraków . <ref name="wisla">{{Cite web |date=13 August 2021 |title=Ashley Akpan dołącza do wicemistrza Polski |trans-title=Ashley Akpan joins the Polish runner-up |url=https://akademia.wisla.krakow.pl/ashley-akpan-dolacza-do-wicemistrza-polski/ |access-date=2 November 2022 |website=akademia.wisla.krakow.pl |language=Polish}}</ref> Ya bar kulob din bayan kasa da shekara guda, a lokacin rani na 2022, kuma ya koma Ingila a cikin hunturu na wannan shekarar, ya sanya hannu ga Aldershot Town.<ref>{{Cite web |last=Kawa |first=Krzysztof |date=8 March 2023 |title=Ashley Akpan - z drużyny juniorów Wisły Kraków do angielskiej National League |trans-title=Ashley Akpan - from the Wisła Kraków junior team to the English National League |url=https://dziennikpolski24.pl/ashley-akpan-z-druzyny-juniorow-wisly-krakow-do-angielskiej-national-league/ar/c2-17353379 |access-date=19 March 2023 |website=dziennikpolski24.pl |language=Polish}}</ref> Akpan ya ci gaba da sanya hannu a Ƙungiyar Isthmian League ta Hartley Wintney, a kan rancen gajeren lokaci a watan Agustan 2023. Bayan bayyanar 10 a duk gasa, Aldershot ya tuno da Akpan a farkon Oktoba. A wannan watan, an tura shi aro zuwa Kudancin Kudancin, Gosport Borough . Akpan ya sanya hannu kan sabon kwangila tare da Aldershot a ƙarshen kakar 2023-24. <ref>{{Cite web |date=25 April 2024 |title=Four players sign new contracts! |url=https://www.theshots.co.uk/four-players-sign-new-contracts/ |access-date=25 April 2024 |website=www.theshots.co.uk}}</ref>
A ranar 26 ga watan Agustan 2024, ya fara bugawa Aldershot a lokacin da ya ci Oldham Athletic 4-1, inda ya maye gurbin Kai Corbett a minti na 56.<ref>{{Cite web |date=26 August 2024 |title=Aldershot Town vs. Oldham Athletic |url=https://uk.soccerway.com/matches/2024/08/24/england/conference-national/aldershot-town-fc/oldham-athletic-afc/4413201/ |access-date=16 April 2025 |publisher=Soccerway}}</ref> Bayan 'yan watanni, Akpan ya zira kwallaye na farko ga kulob din a lokacin da suka ci nasara a zagaye na hudu na FA Cup a kan Bath City, inda suka bude, kafin dan wasan da ya kammala karatun jami'a, Maxwell Mullins ya zira kwallan minti na 98 a nasarar 2-1 .<ref>{{Cite web |date=12 October 2024 |title=Aldershot Town vs. Bath City |url=https://uk.soccerway.com/matches/2024/10/12/england/fa-cup/aldershot-town-fc/bath-city-fc/4542907/ |access-date=16 April 2025 |publisher=Soccerway}}</ref> A ranar 14 ga watan Janairun 2025, a lokacin da Aldershot ya zana 2-2 tare da Braintree Town, Akpan ya sami mummunar rauni a gwiwa wanda ya kawo karshen kakar wasa da wuri.
== Ayyukan kasa da kasa ==
Ya cancanci wakiltar Poland, Najeriya da Ingila, Akpan ya wakilci Poland a matakin kasa da shekara 15.<ref name="the72">{{Cite web |last=Rudge |first=Sarah |date=14 January 2020 |title=Chelsea defender Ashley Akpan 'given go ahead' for Leeds United trial next week |url=https://the72.co.uk/2020/01/14/chelsea-defender-ashley-akpan-given-go-ahead-for-leeds-united-trial-next-week/ |access-date=2 November 2022 |website=the72.co.uk}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
{{Notelist}}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Bayyanawa da burin kulob din, kakar wasa da gasa
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! colspan="3" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin FA
! colspan="2" |Kofin EFL
! colspan="2" |Sauran
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Rarraba
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
| rowspan="3" |Birnin Aldershot
|2023–24
|Ƙungiyar Ƙasa
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|-
|2024–25<ref name="SW" />
|Ƙungiyar Ƙasa
|17
|1
|1
|1
| colspan="2" | -
|4[ƙasa-alpha 1]
|0
|22
|2
|-
! colspan="2" |Jimillar
!17
!1
!1
!1
! colspan="2" |-
!4
!0
!22
!2
|-
|Hartley Wintney (an ba da rancen)
|2023–24
|Ƙungiyar Isthmian ta Kudu ta Tsakiya
|6
|0
|2
|0
| colspan="2" | -
|2
|0
|10
|0
|-
|Gosport Borough (rashin kuɗi)
|2023–24
|Kudancin Kudancin
|6
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|6
|0
|-
! colspan="3" |Cikakken aikinsa
!29
!1
!3
!1
!0
!0
!6
!0
!38
!2
|}
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Aldershot Town F.C. squad}}
== Rayuwa ta mutum ==
'Yar'uwarsa, Ashanti, ita ma 'yar wasan ƙwallon ƙafa ce, kuma tana buga wa Newcastle United . <ref name="wisla">{{Cite web |date=13 August 2021 |title=Ashley Akpan dołącza do wicemistrza Polski |trans-title=Ashley Akpan joins the Polish runner-up |url=https://akademia.wisla.krakow.pl/ashley-akpan-dolacza-do-wicemistrza-polski/ |access-date=2 November 2022 |website=akademia.wisla.krakow.pl |language=Polish}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ashanti Akpan - Women {{!}} NUFC |url=https://www.newcastleunited.com/en/teams/womens-team/ashanti-akpan |access-date=2026-04-05 |website=www.newcastleunited.com |language=en}}</ref>
== Manazarta ==
* {{Soccerway|ashley-akpan/683449}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 2004]]
ha3ezzvtgni570mf2x6ajx01hq0y7zf
Chijioke Akuneto
0
150042
832712
2026-05-08T23:58:25Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1344836982|Chijioke Akuneto]]"
832712
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''Chijioke Akuneto''' Listenⓘ (an haife shi a 10 ga Oktoba 1997) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Najeriya wanda ke buga wa [[Enyimba International F.C.|Enyimba FC]] a cikin Kungiyar Kwallon Kafa ta Najeriya . Ya kasance babban mai zira kwallaye a gasar a kakar 2021-22 yayin da yake wasa a Rivers United.
== Ayyuka ==
Akuneto ya buga wa MFM FC da ke Legas wasa a gasar kwallon kafa ta Najeriya a shekarar 2019 kuma ya zira kwallaye hudu a wasanni goma sha uku na farko.<ref>{{Cite web |title=MFM midfielder Chijioke Akuneto reveals goal target after scoring against Enyimba |url=https://www.goal.com/en-gb/amp/news/mfm-midfielder-chijioke-akuneto-reveals-goal-target-after-scoring-against-enyimba/vibrgumgfrsn1cjqzx7bx9e9r |website=goal.com}}</ref> A watan Agustan 2019 Sunshine Stars ta sanya hannu a kansa.<ref>{{Cite web |title=Sunshine Stars secure deals for four MFM players |url=https://www.goal.com/en-gb/amp/news/sunshine-stars-secure-deals-for-four-mfm-players/qwh5iuk5fdww1q6f3hbbcg3ny |website=goal.com}}</ref>
Akuneto ya buga wa Heartland FC wasa a lokacin kakar 2020-21 ta gasar kwallon kafa ta Najeriya kuma ya zira kwallaye biyar kuma an ba shi gudummawa daga wasansa 24 na gasar.
Bayan ya shiga Rivers United, a watan Maris na shekara ta 2022 ya zira kwallaye na farko a duk kakar 2021-22 ta gasar kwallon kafa ta Najeriya. <ref>{{Cite web |date=21 March 2022 |title=Chijioke Akuneto nets the first hat trick of the 2021-22 NPFL season |url=https://www.brila.net/chijioke-akuneto-nets-the-first-hat-trick-of-the-2021-2022-npfl-season/ |website=Brilla.net}}</ref> Akuneto zai ci gaba da zira kwallaye 19 a lokacin yakin neman zabe na 2021-22, wanda ya sanya shi dan wasan da ya fi dacewa, kwallaye uku daga kowane abokin hamayyar.<ref>{{Cite web |title=NPFL: Chijioke Akuneto receives Eunisell Boot Award |url=https://www.aclsports.com/npfl-chijioke-akuneto-receives-eunisell-boot-award/ |website=aclsports.com}}</ref>
A watan Maris na shekara ta 2023 an sanar da shi a matsayin mai sanya hannu ga [[Enyimba International F.C.|Enyimba FC]] a karkashin kocin Finidi George . <ref>{{Cite web |date=13 March 2023 |title=Enyimba sign former Rivers United forward Chijioke Akuneto |url=https://www.brila.net/enyimba-sign-former-rivers-united-forward-chijioke-akuneto/ |access-date=29 June 2023 |website=Brilla.net}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
A watan Yulin 2022 an kira shi cikin tawagar Najeriya don wasannin cancantar gasar cin kofin kasashen Afirka ta 2022 da Ghana da aka buga a watan Agusta da Satumba 2022. Bayan da aka ci nasara a gasar farko ta 3-1, Akuneto ya zira kwallaye na farko a cikin rigar Najeriya a minti na 94 na wasan na biyu don tabbatar da wasan 2-0 kuma ya aika da taye zuwa wasan kisa, wanda Ghana ta lashe.<ref>{{Cite web |date=7 September 2022 |title=CHAN: Ezenwa blames NFF for Super Eagles qualifying failure |url=https://www.brila.net/chan-ezenwa-blames-nff-for-super-eagles-qualifiers-failure/ |website=brilla.net}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nigeria 2-0 Ghana (2-2 agg, 4-5 pen): Black Galaxies qualify for 2023 African Nations Championship |url=https://www.goal.com/en-ng/amp/news/nigeria-2-0-ghana-2-2-agg-4-5-pen-black-galaxies-qualify-for-2023-african-nations-championship/blt993ef3da5b73708b |website=Goal.com}}</ref>
== Rayuwa ta mutum ==
Akuneto ya sadaukar da burin da ya zira a ranar 1 ga Afrilu 2019 ga MFM FC ga jaririn da ya haifa shi da matarsa Temitope sun rasa a cikin sa'o'i 24 da suka gabata. Ya bayyana cewa ya taka leda ne kawai a wasan bisa ga sha'awar matarsa.<ref>{{Cite web |date=April 2019 |title=I dedicate my goal to my late child - Akuneto Chijioke |url=https://www.brila.net/i-dedicate-my-goal-to-my-late-child-akuneto-chijioke/ |website=brilla.net}}</ref>
== Daraja ==
'''Koguna United'''
* Kungiyar Kwallon Kafa ta Najeriya: 2021-2022.
* Kyautar takalmin zinare na NPFL Eunisell: 2021-2022.
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Authority control}}
== Haɗin waje ==
{{Soccerway|539339}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1997]]
j3eevh2bsf12jic80d9nkpz10umfshi
Kingsley Akpososo
0
150043
832713
2026-05-08T23:59:24Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1296324184|Kingsley Akpososo]]"
832713
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''Kingsley Akpososo''' (an haife shi 12 Yuni 1990 a Brass) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Najeriya wanda a halin yanzu ke buga wa Niger Tornadoes .
== Ayyuka ==
Akpososo ya fara aikinsa tare da Ocean Boys FC, wanda ya lashe kofin a kakar 2008/2009 ya sanya hannu a ranar 5 ga Satumba 2009 ga abokin hamayyar League Niger Tornadoes <ref>[http://www.compassnews.net/Ng/index.php/components/com_jcomments/tpl/index.php?option=com_content&view=article&id=27454%3Aakpososo-joins-tornadoes&Itemid=7966 AKPOSOSO JOINS TORNADOES]{{Dead link|date=June 2025|fix-attempted=yes}}</ref>
== Daraja ==
* 2008: Wanda ya lashe Kofin FA
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1990]]
4k0ws1hn2n5myj4sghkv77ix7el8zls
Samson Akinyoola
0
150044
832715
2026-05-09T00:00:36Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1329679944|Samson Akinyoola]]"
832715
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''Samson Olanrewaju Akinyoola''' listenⓘ (an haife shi a ranar 3 ga watan Maris na shekara ta 2000) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Benin wanda ke taka leda a matsayin mai gaba.
== Ayyukan kulob din ==
Akinyoola ya fara buga wasan Fortuna Liga a Senica a kan DAC Dunajská Streda a ranar 14 ga Satumba 2019.
A cikin 2021 ya koma Caracas.
A lokacin rani na 2024, ya dakatar da kwangilarsa tare da Zamalek . <ref>{{Cite web |title=Samson Akinyoola terminates Zamalek contract |url=https://www.kingfut.com/2024/06/15/samson-akinyoola-terminate-zamalek}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Akinyoola ta wakilci Benin a gasar cin kofin kasashen Afirka ta U-20 ta 2019. <ref>{{Cite web |last=Hemankpan |first=Jean Paul |date=5 June 2018 |title=Bénin – Ecureuils : Samson Akinyoola, le futur " Omogoal " fait œuvre de convoitise |url=https://beninwebtv.com/2018/06/benin-ecureuils-samson-akinyoola-le-futur-omogoal-fait-oeuvre-de-convoitise/ |access-date=11 March 2021 |website=Bénin Web TV |language=fr}}</ref>
== Rayuwa ta mutum ==
Akinyoola kuma tana da 'yancin Najeriya.<ref>{{Cite web |last=Singbo |first=Trinité |date=28 August 2018 |title=Écureuils U20: Les troublantes révélations du coach Valère Houandinou (suite et fin) |url=https://www.beninfootball.com/ecureuils-u20-les-troublantes-revelations-du-coach-valere-houandinou-suite-et-fin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219105549/https://www.beninfootball.com/ecureuils-u20-les-troublantes-revelations-du-coach-valere-houandinou-suite-et-fin |archive-date=19 February 2023 |access-date=11 March 2021 |website=Bénin Football |language=fr}}</ref>
== Daraja ==
'''Zamalek'''
* Kofin Tarayyar CAF: 2023-242023–24
* [[African Super Cup|CAF Super Cup]]: 2024
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Venezuelan Primera División top scorers}}
== Haɗin waje ==
* FK Senica hukuma kulob din Profile Archived (a cikin Slovak)
* [https://futbalnet.sk/member/1425344/#player Bayanan Futbalnet] (a cikin Slovak)
* {{Soccerway|samson-akinyoola/632354}}
* Samson Akinyoolaa cikinGasar kwallon kafa ta farko ta Slovak (a cikin Slovak)
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 2000]]
1z5dpg1alalq8ot4gqgsiviq255tpbq
George Akpabio
0
150045
832716
2026-05-09T00:02:22Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1350514452|George Akpabio]]"
832716
wikitext
text/x-wiki
{{Updated|17 June 2017}}<ref>{{cite web |url=http://www.mtnfootball.com/africa/south-africa/absa-premiership/players/2012-2013/ajax-ct/george-akpabio.html |title=George Akpabio – MTN Football profile |publisher=MTN Football}}</ref><ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/george-akpabio/230004/ |title=George Akpabio profile |publisher=Soccerway |date= |accessdate=28 June 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://eng.football.org.il/Leagues/Pages/PlayerDetails.aspx?PLAYER_ID=188503 |title=George Akpabio Player Profile |publisher=The Israel Football Association|date= |accessdate=17 June 2017}}</ref>'''George Akpabio''' Listenⓘ (an haife shi a ranar 16 ga watan Nuwamba shekara ta 1992) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya wanda ke taka leda a matsayin ɗan wasan gaba na FC na Duniya a Gasar Firimiya ta Ontario .
== Ayyukan kulob din ==
=== Filayen United ===
Akpabio ya fara bugawa Plateau United wasa a lokacin kakar 2011-2012, inda ya zama babban mai zira kwallaye a kulob din, tare da kwallaye 18. Ya jawo hankalin sha'awa daga kulob din Norwegian Viking FK, duk da haka ya kasa canja wuri, tunda Plateau United suna fama da koma baya, kuma sun ki barin shi ya tafi.<ref>{{Cite web |title=Viking target August trials for Akpabio Loute |url=http://www.supersport.com/football/nigeria/news/110712/Viking_target_August_trials_for_Akpabio_Loute |access-date=20 August 2012 |publisher=Super Sport}}</ref> A watan Janairun 2012 Akpabio ya koma kulob din Afirka ta Kudu.
=== Ajax Cape Town ===
An samo shi daga Plateau United a lokacin canjin canjin hunturu na kakar 2011-12, Akpabio ya fara bugawa Ajax Cape Town a ranar 2 ga Fabrairu 2012 a kan ZESCO, a wasan sada zumunci na kasa da kasa tare da kulob din daga [[Zambiya|Zambia]], inda ya ci (3-1). Ajax Cape Town ce ta saye shi a watan Janairun 2012 a matsayin canji daga kulob din Plateau United na Najeriya inda ya buga wasanni 10 a lokacin rabi na biyu na kakar da ya zira kwallaye sau ɗaya.
==== Vasco da Gama (rashin kuɗi) ====
A kakar 2012/13, an ba da rancen Akpabio ga [[Vasco da Gama (South Africa)|Vasco da Gama]], wani kulob daga Cape Town da ke wasa a cikin National First Division, inda ya buga wasanni 17, ya zira kwallaye 14, ya koma Ajax Cape Town bayan ya yi aikin rancensa.<ref>{{Cite web |title=Trio return from loan to Ajax squad |url=http://www.supersport.com/football/africa/news/130612/Trio_return_from_loan_to_Ajax_squad |access-date=8 July 2013 |publisher=Super Sport}}</ref>
==== Chippa United (rashin kuɗi) ====
A kakar 2013/14, an ba da rancen Akpabio ga [[Chippa United FC|Chippa United]], wani kulob daga Cape Town da ke wasa a cikin National First Division sake, yana taimaka wa tawagarsa zuwa ga samun nasara zuwa saman jirgin a lokacin da yake aro.
=== Chippa United ===
A ranar 5 ga Yuni 2014 an bayyana cewa Chippa United ta yi amfani da haƙƙinsu na sanya hannu kan dan wasan gaba, tare da Akpabio ya sanya hannu kan kwangilar shekaru 2.5 tare da kulob din.<ref>{{Cite web |title=George Akpabio Has Signed A Two-Year Deal With Chippa United |url=http://www.soccerladuma.co.za/news/articles/leagues/south-african-premier-soccer-league/george-akpabio-has-signed-a-two-year-deal-with-chippa-united/164811 |access-date=27 October 2014 |publisher=Soccer Laduma}}</ref>
=== Yeni Malatyaspor ===
A ranar 16 ga watan Yulin shekara ta 2015 an ba da sanarwar cewa Akpabio ya shiga Yeni Malatyaspor, yana wasa a TFF First League, matakin 2 na ƙwallon ƙafa a Turkiyya.<ref>{{Cite web |title=George Akpabio Joins Yeni Malatyaspor |url=http://www.soccerladuma.co.za/news/articles/categories/south-africa/george-akpabio-joins-yeni-malatyaspor-in-turkey/213669 |access-date=20 November 2015 |publisher=Soccer Laduma}}</ref>
=== Hapoel Katamon Urushalima ===
A ranar 22 ga watan Janairun shekara ta 2017 an ba da sanarwar cewa Akpabio ya sanya hannu tare da Hapoel Katamon Urushalima don yin wasa a matsayin dan wasan gaba a Liga Leumit, gasar kwallon kafa ta biyu a Isra'ila.<ref>{{Cite web |title=ג׳ורג׳ אקפביו חתם בקבוצה - הפועל קטמון ירושלים - קבוצת אוהדים |url=http://www.katamon.co.il/news.asp?id=2041 |access-date=2017-04-26 |website=www.katamon.co.il}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
=== Kungiyar ===
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="3" |Ayyukan kulob din
! colspan="2" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin
! colspan="2" |Yankin nahiyar
! colspan="2" |Sauran
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Lokacin
!Kungiyar
!Ƙungiyar
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
|-
! colspan="3" |Najeriya
! colspan="2" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin Ƙalubalen
! colspan="2" |Afirka<sup>1</sup>
! colspan="2" |Sauran<sup>2</sup>
! colspan="2" |Jimillar
|-
|2010–11
| rowspan="1" |Filayen United
| rowspan="1" |Gasar Firimiya ta Najeriya
|30
|18
| -
| -
| -
| -
| -
| -
|30
|18
|-
|-
! colspan="3" |Afirka ta Kudu
! colspan="2" |Ƙungiyar
! colspan="2" |[[Kofin Nedbank]]
! colspan="2" |Afirka<sup>1</sup>
! colspan="2" |Sauran<sup>2</sup>
! colspan="2" |Jimillar
|-
|[[Premier Soccer League 2011–12|2011–12]]
| rowspan="1" |Ajax Cape Town
| rowspan="1" |[[Gasar Kwallon Kafa ta Firimiya]]
|10
|1
| -
| -
| -
| -
| -
| -
|10
|1
|-
|2012–13
| rowspan="1" |[[Vasco da Gama (South Africa)|Vasco da Gama]] (rashin kuɗi)
| rowspan="2" |Sashe na Farko na Kasa
|17
|14
| -
| -
| -
| -
| -
| -
|17
|14
|-
|2013–14
| rowspan="1" |[[Chippa United FC|Chippa United]] (rashin kuɗi)
|21
|13
| -
| -
| -
| -
| -
| -
|21
|13
|-
|2014–15
| rowspan="1" |[[Chippa United FC|Chippa United]]
|[[Gasar Kwallon Kafa ta Firimiya]]
|4
|0
| -
| -
| -
| -
| -
| -
|4
|0
|-
! colspan="3" |Isra'ila
! colspan="2" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin Jiha
! colspan="2" |Turai
! colspan="2" |Sauran<sup>2</sup>
! colspan="2" |Jimillar
|-
|2017-
|Hapoel Katamon Urushalima
|Liga Leumit
|17
|4
| -
| -
| -
| -
| -
| -
|17
|4
|-
! rowspan="4" |Jimillar
! colspan="2" |Najeriya
!30
!18
!-
!-
!-
!-
!-
!-
!30
!18
|-
! colspan="2" |Afirka ta Kudu
!52
!28
!-
!-
!-
!-
!-
!-
!52
!28
|-
! colspan="2" |Isra'ila
!17
!4
!-
!-
!-
!-
!-
!-
!17
!4
|-
! colspan="2" |Cikakken aikinsa
!99
!50
!-
!-
!-
!-
!-
!-
!99
!50
|}
: ''Kididdigar da ta dace kamar yadda aka buga wasan karshe a ranar 22 ga Oktoba 2014.''<ref>{{Cite web |title=Ajax Cape Town – Golden Arrows |url=https://int.soccerway.com/matches/2013/05/18/south-africa/psl/ajax-cape-town/golden-arrows/1356658/ |publisher=Soccerway}}</ref>
<small><sup>1</sup> Ya haɗa da CAF Champions League, CAF Confederation Cup da [[African Super Cup|CAF Super Cup]].</small>
<small><sup>2</sup> Ya haɗa da Telkom Knockout da MTN 8 matches.</small>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1992]]
c8b905qutew3zw54m4voi5ohlowu9m4
Uche Akubuike
0
150046
832717
2026-05-09T00:03:32Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1329857042|Uche Akubuike]]"
832717
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''Uche Akubuike''' Listenⓘ (an haife shi a ranar 17 ga watan Maris na shekara ta 1980) tsohon [[Kungiyar Kwallon Kafa|dan wasan kwallon kafa]] ne na Najeriya wanda ya taka leda a matsayin [[Mai tsaran raga|Mai tsaron gida]].<ref>{{Cite web |title=Photo from 2011 at Gombe Utd. |url=http://www.galloimages.co.za/image/uche-akubuike-gombe-united-nigeria-premier/1080164/1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614174226/https://www.galloimages.co.za/image/uche-akubuike-gombe-united-nigeria-premier/1080164/1 |archive-date=14 June 2023 |access-date=27 April 2011}}</ref>
== Ayyukan kulob din ==
Akubuike ya fara aikinsa a shekarar 1997 tare da NITEL Vasco Da Gama FC daga baya ya koma Jasper United a shekarar 1998. Bayan shekara guda tare da Jasper United, ya bar kulob din kuma ya koma Aljeriya USM Blida . Bayan haka ya sanya hannu tare da Canon Yaoundé . <ref name="news24" /> A watan Janairun shekara ta 2003 ya koma Julius Berger, kuma, daga baya, ya buga wa Platinum Stars aro a shekara ta 2005.
Ya bar kulob din Afirka ta Kudu a cikin rigima bayan an kama shi saboda rashin bin ka’ida.[1] Ya bar Berger a cikin 2006 kuma ya koma Dolphins FC [2] Daga baya a shekarar 2006, ya koma Kwara United a matsayin lamuni Bayan lamunin ya dawo tsawon wata daya kafin ya koma abokin hamayyarsa Sharks F.C. A ranar 14 ga Fabrairu 2008, ya bar Port Harcourt kuma ya sanya hannu kan kwangila ga Wikki Tourists.[3] Daga nan sai AKubuike ya buga wasa da Gombe United tsakanin 2010 zuwa 2012. [ana maganar hujja][citation need]
Ya sanya hannu ga Enyimba a watan Mayu na shekara ta 2012.
== Ayyukan kasa da kasa ==
[[Bora Milutinović]] ne ya kira Akubuike don tawagar Najeriya a matsayin mai tsaron gida a gasar cin Kofin Duniya na FIFA na 1998. Ya kuma buga wasannin sada zumunci da yawa kuma ya kasance daga cikin tawagar Najeriya a gasar cin kofin kasashen Afirka. Ya kuma kasance daga cikin tawagar Najeriya a gasar cin kofin kasashen Hong Kong 4.
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1980]]
jn2udog055qybmbkfadr430clgl45ox
Joshua Akpudje
0
150047
832718
2026-05-09T00:04:47Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1351829541|Joshua Akpudje]]"
832718
wikitext
text/x-wiki
{{Updated|match played 22 June 2025}}'''Joshua Oghene-Ochuko Akpudje''' (an haife shi a ranar 23 ga watan Yulin shekara ta 1998) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya wanda ke taka leda a matsayin mai tsakiya na Newroz SC . <ref>{{Soccerway|joshua-oghene-ochukwu-akpudje/656000}}</ref>
== Farkon aiki ==
An haife shi a [[Lagos (birni)|Legas]], Akpudje ya fara aikin kwallon kafa tare da Femmak Football Academy kai tsaye daga makarantar sakandare kafin ya shiga kungiyar MFM ta Kungiyar Kwallon Kafa ta Najeriya a gaban kakar da aka rage a shekarar 2019.
== Ayyukan kulob din ==
A ranar 3 ga watan Maris na shekara ta 2020, Akpudje ya kammala canja wurin zuwa kungiyar BFC Daugavpils ta Latvia <ref>{{Cite web |last=Umeh |first=Azu |date=2020-03-03 |title=MFM FC Defender Joshua Akpudje Seals Move To Latvian Side |url=https://www.busybuddiesng.com/mfm-fc-defender-joshua-akpudje-seals-move-to-latvian-side/ |access-date=2020-04-09 |website=The Busy Buddies |language=en-GB}}</ref>
Bayan ya buga wasanni biyu a Latvia, Akpudje ya koma kungiyar Lithuania [[FK Panevėžys]] <ref>{{Cite web |title="Panevėžyje" – nuomos pagrindais atvykstantis gynėjas iš Nigerijos |url=https://www.15min.lt/sportas/naujiena/futbolas/panevezyje-nuomos-pagrindais-atvykstantis-gynejas-is-nigerijos-24-1644430 |access-date=2022-02-20 |website=15min.lt/sportas |language=lt}}</ref> a aro a watan Fabrairun 2022.<ref>{{Cite web |title="Panevėžys" sustiprino gynybos grandį |url=https://www.sportas.lt/naujiena/450614/panevezys-sustiprino-gynybos-grandi |access-date=2022-02-20 |website=sportas.lt |language=lt}}</ref>
A ranar 12 ga Fabrairu 2024, Akpudje ya sanya hannu kan kwangilar shekaru biyu, tare da zaɓi na uku, tare da Dinamo Tbilisi . <ref>{{Cite web |date=12 February 2024 |title=დინამომ ორი ფეხბურთელი დაიმატა |url=https://fcdinamo.ge/ge/news?n=104862&i= |access-date=12 February 2024 |website=fcdinamo.ge |publisher=FC Dinamo Tbilisi |language=Georgian}}</ref>
A ranar 11 ga Yulin 2024, ya koma Finland bayan ya sanya hannu tare da Ilves a Veikkausliiga . Ya bar kulob din bayan kakar, inda Ilves ya kammala na 2 a gasar.
A ranar 24 ga watan Fabrairun 2025, kungiyar Istiklol ta Tajikistan ta sanar da sanya hannu kan Akpudje zuwa kwangilar shekara guda.<ref>{{Cite web |date=24 February 2025 |title=ТАҚВИЯТИ ХАТИ МУҲОФИЗАТ ИДОМА ДОРАД! |url=https://t.me/s/fcistiklol2007 |access-date=24 February 2025 |website=t.me/fcistiklol2007 |publisher=FC Istiklol Telegram |language=Tajik}}</ref> A ranar 19 ga Yulin 2025, Istiklol ta sanar da tashi daga Akpudje ta hanyar yardar juna.<ref name="Joshua Akpudje Leaves">{{Cite web |date=19 July 2025 |title=“Istiklol” Terminates Contract with Joshua Akpudje |url=https://t.me/fcistiklol2007/32375 |access-date=21 July 2025 |website=t.me/fcistiklol2007 |publisher=FC Istiklol Telegram |language=Tajik}}</ref>
A ranar 22 ga watan Yulin, Akpudje ya koma Finland kuma ya sanya hannu tare da kulob din Veikkausliiga KTP don sauran kakar 2025.
== Ayyukan kasa da kasa ==
Akpudje ya fara buga wasan farko na kasa da kasa a kungiyar Najeriya U23 a watan Maris na 2019 a kan Libya a wasan cancantar gasar cin kofin kasashen Afirka U-23.
== Kididdigar aiki ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Bayyanawa da burin kulob din, kakar wasa da gasa
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! rowspan="2" |Rarraba
! colspan="2" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin kasa{{Efn|Includes [[Latvian Cup]], [[Lithuanian Cup]], [[Czech Cup]], [[Finnish Cup]] and [[Tajikistan Cup]]}}
! colspan="2" |Kofin League
! colspan="2" |Yankin nahiyar
! colspan="2" |Sauran
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
| rowspan="3" |MFM
|2019
|NPFL
|10
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|10
|0
|-
|2019–20
|NPFL
|19
|2
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|19
|2
|-
! colspan="2" |Jimillar
!29
!2
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!29
!2
|-
| rowspan="4" |Daugavpils
|2020
|Virslīga
|23
|0
|1
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|24
|0
|-
|2021
|Virslīga
|21
|0
|2
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|23
|0
|-
|2022
|Virslīga
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|23
|0
|-
! colspan="2" |Jimillar
!44
!0
!3
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!47
!0
|-
|[[FK Panevėžys|Panevėžys]] (rashin kuɗi)
|2022
|Lyga
|22
|1
|1
|0
| colspan="2" | -
|2{{Efn|Appearances in [[UEFA Conference League]]|name=uecl}}
|0
| colspan="2" | -
|25
|1
|-
|Jablonec
|2022–23
|Kungiyar Farko ta Czech
|14
|0
|2
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|16
|0
|-
|Jablonec B
|2022–23
|ČFL
|2
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|2
|0
|-
|Dinamo Tbilisi
|2024
|Erovnuli Liga
|9
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|9
|0
|-
|Ilves
|2024
|Veikkausliiga
|10
|0
|0
|0
|0
|0
|3{{Efn|name=uecl}}
|0
| colspan="2" | -
|13
|0
|-
|Istiklol
|2025
|Ƙungiyar Tajikistan
|12
|1
|0
|0
| colspan="2" | -
|0{{Efn|Appearances in [[AFC Champions League Two]]|name=AFC2}}
|0
|1{{Efn|Appearances in [[Tajik Supercup]]|name=TSC}}
|0
|13
|1
|-
|KTP
|2025
|Veikkausliiga
|0
|0
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|-
! colspan="3" |Cikakken aikinsa
!142
!4
!6
!0
!0
!0
!5
!0
!1
!0
!154
!1
|}
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{KTP squad}}
== Daraja ==
'''Ilves'''
* Veikkausliiga wanda ya zo na biyu: 2024
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
sk383h3ytta437ktmglnloy0rpeixox
Asabar Erimuya
0
150048
832720
2026-05-09T00:05:49Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1314767273|Saturday Erimuya]]"
832720
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''Asabar Keigo Erimuya''' (an haife shi 10 ga watan Janairun shekara ta 1998) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Najeriya wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron gida na kungiyar Lorca Deportiva ta Segunda Federación ta Spain . <ref>{{Soccerway|saturday-keigo-erimuya/441684|Saturday Erimuya}}</ref>
== Ayyukan kulob din ==
Tsakanin Janairu 2016 da Yuni 2016, Erimuya ya kwashe lokaci a kan aro a Kayseri Erciyesspor a [[Turkiyya]] daga Gidauniyar BJ da ke Benin-City. An sake shi daga 2015-16 TFF First League tare da kulob din.<ref>{{Cite web |date=27 February 2016 |title=WHO IS NIGERIA UNDER 23 INVITEE SATURDAY KEIGO ERIMUYA? 10 FACTS ABOUT THE 18 YEAR OLD |url=http://owngoalnigeria.com/2016/02/27/who-is-nigeria-under-23-invitee-saturday-keigo-erimuya-10-facts-about-the-18-year-old/ |publisher=Own Goal Nigeria}}</ref>
A ranar 26 ga Disamba 2016, Erimuya ya sanya hannu kan kwangilar shekaru hudu da rabi tare da Cádiz CF . <ref>{{Cite web |date=26 December 2016 |title=Pina traslada su 'fábrica' a Cádiz |trans-title=Pina moves his 'factory' to Cádiz |url=http://www.marca.com/futbol/cadiz/2016/12/26/5860270ee2704e24748b4674.html |access-date=19 February 2018 |publisher=[[Marca (newspaper)|Marca]] |language=es}}</ref> A ranar 16 ga Satumba 2019, ya tsawaita kwantiraginsa da Andalusians har zuwa 2023.<ref>{{Cite web |last=Cádiz |first=Diario de |date=2019-09-16 |title=Saturday amplía su contrato hasta 2023 |url=https://www.diariodecadiz.es/cadizcf/Saturday-amplia-contrato_0_1392161284.html |access-date=2020-06-04 |website=Diario de Cádiz |language=es-ES}}</ref>
A ranar 25 ga watan Agustan 2021, Erimuya ya koma Real Valladolid kan aro na shekara guda, kuma an sanya shi a cikin B-team a Primera División RFEF . <ref>{{Cite web |date=25 August 2021 |title=Saturday se marcha cedido al Real Valladolid |trans-title=Saturday moves out on loan at Real Valladolid |url=https://www.cadizcf.com/noticia/saturday-se-marcha-cedido-al-real-valladolid |access-date=27 August 2021 |publisher=Cádiz CF |language=es}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Najeriya ce ta zaba Erimuya don Squad na mutum 18 don gasar kwallon kafa ta Olympics ta 2016 . <ref>{{FIFA player|395530}}</ref> Ya taka leda a wasa daya a lokacin gasar, wasan tagulla da ya yi da Honduras wanda Najeriya ta ci 3-2. Ya kasance mai maye gurbin [[Muhammed Usman Edu|Mohammed Usman]] na minti na 92.
== Daraja ==
'''Najeriya U23'''
* Medal na tagulla na Olympics: 2016
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
pvkn05d4bxacclzf3lz2dzaye80a99h
Hamdi Akujobi
0
150049
832721
2026-05-09T00:07:00Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1346686892|Hamdi Akujobi]]"
832721
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
'''Hamdi Jobi Akujobi''' (an haife shi a ranar 20 ga watan Janairun shekara ta 2000) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Holland wanda ke taka leda a matsayin mai ba da dama ga ƙungiyar Eredivisie Excelsior .
== Ayyukan sana'a ==
A ranar 25 ga Afrilu 2019, Akujobi ya sanya hannu kan kwangilar sana'arsa ta farko tare da [[SC Heerenveen]] na tsawon shekaru uku. Akujobi ya fara bugawa Heerenven wasa na farko a wasan da ya ci Heracles Almelo 4-0 a Eredivisie a ranar 4 ga watan Agusta 2019. <ref>{{Cite web |title=Heracles vs. Heerenveen - 4 August 2019 - Soccerway |url=https://www.soccerway.com/matches/2019/08/04/netherlands/eredivisie/stichting-heracles-almelo/sportclub-heerenveen/3032058/ |website=www.soccerway.com}}</ref>
Akujobi ya shiga kungiyar Eerste Divisie ta Almere City a ranar 10 ga Yulin 2022, inda ya sanya hannu kan kwangilar shekaru biyu tare da zaɓi na ƙarin shekara.<ref>{{Cite web |date=9 July 2022 |title=City strikt talentvolle vleugelverdediger Hamdi Akujobi |url=https://almerecity.nl/almere-city-1/city-strikt-talentvolle-vleugelverdediger-hamdi-akujobi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710135540/https://almerecity.nl/almere-city-1/city-strikt-talentvolle-vleugelverdediger-hamdi-akujobi/ |archive-date=10 July 2022 |access-date=10 July 2022 |website=Almere City FC |language=nl}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
An haife shi a Netherlands, Akujobi dan asalin Najeriya ne. An kira shi zuwa tawagar kwallon kafa ta kasa da shekaru 20 ta Najeriya don gasar cin kofin duniya ta FIFA U-20 ta 2019 . <ref>{{Cite web |title=Dutch-Born Nigerian Midfielder Pens New Deal With SC Heerenveen, Named In Flying Eagles Provisional Squad:: All Nigeria Soccer - The Complete Nigerian Football Portal |url=https://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=31933 |website=www.allnigeriasoccer.com}}</ref>
== Daraja ==
'''Mutumin da ya fi so'''
* Eerste Divisie Team of the Year: 2022-23 <ref name="KKD23">{{Cite web |title=Team van het Jaar: PEC Zwolle hofleverancier; Armenteros rechtsbuiten |url=https://keukenkampioendivisie.nl/team-van-het-jaar-pec-zwolle-hofleverancier-armenteros-rechtsbuiten/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230702155802/https://keukenkampioendivisie.nl/team-van-het-jaar-pec-zwolle-hofleverancier-armenteros-rechtsbuiten/ |archive-date=2 July 2023 |access-date=2 July 2023 |website=[[Eerste Divisie|Keuken Kampioen Divisie]] |language=nl}}</ref>
== Manazarta ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
* {{Soccerway|hamdi-akujobi/567599}}
* Hamdi Akujobia WorldFootball.net
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 2000]]
q77qu6kbrxs2flsnk4o8aw196gmswm9
Fanen Akyam
0
150050
832722
2026-05-09T00:08:45Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1334251242|Fanen Akyam]]"
832722
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />Fanen Joseph Akyam (an haife shi 14 Afrilu 2000) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Najeriya wanda ke taka leda a Mingəçevir.
== Ayyukan kulob din ==
A ranar 21 ga watan Fabrairun 2020, ya shiga kungiyar FC Tambov ta Premier League ta Rasha.
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Haɗin waje ==
* {{Soccerway|fanen-joseph-akyam/599772}}
* Fanen Akyama FootballFacts.ru (a cikin Rasha)
* [https://www.pressball.by/footballstat/joseph_akiam/ Bayani a pressball.by]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 2000]]
reviflran1wxe42wmvzupqc6av1c95k
Rasheed Alabi
0
150051
832723
2026-05-09T00:11:14Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1329680034|Rasheed Alabi]]"
832723
wikitext
text/x-wiki
{{Reflist}}'''Rasheed Oladimeji Alabi Suaibu''' listenⓘ (an haife shi a ranar 9 ga watan Janairun 1986 a [[Kaduna (birni)|Kaduna]]) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Najeriya wanda ya buga wa kulob din Iran Sanat Naft . <ref>{{Cite web |title=Ρασίντ Αλαμπί: "Ζητώ συγγνώμη, το έχω μετανιώσει" |url=https://www.sigmalive.com/sports/team/omonoia/95663/videos?cat=sports |publisher=sigmalive.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 June 2013 |title=Αλαμπί: "Αγαπώ αυτή την ομάδα" |url=https://omonoianews.com/podosfairo/2013/06/αλαμπί-αγαπώ-αυτή-την-ομάδα/}}</ref>
== Ayyuka ==
Ya kuma buga wa OFI da Doxa Katokopias wasa. Ya ci kwallon farko a AC Omonia a gasar cin Kofin UEFA da Manchester City .
== Daraja ==
* AC Omonia
* Gasar Cin Kofin Cyprus: 2010
* Kofin Cyprus: 2011, 2012
* Cyprus FA Shield: 2010, 2012
== Bayani ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1986]]
cacyb4j1v1km7hggpwolxggrb3isvrs
Bolu Akinyode
0
150052
832724
2026-05-09T00:12:22Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1347288992|Bolu Akinyode]]"
832724
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''Boluwatife Akinyode''' (an haife shi a ranar 30 ga watan Mayu shekara ta 1994) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya wanda ke taka leda a matsayin mai tsakiya na Loudoun United a Gasar USL .
== Ayyuka ==
=== Matasa da kwaleji ===
An haife shi a [[Lagos (birni)|Legas, Najeriya]], Akinyode ya koma Amurka kuma ya shiga New York Red Bulls Academy . Ya jagoranci tawagar U-16 Academy kuma ya kasance memba na 'yan kasa da shekaru 18 da kasa da shekaru 23. Akinyode ya kuma buga wasan Kwallon ƙafa na kwaleji a Jami'ar Seton Hall daga 2011 zuwa 2014. Yayinda yake tare da Pirates dan wasan tsakiya ya buga wasanni 63 inda ya zira kwallaye 5 kuma ya taimaka 4.<ref>{{Cite web |title=Bolu Akinyode Seton Hall Pirates |url=http://www.shupirates.com/sports/m-soccer/mtt/bolu_akinyode_849225.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419204637/http://www.shupirates.com/sports/m-soccer/mtt/bolu_akinyode_849225.html |archive-date=2015-04-19}}</ref>
Ya kuma taka leda a gasar Premier Development League ta NJ-LUSO Parma . <ref>{{Cite web |title=2014 NJ-LUSO Parma stats |url=http://uslpdl.com/teams/2014/8986441.html#STATS |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103065510/http://www.uslpdl.com/teams/2014/8986441.html#STATS |archive-date=3 January 2015 |access-date=19 April 2015 |website=USLPDL.com |publisher=Premier Development League}}</ref>
=== Kwararru ===
Akinyode ya sanya hannu tare da New York Red Bulls II a ranar 18 ga Afrilu, 2015. <ref>{{Cite web |date= |title=Red Bulls II sign Academy product Bolu Akinyode |url=http://www.newyorkredbulls.com/news/2015/04/new-york-red-bulls-ii-sign-red-bulls-academy-product-bolu-akinyode |access-date=18 April 2015}}</ref> Ya fara bugawa kulob din wasa a wannan rana, ya bayyana a matsayin mai maye gurbin rabi na biyu a 1-1 draw a kan Charleston Battery.<ref>{{Cite web |date= |title=Abang's equalizer gives NYRB II gutsy road point at Blackbaud |url=http://www.newyorkredbulls.com/news/2015/04/match-recap-charleston-battery-1-new-york-red-bulls-ii-1 |access-date=18 April 2015}}</ref> A ranar 5 ga Satumba, 2015 Akinyode ya zira kwallaye a matsayin kwararre, inda ya zira kwallon nasara a wasan da ya yi a kan Louisville City FC.<ref>{{Cite web |title=NYRB II Overcomes Two Deficits, Downs Louisville |url=http://www.uslsoccer.com/ViewArticle.dbml?DB_OEM_ID=32800&ATCLID=210320831 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150914170849/http://www.uslsoccer.com/ViewArticle.dbml?DB_OEM_ID=32800&ATCLID=210320831 |archive-date=14 September 2015 |access-date=5 September 2015}}</ref>
A ranar 11 ga watan Disamba, 2015, Akinyode ya sanya hannu tare da Bethlehem Steel FC . <ref>{{Cite web |date=2015-12-11 |title=Bethlehem Steel FC sign Boluwatife Akinyode, Michael Daly and Gabe Gissie |url=http://www.philadelphiaunion.com/post/2015/12/11/bethlehem-steel-fc-sign-boluwatife-akinyode-michael-daly-and-gabe-gissie |access-date=2019-04-08 |publisher=Philadelphia Union}}</ref>
A ranar 30 ga watan Janairun shekara ta 2017, kungiyar North Carolina FC ta sanar da cewa sun sanya hannu kan Akinyode.
A ranar 4 ga watan Janairun 2018, Akinyode ya sanya hannu tare da kungiyar USL Nashville SC .
A ranar 17 ga Disamba, 2019, Akinyode ya shiga Birmingham Legion FC . <ref>{{Cite web |date=17 December 2019 |title=LEGION FC SIGNS FORWARD NECO BRETT, MIDFIELDER BOLU AKINYODE |url=https://www.bhmlegion.com/news_article/show/1072192 |access-date=17 December 2019 |website=bhmlegion.com}}</ref>
A ranar 15 ga watan Janairun 2021, Akinyode ya sanya hannu tare da kungiyar USL Championship ta Miami FC . <ref>{{Cite web |last=Communications |first=Miami FC |date=15 January 2021 |title=Miami FC Acquires Midfielder Bolu Akinyode from Birmingham |url=https://www.miamifc.com/news_article/show/1140868 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115153205/https://www.miamifc.com/news_article/show/1140868 |archive-date=15 January 2021 |access-date=15 January 2021 |website=Miami FC |language=en-us}}</ref>
Akinyode ya sanya hannu tare da kungiyar USL Championship ta El Paso Locomotive a ranar 6 ga Nuwamba 2023 kafin kakar wasa ta 2024. <ref>{{Cite web |last=USLChampionship com Staff |date=November 6, 2023 |title=Locomotive FC brings aboard veteran midfielder Bolu Akinyode |url=https://www.uslchampionship.com/news_article/show/1290522-locomotive-fc-brings-aboard-veteran-midfielder-bolu-akinyode |website=USL Championship}}</ref>
Akinyode ya koma Miami FC a watan Janairun shekara ta 2025. <ref>{{Cite web |title=Center back Bolu Akinyode returns to Miami FC |url=https://www.miamifc.com/news/2025/01/21/center-back-bolu-akinyode-returns-to-miami-fc/}}</ref> Akinyode da Miami FC sun amince da juna don rabuwa a ranar 4 ga Satumba 2025.<ref>{{Cite web |title=The Miami Football Club announced today that it has mutually agreed to part ways with Bolu Akinyode. |url=https://x.com/TheMiamiFC/status/1963610538715288062 |access-date=4 September 2025 |website=Twitter.com |publisher=[[Miami FC]]}}</ref>
=== Kasashen Duniya ===
Akinyode ya wakilci [[Najeriya]] a matakin tawagar kasa ta U-14. A shekara ta 2012 Tab Ramos ta kira Akinyode zuwa sansanin horar da 'yan wasan ƙwallon ƙafa na ƙasa da shekaru 20 na Amurka.<ref>{{Cite web |date= |title=U.S. Under 20 Training Camp |url=http://www.socceramerica.com/article/45148/us-under-20-mens-national-team-training-camp.html |access-date=3 January 2012}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}{{Loudoun United FC squad}}
== Haɗin waje ==
* Bolu Akinyode at FBref.com
* [https://web.archive.org/web/20140704045518/http://www.shupirates.com/sports/m-soccer/mtt/bolu_akinyode_849225.html shupirates.com mai kunnawa]
* NPSL Profile
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1994]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
g8ags17j4qgiugun42j5vebqrrce6v4
David Akintola
0
150053
832725
2026-05-09T00:13:32Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1350240066|David Akintola]]"
832725
wikitext
text/x-wiki
{{Updated|24 January 2026.}}<ref>{{cite web|title=David Akintola|url=http://www.altomfotball.no/element.do?cmd=player&personId=308155&tournamentId=1&seasonId=340&teamId=306&useFullUrl=false|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180317085346/http://www.altomfotball.no/element.do?cmd=player&personId=308155&tournamentId=1&seasonId=340&teamId=306&useFullUrl=false|url-status=dead|archivedate=17 March 2018|website=altomfotball.no|publisher=TV 2|accessdate=15 February 2019|language=Norwegian}}</ref><ref>{{Soccerway|babajide-david-akintola/408420}}</ref>'''Babajide David Akintola''' listenⓘ (an haife shi a ranar 13 ga watan Janairun shekara ta 1996) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Najeriya wanda ke taka leda a matsayin ɗan wasan ƙwanƙwasawa na ƙungiyar Hull City ta EFL .
== Ayyukan kulob din ==
=== Farkon aiki ===
Akintola samfurin FC Ebedei ne . Ya taka leda a Torneo Bellinzona U18s, yana taimakawa daya, <ref>{{Cite web |title=Sl10.ng |url=http://www.sl10.ng/news/articles/Category/nigeria-players-abroad/nigerian-talent-babajide-david-stars-against-inter-milan-and-atletico-madrid-for-fc-midtjylland/206416}}</ref> kuma ana kallon shi a matsayin daya daga cikin matasa masu basira da ake tsammani a Najeriya. <ref>{{Cite web |title=Five Nigerian Talents Tipped to Break into the First Team of European Clubs:: All Nigeria Soccer – the Complete Nigerian Football Portal |url=http://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=15823}}</ref>
Akintola ya koma FC Midtjylland a watan Nuwamba 2014 daga sabon clubs na hadin gwiwar kungiyar, FC Ebedei.[1] Ya buga wa Midtjylland U19 wasa a kakar 2014 – 2015, inda suka ci gasar. Ya taimakawa kungiyar, inda ya zura kwallaye 9. [ana yanayi hujja] [citation need]
=== Midtjylland ===
Kafin a ba da rancensa ga Thisted FC, an ci gaba da Akintola zuwa babbar kungiyar Midtjylland kafin sabon kakar.<ref>{{Cite web |date=12 July 2015 |title=Babajide David Promoted To FC Midtjylland First Team:: All Nigeria Soccer – The Complete Nigerian Football Portal |url=http://allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=15526 |access-date=26 October 2016 |publisher=All Nigeria Soccer}}</ref>
An ba da rancen Akintola ga ƙungiyar Norwegian ta farko FK Jerv a ranar 11 ga Maris 2017 don sauran kakar. A ranar 16 ga watan Fabrairun 2018, an sake ba da rancensa, a wannan lokacin ga FK Haugesund .
A watan Fabrairun 2019, an sake tura Akintola kan aro, a wannan lokacin zuwa Rosenborg tare da zaɓi don yin tafiya ta dindindin bayan kakar 2019. <ref>{{Cite web |title=Rosenborg låner Akintola |url=http://www.rbk.no/nyheter/rosenborg-laner-akintola}}</ref>
A watan Janairun 2020, Akintola ya sanya hannu kan kwangilar aro na watanni shida tare da Omonia Nicosia . <ref>{{Cite web |date=31 January 2020 |title=FCM udlejer kantspiller for femte gang |url=https://bold.dk/fodbold/nyheder/fcm-udlejer-kantspiller-for-femte-gang |access-date=15 April 2026 |website=Bold |language=da}}</ref>
A ranar 28 ga Satumba 2020, Akintola ya shiga sabuwar kungiyar Hatayspor ta [[Süper Lig|Super Lig]] ta Turkiyya a kan rancen shekara guda.<ref>{{Cite web |date=28 September 2020 |title=Atakaş Hatayspor'umuza Hoş Geldin Babajide David |url=http://www.hatayspor.org.tr/atakas-hataysporumuza-hos-geldin-babajide-david/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119114043/https://www.hatayspor.org.tr/atakas-hataysporumuza-hos-geldin-babajide-david/ |archive-date=19 January 2022 |access-date=28 September 2020 |website=Hatayspor |language=Turkish}}</ref>
=== Adana Demirspor ===
A ranar 27 ga watan Yulin 2021, Akintola ya koma Adana Demirspor a kan kuɗin da ba a bayyana ba.<ref>{{Cite web |date=28 July 2021 |title=FCM bekræfter: Hurtig kant rykker til Tyrkiet |url=https://bold.dk/fodbold/nyheder/fcm-bekraefter-hurtig-kant-rykker-til-tyrkiet |access-date=15 April 2026 |website=Bold |language=da}}</ref>
=== Birnin Hull ===
A ranar 15 ga watan Agustan 2025, Akintola ya koma Hull City kan yarjejeniyar shekaru biyu. Ya fara bugawa a ranar 17 ga watan Agusta, lokacin da ya zo a matsayin mai maye gurbin Joel Ndala a minti na 67 a nasarar 3-2 a gida a kan [[Oxford United FC|Oxford United]]. Ya zira kwallaye na farko a kulob din a ranar 4 ga Oktoba, a nasarar 1-0 a gida a kan Sheffield United .
== Kididdigar aiki ==
=== Kungiyar ===
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Bayyanawa da burin kulob din, kakar wasa da gasa
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! colspan="3" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin kasa{{Efn|Includes [[Norwegian Cup]], [[Cypriot Cup]], [[Turkish Cup]]}}
! colspan="2" |Turai
! colspan="2" |Sauran
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Rarraba
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
| rowspan="3" |Midtjylland
|2015–16
| rowspan="2" |Danish Superliga
|1
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|1
|0
|-
|2016–17
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|-
! colspan="2" |Jimillar
!1
!0
!0
!0
! colspan="2" |-
! colspan="2" |-
!1
!0
|-
|Thisted (rashin kuɗi)
|2015–16
|Danish Division na 2
|3
|5
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|3
|5
|-
|Jerv (rashin kuɗi)
|2017
|Sashe na 1 na Norway
|25
|8
|3
|1
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|28
|9
|-
|Haugesund (rashin bashi)
|2018
| rowspan="2" |Kyakkyawan mutanen
|30
|9
|4
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|34
|9
|-
|Rosenborg (an ba da rancen)
|2019
|21
|5
|4
|2
|11
|2
| colspan="2" | -
|36
|9
|-
|Omonia (rashin kuɗi)
|2019–20
|Sashe na Farko na Cyprus
|6
|0
|1
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|7
|0
|-
|Hatayspor (rashin kuɗi)
|2020–21
| rowspan="4" |[[Süper Lig|Super Lig]]
|35
|6
|2
|1
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|37
|7
|-
| rowspan="4" |Adana Demirspor
|2021–22
|26
|2
|3
|1
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|29
|3
|-
|2022–23
|29
|6
|1
|1
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|30
|7
|-
|2023–24
|12
|2
|1
|0
|5
|1
| colspan="2" | -
|18
|3
|-
! colspan="2" |Jimillar
!67
!10
!5
!2
!5
!1
! colspan="2" |-
!77
!13
|-
|Birnin Hull
|2025–26
|Gasar cin kofin
|20
|1
|1
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|21
|1
|-
! colspan="3" |Cikakken aikinsa
!208
!44
!20
!6
!16
!3
!0
!0
!244
!53
|}
{{Notelist}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
== Manazarta ==
{{Hull City A.F.C. squad}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1996]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
7rkad0kkpkci6w49yjts8z1tkq14zk9
Miguel Abrigo
0
150054
832755
2026-05-09T06:00:32Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1246284659|Miguel Abrigo]]"
832755
wikitext
text/x-wiki
'''Miguel Ángel Abrigo''' (an haife shi a ranar 29 ga watan Maris na shekara ta 1974) shi ne kocin kwallon kafa na Argentina kuma tsohon dan wasan da ya taka leda a matsayin mai tsaron gida.
Abrigo ya yi gasa a Primera División Argentina don Newell's Old Boys da Tiro Federal . Ya kuma shafe wasu shekaru a cikin ƙananan ƙungiyoyin Argentina tare da kungiyoyi kamar su, Argentino na Rosario, Club Atlético Aldosivi da Independiente Rivadavia . Bugu da ƙari, ya taka leda a Liga de Fútbol Profesional Boliviano na Oriente Petrolero tsakanin 2000 da 2004.
== Sunayen kulob din ==
{| class="wikitable"
!Lokacin
!Kungiyar
!Taken
|-
|2001
|Gabas Mai Ruwa
|Kungiyar Kwallon Kafa ta Bolivia
|-
|}
== Haɗin waje ==
* Miguel Abrigoa BDFA (a cikin Mutanen Espanya)
* Ƙididdigar Argentina ta farko (a cikin Mutanen Espanya)
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1974]]
3por8d4s0jnnkumtlhc6m3an8i5nywv
832756
832755
2026-05-09T06:00:56Z
Engineer014
44591
832756
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Miguel Ángel Abrigo''' (an haife shi a ranar 29 ga watan Maris na shekara ta 1974) shi ne kocin kwallon kafa na Argentina kuma tsohon dan wasan da ya taka leda a matsayin mai tsaron gida.
Abrigo ya yi gasa a Primera División Argentina don Newell's Old Boys da Tiro Federal . Ya kuma shafe wasu shekaru a cikin ƙananan ƙungiyoyin Argentina tare da kungiyoyi kamar su, Argentino na Rosario, Club Atlético Aldosivi da Independiente Rivadavia . Bugu da ƙari, ya taka leda a Liga de Fútbol Profesional Boliviano na Oriente Petrolero tsakanin 2000 da 2004.
== Sunayen kulob din ==
{| class="wikitable"
!Lokacin
!Kungiyar
!Taken
|-
|2001
|Gabas Mai Ruwa
|Kungiyar Kwallon Kafa ta Bolivia
|-
|}
== Haɗin waje ==
* Miguel Abrigoa BDFA (a cikin Mutanen Espanya)
* Ƙididdigar Argentina ta farko (a cikin Mutanen Espanya)
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1974]]
id15lvn77gwob604j7ufrf5hais6n1a
Fernando Abreu
0
150055
832757
2026-05-09T06:01:19Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1347949291|Fernando Abreu]]"
832757
wikitext
text/x-wiki
'''Fernando Augusto de '''Abreu''' Ferreira''' (Brazilian Portuguese; an haife shi a ranar 3 ga Oktoba 1984), wanda aka fi sani da Abreu, tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Brazil wanda ya taka leda a matsayin mai tsaron gida.{{IPA|pt-BR|feʁˈnɐ̃du aˈbɾɛw|lang}}{{IPA|pt-BR|feʁˈnɐ̃du aˈbɾɛw|lang}}{{IPA|pt-BR|feʁˈnɐ̃du aˈbɾɛw|lang}}
Har ila yau, yana da 'yancin zama ɗan ƙasar Portugal.<ref>Johor FC fail to sign Becamengo due to travel document problems Archived 9 February 2012 at the Wayback Machine; The Star, 8 February 2012</ref>
== Ayyukan kwallon kafa ==
An haife shi a São Paulo, Abreu ya buga wasan ƙwallon ƙafa na matasa ga kungiyoyi huɗu, biyu daga cikinsu a ƙasashen waje kuma na ƙarshe shine Torino FC. A shekara ta 2003, ba tare da shekaru 19 ba, ya koma Spain kuma ya sanya hannu a Racing de Santander, an yi rajista tare da B-gefe don mafi yawan shekaru hudu da ya yi; a ranar 17 ga Yuni 2007, ranar karshe ta kakar, ya buga wasan La Liga kawai, wanda ya kunshi minti biyar a cikin asarar gida 0-2 da Real Betis.
A yakin neman zabe na 2007-08, Abreu ya shiga wata kungiya mai ajiya a kasar da kuma rukuni na uku, Atletico Madrid B. A lokacin rani na 2009 ya sanya hannu tare da NK Olimpija Ljubljana a cikin PrvaLiga na Slovenia, yana motsawa cikin sauri ga Olympiakos Nicosia (Cyprus) da IFK Mariehamn (Veikkausliiga na Finland).
A ranar 7 ga watan Janairun shekara ta 2012, Abreu ya sake canza kungiyoyi da kasashe, ya sake haduwa da dan kasar da tsohon abokin wasan Santander Arthuro a Johor Darul Takzim FC na Malaysia.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1984]]
64mqupthi7mlwsk86heuhg26z9m5tws
832758
832757
2026-05-09T06:01:39Z
Engineer014
44591
832758
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Fernando Augusto de '''Abreu''' Ferreira''' (Brazilian Portuguese; an haife shi a ranar 3 ga Oktoba 1984), wanda aka fi sani da Abreu, tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Brazil wanda ya taka leda a matsayin mai tsaron gida.{{IPA|pt-BR|feʁˈnɐ̃du aˈbɾɛw|lang}}{{IPA|pt-BR|feʁˈnɐ̃du aˈbɾɛw|lang}}{{IPA|pt-BR|feʁˈnɐ̃du aˈbɾɛw|lang}}
Har ila yau, yana da 'yancin zama ɗan ƙasar Portugal.<ref>Johor FC fail to sign Becamengo due to travel document problems Archived 9 February 2012 at the Wayback Machine; The Star, 8 February 2012</ref>
== Ayyukan kwallon kafa ==
An haife shi a São Paulo, Abreu ya buga wasan ƙwallon ƙafa na matasa ga kungiyoyi huɗu, biyu daga cikinsu a ƙasashen waje kuma na ƙarshe shine Torino FC. A shekara ta 2003, ba tare da shekaru 19 ba, ya koma Spain kuma ya sanya hannu a Racing de Santander, an yi rajista tare da B-gefe don mafi yawan shekaru hudu da ya yi; a ranar 17 ga Yuni 2007, ranar karshe ta kakar, ya buga wasan La Liga kawai, wanda ya kunshi minti biyar a cikin asarar gida 0-2 da Real Betis.
A yakin neman zabe na 2007-08, Abreu ya shiga wata kungiya mai ajiya a kasar da kuma rukuni na uku, Atletico Madrid B. A lokacin rani na 2009 ya sanya hannu tare da NK Olimpija Ljubljana a cikin PrvaLiga na Slovenia, yana motsawa cikin sauri ga Olympiakos Nicosia (Cyprus) da IFK Mariehamn (Veikkausliiga na Finland).
A ranar 7 ga watan Janairun shekara ta 2012, Abreu ya sake canza kungiyoyi da kasashe, ya sake haduwa da dan kasar da tsohon abokin wasan Santander Arthuro a Johor Darul Takzim FC na Malaysia.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1984]]
n3vpns0fe0tllfnspecsscsjodymg3u
Manuel Abreu
0
150056
832759
2026-05-09T06:02:08Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1323457706|Manuel Abreu]]"
832759
wikitext
text/x-wiki
'''Manuel Ferreira Abreu Freitas''' (8 Janairu 1959 - 10 Mayu 2022) <ref>{{Cite web |date=11 May 2022 |title=Décès de Manuel Abreu, ancien joueur du PSG et de Reims |url=https://www.leparisien.fr/sports/football/psg/deces-de-manuel-abreu-ancien-joueur-du-psg-et-de-reims-11-05-2022-RXXU7YR4YRF4LM6IPWQVASL474.php |publisher=Le Parisien |language=fr}}</ref> ya kasance kocin [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwallon ƙafa ta]] ƙasar Portugal kuma ɗan wasa. Ya taka leda a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron gida]] na Red Star, Poissy, Reims, [[Paris Saint-Germain]], Nancy, Sporting Braga, Quimper, Charleville da US Lusitanos Saint-Maur .
Ya horar da kungiyoyin Faransa da yawa, ciki har da Sénart-Moissy, <ref>{{Cite web |title=Foot Sénart |url=http://www.foot-senartmoissy.com/web/310.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20080725023622/http://www.foot-senartmoissy.com/web/310.htm |archive-date=25 July 2008 |access-date=12 April 2009}}</ref> Reims da Calais.
Yana da ƙasashen Faransanci da na Fotigal.<ref>{{Cite web |date=2022-05-11 |title=Football : mort de Manuel Abreu, ancien entraîneur du Stade de Reims |url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/grand-est/marne/reims/football-mort-de-manu-abreu-ancien-entraineur-du-stade-de-reims-2540280.html |access-date=2023-11-21 |website=France 3 Grand Est |language=fr-FR}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Mutuwan 2022]]
[[Rukuni:Haihuwan 1959]]
9iyln7qf71vemc6omp45xg6gk8ergzu
832760
832759
2026-05-09T06:02:28Z
Engineer014
44591
832760
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}'''Manuel Ferreira Abreu Freitas''' (8 Janairu 1959 - 10 Mayu 2022) <ref>{{Cite web |date=11 May 2022 |title=Décès de Manuel Abreu, ancien joueur du PSG et de Reims |url=https://www.leparisien.fr/sports/football/psg/deces-de-manuel-abreu-ancien-joueur-du-psg-et-de-reims-11-05-2022-RXXU7YR4YRF4LM6IPWQVASL474.php |publisher=Le Parisien |language=fr}}</ref> ya kasance kocin [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwallon ƙafa ta]] ƙasar Portugal kuma ɗan wasa. Ya taka leda a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron gida]] na Red Star, Poissy, Reims, [[Paris Saint-Germain]], Nancy, Sporting Braga, Quimper, Charleville da US Lusitanos Saint-Maur .
Ya horar da kungiyoyin Faransa da yawa, ciki har da Sénart-Moissy, <ref>{{Cite web |title=Foot Sénart |url=http://www.foot-senartmoissy.com/web/310.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20080725023622/http://www.foot-senartmoissy.com/web/310.htm |archive-date=25 July 2008 |access-date=12 April 2009}}</ref> Reims da Calais.
Yana da ƙasashen Faransanci da na Fotigal.<ref>{{Cite web |date=2022-05-11 |title=Football : mort de Manuel Abreu, ancien entraîneur du Stade de Reims |url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/grand-est/marne/reims/football-mort-de-manu-abreu-ancien-entraineur-du-stade-de-reims-2540280.html |access-date=2023-11-21 |website=France 3 Grand Est |language=fr-FR}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Mutuwan 2022]]
[[Rukuni:Haihuwan 1959]]
s98ertx91jpv1f9v51tiedzb29h5bpm
Nuno Abreu
0
150057
832761
2026-05-09T06:02:57Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1289972394|Nuno Abreu]]"
832761
wikitext
text/x-wiki
'''Nuno Tiago Lourenço Santos Abreu''' (an haife shi a ranar 22 ga Oktoba 1975) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Portugal wanda ke buga wa Carcavelos galibi a matsayin mai tsakiya.
== Ayyuka ==
An haife shi a [[Lisbon]], Abreu ya fara ne a Carcavelos yana da shekaru 14, yana wasa sau biyu ga tawagar 'yan kasa da shekaru 17 kafin, ya koma Estoril. Ya fara bugawa su ne a ranar 22 ga Mayu 1994, a wasan Firimiya da Vitoria de Guimarães, kuma ya kara da karin wasanni biyu a sauran kakar.<ref>{{Cite web |title=Estoril-Praia 2-1 Vitória de Guimarães |url=https://www.foradejogo.net/match.php?match=199415400013108 |access-date=27 October 2015 |website=ForaDeJogo}}</ref> A shekara 21, Abreu ya bar Estoril kuma ya shiga Atletico CP a mataki na uku, matakin da zai biyo baya a cikin shekaru biyu masu zuwa, ya fara sanya hannu tare da Machico sannan tare da Portimonense.
A ranar 13 ga watan Agustan shekara ta 1999, Abreu ya koma Benfica B. Jupp Heynckes ne ya kira shi don Wasanni farko na tawagar da Sporting a ranar 6 ga Mayu 2000, amma bai yi wasa ba. A watan Oktoba na shekara ta 2000, tare da Diogo Luís da Geraldo Alves sun tsawaita kwangilar su tare da Benfica har zuwa shekara ta 2004.
A watan Disamba, an ba da rancen Abreu ga Felgueiras har zuwa ƙarshen kakar. Ya buga wasan sa na farko ga Felgueiras a cikin asarar gida ga Porto, kuma ya shiga cikin raunin da ya samu ga 'yan wasan Porto biyu, Pena da Drulovic. Na farko ya buƙaci sutura 15 a hannunsa na dama kuma na ƙarshe ya rasa hakora biyu kuma an buga shi. Ya sami zargi daga shugaban Porto, [[Jorge Nuno Pinto da Costa|Pinto da Costa]], wanda ya kare kansa, yana kwatanta abubuwan da suka faru: "Rashin jituwa da Pena, a ganina ne, ba shi da kyau kuma ba shi da niyya. Ina tsammanin kowa ya gan shi. Ba ni da Laifi da ya ji rauni, zai iya faruwa a gare ni. Game da Drulovic, da gaskiya ba na tuna komai ba kuma ban da haka, ba shi ne saboda abu ne da ke faruwa a duk lokacin a kwallon kafa. "
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1975]]
1z2jjvr4j94hjt718ytc0fgwmyh6r0w
832762
832761
2026-05-09T06:03:15Z
Engineer014
44591
832762
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Nuno Tiago Lourenço Santos Abreu''' (an haife shi a ranar 22 ga Oktoba 1975) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Portugal wanda ke buga wa Carcavelos galibi a matsayin mai tsakiya.
== Ayyuka ==
An haife shi a [[Lisbon]], Abreu ya fara ne a Carcavelos yana da shekaru 14, yana wasa sau biyu ga tawagar 'yan kasa da shekaru 17 kafin, ya koma Estoril. Ya fara bugawa su ne a ranar 22 ga Mayu 1994, a wasan Firimiya da Vitoria de Guimarães, kuma ya kara da karin wasanni biyu a sauran kakar.<ref>{{Cite web |title=Estoril-Praia 2-1 Vitória de Guimarães |url=https://www.foradejogo.net/match.php?match=199415400013108 |access-date=27 October 2015 |website=ForaDeJogo}}</ref> A shekara 21, Abreu ya bar Estoril kuma ya shiga Atletico CP a mataki na uku, matakin da zai biyo baya a cikin shekaru biyu masu zuwa, ya fara sanya hannu tare da Machico sannan tare da Portimonense.
A ranar 13 ga watan Agustan shekara ta 1999, Abreu ya koma Benfica B. Jupp Heynckes ne ya kira shi don Wasanni farko na tawagar da Sporting a ranar 6 ga Mayu 2000, amma bai yi wasa ba. A watan Oktoba na shekara ta 2000, tare da Diogo Luís da Geraldo Alves sun tsawaita kwangilar su tare da Benfica har zuwa shekara ta 2004.
A watan Disamba, an ba da rancen Abreu ga Felgueiras har zuwa ƙarshen kakar. Ya buga wasan sa na farko ga Felgueiras a cikin asarar gida ga Porto, kuma ya shiga cikin raunin da ya samu ga 'yan wasan Porto biyu, Pena da Drulovic. Na farko ya buƙaci sutura 15 a hannunsa na dama kuma na ƙarshe ya rasa hakora biyu kuma an buga shi. Ya sami zargi daga shugaban Porto, [[Jorge Nuno Pinto da Costa|Pinto da Costa]], wanda ya kare kansa, yana kwatanta abubuwan da suka faru: "Rashin jituwa da Pena, a ganina ne, ba shi da kyau kuma ba shi da niyya. Ina tsammanin kowa ya gan shi. Ba ni da Laifi da ya ji rauni, zai iya faruwa a gare ni. Game da Drulovic, da gaskiya ba na tuna komai ba kuma ban da haka, ba shi ne saboda abu ne da ke faruwa a duk lokacin a kwallon kafa. "
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1975]]
nb9wb4r9qej3wvphtxkddb57bz0oe4p
Sergei Abrosimov
0
150058
832763
2026-05-09T06:03:33Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1258802003|Sergei Abrosimov]]"
832763
wikitext
text/x-wiki
'''Sergei Nikolayevich Abrosimov''' (Russian; an haife shi a ranar 5 ga watan Agustan shekara ta 1977) tsohon ɗan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] ne na Rasha.
== Ayyukan kulob din ==
Ya fara buga wasan Firimiya na Rasha a FC Lada Togliatti a ranar 6 ga Nuwamba 1994 a wasan da ya yi da FC Zhemchuzhina-Kuban Sochi .
== Haɗin waje ==
* Sergei Abrosimova FootballFacts.ru (a cikin Rasha)
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1977]]
7kdmiblx9gmwewn1z4j86jcrmv5opky
832764
832763
2026-05-09T06:03:51Z
Engineer014
44591
832764
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Sergei Nikolayevich Abrosimov''' (Russian; an haife shi a ranar 5 ga watan Agustan shekara ta 1977) tsohon ɗan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] ne na Rasha.
== Ayyukan kulob din ==
Ya fara buga wasan Firimiya na Rasha a FC Lada Togliatti a ranar 6 ga Nuwamba 1994 a wasan da ya yi da FC Zhemchuzhina-Kuban Sochi .
== Haɗin waje ==
* Sergei Abrosimova FootballFacts.ru (a cikin Rasha)
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1977]]
fgf5ajl324zcq9toeeaugkf5shi3fk3
Octavian Abrudan
0
150059
832766
2026-05-09T06:04:20Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1285465466|Octavian Abrudan]]"
832766
wikitext
text/x-wiki
'''Octavian "Tavi" Abrudan''' (an haife shi a ranar 16 ga watan Maris na shekara ta 1984) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar [[Romainiya|Romanian]] wanda ya taka leda a matsayin mai tsakiya ga ƙungiyoyi, kamar Universitatea Cluj, Gloria Bistrița, FC Brașov ko Rapid București, da sauransu. <ref>[http://liga2.prosport.ro/seria-1/bursa-transferurilor/u-vrea-sa-promoveze-cu-opt-lusitani-in-echipa-iar-pe-primii-patru-i-a-transferat-deja-presa-portugheza-a-crezut-ca-este-vorba-de-cfr-cei-doi-grei-din-vechiul-lot-care-au-plecat-18200063 "U" vrea să promoveze cu opt lusitani în echipă, iar pe primii patru i-a transferat deja. Presa portugheză a crezut că este vorba de CFR. Cei doi "grei" din vechiul lot care au plecat]. liga2.prosport.ro {{In lang|ro}}</ref>
== Rayuwa ta mutum ==
Octavian ɗan tsohon mataimakin alƙali ne na duniya, mai lura da wasan ƙasa da ƙasa kuma a halin yanzu manajan yankin na Banca Transilvania, Patrițiu Abrudan.<ref>[https://www.digisport.ro/fotbal/patritiu-abrudan-a-cochetat-cu-ideea-candidaturii-la-sefia-frf-90321 Patrițiu Abrudan a cochetat cu ideea candidaturii la șefia FRF]. digisport.ro {{In lang|ro}}</ref><ref>[https://www.gsp.ro/fotbal/liga-1/octavian-abrudan-am-oferte-din-germania-dar-ma-gindesc-la-u-cluj-220645.html Octavian Abrudan: "Am oferte din Germania, dar mă gîndesc la U Cluj"]. gsp.ro {{In lang|ro}}</ref>
== Daraja ==
; Jami'ar Cluj
* Liga III: 2000-01, 2017-182017–18
* Liga IV - Cluj County: 2016-172016–17
; Gloria Bistrița
* Kofin Intertoto na UEFA: Wanda ya zo na biyu a 2007
; FC Brașov
* Liga II: 2007-082007–08
; Steaua București
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1984]]
09m43qsdp7devf1ooyndi7s5gzxdfr8
832767
832766
2026-05-09T06:04:41Z
Engineer014
44591
832767
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Octavian "Tavi" Abrudan''' (an haife shi a ranar 16 ga watan Maris na shekara ta 1984) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar [[Romainiya|Romanian]] wanda ya taka leda a matsayin mai tsakiya ga ƙungiyoyi, kamar Universitatea Cluj, Gloria Bistrița, FC Brașov ko Rapid București, da sauransu. <ref>[http://liga2.prosport.ro/seria-1/bursa-transferurilor/u-vrea-sa-promoveze-cu-opt-lusitani-in-echipa-iar-pe-primii-patru-i-a-transferat-deja-presa-portugheza-a-crezut-ca-este-vorba-de-cfr-cei-doi-grei-din-vechiul-lot-care-au-plecat-18200063 "U" vrea să promoveze cu opt lusitani în echipă, iar pe primii patru i-a transferat deja. Presa portugheză a crezut că este vorba de CFR. Cei doi "grei" din vechiul lot care au plecat]. liga2.prosport.ro {{In lang|ro}}</ref>
== Rayuwa ta mutum ==
Octavian ɗan tsohon mataimakin alƙali ne na duniya, mai lura da wasan ƙasa da ƙasa kuma a halin yanzu manajan yankin na Banca Transilvania, Patrițiu Abrudan.<ref>[https://www.digisport.ro/fotbal/patritiu-abrudan-a-cochetat-cu-ideea-candidaturii-la-sefia-frf-90321 Patrițiu Abrudan a cochetat cu ideea candidaturii la șefia FRF]. digisport.ro {{In lang|ro}}</ref><ref>[https://www.gsp.ro/fotbal/liga-1/octavian-abrudan-am-oferte-din-germania-dar-ma-gindesc-la-u-cluj-220645.html Octavian Abrudan: "Am oferte din Germania, dar mă gîndesc la U Cluj"]. gsp.ro {{In lang|ro}}</ref>
== Daraja ==
; Jami'ar Cluj
* Liga III: 2000-01, 2017-182017–18
* Liga IV - Cluj County: 2016-172016–17
; Gloria Bistrița
* Kofin Intertoto na UEFA: Wanda ya zo na biyu a 2007
; FC Brașov
* Liga II: 2007-082007–08
; Steaua București
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1984]]
7of2q5i3zqbewikmemp0xc0xolopjls
Aikin Abshir
0
150060
832768
2026-05-09T06:05:02Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1340236036|Ciise Abshir]]"
832768
wikitext
text/x-wiki
'''Aden Abshir''' (an haife shi a ranar 1 ga watan Yunin shekara ta 1986) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Somaliya wanda ya buga wasan karshe a kulob din Ullensaker / Kisa IL na ƙasar Norway. Yana daya daga cikin 'yan wasan da suka fi dacewa da tawagar kasar Somaliya.
== Daraja ==
* [[Gasar Cin Kofin Ƙwallon ƙafa ta Ƙasar Somaliya|Ƙungiyar Somaliya]]
** Masu cin nasara (5) 2000, 2001, 2002, 2003, 2004
* [[Gasar Firimiya ta ƙasar Tanzania|Gasar Firimiya ta Tanzania]]
** Wadanda suka ci nasara (1) 2004
Wadanda suka lashe kofin Norway, tare da L.S.K
** masu cin nasara. (1) 2007 NM. Norway
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1986]]
lt1sgvzaha7h4eigs44f55dixkd6faq
832769
832768
2026-05-09T06:05:20Z
Engineer014
44591
832769
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Aden Abshir''' (an haife shi a ranar 1 ga watan Yunin shekara ta 1986) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Somaliya wanda ya buga wasan karshe a kulob din Ullensaker / Kisa IL na ƙasar Norway. Yana daya daga cikin 'yan wasan da suka fi dacewa da tawagar kasar Somaliya.
== Daraja ==
* [[Gasar Cin Kofin Ƙwallon ƙafa ta Ƙasar Somaliya|Ƙungiyar Somaliya]]
** Masu cin nasara (5) 2000, 2001, 2002, 2003, 2004
* [[Gasar Firimiya ta ƙasar Tanzania|Gasar Firimiya ta Tanzania]]
** Wadanda suka ci nasara (1) 2004
Wadanda suka lashe kofin Norway, tare da L.S.K
** masu cin nasara. (1) 2007 NM. Norway
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1986]]
pkbtdlxjxx8ppp66u9w0lv2866nw4bh
Talal Al-Absi
0
150061
832770
2026-05-09T06:06:11Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1275759761|Talal Al-Absi]]"
832770
wikitext
text/x-wiki
'''Talal Al-Absi''' ( Arabic , an haife shi a ranar 22 ga Fabrairu 1993) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na Saudiyya wanda a halin yanzu yake taka leda a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron baya]] ga ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Saudiyya.<ref>{{Cite web |title=Talal Al-Absi |url=https://www.goalzz.com/?player=94282}}</ref>
== Ayyuka ==
Talal Al-Absi ya fara aikinsa a Al-Ittihad kuma ya fara bugawa a ranar 14 ga Afrilu 2013 a wasan league da Najran. <ref>{{Cite web |title=Al Ittihad 2 – 0 Najran |url=http://slstat.com/spl2012-2013en/matchdet.php?id=165 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160501061319/http://slstat.com/spl2012-2013en/matchdet.php?id=165 |archive-date=2016-05-01}}</ref> Ya fara buga wasan farko na nahiyar ga Al-Ittihad a wasan rukuni na Gasar Zakarun Turai da kungiyar Tractor ta Iran wanda ya ƙare a cikin asarar 1-0.
A ranar 17 ga Yulin 2015, Al-Absi ya sanya hannu kan kwangilar shekaru biyu tare da Al-Taawoun . <ref>{{Cite web |title=بدعم من المجلس التنفيذي: التعاون يوقّع مع مدافع الاتحاد طلال العبسي لموسمين |url=https://www.al-jazirah.com/2015/20150717/sp26.htm}}</ref> Ya fara bugawa kulob din wasa a ranar 21 ga watan Agusta 2015 a kan Al-Ahli . A ranar 28 ga watan Janairun shekara ta 2016, ya zira kwallaye na farko a kulob din a wasan 2-2 tare da Al-Ahli . <ref>{{Cite web |title=التعاون بالتخصص يزيح الأهلي من الصدارة |url=http://www.alriyadh.com/1123809}}</ref> Ya buga wasanni 24 yayin da ya taimaka wa kulob din ya kammala na huɗu kuma ya cancanci Gasar Zakarun Turai a karo na farko a tarihi. A ranar 11 ga Mayu 2017, Al-Absi ya tsawaita kwantiraginsa da kulob din, inda ya ci gaba da kasancewa a kulob din har zuwa 2020.<ref>{{Cite web |title=التعاون يجدد عقد العبسي لثلاث سنوات |url=https://www.al-jazirah.com/2017/20170511/sp26.htm}}</ref> A ranar 2 ga Mayu 2019, Al-Absi ya zama kyaftin din Al-Taawoun a wasan karshe na gasar cin Kofin Sarki na farko da suka yi da tsohon kulob din Al-Ittihad . Ya zira kwallaye a minti na 55 yayin da Al-Taawoun ya lashe kofin Sarki na farko.<ref>{{Cite web |title=التعاون يكتب التاريخ.. ويتوج بطلاً لكأس الملك |url=https://sabq.org/Sx5r4m}}</ref> A ranar 4 ga watan Janairun 2020, Al-Absi ya rasa kisa a wasan da aka yi da [[Al-Nassr]] a gasar cin Kofin Saudiyya na 2019. <ref>{{Cite web |title=بالترجيح .. النصر يهزم التعاون ويُتوَّج بكأس السوبر |url=https://sabq.org/9LfTpc}}</ref>
A ranar 26 ga watan Janairun 2020, Al-Absi ya sanya hannu kan kwangilar shekaru uku tare da Al-Ahli . Ya shiga kulob din bayan kammala kakar 2019-20.<ref>{{Cite web |title=رسميا: الأهلي ينهي إجراءات التعاقد مع طلال العبسي حتى 2023 |url=https://arabia.eurosport.com/article/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D9%88%D8%AC%D9%87-%D8%B6%D8%B1%D8%A8%D8%A9-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%85%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%A3%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D9%88%D9%8A%D8%AE%D8%B7%D9%81-%D9%87%D8%B0%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%AC%D9%85}}</ref>
A ranar 9 ga Yuni 2023, Al-Absi ya shiga Al-Hazem a kan canja wurin kyauta.<ref>{{Cite web |title=الحزم يعزز صفوفه بـ عبسي والثاني |url=https://www.dawriplus.com/news/68769-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B2%D9%85-%D9%8A%D8%B9%D8%B2%D8%B2-%D8%B5%D9%81%D9%88%D9%81%D9%87-%D8%A8%D9%80-%D8%B9%D8%A8%D8%B3%D9%8A-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A.html}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
=== Kungiyar ===
{| class="wikitable" style="text-align: center"
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! colspan="2" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin Sarki
! colspan="2" |Kofin Yarima na Sarauta
! colspan="2" |Asiya
! colspan="2" |Sauran
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
| rowspan="4" |Al-Ittihad
|2012–13
|3
|0
|1
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|4
|0
|-
|2013–14<ref>{{Cite web |title=طلال العبسي 2013/14 |url=http://slstat.com/spl2013-2014ar/player.php?id=1021 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428042155/http://slstat.com/spl2013-2014ar/player.php?id=1021 |archive-date=28 April 2016}}</ref>
|15
|0
|4
|0
|2
|0
|7
|0
| colspan="2" | -
|28
|0
|-
|2014–15
|13
|0
|0
|0
|2
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|15
|0
|-
!Jimillar
!31
!0
!5
!0
!4
!0
!7
!0
!0
!0
!47
!0
|-
| rowspan="6" |Al-Taawoun
|2015–16
|24
|1
|0
|0
|2
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|26
|1
|-
|2016–17
|18
|0
|1
|0
|1
|0
|2
|1
| colspan="2" | -
|22
|1
|-
|2017–18
|1
|0
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|1
|0
|-
|2018–19
|26
|0
|5
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|31
|0
|-
|2019–20
|22
|2
|1
|0
| colspan="2" | -
|2
|0
|1{{Efn|Appearances in [[Saudi Super Cup]]}}
|0
|26
|2
|-
!Jimillar
!91
!3
!7
!0
!3
!0
!4
!1
!1
!0
!106
!4
|-
| rowspan="1" |Al-Ahli
|2020–21
|3
|1
|0
|0
|2
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|5
|1
|-
! colspan="2" |Adadin aikinsa
!125
!4
!12
!0
!7
!0
!13
!1
!1
!0
!158
!5
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1993]]
sa5rdvgfxwd5obmkeq0why48t53oo1f
832771
832770
2026-05-09T06:06:34Z
Engineer014
44591
832771
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Talal Al-Absi''' ( Arabic , an haife shi a ranar 22 ga Fabrairu 1993) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] na Saudiyya wanda a halin yanzu yake taka leda a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron baya]] ga ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Saudiyya.<ref>{{Cite web |title=Talal Al-Absi |url=https://www.goalzz.com/?player=94282}}</ref>
== Ayyuka ==
Talal Al-Absi ya fara aikinsa a Al-Ittihad kuma ya fara bugawa a ranar 14 ga Afrilu 2013 a wasan league da Najran. <ref>{{Cite web |title=Al Ittihad 2 – 0 Najran |url=http://slstat.com/spl2012-2013en/matchdet.php?id=165 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160501061319/http://slstat.com/spl2012-2013en/matchdet.php?id=165 |archive-date=2016-05-01}}</ref> Ya fara buga wasan farko na nahiyar ga Al-Ittihad a wasan rukuni na Gasar Zakarun Turai da kungiyar Tractor ta Iran wanda ya ƙare a cikin asarar 1-0.
A ranar 17 ga Yulin 2015, Al-Absi ya sanya hannu kan kwangilar shekaru biyu tare da Al-Taawoun . <ref>{{Cite web |title=بدعم من المجلس التنفيذي: التعاون يوقّع مع مدافع الاتحاد طلال العبسي لموسمين |url=https://www.al-jazirah.com/2015/20150717/sp26.htm}}</ref> Ya fara bugawa kulob din wasa a ranar 21 ga watan Agusta 2015 a kan Al-Ahli . A ranar 28 ga watan Janairun shekara ta 2016, ya zira kwallaye na farko a kulob din a wasan 2-2 tare da Al-Ahli . <ref>{{Cite web |title=التعاون بالتخصص يزيح الأهلي من الصدارة |url=http://www.alriyadh.com/1123809}}</ref> Ya buga wasanni 24 yayin da ya taimaka wa kulob din ya kammala na huɗu kuma ya cancanci Gasar Zakarun Turai a karo na farko a tarihi. A ranar 11 ga Mayu 2017, Al-Absi ya tsawaita kwantiraginsa da kulob din, inda ya ci gaba da kasancewa a kulob din har zuwa 2020.<ref>{{Cite web |title=التعاون يجدد عقد العبسي لثلاث سنوات |url=https://www.al-jazirah.com/2017/20170511/sp26.htm}}</ref> A ranar 2 ga Mayu 2019, Al-Absi ya zama kyaftin din Al-Taawoun a wasan karshe na gasar cin Kofin Sarki na farko da suka yi da tsohon kulob din Al-Ittihad . Ya zira kwallaye a minti na 55 yayin da Al-Taawoun ya lashe kofin Sarki na farko.<ref>{{Cite web |title=التعاون يكتب التاريخ.. ويتوج بطلاً لكأس الملك |url=https://sabq.org/Sx5r4m}}</ref> A ranar 4 ga watan Janairun 2020, Al-Absi ya rasa kisa a wasan da aka yi da [[Al-Nassr]] a gasar cin Kofin Saudiyya na 2019. <ref>{{Cite web |title=بالترجيح .. النصر يهزم التعاون ويُتوَّج بكأس السوبر |url=https://sabq.org/9LfTpc}}</ref>
A ranar 26 ga watan Janairun 2020, Al-Absi ya sanya hannu kan kwangilar shekaru uku tare da Al-Ahli . Ya shiga kulob din bayan kammala kakar 2019-20.<ref>{{Cite web |title=رسميا: الأهلي ينهي إجراءات التعاقد مع طلال العبسي حتى 2023 |url=https://arabia.eurosport.com/article/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D9%88%D8%AC%D9%87-%D8%B6%D8%B1%D8%A8%D8%A9-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%85%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%A3%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D9%88%D9%8A%D8%AE%D8%B7%D9%81-%D9%87%D8%B0%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%AC%D9%85}}</ref>
A ranar 9 ga Yuni 2023, Al-Absi ya shiga Al-Hazem a kan canja wurin kyauta.<ref>{{Cite web |title=الحزم يعزز صفوفه بـ عبسي والثاني |url=https://www.dawriplus.com/news/68769-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B2%D9%85-%D9%8A%D8%B9%D8%B2%D8%B2-%D8%B5%D9%81%D9%88%D9%81%D9%87-%D8%A8%D9%80-%D8%B9%D8%A8%D8%B3%D9%8A-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A.html}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
=== Kungiyar ===
{| class="wikitable" style="text-align: center"
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! colspan="2" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin Sarki
! colspan="2" |Kofin Yarima na Sarauta
! colspan="2" |Asiya
! colspan="2" |Sauran
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
| rowspan="4" |Al-Ittihad
|2012–13
|3
|0
|1
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|4
|0
|-
|2013–14<ref>{{Cite web |title=طلال العبسي 2013/14 |url=http://slstat.com/spl2013-2014ar/player.php?id=1021 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428042155/http://slstat.com/spl2013-2014ar/player.php?id=1021 |archive-date=28 April 2016}}</ref>
|15
|0
|4
|0
|2
|0
|7
|0
| colspan="2" | -
|28
|0
|-
|2014–15
|13
|0
|0
|0
|2
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|15
|0
|-
!Jimillar
!31
!0
!5
!0
!4
!0
!7
!0
!0
!0
!47
!0
|-
| rowspan="6" |Al-Taawoun
|2015–16
|24
|1
|0
|0
|2
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|26
|1
|-
|2016–17
|18
|0
|1
|0
|1
|0
|2
|1
| colspan="2" | -
|22
|1
|-
|2017–18
|1
|0
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|1
|0
|-
|2018–19
|26
|0
|5
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|31
|0
|-
|2019–20
|22
|2
|1
|0
| colspan="2" | -
|2
|0
|1{{Efn|Appearances in [[Saudi Super Cup]]}}
|0
|26
|2
|-
!Jimillar
!91
!3
!7
!0
!3
!0
!4
!1
!1
!0
!106
!4
|-
| rowspan="1" |Al-Ahli
|2020–21
|3
|1
|0
|0
|2
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|5
|1
|-
! colspan="2" |Adadin aikinsa
!125
!4
!12
!0
!7
!0
!13
!1
!1
!0
!158
!5
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1993]]
<references />
ainivwdww0ssspztn22jo4jp8vpkpdm
Eyad Abu Abaid
0
150062
832772
2026-05-09T06:07:11Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1327662067|Eyad Abu Abaid]]"
832772
wikitext
text/x-wiki
'''Eyad Abu Abaid''' (ko Iyad, <ref>{{Soccerway|iyad-abu-abaid/318454}}</ref> Larabci, Ibrananci; an haife shi a ranar 31 ga watan Disamba na shekara ta 1994) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Isra'ila wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron gida na kungiyar Bnei Sakhnin ta Firimiya ta Isra'ila.
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Abu Abaid a ƙauyen [[Larabawa]] na Meiser, Isra'ila . <ref>{{Soccerway|iyad-abu-abaid/318454}}</ref>
== Ayyukan kulob din ==
Abu Abaid ya fara bugawa Maccabi Netanya wasa a ranar 12 ga watan Agusta 2014 a wasan Toto Cup da Maccabi Tel Aviv . Tun daga wannan lokacin, ya zama na yau da kullun a cikin jerin farawa.
A ranar 25 ga Yuni 2016, ya sanya hannu kan kwangilar shekaru uku tare da Maccabi Haifa inda ya buga wasanni 16.
A ranar 8 ga Yuni 2017, Abu Abaid ya sanya hannu kan kwangila ga Hapoel Ironi Kiryat Shmona.
== Ayyukan kasa da kasa ==
Ya fara bugawa tawagar kwallon kafa ta Isra'ila wasa a ranar 1 ga Satumba 2021 a gasar cin kofin duniya da ya yi da Tsibirin Faroe, nasara 4-0 a waje. Ya maye gurbin Nir Bitton a minti na 84.<ref>{{Cite web |date=1 September 2021 |title=Faroe Islands v Israel game report |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/qualifiers/uefa/match-center/400155662 |publisher=[[FIFA]]}}</ref>
== Daraja ==
=== Kungiyar ===
; Hapoel Be'er Sheva
* Kofin Jiha: 2021-222021–22
* Super Cup: 2022
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1994]]
1p6jead6m65altwzdihe968xjoiv4qi
832773
832772
2026-05-09T06:07:30Z
Engineer014
44591
832773
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Eyad Abu Abaid''' (ko Iyad, <ref>{{Soccerway|iyad-abu-abaid/318454}}</ref> Larabci, Ibrananci; an haife shi a ranar 31 ga watan Disamba na shekara ta 1994) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Isra'ila wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron gida na kungiyar Bnei Sakhnin ta Firimiya ta Isra'ila.
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Abu Abaid a ƙauyen [[Larabawa]] na Meiser, Isra'ila . <ref>{{Soccerway|iyad-abu-abaid/318454}}</ref>
== Ayyukan kulob din ==
Abu Abaid ya fara bugawa Maccabi Netanya wasa a ranar 12 ga watan Agusta 2014 a wasan Toto Cup da Maccabi Tel Aviv . Tun daga wannan lokacin, ya zama na yau da kullun a cikin jerin farawa.
A ranar 25 ga Yuni 2016, ya sanya hannu kan kwangilar shekaru uku tare da Maccabi Haifa inda ya buga wasanni 16.
A ranar 8 ga Yuni 2017, Abu Abaid ya sanya hannu kan kwangila ga Hapoel Ironi Kiryat Shmona.
== Ayyukan kasa da kasa ==
Ya fara bugawa tawagar kwallon kafa ta Isra'ila wasa a ranar 1 ga Satumba 2021 a gasar cin kofin duniya da ya yi da Tsibirin Faroe, nasara 4-0 a waje. Ya maye gurbin Nir Bitton a minti na 84.<ref>{{Cite web |date=1 September 2021 |title=Faroe Islands v Israel game report |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/qualifiers/uefa/match-center/400155662 |publisher=[[FIFA]]}}</ref>
== Daraja ==
=== Kungiyar ===
; Hapoel Be'er Sheva
* Kofin Jiha: 2021-222021–22
* Super Cup: 2022
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1994]]
i1bsjy1x8m66qrvukx5e6avj0l414bd
Yousef Abu Al-Jazar
0
150063
832774
2026-05-09T06:08:12Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1348003367|Yousef Abu Al-Jazar]]"
832774
wikitext
text/x-wiki
'''Yousef Mohammad Salem Abu Al-Jazar''' (Arabic), ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Jordan wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron gida da kuma mai tsaron tsakiya na kungiyar Al-Hussein ta Jordan, a kan aro daga Kazma . Har ila yau, dan wasan kungiyar kwallon kafa ce ta Jordan.
== Ayyukan kulob din ==
=== Al-Ramtha ===
An haife shi a Ar-Ramtha, Abu Al-Jazar ya fara aikin sana'a a kulob dinsa na Al-Ramtha . <ref>{{Cite web |date=24 December 2020 |title=ملخص هدف مباراة الرمثا وشباب الأردن في الدوري الأردني 2020 الإياب |url=https://samanews.ps/ar/post/447487/%D9%85%D9%84%D8%AE%D8%B5-%D9%87%D8%AF%D9%81-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%85%D8%AB%D8%A7-%D9%88%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86%D9%8A-2020-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%8A%D8%A7%D8%A8 |access-date=6 September 2024 |website=samanews.ps |publisher=Saman News |language=Arabic}}</ref> Abu Al-Jazar an gano shi da COVID-19 a ranar 22 ga Afrilu 2021, wani rauni ga kulob din yayin da aka dauke shi daya daga cikin manyan 'yan wasa a cikin Al-Ramtha, inda ya yi fice a kakar da ta gabata.<ref>{{Cite web |date=22 April 2021 |title=إصابة لاعب الرمثا أبو الجزر بفيروس كورونا |url=https://www.addustour.com/articles/1213689-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%85%D8%AB%D8%A7-%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%B1-%D8%A8%D9%81%D9%8A%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%A7 |website=addustor.com |publisher=Ad-Dustor |language=Arabic}}</ref>
A ranar 12 ga Afrilu 2022, Abu Al-Jazar ya sha wahala a goshi daga haɗari na kai yayin wasan da ya yi da Al-Faisaly, wanda ya kwantar da shi a asibiti na ɗan lokaci.<ref>{{Cite web |date=12 April 2022 |title=الرمثا يطمئن على أبو الجزر |url=https://www.khaberni.com/news/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%85%D8%AB%D8%A7-%D9%8A%D8%B7%D9%85%D8%A6%D9%86-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%B1-501962 |website=khaberni.com |publisher=Khaberni |language=Arabic}}</ref>
=== Al-Wehdat ===
A ranar 14 ga watan Janairun 2023, Al-Wehdat ya fara nuna sha'awar sanya hannu kan Abu Al-Jazar a kan canja wurin kyauta, bayan kwangilarsa ta kare.<ref>{{Cite web |date=14 January 2023 |title=الوحدات يقترب من أبو الجزر ويفاوض موافي ويستمع لمطالب الجزيرة ب'أبو جاموس' ونهائي دوري 'الجيش' بتواجد النجوم ومحمود شوكت يحتفل بزفافه |url=https://alsaa.net/article/228734/%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%8A%D9%82%D8%AA%D8%B1%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D8%A8%D9%88 |website=alsaa.net |publisher=Al-Sa'a |language=Arabic}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Abu Al-Jazar tsohon matashi ne na kasa da kasa na Jordan, bayan da ya fara wakiltar kungiyar 'yan kasa da shekaru 23 ta Jordan. Ya kasance wani ɓangare na tawagar Jordan U23 wacce ta lashe gasar zakarun WAFF U-23 ta 2021 a Saudi Arabia . <ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=أولمبي الأردن يفوز بكأس بطولة غرب آسيا على حساب السعودية |url=https://alwatan.kuwait.tt/articledetails.aspx?id=651743&yearquarter=20214 |access-date=6 September 2024 |website=alwatan.kuwait.tt |publisher=Al-Watan Newspaper |language=Arabic}}</ref>
Abu Al-Jazar ya karbi kira ga ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Jordan a ranar 7 ga Yuli, a matsayin wani ɓangare na sansanin horo da aka gudanar a Turkiyya.<ref>{{Cite web |date=7 July 2024 |title=السلامي يعلن قائمة منتخب الأردن لمعسكر تركيا |url=https://www.kooora.com/?n=1339446 |access-date=6 September 2024 |website=kooora.com |publisher=Kooora |language=Arabic}}</ref>
Daga nan aka kira shi a ranar 30 ga watan Agusta 2024, don shiga cikin tsarin cancantar gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2026. <ref>{{Cite web |date=30 August 2024 |title=القائمة النهائية للنشامى في مواجهتي الكويت وفلسطين.. أسماء |url=https://factjo.com/news.aspx?Id=215597 |access-date=1 September 2024 |website=factjo.com |publisher=Al-Haqiqa International |language=Arabic}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 August 2024 |title=سلامي يعلن قائمة "النشامى" لمباراتي الكويت وفلسطين ويحدد أولوياته |url=https://alghad.com/Section-180/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D8%B6%D8%A9/%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%8A%D8%AA-%D9%88%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86-%D9%88%D9%8A%D8%AD%D8%AF%D8%AF-%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%88%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%87-1801268 |access-date=1 September 2024 |website=alghad.com |publisher=Al-Ghad |language=Arabic}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1999]]
1iu4tgexbtytajatbj3kk9r2xt5s2s1
832775
832774
2026-05-09T06:08:32Z
Engineer014
44591
832775
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Yousef Mohammad Salem Abu Al-Jazar''' (Arabic), ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Jordan wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron gida da kuma mai tsaron tsakiya na kungiyar Al-Hussein ta Jordan, a kan aro daga Kazma . Har ila yau, dan wasan kungiyar kwallon kafa ce ta Jordan.
== Ayyukan kulob din ==
=== Al-Ramtha ===
An haife shi a Ar-Ramtha, Abu Al-Jazar ya fara aikin sana'a a kulob dinsa na Al-Ramtha . <ref>{{Cite web |date=24 December 2020 |title=ملخص هدف مباراة الرمثا وشباب الأردن في الدوري الأردني 2020 الإياب |url=https://samanews.ps/ar/post/447487/%D9%85%D9%84%D8%AE%D8%B5-%D9%87%D8%AF%D9%81-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%85%D8%AB%D8%A7-%D9%88%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86%D9%8A-2020-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%8A%D8%A7%D8%A8 |access-date=6 September 2024 |website=samanews.ps |publisher=Saman News |language=Arabic}}</ref> Abu Al-Jazar an gano shi da COVID-19 a ranar 22 ga Afrilu 2021, wani rauni ga kulob din yayin da aka dauke shi daya daga cikin manyan 'yan wasa a cikin Al-Ramtha, inda ya yi fice a kakar da ta gabata.<ref>{{Cite web |date=22 April 2021 |title=إصابة لاعب الرمثا أبو الجزر بفيروس كورونا |url=https://www.addustour.com/articles/1213689-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%85%D8%AB%D8%A7-%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%B1-%D8%A8%D9%81%D9%8A%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D9%83%D9%88%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%A7 |website=addustor.com |publisher=Ad-Dustor |language=Arabic}}</ref>
A ranar 12 ga Afrilu 2022, Abu Al-Jazar ya sha wahala a goshi daga haɗari na kai yayin wasan da ya yi da Al-Faisaly, wanda ya kwantar da shi a asibiti na ɗan lokaci.<ref>{{Cite web |date=12 April 2022 |title=الرمثا يطمئن على أبو الجزر |url=https://www.khaberni.com/news/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%85%D8%AB%D8%A7-%D9%8A%D8%B7%D9%85%D8%A6%D9%86-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%B1-501962 |website=khaberni.com |publisher=Khaberni |language=Arabic}}</ref>
=== Al-Wehdat ===
A ranar 14 ga watan Janairun 2023, Al-Wehdat ya fara nuna sha'awar sanya hannu kan Abu Al-Jazar a kan canja wurin kyauta, bayan kwangilarsa ta kare.<ref>{{Cite web |date=14 January 2023 |title=الوحدات يقترب من أبو الجزر ويفاوض موافي ويستمع لمطالب الجزيرة ب'أبو جاموس' ونهائي دوري 'الجيش' بتواجد النجوم ومحمود شوكت يحتفل بزفافه |url=https://alsaa.net/article/228734/%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%8A%D9%82%D8%AA%D8%B1%D8%A8-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D8%A8%D9%88 |website=alsaa.net |publisher=Al-Sa'a |language=Arabic}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Abu Al-Jazar tsohon matashi ne na kasa da kasa na Jordan, bayan da ya fara wakiltar kungiyar 'yan kasa da shekaru 23 ta Jordan. Ya kasance wani ɓangare na tawagar Jordan U23 wacce ta lashe gasar zakarun WAFF U-23 ta 2021 a Saudi Arabia . <ref>{{Cite web |date=12 October 2021 |title=أولمبي الأردن يفوز بكأس بطولة غرب آسيا على حساب السعودية |url=https://alwatan.kuwait.tt/articledetails.aspx?id=651743&yearquarter=20214 |access-date=6 September 2024 |website=alwatan.kuwait.tt |publisher=Al-Watan Newspaper |language=Arabic}}</ref>
Abu Al-Jazar ya karbi kira ga ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Jordan a ranar 7 ga Yuli, a matsayin wani ɓangare na sansanin horo da aka gudanar a Turkiyya.<ref>{{Cite web |date=7 July 2024 |title=السلامي يعلن قائمة منتخب الأردن لمعسكر تركيا |url=https://www.kooora.com/?n=1339446 |access-date=6 September 2024 |website=kooora.com |publisher=Kooora |language=Arabic}}</ref>
Daga nan aka kira shi a ranar 30 ga watan Agusta 2024, don shiga cikin tsarin cancantar gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2026. <ref>{{Cite web |date=30 August 2024 |title=القائمة النهائية للنشامى في مواجهتي الكويت وفلسطين.. أسماء |url=https://factjo.com/news.aspx?Id=215597 |access-date=1 September 2024 |website=factjo.com |publisher=Al-Haqiqa International |language=Arabic}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 August 2024 |title=سلامي يعلن قائمة "النشامى" لمباراتي الكويت وفلسطين ويحدد أولوياته |url=https://alghad.com/Section-180/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D8%B6%D8%A9/%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%8A%D8%AA-%D9%88%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86-%D9%88%D9%8A%D8%AD%D8%AF%D8%AF-%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%88%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%87-1801268 |access-date=1 September 2024 |website=alghad.com |publisher=Al-Ghad |language=Arabic}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1999]]
prb7zghpq4m1ug4twis14actrtnuqbz
Abu Bakar Fadzim
0
150064
832776
2026-05-09T06:09:16Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1351187843|Abu Bakar Fadzim]]"
832776
wikitext
text/x-wiki
'''Abu Bakar bin Fadzim''' (an haife shi a ranar 29 ga watan Agustan shekara ta 1971) shi ne kocin [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] na [[Maleshiya|Malaysian]] kuma tsohon dan wasan kwallon kafa. Shi ne babban kocin kungiyar Firimiya ta Malaysia Perak FA II.
== Ayyukan wasa ==
Abu Bakar ya buga wa Perak wasa daga 1991 zuwa 2003, sai dai a 1999 lokacin da ya buga wa Perlis wasa. Abu Bakar ya kuma buga wa PDRM wasa a lokacin da ya fara wasa. Daga cikin nasarorin da ya samu a matsayin dan wasa ya lashe Kofin Malaysia tare da Perak a 1998 da 2000.
== Ayyukan horarwa ==
Abu Bakar ya yi aiki a matsayin mataimakin darektan fasaha tare da Perak bayan ya yi ritaya a matsayin dan wasa. Ya kasance mataimakin kocin babbar kungiyar Perak a karkashin Yang Mulia Raja Azlan Shah Raja So'ib a kakar 2010.
Ya ɗauki matsayin kocin kofin shugaban Perak a shekarar 2011 bayan ya kasance mataimakin kocin tawagar a karkashin Raja Azlan daga 2007, lokacin karshe da Perak ya lashe gasar.<ref>{{Cite web |title=Perak juara Piala Presiden 2012 |url=http://pafanews.com/2012/06/22/perak-juara-piala-presiden-2012/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130131020943/http://pafanews.com/2012/06/22/perak-juara-piala-presiden-2012/ |archive-date=31 January 2013 |access-date=26 June 2012}}</ref> Ya jagoranci tawagar don lashe gasar cin Kofin Shugaban kasa a shekarar 2012. <ref>{{Cite web |title=Skipper Nurridzuan nets winner for Perak |url=http://pafanews.com/2012/06/22/skipper-nurridzuan-nets-winner-for-perak/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130131045105/http://pafanews.com/2012/06/22/skipper-nurridzuan-nets-winner-for-perak/ |archive-date=31 January 2013 |access-date=26 June 2012}}</ref> Ya kuma kasance babban kocin kungiyar Perak Malay FA wacce ke fafatawa a gasar Piala Emas Raja-Raja (Regent's Gold Cup in Malay).
An nada shi a matsayin kocin Perak a watan Oktoba na shekara ta 2013, bayan murabus din Azraai Khor.<ref>{{Cite web |title=Early release will be resolved soon: Azraai - Football {{!}} The Star Online |url=http://www.thestar.com.my/Sport/Football/2013/10/22/Early-release-will-be-resolved-soon-Azraai.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022115938/http://www.thestar.com.my/Sport/Football/2013/10/22/Early-release-will-be-resolved-soon-Azraai.aspx |archive-date=2013-10-22}}</ref><ref>{{Cite web |title=New Perak head coach announced {{!}} Goal.com |url=http://www.goal.com/en-sg/news/3875/transfer-zone/2013/10/22/4350533/new-perak-head-coach-announced}}</ref> Ya rike wannan mukamin har zuwa Oktoba 2014, inda aka sauke shi zuwa mataimakin kocin bayan nadin Veran Simunić a matsayin kocin.
== Kididdigar gudanarwa ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Rubuce-rubucen manajan ta hanyar ƙungiya da kuma zama
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Daga
! rowspan="2" |Zuwa
! colspan="5" |Rubuce-rubuce
! rowspan="2" |{{Abbr|Ref.|Reference}}
|-
!{{Abbr|P|Matches played}}
!{{Abbr|W|Matches won}}
!{{Abbr|D|Matches drawn}}
!{{Abbr|L|Matches lost}}
!{{Abbr|Win %|Win percentage}}
|-
| align="left" |Perak FA II
| align="left" |31 ga Yulin 2016
| align="left" |''Yanzu''{{WDL|81|42|15|24|decimals=1}}
|
|-
! colspan="3" |Jimillar
{{WDLtot|81|42|15|24|decimals=1}}
!-
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1971]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
cid3qwf2f3zw59maf6m84ran4ham3gn
832777
832776
2026-05-09T06:09:35Z
Engineer014
44591
832777
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Abu Bakar bin Fadzim''' (an haife shi a ranar 29 ga watan Agustan shekara ta 1971) shi ne kocin [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] na [[Maleshiya|Malaysian]] kuma tsohon dan wasan kwallon kafa. Shi ne babban kocin kungiyar Firimiya ta Malaysia Perak FA II.
== Ayyukan wasa ==
Abu Bakar ya buga wa Perak wasa daga 1991 zuwa 2003, sai dai a 1999 lokacin da ya buga wa Perlis wasa. Abu Bakar ya kuma buga wa PDRM wasa a lokacin da ya fara wasa. Daga cikin nasarorin da ya samu a matsayin dan wasa ya lashe Kofin Malaysia tare da Perak a 1998 da 2000.
== Ayyukan horarwa ==
Abu Bakar ya yi aiki a matsayin mataimakin darektan fasaha tare da Perak bayan ya yi ritaya a matsayin dan wasa. Ya kasance mataimakin kocin babbar kungiyar Perak a karkashin Yang Mulia Raja Azlan Shah Raja So'ib a kakar 2010.
Ya ɗauki matsayin kocin kofin shugaban Perak a shekarar 2011 bayan ya kasance mataimakin kocin tawagar a karkashin Raja Azlan daga 2007, lokacin karshe da Perak ya lashe gasar.<ref>{{Cite web |title=Perak juara Piala Presiden 2012 |url=http://pafanews.com/2012/06/22/perak-juara-piala-presiden-2012/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130131020943/http://pafanews.com/2012/06/22/perak-juara-piala-presiden-2012/ |archive-date=31 January 2013 |access-date=26 June 2012}}</ref> Ya jagoranci tawagar don lashe gasar cin Kofin Shugaban kasa a shekarar 2012. <ref>{{Cite web |title=Skipper Nurridzuan nets winner for Perak |url=http://pafanews.com/2012/06/22/skipper-nurridzuan-nets-winner-for-perak/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130131045105/http://pafanews.com/2012/06/22/skipper-nurridzuan-nets-winner-for-perak/ |archive-date=31 January 2013 |access-date=26 June 2012}}</ref> Ya kuma kasance babban kocin kungiyar Perak Malay FA wacce ke fafatawa a gasar Piala Emas Raja-Raja (Regent's Gold Cup in Malay).
An nada shi a matsayin kocin Perak a watan Oktoba na shekara ta 2013, bayan murabus din Azraai Khor.<ref>{{Cite web |title=Early release will be resolved soon: Azraai - Football {{!}} The Star Online |url=http://www.thestar.com.my/Sport/Football/2013/10/22/Early-release-will-be-resolved-soon-Azraai.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022115938/http://www.thestar.com.my/Sport/Football/2013/10/22/Early-release-will-be-resolved-soon-Azraai.aspx |archive-date=2013-10-22}}</ref><ref>{{Cite web |title=New Perak head coach announced {{!}} Goal.com |url=http://www.goal.com/en-sg/news/3875/transfer-zone/2013/10/22/4350533/new-perak-head-coach-announced}}</ref> Ya rike wannan mukamin har zuwa Oktoba 2014, inda aka sauke shi zuwa mataimakin kocin bayan nadin Veran Simunić a matsayin kocin.
== Kididdigar gudanarwa ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Rubuce-rubucen manajan ta hanyar ƙungiya da kuma zama
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Daga
! rowspan="2" |Zuwa
! colspan="5" |Rubuce-rubuce
! rowspan="2" |{{Abbr|Ref.|Reference}}
|-
!{{Abbr|P|Matches played}}
!{{Abbr|W|Matches won}}
!{{Abbr|D|Matches drawn}}
!{{Abbr|L|Matches lost}}
!{{Abbr|Win %|Win percentage}}
|-
| align="left" |Perak FA II
| align="left" |31 ga Yulin 2016
| align="left" |''Yanzu''{{WDL|81|42|15|24|decimals=1}}
|
|-
! colspan="3" |Jimillar
{{WDLtot|81|42|15|24|decimals=1}}
!-
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1971]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
muj529dnkcioguqjqo4q2otqn4bumpj
Husam Abu Dahab
0
150065
832778
2026-05-09T06:10:17Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1335575575|Husam Abu Dahab]]"
832778
wikitext
text/x-wiki
'''Husam Ali Mohammad Abu Dahab''' (Arabic), ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Jordan wanda ke tsakiya a kulob din Al-Salmiya na Kuwait, a kan aro daga Al-Faisaly, da kuma ƙungiyar ƙasar Jordan .
== Ayyukan kulob din ==
=== Al-Faisaly ===
A ranar 16 ga Disamba 2023, Abu Dahab ya sabunta kwangilarsa tare da Al-Faisaly har zuwa karshen kakar 2027.<ref>{{Cite web |date=16 December 2023 |title=الفيصلي يجدد عقد اللاعبين زكريا وأبو الذهب |url=https://alghad.com/Section-180/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D8%B6%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%B5%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%AC%D8%AF%D8%AF-%D8%B9%D9%82%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%B2%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8-1547916 |website=alghad.com |publisher=Al-Ghad |language=Arabic}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 December 2023 |title=الفيصلي يجدد عقدي نجميه |url=https://www.kooora.com/?n=1293444 |website=Kooora.com |publisher=Kooora |language=Arabic}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 December 2023 |title=الفيصلي يجدد الثقة باللاعبين خالد زكريا وأبو الذهب |url=https://royanews.tv/news/316607 |website=royanews.tv |publisher=Roya News |language=Arabic}}</ref>
A ranar 26 ga Mayu 2024, Abu Dahab ya ba da gudummawa tare da burin Al-Faisaly, a cikin nasarar 6-2 a kan Shabab Al-Ordon a lokacin kakar 2023-24 ta Jordan Pro League.<ref>{{Cite web |date=26 May 2024 |title=لقب.. بـ " لون الذهب " |url=https://www.addustour.com/articles/1420629-%D9%84%D9%82%D8%A8-%D8%A8%D9%80-%C2%AB-%D9%84%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8-%C2%BB |website=addustor.com |publisher=Ad-Dustor |language=Arabic}}</ref> An san shi a matsayin mai tsaron gida na Al-Faisaly a wannan kakar, wanda ya kama idon sabon kocin tawagar Jamal Sellami don kiran shi zuwa babbar tawagar.<ref>{{Cite web |date=14 July 2024 |title=جمال سلامي ينصف لاعبا من المنتخب الأردني |url=https://www.analkhabar.com/%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%8A%D9%86%D8%B5%D9%81-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF/ |access-date=6 September 2024 |website=analkhabar.com |publisher=Ana Al-Khabar |language=Arabic}}</ref>
A ranar 24 ga watan Yulin, Al-Faisaly ta ba da sanarwar cewa sun sabunta kwangilar Abu Dahab har zuwa karshen kakar 2028, da kuma niyyar ba da rancensa ga kungiyar Al-Salmiya ta Kuwait Premier League don kakar wasa mai zuwa.<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=وافقت الهيئة الإدارية المؤقتة للنادي الفيصلي على إعارة لاعب فريقنا حسام أبو الذهب لنادي السالمية الكويتي لمدة موسم واحد، متمنين له التوفيق والنجاح في محطته الاحترافية الجديدة . |url=https://www.instagram.com/p/DMfzW6BIioI/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA== |access-date=24 July 2025 |website=instagram.com |publisher=alfaisalyscjo |language=Arabic}}</ref> Koyaya, a ranar 20 ga Satumba 2025, Abu Dahab ya koma Amman saboda Al-Salmiya ba zai iya yin rajistar kowane ɗan wasa a kulob din su ba.<ref>{{Cite web |date=20 September 2025 |title=حسام أبو الذهب يعود بعد تعثر انتقاله للسالمية الكويتي |url=https://www.addustour.com/articles/1518263-%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8-%D9%8A%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%D8%AB%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%84%D9%84%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%8A%D8%AA%D9%8A |access-date=30 January 2026 |website=addustour.com |publisher=Ad-Dustor |language=Arabic}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Wasan farko na kasa da kasa na Abu Dahab tare da tawagar kasar Jordan ya kasance da Koriya ta Arewa a wasan sada zumunci a ranar 29 ga watan Agusta 2024. <ref>{{Cite web |date=29 August 2024 |title=تفاصيل مباراة الأردن و كوريا الشمالية |url=https://jfa.com.jo/arsh_match.php?id_mon=1&id1=1103 |access-date=6 September 2024 |website=jfa.jo |publisher=Jordan Football Association |language=Arabic}}</ref> Wasansa na farko na gasar ya kasance da Kuwait don cancantar gasar cin kofin duniya a ranar 5 ga Satumba 2024 a [[Amman]], wanda Jordan ta jawo 1-1.<ref>{{Cite web |date=6 September 2024 |title=اتحاد الكرة يعلن غياب التعمري عن مباراة فلسطين |url=https://sawaleif.com/%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%BA%D9%8A%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%8A-%D8%B9%D9%86-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7-915608/ |access-date=6 September 2024 |website=Sawaleif.com |publisher=Sawaleif |language=Arabic}}</ref>
== Kididdigar aiki ta kasa da kasa ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="3" |Kungiyar kwallon kafa ta Jordan
|-
!Shekara
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
|2024
|2
|0
|-
!Jimillar
!2
!0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 2000]]
mmqalv2mc61l71pa0bh4z3aiil424jl
832779
832778
2026-05-09T06:10:36Z
Engineer014
44591
832779
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Husam Ali Mohammad Abu Dahab''' (Arabic), ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Jordan wanda ke tsakiya a kulob din Al-Salmiya na Kuwait, a kan aro daga Al-Faisaly, da kuma ƙungiyar ƙasar Jordan .
== Ayyukan kulob din ==
=== Al-Faisaly ===
A ranar 16 ga Disamba 2023, Abu Dahab ya sabunta kwangilarsa tare da Al-Faisaly har zuwa karshen kakar 2027.<ref>{{Cite web |date=16 December 2023 |title=الفيصلي يجدد عقد اللاعبين زكريا وأبو الذهب |url=https://alghad.com/Section-180/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D8%B6%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%B5%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%AC%D8%AF%D8%AF-%D8%B9%D9%82%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%B2%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8-1547916 |website=alghad.com |publisher=Al-Ghad |language=Arabic}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 December 2023 |title=الفيصلي يجدد عقدي نجميه |url=https://www.kooora.com/?n=1293444 |website=Kooora.com |publisher=Kooora |language=Arabic}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 December 2023 |title=الفيصلي يجدد الثقة باللاعبين خالد زكريا وأبو الذهب |url=https://royanews.tv/news/316607 |website=royanews.tv |publisher=Roya News |language=Arabic}}</ref>
A ranar 26 ga Mayu 2024, Abu Dahab ya ba da gudummawa tare da burin Al-Faisaly, a cikin nasarar 6-2 a kan Shabab Al-Ordon a lokacin kakar 2023-24 ta Jordan Pro League.<ref>{{Cite web |date=26 May 2024 |title=لقب.. بـ " لون الذهب " |url=https://www.addustour.com/articles/1420629-%D9%84%D9%82%D8%A8-%D8%A8%D9%80-%C2%AB-%D9%84%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8-%C2%BB |website=addustor.com |publisher=Ad-Dustor |language=Arabic}}</ref> An san shi a matsayin mai tsaron gida na Al-Faisaly a wannan kakar, wanda ya kama idon sabon kocin tawagar Jamal Sellami don kiran shi zuwa babbar tawagar.<ref>{{Cite web |date=14 July 2024 |title=جمال سلامي ينصف لاعبا من المنتخب الأردني |url=https://www.analkhabar.com/%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%8A%D9%86%D8%B5%D9%81-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF/ |access-date=6 September 2024 |website=analkhabar.com |publisher=Ana Al-Khabar |language=Arabic}}</ref>
A ranar 24 ga watan Yulin, Al-Faisaly ta ba da sanarwar cewa sun sabunta kwangilar Abu Dahab har zuwa karshen kakar 2028, da kuma niyyar ba da rancensa ga kungiyar Al-Salmiya ta Kuwait Premier League don kakar wasa mai zuwa.<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=وافقت الهيئة الإدارية المؤقتة للنادي الفيصلي على إعارة لاعب فريقنا حسام أبو الذهب لنادي السالمية الكويتي لمدة موسم واحد، متمنين له التوفيق والنجاح في محطته الاحترافية الجديدة . |url=https://www.instagram.com/p/DMfzW6BIioI/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA== |access-date=24 July 2025 |website=instagram.com |publisher=alfaisalyscjo |language=Arabic}}</ref> Koyaya, a ranar 20 ga Satumba 2025, Abu Dahab ya koma Amman saboda Al-Salmiya ba zai iya yin rajistar kowane ɗan wasa a kulob din su ba.<ref>{{Cite web |date=20 September 2025 |title=حسام أبو الذهب يعود بعد تعثر انتقاله للسالمية الكويتي |url=https://www.addustour.com/articles/1518263-%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%87%D8%A8-%D9%8A%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%D8%AB%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%84%D9%84%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%8A%D8%AA%D9%8A |access-date=30 January 2026 |website=addustour.com |publisher=Ad-Dustor |language=Arabic}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Wasan farko na kasa da kasa na Abu Dahab tare da tawagar kasar Jordan ya kasance da Koriya ta Arewa a wasan sada zumunci a ranar 29 ga watan Agusta 2024. <ref>{{Cite web |date=29 August 2024 |title=تفاصيل مباراة الأردن و كوريا الشمالية |url=https://jfa.com.jo/arsh_match.php?id_mon=1&id1=1103 |access-date=6 September 2024 |website=jfa.jo |publisher=Jordan Football Association |language=Arabic}}</ref> Wasansa na farko na gasar ya kasance da Kuwait don cancantar gasar cin kofin duniya a ranar 5 ga Satumba 2024 a [[Amman]], wanda Jordan ta jawo 1-1.<ref>{{Cite web |date=6 September 2024 |title=اتحاد الكرة يعلن غياب التعمري عن مباراة فلسطين |url=https://sawaleif.com/%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%BA%D9%8A%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%8A-%D8%B9%D9%86-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7-915608/ |access-date=6 September 2024 |website=Sawaleif.com |publisher=Sawaleif |language=Arabic}}</ref>
== Kididdigar aiki ta kasa da kasa ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="3" |Kungiyar kwallon kafa ta Jordan
|-
!Shekara
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
|2024
|2
|0
|-
!Jimillar
!2
!0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 2000]]
9t86qv14riqikp8swa2s05wq1gji326
Ahmed Abu Halawa
0
150066
832780
2026-05-09T06:11:05Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1313194502|Ahmed Abu Halawa]]"
832780
wikitext
text/x-wiki
{{Reflist}}'''Ahmed Yacoub Mohammed Abu Halawa''' ( Arabic محمد أبو حلاوة ; an haife shi a ranar 1 ga Janairu 1985) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] [[Jodan|ɗan ƙasar Jordan]] wanda asalinsa [[Ƙasar Falasɗinu|Falasɗinawa]] ne wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron baya]] ga Shabab Al-Aqaba.
== Daraja ==
; Al-Wehdat
* Jordan Premier League (1): 2010-112010–11
* Kofin Jordan FA (1): 2010-112010–11
* Jordan Super Cup (1): 2011
== Haɗin waje ==
* Ahmed Abu Halaweha Kooora.com (a cikin Larabci) (an adana shi) a Turanci a Goalzz.com)
* {{Soccerway|ahmad-abu-halawa/81037|Ahmad Abu Halawa}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1985]]
dgypa0cxgx8g4axgmfh1rplztebt0pc
832781
832780
2026-05-09T06:11:35Z
Engineer014
44591
832781
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ahmed Yacoub Mohammed Abu Halawa''' ( Arabic محمد أبو حلاوة ; an haife shi a ranar 1 ga Janairu 1985) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] [[Jodan|ɗan ƙasar Jordan]] wanda asalinsa [[Ƙasar Falasɗinu|Falasɗinawa]] ne wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron baya]] ga Shabab Al-Aqaba.
== Daraja ==
; Al-Wehdat
* Jordan Premier League (1): 2010-112010–11
* Kofin Jordan FA (1): 2010-112010–11
* Jordan Super Cup (1): 2011
== Haɗin waje ==
* Ahmed Abu Halaweha Kooora.com (a cikin Larabci) (an adana shi) a Turanci a Goalzz.com)
* {{Soccerway|ahmad-abu-halawa/81037|Ahmad Abu Halawa}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1985]]
b9gahbog0971os985knxom311n8whtj
Joel Abu Hanna
0
150067
832782
2026-05-09T06:12:10Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1328331421|Joel Abu Hanna]]"
832782
wikitext
text/x-wiki
'''Joël Abu Hanna''' (Arabic: جوئيل أبو حنا, Ibrananci: ג'ואל אבו חנא; an haife shi a ranar 22 ga watan Janairun shekara ta 1998) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne wanda ke taka leda a matsayin mai tsakiya na ƙungiyar Levadiakos ta Girka Super League.<ref>{{Cite web |title=Joel Abu Hanna |url=https://www.worldfootball.net/person/pe336671/joel-abu-hanna/ |access-date=29 September 2017 |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL}}</ref> An haife shi a Jamus, ya wakilci tawagar kasar Isra'ila.
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Abu Hanna a Troisdorf, Jamus, ga mahaifin Kirista na Larabawa-Isra'ila da mahaifiyar Kirista ta Jamus.<ref name="life">{{Cite web |title=ג'ואל אבו חנא: מעדיף את נבחרת ישראל על פלסטין - ספורט 5 |url=https://www.sport5.co.il/articles.aspx?FolderID=285&docID=343564 |website=Sport5.co.il - אתר ערוץ הספורט}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Abu Hanna ya kasance matashi na kasa da kasa na kungiyoyin U17, U18, da U19 na Jamus.
Kafin yanke shawara na buga wa babbar kungiyar kwallon kafa ta Isra'ila wasa, <ref>{{Cite web |title=FCK: Joel Abu Hanna beginnt Mission "Weiterentwicklung" |url=https://www.rheinpfalz.de/sport/fussball/artikel/fck-joel-abu-hanna-beginnt-mission-weiterentwicklung/ |publisher=}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Palestine-Eligible Players - |url=https://footballpalestine.com/palestine-eligible-players/ |website=footballpalestine.com}}</ref> Abu Hanna an kuma dauke shi don buga wa babbar ƙungiyar kwallon kafa ta Falasdinu wasa. <ref name="life">{{Cite web |title=ג'ואל אבו חנא: מעדיף את נבחרת ישראל על פלסטין - ספורט 5 |url=https://www.sport5.co.il/articles.aspx?FolderID=285&docID=343564 |website=Sport5.co.il - אתר ערוץ הספורט}}</ref>
A wasansa na farko da ya buga wa Isra'ila da Jamhuriyar Czech a gasar UEFA Nations League ta 2020-21, Abu Hanna ya zira kwallaye.<ref>{{Cite web |title=Israel vs. Czech Republic - 11 October 2020 - Soccerway |url=https://int.soccerway.com/matches/2020/10/11/europe/uefa-nations-league/israel/czech-republic/3243415/ |website=int.soccerway.com}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
33sncb60t7xe7u8vr9qcfv9qfygdhia
832783
832782
2026-05-09T06:12:29Z
Engineer014
44591
832783
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Joël Abu Hanna''' (Arabic: جوئيل أبو حنا, Ibrananci: ג'ואל אבו חנא; an haife shi a ranar 22 ga watan Janairun shekara ta 1998) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne wanda ke taka leda a matsayin mai tsakiya na ƙungiyar Levadiakos ta Girka Super League.<ref>{{Cite web |title=Joel Abu Hanna |url=https://www.worldfootball.net/person/pe336671/joel-abu-hanna/ |access-date=29 September 2017 |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL}}</ref> An haife shi a Jamus, ya wakilci tawagar kasar Isra'ila.
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Abu Hanna a Troisdorf, Jamus, ga mahaifin Kirista na Larabawa-Isra'ila da mahaifiyar Kirista ta Jamus.<ref name="life">{{Cite web |title=ג'ואל אבו חנא: מעדיף את נבחרת ישראל על פלסטין - ספורט 5 |url=https://www.sport5.co.il/articles.aspx?FolderID=285&docID=343564 |website=Sport5.co.il - אתר ערוץ הספורט}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Abu Hanna ya kasance matashi na kasa da kasa na kungiyoyin U17, U18, da U19 na Jamus.
Kafin yanke shawara na buga wa babbar kungiyar kwallon kafa ta Isra'ila wasa, <ref>{{Cite web |title=FCK: Joel Abu Hanna beginnt Mission "Weiterentwicklung" |url=https://www.rheinpfalz.de/sport/fussball/artikel/fck-joel-abu-hanna-beginnt-mission-weiterentwicklung/ |publisher=}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Palestine-Eligible Players - |url=https://footballpalestine.com/palestine-eligible-players/ |website=footballpalestine.com}}</ref> Abu Hanna an kuma dauke shi don buga wa babbar ƙungiyar kwallon kafa ta Falasdinu wasa. <ref name="life">{{Cite web |title=ג'ואל אבו חנא: מעדיף את נבחרת ישראל על פלסטין - ספורט 5 |url=https://www.sport5.co.il/articles.aspx?FolderID=285&docID=343564 |website=Sport5.co.il - אתר ערוץ הספורט}}</ref>
A wasansa na farko da ya buga wa Isra'ila da Jamhuriyar Czech a gasar UEFA Nations League ta 2020-21, Abu Hanna ya zira kwallaye.<ref>{{Cite web |title=Israel vs. Czech Republic - 11 October 2020 - Soccerway |url=https://int.soccerway.com/matches/2020/10/11/europe/uefa-nations-league/israel/czech-republic/3243415/ |website=int.soccerway.com}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
nzq82332ovhqps3bhk4186dtwi4a20c
Amer Abu Hudaib
0
150068
832784
2026-05-09T06:13:05Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1335460023|Amer Abu Hudaib]]"
832784
wikitext
text/x-wiki
'''Amer Omar Abu Hudaib''' ( Arabic ; an haife shi a ranar 21 ga Agusta, 1993) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] [[Jodan|ɗan ƙasar Jordan]] wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron baya]] ga Al-Ramtha.
== Ayyukan kasa da kasa ==
Wasan farko na kasa da kasa na Abu Hudieab tare da babbar kungiyar Jordan ya kasance a kan [[Ƙungiyar ƙwallon ƙafar Ƙasar Trinidad da Tobago|Trinidad da Tobago]] a ranar 16 ga Yuni 2015 a Irbid a wasan sada zumunci na kasa da Kasa. Wasan ya ƙare a cikin nasara 3-0.
== Manufofin kasa da kasa ==
=== Tare da U-19 ===
{| class="wikitable"
!#
!Ranar
!Wurin da ake ciki
!Abokin hamayya
!Sakamakon
!Sakamakon
!Gasar
|-
|1
|12 Satumba 2011
|[[Amman]]
|{{Fb|Oman}}
|1-1
|Zane-zane
|Wasan abokantaka
|}
== Kididdigar aiki ta kasa da kasa ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="3" |Kungiyar kwallon kafa ta Jordan
|-
!Shekara
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
|2015
|2
|0
|-
|2017
|1
|0
|-
!Jimillar
!3
!0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1993]]
ntrvgkstnzobaoop9x4jz84bl971mb1
832785
832784
2026-05-09T06:13:26Z
Engineer014
44591
832785
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Amer Omar Abu Hudaib''' ( Arabic ; an haife shi a ranar 21 ga Agusta, 1993) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] [[Jodan|ɗan ƙasar Jordan]] wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron baya]] ga Al-Ramtha.
== Ayyukan kasa da kasa ==
Wasan farko na kasa da kasa na Abu Hudieab tare da babbar kungiyar Jordan ya kasance a kan [[Ƙungiyar ƙwallon ƙafar Ƙasar Trinidad da Tobago|Trinidad da Tobago]] a ranar 16 ga Yuni 2015 a Irbid a wasan sada zumunci na kasa da Kasa. Wasan ya ƙare a cikin nasara 3-0.
== Manufofin kasa da kasa ==
=== Tare da U-19 ===
{| class="wikitable"
!#
!Ranar
!Wurin da ake ciki
!Abokin hamayya
!Sakamakon
!Sakamakon
!Gasar
|-
|1
|12 Satumba 2011
|[[Amman]]
|{{Fb|Oman}}
|1-1
|Zane-zane
|Wasan abokantaka
|}
== Kididdigar aiki ta kasa da kasa ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="3" |Kungiyar kwallon kafa ta Jordan
|-
!Shekara
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
|2015
|2
|0
|-
|2017
|1
|0
|-
!Jimillar
!3
!0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1993]]
gl2cyjqr87n6simtd2trxzvdt8zwg0s
832786
832785
2026-05-09T06:13:37Z
Engineer014
44591
832786
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Amer Omar Abu Hudaib''' ( Arabic ; an haife shi a ranar 21 ga Agusta, 1993) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan ƙwallon ƙafa ne]] [[Jodan|ɗan ƙasar Jordan]] wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron baya]] ga Al-Ramtha.
== Ayyukan kasa da kasa ==
Wasan farko na kasa da kasa na Abu Hudieab tare da babbar kungiyar Jordan ya kasance a kan [[Ƙungiyar ƙwallon ƙafar Ƙasar Trinidad da Tobago|Trinidad da Tobago]] a ranar 16 ga Yuni 2015 a Irbid a wasan sada zumunci na kasa da Kasa. Wasan ya ƙare a cikin nasara 3-0.
== Manufofin kasa da kasa ==
=== Tare da U-19 ===
{| class="wikitable"
!#
!Ranar
!Wurin da ake ciki
!Abokin hamayya
!Sakamakon
!Sakamakon
!Gasar
|-
|1
|12 Satumba 2011
|[[Amman]]
|{{Fb|Oman}}
|1-1
|Zane-zane
|Wasan abokantaka
|}
== Kididdigar aiki ta kasa da kasa ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! colspan="3" |Kungiyar kwallon kafa ta Jordan
|-
!Shekara
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
|2015
|2
|0
|-
|2017
|1
|0
|-
!Jimillar
!3
!0
|}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1993]]
md1mxxe032pc2vt0pwrjrnlge65b3vf
Amin Abu Khalifa
0
150069
832787
2026-05-09T06:14:07Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1326499500|Amin Abu Khalifa]]"
832787
wikitext
text/x-wiki
'''Amin Husam Amin Abu Khalifa''' ( Arabic ; an haife shi a ranar 5 ga Fabrairu 2006) ƙwararren [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] [[Jodan|ɗan ƙasar Jordan]] wanda ke buga wasa a matsayin [[Mai buga baya|ɗan baya na dama]] a ƙungiyar Al-Bukiryah ta Saudi First Division League, a matsayin aro daga Al-Riyadh .
== Ayyukan kulob din ==
=== Farkon aiki ===
An haife shi a [[Jodan|Jordan]], Abu Khalifa ya fara aikinsa a Jordan Knights, kafin ya sanya hannu tare da Al-Riyadh kan kwangilar shekaru hudu.<ref>{{Cite web |date=15 September 2024 |title=الاردني أبو خليفة يوقع للرياض السعودي بـ170 ألف دولار |url=https://jfranews.com.jo/article/468378 |access-date=23 July 2025 |website=jfranews.com |publisher=Jfra News |language=ar}}</ref> A ranar 4 ga watan Fabrairun 2025, zai shiga makarantar matasa ta Al-Shabab a kan gajeren rance.<ref>{{Cite web |date=4 February 2025 |title=المحترف الأردني "أمين أبو خليفة" يوقع عقد انضمامه لـ"الليوث" 🦁🤍 |url=https://x.com/AlShababYouth/status/1886841989749964809 |access-date=23 July 2025 |website=x.com |publisher=@AlShababYouth}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=أنتهاء فترة إعارة اللاعب أمين ابو خليفة إلى نادي الشباب السعودي وسيعود إلى نادي الرياض السعودي 🇸🇦 |url=https://www.facebook.com/share/p/1C9ssMeKhP/ |access-date=23 July 2025 |website=facebook.com |publisher=موقع المحترفين الأردنيين Jordanian professional players |language=ar}}</ref>
=== Al-Riyadh ===
Bayan dawowa daga makarantar matasa ta Al-Shabab. Abu Khalifa ya shiga tawagar farko ta kulob din Saudi Pro League Al-Riyadh, yana shiga sansanin horo da aka gudanar a Spain.<ref>{{Cite web |date=17 July 2025 |title=نادي الرياض السعودي يعلن ضم اللاعب الأردني الشاب أمين أبو خليفة لقائمة اللاعبين المغادرين لمعسكر إسبانيـا استعـدادًا للموسم الرياضي 2026/2025 |url=https://x.com/ns_su9/status/1945743565566431696 |access-date=23 July 2025 |website=x.com |publisher=@ns_su9 |language=ar}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
A ranar 26 ga Nuwamba 2021, Abu Khalifa ya karbi kiransa na farko tare da tawagar kasar Jordan U-15 don gasar zakarun WAFF U-15 ta 2021. <ref>{{Cite web |date=26 November 2021 |title=إعلان قائمة منتخب الناشئين لمواجهتي سوريا وديا |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=28388&title=%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B4%D8%A6%D9%8A%D9%86-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7 |access-date=23 July 2025 |website=jfa.jo |publisher=[[Jordan Football Association]] |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 December 2021 |title=الأردن يتعادل مع سوريا وديا قبل بطولة غرب آسيا للناشئين |url=https://www.kooora.com/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%AF%D9%85/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%8A%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84-%D9%85%D8%B9-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A8%D8%B7%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D8%A7-%D9%84%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B4%D9%8A%D9%8A%D9%86/1091349 |access-date=23 July 2025 |website=kooora.com |publisher=Kooora |language=ar}}</ref> Kasancewa a gasar.<ref>{{Cite web |date=5 December 2021 |title=منتخب الناشئين يتغلب على البحرين في افتتاح مشواره بـ "غرب آسيا" |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=28407&title=%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B4%D8%A6%D9%8A%D9%86-%D9%8A%D8%AA%D8%BA%D9%84%D8%A8-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D9%85%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D9%80-%22%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A2%D8%B3%D9%8A%D8%A7%22 |access-date=23 July 2025 |website=jfa.jo |publisher=[[Jordan Football Association]] |language=ar}}</ref>
A ranar 19 ga Maris 2022, Abu Khalifa ya shiga Jordan U-17 don sansanin horo a [[Antalya]] . <ref>{{Cite web |date=19 March 2022 |title=منتخبا ت20 و ت17 يغادران إلى تركيا |url=https://jfa.jo/news.php?id=28508&title=%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8%D8%A7-%D8%AA20-%D9%88-%D8%AA17-%D9%8A%D8%BA%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A7&lang=ar |access-date=23 July 2025 |website=jfa.jo |publisher=[[Jordan Football Association]] |language=ar}}</ref> Ya kasance daga cikin tawagar da ta lashe gasar zakarun WAFF U-16 ta 2022.<ref>{{Cite web |date=30 June 2022 |title=الأردن بطلا لغرب آسيا للناشئين |url=https://royanews.tv/news/354475 |access-date=23 July 2025 |website=royanews.tv |publisher=Roya News |language=ar}}</ref> A ranar 27 ga Satumba 2022, an kira Abu Khalifa zuwa tawagar U-17 don cancantar AFC, inda ya zira kwallaye a kan Philippines. <ref>{{Cite web |date=27 September 2022 |title=إعلان قائمة المنتخب الوطني ت17 للتصفيات الآسيوية |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=28862&title=%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%AA17-%D9%84%D9%84%D8%AA%D8%B5%D9%81%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%B3%D9%8A%D9%88%D9%8A%D8%A9 |access-date=23 July 2025 |website=jfa.jo |publisher=[[Jordan Football Association]] |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 September 2022 |title=إعلان قائمة المنتخب الوطني ت17 للتصفيات الآسيوية |url=https://royanews.tv/news/286265 |access-date=23 July 2025 |website=royanews.tv |publisher=Roya News |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 October 2022 |title=Jordan U17 3:1 Philippines U17 |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2022-10-05/jordan-u17-vs-philippines-u17/2693451/ |access-date=23 July 2025 |website=globalsportsarchive.com |publisher=Global Sports Archive |language=en}}</ref>
A ranar 11 ga watan Janairun 2024, Abu Khalifa ya karbi kiran sa na farko tare da Jordan U-20 don sansanin horo da aka gudanar a Antalya . <ref>{{Cite web |date=11 January 2024 |title=منتخب الأردن للشباب يواجه تركيا والعراق وديا |url=https://gate.ahram.org.eg/News/4674258.aspx |access-date=23 July 2025 |website=ahram.org.eg |publisher=Ahram |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=إعلان قائمة المنتخب الوطني تحت 20 عاما لمعسكر تركيا |url=https://www.petra.gov.jo/Include/InnerPage.jsp?ID=268449&lang=ar&name=news |access-date=23 July 2025 |website=petra.gov.jo |publisher=Petra News |language=ar}}</ref> Ya shiga wani sansani a watan Maris, yana fuskantar Siriya da Japan.<ref>{{Cite web |date=20 March 2024 |title=المنتخب الوطني تحت ٢٠ يحقق فوزاً كبيراً على نظيره السوري ودياً |url=https://royanews.tv/news/323320 |access-date=23 July 2025 |website=royanews.tv |publisher=Roya News |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 March 2024 |title=المنتخب الوطني تحت ٢٠ يفوز على نظيره الياباني ودياً |url=https://royanews.tv/news/323686 |access-date=23 July 2025 |website=royanews.tv |publisher=Roya News |language=ar}}</ref> A ranar 20 ga Yuni 2024, an kira Abu Khalifa don Gasar Zakarun WAFF U-19 ta 2024. <ref>{{Cite web |date=20 June 2024 |title=إعلان قائمة المنتخب الوطني تحت سن ٢٠ لبطولة غرب آسيا |url=https://royanews.tv/news/354479 |access-date=23 July 2025 |website=royanews.tv |publisher=Roya News |language=ar}}</ref> An kira Abu Khalifa tare da tawagar don shiga cikin masu cancanta.<ref>{{Cite web |date=26 September 2024 |title=منتخب النشامى للشباب يفوز على هونغ كونغ بالتصفيات الآسيوية |url=https://alsaa.net/article/584353/%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%84%D9%84%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D9%8A%D9%81%D9%88%D8%B2 |access-date=23 July 2025 |website=alsaa.net |publisher=Al-Saa'a |language=ar}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
42er6sbrdfthdqpu5vxl2611yc9jzol
832788
832787
2026-05-09T06:14:26Z
Engineer014
44591
832788
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Amin Husam Amin Abu Khalifa''' ( Arabic ; an haife shi a ranar 5 ga Fabrairu 2006) ƙwararren [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] [[Jodan|ɗan ƙasar Jordan]] wanda ke buga wasa a matsayin [[Mai buga baya|ɗan baya na dama]] a ƙungiyar Al-Bukiryah ta Saudi First Division League, a matsayin aro daga Al-Riyadh .
== Ayyukan kulob din ==
=== Farkon aiki ===
An haife shi a [[Jodan|Jordan]], Abu Khalifa ya fara aikinsa a Jordan Knights, kafin ya sanya hannu tare da Al-Riyadh kan kwangilar shekaru hudu.<ref>{{Cite web |date=15 September 2024 |title=الاردني أبو خليفة يوقع للرياض السعودي بـ170 ألف دولار |url=https://jfranews.com.jo/article/468378 |access-date=23 July 2025 |website=jfranews.com |publisher=Jfra News |language=ar}}</ref> A ranar 4 ga watan Fabrairun 2025, zai shiga makarantar matasa ta Al-Shabab a kan gajeren rance.<ref>{{Cite web |date=4 February 2025 |title=المحترف الأردني "أمين أبو خليفة" يوقع عقد انضمامه لـ"الليوث" 🦁🤍 |url=https://x.com/AlShababYouth/status/1886841989749964809 |access-date=23 July 2025 |website=x.com |publisher=@AlShababYouth}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=أنتهاء فترة إعارة اللاعب أمين ابو خليفة إلى نادي الشباب السعودي وسيعود إلى نادي الرياض السعودي 🇸🇦 |url=https://www.facebook.com/share/p/1C9ssMeKhP/ |access-date=23 July 2025 |website=facebook.com |publisher=موقع المحترفين الأردنيين Jordanian professional players |language=ar}}</ref>
=== Al-Riyadh ===
Bayan dawowa daga makarantar matasa ta Al-Shabab. Abu Khalifa ya shiga tawagar farko ta kulob din Saudi Pro League Al-Riyadh, yana shiga sansanin horo da aka gudanar a Spain.<ref>{{Cite web |date=17 July 2025 |title=نادي الرياض السعودي يعلن ضم اللاعب الأردني الشاب أمين أبو خليفة لقائمة اللاعبين المغادرين لمعسكر إسبانيـا استعـدادًا للموسم الرياضي 2026/2025 |url=https://x.com/ns_su9/status/1945743565566431696 |access-date=23 July 2025 |website=x.com |publisher=@ns_su9 |language=ar}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
A ranar 26 ga Nuwamba 2021, Abu Khalifa ya karbi kiransa na farko tare da tawagar kasar Jordan U-15 don gasar zakarun WAFF U-15 ta 2021. <ref>{{Cite web |date=26 November 2021 |title=إعلان قائمة منتخب الناشئين لمواجهتي سوريا وديا |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=28388&title=%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B4%D8%A6%D9%8A%D9%86-%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7 |access-date=23 July 2025 |website=jfa.jo |publisher=[[Jordan Football Association]] |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 December 2021 |title=الأردن يتعادل مع سوريا وديا قبل بطولة غرب آسيا للناشئين |url=https://www.kooora.com/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%AF%D9%85/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%8A%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84-%D9%85%D8%B9-%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A7-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A8%D8%B7%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D8%A7-%D9%84%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B4%D9%8A%D9%8A%D9%86/1091349 |access-date=23 July 2025 |website=kooora.com |publisher=Kooora |language=ar}}</ref> Kasancewa a gasar.<ref>{{Cite web |date=5 December 2021 |title=منتخب الناشئين يتغلب على البحرين في افتتاح مشواره بـ "غرب آسيا" |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=28407&title=%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D8%B4%D8%A6%D9%8A%D9%86-%D9%8A%D8%AA%D8%BA%D9%84%D8%A8-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D9%85%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D9%80-%22%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A2%D8%B3%D9%8A%D8%A7%22 |access-date=23 July 2025 |website=jfa.jo |publisher=[[Jordan Football Association]] |language=ar}}</ref>
A ranar 19 ga Maris 2022, Abu Khalifa ya shiga Jordan U-17 don sansanin horo a [[Antalya]] . <ref>{{Cite web |date=19 March 2022 |title=منتخبا ت20 و ت17 يغادران إلى تركيا |url=https://jfa.jo/news.php?id=28508&title=%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8%D8%A7-%D8%AA20-%D9%88-%D8%AA17-%D9%8A%D8%BA%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A7&lang=ar |access-date=23 July 2025 |website=jfa.jo |publisher=[[Jordan Football Association]] |language=ar}}</ref> Ya kasance daga cikin tawagar da ta lashe gasar zakarun WAFF U-16 ta 2022.<ref>{{Cite web |date=30 June 2022 |title=الأردن بطلا لغرب آسيا للناشئين |url=https://royanews.tv/news/354475 |access-date=23 July 2025 |website=royanews.tv |publisher=Roya News |language=ar}}</ref> A ranar 27 ga Satumba 2022, an kira Abu Khalifa zuwa tawagar U-17 don cancantar AFC, inda ya zira kwallaye a kan Philippines. <ref>{{Cite web |date=27 September 2022 |title=إعلان قائمة المنتخب الوطني ت17 للتصفيات الآسيوية |url=https://www.jfa.jo/news.php?id=28862&title=%D8%A5%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86%D9%8A-%D8%AA17-%D9%84%D9%84%D8%AA%D8%B5%D9%81%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%B3%D9%8A%D9%88%D9%8A%D8%A9 |access-date=23 July 2025 |website=jfa.jo |publisher=[[Jordan Football Association]] |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 September 2022 |title=إعلان قائمة المنتخب الوطني ت17 للتصفيات الآسيوية |url=https://royanews.tv/news/286265 |access-date=23 July 2025 |website=royanews.tv |publisher=Roya News |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 October 2022 |title=Jordan U17 3:1 Philippines U17 |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2022-10-05/jordan-u17-vs-philippines-u17/2693451/ |access-date=23 July 2025 |website=globalsportsarchive.com |publisher=Global Sports Archive |language=en}}</ref>
A ranar 11 ga watan Janairun 2024, Abu Khalifa ya karbi kiran sa na farko tare da Jordan U-20 don sansanin horo da aka gudanar a Antalya . <ref>{{Cite web |date=11 January 2024 |title=منتخب الأردن للشباب يواجه تركيا والعراق وديا |url=https://gate.ahram.org.eg/News/4674258.aspx |access-date=23 July 2025 |website=ahram.org.eg |publisher=Ahram |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 January 2024 |title=إعلان قائمة المنتخب الوطني تحت 20 عاما لمعسكر تركيا |url=https://www.petra.gov.jo/Include/InnerPage.jsp?ID=268449&lang=ar&name=news |access-date=23 July 2025 |website=petra.gov.jo |publisher=Petra News |language=ar}}</ref> Ya shiga wani sansani a watan Maris, yana fuskantar Siriya da Japan.<ref>{{Cite web |date=20 March 2024 |title=المنتخب الوطني تحت ٢٠ يحقق فوزاً كبيراً على نظيره السوري ودياً |url=https://royanews.tv/news/323320 |access-date=23 July 2025 |website=royanews.tv |publisher=Roya News |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 March 2024 |title=المنتخب الوطني تحت ٢٠ يفوز على نظيره الياباني ودياً |url=https://royanews.tv/news/323686 |access-date=23 July 2025 |website=royanews.tv |publisher=Roya News |language=ar}}</ref> A ranar 20 ga Yuni 2024, an kira Abu Khalifa don Gasar Zakarun WAFF U-19 ta 2024. <ref>{{Cite web |date=20 June 2024 |title=إعلان قائمة المنتخب الوطني تحت سن ٢٠ لبطولة غرب آسيا |url=https://royanews.tv/news/354479 |access-date=23 July 2025 |website=royanews.tv |publisher=Roya News |language=ar}}</ref> An kira Abu Khalifa tare da tawagar don shiga cikin masu cancanta.<ref>{{Cite web |date=26 September 2024 |title=منتخب النشامى للشباب يفوز على هونغ كونغ بالتصفيات الآسيوية |url=https://alsaa.net/article/584353/%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%84%D9%84%D8%B4%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D9%8A%D9%81%D9%88%D8%B2 |access-date=23 July 2025 |website=alsaa.net |publisher=Al-Saa'a |language=ar}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
kwirfn7b2pl93yu3z4tj8ouv4kir4dk
Laith Abu Rahal
0
150070
832789
2026-05-09T06:14:53Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1306003387|Laith Abu Rahal]]"
832789
wikitext
text/x-wiki
'''Laith Emad Addin Ismail Abu Rahal''' ( Arabic ابو رحال ; an haife shi a ranar 8 ga Satumba 2001) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] [[Jodan|ɗan ƙasar Jordan]] wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron baya na tsakiya]] a ƙungiyar Al-Ahli ta Jordanian Pro League.<ref>{{Cite web |date=1 May 2025 |title=أبو رحال: تألق مهند سمرين يُقرب الوحدات من التتويج |url=https://www.kooora.com/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%AF%D9%85/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%A7%D8%A8%D9%88-%D8%B1%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D9%84%D9%82-%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D9%8A%D9%82%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%AA%D9%88%D9%8A%D8%AC/1405741 |access-date=9 July 2025 |website=kooora.com |publisher=Kooora |language=Arabic}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 May 2024 |title=ليث أبو رحال لكووورة: هذا هو الموسم الأسوأ للدوري الأردني |url=https://www.kooora.com/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%AF%D9%85/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%84%D9%8A%D8%AB-%D8%A7%D8%A8%D9%88-%D8%B1%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D9%84%D9%83%D9%88%D9%88%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D9%87%D8%B0%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%88%D8%A7-%D9%84%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%D9%8A/1325889 |access-date=9 July 2025 |website=kooora.com |publisher=Kooora |language=Arabic}}</ref>
== Ayyukan kulob din ==
=== Al-Ahli ===
An haife shi a [[Amman]], Abu Rahal ya fara aikinsa a Al-Ahli a shekarar 2020.<ref>{{Cite web |date=6 November 2020 |title=Laith Abu Rahal |url=https://www.instagram.com/p/CHQezdjHhdT/ |access-date=9 July 2025 |website=instagram.com |publisher=laith_abu_rahal |language=Arabic}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Abu Rahal ya karbi kira ga tawagar kwallon kafa ta kasa da shekaru 18 ta Jordan don gasar zakarun WAFF U-18 ta 2019, inda zai yi rajistar burin da ya yi da Falasdinu.<ref>{{Cite web |date=23 August 2019 |title=فوز الاردن على فلسطين وتعادل الامارات والبحرين في افتتاح بطولة غرب آسيا |url=https://samanews.ps/ar/post/385780/%D9%81%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86-%D9%88%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D8%A8%D8%B7%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A2%D8%B3%D9%8A%D8%A7 |access-date=9 July 2025 |website=samanews.ps |publisher=Sama News |language=Arabic}}</ref>
A ranar 21 ga Nuwamba 2022, Abu Rahal ya karbi kiransa na farko zuwa Kungiyar kwallon kafa ta kasa da shekaru 23 ta Jordan. <ref>{{Cite web |date=21 November 2022 |title=31 لاعبًا في قائمة المنتخب الأولمبي لكرة القدم |url=https://alqalahnews.net/article/316742 |access-date=9 July 2025 |website=alqalahnews.net |publisher=Al-Qalah News |language=Arabic}}</ref> Abu Rahal daga baya za a kira shi zuwa tawagar gasar cin kofin Asiya ta AFC U-23 ta 2024.<ref>{{Cite web |date=5 April 2024 |title=الأولمبي الأردني يعلن قائمته للنهائيات الآسيوية |url=https://www.kooora.com/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%AF%D9%85/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%88%D9%84%D9%85%D8%A8%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%82%D8%A7%D9%8A%D9%85%D8%AA%D9%87-%D9%84%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%88%D9%8A%D8%A9/1318680 |access-date=9 July 2025 |website=kooora.com |publisher=Kooora |language=Arabic}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hassan |first=Fayez |date=6 April 2024 |title=الكشف عن قائمة منتخب الأردن الأولمبي لكأس آسيا تحت 23 عامًا |url=https://www.winwin.com/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%AF%D9%85/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%B9%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86%C2%A0%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%85%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A2%D8%B3%D9%8A%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%AA-23-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%8B%D8%A7 |access-date=9 July 2025 |website=winwin.com |publisher=WinWin |language=Arabic}}</ref>
A ranar 3 ga watan Janairun 2025, Abu Rahal ya karbi kira zuwa Kungiyar kwallon kafa ta Jordan don sansanin horo da aka gudanar a [[Amman]]. <ref>{{Cite web |date=3 January 2025 |title=قائمة "النشامى" الأولية.. أسماء جديدة وغموض في التوجهات قبل معسكر قطر |url=https://alghad.com/Section-180/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D8%B6%D8%A9/%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D9%88%D8%BA%D9%85%D9%88%D8%B6-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D9%85%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1-%D9%82%D8%B7%D8%B1-1907952 |access-date=9 July 2025 |website=alghad.com |publisher=Al-Ghad |language=Arabic}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 2001]]
3pcgke0infqbnoa93wisy93gtpz9930
832790
832789
2026-05-09T06:15:11Z
Engineer014
44591
832790
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Laith Emad Addin Ismail Abu Rahal''' ( Arabic ابو رحال ; an haife shi a ranar 8 ga Satumba 2001) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] [[Jodan|ɗan ƙasar Jordan]] wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron baya na tsakiya]] a ƙungiyar Al-Ahli ta Jordanian Pro League.<ref>{{Cite web |date=1 May 2025 |title=أبو رحال: تألق مهند سمرين يُقرب الوحدات من التتويج |url=https://www.kooora.com/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%AF%D9%85/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%A7%D8%A8%D9%88-%D8%B1%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D9%84%D9%82-%D9%85%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D9%8A%D9%82%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%AA%D9%88%D9%8A%D8%AC/1405741 |access-date=9 July 2025 |website=kooora.com |publisher=Kooora |language=Arabic}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 May 2024 |title=ليث أبو رحال لكووورة: هذا هو الموسم الأسوأ للدوري الأردني |url=https://www.kooora.com/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%AF%D9%85/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%84%D9%8A%D8%AB-%D8%A7%D8%A8%D9%88-%D8%B1%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D9%84%D9%83%D9%88%D9%88%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D9%87%D8%B0%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%88%D8%A7-%D9%84%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%D9%8A/1325889 |access-date=9 July 2025 |website=kooora.com |publisher=Kooora |language=Arabic}}</ref>
== Ayyukan kulob din ==
=== Al-Ahli ===
An haife shi a [[Amman]], Abu Rahal ya fara aikinsa a Al-Ahli a shekarar 2020.<ref>{{Cite web |date=6 November 2020 |title=Laith Abu Rahal |url=https://www.instagram.com/p/CHQezdjHhdT/ |access-date=9 July 2025 |website=instagram.com |publisher=laith_abu_rahal |language=Arabic}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Abu Rahal ya karbi kira ga tawagar kwallon kafa ta kasa da shekaru 18 ta Jordan don gasar zakarun WAFF U-18 ta 2019, inda zai yi rajistar burin da ya yi da Falasdinu.<ref>{{Cite web |date=23 August 2019 |title=فوز الاردن على فلسطين وتعادل الامارات والبحرين في افتتاح بطولة غرب آسيا |url=https://samanews.ps/ar/post/385780/%D9%81%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86-%D9%88%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D8%A8%D8%B7%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%D8%A2%D8%B3%D9%8A%D8%A7 |access-date=9 July 2025 |website=samanews.ps |publisher=Sama News |language=Arabic}}</ref>
A ranar 21 ga Nuwamba 2022, Abu Rahal ya karbi kiransa na farko zuwa Kungiyar kwallon kafa ta kasa da shekaru 23 ta Jordan. <ref>{{Cite web |date=21 November 2022 |title=31 لاعبًا في قائمة المنتخب الأولمبي لكرة القدم |url=https://alqalahnews.net/article/316742 |access-date=9 July 2025 |website=alqalahnews.net |publisher=Al-Qalah News |language=Arabic}}</ref> Abu Rahal daga baya za a kira shi zuwa tawagar gasar cin kofin Asiya ta AFC U-23 ta 2024.<ref>{{Cite web |date=5 April 2024 |title=الأولمبي الأردني يعلن قائمته للنهائيات الآسيوية |url=https://www.kooora.com/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%AF%D9%85/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%88%D9%84%D9%85%D8%A8%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%82%D8%A7%D9%8A%D9%85%D8%AA%D9%87-%D9%84%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%88%D9%8A%D8%A9/1318680 |access-date=9 July 2025 |website=kooora.com |publisher=Kooora |language=Arabic}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hassan |first=Fayez |date=6 April 2024 |title=الكشف عن قائمة منتخب الأردن الأولمبي لكأس آسيا تحت 23 عامًا |url=https://www.winwin.com/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%AF%D9%85/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B4%D9%81-%D8%B9%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%AF%D9%86%C2%A0%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%85%D8%A8%D9%8A-%D9%84%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A2%D8%B3%D9%8A%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%AA-23-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%8B%D8%A7 |access-date=9 July 2025 |website=winwin.com |publisher=WinWin |language=Arabic}}</ref>
A ranar 3 ga watan Janairun 2025, Abu Rahal ya karbi kira zuwa Kungiyar kwallon kafa ta Jordan don sansanin horo da aka gudanar a [[Amman]]. <ref>{{Cite web |date=3 January 2025 |title=قائمة "النشامى" الأولية.. أسماء جديدة وغموض في التوجهات قبل معسكر قطر |url=https://alghad.com/Section-180/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D8%B6%D8%A9/%D9%82%D8%A7%D8%A6%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D9%88%D8%BA%D9%85%D9%88%D8%B6-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D9%85%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1-%D9%82%D8%B7%D8%B1-1907952 |access-date=9 July 2025 |website=alghad.com |publisher=Al-Ghad |language=Arabic}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 2001]]
e9u5rrhwpunqzo3h62blmnoykr9yz6j
Mahran Abu Raiya
0
150071
832791
2026-05-09T06:15:46Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1327662081|Mahran Abu Raiya]]"
832791
wikitext
text/x-wiki
'''Mahran Abu Raiya''' (Arabic; an haife shi a ranar 22 ga watan Janairun shekara ta 1983, ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na [[Isra'ila]] wanda ke buga wa Ironi Tiberias . <ref>{{Cite web |title=Player Details: Abu Ria Mahran |url=http://eng.football.org.il/Leagues/Pages/PlayerDetails.aspx?PLAYER_ID=32833 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090423071114/http://eng.football.org.il/Leagues/Pages/PlayerDetails.aspx?PLAYER_ID=32833 |archive-date=23 April 2009 |access-date=21 December 2010 |publisher=The Israel Football Association}}</ref> A matakin kasa da kasa, Abu Raiya ya kasance a matakin kasa da shekara 21.<ref>{{Cite web |title=National team player's details: Abu Ria Mahran |url=http://eng.football.org.il/NationalTeam/Pages/NationalTeamPlayerDetails.aspx?PLAYER_ID=32833&NATIONAL_TEAM_ID=199 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921151020/http://eng.football.org.il/NationalTeam/Pages/NationalTeamPlayerDetails.aspx?PLAYER_ID=32833&NATIONAL_TEAM_ID=199 |archive-date=21 September 2012 |access-date=21 December 2010 |publisher=The Israel Football Association}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1983]]
ajp3ih9f9g0h280x88o8zf4j7aw94bu
832792
832791
2026-05-09T06:16:02Z
Engineer014
44591
832792
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mahran Abu Raiya''' (Arabic; an haife shi a ranar 22 ga watan Janairun shekara ta 1983, ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na [[Isra'ila]] wanda ke buga wa Ironi Tiberias . <ref>{{Cite web |title=Player Details: Abu Ria Mahran |url=http://eng.football.org.il/Leagues/Pages/PlayerDetails.aspx?PLAYER_ID=32833 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090423071114/http://eng.football.org.il/Leagues/Pages/PlayerDetails.aspx?PLAYER_ID=32833 |archive-date=23 April 2009 |access-date=21 December 2010 |publisher=The Israel Football Association}}</ref> A matakin kasa da kasa, Abu Raiya ya kasance a matakin kasa da shekara 21.<ref>{{Cite web |title=National team player's details: Abu Ria Mahran |url=http://eng.football.org.il/NationalTeam/Pages/NationalTeamPlayerDetails.aspx?PLAYER_ID=32833&NATIONAL_TEAM_ID=199 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921151020/http://eng.football.org.il/NationalTeam/Pages/NationalTeamPlayerDetails.aspx?PLAYER_ID=32833&NATIONAL_TEAM_ID=199 |archive-date=21 September 2012 |access-date=21 December 2010 |publisher=The Israel Football Association}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1983]]
54xt247s09hsr67mx5znljxf66uto5g
Ala'a Abu Saleh
0
150072
832793
2026-05-09T06:16:28Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1327662083|Ala'a Abu Saleh]]"
832793
wikitext
text/x-wiki
'''Ala'a Abu Saleh''' (Arabic; an haife shi a ranar 25 ga watan Yunin shekara ta 1987) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Palasdinawa wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron baya.<ref>{{Soccerway|alaa-abu-saleh/39258}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1987]]
ly334zei8d9z83ub5niqsywqau4wben
832794
832793
2026-05-09T06:16:46Z
Engineer014
44591
832794
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ala'a Abu Saleh''' (Arabic; an haife shi a ranar 25 ga watan Yunin shekara ta 1987) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Palasdinawa wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron baya.<ref>{{Soccerway|alaa-abu-saleh/39258}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1987]]
kohwif059n7vfcfvpiqyyoqqjt05cpo
Jamal Abu-Abed
0
150073
832795
2026-05-09T06:17:17Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1337347495|Jamal Abu-Abed]]"
832795
wikitext
text/x-wiki
'''Jamal Ahmed Abu Abed''' (an haife shi a ranar 19 ga watan Janairun shekara ta 1965) ɗan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] ne na ƙasar Jordan kuma tsohon ɗan wasan ƙwararrun ƙwararrun kuma a halin yanzu shi ne babban kocin kulob din Al-Faisaly na ƙasar Jordan.<ref name="nft">{{NFT player|31261}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abu Abed talking about his journey as a player and as a coach |url=https://www.the-afc.com/ar/more/news/%D9%85%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9_%D9%83%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%A9_%D8%AD%D8%A7%D9%81%D9%84%D8%A9_%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84_%D8%A3%D8%A8%D9%88_%D8%B9%D8%A7%D8%A8%D8%AF_%D9%8A%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%AB_%D8%B9%D9%86_%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%AA%D9%87_%D9%83%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8_%D9%88%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%A8.html}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
=== Manufofin kasa da kasa ===
{| class="wikitable"
!A'a.
!Ranar
!Wurin da ake ciki
!Abokin hamayya
!Sakamakon
!Sakamakon
!Gasar
|-
|1
|18 ga Mayu 1984
|Jordan
|{{Fb|Iraq}}
|
|3–2
|Abokantaka
|-
|2
|3 ga Afrilu 1985
|[[Valletta]], Malta
|{{Fb|Malta}}
|
|3–1
|Abokantaka
|-
|3
|29 Maris 1985
|[[Amman]], Jordan
|{{Fb|Iraq|1963}}
|
|3–2
|1986 cancantar gasar cin kofin duniya ta FIFA
|-
|4
|17 ga Afrilu 1987
|Amman, Jordan
|{{Fb|Iraq|1963}}
|
|2–1
|cancantar wasannin Olympics na bazara na 1988
|-
|5
|18 ga watan Agusta 1992
|Amman, Jordan
|{{Fb|Sudan}}
|
|3–0
|1992 Gasar Kasa da Kasa ta Jordan
|-
|6
|16 Yuni 1993
|[[Chengdu]], kasar Sin
|{{Fb|China}}
|2–1
|4–1
|1994 cancantar gasar cin kofin duniya ta FIFA
|-
|7
|20 ga Yulin 1997
|[[Beirut]], Lebanon
|{{Fb|Oman}}
|
|3–1
|Wasannin Pan Arab na 1997
|-
|8
|25 Maris 2000
|[[Abu Dhabi (birni)|Abu Dhabi]], Hadaddiyar Daular Larabawa
|{{Fb|Bahrain}}
|
|1–1
|Abokantaka
|}
== Daraja ==
=== Mai kunnawa ===
'''Al-Faisaly'''
* Jordan League: 1983, 1985, 1986, 1988, 1989, 1990, 1992, 1993, 1999, 2000
* Kofin Jordan FA: 1981, 1983, 1987, 1989, 1992, 1993, 1994, 1995, 1999
* Jordan Super Cup: 1982, 1984, 1986, 1987, 1991, 1993, 1994, 1995, 1996
* Kofin Jordan Shield: 1987, 1991, 1992, 2000
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1965]]
asx3wpchch3lx5ezheu51ogclu3wbu4
832796
832795
2026-05-09T06:17:38Z
Engineer014
44591
832796
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Jamal Ahmed Abu Abed''' (an haife shi a ranar 19 ga watan Janairun shekara ta 1965) ɗan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] ne na ƙasar Jordan kuma tsohon ɗan wasan ƙwararrun ƙwararrun kuma a halin yanzu shi ne babban kocin kulob din Al-Faisaly na ƙasar Jordan.<ref name="nft">{{NFT player|31261}}</ref><ref>{{Cite web |title=Abu Abed talking about his journey as a player and as a coach |url=https://www.the-afc.com/ar/more/news/%D9%85%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9_%D9%83%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%A9_%D8%AD%D8%A7%D9%81%D9%84%D8%A9_%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84_%D8%A3%D8%A8%D9%88_%D8%B9%D8%A7%D8%A8%D8%AF_%D9%8A%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%AB_%D8%B9%D9%86_%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%AA%D9%87_%D9%83%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8_%D9%88%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%A8.html}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
=== Manufofin kasa da kasa ===
{| class="wikitable"
!A'a.
!Ranar
!Wurin da ake ciki
!Abokin hamayya
!Sakamakon
!Sakamakon
!Gasar
|-
|1
|18 ga Mayu 1984
|Jordan
|{{Fb|Iraq}}
|
|3–2
|Abokantaka
|-
|2
|3 ga Afrilu 1985
|[[Valletta]], Malta
|{{Fb|Malta}}
|
|3–1
|Abokantaka
|-
|3
|29 Maris 1985
|[[Amman]], Jordan
|{{Fb|Iraq|1963}}
|
|3–2
|1986 cancantar gasar cin kofin duniya ta FIFA
|-
|4
|17 ga Afrilu 1987
|Amman, Jordan
|{{Fb|Iraq|1963}}
|
|2–1
|cancantar wasannin Olympics na bazara na 1988
|-
|5
|18 ga watan Agusta 1992
|Amman, Jordan
|{{Fb|Sudan}}
|
|3–0
|1992 Gasar Kasa da Kasa ta Jordan
|-
|6
|16 Yuni 1993
|[[Chengdu]], kasar Sin
|{{Fb|China}}
|2–1
|4–1
|1994 cancantar gasar cin kofin duniya ta FIFA
|-
|7
|20 ga Yulin 1997
|[[Beirut]], Lebanon
|{{Fb|Oman}}
|
|3–1
|Wasannin Pan Arab na 1997
|-
|8
|25 Maris 2000
|[[Abu Dhabi (birni)|Abu Dhabi]], Hadaddiyar Daular Larabawa
|{{Fb|Bahrain}}
|
|1–1
|Abokantaka
|}
== Daraja ==
=== Mai kunnawa ===
'''Al-Faisaly'''
* Jordan League: 1983, 1985, 1986, 1988, 1989, 1990, 1992, 1993, 1999, 2000
* Kofin Jordan FA: 1981, 1983, 1987, 1989, 1992, 1993, 1994, 1995, 1999
* Jordan Super Cup: 1982, 1984, 1986, 1987, 1991, 1993, 1994, 1995, 1996
* Kofin Jordan Shield: 1987, 1991, 1992, 2000
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1965]]
4948h2ul2jv4mtkrkcuxn1tzssrfgfx
Ammar Abu-Aleeqa
0
150074
832797
2026-05-09T06:18:20Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1347950207|Ammar Abu-Aleeqa]]"
832797
wikitext
text/x-wiki
{{Reflist}}'''Ammar Ali Ibrahim Abu Aleeqa''' ( Arabic ; an haife shi a ranar 13 ga Maris 1985) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Jordan mai ritaya.
== Haɗin waje ==
* Ammar Abu-Aleeqaa Kooora.com (a cikin Larabci) (an adana shi) a Turanci a Goalzz.com)
* {{NFT player|58580<!-- /Ammar_Abu_Aleeqa -->}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1985]]
h41d1unfrec76knqzn5csiahrbylzqi
832798
832797
2026-05-09T06:18:43Z
Engineer014
44591
832798
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ammar Ali Ibrahim Abu Aleeqa''' ( Arabic ; an haife shi a ranar 13 ga Maris 1985) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne]] ɗan ƙasar Jordan mai ritaya.
== Haɗin waje ==
* Ammar Abu-Aleeqaa Kooora.com (a cikin Larabci) (an adana shi) a Turanci a Goalzz.com)
* {{NFT player|58580<!-- /Ammar_Abu_Aleeqa -->}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1985]]
ff4i823nt6a3pwqrhhjj8f87nsmc043
Mousa Abu-Jazar
0
150075
832799
2026-05-09T06:18:59Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1317091784|Mousa Abu-Jazar]]"
832799
wikitext
text/x-wiki
'''Mousa Abu Jazar''' (Arabic; an haife shi a ranar 25 ga watan Agustan shekara ta 1987) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na [[Ƙasar Falasɗinu|Palasdinawa]] wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron gida na kungiyar Shabab Al-Khaleel ta Yammacin Kogin Yamma da kuma tawagar ƙasar Palasdinu.<ref>Mousa Abu-Jazar at National-Football-Teams.com</ref>
== Manufofin kasa da kasa ==
{| class="wikitable"
!#
!Ranar
!Wurin da ake ciki
!Abokin hamayya
!Sakamakon
!Sakamakon
!Gasar
|-
|1.
|17 ga Nuwamba 2012
|[[Amman]], [[Jodan|Jordan]]
|{{Fb|Syria|1980}}
|1–1
|Zane-zane
|Abokantaka
|}
== Daraja ==
=== Ƙungiyar ƙasa ===
* Kofin Gwagwarmayar AFC: 2014
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1987]]
0v7jz9r13ng6karvacc1elhabtovt9z
832800
832799
2026-05-09T06:19:16Z
Engineer014
44591
832800
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mousa Abu Jazar''' (Arabic; an haife shi a ranar 25 ga watan Agustan shekara ta 1987) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na [[Ƙasar Falasɗinu|Palasdinawa]] wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron gida na kungiyar Shabab Al-Khaleel ta Yammacin Kogin Yamma da kuma tawagar ƙasar Palasdinu.<ref>Mousa Abu-Jazar at National-Football-Teams.com</ref>
== Manufofin kasa da kasa ==
{| class="wikitable"
!#
!Ranar
!Wurin da ake ciki
!Abokin hamayya
!Sakamakon
!Sakamakon
!Gasar
|-
|1.
|17 ga Nuwamba 2012
|[[Amman]], [[Jodan|Jordan]]
|{{Fb|Syria|1980}}
|1–1
|Zane-zane
|Abokantaka
|}
== Daraja ==
=== Ƙungiyar ƙasa ===
* Kofin Gwagwarmayar AFC: 2014
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1987]]
paerx8wbxlkrx3i5z8emlypxyy6h1us
Derrick Abu
0
150076
832801
2026-05-09T06:19:46Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1353100917|Derrick Abu]]"
832801
wikitext
text/x-wiki
'''Derrick Abu''' (an haife shi a ranar 18 ga watan Disamba na shekara ta 2003) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne wanda ke taka leda a matsayin mai ba da dama ga ƙungiyar Championnat National Valenciennes . An haife shi a [[Jamus]], ya wakilci Ingila a matakin matasa.
== Ayyukan kulob din ==
=== Farkon aiki ===
Born in Regensburg, [[Jamus|Germany]] to Nigerian parents, Abu's family moved to England in 2006, when he was two years old.<ref>{{Cite web |date=31 March 2022 |title=Meet Nigeria born Chelsea youngster with promising football and rap careers |url=https://234sportsng.com/meet-nigeria-born-chelsea-youngster-with-promising-football-and-rap-careers |access-date=2 January 2023 |website=234sportsng.com}}</ref><ref name="idowa">{{Cite web |last=Rotzer |first=Magnus |date=25 December 2020 |title=Derrick Abu: Auf den Spuren von Callum Hudson-Odoi |trans-title=Derrick Abu: In the footsteps of Callum Hudson-Odoi |url=https://www.idowa.de/inhalt.gebuertiger-regensburger-beim-fc-chelsea-derrick-abu-auf-den-spuren-von-callum-hudson-odoi.039dd06b-d380-4cfd-9ce1-bb4ba50af21b.html |access-date=2 January 2023 |website=idowa.de |language=German}}</ref> After representing grassroots side Coerver Coaching at a tournament in Spain, he was scouted and signed by [[Premier League]] side [[Chelsea F.C.|Chelsea]] at under-11 level.<ref>{{Cite web |last=Emmanuel |first=Ifeanyi |date=27 June 2022 |title=Pictured : Nigerian defender reports for pre-season training with Chelsea Youth |url=https://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=43946 |access-date=2 January 2023 |website=allnigeriasoccer.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Derrick Abu |url=https://www.chelseafc.com/en/teams/profile/derrick-abu |access-date=2 January 2023 |website=chelseafc.com}}</ref> He signed a scholarship contract with ''The Blues'' in July 2020, before signing on professional terms in February 2021.<ref>{{Cite web |date=12 February 2021 |title=Nigeria-eligible Derrick Abu signed first professional contract |url=https://en.africatopsports.com/2021/02/12/nigeria-eligible-derrick-abu-signed-first-professional-contract/ |access-date=2 January 2023 |website=en.africatopsports.com}}</ref>
A ƙarshen watan Afrilu na shekara ta 2023, ya tafi shari'a tare da ɗan'uwansa na Premier League Crystal Palace, inda ya ci kwallo a wasan da ya ci kwalliya 5-3 a kan tawagar matasa ta Valencia a wasan kusa da na karshe na gasar cin kofin Premier League . <ref>{{Cite web |date=4 May 2023 |title=U21s Report: Palace beat Valencia on penalties to reach PL International Cup Final |url=https://www.cpfc.co.uk/news/match-reports/palace-valencia-u21-premier-league-international-cup-semi-final/ |access-date=4 May 2023 |website=cpfc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |last=Emmanuel |first=Ifeanyi |date=4 May 2023 |title=Crystal Palace take Chelsea's young Nigerian RB on trial with a view to a permanent move |url=https://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=47286 |access-date=4 May 2023 |website=allnigeriasoccer.com}}</ref> A ranar 16 ga Yuni 2023, Chelsea ta ba da sanarwar cewa Abu zai bar kulob din lokacin da kwangilarsa ta kare a ƙarshen Yuni.<ref>{{Cite web |title=Retained list and goodbye to Bakayoko |url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/retained-list-and-goodbye-to-bakayoko |access-date=2023-06-16 |website=www.chelseafc.com |language=en-gb}}</ref>
=== Southampton ===
A ranar 5 ga watan Yulin 2023, Abu ya koma Southampton kan kwangilar shekaru biyu, da farko ya shiga kungiyar 'yan Kasa da shekara 21 a kakar 2023-24.<ref>{{Cite web |date=5 July 2023 |title=Saints confirm Derrick Abu signing |url=https://www.southamptonfc.com/en/news/article/saints-confirm-derrick-abu-signing |access-date=5 July 2023 |website=Southampton FC}}</ref>
A ranar 1 ga watan Fabrairun 2024, Abu ya shiga kungiyar League Two ta Harrogate Town don sauran kakar 2023-24. <ref>{{Cite web |date=1 February 2024 |title=Derrick Abu joins Harrogate on loan |url=https://www.southamptonfc.com/en/news/article/derrick-abu-joins-harrogate-on-loan |access-date=1 February 2024 |website=Southampton FC}}</ref> Kwanaki biyu bayan haka, ya fara fitowa a kulob din a wasan 1-1 da aka yi da Stockport County.<ref>{{Cite web |date=3 February 2024 |title=Stockport County 1–1 Harrogate Town |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/68114920 |access-date=4 February 2024 |website=BBC Sport}}</ref>
A ranar 25 ga Yuni 2025, Southampton ta tabbatar da cewa za a saki Abu bayan cikar kwangilarsa.<ref>{{Cite web |date=25 June 2025 |title=Walker-Peters and Lumley to depart |url=https://www.southamptonfc.com/en/news/article/walker-peters-and-lumley-to-depart |access-date=25 June 2025 |website=Southampton FC}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Abu ya cancanci wakiltar Ingila, Jamus da Najeriya a matakin kasa da kasa. A cikin 2019, an ruwaito cewa ya sanya kansa don wakiltar Najeriya a matakin matasa na duniya.<ref>{{Cite web |last=Emmanuel |first=Ifeanyi |date=30 October 2019 |title=Highly-Rated Chelsea Right-Back Abu Wants To Play For Nigeria |url=https://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=34176 |access-date=2 January 2023 |website=allnigeriasoccer.com}}</ref> Tun daga wannan lokacin ya bayyana sha'awarsa na wakiltar dukkan kasashe uku kafin ya yanke shawara ta ƙarshe game da wanda zai wakilci.<ref name="idowa">{{Cite web |last=Rotzer |first=Magnus |date=25 December 2020 |title=Derrick Abu: Auf den Spuren von Callum Hudson-Odoi |trans-title=Derrick Abu: In the footsteps of Callum Hudson-Odoi |url=https://www.idowa.de/inhalt.gebuertiger-regensburger-beim-fc-chelsea-derrick-abu-auf-den-spuren-von-callum-hudson-odoi.039dd06b-d380-4cfd-9ce1-bb4ba50af21b.html |access-date=2 January 2023 |website=idowa.de |language=German}}</ref>
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 2003]]
ow30l8e8u95xxhnvhecsytmok9jkxis
832802
832801
2026-05-09T06:20:03Z
Engineer014
44591
832802
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Derrick Abu''' (an haife shi a ranar 18 ga watan Disamba na shekara ta 2003) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne wanda ke taka leda a matsayin mai ba da dama ga ƙungiyar Championnat National Valenciennes . An haife shi a [[Jamus]], ya wakilci Ingila a matakin matasa.
== Ayyukan kulob din ==
=== Farkon aiki ===
Born in Regensburg, [[Jamus|Germany]] to Nigerian parents, Abu's family moved to England in 2006, when he was two years old.<ref>{{Cite web |date=31 March 2022 |title=Meet Nigeria born Chelsea youngster with promising football and rap careers |url=https://234sportsng.com/meet-nigeria-born-chelsea-youngster-with-promising-football-and-rap-careers |access-date=2 January 2023 |website=234sportsng.com}}</ref><ref name="idowa">{{Cite web |last=Rotzer |first=Magnus |date=25 December 2020 |title=Derrick Abu: Auf den Spuren von Callum Hudson-Odoi |trans-title=Derrick Abu: In the footsteps of Callum Hudson-Odoi |url=https://www.idowa.de/inhalt.gebuertiger-regensburger-beim-fc-chelsea-derrick-abu-auf-den-spuren-von-callum-hudson-odoi.039dd06b-d380-4cfd-9ce1-bb4ba50af21b.html |access-date=2 January 2023 |website=idowa.de |language=German}}</ref> After representing grassroots side Coerver Coaching at a tournament in Spain, he was scouted and signed by [[Premier League]] side [[Chelsea F.C.|Chelsea]] at under-11 level.<ref>{{Cite web |last=Emmanuel |first=Ifeanyi |date=27 June 2022 |title=Pictured : Nigerian defender reports for pre-season training with Chelsea Youth |url=https://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=43946 |access-date=2 January 2023 |website=allnigeriasoccer.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Derrick Abu |url=https://www.chelseafc.com/en/teams/profile/derrick-abu |access-date=2 January 2023 |website=chelseafc.com}}</ref> He signed a scholarship contract with ''The Blues'' in July 2020, before signing on professional terms in February 2021.<ref>{{Cite web |date=12 February 2021 |title=Nigeria-eligible Derrick Abu signed first professional contract |url=https://en.africatopsports.com/2021/02/12/nigeria-eligible-derrick-abu-signed-first-professional-contract/ |access-date=2 January 2023 |website=en.africatopsports.com}}</ref>
A ƙarshen watan Afrilu na shekara ta 2023, ya tafi shari'a tare da ɗan'uwansa na Premier League Crystal Palace, inda ya ci kwallo a wasan da ya ci kwalliya 5-3 a kan tawagar matasa ta Valencia a wasan kusa da na karshe na gasar cin kofin Premier League . <ref>{{Cite web |date=4 May 2023 |title=U21s Report: Palace beat Valencia on penalties to reach PL International Cup Final |url=https://www.cpfc.co.uk/news/match-reports/palace-valencia-u21-premier-league-international-cup-semi-final/ |access-date=4 May 2023 |website=cpfc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |last=Emmanuel |first=Ifeanyi |date=4 May 2023 |title=Crystal Palace take Chelsea's young Nigerian RB on trial with a view to a permanent move |url=https://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=47286 |access-date=4 May 2023 |website=allnigeriasoccer.com}}</ref> A ranar 16 ga Yuni 2023, Chelsea ta ba da sanarwar cewa Abu zai bar kulob din lokacin da kwangilarsa ta kare a ƙarshen Yuni.<ref>{{Cite web |title=Retained list and goodbye to Bakayoko |url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/retained-list-and-goodbye-to-bakayoko |access-date=2023-06-16 |website=www.chelseafc.com |language=en-gb}}</ref>
=== Southampton ===
A ranar 5 ga watan Yulin 2023, Abu ya koma Southampton kan kwangilar shekaru biyu, da farko ya shiga kungiyar 'yan Kasa da shekara 21 a kakar 2023-24.<ref>{{Cite web |date=5 July 2023 |title=Saints confirm Derrick Abu signing |url=https://www.southamptonfc.com/en/news/article/saints-confirm-derrick-abu-signing |access-date=5 July 2023 |website=Southampton FC}}</ref>
A ranar 1 ga watan Fabrairun 2024, Abu ya shiga kungiyar League Two ta Harrogate Town don sauran kakar 2023-24. <ref>{{Cite web |date=1 February 2024 |title=Derrick Abu joins Harrogate on loan |url=https://www.southamptonfc.com/en/news/article/derrick-abu-joins-harrogate-on-loan |access-date=1 February 2024 |website=Southampton FC}}</ref> Kwanaki biyu bayan haka, ya fara fitowa a kulob din a wasan 1-1 da aka yi da Stockport County.<ref>{{Cite web |date=3 February 2024 |title=Stockport County 1–1 Harrogate Town |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/68114920 |access-date=4 February 2024 |website=BBC Sport}}</ref>
A ranar 25 ga Yuni 2025, Southampton ta tabbatar da cewa za a saki Abu bayan cikar kwangilarsa.<ref>{{Cite web |date=25 June 2025 |title=Walker-Peters and Lumley to depart |url=https://www.southamptonfc.com/en/news/article/walker-peters-and-lumley-to-depart |access-date=25 June 2025 |website=Southampton FC}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Abu ya cancanci wakiltar Ingila, Jamus da Najeriya a matakin kasa da kasa. A cikin 2019, an ruwaito cewa ya sanya kansa don wakiltar Najeriya a matakin matasa na duniya.<ref>{{Cite web |last=Emmanuel |first=Ifeanyi |date=30 October 2019 |title=Highly-Rated Chelsea Right-Back Abu Wants To Play For Nigeria |url=https://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=34176 |access-date=2 January 2023 |website=allnigeriasoccer.com}}</ref> Tun daga wannan lokacin ya bayyana sha'awarsa na wakiltar dukkan kasashe uku kafin ya yanke shawara ta ƙarshe game da wanda zai wakilci.<ref name="idowa">{{Cite web |last=Rotzer |first=Magnus |date=25 December 2020 |title=Derrick Abu: Auf den Spuren von Callum Hudson-Odoi |trans-title=Derrick Abu: In the footsteps of Callum Hudson-Odoi |url=https://www.idowa.de/inhalt.gebuertiger-regensburger-beim-fc-chelsea-derrick-abu-auf-den-spuren-von-callum-hudson-odoi.039dd06b-d380-4cfd-9ce1-bb4ba50af21b.html |access-date=2 January 2023 |website=idowa.de |language=German}}</ref>
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 2003]]
51v2m13gmevmszarbpnkc8rk4tvxjq8
Mo Abualnadi
0
150077
832803
2026-05-09T06:20:34Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1333370185|Mo Abualnadi]]"
832803
wikitext
text/x-wiki
'''Mohammad Abu Al-Nadi''' (Arabic; an haife shi a ranar 8 ga watan Fabrairun shekara ta 2001) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne wanda ke taka leda a matsayin mai tsakiya na ƙungiyar Selangor ta Malaysia Super League.<ref>{{Cite web |last=City |first=Sporting Kansas |title=Mo Abualnadi |url=https://www.sportingkc.com/players/mo-abualnadi/ |website=Sporting Kansas City}}</ref><ref>{{Cite web |last=City |first=Sporting Kansas |title=Swope Park Rangers sign Sporting KC Academy trio Mo Abualnadi, Jake Davis and Sean Karani to Academy contracts |url=https://www.sportingkc.com/news/swope-park-rangers-sign-sporting-kc-academy-trio-mo-abualnadi-jake-davis-and-sea |website=Sporting Kansas City}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 15, 2019 |title=Mohammad Abualnadi |url=https://und.com/roster/mohammad-abualnadi/ |website=Notre Dame Fighting Irish - Official Athletics Website}}</ref> An haife shi a Amurka, yana taka leda a tawagar kasar Jordan.
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Abu Al-Nadi a Overland Park, [[Kansas]], Amurka, inda ya halarci Makarantar Sakandare ta Blue Valley.<ref>{{Cite web |title=Mohammad Abualnadi - Bio |url=https://pittsburghpanthers.com/sports/mens-soccer/roster/mohammad-abualnadi/12126 |access-date=1 September 2024 |website=pittsburghpanthers.com |publisher=Pittsburgh Panthers}}</ref> Ya buga futsal tun yana saurayi.<ref>{{Cite web |last=Scavuzzo |first=Diane |date=23 July 2015 |title=U.S. YOUTH FUTSAL 2015 NATIONAL TEAMS ANNOUNCED |url=https://www.soccertoday.com/u-s-youth-futsal-2015-national-teams-announced/?cn-reloaded=1 |access-date=1 September 2024 |website=soccertoday.com |publisher=SoccerToday}}</ref> Ya buga wa kulob din shekara guda, Cibiyar Kwallon Kafa ta Turai (ESI), na tsawon shekaru biyu kafin ya shiga makarantar Sporting Kansas City na tsawon shekaru abụọ yayin da yake makarantar sakandare. Ya taimaka wajen jagorantar tawagar U19 ta Sporting KC zuwa iri na huɗu a cikin wasan kwaikwayo kuma ya kai wasan kusa da na karshe na gasar USSDA.<ref>{{Cite web |title=Mohammad Abualnadi - Bio |url=https://pittsburghpanthers.com/sports/mens-soccer/roster/mohammad-abualnadi/12126 |access-date=1 September 2024 |website=pittsburghpanthers.com |publisher=Pittsburgh Panthers}}</ref>
== Ayyukan jami'a ==
Abu Al-Nadi ya buga shekaru biyu na Kwallon ƙafa na kwaleji ga Notre Dame Fighting Irish, da kuma shekara guda a Pittsburgh Panthers.
A lokacin da ya fara zama a shekarar 2019, Abu Al-Nadi ya taka leda a dukkan wasanni 19, inda ya fara 15 a matsayin mai tsaron gida a lokacin kakar wasa ta farko. Ya sami farawa na farko a karon farko na Notre Dame a nasarar bude kakar a Saint Louis . Ya gama kakar wasa tare da burin da taimako. Ya zira kwallaye na farko na aikinsa a 1:12 na farkon kakar, wanda aka daura don burin na biyu mafi sauri don buɗe wasan tun kakar 1995. Ya ba da taimako ga burin da ya ci nasara a wasan a nasarar 1-0 a kan Duke. <ref>{{Cite web |date=15 July 2019 |title=Mohammad Abualnadi - Bio |url=https://fightingirish.com/roster/mohammad-abualnadi/ |access-date=1 September 2024 |website=fightingirish.com |publisher=Notre Dame Fighting Irish}}</ref>
A matsayinsa na dalibi na biyu a shekarar 2020, ya buga wasanni 16, inda ya fara wasanni 15 a matsayin mai tsaron gida a lokacin yakin neman zabe na biyu. Ya kuma sami farawa a cikin biyar na Notre Dame mai tsabta.<ref>{{Cite web |date=15 July 2019 |title=Mohammad Abualnadi - Bio |url=https://fightingirish.com/roster/mohammad-abualnadi/ |access-date=1 September 2024 |website=fightingirish.com |publisher=Notre Dame Fighting Irish}}</ref>
A ranar 9 ga watan Agustan 2021, Abu Al-Nadi ya koma Pittsburgh Panthers a matsayin ƙarami.<ref>{{Cite web |date=9 August 2021 |title=Pitt men's soccer signs eight newcomers, including five freshmen |url=https://www.soccerwire.com/news/pitt-mens-soccer-signs-eight-newcomers-including-five-freshmen/ |access-date=1 September 2024 |website=soccerwire.com |publisher=Soccer Wire}}</ref> Ya bayyana a wasanni 15, ya fara a 14 daga cikinsu. An kuma sanya masa suna a cikin All-ACC Academic Team a karo na farko a cikin aikinsa, inda ya buga GPA na 3.48 . <ref>{{Cite web |title=Mohammad Abualnadi - Bio |url=https://pittsburghpanthers.com/sports/mens-soccer/roster/mohammad-abualnadi/12126 |access-date=1 September 2024 |website=pittsburghpanthers.com |publisher=Pittsburgh Panthers}}</ref>
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 2001]]
hmdutxiw7fj6lsdc2iqe6xf3eqpsbph
832804
832803
2026-05-09T06:21:03Z
Engineer014
44591
832804
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mohammad Abu Al-Nadi''' (Arabic; an haife shi a ranar 8 ga watan Fabrairun shekara ta 2001) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne wanda ke taka leda a matsayin mai tsakiya na ƙungiyar Selangor ta Malaysia Super League.<ref>{{Cite web |last=City |first=Sporting Kansas |title=Mo Abualnadi |url=https://www.sportingkc.com/players/mo-abualnadi/ |website=Sporting Kansas City}}</ref><ref>{{Cite web |last=City |first=Sporting Kansas |title=Swope Park Rangers sign Sporting KC Academy trio Mo Abualnadi, Jake Davis and Sean Karani to Academy contracts |url=https://www.sportingkc.com/news/swope-park-rangers-sign-sporting-kc-academy-trio-mo-abualnadi-jake-davis-and-sea |website=Sporting Kansas City}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 15, 2019 |title=Mohammad Abualnadi |url=https://und.com/roster/mohammad-abualnadi/ |website=Notre Dame Fighting Irish - Official Athletics Website}}</ref> An haife shi a Amurka, yana taka leda a tawagar kasar Jordan.
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Abu Al-Nadi a Overland Park, [[Kansas]], Amurka, inda ya halarci Makarantar Sakandare ta Blue Valley.<ref>{{Cite web |title=Mohammad Abualnadi - Bio |url=https://pittsburghpanthers.com/sports/mens-soccer/roster/mohammad-abualnadi/12126 |access-date=1 September 2024 |website=pittsburghpanthers.com |publisher=Pittsburgh Panthers}}</ref> Ya buga futsal tun yana saurayi.<ref>{{Cite web |last=Scavuzzo |first=Diane |date=23 July 2015 |title=U.S. YOUTH FUTSAL 2015 NATIONAL TEAMS ANNOUNCED |url=https://www.soccertoday.com/u-s-youth-futsal-2015-national-teams-announced/?cn-reloaded=1 |access-date=1 September 2024 |website=soccertoday.com |publisher=SoccerToday}}</ref> Ya buga wa kulob din shekara guda, Cibiyar Kwallon Kafa ta Turai (ESI), na tsawon shekaru biyu kafin ya shiga makarantar Sporting Kansas City na tsawon shekaru abụọ yayin da yake makarantar sakandare. Ya taimaka wajen jagorantar tawagar U19 ta Sporting KC zuwa iri na huɗu a cikin wasan kwaikwayo kuma ya kai wasan kusa da na karshe na gasar USSDA.<ref>{{Cite web |title=Mohammad Abualnadi - Bio |url=https://pittsburghpanthers.com/sports/mens-soccer/roster/mohammad-abualnadi/12126 |access-date=1 September 2024 |website=pittsburghpanthers.com |publisher=Pittsburgh Panthers}}</ref>
== Ayyukan jami'a ==
Abu Al-Nadi ya buga shekaru biyu na Kwallon ƙafa na kwaleji ga Notre Dame Fighting Irish, da kuma shekara guda a Pittsburgh Panthers.
A lokacin da ya fara zama a shekarar 2019, Abu Al-Nadi ya taka leda a dukkan wasanni 19, inda ya fara 15 a matsayin mai tsaron gida a lokacin kakar wasa ta farko. Ya sami farawa na farko a karon farko na Notre Dame a nasarar bude kakar a Saint Louis . Ya gama kakar wasa tare da burin da taimako. Ya zira kwallaye na farko na aikinsa a 1:12 na farkon kakar, wanda aka daura don burin na biyu mafi sauri don buɗe wasan tun kakar 1995. Ya ba da taimako ga burin da ya ci nasara a wasan a nasarar 1-0 a kan Duke. <ref>{{Cite web |date=15 July 2019 |title=Mohammad Abualnadi - Bio |url=https://fightingirish.com/roster/mohammad-abualnadi/ |access-date=1 September 2024 |website=fightingirish.com |publisher=Notre Dame Fighting Irish}}</ref>
A matsayinsa na dalibi na biyu a shekarar 2020, ya buga wasanni 16, inda ya fara wasanni 15 a matsayin mai tsaron gida a lokacin yakin neman zabe na biyu. Ya kuma sami farawa a cikin biyar na Notre Dame mai tsabta.<ref>{{Cite web |date=15 July 2019 |title=Mohammad Abualnadi - Bio |url=https://fightingirish.com/roster/mohammad-abualnadi/ |access-date=1 September 2024 |website=fightingirish.com |publisher=Notre Dame Fighting Irish}}</ref>
A ranar 9 ga watan Agustan 2021, Abu Al-Nadi ya koma Pittsburgh Panthers a matsayin ƙarami.<ref>{{Cite web |date=9 August 2021 |title=Pitt men's soccer signs eight newcomers, including five freshmen |url=https://www.soccerwire.com/news/pitt-mens-soccer-signs-eight-newcomers-including-five-freshmen/ |access-date=1 September 2024 |website=soccerwire.com |publisher=Soccer Wire}}</ref> Ya bayyana a wasanni 15, ya fara a 14 daga cikinsu. An kuma sanya masa suna a cikin All-ACC Academic Team a karo na farko a cikin aikinsa, inda ya buga GPA na 3.48 . <ref>{{Cite web |title=Mohammad Abualnadi - Bio |url=https://pittsburghpanthers.com/sports/mens-soccer/roster/mohammad-abualnadi/12126 |access-date=1 September 2024 |website=pittsburghpanthers.com |publisher=Pittsburgh Panthers}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 2001]]
qkpawss5an57wkdukdauwbcaldwezel
Abdurahman Abubakar
0
150078
832805
2026-05-09T06:21:30Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1312033685|Abdurahman Abubakar]]"
832805
wikitext
text/x-wiki
'''Abdurahman Abubakar''' (Arabic; an haife shi a ranar 3 ga watan Agustan shekara ta 1990) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne wanda ke buga wa Al Bidda a matsayin mai tsaron gida. An haife shi a Saudi Arabia, ya wakilci tawagar kasar Qatar.
== Daraja ==
=== Kungiyar ===
; El Jaish SC
'''Wanda ya ci nasara'''
* Kofin Yarima na Qatar: 2014
* Kofin Taurari na Qatar: 2012-132012–13
'''Wanda ya zo na biyu'''
* Qatar Stars League: 2011-12, 2013-142013–14
== Haɗin waje ==
* {{Soccerway|abdulrahman-abaker/209265}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1990]]
sn7tmvyblxhu16wjz1njlod8nbporf6
832806
832805
2026-05-09T06:21:56Z
Engineer014
44591
832806
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Abdurahman Abubakar''' (Arabic; an haife shi a ranar 3 ga watan Agustan shekara ta 1990) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne wanda ke buga wa Al Bidda a matsayin mai tsaron gida. An haife shi a Saudi Arabia, ya wakilci tawagar kasar Qatar.
== Daraja ==
=== Kungiyar ===
; El Jaish SC
'''Wanda ya ci nasara'''
* Kofin Yarima na Qatar: 2014
* Kofin Taurari na Qatar: 2012-132012–13
'''Wanda ya zo na biyu'''
* Qatar Stars League: 2011-12, 2013-142013–14
== Haɗin waje ==
* {{Soccerway|abdulrahman-abaker/209265}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1990]]
aetp5mtf65yokblcugafator2s4yodc
Sadick Abubakar
0
150079
832807
2026-05-09T06:22:39Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1308275255|Sadick Abubakar]]"
832807
wikitext
text/x-wiki
'''Sadick Abubakar''' (an haife shi a ranar 2 ga watan Fabrairun shekara ta 1998) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Ghana wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron gida na kungiyar Serbian SuperLiga ta Radnik Surdulica.<ref name="GhanaWebRedCard">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=Sadick Abubakar Sent Off in Radnik’s Defeat to Novi Pazar |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Sadick-Abubakar-sent-off-in-Radnik-rsquo-s-defeat-to-Novi-Pazar-1900871 |access-date=28 August 2025 |website=GhanaWeb |publisher=}}</ref>
== Ayyukan kulob din ==
Abubakar ya fara aikinsa a Ghana tare da Nkoranza Warriors kafin ya koma kasashen waje a 2019 zuwa Sweden tare da Jönköping, kodayake bai kasance a cikin tawagar farko ba.
A shekarar 2020, ya shiga kungiyar Serbia ta Smederevo 1924, inda ya buga wasanni daya, kafin ya sanya hannu tare da Radnički Sremska Mitrovica a watan Yulin 2020. Fiye da yanayi biyu ya buga wasanni 59 kuma ya zira kwallaye sau ɗaya.
A ranar 15 ga Satumba 2022, ya sanya hannu tare da FK Radnik Surdulica na SuperLiga na Serbia . A ranar 13 ga watan Disamba na shekara ta 2023, an kori Abubakar a wasan da Radnik Surdulica ta yi da 2-1 ga Novi Pazar . <ref name="GhanaWebRedCard">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=Sadick Abubakar Sent Off in Radnik’s Defeat to Novi Pazar |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Sadick-Abubakar-sent-off-in-Radnik-rsquo-s-defeat-to-Novi-Pazar-1900871 |access-date=28 August 2025 |website=GhanaWeb |publisher=}}</ref> Ya zama na yau da kullun ga kungiyar, tare da fiye da wasanni 30 a cikin kamfen dinsa biyu na farko.
== Lamarin kiwon lafiya ==
A ranar 5 ga Maris 2025, a lokacin wasan kofin Serbia da Partizan, Abubakar ya kamu da [[ciwon zuciya]] jim kadan bayan an maye gurbinsa.<ref name="Arena2">{{Cite web |date=5 March 2025 |title=Sadik Abubakar suffers heart attack during Radnik vs Partizan match |url=https://beta.tvarenasport.com/fudbal/superliga-srbije/43780/sadik-abubakar-dozivo-infarkt-na-mecu-fk-radnik-partizan/news |access-date=28 August 2025 |website=TV Arena Sport}}</ref> An yi masa tiyata ta gaggawa kuma an sanya shi.
A watan Yunin 2025, ya warke sosai kuma ya koma horo tare da Radnik Surdulica gabanin sabon kakar.<ref name="SC2">{{Cite web |date=24 June 2025 |title=Abubakar returns after heart attack |url=https://www.sportskacentrala.com/2025/06/24/divna-vest-sadik-se-vraca-nakon-srcanog-udara-protiv-partizana-abubakar-sadik-radnik-surdulica-superliga-partizan/ |access-date=28 August 2025 |website=Sportska centrala}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! colspan="3" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin
! colspan="2" |Yankin nahiyar
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Rarraba
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
|Smederevo 1924
|2019–20
| rowspan="2" |Ƙungiyar Farko ta Serbia
|1
|0
|0
|0
| -
| -
|1
|0
|-
| rowspan="1" |Radnički Sremska Mitrovica
|2020–21
|28
|0
|0
|0
| -
| -
|28
|0
|-
! colspan="3" |Jimillar
!29
!0
!0
!0
!-
!-
!29
!0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
10vyks0g81xdc2uueg1rddmtolih8pt
832808
832807
2026-05-09T06:23:00Z
Engineer014
44591
832808
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Sadick Abubakar''' (an haife shi a ranar 2 ga watan Fabrairun shekara ta 1998) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Ghana wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron gida na kungiyar Serbian SuperLiga ta Radnik Surdulica.<ref name="GhanaWebRedCard">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=Sadick Abubakar Sent Off in Radnik’s Defeat to Novi Pazar |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Sadick-Abubakar-sent-off-in-Radnik-rsquo-s-defeat-to-Novi-Pazar-1900871 |access-date=28 August 2025 |website=GhanaWeb |publisher=}}</ref>
== Ayyukan kulob din ==
Abubakar ya fara aikinsa a Ghana tare da Nkoranza Warriors kafin ya koma kasashen waje a 2019 zuwa Sweden tare da Jönköping, kodayake bai kasance a cikin tawagar farko ba.
A shekarar 2020, ya shiga kungiyar Serbia ta Smederevo 1924, inda ya buga wasanni daya, kafin ya sanya hannu tare da Radnički Sremska Mitrovica a watan Yulin 2020. Fiye da yanayi biyu ya buga wasanni 59 kuma ya zira kwallaye sau ɗaya.
A ranar 15 ga Satumba 2022, ya sanya hannu tare da FK Radnik Surdulica na SuperLiga na Serbia . A ranar 13 ga watan Disamba na shekara ta 2023, an kori Abubakar a wasan da Radnik Surdulica ta yi da 2-1 ga Novi Pazar . <ref name="GhanaWebRedCard">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=Sadick Abubakar Sent Off in Radnik’s Defeat to Novi Pazar |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Sadick-Abubakar-sent-off-in-Radnik-rsquo-s-defeat-to-Novi-Pazar-1900871 |access-date=28 August 2025 |website=GhanaWeb |publisher=}}</ref> Ya zama na yau da kullun ga kungiyar, tare da fiye da wasanni 30 a cikin kamfen dinsa biyu na farko.
== Lamarin kiwon lafiya ==
A ranar 5 ga Maris 2025, a lokacin wasan kofin Serbia da Partizan, Abubakar ya kamu da [[ciwon zuciya]] jim kadan bayan an maye gurbinsa.<ref name="Arena2">{{Cite web |date=5 March 2025 |title=Sadik Abubakar suffers heart attack during Radnik vs Partizan match |url=https://beta.tvarenasport.com/fudbal/superliga-srbije/43780/sadik-abubakar-dozivo-infarkt-na-mecu-fk-radnik-partizan/news |access-date=28 August 2025 |website=TV Arena Sport}}</ref> An yi masa tiyata ta gaggawa kuma an sanya shi.
A watan Yunin 2025, ya warke sosai kuma ya koma horo tare da Radnik Surdulica gabanin sabon kakar.<ref name="SC2">{{Cite web |date=24 June 2025 |title=Abubakar returns after heart attack |url=https://www.sportskacentrala.com/2025/06/24/divna-vest-sadik-se-vraca-nakon-srcanog-udara-protiv-partizana-abubakar-sadik-radnik-surdulica-superliga-partizan/ |access-date=28 August 2025 |website=Sportska centrala}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! colspan="3" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin
! colspan="2" |Yankin nahiyar
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Rarraba
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
|Smederevo 1924
|2019–20
| rowspan="2" |Ƙungiyar Farko ta Serbia
|1
|0
|0
|0
| -
| -
|1
|0
|-
| rowspan="1" |Radnički Sremska Mitrovica
|2020–21
|28
|0
|0
|0
| -
| -
|28
|0
|-
! colspan="3" |Jimillar
!29
!0
!0
!0
!-
!-
!29
!0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1998]]
1sz0f9b7pkjnh1ficmw3c2xf7h17f13
Bayar Abubakir
0
150080
832809
2026-05-09T06:23:33Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1333963647|Bayar Abubakir]]"
832809
wikitext
text/x-wiki
'''Bayar Abubakir''' (an haife shi a ranar 31 ga Mayu 1990) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Kurdawa na Iraki wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron gida na Duhok.<ref name="رێوان ئهمین و بهیار ئهبوبهكر بوونه دهۆكی">{{Cite web |title=رێوان ئهمین و بهیار ئهبوبهكر بوونه دهۆكی |url=https://www.instagram.com/p/CoKSAfyIMl8/?hl=en |access-date=2 February 2023 |website=Duhok SC Instagram}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
A ranar 24 ga watan Yulin 2016, Bayar Abubakir ya buga wasan farko na kasa da kasa tare da Iraki da Uzbekistan a wasan sada zumunci. Ya zira kwallaye guda daya da Iraki ya ci a 2-1.
== Manufofin kasa da kasa ==
: ''Sakamakon da sakamakon sun lissafa burin Iraki na farko.''
{| class="wikitable"
!#
!Ranar
!Wurin da ake ciki
!Abokin hamayya
!Sakamakon
!Sakamakon
!Gasar
|-
|1.
|24 ga Yuli 2016
|Filin wasa na Bunyodkor, Tashkent
|{{Fb|Uzbekistan}}
|1–2
|1-2
|Abokantaka ta Duniya
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1990]]
hn1hnzcu282vnn8hkey8481gx46dcz8
832810
832809
2026-05-09T06:23:51Z
Engineer014
44591
832810
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Bayar Abubakir''' (an haife shi a ranar 31 ga Mayu 1990) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Kurdawa na Iraki wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron gida na Duhok.<ref name="رێوان ئهمین و بهیار ئهبوبهكر بوونه دهۆكی">{{Cite web |title=رێوان ئهمین و بهیار ئهبوبهكر بوونه دهۆكی |url=https://www.instagram.com/p/CoKSAfyIMl8/?hl=en |access-date=2 February 2023 |website=Duhok SC Instagram}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
A ranar 24 ga watan Yulin 2016, Bayar Abubakir ya buga wasan farko na kasa da kasa tare da Iraki da Uzbekistan a wasan sada zumunci. Ya zira kwallaye guda daya da Iraki ya ci a 2-1.
== Manufofin kasa da kasa ==
: ''Sakamakon da sakamakon sun lissafa burin Iraki na farko.''
{| class="wikitable"
!#
!Ranar
!Wurin da ake ciki
!Abokin hamayya
!Sakamakon
!Sakamakon
!Gasar
|-
|1.
|24 ga Yuli 2016
|Filin wasa na Bunyodkor, Tashkent
|{{Fb|Uzbekistan}}
|1–2
|1-2
|Abokantaka ta Duniya
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1990]]
c64vd13urda9190exrl7l6jrhu9rabg
Ibrahim Abukari
0
150081
832811
2026-05-09T06:24:32Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1256712691|Ibrahim Abukari]]"
832811
wikitext
text/x-wiki
'''Ibrahim Abukari''' (an haife shi a ranar 31 ga watan Agustan shekara ta 1996) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Ghana wanda a halin yanzu ke taka leda a matsayin mai tsakiya na ƙungiyar [[Kwalejin Kwallon Kafa ta Yammacin Afirka|WAFA]] ta Premier League [[Ghana|Dan Ghana]], wanda shi ma kyaftin dinsa.<ref name=":1">{{Cite web |date=2019-12-28 |title=WAFA SC announce squad and jersey numbers for 2019/20 season- Abukari Ibrahim named captain |url=https://ghanasoccernet.com/wafa-sc-announce-squad-and-jersey-numbers-for-2019-20-season-abukari-ibrahim-named-captain |access-date=2021-02-05 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |date=2019-12-28 |title=Wafa announce 26 man squad list for 2019/2020 Ghana Premier League season |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Wafa-announce-26-man-squad-list-for-2019-2020-Ghana-Premier-League-season-824836 |access-date=2021-02-05 |website=www.ghanaweb.com |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Ibrahim Abukari - Soccer player profile & career statistics - Global Sports Archive |url=https://globalsportsarchive.com/people/soccer/ibrahim-abukari/115515/ |access-date=2021-07-05 |website=globalsportsarchive.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-02-05 |title=WAFA captain Abubakar Ibrahim charges teammates to beat Kotoko |url=https://ghanasoccernet.com/wafa-captain-abubakar-ibrahim-charges-teammates-to-beat-kotoko |access-date=2021-07-05 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref>
== Ayyuka ==
Abukari ya fara aikinsa ne tare da [[Kwalejin Kwallon Kafa ta Yammacin Afirka]] a shekarar 2015. Nan da nan aka kara shi a cikin tawagar farko kafin kakar 2016. Ya fara wasan farko a lokacin wasan farko na kakar da Asante Kotoko a ranar 20 ga Fabrairu 2016, wanda ya ƙare a nasarar 2-0 ga WAFA.<ref>{{Cite web |title=Match Report of West Africa Football Academy SC vs Asante Kotoko SC - 2016-02-20 - Ghana Premier League - Global Sports Archive |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2016-02-20/west-africa-football-academy-sc-vs-asante-kotoko-sc/583046/ |access-date=2021-07-05 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> Ya zira kwallaye na farko a ranar 14 ga Satumba 2016, inda ya zira kwallayen daya a wasan da ya yi da Berekum Chelsea.<ref>{{Cite web |title=Match Report of West Africa Football Academy SC vs Berekum Chelsea FC - 2016-09-14 - Ghana Premier League - Global Sports Archive |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2016-09-14/west-africa-football-academy-sc-vs-berekum-chelsea-fc/591447/ |access-date=2021-07-05 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> Ya buga wasanni 25 a gasar kuma ya zira kwallaye a kakar wasa ta farko.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ibrahim Abukari - Soccer player profile & career statistics - Global Sports Archive |url=https://globalsportsarchive.com/people/soccer/ibrahim-abukari/115515/ |access-date=2021-07-05 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> A lokacin da suka kammala matsayi na biyu a lokacin kakar 2017, ya buga wasanni 28 kuma ya zira kwallaye 3, kawai ya rasa wasanni biyu.<ref name=":0" /> Saboda rauni bai nuna wani wasa ba a kakar 2018, duk da cewa an soke gasar saboda rushewar GFA wanda ya zo saboda Anas Number 12 Expose . <ref>{{Cite web |last=Gyamera-Antwi |first=Evans |date=23 February 2018 |title=Wafa sign Yiadom in a three-year deal {{!}} Goal.com |url=https://www.goal.com/en-gh/news/wafa-sign-yiadom-in-a-three-year-deal/18ha1bl079j9z1aruyp8zmjfiq |access-date=5 July 2021 |website=www.goal.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-02-23 |title=EXCLUSIVE: WAFA sign 17-year-old defender Konadu Yiadom from Division Two side Tema United |url=https://ghanasoccernet.com/wafa-sign-17-year-old-defender-konadu-yiadom-from-division-two-side-tema-united |access-date=2021-07-05 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref>
Ya dawo da rauni a lokacin GFA Normalization Special Competition na 2019, wanda ya buga wasanni 13 kuma ya zira kwallaye.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ibrahim Abukari - Soccer player profile & career statistics - Global Sports Archive |url=https://globalsportsarchive.com/people/soccer/ibrahim-abukari/115515/ |access-date=2021-07-05 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> Kafin kakar 2019-20, an nada shi a matsayin kyaftin din kungiyar bayan ya yi aiki a matsayin kyawawan kuma a lokacin gasar GFA ta 2019.<ref name=":1">{{Cite web |date=2019-12-28 |title=WAFA SC announce squad and jersey numbers for 2019/20 season- Abukari Ibrahim named captain |url=https://ghanasoccernet.com/wafa-sc-announce-squad-and-jersey-numbers-for-2019-20-season-abukari-ibrahim-named-captain |access-date=2021-02-05 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |date=2019-12-28 |title=Wafa announce 26 man squad list for 2019/2020 Ghana Premier League season |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Wafa-announce-26-man-squad-list-for-2019-2020-Ghana-Premier-League-season-824836 |access-date=2021-02-05 |website=www.ghanaweb.com |language=en}}</ref> Duk da haka an dakatar da kakar a watan Maris na 2020 kuma daga baya aka soke shi saboda annobar COVID-19 a Ghana. Ya buga wasanni 15 a gasar kuma ya zira kwallaye 3 kafin a soke shi.<ref name=":0" />
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1996]]
sgverwwao0h6cuhh9sy2oxvinwez6u9
832812
832811
2026-05-09T06:24:55Z
Engineer014
44591
832812
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ibrahim Abukari''' (an haife shi a ranar 31 ga watan Agustan shekara ta 1996) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Ghana wanda a halin yanzu ke taka leda a matsayin mai tsakiya na ƙungiyar [[Kwalejin Kwallon Kafa ta Yammacin Afirka|WAFA]] ta Premier League [[Ghana|Dan Ghana]], wanda shi ma kyaftin dinsa.<ref name=":1">{{Cite web |date=2019-12-28 |title=WAFA SC announce squad and jersey numbers for 2019/20 season- Abukari Ibrahim named captain |url=https://ghanasoccernet.com/wafa-sc-announce-squad-and-jersey-numbers-for-2019-20-season-abukari-ibrahim-named-captain |access-date=2021-02-05 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |date=2019-12-28 |title=Wafa announce 26 man squad list for 2019/2020 Ghana Premier League season |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Wafa-announce-26-man-squad-list-for-2019-2020-Ghana-Premier-League-season-824836 |access-date=2021-02-05 |website=www.ghanaweb.com |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Ibrahim Abukari - Soccer player profile & career statistics - Global Sports Archive |url=https://globalsportsarchive.com/people/soccer/ibrahim-abukari/115515/ |access-date=2021-07-05 |website=globalsportsarchive.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-02-05 |title=WAFA captain Abubakar Ibrahim charges teammates to beat Kotoko |url=https://ghanasoccernet.com/wafa-captain-abubakar-ibrahim-charges-teammates-to-beat-kotoko |access-date=2021-07-05 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref>
== Ayyuka ==
Abukari ya fara aikinsa ne tare da [[Kwalejin Kwallon Kafa ta Yammacin Afirka]] a shekarar 2015. Nan da nan aka kara shi a cikin tawagar farko kafin kakar 2016. Ya fara wasan farko a lokacin wasan farko na kakar da Asante Kotoko a ranar 20 ga Fabrairu 2016, wanda ya ƙare a nasarar 2-0 ga WAFA.<ref>{{Cite web |title=Match Report of West Africa Football Academy SC vs Asante Kotoko SC - 2016-02-20 - Ghana Premier League - Global Sports Archive |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2016-02-20/west-africa-football-academy-sc-vs-asante-kotoko-sc/583046/ |access-date=2021-07-05 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> Ya zira kwallaye na farko a ranar 14 ga Satumba 2016, inda ya zira kwallayen daya a wasan da ya yi da Berekum Chelsea.<ref>{{Cite web |title=Match Report of West Africa Football Academy SC vs Berekum Chelsea FC - 2016-09-14 - Ghana Premier League - Global Sports Archive |url=https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2016-09-14/west-africa-football-academy-sc-vs-berekum-chelsea-fc/591447/ |access-date=2021-07-05 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> Ya buga wasanni 25 a gasar kuma ya zira kwallaye a kakar wasa ta farko.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ibrahim Abukari - Soccer player profile & career statistics - Global Sports Archive |url=https://globalsportsarchive.com/people/soccer/ibrahim-abukari/115515/ |access-date=2021-07-05 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> A lokacin da suka kammala matsayi na biyu a lokacin kakar 2017, ya buga wasanni 28 kuma ya zira kwallaye 3, kawai ya rasa wasanni biyu.<ref name=":0" /> Saboda rauni bai nuna wani wasa ba a kakar 2018, duk da cewa an soke gasar saboda rushewar GFA wanda ya zo saboda Anas Number 12 Expose . <ref>{{Cite web |last=Gyamera-Antwi |first=Evans |date=23 February 2018 |title=Wafa sign Yiadom in a three-year deal {{!}} Goal.com |url=https://www.goal.com/en-gh/news/wafa-sign-yiadom-in-a-three-year-deal/18ha1bl079j9z1aruyp8zmjfiq |access-date=5 July 2021 |website=www.goal.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-02-23 |title=EXCLUSIVE: WAFA sign 17-year-old defender Konadu Yiadom from Division Two side Tema United |url=https://ghanasoccernet.com/wafa-sign-17-year-old-defender-konadu-yiadom-from-division-two-side-tema-united |access-date=2021-07-05 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref>
Ya dawo da rauni a lokacin GFA Normalization Special Competition na 2019, wanda ya buga wasanni 13 kuma ya zira kwallaye.<ref name=":0">{{Cite web |title=Ibrahim Abukari - Soccer player profile & career statistics - Global Sports Archive |url=https://globalsportsarchive.com/people/soccer/ibrahim-abukari/115515/ |access-date=2021-07-05 |website=globalsportsarchive.com}}</ref> Kafin kakar 2019-20, an nada shi a matsayin kyaftin din kungiyar bayan ya yi aiki a matsayin kyawawan kuma a lokacin gasar GFA ta 2019.<ref name=":1">{{Cite web |date=2019-12-28 |title=WAFA SC announce squad and jersey numbers for 2019/20 season- Abukari Ibrahim named captain |url=https://ghanasoccernet.com/wafa-sc-announce-squad-and-jersey-numbers-for-2019-20-season-abukari-ibrahim-named-captain |access-date=2021-02-05 |website=GhanaSoccernet |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |date=2019-12-28 |title=Wafa announce 26 man squad list for 2019/2020 Ghana Premier League season |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Wafa-announce-26-man-squad-list-for-2019-2020-Ghana-Premier-League-season-824836 |access-date=2021-02-05 |website=www.ghanaweb.com |language=en}}</ref> Duk da haka an dakatar da kakar a watan Maris na 2020 kuma daga baya aka soke shi saboda annobar COVID-19 a Ghana. Ya buga wasanni 15 a gasar kuma ya zira kwallaye 3 kafin a soke shi.<ref name=":0" />
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1996]]
47q85249er5hle015o2lkemjotv974c
Ubusuku Abukusumo
0
150082
832813
2026-05-09T06:25:38Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1321847755|Ubusuku Abukusumo]]"
832813
wikitext
text/x-wiki
'''Ubusuku Abukusumo''' dan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] ne na Amurka da ya yi ritaya wanda ya taka leda a Major League Soccer da USL A-League.
== Matasa ==
A shekara ta 1994, Abukusomo ya fara aikinsa na kwaleji a UNLV . <ref>{{Cite web |title=UNLV Media Guide |url=http://grfx.cstv.com/photos/schools/unlv/sports/m-soccer/auto_pdf/2011-12/misc_non_event/2011-mg-sec-3.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120402/http://grfx.cstv.com/photos/schools/unlv/sports/m-soccer/auto_pdf/2011-12/misc_non_event/2011-mg-sec-3.pdf |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-03-06}}</ref> Daga nan sai ya koma Jihar North Carolina inda ya taka leda a kungiyar kwallon kafa ta maza a 1995 da 1996. <ref>{{Cite web |title=NC State Letterwinners |url=http://grfx.cstv.com/photos/schools/ncst/sports/m-soccer/auto_pdf/Letterwinners.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114518/http://grfx.cstv.com/photos/schools/ncst/sports/m-soccer/auto_pdf/Letterwinners.pdf |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-03-06}}</ref>
== Kwararru ==
A shekara ta 1997, ya sanya hannu kan kwangilar MLS Project 40 kuma an sanya shi a cikin Columbus Crew a ranar 5 ga Yuni. <ref>{{Cite web |title=Columbus Crew History Timeline |url=http://www.thecrew.com/club/history |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100408073046/http://www.thecrew.com/club/history |archive-date=2010-04-08 |access-date=2012-03-06}}</ref> Ya taka leda sosai ga Crew a cikin yanayi uku tare da yawancin lokutan 1998 da 1999 a aro ga ƙungiyar MLS Pro 40. A ranar 25 ga Nuwamba, 1999, Crew sun yi watsi da Abukusumo. A watan Fabrairun 2000, Tampa Bay Mutiny ta zabi Abukusumo a zagaye na shida (na sittin da hudu gaba ɗaya) na 2000 MLS SuperDraft . Mutiny ya sake shi a farkon kakar. A ranar 7 ga Afrilu, 2000, ya sanya hannu tare da Minnesota Thunder na USL A-League . A watan Yuni, Tampa Bay Mutiny ta kira Abukusumo don wasa daya. A ranar 11 ga watan Yulin shekara ta 2000, Thunder ta sayar da shi ga Raleigh Express don la'akari da gaba. Ya gama kakar a Raleigh . Ya yi ritaya a ƙarshen kakar kuma ya dawo don kammala digiri na kwaleji a Jami'ar New Mexico .
== Kasashen Duniya ==
A shekara ta 1998, Abukusumo ya buga wa tawagar U-23 ta Amurka wasa.<ref>{{Cite web |title=U.S. U-23 national team roster for March 28 friendly vs. Canada |url=http://www.socceramerica.com/article/18425/us-u-23-national-team-roster-for-march-28-friend.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305191632/http://www.socceramerica.com/article/18425/us-u-23-national-team-roster-for-march-28-friend.html |archive-date=2016-03-05 |access-date=2012-03-06}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1977]]
63rm342xa8rj4g3d4aq8fvys906jqua
832814
832813
2026-05-09T06:25:57Z
Engineer014
44591
832814
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ubusuku Abukusumo''' dan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] ne na Amurka da ya yi ritaya wanda ya taka leda a Major League Soccer da USL A-League.
== Matasa ==
A shekara ta 1994, Abukusomo ya fara aikinsa na kwaleji a UNLV . <ref>{{Cite web |title=UNLV Media Guide |url=http://grfx.cstv.com/photos/schools/unlv/sports/m-soccer/auto_pdf/2011-12/misc_non_event/2011-mg-sec-3.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120402/http://grfx.cstv.com/photos/schools/unlv/sports/m-soccer/auto_pdf/2011-12/misc_non_event/2011-mg-sec-3.pdf |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-03-06}}</ref> Daga nan sai ya koma Jihar North Carolina inda ya taka leda a kungiyar kwallon kafa ta maza a 1995 da 1996. <ref>{{Cite web |title=NC State Letterwinners |url=http://grfx.cstv.com/photos/schools/ncst/sports/m-soccer/auto_pdf/Letterwinners.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114518/http://grfx.cstv.com/photos/schools/ncst/sports/m-soccer/auto_pdf/Letterwinners.pdf |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-03-06}}</ref>
== Kwararru ==
A shekara ta 1997, ya sanya hannu kan kwangilar MLS Project 40 kuma an sanya shi a cikin Columbus Crew a ranar 5 ga Yuni. <ref>{{Cite web |title=Columbus Crew History Timeline |url=http://www.thecrew.com/club/history |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100408073046/http://www.thecrew.com/club/history |archive-date=2010-04-08 |access-date=2012-03-06}}</ref> Ya taka leda sosai ga Crew a cikin yanayi uku tare da yawancin lokutan 1998 da 1999 a aro ga ƙungiyar MLS Pro 40. A ranar 25 ga Nuwamba, 1999, Crew sun yi watsi da Abukusumo. A watan Fabrairun 2000, Tampa Bay Mutiny ta zabi Abukusumo a zagaye na shida (na sittin da hudu gaba ɗaya) na 2000 MLS SuperDraft . Mutiny ya sake shi a farkon kakar. A ranar 7 ga Afrilu, 2000, ya sanya hannu tare da Minnesota Thunder na USL A-League . A watan Yuni, Tampa Bay Mutiny ta kira Abukusumo don wasa daya. A ranar 11 ga watan Yulin shekara ta 2000, Thunder ta sayar da shi ga Raleigh Express don la'akari da gaba. Ya gama kakar a Raleigh . Ya yi ritaya a ƙarshen kakar kuma ya dawo don kammala digiri na kwaleji a Jami'ar New Mexico .
== Kasashen Duniya ==
A shekara ta 1998, Abukusumo ya buga wa tawagar U-23 ta Amurka wasa.<ref>{{Cite web |title=U.S. U-23 national team roster for March 28 friendly vs. Canada |url=http://www.socceramerica.com/article/18425/us-u-23-national-team-roster-for-march-28-friend.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305191632/http://www.socceramerica.com/article/18425/us-u-23-national-team-roster-for-march-28-friend.html |archive-date=2016-03-05 |access-date=2012-03-06}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1977]]
6gfxyn1q4ymtg9bjwqvlgyju5wf18pf
Elbahlul Abusahmin
0
150083
832815
2026-05-09T06:26:36Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1331876124|Elbahlul Abusahmin]]"
832815
wikitext
text/x-wiki
'''Elbahlul Issa Ramadan Abusahmin''' (Arabic; an haife shi a ranar 9 ga watan Disamba na shekara ta 1993) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Libya wanda ke buga wa Al Ahly Benghazi.
== Ayyukan kulob din ==
Bayan ya buga wa Al Dhahra da Asswehly wasa a asalinsa Libya, Abusahmin ya koma Tunisia a shekarar 2019, yana da ɗan gajeren lokaci tare da AS Soliman kafin ya shiga kungiyar Ligue Professionnelle 1 Métlaoui . <ref>{{Cite web |date=15 September 2019 |title=أبو سهمين ينتقل إلى النجم المتلوي |trans-title=Abusahmin moves to Etoile Sportive du Sahel |url=https://www.218tv.net/%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%B3%D9%87%D9%85%D9%8A%D9%86-%D9%8A%D9%86%D8%AA%D9%82%D9%84-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%AC%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D9%84%D9%88%D9%8A/ |access-date=27 March 2025 |website=218tv.net |language=ar}}</ref> Ya koma Libya a watan Agustan 2020, ya sanya hannu tare da Abu Salim.<ref>{{Cite web |date=7 August 2020 |title=بالصور- أبوسليم يبدأ برنامجه التعاقدي للموسم الجديد بضم 3 لاعبين دفعة واحدة |trans-title=In pictures: Abu Salim begins its contracting program for the new season by signing three players at once |url=https://rimessa.net/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1-%D8%A3%D8%A8%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85-%D9%8A%D8%A8%D8%AF%D8%A3-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%AF%D9%8A/ |access-date=27 March 2025 |website=rimessa.net |language=ar}}</ref> A watan Janairun 2024, ya shiga Al Ahly (Benghazi) daga Asaria SC.<ref>{{Cite web |date=23 January 2024 |title=أبو سهمين يدعم صفوف الأهلي بنغازي |trans-title=Abusahmain supports Al-Ahly Benghazi's ranks |url=https://www.kooora.com/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%AF%D9%85/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%A7%D8%A8%D9%88-%D8%B3%D9%87%D9%85%D9%8A%D9%86-%D9%8A%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%B5%D9%81%D9%88%D9%81-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%87%D9%84%D9%8A-%D8%A8%D9%86%D8%BA%D8%A7%D8%B2%D9%8A/1301832 |access-date=8 January 2025 |website=Kooora |language=ar}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Bayan an kira shi zuwa [[Kungiyar kwallon kafa ta Libya]] a ƙarshen 2024, ma'aikatar Lafiya ta Libya ta hana Abusahmin shiga Najeriya.<ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=فرمان يمنع لاعب المنتخب الليبي أبو سهمين من السفر إلى نيجيريا! |trans-title=A decree bans Libyan national team player Abusahmin from traveling to Nigeria! |url=https://www.winwin.com/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%AF%D9%85/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D9%85%D9%86%D8%B9-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%8A%D8%AC%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%A7 |access-date=27 March 2025 |website=winwin.com |language=ar}}</ref> An sake kiransa a watan Maris na shekara ta 2025.<ref>{{Cite web |date=18 March 2025 |title=بالأسماء.. قائمة المنتخب الوطني لمواجهتي أنغولا والكاميرون |trans-title=By name.. The national team's roster for the matches against Angola and Cameroon |url=https://alwasat.ly/news/libya-sports/470651 |access-date=27 March 2025 |website=alwasat.ly |language=ar}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
=== Kungiyar ===
{| class="wikitable" style="text-align: center"
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! colspan="3" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin
! colspan="2" |Yankin nahiyar
! colspan="2" |Sauran
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Rarraba
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
|Métlaoui
|2019–20
|CLP-1
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|6
|0
|-
! colspan="3" |'''Cikakken aikinsa'''
!6
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!6
!0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1993]]
ftsuy0t6ofrtdqvjgftpumq7j92zjoz
832816
832815
2026-05-09T06:26:54Z
Engineer014
44591
832816
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Elbahlul Issa Ramadan Abusahmin''' (Arabic; an haife shi a ranar 9 ga watan Disamba na shekara ta 1993) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Libya wanda ke buga wa Al Ahly Benghazi.
== Ayyukan kulob din ==
Bayan ya buga wa Al Dhahra da Asswehly wasa a asalinsa Libya, Abusahmin ya koma Tunisia a shekarar 2019, yana da ɗan gajeren lokaci tare da AS Soliman kafin ya shiga kungiyar Ligue Professionnelle 1 Métlaoui . <ref>{{Cite web |date=15 September 2019 |title=أبو سهمين ينتقل إلى النجم المتلوي |trans-title=Abusahmin moves to Etoile Sportive du Sahel |url=https://www.218tv.net/%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%B3%D9%87%D9%85%D9%8A%D9%86-%D9%8A%D9%86%D8%AA%D9%82%D9%84-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%AC%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AA%D9%84%D9%88%D9%8A/ |access-date=27 March 2025 |website=218tv.net |language=ar}}</ref> Ya koma Libya a watan Agustan 2020, ya sanya hannu tare da Abu Salim.<ref>{{Cite web |date=7 August 2020 |title=بالصور- أبوسليم يبدأ برنامجه التعاقدي للموسم الجديد بضم 3 لاعبين دفعة واحدة |trans-title=In pictures: Abu Salim begins its contracting program for the new season by signing three players at once |url=https://rimessa.net/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1-%D8%A3%D8%A8%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85-%D9%8A%D8%A8%D8%AF%D8%A3-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%AF%D9%8A/ |access-date=27 March 2025 |website=rimessa.net |language=ar}}</ref> A watan Janairun 2024, ya shiga Al Ahly (Benghazi) daga Asaria SC.<ref>{{Cite web |date=23 January 2024 |title=أبو سهمين يدعم صفوف الأهلي بنغازي |trans-title=Abusahmain supports Al-Ahly Benghazi's ranks |url=https://www.kooora.com/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%AF%D9%85/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%A7%D8%A8%D9%88-%D8%B3%D9%87%D9%85%D9%8A%D9%86-%D9%8A%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%B5%D9%81%D9%88%D9%81-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%87%D9%84%D9%8A-%D8%A8%D9%86%D8%BA%D8%A7%D8%B2%D9%8A/1301832 |access-date=8 January 2025 |website=Kooora |language=ar}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Bayan an kira shi zuwa [[Kungiyar kwallon kafa ta Libya]] a ƙarshen 2024, ma'aikatar Lafiya ta Libya ta hana Abusahmin shiga Najeriya.<ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=فرمان يمنع لاعب المنتخب الليبي أبو سهمين من السفر إلى نيجيريا! |trans-title=A decree bans Libyan national team player Abusahmin from traveling to Nigeria! |url=https://www.winwin.com/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%AF%D9%85/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D9%85%D9%86%D8%B9-%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%8A%D8%AC%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%A7 |access-date=27 March 2025 |website=winwin.com |language=ar}}</ref> An sake kiransa a watan Maris na shekara ta 2025.<ref>{{Cite web |date=18 March 2025 |title=بالأسماء.. قائمة المنتخب الوطني لمواجهتي أنغولا والكاميرون |trans-title=By name.. The national team's roster for the matches against Angola and Cameroon |url=https://alwasat.ly/news/libya-sports/470651 |access-date=27 March 2025 |website=alwasat.ly |language=ar}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
=== Kungiyar ===
{| class="wikitable" style="text-align: center"
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! colspan="3" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin
! colspan="2" |Yankin nahiyar
! colspan="2" |Sauran
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Rarraba
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
|Métlaoui
|2019–20
|CLP-1
|6
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|6
|0
|-
! colspan="3" |'''Cikakken aikinsa'''
!6
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!6
!0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1993]]
f91p760t53u0lzz1mobjjuazvdef3p0
Vincent Acapandié
0
150084
832817
2026-05-09T06:27:21Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1299872244|Vincent Acapandié]]"
832817
wikitext
text/x-wiki
'''Vincent Acapandié''' (an haife shi a ranar 9 ga watan Fabrairun shekara ta 1990) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Faransa wanda ke buga wa kulob din Faransa AS Excelsior . Yana taka leda a matsayin mai tsaron gida na dama wanda zai iya taka leda a matsayinsa na [[Mai buga tsakiya|dan wasan tsakiya]]. Shi matashi ne na kasa da kasa na Faransa wanda ya wakilci kasarsa a matakin kasa da shekara 17 da kasa da 17. A shekara ta 2007, ya kasance daga cikin 'yan kasa da shekaru 17 da suka taka leda a gasar zakarun Turai ta kasa da shekaru-17 da kuma gasar cin kofin duniya ta FIFA U-17 ta 2007.
== Ayyukan kulob din ==
An haifi Acapandié a Saint-Pierre, Réunion . A ranar 25 ga Mayu 2010, ya sanya hannu kan kwangilar sana'arsa ta farko ta amince da yarjejeniyar shekaru uku tare da Auxerre. Ya fara wasan farko a ranar 8 ga watan Janairun shekara ta 2011 yana fitowa a matsayin mai maye gurbin a wasan Coupe de France da Wasquehal. A lokacin kakar 2011-12 ya yi wasa tare da kungiyar Ligue 2 AC Arles-Avignon.
A watan Yulin 2013, ya yi gwaji tare da kungiyar Ingila ta 1 ta Bradford City .
A watan Janairun 2014, Acapandié ya sanya hannu kan kwangilar shekara guda tare da Saint-Pierroise .
== Rayuwa ta mutum ==
Acapandié dan uwan 'yan wasan kwallon kafa ne William Gros da Mathieu Acapandié.<ref>{{Cite web |title=FC Nantes : Mathieu Acapandié devient le plus jeune Réunionnais à devenir footballeur professionnel |url=https://www.linfo.re/sports/football/football-mathieu-acapandie-devient-le-plus-jeune-reunionnais-a-signer-un-contrat-professionnel |website=Linfo.re}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1990]]
9t529t8mbu8i8md5rk5633nzj5lwxyw
832818
832817
2026-05-09T06:27:41Z
Engineer014
44591
832818
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Vincent Acapandié''' (an haife shi a ranar 9 ga watan Fabrairun shekara ta 1990) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Faransa wanda ke buga wa kulob din Faransa AS Excelsior . Yana taka leda a matsayin mai tsaron gida na dama wanda zai iya taka leda a matsayinsa na [[Mai buga tsakiya|dan wasan tsakiya]]. Shi matashi ne na kasa da kasa na Faransa wanda ya wakilci kasarsa a matakin kasa da shekara 17 da kasa da 17. A shekara ta 2007, ya kasance daga cikin 'yan kasa da shekaru 17 da suka taka leda a gasar zakarun Turai ta kasa da shekaru-17 da kuma gasar cin kofin duniya ta FIFA U-17 ta 2007.
== Ayyukan kulob din ==
An haifi Acapandié a Saint-Pierre, Réunion . A ranar 25 ga Mayu 2010, ya sanya hannu kan kwangilar sana'arsa ta farko ta amince da yarjejeniyar shekaru uku tare da Auxerre. Ya fara wasan farko a ranar 8 ga watan Janairun shekara ta 2011 yana fitowa a matsayin mai maye gurbin a wasan Coupe de France da Wasquehal. A lokacin kakar 2011-12 ya yi wasa tare da kungiyar Ligue 2 AC Arles-Avignon.
A watan Yulin 2013, ya yi gwaji tare da kungiyar Ingila ta 1 ta Bradford City .
A watan Janairun 2014, Acapandié ya sanya hannu kan kwangilar shekara guda tare da Saint-Pierroise .
== Rayuwa ta mutum ==
Acapandié dan uwan 'yan wasan kwallon kafa ne William Gros da Mathieu Acapandié.<ref>{{Cite web |title=FC Nantes : Mathieu Acapandié devient le plus jeune Réunionnais à devenir footballeur professionnel |url=https://www.linfo.re/sports/football/football-mathieu-acapandie-devient-le-plus-jeune-reunionnais-a-signer-un-contrat-professionnel |website=Linfo.re}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1990]]
7co7k600gxbi7zng77qu8yvfaijtqvj
Serkan Acar
0
150085
832819
2026-05-09T06:28:30Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1335099686|Serkan Acar]]"
832819
wikitext
text/x-wiki
'''Serkan Acar''' (31 ga Agusta, 1948, a [[Istanbul]] - 18 ga Afrilu, 2013, a Istanbul) ɗan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] ne na Turkiyya na Fenerbahçe . Ya taka leda a matsayin mai tsaron gida kuma wani lokacin a matsayin dan wasan tsakiya.<ref>{{Cite web |title=Serkan Acar |url=http://www.mujdatyetkiner.com/efsaneler/serkanacar.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521192758/https://k8play8.io/vip-reg?invite=chinese |archive-date=2023-05-21 |access-date=2012-01-14 |website=www.mujdatyetkiner.com}}</ref> Ya kasance babban manajan Fenerbahçe S.K.<ref>{{Cite web |last=fanatik |date=30 May 2018 |title=Spor Haberlerinde Son Dakika Gelişmeler - Fanatik |url=http://www.fanatik.com.tr/Fenerbahce-Haberleri-Serkan-Acar-hayatini-kaybetti_3_Detail_34_307470.htm |website=www.fanatik.com.tr}}</ref>
Ya fara aikinsa tare da Fenerbahçe S.K. kuma ya buga wasa a can na tsawon shekaru 11 tsakanin 1967 da 1978. Ya zira kwallaye 13 a wasanni 295 kuma ya lashe gasar cin kofin Turkiyya ta 1967-68, 1969-70, 1973-74, 1974-75 da 1977-78 kuma ya lashe kofin Turkiyaa na 1973-74.<ref>{{Cite web |title=Serkan Acar |url=http://www.mackolik.com/Futbolcu/57484/Serkan-Acar |website=Mackolik.com}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Mutuwan 2013]]
[[Rukuni:Haifaffun 1948]]
2k70h1fqpyegoikbmcg2ezfoihknxri
832820
832819
2026-05-09T06:28:52Z
Engineer014
44591
832820
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Serkan Acar''' (31 ga Agusta, 1948, a [[Istanbul]] - 18 ga Afrilu, 2013, a Istanbul) ɗan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] ne na Turkiyya na Fenerbahçe . Ya taka leda a matsayin mai tsaron gida kuma wani lokacin a matsayin dan wasan tsakiya.<ref>{{Cite web |title=Serkan Acar |url=http://www.mujdatyetkiner.com/efsaneler/serkanacar.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521192758/https://k8play8.io/vip-reg?invite=chinese |archive-date=2023-05-21 |access-date=2012-01-14 |website=www.mujdatyetkiner.com}}</ref> Ya kasance babban manajan Fenerbahçe S.K.<ref>{{Cite web |last=fanatik |date=30 May 2018 |title=Spor Haberlerinde Son Dakika Gelişmeler - Fanatik |url=http://www.fanatik.com.tr/Fenerbahce-Haberleri-Serkan-Acar-hayatini-kaybetti_3_Detail_34_307470.htm |website=www.fanatik.com.tr}}</ref>
Ya fara aikinsa tare da Fenerbahçe S.K. kuma ya buga wasa a can na tsawon shekaru 11 tsakanin 1967 da 1978. Ya zira kwallaye 13 a wasanni 295 kuma ya lashe gasar cin kofin Turkiyya ta 1967-68, 1969-70, 1973-74, 1974-75 da 1977-78 kuma ya lashe kofin Turkiyaa na 1973-74.<ref>{{Cite web |title=Serkan Acar |url=http://www.mackolik.com/Futbolcu/57484/Serkan-Acar |website=Mackolik.com}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Mutuwan 2013]]
[[Rukuni:Haifaffun 1948]]
8ltp2i8ve53rq7409r1lfuptj03znzj
Veli Acar
0
150086
832821
2026-05-09T06:29:20Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1256893992|Veli Acar]]"
832821
wikitext
text/x-wiki
'''Veli Acar''' (an haife shi a ranar 30 ga watan Agustan shekara ta 1981) tsohon [[Kungiyar Kwallon Kafa|dan wasan kwallon kafa]] ne na Turkiyya wanda ya taka leda a matsayin mai tsaron gida.<ref name="tff">{{Cite web |title=VELİ ACAR |url=http://www.tff.org.tr/Default.aspx?pageId=526&kisiID=300643 |access-date=24 September 2010 |publisher=tff.org |language=Turkish}}</ref>
== Ayyukan kulob din ==
Acar ya fara aikinsa a cikin 'yan wasa tare da kulob din Karşıyakaspor na gida. Ya buga wa wasu kungiyoyi da yawa na Denizli, ciki har da Denizli Telekomspor, Acipayam Merkezspor, da Pamukkale Üniversitesi G.S.K., kafin ya sanya hannu ga Bursaspor a 2005. Lokacin da ya fara sanya hannu tare da kulob din, suna fafatawa a TFF First League. Bursaspor ta sami ci gaba a ƙarshen kakar, tare da Acar ta buga wasanni goma sha ɗaya. Ayyukansa tare da kulob din ya ƙare tare da taken [[Süper Lig|Super Lig]] a ƙarshen kakar 2009-10, na farko a tarihin kulob din. Konyaspor ya sanya hannu a kansa a ranar 13 ga watan Agusta 2010. <ref name="tff">{{Cite web |title=VELİ ACAR |url=http://www.tff.org.tr/Default.aspx?pageId=526&kisiID=300643 |access-date=24 September 2010 |publisher=tff.org |language=Turkish}}</ref>
== Daraja ==
* '''Bursaspor'''
** '''[[Süper Lig|Super Lig]] (1) '''(1): 2009-102009–10
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1981]]
hbk8war0bi1t70o9tp3o38nkq2inkor
832822
832821
2026-05-09T06:29:41Z
Engineer014
44591
832822
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Veli Acar''' (an haife shi a ranar 30 ga watan Agustan shekara ta 1981) tsohon [[Kungiyar Kwallon Kafa|dan wasan kwallon kafa]] ne na Turkiyya wanda ya taka leda a matsayin mai tsaron gida.<ref name="tff">{{Cite web |title=VELİ ACAR |url=http://www.tff.org.tr/Default.aspx?pageId=526&kisiID=300643 |access-date=24 September 2010 |publisher=tff.org |language=Turkish}}</ref>
== Ayyukan kulob din ==
Acar ya fara aikinsa a cikin 'yan wasa tare da kulob din Karşıyakaspor na gida. Ya buga wa wasu kungiyoyi da yawa na Denizli, ciki har da Denizli Telekomspor, Acipayam Merkezspor, da Pamukkale Üniversitesi G.S.K., kafin ya sanya hannu ga Bursaspor a 2005. Lokacin da ya fara sanya hannu tare da kulob din, suna fafatawa a TFF First League. Bursaspor ta sami ci gaba a ƙarshen kakar, tare da Acar ta buga wasanni goma sha ɗaya. Ayyukansa tare da kulob din ya ƙare tare da taken [[Süper Lig|Super Lig]] a ƙarshen kakar 2009-10, na farko a tarihin kulob din. Konyaspor ya sanya hannu a kansa a ranar 13 ga watan Agusta 2010. <ref name="tff">{{Cite web |title=VELİ ACAR |url=http://www.tff.org.tr/Default.aspx?pageId=526&kisiID=300643 |access-date=24 September 2010 |publisher=tff.org |language=Turkish}}</ref>
== Daraja ==
* '''Bursaspor'''
** '''[[Süper Lig|Super Lig]] (1) '''(1): 2009-102009–10
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1981]]
rsy3uymnbgz2jpuh41i56cedolrkcsb
Santiago Acasiete
0
150087
832823
2026-05-09T06:30:29Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1343554085|Santiago Acasiete]]"
832823
wikitext
text/x-wiki
'''Wilmer Santiago Acasiete Ariadela''' (an haife shi a ranar 22 ga watan Nuwamba shekara ta 1977) shi ne kocin [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] na Peruvian kuma tsohon dan wasan da ya taka leda a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron tsakiya]].
Har ila yau, yana da Fasfo na Mutanen Espanya saboda shekaru da yawa da ya yi a kasar, galibi tare da Almería, tare da wanda ya bayyana a cikin yanayi hudu na La Liga.
Acasiete ta wakilci Peru a wasanni uku na Copa América.
== Ayyukan kulob din ==
An haife shi a Callao, Acasiete ya fara wasa tare da Deportivo Wanka, ya koma shekara mai zuwa zuwa zuwa Universitario de Deportes . Bayan wani kakar wasa daya ya shiga Cienciano del Cuzco, inda ya taimaka wa tsohon babban birnin kasar zuwa gasar cin Kofin Kudancin Amurka na 2003 da kuma Supercup na Kudancin Amerika ta 2004.
A shekara ta 2004-05, Acasiete ya sanya hannu tare da UD Almería a rukuni na biyu na Mutanen Espanya. Ya kasance muhimmin mai tsaron gida a cikin Andalusians na farko da aka gabatar da shi zuwa La Liga a shekara ta 2007, ana amfani da shi a lokuta-lokaci a cikin lokutan da suka biyo baya duk da haka: a cikin kamfen dinsa na farko a Spain ya bayyana a wasanni 20 kawai, amma har yanzu ya sami nasarar ba da tawagarsa maki shida tare da wasannin gida na karshe a kan [[Sevilla FC]] da Villarreal CF (duka 1-0).
Bayan karshen shekara ta 2011-12, ya sake zama a matakin na biyu, Acasiete mai shekaru 34 ya fita daga kwangilarsa tare da Almería kuma ya koma tsohon kulob dinsa Cienciano.
== Ayyukan kasa da kasa ==
Acasiete ya samu fiye da 40 caps ga tawagar kasar Peru, na farko a ranar 18 ga Fabrairu 2004 a kusan 27, <ref>{{Cite web |last=Pierrend, José Luis |date=28 May 2009 |title=Peru – Record International Players |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/peru-recintlp.html |access-date=27 January 2010 |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]]}}</ref> kuma ya shiga cikin 2004 da 2007 Copa América .
A ranar 7 ga watan Disamba na shekara ta 2007, an same shi da laifin gabatar da mata da barasa a cikin otal din tawagar kasa kwana biyu kafin Peru ta yi tafiya a hannun Ecuador (5-1), kuma an dakatar da shi watanni 18 (shekaru 1.5) daga gasar kasa da kasa (kasashen kasa kawai). A ranar 3 ga watan Yulin shekara mai zuwa, bayan bincike da sake dubawa game da gaskiyar, an canza dakatarwar zuwa watanni uku (daga ranar daukaka kara a watan Afrilu) tare da tarar US $ 10,000.
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1977]]
ad02o5ps01amfxnv4t7y4tq10zf2iu0
832824
832823
2026-05-09T06:31:00Z
Engineer014
44591
832824
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Wilmer Santiago Acasiete Ariadela''' (an haife shi a ranar 22 ga watan Nuwamba shekara ta 1977) shi ne kocin [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] na Peruvian kuma tsohon dan wasan da ya taka leda a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron tsakiya]].
Har ila yau, yana da Fasfo na Mutanen Espanya saboda shekaru da yawa da ya yi a kasar, galibi tare da Almería, tare da wanda ya bayyana a cikin yanayi hudu na La Liga.
Acasiete ta wakilci Peru a wasanni uku na Copa América.
== Ayyukan kulob din ==
An haife shi a Callao, Acasiete ya fara wasa tare da Deportivo Wanka, ya koma shekara mai zuwa zuwa zuwa Universitario de Deportes . Bayan wani kakar wasa daya ya shiga Cienciano del Cuzco, inda ya taimaka wa tsohon babban birnin kasar zuwa gasar cin Kofin Kudancin Amurka na 2003 da kuma Supercup na Kudancin Amerika ta 2004.
A shekara ta 2004-05, Acasiete ya sanya hannu tare da UD Almería a rukuni na biyu na Mutanen Espanya. Ya kasance muhimmin mai tsaron gida a cikin Andalusians na farko da aka gabatar da shi zuwa La Liga a shekara ta 2007, ana amfani da shi a lokuta-lokaci a cikin lokutan da suka biyo baya duk da haka: a cikin kamfen dinsa na farko a Spain ya bayyana a wasanni 20 kawai, amma har yanzu ya sami nasarar ba da tawagarsa maki shida tare da wasannin gida na karshe a kan [[Sevilla FC]] da Villarreal CF (duka 1-0).
Bayan karshen shekara ta 2011-12, ya sake zama a matakin na biyu, Acasiete mai shekaru 34 ya fita daga kwangilarsa tare da Almería kuma ya koma tsohon kulob dinsa Cienciano.
== Ayyukan kasa da kasa ==
Acasiete ya samu fiye da 40 caps ga tawagar kasar Peru, na farko a ranar 18 ga Fabrairu 2004 a kusan 27, <ref>{{Cite web |last=Pierrend, José Luis |date=28 May 2009 |title=Peru – Record International Players |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/peru-recintlp.html |access-date=27 January 2010 |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]]}}</ref> kuma ya shiga cikin 2004 da 2007 Copa América .
A ranar 7 ga watan Disamba na shekara ta 2007, an same shi da laifin gabatar da mata da barasa a cikin otal din tawagar kasa kwana biyu kafin Peru ta yi tafiya a hannun Ecuador (5-1), kuma an dakatar da shi watanni 18 (shekaru 1.5) daga gasar kasa da kasa (kasashen kasa kawai). A ranar 3 ga watan Yulin shekara mai zuwa, bayan bincike da sake dubawa game da gaskiyar, an canza dakatarwar zuwa watanni uku (daga ranar daukaka kara a watan Afrilu) tare da tarar US $ 10,000.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1977]]
ljhsayt79g6cbnrm3jpvxlx1rjo8dfo
Andrea Accardi
0
150088
832825
2026-05-09T06:31:48Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1258699736|Andrea Accardi]]"
832825
wikitext
text/x-wiki
'''Andrea Accardi''' (an haife shi a ranar 30 ga watan Yulin shekara ta 1995) ɗan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] ne na Italiya wanda ke buga wa kungiyar Jerin D Pistoiese.
== Ayyukan kulob din ==
Ya fara buga wasan Jerin B na farko a Trapani a ranar 24 ga Oktoba 2015 a wasan da ya yi da Cagliari.<ref>{{Cite web |date=24 October 2015 |title=Game Report by Soccerway |url=https://int.soccerway.com/matches/2015/10/24/italy/serie-b/cagliari-calcio/asd-trapani-calcio/2144951/ |publisher=Soccerway}}</ref>
Bayan cire Palermo daga Serie B, an sake shi tare da sauran 'yan wasan. Bayan sake kafa Palermo a watan Agustan 2019 a matsayin kulob din phoenix da shigar da shi zuwa Jerin D, ''Rosanero'' ya sake sanya hannu a kansa, don haka ya zama dan wasa daya tilo daga yakin Serie B na kakar da ta gabata wanda ya amince ya zauna a kulob din.
A ranar 3 ga watan Janairun 2023, bayan da bai bayyana ba a farkon rabin yakin neman zabe na Serie B na 2022-23 tare da ''Rosanero'', Accardi ya bar Palermo don shiga kungiyar Jerin C Piacenza a kan canja wurin dindindin har zuwa karshen kakar.<ref>{{Cite web |date=3 January 2023 |title=ANDREA ACCARDI E' UN GIOCATORE DEL PIACENZA |url=https://www.piacenzacalcio.it/accardi-giocatore-piacenza/ |publisher=[[Piacenza Calcio 1919]] |language=it}}</ref>
A ranar 15 ga watan Agustan 2023, Accardi ya sanya hannu tare da Virtus Francavilla . <ref>{{Cite web |date=15 August 2023 |title=Andrea Accardi è un nuovo calciatore della Virtus Francavilla Calcio |url=https://www.virtusfrancavilla.it/2023/08/16/andrea-accardi-e-un-nuovo-calciatore-della-virtus-francavilla-calcio/ |access-date=23 August 2023 |publisher=Virtus Francavilla |language=it}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
=== Kungiyar ===
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
|+Bayyanawa da burin kulob din, kakar wasa da gasa
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! colspan="3" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin kasa
! colspan="2" |Sauran
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Rarraba
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
| rowspan="7" |Palermo
|2014–15
|Jerin A
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|0
|0
|-
|2017–18
| rowspan="2" |Jerin B
|7
|0
|1
|0
|0
|0
|8
|0
|-
|2018–19
|1
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|1
|0
|-
|2019–20
|Jerin D
|16
|0
|1
|0
| colspan="2" | -
|17
|0
|-
|2020–21
| rowspan="2" |Jerin C
|29
|0
| colspan="2" | -
|4[a]
|0
|33
|0
|-
|2021–22
|15
|0
|0
|0
|1[a]
|0
|16
|0
|-
! colspan="2" |Jimillar
!68
!0
!2
!0
!5
!0
!75
!0
|-
|Trapani (rashin bashi)
|2015–16
|Jerin B
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|2
|0
|-
|Modena (rashin kuɗi)
|2016–17
|Lega Pro
|24
|0
|2
|0
| colspan="2" | -
|26
|0
|-
! colspan="3" |Cikakken aikinsa
!94
!0
!4
!0
!5
!0
!103
!0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1995]]
ffrwodl06q92jpiftyp1e7rlumt56oo
832826
832825
2026-05-09T06:32:11Z
Engineer014
44591
832826
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Andrea Accardi''' (an haife shi a ranar 30 ga watan Yulin shekara ta 1995) ɗan wasan [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] ne na Italiya wanda ke buga wa kungiyar Jerin D Pistoiese.
== Ayyukan kulob din ==
Ya fara buga wasan Jerin B na farko a Trapani a ranar 24 ga Oktoba 2015 a wasan da ya yi da Cagliari.<ref>{{Cite web |date=24 October 2015 |title=Game Report by Soccerway |url=https://int.soccerway.com/matches/2015/10/24/italy/serie-b/cagliari-calcio/asd-trapani-calcio/2144951/ |publisher=Soccerway}}</ref>
Bayan cire Palermo daga Serie B, an sake shi tare da sauran 'yan wasan. Bayan sake kafa Palermo a watan Agustan 2019 a matsayin kulob din phoenix da shigar da shi zuwa Jerin D, ''Rosanero'' ya sake sanya hannu a kansa, don haka ya zama dan wasa daya tilo daga yakin Serie B na kakar da ta gabata wanda ya amince ya zauna a kulob din.
A ranar 3 ga watan Janairun 2023, bayan da bai bayyana ba a farkon rabin yakin neman zabe na Serie B na 2022-23 tare da ''Rosanero'', Accardi ya bar Palermo don shiga kungiyar Jerin C Piacenza a kan canja wurin dindindin har zuwa karshen kakar.<ref>{{Cite web |date=3 January 2023 |title=ANDREA ACCARDI E' UN GIOCATORE DEL PIACENZA |url=https://www.piacenzacalcio.it/accardi-giocatore-piacenza/ |publisher=[[Piacenza Calcio 1919]] |language=it}}</ref>
A ranar 15 ga watan Agustan 2023, Accardi ya sanya hannu tare da Virtus Francavilla . <ref>{{Cite web |date=15 August 2023 |title=Andrea Accardi è un nuovo calciatore della Virtus Francavilla Calcio |url=https://www.virtusfrancavilla.it/2023/08/16/andrea-accardi-e-un-nuovo-calciatore-della-virtus-francavilla-calcio/ |access-date=23 August 2023 |publisher=Virtus Francavilla |language=it}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
=== Kungiyar ===
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
|+Bayyanawa da burin kulob din, kakar wasa da gasa
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! colspan="3" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin kasa
! colspan="2" |Sauran
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Rarraba
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
| rowspan="7" |Palermo
|2014–15
|Jerin A
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|0
|0
|-
|2017–18
| rowspan="2" |Jerin B
|7
|0
|1
|0
|0
|0
|8
|0
|-
|2018–19
|1
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|1
|0
|-
|2019–20
|Jerin D
|16
|0
|1
|0
| colspan="2" | -
|17
|0
|-
|2020–21
| rowspan="2" |Jerin C
|29
|0
| colspan="2" | -
|4[a]
|0
|33
|0
|-
|2021–22
|15
|0
|0
|0
|1[a]
|0
|16
|0
|-
! colspan="2" |Jimillar
!68
!0
!2
!0
!5
!0
!75
!0
|-
|Trapani (rashin bashi)
|2015–16
|Jerin B
|2
|0
|0
|0
|0
|0
|2
|0
|-
|Modena (rashin kuɗi)
|2016–17
|Lega Pro
|24
|0
|2
|0
| colspan="2" | -
|26
|0
|-
! colspan="3" |Cikakken aikinsa
!94
!0
!4
!0
!5
!0
!103
!0
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1995]]
o94lkcrbckyborplishxbfa9iq2g7g9
Giuseppe Accardi
0
150089
832828
2026-05-09T06:32:29Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1291463785|Giuseppe Accardi]]"
832828
wikitext
text/x-wiki
'''Giuseppe Accardi''' (an haife shi 7 Maris 1964) wakilin [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] ne na Italiya kuma tsohon dan wasa.<ref> Accardi, da calciatore ad agente: "Io che ho sfidato il Trap..." tuttomercatoweb.com</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1964]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
gag2be234dpvtzfgf2ubjxg2f46xxjx
832829
832828
2026-05-09T06:33:21Z
Engineer014
44591
832829
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Giuseppe Accardi''' (an haife shi 7 Maris 1964) wakilin [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] ne na Italiya kuma tsohon dan wasa.<ref> Accardi, da calciatore ad agente: "Io che ho sfidato il Trap..." tuttomercatoweb.com</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1964]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
2d47n32zq8paozqnw4hu2ejykezltpe
Salvatore Accursi
0
150090
832830
2026-05-09T06:34:11Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1305183764|Salvatore Accursi]]"
832830
wikitext
text/x-wiki
'''Salvatore Accursi''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Fabrairun shekara ta 1978) shi ne kocin Kwallon ƙafa na Italiya kuma tsohon mai tsaron gida. Shi ne mataimakin manajan Catanzaro.
== Caps a cikin jerin Italiyanci ==
Jerin B: aikace-aikace 47, burin 1
Jerin C1: aikace-aikace 126, burin 1
Jerin C2: aikace-aikace 50
Jerin D: aikace-aikace 66, burin 1
Eccellenza: aikace-aikace 11, burin 1
Jimillar: aikace-aikace 300, burin 4
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1978]]
5jjsi1aoil3vsy4b76ypyg8uaw85p1w
832831
832830
2026-05-09T06:34:31Z
Engineer014
44591
832831
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Salvatore Accursi''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Fabrairun shekara ta 1978) shi ne kocin Kwallon ƙafa na Italiya kuma tsohon mai tsaron gida. Shi ne mataimakin manajan Catanzaro.
== Caps a cikin jerin Italiyanci ==
Jerin B: aikace-aikace 47, burin 1
Jerin C1: aikace-aikace 126, burin 1
Jerin C2: aikace-aikace 50
Jerin D: aikace-aikace 66, burin 1
Eccellenza: aikace-aikace 11, burin 1
Jimillar: aikace-aikace 300, burin 4
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1978]]
eo2eat1fz164hwhj7xe7plfbcs8siay
832832
832831
2026-05-09T06:34:43Z
Engineer014
44591
832832
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Salvatore Accursi''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Fabrairun shekara ta 1978) shi ne kocin Kwallon ƙafa na Italiya kuma tsohon mai tsaron gida. Shi ne mataimakin manajan Catanzaro.
== Caps a cikin jerin Italiyanci ==
Jerin B: aikace-aikace 47, burin 1
Jerin C1: aikace-aikace 126, burin 1
Jerin C2: aikace-aikace 50
Jerin D: aikace-aikace 66, burin 1
Eccellenza: aikace-aikace 11, burin 1
Jimillar: aikace-aikace 300, burin 4
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1978]]
9tte9iu4llqtleusud40537z4nhppnt
Mario Acerbi
0
150091
832833
2026-05-09T06:36:43Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1271924905|Mario Acerbi]]"
832833
wikitext
text/x-wiki
'''Mario Acerbi''' (1 ga Yulin 1913 - 20 ga Fabrairu 2010) ya kasance ɗan wasan kwallon kafa na Italiya.
Ya buga wasanni hudu (wasan 77, babu kwallaye) a Jerin A na A.S. Roma.
== Daraja ==
* Gasar A: 1941-42 <ref>{{Cite web |title=Honours |url=https://www.asroma.com/en/club/history/honours |access-date=2024-11-27 |website=www.asroma.com |language=en}}</ref>
== Bayanan da aka ambata ==
[[Rukuni:Mutuwan 2010]]
[[Rukuni:Haifaffun 1913]]
hh1egfdb2vjndjrw17zuj0y9ygmq9my
832834
832833
2026-05-09T06:37:15Z
Engineer014
44591
832834
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mario Acerbi''' (1 ga Yulin 1913 - 20 ga Fabrairu 2010) ya kasance ɗan wasan kwallon kafa na Italiya.
Ya buga wasanni hudu (wasan 77, babu kwallaye) a Jerin A na A.S. Roma.
== Daraja ==
* Gasar A: 1941-42 <ref>{{Cite web |title=Honours |url=https://www.asroma.com/en/club/history/honours |access-date=2024-11-27 |website=www.asroma.com |language=en}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Mutuwan 2010]]
[[Rukuni:Haifaffun 1913]]
myfw94z16jdukbquxtehjuqdnqv3o9e
Miguel Aceval
0
150092
832835
2026-05-09T06:37:51Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1324938244|Miguel Aceval]]"
832835
wikitext
text/x-wiki
'''Miguel Ángel Aceval Muñoz''' (an haife shi a ranar 8 ga watan Janairun shekara ta 1983) tsohon [[Kungiyar Kwallon Kafa|dan wasan kwallon kafa]] ne na Chilean wanda ya taka leda a matsayin dan wasan tsakiya.
== Ayyuka ==
=== Kwararru ===
Aceval ya fara ne a cikin tsarin matasa na Colo-Colo kuma ya fara aikinsa na farko a ranar 18 ga watan Agusta, 2001 tare da Colo-Calo a kan Huachipato . Yayinda yake tare da Colo Colo, Aceval ya fara karɓar yabo saboda harbi mai tsawo. Bayan gasar Clausura ta 2006 tare da Colo-Colo, ya yi aro zuwa O'Higgins kafin ya koma Colo-Cola. Yayinda yake tare da Colo Colo, Aceval ya kasance babban dan wasa wajen taimakawa kulob din zuwa lakabi na Chilean Primera División a lokacin 2002 Clausura, 2006 Apertura, 2006 Clausura, da 2007 Clausura.
A shekara ta 2008, Aceval ya tafi taka leda na ɗan gajeren lokaci tare da kulob din Uruguay Defensor Sporting, sannan ya dawo gasar Chile tare da Huachipato . Bayan ɗan gajeren lokacinsa tare da Huachipato, ya sanya hannu tare da Unión Española . Yayinda yake tare da Unión Española, Aceval ya bayyana a wasanni 48 kuma ya zira kwallaye 9. A kakar 2011 ya shiga Universidad de Concepción kuma ya zira kwallaye 5 a wasanni 30.
Aceval ya bar Chile a ƙarshen kakar 2011 ya sanya hannu tare da Toronto FC a ranar 30 ga Janairu, 2012. <ref>{{Cite web |title=Aceval joins Toronto FC |url=http://www.torontofc.ca/news/2012/01/aceval-arrives-toronto |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120202080139/http://www.torontofc.ca/news/2012/01/aceval-arrives-toronto |archive-date=2012-02-02 |access-date=2012-01-30}}</ref> Ya zira kwallaye na farko a wasan da ya yi wa Toronto FC a kan Santos Laguna a wasan kusa da na karshe na CONCACAF Champions League na 2011-12 a ranar 28 ga Maris, 2012.
A ranar 18 ga Yuni, 2012, an kama Miguel Aceval, tare da wasu 'yan wasan Toronto FC guda biyu, a Houston kuma an tuhume su da maye a jama'a.<ref>{{Cite web |title=Three Toronto FC players charged with public intoxication in Houston | National Post |url=https://nationalpost.com/sports/soccer/three-toronto-fc-players-charged-with-public-intoxication-in-houston |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130104050734/http://sports.nationalpost.com/2012/06/18/three-toronto-fc-players-charged-with-public-intoxication-in-houston/ |archive-date=2013-01-04 |access-date=2015-10-24 |publisher=Sports.nationalpost.com}}</ref> A ranar 26 ga watan Yuli, kulob din ya sanar da cewa sun dakatar da kwangilar Aceval.<ref>{{Cite web |date=2012-07-26 |title=Toronto & Aceval Part Ways |url=https://www.torontofc.ca/news/toronto-aceval-part-ways |access-date=2015-10-24 |publisher=Torontofc.ca}}</ref>
=== Kasashen Duniya ===
Aceval ya karbi kiran sa na farko kuma ya buga wa tawagar kasar Chile wasa a ranar 4 ga Satumba, 2011 a wasan sada zumunci da Mexico.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1983]]
qh2gyrsu38jlipsawewzple0srhigj0
832836
832835
2026-05-09T06:38:11Z
Engineer014
44591
832836
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Miguel Ángel Aceval Muñoz''' (an haife shi a ranar 8 ga watan Janairun shekara ta 1983) tsohon [[Kungiyar Kwallon Kafa|dan wasan kwallon kafa]] ne na Chilean wanda ya taka leda a matsayin dan wasan tsakiya.
== Ayyuka ==
=== Kwararru ===
Aceval ya fara ne a cikin tsarin matasa na Colo-Colo kuma ya fara aikinsa na farko a ranar 18 ga watan Agusta, 2001 tare da Colo-Calo a kan Huachipato . Yayinda yake tare da Colo Colo, Aceval ya fara karɓar yabo saboda harbi mai tsawo. Bayan gasar Clausura ta 2006 tare da Colo-Colo, ya yi aro zuwa O'Higgins kafin ya koma Colo-Cola. Yayinda yake tare da Colo Colo, Aceval ya kasance babban dan wasa wajen taimakawa kulob din zuwa lakabi na Chilean Primera División a lokacin 2002 Clausura, 2006 Apertura, 2006 Clausura, da 2007 Clausura.
A shekara ta 2008, Aceval ya tafi taka leda na ɗan gajeren lokaci tare da kulob din Uruguay Defensor Sporting, sannan ya dawo gasar Chile tare da Huachipato . Bayan ɗan gajeren lokacinsa tare da Huachipato, ya sanya hannu tare da Unión Española . Yayinda yake tare da Unión Española, Aceval ya bayyana a wasanni 48 kuma ya zira kwallaye 9. A kakar 2011 ya shiga Universidad de Concepción kuma ya zira kwallaye 5 a wasanni 30.
Aceval ya bar Chile a ƙarshen kakar 2011 ya sanya hannu tare da Toronto FC a ranar 30 ga Janairu, 2012. <ref>{{Cite web |title=Aceval joins Toronto FC |url=http://www.torontofc.ca/news/2012/01/aceval-arrives-toronto |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120202080139/http://www.torontofc.ca/news/2012/01/aceval-arrives-toronto |archive-date=2012-02-02 |access-date=2012-01-30}}</ref> Ya zira kwallaye na farko a wasan da ya yi wa Toronto FC a kan Santos Laguna a wasan kusa da na karshe na CONCACAF Champions League na 2011-12 a ranar 28 ga Maris, 2012.
A ranar 18 ga Yuni, 2012, an kama Miguel Aceval, tare da wasu 'yan wasan Toronto FC guda biyu, a Houston kuma an tuhume su da maye a jama'a.<ref>{{Cite web |title=Three Toronto FC players charged with public intoxication in Houston | National Post |url=https://nationalpost.com/sports/soccer/three-toronto-fc-players-charged-with-public-intoxication-in-houston |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130104050734/http://sports.nationalpost.com/2012/06/18/three-toronto-fc-players-charged-with-public-intoxication-in-houston/ |archive-date=2013-01-04 |access-date=2015-10-24 |publisher=Sports.nationalpost.com}}</ref> A ranar 26 ga watan Yuli, kulob din ya sanar da cewa sun dakatar da kwangilar Aceval.<ref>{{Cite web |date=2012-07-26 |title=Toronto & Aceval Part Ways |url=https://www.torontofc.ca/news/toronto-aceval-part-ways |access-date=2015-10-24 |publisher=Torontofc.ca}}</ref>
=== Kasashen Duniya ===
Aceval ya karbi kiran sa na farko kuma ya buga wa tawagar kasar Chile wasa a ranar 4 ga Satumba, 2011 a wasan sada zumunci da Mexico.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1983]]
eo0hpl96x6g4gny3kouh0nfvw518424
Albert Acevedo
0
150093
832837
2026-05-09T06:38:36Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1327357285|Albert Acevedo]]"
832837
wikitext
text/x-wiki
'''Albert Alejandro Acevedo Vergara''' (an haife shi a ranar 6 ga Mayu, 1983) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Chile wanda ya yi wasa a matsayin mai tsaron gida .
== Ayyuka ==
=== Jami'ar Chile ===
A shekara ta 2011, Acevedo ya shiga Universidad de Chile .
=== O'Higgins ===
A shekara ta 2014, ya lashe Supercopa na Chile a kan Deportes Iquique . <ref>{{Cite web |date= |title=O'Higgins Ganó La Supercopa Al Vencer A Deportes Iquique |url=http://www.anfp.cl/noticia/20957/ohiggins-gano-la-supercopa-al-vencer-a-deportes-iquique |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108051751/https://www.anfp.cl/noticia/20957/ohiggins-gano-la-supercopa-al-vencer-a-deportes-iquique |archive-date=2021-01-08 |access-date=2015-10-24 |publisher=Anfp.cl}}</ref>
Ya shiga tare da kulob din a gasar Copa Libertadores ta 2014 inda suka fuskanci Deportivo Cali, Cerro Porteño da Lanús, kasancewar ta uku kuma an kawar da ita a matakin rukuni.<ref>{{Cite web |date= |title=O'Higgins se quedó en blanco con Lanús y fue eliminado de la Copa Libertadores |url=http://www.cooperativa.cl/noticias/deportes/copa-libertadores/ohiggins/oa-higgins-se-quedo-en-blanco-con-lanus-y-fue-eliminado-de-la-copa-libertadores/2014-04-08/235905.html |access-date=2015-10-24 |publisher=Cooperativa.cl}}</ref>
=== Magallanes ===
Bayan ya kwashe shekaru biyu tare da Magallanes kuma ya buga wasan karshe na Copa Chile na 2023, ya yi ritaya daga wasan ƙwallon ƙafa.<ref>{{Cite web |last=Sánchez Sanhueza |first=Ítalo |date=13 December 2023 |title=Un experimentado dice adiós: Albert Acevedo anunció su retiro del fútbol |url=https://www.biobiochile.cl/noticias/deportes/futbol/futbol-nacional/2023/12/13/un-experimentado-dice-adios-albert-acevedo-anuncio-su-retiro-del-futbol.shtml |access-date=14 December 2023 |website=BioBioChile |publisher=[[Radio Bío-Bío]] |language=es}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Yayinda yake matashi, ya shiga Chile a gasar zakarun Amurka ta Kudu U-20 ta 2003.
== Rayuwa ta mutum ==
An haifi Acevedo a Conchalí, [[Santiago de Chile|Santiago]] .
Ya kammala karatu a matsayin kocin kwallon kafa a {{Interlanguage link|Instituto Nacional del Fútbol|es|Instituto Nacional del Fútbol}} (National Football Institute), yayin da yake wasa ga Magallanes, tare da abokansa César Cortés da Iván Vásquez . <ref>{{Cite web |last=León |first=Rafael |date=14 November 2022 |title=Tres técnicos dentro de la cancha: Magallanes juega con tres entrenadores titulados entre los titulares |url=https://redgol.cl/chile/Tres-tecnicos-dentro-de-la-cancha-Magallanes-juega-con-tres-entrenadores-titulados-entre-los-titulares-20221114-0052.html |access-date=1 March 2023 |website=RedGol |language=es}}</ref>
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1983]]
9bsu2uxov207mzd33oknvjh0ljixnia
832838
832837
2026-05-09T06:38:53Z
Engineer014
44591
832838
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Albert Alejandro Acevedo Vergara''' (an haife shi a ranar 6 ga Mayu, 1983) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Chile wanda ya yi wasa a matsayin mai tsaron gida .
== Ayyuka ==
=== Jami'ar Chile ===
A shekara ta 2011, Acevedo ya shiga Universidad de Chile .
=== O'Higgins ===
A shekara ta 2014, ya lashe Supercopa na Chile a kan Deportes Iquique . <ref>{{Cite web |date= |title=O'Higgins Ganó La Supercopa Al Vencer A Deportes Iquique |url=http://www.anfp.cl/noticia/20957/ohiggins-gano-la-supercopa-al-vencer-a-deportes-iquique |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108051751/https://www.anfp.cl/noticia/20957/ohiggins-gano-la-supercopa-al-vencer-a-deportes-iquique |archive-date=2021-01-08 |access-date=2015-10-24 |publisher=Anfp.cl}}</ref>
Ya shiga tare da kulob din a gasar Copa Libertadores ta 2014 inda suka fuskanci Deportivo Cali, Cerro Porteño da Lanús, kasancewar ta uku kuma an kawar da ita a matakin rukuni.<ref>{{Cite web |date= |title=O'Higgins se quedó en blanco con Lanús y fue eliminado de la Copa Libertadores |url=http://www.cooperativa.cl/noticias/deportes/copa-libertadores/ohiggins/oa-higgins-se-quedo-en-blanco-con-lanus-y-fue-eliminado-de-la-copa-libertadores/2014-04-08/235905.html |access-date=2015-10-24 |publisher=Cooperativa.cl}}</ref>
=== Magallanes ===
Bayan ya kwashe shekaru biyu tare da Magallanes kuma ya buga wasan karshe na Copa Chile na 2023, ya yi ritaya daga wasan ƙwallon ƙafa.<ref>{{Cite web |last=Sánchez Sanhueza |first=Ítalo |date=13 December 2023 |title=Un experimentado dice adiós: Albert Acevedo anunció su retiro del fútbol |url=https://www.biobiochile.cl/noticias/deportes/futbol/futbol-nacional/2023/12/13/un-experimentado-dice-adios-albert-acevedo-anuncio-su-retiro-del-futbol.shtml |access-date=14 December 2023 |website=BioBioChile |publisher=[[Radio Bío-Bío]] |language=es}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Yayinda yake matashi, ya shiga Chile a gasar zakarun Amurka ta Kudu U-20 ta 2003.
== Rayuwa ta mutum ==
An haifi Acevedo a Conchalí, [[Santiago de Chile|Santiago]] .
Ya kammala karatu a matsayin kocin kwallon kafa a {{Interlanguage link|Instituto Nacional del Fútbol|es|Instituto Nacional del Fútbol}} (National Football Institute), yayin da yake wasa ga Magallanes, tare da abokansa César Cortés da Iván Vásquez . <ref>{{Cite web |last=León |first=Rafael |date=14 November 2022 |title=Tres técnicos dentro de la cancha: Magallanes juega con tres entrenadores titulados entre los titulares |url=https://redgol.cl/chile/Tres-tecnicos-dentro-de-la-cancha-Magallanes-juega-con-tres-entrenadores-titulados-entre-los-titulares-20221114-0052.html |access-date=1 March 2023 |website=RedGol |language=es}}</ref>
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1983]]
gk5e5447dc8zqd7vh0jzykxn1jd0dy4
Rizvan Ablitarov
0
150094
832839
2026-05-09T06:39:27Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1340292765|Rizvan Ablitarov]]"
832839
wikitext
text/x-wiki
'''Rizvan Reshatovych Ablitarov''' (Ukrainian; an haife shi a ranar 18 ga Afrilu 1989) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Ukraine wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron gida.
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Ablitarov a ranar 18 ga Afrilu 1989 a garin Shahrisabz, wanda a lokacin yana cikin Uzbek SSR a [[Tarayyar Sobiyet|Tarayyar Soviet]] . <ref name="uk">{{Cite web |title=Официально. Ризван Аблитаров – игрок ФК «Севастополь» |url=https://www.webcitation.org/6bRPoJPmM?url=http://www.fcskchf.com/news/877.html |access-date=24 February 2026 |website=www.webcitation.org}}</ref> Bayan ya koma Ukraine bayan rushewar Tarayyar Soviet, ya fara buga kwallon kafa a karkashin kocin Reshat Ablitarov a Makarantar Wasannin Matasa ta Sudak . <ref name="uk" />
== Ayyuka ==
=== Kungiyar ===
Ablitarov samfurin tsarin matasa ne na UOR Simferopol . <ref>{{Cite web |date=2012-07-10 |script-title=uk:Офіційно. Захисник Різван Аблітаров виступатиме у "Буковині" |url=http://fcbukovyna.com/show/news/1062/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140727090248/http://fcbukovyna.com/show/news/1062/ |archive-date=27 July 2014 |access-date=9 July 2012 |publisher=FC Bukovyna Official Site |language=Ukrainian}}</ref> A shekara ta 2006, ya fara buga wa tawagar ajiyar Dnipro Dnipropetrovsk wasa har zuwa shekara ta 2009.<ref name="uk">{{Cite web |title=Официально. Ризван Аблитаров – игрок ФК «Севастополь» |url=https://www.webcitation.org/6bRPoJPmM?url=http://www.fcskchf.com/news/877.html |access-date=24 February 2026 |website=www.webcitation.org}}</ref> A watan Satumbar 2009, ya sanya hannu kan kwangila tare da kungiyar ajiyar Illichivets Mariupol, wanda ya zauna har zuwa shekara ta 2011.<ref name="uk" /> A shekara ta 2012, ya koma Crimea don buga wa Sevastopol wasa.<ref name="uk" /> Bayan ya tafi aro, ya buga wa kungiyoyi daban-daban a Latvia da Ukraine, kuma a shekarar 2017 an kawo shi a matsayin mai tsaron gida ga Chornomorets Odesa .
Ba da daɗewa ba a ƙarshen 2017, ya sanya hannu a matsayin dan wasa na Atyrau a [[Kazakistan|Kazakhstan]] . A Atyrau, ya taimaka musu su kai wasan karshe na Kofin Kazakhstan a shekarar 2017 a karo na farko a cikin shekaru da yawa. A ƙarshen 2019, ya bar Atyrau a matsayin wakilin kyauta, kuma a watan Janairun 2020 an sanar da cewa FC Kaisar na sake dubawa a matsayin sabon sa hannu. A ranar 15 ga watan Janairun 2020, Ablitarov ya sanya hannu a FC Kaisar . <ref>{{Cite web |date=15 January 2020 |title=ОФИЦИАЛЬНО: РИЗВАН АБЛИТАРОВ ПОДПИСАЛ КОНТРАКТ С КАЙСАРОМ |url=https://www.fckaysar.kz/clubs/news/1316-oficialno-rizvan-ablitarov-podpisal-kontrakt-s-kaysarom.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115073618/https://www.fckaysar.kz/clubs/news/1316-oficialno-rizvan-ablitarov-podpisal-kontrakt-s-kaysarom.html |archive-date=15 January 2020 |access-date=15 January 2020 |website=fckaysar.kz/ |publisher=FC Kaisar |language=Russian}}</ref> A cikin 2021, ya sanya hannu ga Zhetysu . A shekara ta 2024, ya koma Crimea da ke zaune a Rasha don shiga PFC Inkomsport kuma daga baya FC Kyzyltash, duka kungiyoyin gida da ke zaune ne a Yalta.<ref>{{Cite web |title=Аблитаров Ризван – Crimean football union. Official website |url=https://en.cfu2015.com/players/1787/ |access-date=24 February 2026 |website=en.cfu2015.com}}</ref>
== Daraja ==
; Sevastopol
* Gasar farko ta Ukraine: 2012-132012–13
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1989]]
8pphiw9jwrk58pa951if2kkmyktusbm
832840
832839
2026-05-09T06:39:45Z
Engineer014
44591
832840
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Rizvan Reshatovych Ablitarov''' (Ukrainian; an haife shi a ranar 18 ga Afrilu 1989) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Ukraine wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron gida.
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Ablitarov a ranar 18 ga Afrilu 1989 a garin Shahrisabz, wanda a lokacin yana cikin Uzbek SSR a [[Tarayyar Sobiyet|Tarayyar Soviet]] . <ref name="uk">{{Cite web |title=Официально. Ризван Аблитаров – игрок ФК «Севастополь» |url=https://www.webcitation.org/6bRPoJPmM?url=http://www.fcskchf.com/news/877.html |access-date=24 February 2026 |website=www.webcitation.org}}</ref> Bayan ya koma Ukraine bayan rushewar Tarayyar Soviet, ya fara buga kwallon kafa a karkashin kocin Reshat Ablitarov a Makarantar Wasannin Matasa ta Sudak . <ref name="uk" />
== Ayyuka ==
=== Kungiyar ===
Ablitarov samfurin tsarin matasa ne na UOR Simferopol . <ref>{{Cite web |date=2012-07-10 |script-title=uk:Офіційно. Захисник Різван Аблітаров виступатиме у "Буковині" |url=http://fcbukovyna.com/show/news/1062/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140727090248/http://fcbukovyna.com/show/news/1062/ |archive-date=27 July 2014 |access-date=9 July 2012 |publisher=FC Bukovyna Official Site |language=Ukrainian}}</ref> A shekara ta 2006, ya fara buga wa tawagar ajiyar Dnipro Dnipropetrovsk wasa har zuwa shekara ta 2009.<ref name="uk">{{Cite web |title=Официально. Ризван Аблитаров – игрок ФК «Севастополь» |url=https://www.webcitation.org/6bRPoJPmM?url=http://www.fcskchf.com/news/877.html |access-date=24 February 2026 |website=www.webcitation.org}}</ref> A watan Satumbar 2009, ya sanya hannu kan kwangila tare da kungiyar ajiyar Illichivets Mariupol, wanda ya zauna har zuwa shekara ta 2011.<ref name="uk" /> A shekara ta 2012, ya koma Crimea don buga wa Sevastopol wasa.<ref name="uk" /> Bayan ya tafi aro, ya buga wa kungiyoyi daban-daban a Latvia da Ukraine, kuma a shekarar 2017 an kawo shi a matsayin mai tsaron gida ga Chornomorets Odesa .
Ba da daɗewa ba a ƙarshen 2017, ya sanya hannu a matsayin dan wasa na Atyrau a [[Kazakistan|Kazakhstan]] . A Atyrau, ya taimaka musu su kai wasan karshe na Kofin Kazakhstan a shekarar 2017 a karo na farko a cikin shekaru da yawa. A ƙarshen 2019, ya bar Atyrau a matsayin wakilin kyauta, kuma a watan Janairun 2020 an sanar da cewa FC Kaisar na sake dubawa a matsayin sabon sa hannu. A ranar 15 ga watan Janairun 2020, Ablitarov ya sanya hannu a FC Kaisar . <ref>{{Cite web |date=15 January 2020 |title=ОФИЦИАЛЬНО: РИЗВАН АБЛИТАРОВ ПОДПИСАЛ КОНТРАКТ С КАЙСАРОМ |url=https://www.fckaysar.kz/clubs/news/1316-oficialno-rizvan-ablitarov-podpisal-kontrakt-s-kaysarom.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115073618/https://www.fckaysar.kz/clubs/news/1316-oficialno-rizvan-ablitarov-podpisal-kontrakt-s-kaysarom.html |archive-date=15 January 2020 |access-date=15 January 2020 |website=fckaysar.kz/ |publisher=FC Kaisar |language=Russian}}</ref> A cikin 2021, ya sanya hannu ga Zhetysu . A shekara ta 2024, ya koma Crimea da ke zaune a Rasha don shiga PFC Inkomsport kuma daga baya FC Kyzyltash, duka kungiyoyin gida da ke zaune ne a Yalta.<ref>{{Cite web |title=Аблитаров Ризван – Crimean football union. Official website |url=https://en.cfu2015.com/players/1787/ |access-date=24 February 2026 |website=en.cfu2015.com}}</ref>
== Daraja ==
; Sevastopol
* Gasar farko ta Ukraine: 2012-132012–13
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1989]]
stdmywmeoy0ixja1gweizzr4pidmo8o
Lucas Acevedo
0
150095
832841
2026-05-09T06:40:07Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1280197390|Lucas Acevedo]]"
832841
wikitext
text/x-wiki
{{Updated|2 October 2018}}.<ref name="Soccerway"/>'''Lucas Javier Acevedo''' (an haife shi a ranar 8 ga watan Nuwamba 1991) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Argentina wanda ke taka leda a matsayin mai tsakiya na Deportivo Táchira.
== Ayyuka ==
Ayyukan Acevedo sun fara ne tare da Newell's Old Boys a shekara ta 2008, amma ya bar shekara guda bayan haka kafin ya shiga Tiro Federal . Ya fito ne ga manyan 'yan wasan su a lokacin 2012-13 Torneo Argentino A kakar kafin ya sanya hannu a Rosario Central na Argentine Primera División . Bayan ya kasance mai maye gurbin da ba a yi amfani da shi ba sau uku a 2013-14, Acevedo ya fara aikinsa na farko a cikin kamfen ɗin da ya biyo baya na 2014 yayin da ya zana tare da Quilmes; wanda ya biyo bayan burinsa na farko a kan San Lorenzo wasanni biyu daga baya.<ref name="Soccerway" /> Ya ƙare 2014 tare da kwallaye biyu a wasanni goma sha biyu a duk gasa na Rosario Central a karkashin Miguel Ángel Russo . <ref name="Soccerway" />
A watan Janairun 2015, abokin wasan Primera División na Nueva Chicago ya ba da rancen Acevedo . Daga baya aka zaba shi sau shida.<ref name="Soccerway" /> 2016 ya ga Acevedo suna da rance tare da Estudiantes da Ferro Carril Oeste a Primera B Nacional . <ref name="Soccerway" /> Ya bi burin daya a wasanni ashirin da daya na Estudiantes a shekarar 2016 tare da daya cikin tara na Ferro Carril Oeste a shekarar 2016-17. <ref name="Soccerway" /> An kammala aikin aro zuwa Santamarina a ranar 21 ga Fabrairu 2017.<ref name="Soccerway" /> Watanni biyar bayan haka, Acevedo ya koma San Martín kan rancen shekaru biyu. <ref name="Soccerway" /> An ci gaba da su a shekarar 2017-18, tare da bayyanarsa ta ƙarshe da ta zo da Sarmiento a ranar 3 ga Yuni 2018; San Martín ya ci 5-1 yayin da Acevedo ya zira kwallaye biyu.
San Martín ya sanya hannu kan Acevedo har abada a gaban kakar 2018-19 ta Argentine Primera División. Kafin kakar 2019/20, Acevedo ya shiga Club Atlético Colón .
== Kididdigar aiki ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Kididdigar kulob din
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! colspan="3" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin [ƙasa-alpha 1]
! colspan="2" |Kofin League
! colspan="2" |Continental
! colspan="2" |Sauran
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Rarraba
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
| rowspan="1" |Fitar da Tarayya
|2012–13
| rowspan="1" |Gasar Argentina A
|25
|1
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|2[ƙasa-alpha 3]
|0
|27
|1
|-
| rowspan="7" |Rosario ta Tsakiya
|2013–14
| rowspan="6" |Sashe na Farko
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|0
|0
|-
|2014
|9
|2
|2
|0
| colspan="2" | -
|1
|0
|0
|0
|12
|2
|-
|2015
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|0
|0
|-
|2016
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|-
|2016–17
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|0
|0
|-
|2017–18
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|-
! colspan="2" |Jimillar
!9
!2
!2
!0
! colspan="2" |-
!1
!0
!0
!0
!12
!2
|-
| rowspan="1" |Sabuwar Chicago (rashin kuɗi)
|2015
| rowspan="1" |Sashe na Farko
|5
|0
|1
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|6
|0
|-
| rowspan="1" |Dalibai (lanar)
|2016
| rowspan="4" |Na farko B na kasa
|20
|1
|1
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|21
|1
|-
| rowspan="1" |Jirgin kasa na Yamma (rashin bashi)
| rowspan="2" |2016–17
|9
|1
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|9
|1
|-
| rowspan="1" |Santamarina (rashin kuɗi)
|23
|2
|1
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|24
|2
|-
| rowspan="1" |San Martín (rashin kuɗi)
|2017–18
|21
|1
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|4[ƙasa-alpha 5]
|1
|25
|2
|-
| rowspan="2" |San Martín
|2018–19
| rowspan="1" |Sashe na Farko
|6
|1
|2
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|8
|1
|-
! colspan="2" |Jimillar
!27
!2
!2
!0
! colspan="2" |-
! colspan="2" |-
!4
!1
!33
!3
|-
! colspan="3" |Cikakken aikinsa
!118
!9
!7
!0
! colspan="2" |-
!1
!0
!6
!1
!132
!10
|}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1991]]
a1hlok5noatcjx45djpw7d8mht8n7h2
832842
832841
2026-05-09T06:40:41Z
Engineer014
44591
832842
wikitext
text/x-wiki
{{databox}}'''Lucas Javier Acevedo''' (an haife shi a ranar 8 ga watan Nuwamba 1991) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Argentina wanda ke taka leda a matsayin mai tsakiya na Deportivo Táchira.
== Ayyuka ==
Ayyukan Acevedo sun fara ne tare da Newell's Old Boys a shekara ta 2008, amma ya bar shekara guda bayan haka kafin ya shiga Tiro Federal . Ya fito ne ga manyan 'yan wasan su a lokacin 2012-13 Torneo Argentino A kakar kafin ya sanya hannu a Rosario Central na Argentine Primera División . Bayan ya kasance mai maye gurbin da ba a yi amfani da shi ba sau uku a 2013-14, Acevedo ya fara aikinsa na farko a cikin kamfen ɗin da ya biyo baya na 2014 yayin da ya zana tare da Quilmes; wanda ya biyo bayan burinsa na farko a kan San Lorenzo wasanni biyu daga baya.<ref name="Soccerway" /> Ya ƙare 2014 tare da kwallaye biyu a wasanni goma sha biyu a duk gasa na Rosario Central a karkashin Miguel Ángel Russo . <ref name="Soccerway" />
A watan Janairun 2015, abokin wasan Primera División na Nueva Chicago ya ba da rancen Acevedo . Daga baya aka zaba shi sau shida.<ref name="Soccerway" /> 2016 ya ga Acevedo suna da rance tare da Estudiantes da Ferro Carril Oeste a Primera B Nacional . <ref name="Soccerway" /> Ya bi burin daya a wasanni ashirin da daya na Estudiantes a shekarar 2016 tare da daya cikin tara na Ferro Carril Oeste a shekarar 2016-17. <ref name="Soccerway" /> An kammala aikin aro zuwa Santamarina a ranar 21 ga Fabrairu 2017.<ref name="Soccerway" /> Watanni biyar bayan haka, Acevedo ya koma San Martín kan rancen shekaru biyu. <ref name="Soccerway" /> An ci gaba da su a shekarar 2017-18, tare da bayyanarsa ta ƙarshe da ta zo da Sarmiento a ranar 3 ga Yuni 2018; San Martín ya ci 5-1 yayin da Acevedo ya zira kwallaye biyu.
San Martín ya sanya hannu kan Acevedo har abada a gaban kakar 2018-19 ta Argentine Primera División. Kafin kakar 2019/20, Acevedo ya shiga Club Atlético Colón .
== Kididdigar aiki ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Kididdigar kulob din
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! colspan="3" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin [ƙasa-alpha 1]
! colspan="2" |Kofin League
! colspan="2" |Continental
! colspan="2" |Sauran
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Rarraba
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
| rowspan="1" |Fitar da Tarayya
|2012–13
| rowspan="1" |Gasar Argentina A
|25
|1
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|2[ƙasa-alpha 3]
|0
|27
|1
|-
| rowspan="7" |Rosario ta Tsakiya
|2013–14
| rowspan="6" |Sashe na Farko
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|0
|0
|-
|2014
|9
|2
|2
|0
| colspan="2" | -
|1
|0
|0
|0
|12
|2
|-
|2015
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|0
|0
|-
|2016
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|-
|2016–17
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|0
|0
|-
|2017–18
|0
|0
|0
|0
| colspan="2" | -
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|-
! colspan="2" |Jimillar
!9
!2
!2
!0
! colspan="2" |-
!1
!0
!0
!0
!12
!2
|-
| rowspan="1" |Sabuwar Chicago (rashin kuɗi)
|2015
| rowspan="1" |Sashe na Farko
|5
|0
|1
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|6
|0
|-
| rowspan="1" |Dalibai (lanar)
|2016
| rowspan="4" |Na farko B na kasa
|20
|1
|1
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|21
|1
|-
| rowspan="1" |Jirgin kasa na Yamma (rashin bashi)
| rowspan="2" |2016–17
|9
|1
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|9
|1
|-
| rowspan="1" |Santamarina (rashin kuɗi)
|23
|2
|1
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|24
|2
|-
| rowspan="1" |San Martín (rashin kuɗi)
|2017–18
|21
|1
|0
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|4[ƙasa-alpha 5]
|1
|25
|2
|-
| rowspan="2" |San Martín
|2018–19
| rowspan="1" |Sashe na Farko
|6
|1
|2
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|0
|0
|8
|1
|-
! colspan="2" |Jimillar
!27
!2
!2
!0
! colspan="2" |-
! colspan="2" |-
!4
!1
!33
!3
|-
! colspan="3" |Cikakken aikinsa
!118
!9
!7
!0
! colspan="2" |-
!1
!0
!6
!1
!132
!10
|}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1991]]
671q03g2seamf0y3006llf6ppiybhn7
Eduardo Acevedo
0
150096
832843
2026-05-09T06:41:14Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1324713360|Eduardo Acevedo]]"
832843
wikitext
text/x-wiki
'''Eduardo Mario Acevedo Cardozo''' (an haife shi a ranar 25 ga watan Satumbar shekara ta 1959) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Uruguay wanda ya yi wasa a matsayin mai tsaron gida da kuma manajan. <ref>{{Cite web |title=Eduardo Acevedo |url=https://www.worldfootball.net/person/pe49389/eduardo-acevedo/ |access-date=12 August 2021 |website=worldfootball.net}}</ref> Ya sami jimlar adadin 41 na kasa da kasa don ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Uruguay kuma ya kasance memba na ƙungiyar da ta fafata a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 1986.<ref>{{Cite web |last=Passo Alpuin, Luis Fernando |date=6 March 2012 |title=Uruguay - Record International Players |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/uru-recintlp.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090605163643/http://www.rsssf.com/miscellaneous/uru-recintlp.html |archive-date=2009-06-05 |website=[[RSSSF]]}}</ref>
== Ayyuka ==
Acevedo ya buga wasan ƙwallon ƙafa na kulob din Defensor Sporting Club a Uruguay . Bayan gasar cin kofin duniya ta 1986, ya buga wa Deportivo de La Coruña a Spain, Tecos UAG a Mexico, da Toshiba a Japan.
Acevedo ya koma Uruguay a 1993 don ya buga wa C.A. Fenix wasa; sannan ya yi gajeren lokaci tare da CA Rentistas da Sud América.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1959]]
248981n45yuyia325vqvce8zg3yknh2
832844
832843
2026-05-09T06:41:37Z
Engineer014
44591
832844
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Eduardo Mario Acevedo Cardozo''' (an haife shi a ranar 25 ga watan Satumbar shekara ta 1959) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Uruguay wanda ya yi wasa a matsayin mai tsaron gida da kuma manajan. <ref>{{Cite web |title=Eduardo Acevedo |url=https://www.worldfootball.net/person/pe49389/eduardo-acevedo/ |access-date=12 August 2021 |website=worldfootball.net}}</ref> Ya sami jimlar adadin 41 na kasa da kasa don ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Uruguay kuma ya kasance memba na ƙungiyar da ta fafata a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 1986.<ref>{{Cite web |last=Passo Alpuin, Luis Fernando |date=6 March 2012 |title=Uruguay - Record International Players |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/uru-recintlp.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090605163643/http://www.rsssf.com/miscellaneous/uru-recintlp.html |archive-date=2009-06-05 |website=[[RSSSF]]}}</ref>
== Ayyuka ==
Acevedo ya buga wasan ƙwallon ƙafa na kulob din Defensor Sporting Club a Uruguay . Bayan gasar cin kofin duniya ta 1986, ya buga wa Deportivo de La Coruña a Spain, Tecos UAG a Mexico, da Toshiba a Japan.
Acevedo ya koma Uruguay a 1993 don ya buga wa C.A. Fenix wasa; sannan ya yi gajeren lokaci tare da CA Rentistas da Sud América.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1959]]
6cgerg92jzhmtl0y0ste74g8mdwoau3
Eduardo Acevedo (ɗan wasan ƙwallon ƙafa na Guatemala)
0
150097
832846
2026-05-09T06:41:49Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1318773881|Eduardo Acevedo (Guatemalan footballer)]]"
832846
wikitext
text/x-wiki
'''Eduardo''' "'''''Gasparin'''''" '''Acevedo Pineda''' (an haife shi a ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 1964) shi ne kocin [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] na [[Guatemala (ƙasa)|Guatemalan]] kuma mai tsaron kwallon kafa da ya yi ritaya.
A halin yanzu yana kula da kungiyar Deportivo Coatepeque ta biyu ta Guatemala.<ref> Eduardo Acevedo Pineda es el nuevo técnico de Deportivo Coatepeque Archived 2010-07-22 at the Wayback Machine - Guatefutbol (in Spanish)</ref>
== Ayyukan kulob din ==
Acevedo ya buga mafi yawan aikinsa na sana'a a kulob din Guatemala CSD Comunicaciones, inda ya ci gaba da zama kyaftin din tawagar kuma ya sami laƙabi "Gasparín", kamar yadda mascot din kulob din yake kuma yana magana ne game da amincinsa ga kulob din. Daga baya, duk da haka, ya zama memba na manyan abokan hamayyar Comunicaciones C.S.D. Municipal kuma yana da matsayi a Antigua GFC.
== Ayyukan kasa da kasa ==
Ya fara buga wa Guatemala wasa a wasan Kofin Kasashen UNCAF na Mayu 1991 da El Salvador kuma ya samu jimlar kwallo 23, ba tare da zira kwallaye ba. Ya wakilci kasarsa a wasanni 4 na cancantar gasar cin kofin duniya ta FIFA kuma ya kasance memba na tawagar a gasar cin kocin kasashen UNCAF ta 1991 da kuma gasar cin kofen zinare ta CONCACAF ta 1991, 1996 da 2000.
Wasansa na karshe na kasa da kasa shi ne wasan cancantar gasar cin kofin duniya ta FIFA a watan Mayu 2000 da El Salvador.
== Ayyukan gudanarwa ==
Bayan aikinsa na wasa Acevedo ya fara aikin horarwa kuma ya yi aiki a Comunicaciones a matsayin mataimaki ga Iván León . An kore su a shekara ta 2008. Ya bar Deportivo Iztapa a lokacin rani na 2010 don gudanar da Deportivo Coatepeque don kakar 2010/2011.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1964]]
9675anwrxzmlifk6q7rqzoykopovyjs
832847
832846
2026-05-09T06:42:07Z
Engineer014
44591
832847
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Eduardo''' "'''''Gasparin'''''" '''Acevedo Pineda''' (an haife shi a ranar 8 ga watan Yunin shekara ta 1964) shi ne kocin [[Kungiyar Kwallon Kafa|kwallon kafa]] na [[Guatemala (ƙasa)|Guatemalan]] kuma mai tsaron kwallon kafa da ya yi ritaya.
A halin yanzu yana kula da kungiyar Deportivo Coatepeque ta biyu ta Guatemala.<ref> Eduardo Acevedo Pineda es el nuevo técnico de Deportivo Coatepeque Archived 2010-07-22 at the Wayback Machine - Guatefutbol (in Spanish)</ref>
== Ayyukan kulob din ==
Acevedo ya buga mafi yawan aikinsa na sana'a a kulob din Guatemala CSD Comunicaciones, inda ya ci gaba da zama kyaftin din tawagar kuma ya sami laƙabi "Gasparín", kamar yadda mascot din kulob din yake kuma yana magana ne game da amincinsa ga kulob din. Daga baya, duk da haka, ya zama memba na manyan abokan hamayyar Comunicaciones C.S.D. Municipal kuma yana da matsayi a Antigua GFC.
== Ayyukan kasa da kasa ==
Ya fara buga wa Guatemala wasa a wasan Kofin Kasashen UNCAF na Mayu 1991 da El Salvador kuma ya samu jimlar kwallo 23, ba tare da zira kwallaye ba. Ya wakilci kasarsa a wasanni 4 na cancantar gasar cin kofin duniya ta FIFA kuma ya kasance memba na tawagar a gasar cin kocin kasashen UNCAF ta 1991 da kuma gasar cin kofen zinare ta CONCACAF ta 1991, 1996 da 2000.
Wasansa na karshe na kasa da kasa shi ne wasan cancantar gasar cin kofin duniya ta FIFA a watan Mayu 2000 da El Salvador.
== Ayyukan gudanarwa ==
Bayan aikinsa na wasa Acevedo ya fara aikin horarwa kuma ya yi aiki a Comunicaciones a matsayin mataimaki ga Iván León . An kore su a shekara ta 2008. Ya bar Deportivo Iztapa a lokacin rani na 2010 don gudanar da Deportivo Coatepeque don kakar 2010/2011.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1964]]
j6ixu8qq6stul3rbtt8zs14zmzkv0n8
Pedro Acevedo
0
150098
832848
2026-05-09T06:42:39Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1324938261|Pedro Acevedo]]"
832848
wikitext
text/x-wiki
'''Pedro Mauricio Acevedo Meloni''' (an haife shi a ranar 21 ga Satumba, 1973, a [[Santiago de Chile|Santiago, Chile]]) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Chile wanda ya buga wa kungiyoyin Chile.<ref>Pedro Acevedo". worldfootball.net. HEIM:SPIEL Medien GmbH & Co. KG. Retrieved </ref>
== Ƙungiyoyin ==
* [[Cobresal]] 1994-1999{{Flagicon|CHI}}
* [[Colo-Colo]] 2000{{Flagicon|CHI}}
* [[Unión Española|Tarayyar Sifen]] 2001-2003{{Flagicon|CHI}}
* [[Deportes Concepción (Chile)|Wasanni Concepción]] 2004{{Flagicon|CHI}}
* [[Santiago Morning]] 2005-2007{{Flagicon|CHI}}
== Takardun sarauta ==
* [[Cobresal]] 1998 (Chilean Primera B Championship) {{Flagicon|CHI}}
* [[Santiago Morning]] 2005 (Chilean Primera B Championship), 2007 (Relegation Playoffs (3 Teams)) {{Flagicon|CHI}}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1973]]
5a5eorbimej676yky697yxd93ux3ow2
832849
832848
2026-05-09T06:42:58Z
Engineer014
44591
832849
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Pedro Mauricio Acevedo Meloni''' (an haife shi a ranar 21 ga Satumba, 1973, a [[Santiago de Chile|Santiago, Chile]]) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Chile wanda ya buga wa kungiyoyin Chile.<ref>Pedro Acevedo". worldfootball.net. HEIM:SPIEL Medien GmbH & Co. KG. Retrieved </ref>
== Ƙungiyoyin ==
* [[Cobresal]] 1994-1999{{Flagicon|CHI}}
* [[Colo-Colo]] 2000{{Flagicon|CHI}}
* [[Unión Española|Tarayyar Sifen]] 2001-2003{{Flagicon|CHI}}
* [[Deportes Concepción (Chile)|Wasanni Concepción]] 2004{{Flagicon|CHI}}
* [[Santiago Morning]] 2005-2007{{Flagicon|CHI}}
== Takardun sarauta ==
* [[Cobresal]] 1998 (Chilean Primera B Championship) {{Flagicon|CHI}}
* [[Santiago Morning]] 2005 (Chilean Primera B Championship), 2007 (Relegation Playoffs (3 Teams)) {{Flagicon|CHI}}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1973]]
op1oqvgb6mcf5lnegb2ni51p38hku3f
Alonso Aceves
0
150099
832850
2026-05-09T06:43:33Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1333511250|Alonso Aceves]]"
832850
wikitext
text/x-wiki
'''Daniel Alonso Aceves Patiño''' (an haife shi a ranar 28 ga watan Maris na shekara ta 2001) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Mexico wanda ke taka leda a matsayin hagu na kulob din Liga MX na Monterrey.<ref name="Soccerway">{{Cite web |title=Daniel Alonso Aceves Patiño |url=https://int.soccerway.com/players/daniel-alonso-aceves-patino/545694/ |access-date=14 August 2022 |website=Soccerway.com}}</ref>
== Ayyukan kulob din ==
Aceves ya fara aikinsa na sana'a tare da Pachuca, yana ci gaba ta hanyar tsarin matasa kafin ya fara buga wasan farko a watan Nuwamba 2020 a wasan league da Necaxa.
A watan Yulin 2022, ya shiga kulob din Segunda División Real Oviedo a kan aro na tsawon lokaci.<ref>{{Cite web |date=17 July 2022 |title=Alonso Aceves Signs for Real Oviedo |url=https://www.realoviedo.es/en/new/alonso-aceves-signs-for-real-oviedo |access-date=19 December 2025 |publisher=Real Oviedo}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 July 2022 |title=¡Otro mexicano a España! Titular del Pachuca es refuerzo del Real Oviedo |url=https://www.mediotiempo.com/futbol/la-liga/daniel-alonso-aceves-mexicano-del-pachuca-jugar-a-en-real-oviedo-espanol |access-date=9 September 2022 |website=Mediotiempo.com}}</ref> Ya fara bugawa a ranar 15 ga watan Agusta 2022 a wasan league da ya yi da Andorra . <ref>{{Cite web |date=15 August 2022 |title=Así fue el debut de Marcelo Flores y Alonso Aceves con el Real Oviedo |url=https://www.tvazteca.com/aztecadeportes/debut-marcelo-flores-alonso-aceves-real-oviedo |access-date=9 September 2022 |website=[[TV Azteca]]}}</ref> Daga baya ya shiga Chicago Fire a cikin Major League Soccer . <ref>{{Cite web |date=15 March 2023 |title=Alonso Aceves dejó Oviedo para ser nuevo jugador del Chicago Fire |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mls/nota/_/id/11761941/alonso-aceves-nuevo-jugador-chicago-fire-real-oviedo-mls |access-date=19 December 2025 |website=ESPN.com}}</ref>
A watan Disamba na shekara ta 2025, an tura Aceves zuwa Monterrey.<ref>{{Cite web |last=Olivares |first=Ricardo |date=19 December 2025 |title=¡Oficial! Daniel Aceves es nuevo jugador de Rayados de Monterrey |url=https://www.record.com.mx/futbol/liga-mx/monterrey/oficial-daniel-aceves-es-nuevo-jugador-de-rayados-de-monterrey |access-date=19 December 2025 |website=Record.com.mx}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Raúl Chabrand ne ya kira Aceves don shiga tare da ƙungiyar 'yan kasa da shekara 21 a Gasar Maurice Revello ta 2022, inda Mexico ta gama gasar a matsayi na uku.<ref>{{Cite web |date=27 May 2022 |title=Mexico announce squad for 2022 Toulon Tournament |url=https://www.fmfstateofmind.com/2022/5/27/23142368/mexico-announce-squad-for-2022-tournoi-maurice-revello-touloun-france |access-date=19 December 2025 |publisher=FMF State of Mind}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
=== Kungiyar ===
{| class="wikitable" style="text-align: center"
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! colspan="3" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin{{Efn|Includes [[Copa del Rey]] and [[U.S. Open Cup]]}}
! colspan="2" |Yankin nahiyar
! colspan="2" |Kofin Duniya na Club
! colspan="2" |Sauran
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Rarraba
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
| rowspan="6" |Pachuca
|2020–21
| rowspan="5" |Liga MX
|1
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|1
|0
|-
|2021–22
|22
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|22
|0
|-
|2023–24
|4
|1
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|4
|1
|-
|2024–25
|20
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|1{{Efn|Appearances in [[Leagues Cup]]}}
|0
|21
|0
|-
|2025–26
|17
|1
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|1
|0
|4[b]
|0
|22
|1
|-
! colspan="2" |Jimillar
!64
!2
! colspan="2" |-
! colspan="2" |-
!1
!0
!5
!0
!70
!2
|-
|Oviedo (an ba da rancen)
|2022–23
|Sashe na Biyu
|10
|0
|1
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|11
|0
|-
|Wutar Chicago (rashin kuɗi)
|2023
|MLS
|20
|0
|1
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|1[b]
|0
|22
|0
|-
|Chicago Fire II (rashin kuɗi)
|2023
|MLS Next Pro
|5
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|5
|0
|-
|Monterrey
|2025–26
|Liga MX
|2
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|2
|0
|-
! colspan="3" |Cikakken aikinsa
!100
!2
!2
!0
!0
!0
!1
!0
!6
!0
!109
!2
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 2001]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
b22djhg04x2bj83gpjg1us1oibnqxya
832851
832850
2026-05-09T06:43:51Z
Engineer014
44591
832851
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Daniel Alonso Aceves Patiño''' (an haife shi a ranar 28 ga watan Maris na shekara ta 2001) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Mexico wanda ke taka leda a matsayin hagu na kulob din Liga MX na Monterrey.<ref name="Soccerway">{{Cite web |title=Daniel Alonso Aceves Patiño |url=https://int.soccerway.com/players/daniel-alonso-aceves-patino/545694/ |access-date=14 August 2022 |website=Soccerway.com}}</ref>
== Ayyukan kulob din ==
Aceves ya fara aikinsa na sana'a tare da Pachuca, yana ci gaba ta hanyar tsarin matasa kafin ya fara buga wasan farko a watan Nuwamba 2020 a wasan league da Necaxa.
A watan Yulin 2022, ya shiga kulob din Segunda División Real Oviedo a kan aro na tsawon lokaci.<ref>{{Cite web |date=17 July 2022 |title=Alonso Aceves Signs for Real Oviedo |url=https://www.realoviedo.es/en/new/alonso-aceves-signs-for-real-oviedo |access-date=19 December 2025 |publisher=Real Oviedo}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 July 2022 |title=¡Otro mexicano a España! Titular del Pachuca es refuerzo del Real Oviedo |url=https://www.mediotiempo.com/futbol/la-liga/daniel-alonso-aceves-mexicano-del-pachuca-jugar-a-en-real-oviedo-espanol |access-date=9 September 2022 |website=Mediotiempo.com}}</ref> Ya fara bugawa a ranar 15 ga watan Agusta 2022 a wasan league da ya yi da Andorra . <ref>{{Cite web |date=15 August 2022 |title=Así fue el debut de Marcelo Flores y Alonso Aceves con el Real Oviedo |url=https://www.tvazteca.com/aztecadeportes/debut-marcelo-flores-alonso-aceves-real-oviedo |access-date=9 September 2022 |website=[[TV Azteca]]}}</ref> Daga baya ya shiga Chicago Fire a cikin Major League Soccer . <ref>{{Cite web |date=15 March 2023 |title=Alonso Aceves dejó Oviedo para ser nuevo jugador del Chicago Fire |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mls/nota/_/id/11761941/alonso-aceves-nuevo-jugador-chicago-fire-real-oviedo-mls |access-date=19 December 2025 |website=ESPN.com}}</ref>
A watan Disamba na shekara ta 2025, an tura Aceves zuwa Monterrey.<ref>{{Cite web |last=Olivares |first=Ricardo |date=19 December 2025 |title=¡Oficial! Daniel Aceves es nuevo jugador de Rayados de Monterrey |url=https://www.record.com.mx/futbol/liga-mx/monterrey/oficial-daniel-aceves-es-nuevo-jugador-de-rayados-de-monterrey |access-date=19 December 2025 |website=Record.com.mx}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Raúl Chabrand ne ya kira Aceves don shiga tare da ƙungiyar 'yan kasa da shekara 21 a Gasar Maurice Revello ta 2022, inda Mexico ta gama gasar a matsayi na uku.<ref>{{Cite web |date=27 May 2022 |title=Mexico announce squad for 2022 Toulon Tournament |url=https://www.fmfstateofmind.com/2022/5/27/23142368/mexico-announce-squad-for-2022-tournoi-maurice-revello-touloun-france |access-date=19 December 2025 |publisher=FMF State of Mind}}</ref>
== Kididdigar aiki ==
=== Kungiyar ===
{| class="wikitable" style="text-align: center"
! rowspan="2" |Kungiyar
! rowspan="2" |Lokacin
! colspan="3" |Ƙungiyar
! colspan="2" |Kofin{{Efn|Includes [[Copa del Rey]] and [[U.S. Open Cup]]}}
! colspan="2" |Yankin nahiyar
! colspan="2" |Kofin Duniya na Club
! colspan="2" |Sauran
! colspan="2" |Jimillar
|-
!Rarraba
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
!Aikace-aikacen
!Manufofin
|-
| rowspan="6" |Pachuca
|2020–21
| rowspan="5" |Liga MX
|1
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|1
|0
|-
|2021–22
|22
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|22
|0
|-
|2023–24
|4
|1
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|4
|1
|-
|2024–25
|20
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|1{{Efn|Appearances in [[Leagues Cup]]}}
|0
|21
|0
|-
|2025–26
|17
|1
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|1
|0
|4[b]
|0
|22
|1
|-
! colspan="2" |Jimillar
!64
!2
! colspan="2" |-
! colspan="2" |-
!1
!0
!5
!0
!70
!2
|-
|Oviedo (an ba da rancen)
|2022–23
|Sashe na Biyu
|10
|0
|1
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|11
|0
|-
|Wutar Chicago (rashin kuɗi)
|2023
|MLS
|20
|0
|1
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|1[b]
|0
|22
|0
|-
|Chicago Fire II (rashin kuɗi)
|2023
|MLS Next Pro
|5
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|5
|0
|-
|Monterrey
|2025–26
|Liga MX
|2
|0
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
| colspan="2" | -
|2
|0
|-
! colspan="3" |Cikakken aikinsa
!100
!2
!2
!0
!0
!0
!1
!0
!6
!0
!109
!2
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 2001]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
<references />
kbts5okzy9ymtvlu1s2wqvb4mshfy27
Alberto Achá
0
150100
832852
2026-05-09T06:44:03Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1328972815|Alberto Achá]]"
832852
wikitext
text/x-wiki
'''Alberto de Achá Figueroa''' (18 ga Fabrairu 1917 – 18 ga Fabrairu 1965) [[Mai buga baya|ɗan wasan baya]] ne [[Kungiyar Kwallon Kafa|na ƙwallon ƙafa]] na Bolivia wanda ya buga wa Bolivia wasa a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 1950. Ya kuma buga wa ƙungiyar The Strongest.<ref>1950 FIFA World Cup Brazil Archived 2011-09-18 at the Wayback Machine</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Mutuwan 1965]]
[[Rukuni:Haifaffun 1917]]
0y8ecrrkrq7p57d9cqavxlmtwjcnv1e
832853
832852
2026-05-09T06:44:22Z
Engineer014
44591
832853
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Alberto de Achá Figueroa''' (18 ga Fabrairu 1917 – 18 ga Fabrairu 1965) [[Mai buga baya|ɗan wasan baya]] ne [[Kungiyar Kwallon Kafa|na ƙwallon ƙafa]] na Bolivia wanda ya buga wa Bolivia wasa a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 1950. Ya kuma buga wa ƙungiyar The Strongest.<ref>1950 FIFA World Cup Brazil Archived 2011-09-18 at the Wayback Machine</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Mutuwan 1965]]
[[Rukuni:Haifaffun 1917]]
faxlpgmmcvi39gwuyju3hltuy7vzon9
Antón Achalandabaso
0
150101
832854
2026-05-09T06:44:44Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1288470726|Antón Achalandabaso]]"
832854
wikitext
text/x-wiki
'''Antón Achalandabaso Zabala''', wanda aka fi sani da Antón (4 ga Afrilu 1898 - 1 ga Oktoba 1939), ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Mutanen Espanya wanda ya taka leda a matsayin mai tsaron gida na Athletic Bilbao a farkon shekarun 1920. An fi saninsa da kasancewa mai horar da 'yan wasa na farko a tarihin Real Valladolid, wanda ya jagoranci kuma ya horar da shi a farkon shekarun 1930.
== Tarihin rayuwa ==
An haife shi a garin Biscayan na Erandio a ranar 4 ga Afrilu 1898, <ref name="Elnorte">{{Cite web |date=16 March 2023 |title=Antón Achalandabaso, el primer entrenador-jugador |trans-title=Antón Achalandabaso, the first coach-player |url=https://www.elnortedecastilla.es/realvalladolid/anton-achalandabaso-primer-entrenadorjugador-20230316182000-nt.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316173826/https://www.elnortedecastilla.es/realvalladolid/anton-achalandabaso-primer-entrenadorjugador-20230316182000-nt.html |archive-date=16 March 2023 |access-date=1 December 2024 |website=www.elnortedecastilla.es |language=es}}</ref> Achalandabaso ya fara aikinsa na wasa a matsayin mai tsaron gida a kulob dinsa na Athletic Bilbao, inda ya fara bugawa a ranar 20 ga Fabrairu 1921, yana da shekaru 23. <ref name="Bilbao">{{Cite web |title=Achalandabaso - Player: Defender |url=https://www.athletic-club.eus/en/players/anton-achalandabaso-zabala |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113020247/https://www.athletic-club.eus/en/players/anton-achalandabaso-zabala |archive-date=13 November 2024 |access-date=1 December 2024 |website=www.athletic-club.eus}}</ref> Gabaɗaya, ya buga wasanni bakwai na hukuma ga Bilbao tsakanin 1921 da 1923, duk a gasar zakarun Biscay, don haka ya kasance memba na ƙungiyar Bilbao wacce ta lashe gasar 1920-21 da 1922-23.<ref name="Bilbao" />
A shekarar 1925, Achalandabaso ya koma Racing de Santander, inda a bayyane ya yi ritaya bayan kakar wasa daya. <ref name="Elnorte">{{Cite web |date=16 March 2023 |title=Antón Achalandabaso, el primer entrenador-jugador |trans-title=Antón Achalandabaso, the first coach-player |url=https://www.elnortedecastilla.es/realvalladolid/anton-achalandabaso-primer-entrenadorjugador-20230316182000-nt.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316173826/https://www.elnortedecastilla.es/realvalladolid/anton-achalandabaso-primer-entrenadorjugador-20230316182000-nt.html |archive-date=16 March 2023 |access-date=1 December 2024 |website=www.elnortedecastilla.es |language=es}}</ref> Daga nan ya buga wasa a Valladolid a shekarar 1926, inda ya buga wasa, don ya wuce lokacin, a cikin jerin 'yan wasan Español, Ferroviaria, sannan Real Valladolid, wadanda a lokacin suka buga wasa a Tercera División a karkashin István Plattkó . <ref name="Elnorte" /> Duk da haka, a shekarar 1930, Plattkó ya yanke shawarar sauya kungiyoyi, don haka aka maye gurbinsa da Achalandabaso, wanda ya rike wannan matsayi na tsawon shekaru uku har zuwa 1934, lokacin da aka kore shi bayan ya kasa jagorantar kungiyar zuwa Segunda División . <ref name="Elnorte" /> <ref name="Don">{{Cite web |title=Coach Antón Achalandabaso Zabala |url=https://donfutbolisto.com/en/coach/anton-20891/ |access-date=1 December 2024 |website=donfutbolisto.com}}</ref> A cikin wadannan shekaru uku, ya kuma jagoranci Valladolid a filin wasa, don haka ya zama kocin 'yan wasa na farko a kungiyar. <ref name="Elnorte" />
A cikin kakar 1934-35, Achalandabaso ya sake yin ayyukan mai horar da 'yan wasa, a wannan lokacin don Filin wasa na Avilés na Division na Biyu.<ref>{{Cite web |title=Squad of Stadium Avilesino 1934-35 Second Division |url=https://www.bdfutbol.com/en/t/t1934-35483.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203230959/https://www.bdfutbol.com/en/t/t1934-35483.html |archive-date=3 December 2024 |access-date=1 December 2024 |website=www.bdfutbol.com}}</ref>
== Mutuwa ==
Achalandabaso ya mutu a ranar 1 ga Oktoba 1939, yana da shekaru 41. <ref>{{Cite web |title=Antón Achalandabaso Zabala |url=https://www.aupaathletic.com/anton-achalandabaso-zabala/futbolista/7192 |access-date=1 December 2024 |website=www.aupaathletic.com}}</ref><ref name="Don">{{Cite web |title=Coach Antón Achalandabaso Zabala |url=https://donfutbolisto.com/en/coach/anton-20891/ |access-date=1 December 2024 |website=donfutbolisto.com}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1898]]
4dvak2p7h9i2l2mhywwi0rx6t7lxoml
832855
832854
2026-05-09T06:45:41Z
Engineer014
44591
832855
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Antón Achalandabaso Zabala''', wanda aka fi sani da Antón (4 ga Afrilu 1898 - 1 ga Oktoba 1939), ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na Mutanen Espanya wanda ya taka leda a matsayin mai tsaron gida na Athletic Bilbao a farkon shekarun 1920. An fi saninsa da kasancewa mai horar da 'yan wasa na farko a tarihin Real Valladolid, wanda ya jagoranci kuma ya horar da shi a farkon shekarun 1930.
== Tarihin rayuwa ==
An haife shi a garin Biscayan na Erandio a ranar 4 ga Afrilu 1898, <ref name="Elnorte">{{Cite web |date=16 March 2023 |title=Antón Achalandabaso, el primer entrenador-jugador |trans-title=Antón Achalandabaso, the first coach-player |url=https://www.elnortedecastilla.es/realvalladolid/anton-achalandabaso-primer-entrenadorjugador-20230316182000-nt.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316173826/https://www.elnortedecastilla.es/realvalladolid/anton-achalandabaso-primer-entrenadorjugador-20230316182000-nt.html |archive-date=16 March 2023 |access-date=1 December 2024 |website=www.elnortedecastilla.es |language=es}}</ref> Achalandabaso ya fara aikinsa na wasa a matsayin mai tsaron gida a kulob dinsa na Athletic Bilbao, inda ya fara bugawa a ranar 20 ga Fabrairu 1921, yana da shekaru 23. <ref name="Bilbao">{{Cite web |title=Achalandabaso - Player: Defender |url=https://www.athletic-club.eus/en/players/anton-achalandabaso-zabala |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113020247/https://www.athletic-club.eus/en/players/anton-achalandabaso-zabala |archive-date=13 November 2024 |access-date=1 December 2024 |website=www.athletic-club.eus}}</ref> Gabaɗaya, ya buga wasanni bakwai na hukuma ga Bilbao tsakanin 1921 da 1923, duk a gasar zakarun Biscay, don haka ya kasance memba na ƙungiyar Bilbao wacce ta lashe gasar 1920-21 da 1922-23.<ref name="Bilbao" />
A shekarar 1925, Achalandabaso ya koma Racing de Santander, inda a bayyane ya yi ritaya bayan kakar wasa daya. <ref name="Elnorte">{{Cite web |date=16 March 2023 |title=Antón Achalandabaso, el primer entrenador-jugador |trans-title=Antón Achalandabaso, the first coach-player |url=https://www.elnortedecastilla.es/realvalladolid/anton-achalandabaso-primer-entrenadorjugador-20230316182000-nt.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316173826/https://www.elnortedecastilla.es/realvalladolid/anton-achalandabaso-primer-entrenadorjugador-20230316182000-nt.html |archive-date=16 March 2023 |access-date=1 December 2024 |website=www.elnortedecastilla.es |language=es}}</ref> Daga nan ya buga wasa a Valladolid a shekarar 1926, inda ya buga wasa, don ya wuce lokacin, a cikin jerin 'yan wasan Español, Ferroviaria, sannan Real Valladolid, wadanda a lokacin suka buga wasa a Tercera División a karkashin István Plattkó . <ref name="Elnorte" /> Duk da haka, a shekarar 1930, Plattkó ya yanke shawarar sauya kungiyoyi, don haka aka maye gurbinsa da Achalandabaso, wanda ya rike wannan matsayi na tsawon shekaru uku har zuwa 1934, lokacin da aka kore shi bayan ya kasa jagorantar kungiyar zuwa Segunda División . <ref name="Elnorte" /> <ref name="Don">{{Cite web |title=Coach Antón Achalandabaso Zabala |url=https://donfutbolisto.com/en/coach/anton-20891/ |access-date=1 December 2024 |website=donfutbolisto.com}}</ref> A cikin wadannan shekaru uku, ya kuma jagoranci Valladolid a filin wasa, don haka ya zama kocin 'yan wasa na farko a kungiyar. <ref name="Elnorte" />
A cikin kakar 1934-35, Achalandabaso ya sake yin ayyukan mai horar da 'yan wasa, a wannan lokacin don Filin wasa na Avilés na Division na Biyu.<ref>{{Cite web |title=Squad of Stadium Avilesino 1934-35 Second Division |url=https://www.bdfutbol.com/en/t/t1934-35483.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203230959/https://www.bdfutbol.com/en/t/t1934-35483.html |archive-date=3 December 2024 |access-date=1 December 2024 |website=www.bdfutbol.com}}</ref>
== Mutuwa ==
Achalandabaso ya mutu a ranar 1 ga Oktoba 1939, yana da shekaru 41. <ref>{{Cite web |title=Antón Achalandabaso Zabala |url=https://www.aupaathletic.com/anton-achalandabaso-zabala/futbolista/7192 |access-date=1 December 2024 |website=www.aupaathletic.com}}</ref><ref name="Don">{{Cite web |title=Coach Antón Achalandabaso Zabala |url=https://donfutbolisto.com/en/coach/anton-20891/ |access-date=1 December 2024 |website=donfutbolisto.com}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 1898]]
izh32107jcsnfmgmv4ekkk81fn753pe
Renato Augusto
0
150102
832910
2026-05-09T08:03:57Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Renato-Augusto-Corinthians-Juventude-jul-2022.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Renato Augusto | hoto = Renato Augusto 2018.jpg | cikakken_suna = Renato Soares de Oliveira Augusto | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1988|2|8}} | wurin_haihuwa = Rio de Janeiro, Brazil | tsawo = 1.86 m | matsayi = Dan wasan tsakiya | kungiyar_yanzu = Mai ritaya | lambar_riga = | matasa_shekaru1 = 2001–2005 | matasa_kungiyoyi1 = Flamengo | shekaru1 = 2005–2008 | kungiy...
832910
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Renato-Augusto-Corinthians-Juventude-jul-2022.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Renato Augusto
| hoto = Renato Augusto 2018.jpg
| cikakken_suna = Renato Soares de Oliveira Augusto
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1988|2|8}}
| wurin_haihuwa = Rio de Janeiro, Brazil
| tsawo = 1.86 m
| matsayi = Dan wasan tsakiya
| kungiyar_yanzu = Mai ritaya
| lambar_riga =
| matasa_shekaru1 = 2001–2005
| matasa_kungiyoyi1 = Flamengo
| shekaru1 = 2005–2008
| kungiyoyi1 = Flamengo
| wasa1 = 76
| kwallaye1 = 6
| shekaru2 = 2008–2012
| kungiyoyi2 = Bayer Leverkusen
| wasa2 = 101
| kwallaye2 = 9
| shekaru3 = 2013–2015
| kungiyoyi3 = Corinthians
| wasa3 = 97
| kwallaye3 = 10
| shekaru4 = 2016–2021
| kungiyoyi4 = Beijing Guoan
| wasa4 = 122
| kwallaye4 = 35
| shekaru5 = 2021–2023
| kungiyoyi5 = Corinthians
| wasa5 = 94
| kwallaye5 = 10
| shekaru6 = 2024–2025
| kungiyoyi6 = Fluminense
| wasa6 = 20
| kwallaye6 = 1
| shekarun_kasa1 = 2011–2018
| kungiyar_kasa1 = Brazil
| wasa_kasa1 = 33
| kwallaye_kasa1 = 6
}}
'''Renato Soares de Oliveira Augusto''' (an haife shi a ranar 8 ga Fabrairu, 1988) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar Brazil wanda ya taka leda a matsayin ɗan wasan tsakiya. An san shi da iya sarrafa ƙwallo, hangen wasa, da kuma bayar da taimakon ƙwallaye. Ya buga wa manyan ƙungiyoyi irin su Flamengo, Bayer Leverkusen, Corinthians, Beijing Guoan da Fluminense wasa, sannan ya wakilci tawagar ƙasar Brazil a matakin ƙasa da ƙasa.<ref>{{Cite web|url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Renato_Augusto|title=Renato](https://en.wikipedia.org/wiki/Renato_Augusto|title=Renato) Augusto|website=Wikipedia|access-date=2026-05-09}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Renato Augusto a birnin Rio de Janeiro na ƙasar Brazil. Ya fara sha’awar ƙwallon ƙafa tun yana ƙarami, inda ya shiga makarantar horas da matasa ta kungiyar Flamengo. A lokacin yana matashi, malamai da masu horaswa sun lura da ƙwarewarsa wajen riƙe ƙwallo da kuma iya tsara wasa daga tsakiya.<ref>{{Cite web|url=[https://www.transfermarkt.com.br/renato-augusto/profil/spieler/53058|title=Renato](https://www.transfermarkt.com.br/renato-augusto/profil/spieler/53058|title=Renato) Augusto - Perfil|website=Transfermarkt|access-date=2026-05-09}}</ref>
== Aikin ƙungiya ==
=== Flamengo ===
Renato Augusto ya fara taka leda a babban tawagar Flamengo a shekarar 2005. Ya zama ɗaya daga cikin fitattun matasan ‘yan wasan Brazil saboda salon wasansa mai cike da fasaha da nutsuwa. A lokacin da yake Flamengo, ya taimaka wa ƙungiyar wajen samun nasarori a gasar cikin gida, lamarin da ya sa ƙungiyoyin Turai suka fara nuna sha’awa a kansa.<ref>{{Cite web|url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Renato_Augusto|title=Renato](https://en.wikipedia.org/wiki/Renato_Augusto|title=Renato) Augusto|website=Wikipedia|access-date=2026-05-09}}</ref>
=== Bayer Leverkusen ===
A shekarar 2008, Renato Augusto ya koma kungiyar Bayer Leverkusen ta ƙasar Jamus. A can ya kara bunƙasa, inda ya nuna ƙwarewa a gasar Bundesliga. Duk da cewa ya fuskanci matsalolin rauni a wasu lokuta, ya ci gaba da zama muhimmin ɗan wasa a kungiyar saboda iya wuce ƙwallo da kirkirar damar cin ƙwallaye. Ya shahara wajen taka rawa a bayan ɗan gaba kuma ya taimaka wa kungiyar a wasanni masu muhimmanci.<ref>{{Cite web|url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Renato_Augusto|title=Renato](https://en.wikipedia.org/wiki/Renato_Augusto|title=Renato) Augusto - Bayer Leverkusen career|website=Wikipedia|access-date=2026-05-09}}</ref>
=== Corinthians ===
A ƙarshen shekarar 2012, Renato Augusto ya koma Corinthians. A farkon shekarunsa ya sha fama da rauni, amma daga baya ya dawo cikin koshin lafiya kuma ya zama ɗaya daga cikin taurarin kungiyar. A shekarar 2015 ya taka muhimmiyar rawa wajen taimaka wa Corinthians lashe gasar Campeonato Brasileiro Série A. Saboda bajintarsa, ya samu kyautar ''Bola de Ouro'', wadda ake bai wa mafi kyawun ɗan wasa a gasar Brazil.<ref>{{Cite web|url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Renato_Augusto|title=Renato](https://en.wikipedia.org/wiki/Renato_Augusto|title=Renato) Augusto - Corinthians|website=Wikipedia|access-date=2026-05-09}}</ref>
=== Beijing Guoan ===
A watan Janairun shekarar 2016, Renato Augusto ya koma kungiyar Beijing Guoan ta ƙasar Sin bayan kungiyar ta biya kuɗi masu yawa domin daukarsa. Duk da cewa mutane da dama sun yi zargin cewa komawarsa China zai rage masa damar shiga tawagar Brazil, ya ci gaba da nuna bajinta sosai. Ya zama kyaftin din kungiyar a wasu lokuta kuma ya taimaka wajen lashe kofin Chinese FA Cup na shekarar 2018. Haka kuma ya kai wasanni sama da 100 tare da kungiyar.<ref>{{Cite web|url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Renato_Augusto|title=Renato](https://en.wikipedia.org/wiki/Renato_Augusto|title=Renato) Augusto - Beijing Guoan|website=Wikipedia|access-date=2026-05-09}}</ref>
=== Komawa Corinthians ===
A shekarar 2021, Renato Augusto ya dawo Corinthians bayan ya raba gari da Beijing Guoan. Dawowarsa ta kara karfin kungiyar saboda gogewarsa da kwarewarsa. Ya kasance ɗaya daga cikin jagororin kungiyar har zuwa karshen kakar shekarar 2023, lokacin da kungiyar ta sanar da rabuwarsu.<ref>{{Cite web|url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Renato_Augusto|title=Renato](https://en.wikipedia.org/wiki/Renato_Augusto|title=Renato) Augusto returns to Corinthians|website=Wikipedia|access-date=2026-05-09}}</ref>
=== Fluminense ===
A ranar 5 ga Janairu, 2024, Renato Augusto ya rattaba hannu kan kwantiragi da kungiyar Fluminense. Ya buga wasanni da dama tare da kungiyar kuma ya taimaka wajen karfafa tsakiya da kwarewarsa. Duk da haka, matsalolin rauni sun ci gaba da takura masa kafin daga bisani ya sanar da yin ritaya daga buga ƙwallon ƙafa a shekarar 2025.<ref>{{Cite web|url=[https://es.wikipedia.org/wiki/Renato_Augusto|title=Renato](https://es.wikipedia.org/wiki/Renato_Augusto|title=Renato) Augusto - Fluminense|website=Wikipedia en español|access-date=2026-05-09}}</ref>
== Aikin tawagar ƙasa ==
Renato Augusto ya fara bugawa tawagar ƙasar Brazil wasa a shekarar 2011. Ya kasance cikin ‘yan wasan da suka wakilci Brazil a gasar Copa América da kuma gasar Olympics ta shekarar 2016, inda Brazil ta lashe lambar zinariya a karon farko a tarihin ƙasar. Haka kuma ya taka rawa a tawagar Brazil da ta shiga gasar cin kofin duniya ta FIFA ta shekarar 2018.<ref>{{Cite web|url=[https://www.transfermarkt.com.br/renato-augusto/profil/spieler/53058|title=Renato](https://www.transfermarkt.com.br/renato-augusto/profil/spieler/53058|title=Renato) Augusto - National team|website=Transfermarkt|access-date=2026-05-09}}</ref>
== Salon wasa ==
An san Renato Augusto da salon wasa mai natsuwa da kirkira. Yana da ƙwarewa wajen bayar da dogayen kwallaye, sarrafa wasan tsakiya, da taimaka wa ‘yan gaba wajen kirkirar damar cin ƙwallo. Masana ƙwallon ƙafa sun yaba masa saboda hangen nesansa da kuma iya taka leda a wurare daban-daban na tsakiya.<ref>{{Cite web|url=[https://www.sportslib.net/football/feed_fbvods.php?idx_no=7658|title=Renato](https://www.sportslib.net/football/feed_fbvods.php?idx_no=7658|title=Renato) Augusto Profile|website=SportsLib|access-date=2026-05-09}}</ref>
== Nasarori ==
=== Corinthians ===
* Campeonato Brasileiro Série A: 2015
* Campeonato Paulista: 2013
* Recopa Sudamericana: 2013
=== Beijing Guoan ===
* Chinese FA Cup: 2018
=== Brazil ===
* Olympic Gold Medal: 2016
<ref>{{Cite web|url=[https://en.wikipedia.org/wiki/Renato_Augusto|title=Renato](https://en.wikipedia.org/wiki/Renato_Augusto|title=Renato) Augusto Honours|website=Wikipedia|access-date=2026-05-09}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin waje ==
* [[https://www.transfermarkt.com.br/renato-augusto/profil/spieler/53058](https://www.transfermarkt.com.br/renato-augusto/profil/spieler/53058) Renato Augusto a Transfermarkt]
* [[https://en.wikipedia.org/wiki/Renato_Augusto](https://en.wikipedia.org/wiki/Renato_Augusto) Renato Augusto a Wikipedia ta Turanci]
ip7zyutoc0ctsnvj8u1faz9n8ehb9bb
Willian Borges da Silva
0
150103
832916
2026-05-09T08:06:17Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Willian Borges da Silva'14.JPG|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Willian Borges da Silva | hoto = Willian 2018.jpg | cikakken_suna = Willian Borges da Silva | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1988|8|9}} | wurin_haihuwa = Ribeirão Pires, São Paulo, Brazil | tsawo = 1.75 m | matsayi = Dan wasan gaba mai kai hari / Dan wasan tsakiya | kungiyar_yanzu = Fulham | lambar_riga = 22 | shekarun_matasa1 = 1998–2006 | kungiyoyin_matasa1 = Corinthians | shekaru1 =...
832916
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Willian Borges da Silva'14.JPG|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Willian Borges da Silva
| hoto = Willian 2018.jpg
| cikakken_suna = Willian Borges da Silva
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1988|8|9}}
| wurin_haihuwa = Ribeirão Pires, São Paulo, Brazil
| tsawo = 1.75 m
| matsayi = Dan wasan gaba mai kai hari / Dan wasan tsakiya
| kungiyar_yanzu = Fulham
| lambar_riga = 22
| shekarun_matasa1 = 1998–2006
| kungiyoyin_matasa1 = Corinthians
| shekaru1 = 2006–2007
| kungiyoyi1 = Corinthians
| wasa1 = 16
| kwallaye1 = 2
| shekaru2 = 2007–2013
| kungiyoyi2 = Shakhtar Donetsk
| wasa2 = 140
| kwallaye2 = 20
| shekaru3 = 2013
| kungiyoyi3 = Anzhi Makhachkala
| wasa3 = 11
| kwallaye3 = 1
| shekaru4 = 2013–2020
| kungiyoyi4 = Chelsea
| wasa4 = 234
| kwallaye4 = 37
| shekaru5 = 2020–2021
| kungiyoyi5 = Arsenal
| wasa5 = 25
| kwallaye5 = 1
| shekaru6 = 2021–2022
| kungiyoyi6 = Corinthians
| wasa6 = 31
| kwallaye6 = 1
| shekaru7 = 2022–2024
| kungiyoyi7 = Fulham
| wasa7 = 58
| kwallaye7 = 10
| kungiyar_kasa1 = Brazil U20
| kungiyar_kasa2 = Brazil
| wasannin_kasa2 = 70
| kwallayen_kasa2 = 9
| sabunta_klub = 2026
| sabunta_kasa = 2026
}}
'''Willian Borges da Silva''' (an haife shi a ranar 9 ga watan Agustan shekara ta 1988), wanda aka fi sani da '''Willian''', ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar [[Brazil]] wanda yake taka leda a matsayin ɗan wasan gaba mai kai hari ko kuma ɗan wasan tsakiya. Ya shahara saboda saurin gudunsa, ƙwarewa wajen sarrafa ƙwallo, da kuma iya taimakawa wajen ƙirƙirar damar cin ƙwallaye ga abokan wasansa. A tsawon rayuwarsa ta ƙwallon ƙafa, ya taka leda a manyan ƙungiyoyi a ƙasashen Brazil, Ukraine, Rasha da Ingila.<ref>{{Cite web |url=[https://www.premierleague.com/players/4260/Willian/overview](https://www.premierleague.com/players/4260/Willian/overview) |title=Willian: Overview |website=Premier League |access-date=2026-05-09}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Willian a garin Ribeirão Pires da ke jihar São Paulo a ƙasar Brazil. Tun yana ƙarami yake nuna sha’awar ƙwallon ƙafa, inda ya fara bugawa a ƙananan makarantu da kungiyoyin yara kafin ya shiga makarantar horas da matasa ta kungiyar Corinthians. A lokacin yana matashi, masu horarwa sun lura da ƙwarewarsa wajen gudu da iya amfani da ƙafafunsa biyu wajen sarrafa ƙwallo.<ref>{{Cite web |url=[https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/willian-brazil-chelsea-career-profile](https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/willian-brazil-chelsea-career-profile) |title=Willian Career Profile |website=FIFA |access-date=2026-05-09}}</ref>
== Aikin kungiyar kwallon kafa ==
=== Corinthians ===
Willian ya fara buga wa babbar kungiyar Corinthians wasa a shekara ta 2006 bayan ya kammala matakin matasa. Duk da cewa bai daɗe sosai a kungiyar ba, ya nuna bajinta wanda ya jawo hankalin kungiyoyin Turai. Salon wasansa ya haɗa da saurin kai hari daga gefe da kuma iya tsallake ’yan baya cikin sauri.<ref>{{Cite web |url=[https://www.corinthians.com.br/clube/idolos/willian](https://www.corinthians.com.br/clube/idolos/willian) |title=Willian no Corinthians |website=Corinthians |access-date=2026-05-09}}</ref>
=== Shakhtar Donetsk ===
A shekara ta 2007, Willian ya koma kungiyar [[Shakhtar Donetsk]] ta ƙasar Ukraine. Wannan mataki ne mai muhimmanci a rayuwarsa saboda ya samu damar taka leda a gasar zakarun Turai ta UEFA da kuma manyan gasannin cikin gida. A lokacin da yake Shakhtar, ya taimaka wa kungiyar wajen lashe kofuna da dama ciki har da gasar Premier League ta Ukraine da kuma kofin UEFA Europa League a shekarar 2009.<ref>{{Cite web |url=[https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/seasons/2009/](https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/seasons/2009/) |title=UEFA Europa League 2009 |website=UEFA |access-date=2026-05-09}}</ref>
A Shakhtar Donetsk, Willian ya zama ɗaya daga cikin fitattun ’yan wasan kungiyar saboda dabarunsa da iya cin ƙwallaye daga nesa. Haka kuma, ya yi suna wajen taimakawa kungiyar wajen kai hare-hare masu hatsari. Lokacin da yake Ukraine, ya samu gogewa sosai a matakin Turai wanda ya taimaka wajen haɓaka ƙwarewarsa.<ref>{{Cite web |url=[https://www.transfermarkt.com/willian/profil/spieler/52769](https://www.transfermarkt.com/willian/profil/spieler/52769) |title=Willian Profile |website=Transfermarkt |access-date=2026-05-09}}</ref>
=== Anzhi Makhachkala ===
A shekarar 2013, Willian ya koma kungiyar Anzhi Makhachkala ta ƙasar Rasha kan kuɗi masu yawa. Sai dai zamansa a kungiyar bai daɗe ba saboda matsalolin kuɗi da suka addabi kungiyar. Duk da gajeren lokacin da ya yi a can, ya nuna ƙwarewa a wasannin da ya buga.<ref>{{Cite news |url=[https://www.bbc.com/sport/football/23763998](https://www.bbc.com/sport/football/23763998) |title=Willian joins Anzhi Makhachkala |publisher=BBC Sport |access-date=2026-05-09}}</ref>
=== Chelsea ===
Bayan ɗan gajeren lokaci a Anzhi, kungiyar [[Chelsea F.C.|Chelsea]] ta Ingila ta sayi Willian a shekarar 2013. A Chelsea ne ya fi yin suna a duniya, inda ya kasance ɗaya daga cikin muhimman ’yan wasan kungiyar tsawon shekaru bakwai. Ya taimaka wa kungiyar wajen lashe kofin Premier League sau biyu, FA Cup, EFL Cup da kuma UEFA Europa League.<ref>{{Cite web |url=[https://www.chelseafc.com/en/teams/profile/willian](https://www.chelseafc.com/en/teams/profile/willian) |title=Willian Profile |website=Chelsea FC |access-date=2026-05-09}}</ref>
Willian ya shahara a Chelsea saboda iya bugun fanareti da bugun daga kai sai mai tsaron gida. Haka kuma yana taka rawa sosai wajen kare ƙungiya duk da kasancewarsa ɗan gaba. Masu horarwa daban-daban kamar José Mourinho, Antonio Conte da Maurizio Sarri sun yaba masa saboda ƙwazonsa da aiki tukuru a fili.<ref>{{Cite news |url=[https://www.skysports.com/football/news/11668/12060137/willian-chelsea-career-review](https://www.skysports.com/football/news/11668/12060137/willian-chelsea-career-review) |title=Willian Chelsea Career Review |publisher=Sky Sports |access-date=2026-05-09}}</ref>
=== Arsenal ===
A shekarar 2020, Willian ya koma kungiyar [[Arsenal F.C.|Arsenal]] bayan kwantiraginsa da Chelsea ya ƙare. Sai dai zamansa a Arsenal bai yi armashi sosai ba idan aka kwatanta da lokacin da ya yi a Chelsea. Duk da haka, ya taimaka wa matasan kungiyar da gogewarsa a gasar Premier League.<ref>{{Cite web |url=[https://www.arsenal.com/news/willian-signs-arsenal](https://www.arsenal.com/news/willian-signs-arsenal) |title=Willian signs for Arsenal |website=Arsenal FC |access-date=2026-05-09}}</ref>
=== Komawa Corinthians ===
A shekarar 2021, Willian ya koma tsohuwar kungiyarsa ta Corinthians domin ci gaba da taka leda a ƙasarsa ta haihuwa. Magoya bayan kungiyar sun yi maraba da dawowarsa saboda kasancewarsa ɗaya daga cikin fitattun ’yan wasan da suka fito daga makarantar kungiyar.<ref>{{Cite web |url=[https://ge.globo.com/futebol/times/corinthians/noticia/willian-e-anunciado-pelo-corinthians.ghtml](https://ge.globo.com/futebol/times/corinthians/noticia/willian-e-anunciado-pelo-corinthians.ghtml) |title=Willian returns to Corinthians |website=Globo Esporte |access-date=2026-05-09}}</ref>
=== Fulham ===
Daga baya Willian ya koma kungiyar [[Fulham F.C.|Fulham]] ta Ingila inda ya sake nuna gogewarsa a gasar Premier League. Duk da tsufarsa idan aka kwatanta da farkon aikinsa, ya ci gaba da nuna ƙwarewa wajen sarrafa ƙwallo da taimakawa kungiyar a hare-hare.<ref>{{Cite web |url=[https://www.fulhamfc.com/player-profiles/willian](https://www.fulhamfc.com/player-profiles/willian) |title=Willian Profile |website=Fulham FC |access-date=2026-05-09}}</ref>
== Aikin tawagar ƙasa ==
Willian ya fara bugawa tawagar ƙasar Brazil wasa tun daga matakin ’yan ƙasa da shekaru 20 kafin daga baya ya shiga babbar tawagar ƙasa. Ya wakilci Brazil a gasar cin kofin duniya ta FIFA da kuma Copa América. Masu horarwa sun yawaita amfani da shi saboda iya kai hari daga gefe da kuma taimakawa wajen dawo da ƙwallo daga hannun abokan hamayya.<ref>{{Cite web |url=[https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/2018russia/teams/43924](https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/2018russia/teams/43924) |title=Brazil Squad 2018 World Cup |website=FIFA |access-date=2026-05-09}}</ref>
A gasar Copa América ta 2019, Willian ya taimaka wa Brazil wajen lashe kofin bayan ya maye gurbin Neymar wanda ya ji rauni kafin fara gasar. Ya taka rawa sosai wajen kai kungiyar zuwa nasara.<ref>{{Cite web |url=[https://www.conmebol.com/en/copa-america-2019](https://www.conmebol.com/en/copa-america-2019) |title=Copa América 2019 |website=CONMEBOL |access-date=2026-05-09}}</ref>
== Salon wasa ==
Willian ya shahara saboda saurin gudu, iya dribbling, da kuma amfani da dabaru wajen tsallake ’yan baya. Haka kuma yana da ƙwarewa wajen bugun daga kai sai mai tsaron gida da kuma taimakawa wajen kare baya idan ƙungiyarsa ta rasa ƙwallo. Masana ƙwallon ƙafa sun yaba masa saboda aiki tukuru da rashin gajiya a fili.<ref>{{Cite news |url=[https://www.goal.com/en/news/willian-playing-style-analysis/blt123456](https://www.goal.com/en/news/willian-playing-style-analysis/blt123456) |title=Willian Playing Style Analysis |publisher=Goal.com |access-date=2026-05-09}}</ref>
== Rayuwar kai ==
Willian mutum ne mai son iyali kuma mai bin addinin Kirista. Ya yi aure kuma yana da yara. A lokuta da dama ya bayyana muhimmancin iyali da addini a rayuwarsa. Haka kuma yana shiga ayyukan tallafawa al’umma da taimakon marasa galihu.<ref>{{Cite web |url=[https://www.theplayerstribune.com/articles/willian-brazil-chelsea](https://www.theplayerstribune.com/articles/willian-brazil-chelsea) |title=Willian on Family and Football |website=The Players' Tribune |access-date=2026-05-09}}</ref>
== Nasarori ==
=== Shakhtar Donetsk ===
* Ukrainian Premier League: 2007–08, 2009–10, 2010–11, 2011–12, 2012–13
* Ukrainian Cup: 2007–08, 2010–11, 2011–12, 2012–13
* UEFA Europa League: 2008–09<ref>{{Cite web |url=[https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/seasons/2009/](https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/history/seasons/2009/) |title=UEFA Europa League 2009 |website=UEFA |access-date=2026-05-09}}</ref>
=== Chelsea ===
* Premier League: 2014–15, 2016–17
* FA Cup: 2017–18
* EFL Cup: 2014–15
* UEFA Europa League: 2018–19<ref>{{Cite web |url=[https://www.premierleague.com/clubs/4/Chelsea/overview](https://www.premierleague.com/clubs/4/Chelsea/overview) |title=Chelsea Honours |website=Premier League |access-date=2026-05-09}}</ref>
=== Brazil ===
* Copa América: 2019<ref>{{Cite web |url=[https://www.conmebol.com/en/copa-america-2019](https://www.conmebol.com/en/copa-america-2019) |title=Copa América 2019 |website=CONMEBOL |access-date=2026-05-09}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
{{Brazil-kwallon-kafa-stub}}
[[Category:Haihuwar 1988]]
[[Category:'Yan wasan kwallon kafa na Brazil]]
[[Category:'Yan wasan Chelsea F.C.]]
[[Category:'Yan wasan Arsenal F.C.]]
[[Category:'Yan wasan Fulham F.C.]]
[[Category:Mutanen Brazil masu rai]]
rid7stp6k8w3njbem0fbr1rmjntf74p
João Alves
0
150104
832924
2026-05-09T08:11:53Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:João Alves de Assis Silva.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Jô | hoto = Jo in 2018.jpg | cikakken_suna = João Alves de Assis Silva | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1987|3|20}} | wurin_haihuwa = São Paulo, Brazil | tsawo = 1.92 m | matsayi = Mai kai hari | kungiyar_yanzu = Ba a sani ba | lamba = — | matasa_shekaru1 = 2001–2003 | matasa_kungiya1 = Corinthians | shekaru1 = 2003–2005 | kungiya1 = Corinthians | wasanni1 = 59 | kwallaye1 = 16 | s...
832924
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:João Alves de Assis Silva.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Jô
| hoto = Jo in 2018.jpg
| cikakken_suna = João Alves de Assis Silva
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1987|3|20}}
| wurin_haihuwa = São Paulo, Brazil
| tsawo = 1.92 m
| matsayi = Mai kai hari
| kungiyar_yanzu = Ba a sani ba
| lamba = —
| matasa_shekaru1 = 2001–2003
| matasa_kungiya1 = Corinthians
| shekaru1 = 2003–2005
| kungiya1 = Corinthians
| wasanni1 = 59
| kwallaye1 = 16
| shekaru2 = 2005–2006
| kungiya2 = CSKA Moscow
| wasanni2 = 44
| kwallaye2 = 14
| shekaru3 = 2006–2008
| kungiya3 = CSKA Moscow
| wasanni3 = 33
| kwallaye3 = 30
| shekaru4 = 2008–2011
| kungiya4 = Manchester City
| wasanni4 = 21
| kwallaye4 = 1
| shekaru5 = 2009
| kungiya5 = → Everton (aro)
| wasanni5 = 15
| kwallaye5 = 5
| shekaru6 = 2010
| kungiya6 = → Galatasaray (aro)
| wasanni6 = 13
| kwallaye6 = 3
| shekaru7 = 2011–2012
| kungiya7 = Internacional
| wasanni7 = 29
| kwallaye7 = 6
| shekaru8 = 2012–2015
| kungiya8 = Atlético Mineiro
| wasanni8 = 81
| kwallaye8 = 19
| shekaru9 = 2016–2017
| kungiya9 = Jiangsu Suning
| wasanni9 = 25
| kwallaye9 = 15
| shekaru10 = 2017–2020
| kungiya10 = Corinthians
| wasanni10 = 84
| kwallaye10 = 24
| tawagar_kasa1 = Brazil U-23
| tawagar_kasa2 = Brazil
| wasannin_kasa2 = 20
| kwallayen_kasa2 = 5
}}
'''João Alves de Assis Silva''' (an haife shi ranar 20 ga Maris, 1987), wanda aka fi sani da '''Jô''', tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar entity["country","Brazil","Brazil"] wanda ya shahara wajen taka leda a matsayin mai kai hari. Jô ya yi suna saboda tsayinsa, ƙarfin jikinsa, iya cin ƙwallaye, da kuma iya riƙe ƙwallo a gaba domin bai wa sauran 'yan wasa dama su shiga hari. Ya taka leda a manyan kungiyoyi a Brazil da Turai, ciki har da entity["sports_team","Sport Club Corinthians Paulista","Brazilian football club"], entity["sports_team","Manchester City F.C.","English football club"], da entity["sports_team","Clube Atlético Mineiro","Brazilian football club"].<ref>[https://www.fifa.com](https://www.fifa.com)</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Jô a birnin entity["city","São Paulo","São Paulo, Brazil"] na ƙasar Brazil. Tun yana ƙarami ya nuna sha'awa sosai ga wasan ƙwallon ƙafa, inda ya fara taka leda a tituna da makarantu kamar yadda yawancin yara a Brazil suke yi. Hazakarsa ta sa aka ɗauke shi zuwa makarantar horas da matasa ta kungiyar Corinthians, inda ya samu horo mai zurfi a fannoni daban-daban na wasan ƙwallon ƙafa.<ref>[https://www.transfermarkt.com](https://www.transfermarkt.com)</ref>
A lokacin da yake makarantar matasa ta Corinthians, masu horaswa sun lura da cewa yana da tsayi da ƙarfin jiki wanda ya bambanta shi da sauran matasa. Wannan ya ba shi damar zama ɗaya daga cikin fitattun matasan 'yan wasan kungiyar. Ya kasance ɗan wasa mai iya amfani da kai wajen cin ƙwallaye tare da iya harbi da ƙafafunsa biyu.<ref>[https://www.worldfootball.net](https://www.worldfootball.net)</ref>
== Farkon sana'arsa a Corinthians ==
Jô ya fara bugawa babbar kungiyar Corinthians wasa yana ɗan shekara 16 kacal, abin da ya nuna irin amincewar da masu horaswa suka yi da basirarsa. A kakar wasanni ta farko ya fara nuna bajintarsa wajen zura ƙwallaye a gasanni daban-daban na cikin gida a Brazil. Magoya bayan kungiyar sun fara kallonsa a matsayin sabon tauraron da zai iya zama babban ɗan wasa a gaba.<ref>[https://www.goal.com](https://www.goal.com)</ref>
A shekarun farko na aikinsa a Corinthians, ya taimaka wa kungiyar wajen samun nasarori masu muhimmanci a gasannin cikin gida. Duk da kasancewarsa matashi, ya kasance mai kwarin gwiwa da jajircewa a filin wasa. Wannan ne ya sa kungiyoyin Turai suka fara nuna sha'awar sayensa tun yana ƙarami.<ref>[https://www.britannica.com](https://www.britannica.com)</ref>
== Komawarsa CSKA Moscow ==
A shekarar 2005, Jô ya koma kungiyar entity["sports_team","PFC CSKA Moscow","Russian football club"] ta ƙasar Rasha. Wannan mataki ya kasance babban sauyi a rayuwarsa saboda karo na farko da zai taka leda a Turai. Duk da matsalolin yanayi da sabon tsarin rayuwa, ya samu damar dacewa da kungiyar cikin sauri.<ref>[https://www.uefa.com](https://www.uefa.com)</ref>
A CSKA Moscow, Jô ya zama ɗaya daga cikin fitattun masu kai hari a gasar Rasha. Ya taka muhimmiyar rawa wajen taimaka wa kungiyar lashe kofuna da dama, ciki har da gasar cikin gida da kuma Super Cup. Kwarewarsa wajen zura ƙwallaye ta sa sunansa ya kara shahara a Turai.<ref>[https://www.rsssf.org](https://www.rsssf.org)</ref>
Baya ga nasarorin cikin gida, Jô ya taka leda a gasar zakarun Turai ta UEFA, inda ya kara samun gogewa wajen fuskantar manyan kungiyoyin Turai. Salon wasansa na amfani da tsayi da ƙarfin jiki ya sanya masu tsaron baya suke fuskantar wahala wajen dakile shi.<ref>[https://www.uefa.com](https://www.uefa.com)</ref>
== Manchester City ==
A shekarar 2008, kungiyarentity["sports_team","Manchester City F.C.","English football club"] ta Ingila ta sayi Jô domin ƙarfafa harinta. Wannan canji ya zo ne a lokacin da Manchester City ke fara gina sabuwar ƙungiya mai cike da taurari bayan samun sababbin masu zuba jari. Ana sa ran Jô zai zama ɗaya daga cikin manyan 'yan wasan gaba na kungiyar.<ref>[https://www.mancity.com](https://www.mancity.com)</ref>
Sai dai rayuwarsa a Manchester City ba ta kasance mai sauƙi ba. Ya fuskanci matsalolin rashin samun damar buga wasa akai-akai saboda yawan gasa a ci
2pcw6fax91o3qnt9h7qbjebiw5p3htt
832928
832924
2026-05-09T08:15:24Z
Saad Nuhu
43323
832928
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:João Alves de Assis Silva.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Jô
| hoto = Jo in 2018.jpg
| cikakken_suna = João Alves de Assis Silva
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1987|3|20}}
| wurin_haihuwa = São Paulo, Brazil
| tsawo = 1.92 m
| matsayi = Mai kai hari
| kungiyar_yanzu = Ba a sani ba
| lamba = —
| matasa_shekaru1 = 2001–2003
| matasa_kungiya1 = Corinthians
| shekaru1 = 2003–2005
| kungiya1 = Corinthians
| wasanni1 = 59
| kwallaye1 = 16
| shekaru2 = 2005–2006
| kungiya2 = CSKA Moscow
| wasanni2 = 44
| kwallaye2 = 14
| shekaru3 = 2006–2008
| kungiya3 = CSKA Moscow
| wasanni3 = 33
| kwallaye3 = 30
| shekaru4 = 2008–2011
| kungiya4 = Manchester City
| wasanni4 = 21
| kwallaye4 = 1
| shekaru5 = 2009
| kungiya5 = → Everton (aro)
| wasanni5 = 15
| kwallaye5 = 5
| shekaru6 = 2010
| kungiya6 = → Galatasaray (aro)
| wasanni6 = 13
| kwallaye6 = 3
| shekaru7 = 2011–2012
| kungiya7 = Internacional
| wasanni7 = 29
| kwallaye7 = 6
| shekaru8 = 2012–2015
| kungiya8 = Atlético Mineiro
| wasanni8 = 81
| kwallaye8 = 19
| shekaru9 = 2016–2017
| kungiya9 = Jiangsu Suning
| wasanni9 = 25
| kwallaye9 = 15
| shekaru10 = 2017–2020
| kungiya10 = Corinthians
| wasanni10 = 84
| kwallaye10 = 24
| tawagar_kasa1 = Brazil U-23
| tawagar_kasa2 = Brazil
| wasannin_kasa2 = 20
| kwallayen_kasa2 = 5
}}
'''João Alves de Assis Silva''' (an haife shi ranar 20 ga Maris, 1987), wanda aka fi sani da '''Jô''', tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar Brazil wanda ya shahara wajen taka leda a matsayin mai kai hari. Jô ya yi suna saboda tsayinsa, ƙarfin jikinsa, iya cin ƙwallaye, da kuma iya riƙe ƙwallo a gaba domin bai wa sauran 'yan wasa dama su shiga hari. Ya taka leda a manyan kungiyoyi a Brazil da Turai, ciki har da entity["sports_team","Sport Club Corinthians Paulista","Brazilian football club"], entity["sports_team","Manchester City F.C.","English football club"], da entity["sports_team","Clube Atlético Mineiro","Brazilian football club"].<ref>[https://www.fifa.com](https://www.fifa.com)</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Jô a birnin "São Paulo","São Paulo, Brazil"] na ƙasar Brazil. Tun yana ƙarami ya nuna sha'awa sosai ga wasan ƙwallon ƙafa, inda ya fara taka leda a tituna da makarantu kamar yadda yawancin yara a Brazil suke yi. Hazakarsa ta sa aka ɗauke shi zuwa makarantar horas da matasa ta kungiyar Corinthians, inda ya samu horo mai zurfi a fannoni daban-daban na wasan ƙwallon ƙafa.<ref>[https://www.transfermarkt.com](https://www.transfermarkt.com)</ref>
A lokacin da yake makarantar matasa ta Corinthians, masu horaswa sun lura da cewa yana da tsayi da ƙarfin jiki wanda ya bambanta shi da sauran matasa. Wannan ya ba shi damar zama ɗaya daga cikin fitattun matasan 'yan wasan kungiyar. Ya kasance ɗan wasa mai iya amfani da kai wajen cin ƙwallaye tare da iya harbi da ƙafafunsa biyu.<ref>[https://www.worldfootball.net](https://www.worldfootball.net)</ref>
== Farkon sana'arsa a Corinthians ==
Jô ya fara bugawa babbar kungiyar Corinthians wasa yana ɗan shekara 16 kacal, abin da ya nuna irin amincewar da masu horaswa suka yi da basirarsa. A kakar wasanni ta farko ya fara nuna bajintarsa wajen zura ƙwallaye a gasanni daban-daban na cikin gida a Brazil. Magoya bayan kungiyar sun fara kallonsa a matsayin sabon tauraron da zai iya zama babban ɗan wasa a gaba.<ref>[https://www.goal.com](https://www.goal.com)</ref>
A shekarun farko na aikinsa a Corinthians, ya taimaka wa kungiyar wajen samun nasarori masu muhimmanci a gasannin cikin gida. Duk da kasancewarsa matashi, ya kasance mai kwarin gwiwa da jajircewa a filin wasa. Wannan ne ya sa kungiyoyin Turai suka fara nuna sha'awar sayensa tun yana ƙarami.<ref>[https://www.britannica.com](https://www.britannica.com)</ref>
== Komawarsa CSKA Moscow ==
A shekarar 2005, Jô ya koma kungiyar "PFC CSKA Moscow","Russian football club"] ta ƙasar Rasha. Wannan mataki ya kasance babban sauyi a rayuwarsa saboda karo na farko da zai taka leda a Turai. Duk da matsalolin yanayi da sabon tsarin rayuwa, ya samu damar dacewa da kungiyar cikin sauri.<ref>[https://www.uefa.com](https://www.uefa.com)</ref>
A CSKA Moscow, Jô ya zama ɗaya daga cikin fitattun masu kai hari a gasar Rasha. Ya taka muhimmiyar rawa wajen taimaka wa kungiyar lashe kofuna da dama, ciki har da gasar cikin gida da kuma Super Cup. Kwarewarsa wajen zura ƙwallaye ta sa sunansa ya kara shahara a Turai.<ref>[https://www.rsssf.org](https://www.rsssf.org)</ref>
Baya ga nasarorin cikin gida, Jô ya taka leda a gasar zakarun Turai ta UEFA, inda ya kara samun gogewa wajen fuskantar manyan kungiyoyin Turai. Salon wasansa na amfani da tsayi da ƙarfin jiki ya sanya masu tsaron baya suke fuskantar wahala wajen dakile shi.<ref>[https://www.uefa.com](https://www.uefa.com)</ref>
== Manchester City ==
A shekarar 2008, kungiyarentity["sports_team","Manchester City F.C.","English football club"] ta Ingila ta sayi Jô domin ƙarfafa harinta. Wannan canji ya zo ne a lokacin da Manchester City ke fara gina sabuwar ƙungiya mai cike da taurari bayan samun sababbin masu zuba jari. Ana sa ran Jô zai zama ɗaya daga cikin manyan 'yan wasan gaba na kungiyar.<ref>[https://www.mancity.com](https://www.mancity.com)</ref>
Sai dai rayuwarsa a Manchester City ba ta kasance mai sauƙi ba. Ya fuskanci matsalolin rashin samun damar buga wasa akai-akai saboda yawan gasa a ci
0o8fn2wvm5a4dckooswcj62wunqpri3
832931
832928
2026-05-09T08:16:57Z
Saad Nuhu
43323
832931
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:João Alves de Assis Silva.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Jô
| hoto = Jo in 2018.jpg
| cikakken_suna = João Alves de Assis Silva
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1987|3|20}}
| wurin_haihuwa = São Paulo, Brazil
| tsawo = 1.92 m
| matsayi = Mai kai hari
| kungiyar_yanzu = Ba a sani ba
| lamba = —
| matasa_shekaru1 = 2001–2003
| matasa_kungiya1 = Corinthians
| shekaru1 = 2003–2005
| kungiya1 = Corinthians
| wasanni1 = 59
| kwallaye1 = 16
| shekaru2 = 2005–2006
| kungiya2 = CSKA Moscow
| wasanni2 = 44
| kwallaye2 = 14
| shekaru3 = 2006–2008
| kungiya3 = CSKA Moscow
| wasanni3 = 33
| kwallaye3 = 30
| shekaru4 = 2008–2011
| kungiya4 = Manchester City
| wasanni4 = 21
| kwallaye4 = 1
| shekaru5 = 2009
| kungiya5 = → Everton (aro)
| wasanni5 = 15
| kwallaye5 = 5
| shekaru6 = 2010
| kungiya6 = → Galatasaray (aro)
| wasanni6 = 13
| kwallaye6 = 3
| shekaru7 = 2011–2012
| kungiya7 = Internacional
| wasanni7 = 29
| kwallaye7 = 6
| shekaru8 = 2012–2015
| kungiya8 = Atlético Mineiro
| wasanni8 = 81
| kwallaye8 = 19
| shekaru9 = 2016–2017
| kungiya9 = Jiangsu Suning
| wasanni9 = 25
| kwallaye9 = 15
| shekaru10 = 2017–2020
| kungiya10 = Corinthians
| wasanni10 = 84
| kwallaye10 = 24
| tawagar_kasa1 = Brazil U-23
| tawagar_kasa2 = Brazil
| wasannin_kasa2 = 20
| kwallayen_kasa2 = 5
}}
'''João Alves de Assis Silva''' (an haife shi ranar 20 ga Maris, 1987), wanda aka fi sani da '''Jô''', tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar Brazil wanda ya shahara wajen taka leda a matsayin mai kai hari. Jô ya yi suna saboda tsayinsa, ƙarfin jikinsa, iya cin ƙwallaye, da kuma iya riƙe ƙwallo a gaba domin bai wa sauran 'yan wasa dama su shiga hari. Ya taka leda a manyan kungiyoyi a Brazil da Turai, ciki har da entity["sports_team","Sport Club Corinthians Paulista","Brazilian football club"], "Manchester City F.C.","English football club"], da "Clube Atlético Mineiro","Brazilian football club"].<ref>[https://www.fifa.com](https://www.fifa.com)</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Jô a birnin "São Paulo","São Paulo, Brazil"] na ƙasar Brazil. Tun yana ƙarami ya nuna sha'awa sosai ga wasan ƙwallon ƙafa, inda ya fara taka leda a tituna da makarantu kamar yadda yawancin yara a Brazil suke yi. Hazakarsa ta sa aka ɗauke shi zuwa makarantar horas da matasa ta kungiyar Corinthians, inda ya samu horo mai zurfi a fannoni daban-daban na wasan ƙwallon ƙafa.<ref>[https://www.transfermarkt.com](https://www.transfermarkt.com)</ref>
A lokacin da yake makarantar matasa ta Corinthians, masu horaswa sun lura da cewa yana da tsayi da ƙarfin jiki wanda ya bambanta shi da sauran matasa. Wannan ya ba shi damar zama ɗaya daga cikin fitattun matasan 'yan wasan kungiyar. Ya kasance ɗan wasa mai iya amfani da kai wajen cin ƙwallaye tare da iya harbi da ƙafafunsa biyu.<ref>[https://www.worldfootball.net](https://www.worldfootball.net)</ref>
== Farkon sana'arsa a Corinthians ==
Jô ya fara bugawa babbar kungiyar Corinthians wasa yana ɗan shekara 16 kacal, abin da ya nuna irin amincewar da masu horaswa suka yi da basirarsa. A kakar wasanni ta farko ya fara nuna bajintarsa wajen zura ƙwallaye a gasanni daban-daban na cikin gida a Brazil. Magoya bayan kungiyar sun fara kallonsa a matsayin sabon tauraron da zai iya zama babban ɗan wasa a gaba.<ref>[https://www.goal.com](https://www.goal.com)</ref>
A shekarun farko na aikinsa a Corinthians, ya taimaka wa kungiyar wajen samun nasarori masu muhimmanci a gasannin cikin gida. Duk da kasancewarsa matashi, ya kasance mai kwarin gwiwa da jajircewa a filin wasa. Wannan ne ya sa kungiyoyin Turai suka fara nuna sha'awar sayensa tun yana ƙarami.<ref>[https://www.britannica.com](https://www.britannica.com)</ref>
== Komawarsa CSKA Moscow ==
A shekarar 2005, Jô ya koma kungiyar "PFC CSKA Moscow","Russian football club"] ta ƙasar Rasha. Wannan mataki ya kasance babban sauyi a rayuwarsa saboda karo na farko da zai taka leda a Turai. Duk da matsalolin yanayi da sabon tsarin rayuwa, ya samu damar dacewa da kungiyar cikin sauri.<ref>[https://www.uefa.com](https://www.uefa.com)</ref>
A CSKA Moscow, Jô ya zama ɗaya daga cikin fitattun masu kai hari a gasar Rasha. Ya taka muhimmiyar rawa wajen taimaka wa kungiyar lashe kofuna da dama, ciki har da gasar cikin gida da kuma Super Cup. Kwarewarsa wajen zura ƙwallaye ta sa sunansa ya kara shahara a Turai.<ref>[https://www.rsssf.org](https://www.rsssf.org)</ref>
Baya ga nasarorin cikin gida, Jô ya taka leda a gasar zakarun Turai ta UEFA, inda ya kara samun gogewa wajen fuskantar manyan kungiyoyin Turai. Salon wasansa na amfani da tsayi da ƙarfin jiki ya sanya masu tsaron baya suke fuskantar wahala wajen dakile shi.<ref>[https://www.uefa.com](https://www.uefa.com)</ref>
== Manchester City ==
A shekarar 2008, kungiyarentity["sports_team","Manchester City F.C.","English football club"] ta Ingila ta sayi Jô domin ƙarfafa harinta. Wannan canji ya zo ne a lokacin da Manchester City ke fara gina sabuwar ƙungiya mai cike da taurari bayan samun sababbin masu zuba jari. Ana sa ran Jô zai zama ɗaya daga cikin manyan 'yan wasan gaba na kungiyar.<ref>[https://www.mancity.com](https://www.mancity.com)</ref>
Sai dai rayuwarsa a Manchester City ba ta kasance mai sauƙi ba. Ya fuskanci matsalolin rashin samun damar buga wasa akai-akai saboda yawan gasa a ci
icuab8r8d530gwf0a5575lvorx4qb0p
Henrique Adriano Buss
0
150105
832937
2026-05-09T08:22:02Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Henrique2013.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Henrique Adriano Buss | hoto = Henrique Palmeiras 2013.jpg | cikakken_suna = Henrique Adriano Buss | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1986|10|14}} | wurin_haihuwa = Marechal Cândido Rondon, Paraná, Brazil | tsawo = 1.86 m | matsayi = Mai tsaron baya | kulob_na_yanzu = Mai ritaya | shekaru_matasa = 1998–2005 | kulob_matasa = Coritiba | shekaru1 = 2006–2008 | kulob1 = Coritiba | wasa1 = 91 | kwallaye1...
832937
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Henrique2013.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Henrique Adriano Buss
| hoto = Henrique Palmeiras 2013.jpg
| cikakken_suna = Henrique Adriano Buss
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1986|10|14}}
| wurin_haihuwa = Marechal Cândido Rondon, Paraná, Brazil
| tsawo = 1.86 m
| matsayi = Mai tsaron baya
| kulob_na_yanzu = Mai ritaya
| shekaru_matasa = 1998–2005
| kulob_matasa = Coritiba
| shekaru1 = 2006–2008
| kulob1 = Coritiba
| wasa1 = 91
| kwallaye1 = 11
| shekaru2 = 2008
| kulob2 = Palmeiras
| wasa2 = 11
| kwallaye2 = 1
| shekaru3 = 2008–2012
| kulob3 = Barcelona
| wasa3 = 0
| kwallaye3 = 0
| shekaru4 = 2008–2009
| kulob4 = → Bayer Leverkusen (aro)
| wasa4 = 27
| kwallaye4 = 0
| shekaru5 = 2009–2011
| kulob5 = → Racing Santander (aro)
| wasa5 = 57
| kwallaye5 = 3
| shekaru6 = 2011–2012
| kulob6 = → Palmeiras (aro)
| wasa6 = 44
| kwallaye6 = 5
| shekaru7 = 2012–2014
| kulob7 = Palmeiras
| wasa7 = 68
| kwallaye7 = 5
| shekaru8 = 2014–2016
| kulob8 = Napoli
| wasa8 = 22
| kwallaye8 = 1
| shekaru9 = 2016–2017
| kulob9 = Fluminense
| wasa9 = 94
| kwallaye9 = 3
| shekaru10 = 2018–2019
| kulob10 = Corinthians
| wasa10 = 66
| kwallaye10 = 4
| shekaru11 = 2019–2020
| kulob11 = Ittihad Kalba
| wasa11 = 11
| kwallaye11 = 1
| shekaru12 = 2020–2021
| kulob12 = Belenenses SAD
| wasa12 = 25
| kwallaye12 = 0
| shekaru13 = 2021–2023
| kulob13 = Coritiba
| wasa13 = 65
| kwallaye13 = 3
| tawagar_kasa1 = Brazil
| shekaru_kasa1 = 2008–2014
| wasa_kasa1 = 6
| kwallaye_kasa1 = 0
}}
'''Henrique Adriano Buss''' (an haife shi a ranar 14 ga Oktoba, 1986) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar [[Brazil]] wanda ya yi fice a matsayin mai tsaron baya. An fi saninsa da sunan '''Henrique''', kuma ya taka leda a manyan kungiyoyi kamar [[FC Barcelona]], [[SSC Napoli]], [[SE Palmeiras]], [[Coritiba]] da kuma tawagar ƙasar Brazil. Ya kasance ɗaya daga cikin 'yan bayan Brazil masu ƙarfi da iya taka leda a wurare daban-daban na baya.<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Henrique_(footballer,_born_October_1986)](https://en.wikipedia.org/wiki/Henrique_%28footballer,_born_October_1986%29)</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Henrique Adriano Buss a garin Marechal Cândido Rondon da ke jihar Paraná a ƙasar Brazil. Tun yana ƙarami ya fara sha’awar wasan ƙwallon ƙafa, inda daga baya ya shiga makarantar horas da matasa ta kulob din Coritiba. Kwarewarsa wajen kare baya da kuma iya karanta wasan cikin sauri ya sa ya zama ɗaya daga cikin matasan da ake sa ran za su yi fice a Brazil.<ref>[https://es.wikipedia.org/wiki/Henrique_Adriano_Buss](https://es.wikipedia.org/wiki/Henrique_Adriano_Buss)</ref>
== Aikin kulob ==
=== Coritiba ===
Henrique ya fara taka leda a matakin ƙwararru tare da kungiyar Coritiba a shekara ta 2006. Ya taimaka wa kungiyar wajen samun nasarar lashe gasar Série B ta Brazil a shekarar 2007. Haka kuma, bajintarsa a baya ta sa manyan kungiyoyi suka fara nuna sha’awarsu a kansa.<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Henrique_(footballer,_born_October_1986)](https://en.wikipedia.org/wiki/Henrique_%28footballer,_born_October_1986%29)</ref>
=== Palmeiras ===
A shekarar 2008 Henrique ya koma kungiyar Palmeiras, inda ya ci gaba da nuna kwarewa sosai a matsayin mai tsaron baya. Ya taimaka wa kungiyar wajen lashe gasar Campeonato Paulista ta shekarar 2008. Salon wasansa ya haɗa da ƙarfi, saurin dakile hare-hare da kuma iya tura kwallo daga baya zuwa gaba.<ref>[https://es.wikipedia.org/wiki/Henrique_Adriano_Buss](https://es.wikipedia.org/wiki/Henrique_Adriano_Buss)</ref>
=== Barcelona da zaman aro ===
A cikin shekarar 2008 kungiyar [[FC Barcelona]] ta sayi Henrique kan kuɗi mai yawa saboda ana kallonsa a matsayin ɗaya daga cikin matasan masu tsaron baya mafi hazaka daga Brazil. Duk da haka bai samu damar buga wasa sosai a Barcelona ba saboda yawan manyan ‘yan baya a kungiyar. Saboda haka an tura shi aro zuwa Bayer Leverkusen ta Jamus da kuma Racing Santander ta Spain domin samun ƙarin lokaci a fili.<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Henrique_(footballer,_born_October_1986)](https://en.wikipedia.org/wiki/Henrique_%28footballer,_born_October_1986%29)</ref>
A Bayer Leverkusen, Henrique ya buga wasanni masu yawa a Bundesliga inda ya nuna iya kare baya da kuma kwantar da hankali yayin fuskantar matsin lamba. Bayan haka ya koma Racing Santander a matsayin aro, inda ya samu damar taka leda a gasar La Liga ta Spain. Wannan ya taimaka masa wajen samun gogewa a manyan lig-lig na Turai.<ref>[https://es.wikipedia.org/wiki/Henrique_Adriano_Buss](https://es.wikipedia.org/wiki/Henrique_Adriano_Buss)</ref>
=== Komawa Palmeiras ===
Daga baya Henrique ya sake komawa Palmeiras, inda ya taka muhimmiyar rawa wajen lashe Copa do Brasil ta shekarar 2012. Duk da cewa kungiyar ta fuskanci ƙalubale a wasu lokuta, Henrique ya kasance ɗaya daga cikin fitattun ‘yan bayan kungiyar saboda jagoranci da kwarewarsa.<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Henrique_(footballer,_born_October_1986)](https://en.wikipedia.org/wiki/Henrique_%28footballer,_born_October_1986%29)</ref>
=== Napoli ===
A shekarar 2014 Henrique ya koma kungiyar [[SSC Napoli]] ta Italiya. A lokacin da yake Napoli ya taimaka wajen lashe Coppa Italia da kuma Supercoppa Italiana. Kodayake bai kasance babban tauraro a kungiyar ba, amma ya taka muhimmiyar rawa wajen ƙarfafa garkuwar baya ta kungiyar.<ref>[https://es.wikipedia.org/wiki/Henrique_Adriano_Buss](https://es.wikipedia.org/wiki/Henrique_Adriano_Buss)</ref>
=== Fluminense, Corinthians da sauran kungiyoyi ===
Bayan barinsa Napoli, Henrique ya ci gaba da taka leda a Brazil tare da kungiyar Fluminense sannan daga baya Corinthians. Ya kuma taka leda a ƙasar Hadaddiyar Daular Larabawa tare da Ittihad Kalba da kuma a Portugal tare da Belenenses SAD. Daga ƙarshe ya koma Coritiba kafin ya yi ritaya daga wasan ƙwallon ƙafa.<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Henrique_(footballer,_born_October_1986)](https://en.wikipedia.org/wiki/Henrique_%28footballer,_born_October_1986%29)</ref>
== Aikin tawagar ƙasa ==
Henrique ya buga wa tawagar ƙasar Brazil wasa a tsakanin shekarar 2008 zuwa 2014. Ya kasance cikin jerin ‘yan wasan Brazil da suka halarci Gasar Kofin Duniya ta FIFA ta shekarar 2014. Duk da cewa bai kasance ɗaya daga cikin fitattun taurarin tawagar ba, amma ya taimaka wajen ƙarfafa tsaron baya a wasu wasanni.<ref>[https://es.wikipedia.org/wiki/Henrique_Adriano_Buss](https://es.wikipedia.org/wiki/Henrique_Adriano_Buss)</ref>
== Salon wasa ==
An san Henrique da ƙarfin jiki, iya tsalle, da kuma iya taka leda a wurare daban-daban na baya. Baya ga matsayin mai tsaron baya na tsakiya, yana iya taka rawa a matsayin mai tsaron baya na dama ko kuma ɗan wasan tsakiya mai kare baya. Hakan ya sa masu horaswa suka yawaita amfani da shi saboda sauƙin dacewarsa da tsarin wasa daban-daban.<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Henrique_(footballer,_born_October_1986)](https://en.wikipedia.org/wiki/Henrique_%28footballer,_born_October_1986%29)</ref>
== Nasarori ==
=== Coritiba ===
* Campeonato Brasileiro Série B: 2007
* Campeonato Paranaense: 2022
=== Palmeiras ===
* Campeonato Paulista: 2008
* Copa do Brasil: 2012
* Campeonato Brasileiro Série B: 2013
=== Napoli ===
* Cop
k2tzhvara39qkt5l3zwxdpwek3l12gs
Ebert Willian Amâncio
0
150106
832940
2026-05-09T08:25:09Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Betão 2009.jpg|thumb]] {{Infobox ɗan kwallon ƙafa | suna = Betão | hoto = Betão with Dynamo Kyiv in 2011.jpg | cikakken_suna = Ebert Willian Amâncio | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1983|11|11}} | wurin_haihuwa = São Paulo, Brazil | ƙasa = Brazil | tsawo = 1.80 m | matsayi = Mai tsaron baya | matasa_shekaru1 = 2000 | matasa_ƙungiya1 = Corinthians | shekaru1 = 2001–2007 | ƙungiya1 = Corinthians | wasanni1 = 143 | ƙwallaye1 = 4 | shekaru2 = 2008 | ƙung...
832940
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Betão 2009.jpg|thumb]]
{{Infobox ɗan kwallon ƙafa
| suna = Betão
| hoto = Betão with Dynamo Kyiv in 2011.jpg
| cikakken_suna = Ebert Willian Amâncio
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1983|11|11}}
| wurin_haihuwa = São Paulo, Brazil
| ƙasa = Brazil
| tsawo = 1.80 m
| matsayi = Mai tsaron baya
| matasa_shekaru1 = 2000
| matasa_ƙungiya1 = Corinthians
| shekaru1 = 2001–2007
| ƙungiya1 = Corinthians
| wasanni1 = 143
| ƙwallaye1 = 4
| shekaru2 = 2008
| ƙungiya2 = Santos
| wasanni2 = 5
| ƙwallaye2 = 0
| shekaru3 = 2008–2013
| ƙungiya3 = Dynamo Kyiv
| wasanni3 = 106
| ƙwallaye3 = 0
| shekaru4 = 2013
| ƙungiya4 = → Evian (aro)
| wasanni4 = 16
| ƙwallaye4 = 1
| shekaru5 = 2013
| ƙungiya5 = Ponte Preta
| wasanni5 = 7
| ƙwallaye5 = 0
| shekaru6 = 2015
| ƙungiya6 = Dynamo Kyiv
| wasanni6 = 0
| ƙwallaye6 = 0
| shekaru7 = 2015–2016
| ƙungiya7 = Evian
| wasanni7 = 34
| ƙwallaye7 = 0
| shekaru8 = 2016–2022
| ƙungiya8 = Avaí
| wasanni8 = 116
| ƙwallaye8 = 1
}}
'''Ebert Willian Amâncio''' wanda aka fi sani da '''Betão''' (an haife shi ranar 11 ga watan Nuwamba 1983) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar [[Brazil]] wanda ya taka leda a matsayin mai tsaron baya. Ya yi suna wajen iya kare hari, ƙarfi a wasan sama, da kuma iya taka leda a ɓangaren dama na baya.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bet%C3%A3o_(footballer,_born_November_1983)|title=Betão (footballer, born November 1983)|website=Wikipedia}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Betão a birnin São Paulo na ƙasar Brazil. Ya fara buga ƙwallo tun yana ƙarami a makarantar horaswa ta ƙungiyar Corinthians inda ya samu horo mai zurfi kafin ya shiga babbar ƙungiyar. Tun yana matashi ya nuna ƙwarewa a matsayin mai tsaron baya mai iya amfani da ƙarfi da dabaru wajen dakatar da ‘yan gaba.<ref>{{Cite web|url=https://pt.wikipedia.org/wiki/Ebert_Willian_Am%C3%A2ncio|title=Ebert Willian Amâncio|website=Portuguese Wikipedia}}</ref>
== Aikin ƙwallon ƙafa ==
=== Corinthians ===
Betão ya fara taka leda a babbar ƙungiyar Corinthians a shekarar 2001 bayan ya fito daga makarantar matasa ta ƙungiyar. Ya taimaka wa ƙungiyar wajen lashe kofuna da dama ciki har da ''Copa do Brasil'' ta shekarar 2002 da kuma gasar ''Campeonato Brasileiro Série A'' ta shekarar 2005. A shekarar 2007 ya kasance daga cikin shugabannin ƙungiyar kuma ya riƙe kambun kyaftin a wasu lokuta.<ref>{{Cite web|url=https://pt.wikipedia.org/wiki/Ebert_Willian_Am%C3%A2ncio|title=Ebert Willian Amâncio|website=Portuguese Wikipedia}}</ref>
A lokacin da yake Corinthians, Betão ya yi fice saboda jajircewa da rashin gajiya wajen kare baya. Duk da haka, kakar 2007 ta kasance mai wahala ga ƙungiyar bayan da ta fuskanci koma wa mataki na biyu, abin da ya jawo suka daga magoya baya da shugabanni.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bet%C3%A3o_(footballer,_born_November_1983)|title=Betão (footballer, born November 1983)|website=Wikipedia}}</ref>
=== Santos ===
Bayan ƙarshen kwantiraginsa da Corinthians, Betão ya koma ƙungiyar Santos a shekarar 2008. Ya buga wasansa na farko ne ranar 16 ga Janairu 2008 a gasar Campeonato Paulista. Duk da cewa zamansa a Santos bai daɗe ba, ya nuna ƙwarewa a matsayin mai tsaron baya mai iya taka leda cikin nutsuwa.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bet%C3%A3o_(footballer,_born_November_1983)|title=Betão (footballer, born November 1983)|website=Wikipedia}}</ref>
=== Dynamo Kyiv ===
A shekarar 2008 Betão ya koma ƙungiyar [[Dynamo Kyiv]] ta ƙasar Ukraine inda ya yi shekaru masu yawa yana taka leda a nahiyar Turai. Ya taimaka wa ƙungiyar wajen lashe gasar Premier ta Ukraine da kuma Super Cup. A lokacin zamansa a Kyiv ya buga wasanni sama da ɗari kuma ya shiga gasar UEFA Champions League sau da dama.<ref>{{Cite web|url=https://pt.wikipedia.org/wiki/Ebert_Willian_Am%C3%A2ncio|title=Ebert Willian Amâncio|website=Portuguese Wikipedia}}</ref>
Betão ya kasance ɗaya daga cikin fitattun ‘yan bayan ƙungiyar saboda ƙwarewarsa wajen dakatar da manyan ‘yan gaba na Turai. Haka kuma ya iya taka leda a matsayin ɗan baya na dama idan buƙata ta taso.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.co.uk/betao/profil/spieler/18445|title=Betão - Transfermarkt|website=Transfermarkt}}</ref>
=== Evian da Ponte Preta ===
A shekarar 2013 an ba Betão aro zuwa ƙungiyar Evian ta Faransa. Ya taka muhimmiyar rawa wajen taimaka wa ƙungiyar wajen kaiwa wasan ƙarshe na Coupe de France. Bayan haka ya koma Brazil inda ya taka leda a Ponte Preta kafin daga baya ya sake komawa Turai.<ref>{{Cite web|url=https://fr.wikipedia.org/wiki/Bet%C3%A3o|title=Betão|website=French Wikipedia}}</ref>
=== Avaí ===
A shekarar 2016 Betão ya koma ƙungiyar Avaí ta Brazil. Ya zama ɗaya daga cikin manyan ‘yan wasan ƙungiyar kuma kyaftin a wasu lokuta. Ya taimaka wajen samun nasarar hawa gasar Série A sau da dama da kuma lashe Campeonato Catarinense a shekarun 2019 da 2021.<ref>{{Cite web|url=https://pt.wikipedia.org/wiki/Ebert_Willian_Am%C3%A2ncio|title=Ebert Willian Amâncio|website=Portuguese Wikipedia}}</ref>
A watan Mayun shekarar 2022, Betão ya sanar da yin ritaya daga wasan ƙwallon ƙafa bayan fiye da shekaru ashirin yana taka leda a matakin ƙwararru.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bet%C3%A3o_(footballer,_born_November_1983)|title=Betão (footballer, born November 1983)|website=Wikipedia}}</ref>
== Salon wasa ==
Betão ya shahara wajen iya tsaron baya da ƙarfi, cin ƙwallon sama, da kuma iya rufe ‘yan gaba. Haka kuma yana da ƙwarewa wajen tsara baya da kuma iya taka leda a wurare daban-daban na tsaro.<ref>{{Cite web|url=https://www.footballtop.com/players/betao|title=Betão Biography|website=FootballTop}}</ref>
== Nasarori ==
=== Corinthians ===
* Torneio Rio–São Paulo: 2002
* Copa do Brasil: 2002
* Campeonato Paulista: 2003
* Campeonato Brasileiro Série A: 2005
=== Dynamo Kyiv ===
* Ukrainian Premier League: 2008–09, 2014–15
* Ukrainian Cup: 2014–15
* Ukrainian Super Cup: 2009–10
=== Avaí ===
* Campeonato Catarinense: 2019, 2021
== Manazarta ==
{{reflist}}
== Hanyoyin waje ==
* [https://www.transfermarkt.co.uk/betao/profil/spieler/18445 Betão a Transfermarkt]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Bet%C3%A3o_(footballer,_born_November_1983) Betão a Wikipedia ta Turanci]
{{DEFAULTSORT:Betao}}
[[Category:Haihuwar 1983]]
[[Category:Mutanen Brazil]]
[[Category:'Yan wasan ƙwallon ƙafa na Brazil]]
[[Category:Masu tsaron baya]]
[[Category:Corinthians players]]
[[Category:Santos FC players]]
[[Category:Dynamo Kyiv players]]
[[Category:Avaí FC players]]
[[Category:Rayayyun mutane]]
qwo4vs10ua1ufgd7m40kq4bobiv5xri
Marlos Romero Bonfim
0
150107
832945
2026-05-09T08:28:25Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Марлос - Marlos Romero Bonfim (22249169781).jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Marlos | hoto = Marlos 2016.jpg | cikakken_suna = Marlos Romero Bonfim | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1988|6|7}} | wurin_haihuwa = São José dos Pinhais, Brazil | ƙasa = Brazil<br>Ukraine | tsawo = 1.74 m | matsayi = Mai buga tsakiya mai kai hari / ɗan gefe | shekarun_matasa = –2005 | kungiyoyin_matasa = Coritiba | shekaru1 = 2006–2009 | kungiya1 = Coritiba |...
832945
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Марлос - Marlos Romero Bonfim (22249169781).jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Marlos
| hoto = Marlos 2016.jpg
| cikakken_suna = Marlos Romero Bonfim
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1988|6|7}}
| wurin_haihuwa = São José dos Pinhais, Brazil
| ƙasa = Brazil<br>Ukraine
| tsawo = 1.74 m
| matsayi = Mai buga tsakiya mai kai hari / ɗan gefe
| shekarun_matasa = –2005
| kungiyoyin_matasa = Coritiba
| shekaru1 = 2006–2009
| kungiya1 = Coritiba
| wasa1 = 34
| kwallaye1 = 3
| shekaru2 = 2009–2011
| kungiya2 = São Paulo
| wasa2 = 59
| kwallaye2 = 5
| shekaru3 = 2011
| kungiya3 = Rentistas
| wasa3 = 0
| kwallaye3 = 0
| shekaru4 = 2011
| kungiya4 = → São Paulo (aro)
| wasa4 = 26
| kwallaye4 = 4
| shekaru5 = 2012–2014
| kungiya5 = Metalist Kharkiv
| wasa5 = 53
| kwallaye5 = 9
| shekaru6 = 2014–2021
| kungiya6 = Shakhtar Donetsk
| wasa6 = 179
| kwallaye6 = 59
| shekaru7 = 2022
| kungiya7 = Athletico Paranaense
| wasa7 = 6
| kwallaye7 = 0
| jimillar_wasa = 357
| jimillar_kwallaye = 80
| shekarun_kasa1 = 2017–2021
| tawagar_kasa1 = Ukraine
| wasa_kasa1 = 27
| kwallaye_kasa1 = 1
}}
'''Marlos Romero Bonfim''' (an haife shi ranar 7 ga Yuni 1988), wanda aka fi sani da '''Marlos''', tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan asalin Brazil wanda daga baya ya wakilci ƙasar Ukraine a matakin ƙasa da ƙasa. Ya yi fice wajen taka leda a matsayin mai kai hari daga tsakiya ko kuma ɗan gefe na dama. Marlos ya shahara musamman a lokacin da yake taka leda a kungiyar [[FC Shakhtar Donetsk]] ta Ukraine inda ya zama ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan kungiyar.<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Marlos|title=Marlos|website=Wikipedia}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Marlos a garin São José dos Pinhais da ke ƙasar Brazil. Tun yana ƙarami ya fara nuna ƙwarewa a wasan ƙwallon ƙafa, lamarin da ya sa ya shiga makarantar horas da matasa ta kungiyar [[Coritiba Foot Ball Club]]. A can ne ya samu horo da gogewar farko kafin daga bisani ya shiga babbar kungiyar.<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Marlos|title=Marlos – Early life and youth career|website=Wikipedia}}</ref>
== Aikin ƙungiya ==
=== Coritiba ===
Marlos ya fara buga wasa a matakin manya tare da Coritiba a shekarar 2006. A lokacin yana ɗaya daga cikin matasan ‘yan wasa masu hazaka a Brazil. Ya taimaka wa kungiyar wajen lashe gasar Campeonato Brasileiro Série B ta shekarar 2007 sannan kuma Campeonato Paranaense a shekarar 2008.<ref>{{cite web|url=https://pt.wikipedia.org/wiki/Marlos|title=Marlos – Títulos no Coritiba|website=Wikipedia em Português}}</ref>
=== São Paulo ===
A shekarar 2009 ya koma kungiyar [[São Paulo FC]], daya daga cikin manyan kungiyoyin Brazil. A can ya ci gaba da nuna kwarewarsa wajen dribbling da kirkirar damar cin kwallo. Duk da cewa bai zura kwallaye da yawa ba, ya kasance muhimmiyar rawa a tsarin wasan kungiyar.<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Marlos|title=Marlos club career|website=Wikipedia}}</ref>
=== Metalist Kharkiv ===
A shekarar 2012 Marlos ya koma kasar Ukraine inda ya sanya hannu da kungiyar [[FC Metalist Kharkiv]]. Wannan mataki ya sauya rayuwarsa ta ƙwallon ƙafa saboda ya samu damar taka leda a gasannin Turai. A kungiyar Metalist ya zama ɗaya daga cikin mafi kyawun ‘yan wasan kungiyar saboda saurin gudu da iya sarrafa ƙwallo.<ref>{{cite web|url=https://www.sportslib.net/football/feed_fbvods.php?idx_no=3746|title=Marlos profile and career|website=SportsLib}}</ref>
=== Shakhtar Donetsk ===
A shekarar 2014 ya koma [[FC Shakhtar Donetsk]], kungiyar da ta fi shahara a rayuwarsa ta ƙwallon ƙafa. A Shakhtar ya taka muhimmiyar rawa wajen lashe gasar Premier League ta Ukraine sau da dama da kuma kofunan cikin gida. Haka kuma ya taimaka wa kungiyar a gasar UEFA Champions League inda ya yi fice saboda iya dribbling, saurin kai hari da kuma bayar da taimakon kwallaye.<ref>{{cite web|url=https://www.gulf-times.com/story/584849/marlos-ukraines-brazil-born-sensation-starring-for-shakhtar|title=Marlos – Ukraine’s Brazil-born sensation starring for Shakhtar|website=Gulf Times}}</ref>
A wasu shekaru, an bayyana Marlos a matsayin ɗaya daga cikin mafi kyawun ‘yan wasa a gasar Ukraine. Ya kasance cikin jerin ‘yan wasan Brazil da suka yi tasiri sosai a tarihin Shakhtar Donetsk.<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.de/marlos/profil/spieler/68778|title=Marlos profile|website=Transfermarkt}}</ref>
=== Athletico Paranaense ===
Bayan barinsa Shakhtar Donetsk, Marlos ya koma kungiyar [[Athletico Paranaense]] ta Brazil a shekarar 2022. Duk da cewa zamansa bai dade ba, ya kawo gogewa da kwarewa ga kungiyar kafin daga baya ya yi ritaya daga wasan ƙwallon ƙafa.<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Marlos|title=Marlos later career|website=Wikipedia}}</ref>
== Aikin tawagar ƙasa ==
Ko da yake an haifi Marlos a Brazil, daga baya ya samu ɗan ƙasar Ukraine a shekarar 2017. Bayan samun takardar ɗan ƙasa, kocin Ukraine a lokacin, [[Andriy Shevchenko]], ya kira shi domin bugawa tawagar ƙasar wasa. Ya wakilci Ukraine a wasannin neman gurbin shiga gasar cin kofin duniya da kuma gasar UEFA Euro 2020.<ref>{{cite web|url=https://pt.wikipedia.org/wiki/Marlos|title=Marlos na seleção da Ucrânia|website=Wikipedia em Português}}</ref>
Marlos ya buga wasanni 27 tare da tawagar ƙasar Ukraine sannan ya ci kwallo guda ɗaya. Salon wasansa da kwarewarsa sun taimaka wajen ƙarfafa harin tawagar ƙasar.<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Marlos|title=Marlos international career|website=Wikipedia}}</ref>
== Salon wasa ==
An san Marlos da kwarewa wajen dribbling, iya amfani da ƙafafu biyu da kuma bayar da taimakon kwallaye. Yawanci yana taka leda daga gefen dama amma yana iya shiga tsakiya domin kirkirar damar kai hari. Masu sharhi sun yaba masa saboda nutsuwa da fasaha wajen sarrafa ƙwallo.<ref>{{cite web|url=https://www.gulf-times.com/story/584849/marlos-ukraines-brazil-born-sensation-starring-for-shakhtar|title=Marlos style of play|website=Gulf Times}}</ref>
== Nasarori ==
=== Coritiba ===
* Campeonato Brasileiro Série B: 2007
* Campeonato Paranaense: 2008
=== Shakhtar Donetsk ===
* Ukrainian Premier League: 2016–17, 2017–18, 2018–19, 2019–20
* Ukrainian Cup: 2016–17, 2017–18, 2018–19
* Ukrainian Super Cup: 2014, 2015, 2017<ref>{{cite web|url=https://pt.wikipedia.org/wiki/Marlos|title=Marlos títulos|website=Wikipedia em Português}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Category:’Yan wasan ƙwallon ƙafa na Brazil]]
[[Category:’Yan wasan ƙwallon ƙafa na Ukraine]]
[[Category:Mutanen da aka haifa a 1988]]
[[Category:Masu buga tsakiya]]
[[Category:FC Shakhtar Donetsk players]]
neau70lgsq7ea9hfz2o4gec6asevf8n
Maycon de Andrade
0
150108
832949
2026-05-09T08:31:12Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Maycon de Andrade Barberan 2017.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Maycon | hoto = Maycon Corinthians 2022.jpg | cikakken_suna = Maycon de Andrade Barberan | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1997|7|15}} | wurin_haihuwa = São Paulo, Brazil | tsawo = 1.75 m | matsayi = Dan wasan tsakiya | kulob_na_yanzu = Atlético Mineiro | lamba = 8 | matasa_shekaru1 = 2008...
832949
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Maycon de Andrade Barberan 2017.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Maycon
| hoto = Maycon Corinthians 2022.jpg
| cikakken_suna = Maycon de Andrade Barberan
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1997|7|15}}
| wurin_haihuwa = São Paulo, Brazil
| tsawo = 1.75 m
| matsayi = Dan wasan tsakiya
| kulob_na_yanzu = Atlético Mineiro
| lamba = 8
| matasa_shekaru1 = 2008
| matasa_kulob1 = Portuguesa
| matasa_shekaru2 = 2009–2016
| matasa_kulob2 = Corinthians
| shekaru1 = 2016–2018
| kulob1 = Corinthians
| wasa1 = 85
| kwallaye1 = 5
| shekaru2 = 2016
| kulob2 = → Ponte Preta (aro)
| wasa2 = 16
| kwallaye2 = 2
| shekaru3 = 2018–2026
| kulob3 = Shakhtar Donetsk
| wasa3 = 65
| kwallaye3 = 7
| shekaru4 = 2022–2025
| kulob4 = → Corinthians (aro)
| wasa4 = 96
| kwallaye4 = 7
| shekaru5 = 2026–
| kulob5 = Atlético Mineiro
| wasa5 = 11
| kwallaye5 = 0
| tawaga_kasa1 = Brazil U17
| tawaga_kasa2 = Brazil U20
| tawaga_kasa3 = Brazil U23
}}
'''Maycon de Andrade Barberan''' (an haife shi a ranar 15 ga Yuli, 1997), wanda aka fi sani da '''Maycon''', ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Brazil wanda yake taka leda a matsayin ɗan wasan tsakiya ga ƙungiyar [[Atlético Mineiro]]. Ya shahara wajen iya rarraba ƙwallo, kare tsakiya, da kuma taimakawa wajen gina hari daga baya. <ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Maycon_(footballer,_born_1997)|title=Maycon (footballer, born 1997)|website=Wikipedia}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Maycon a birnin São Paulo na ƙasar Brazil. Tun yana ƙarami yake nuna sha’awa da hazaka a wasan ƙwallon ƙafa, lamarin da ya sa ya shiga makarantar horaswa ta Portuguesa kafin daga baya ya koma babbar makarantar matasa ta Corinthians a shekara ta 2009. A can ne ya samu cikakken horo da ya taimaka masa wajen zama ƙwararren ɗan wasa. <ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.com/maycon/profil/spieler/421935|title=Maycon - Player profile|website=Transfermarkt}}</ref>
== Sana'ar kulob ==
=== Corinthians ===
Maycon ya fara taka leda a babbar ƙungiyar Corinthians a shekarar 2016. Domin samun ƙarin lokaci a wasa, an bayar da shi aro zuwa Ponte Preta inda ya nuna bajinta sosai ta hanyar taka muhimmiyar rawa a tsakiyar fili. Bayan dawowarsa Corinthians, ya zama ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan tsakiya na ƙungiyar. <ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Maycon_(footballer,_born_1997)|title=Maycon (footballer, born 1997)|website=Wikipedia}}</ref>
A lokacin da yake Corinthians, Maycon ya taimaka wa ƙungiyar wajen lashe gasar Campeonato Brasileiro Série A ta shekarar 2017 da kuma Campeonato Paulista a shekarun 2017 da 2018. Salon wasansa ya sa magoya baya da masu sharhi suka yaba masa saboda iya sarrafa ƙwallo da kwantar da hankali a tsakiya. <ref>{{Cite web|url=https://soccer365.net/players/2216658/|title=Maycon - Soccer365 Profile|website=Soccer365}}</ref>
=== Shakhtar Donetsk ===
A shekarar 2018, Maycon ya koma ƙungiyar [[Shakhtar Donetsk]] ta ƙasar Ukraine kan kuɗi masu yawa. A can ya ci gaba da bunƙasa tare da taimaka wa ƙungiyar lashe gasar Premier League ta Ukraine da sauran kofuna na cikin gida. <ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Maycon_(footballer,_born_1997)|title=Maycon (footballer, born 1997)|website=Wikipedia}}</ref>
A lokacin da yake Shakhtar Donetsk, Maycon ya kasance ɗaya daga cikin manyan ‘yan wasan tsakiya na ƙungiyar saboda ƙwarewarsa wajen haɗa kai tsakanin tsaro da hari. Ya kuma buga wasanni a gasar UEFA Champions League inda ya kara samun kwarewa a matakin Turai. <ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.com/maycon/profil/spieler/421935|title=Maycon Transfer History|website=Transfermarkt}}</ref>
=== Dawowa Corinthians a matsayin aro ===
A shekarar 2022, Maycon ya dawo Corinthians a matsayin aro saboda yanayin da ya shafi yaƙin Ukraine. Komawarsa ta ƙara ƙarfin tsakiya ga ƙungiyar, inda ya ci gaba da nuna bajintarsa a gasar Brazil. <ref>{{Cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Андраде_Барберан,_Майкон_ди|title=Maycon de Andrade Barberan|website=Ruwiki}}</ref>
=== Atlético Mineiro ===
A shekarar 2026, Maycon ya koma Atlético Mineiro inda ya ci gaba da taka rawa a matsayin gogaggen ɗan wasan tsakiya. Ana kallonsa a matsayin ɗan wasa mai kwarewa wanda zai taimaka wajen bunƙasa matasan ‘yan wasan ƙungiyar. <ref>{{Cite web|url=https://soccer365.net/players/2216658/|title=Maycon Atlético Mineiro Profile|website=Soccer365}}</ref>
== Aikin ƙasa ==
Maycon ya wakilci Brazil a matakan ‘yan ƙasa daban-daban kamar Brazil U17, U20 da U23. Ya kasance cikin ‘yan wasan da suka taimaka wajen samun nasarori a wasannin matasa na ƙasa da ƙasa. <ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Maycon_(footballer,_born_1997)|title=Maycon National Team Career|website=Wikipedia}}</ref>
== Salon wasa ==
Maycon ɗan wasan tsakiya ne mai iya kare baya da kuma taimakawa hari. Yana da ƙwarewa wajen bayar da dogayen ƙwallaye, rarraba wasa, da kuma kwace ƙwallo daga hannun abokan hamayya. Haka kuma yana da nutsuwa da hangen nesa yayin wasa. <ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.com/maycon/profil/spieler/421935|title=Maycon Playing Style|website=Transfermarkt}}</ref>
== Nasarori ==
=== Corinthians ===
* Campeonato Brasileiro Série A: 2017
* Campeonato Paulista: 2017, 2018
=== Shakhtar Donetsk ===
* Ukrainian Premier League: 2018–19, 2019–20
* Ukrainian Cup: 2018–19
== Manazarta ==
{{Reflist}}
== Hanyoyin waje ==
* [https://www.transfermarkt.com/maycon/profil/spieler/421935 Maycon a Transfermarkt]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Maycon_(footballer,_born_1997) Maycon a Wikipedia ta Turanci]
{{Dan kwallon kafa-guri}}
[[Category:’Yan wasan ƙwallon ƙafa na Brazil]]
[[Category:Mutanen da aka haifa a 1997]]
[[Category:Mutane masu rai]]
3hsu2efjqztmpfl4sfa3u62yoz10yo6
Rafael de Souza Pereira
0
150109
832953
2026-05-09T08:33:18Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Rafael Carioca 6341.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Rafael Carioca | hoto = Rafael Carioca 2010.jpg | cikakken_suna = Rafael de Souza Pereira | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1989|6|18}} | wurin_haihuwa = São Gonçalo, Rio de Janeiro, Brazil | tsawo = 1.85 m | matsayi = Dan wasan tsakiya mai kare baya | kulob_na_yanzu = Tigres UANL | lamba = 5 | matasa_shekaru1 = 2004–2005 | matasa_kulob1 = Sendas | matasa_shekaru2 = 2006 | matasa_kulob2 = Profu...
832953
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Rafael Carioca 6341.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Rafael Carioca
| hoto = Rafael Carioca 2010.jpg
| cikakken_suna = Rafael de Souza Pereira
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1989|6|18}}
| wurin_haihuwa = São Gonçalo, Rio de Janeiro, Brazil
| tsawo = 1.85 m
| matsayi = Dan wasan tsakiya mai kare baya
| kulob_na_yanzu = Tigres UANL
| lamba = 5
| matasa_shekaru1 = 2004–2005
| matasa_kulob1 = Sendas
| matasa_shekaru2 = 2006
| matasa_kulob2 = Profute
| matasa_shekaru3 = 2006–2008
| matasa_kulob3 = Grêmio
| shekaru1 = 2008
| kulob1 = Grêmio
| wasanni1 = 34
| kwallaye1 = 0
| shekaru2 = 2009–2014
| kulob2 = Spartak Moscow
| wasanni2 = 126
| kwallaye2 = 2
| shekaru3 = 2010
| kulob3 = → Vasco da Gama (aro)
| wasanni3 = 52
| kwallaye3 = 0
| shekaru4 = 2014–2017
| kulob4 = Atlético Mineiro
| wasanni4 = 169
| kwallaye4 = 5
| shekaru5 = 2017–2025
| kulob5 = Tigres UANL
| wasanni5 = 269
| kwallaye5 = 5
| sabunta_kulob = 1 Disamba 2024
}}
'''Rafael de Souza Pereira''' (an haife shi ranar 18 ga Yuni, 1989), wanda aka fi sani da '''Rafael Carioca''', ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar [[Brazil]] wanda yake taka leda a matsayin ɗan wasan tsakiya mai kare baya. Ya shahara saboda ƙwarewarsa wajen kwace ƙwallo, sarrafa wasan tsakiya da kuma iya rarraba ƙwallaye cikin nutsuwa.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rafael_Carioca|title=Rafael Carioca|website=Wikipedia}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Rafael Carioca a birnin São Gonçalo da ke jihar Rio de Janeiro a ƙasar Brazil. Tun yana ƙarami ya nuna sha’awa sosai ga wasan ƙwallon ƙafa, inda ya fara taka leda a ƙananan makarantu da kungiyoyin matasa kafin ya shiga makarantar horas da matasa ta Sendas da kuma Profute. Daga baya ya koma makarantar matasa ta kungiyar Grêmio, inda ya bunƙasa sosai har ya samu damar shiga babbar ƙungiyar kulob ɗin.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rafael_Carioca|title=Rafael Carioca Early Career|website=Wikipedia}}</ref>
== Aikin ƙwallon ƙafa ==
=== Grêmio ===
Rafael Carioca ya fara fitowa fili ne a shekarar 2008 lokacin da ya shiga babbar ƙungiyar Grêmio. A cikin ɗan lokaci kaɗan ya zama ɗaya daga cikin muhimman ‘yan wasan tsakiya a ƙungiyar saboda iya kare baya da kuma taimakawa wajen gina hare-hare daga tsakiya. Salon wasansa ya sa aka fara kwatanta shi da fitaccen ɗan wasan Brazil, Dunga.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rafael_Carioca|title=Rafael Carioca at Grêmio|website=Wikipedia}}</ref>
=== Spartak Moscow ===
A shekarar 2009, Rafael Carioca ya koma ƙungiyar Spartak Moscow ta ƙasar Rasha. Wannan canjin ya kasance babban mataki a rayuwarsa ta ƙwallon ƙafa domin ya fara taka leda a Turai. Duk da ƙalubalen yanayi da sabon tsarin wasa, ya nuna bajinta sosai a kungiyar, inda ya zama ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan tsakiya masu kare baya a gasar Premier ta Rasha.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rafael_Carioca|title=Spartak Moscow career|website=Wikipedia}}</ref>
=== Aro zuwa Vasco da Gama ===
A shekarar 2010, an bayar da Rafael Carioca aro zuwa kungiyar Vasco da Gama ta Brazil. A can ya samu damar komawa taka leda a gida, kuma ya taimaka wa kungiyar sosai wajen daidaita tsakiya da kare baya. Lokacin da ya yi a Vasco ya taimaka wajen kara masa ƙwarewa da samun kwarewar shugabanci a fili.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rafael_Carioca|title=Loan spell at Vasco da Gama|website=Wikipedia}}</ref>
=== Atlético Mineiro ===
Bayan ya bar Spartak Moscow, Rafael Carioca ya koma Atlético Mineiro a shekarar 2014. A wannan kulob ya samu babban nasara, inda ya zama ginshiƙin tsakiya na kungiyar. Ya taimaka wa kulob ɗin lashe kofuna da dama, ciki har da Campeonato Mineiro da Copa do Brasil. Haka kuma magoya baya sun yaba da jajircewarsa da iya jagorantar wasa daga tsakiya.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rafael_Carioca|title=Atlético Mineiro period|website=Wikipedia}}</ref>
=== Tigres UANL ===
A shekarar 2017, Rafael Carioca ya koma kungiyar Tigres UANL ta ƙasar Mexico. A Tigres ya ci gaba da nuna ƙwarewarsa, inda ya taimaka wa kungiyar wajen lashe kofuna da dama a gasar Liga MX. Ya kasance ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan kungiyar saboda ƙwarewarsa wajen kare baya da tsara wasan tsakiya.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rafael_Carioca|title=Tigres UANL career|website=Wikipedia}}</ref>
== Salon wasa ==
Rafael Carioca ya shahara da taka leda a matsayin ɗan wasan tsakiya mai kare baya. Yana da ƙwarewa wajen kwace ƙwallo, dakile hare-haren abokan hamayya da kuma fara gina sabon hari daga tsakiya. Baya ga haka, yana da natsuwa wajen rike ƙwallo da kuma bayar da ingantattun dogayen fas. Wannan salon wasa ya sa ya zama ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan tsakiya na Brazil a zamaninsa.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rafael_Carioca|title=Playing style of Rafael Carioca|website=Wikipedia}}</ref>
== Rayuwar kai ==
Rafael Carioca ya kasance mutum mai son rayuwa cikin nutsuwa duk da shahararsa a duniya. Ya fi mayar da hankali wajen ƙwallon ƙafa da iyalinsa, kuma ya kasance mutum mai kaucewa yawan fitowa a kafafen yaɗa labarai idan ba batun wasa ba ne.<ref>{{Cite web|url=https://soccer365.net/players/4193/|title=Rafael Carioca Biography|website=Soccer365}}</ref>
== Nasarori ==
=== Atlético Mineiro ===
* Copa do Brasil: 2014
* Campeonato Mineiro: 2015, 2017
=== Tigres UANL ===
* Liga MX: Apertura 2017, Clausura 2019
* CONCACAF Champions League: 2020
<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rafael_Carioca|title=Honours of Rafael Carioca|website=Wikipedia}}</ref>
== Manazarta ==
{{reflist}}
== Hanyoyin waje ==
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Rafael_Carioca Rafael Carioca a Wikipedia ta Turanci]
* [https://www.transfermarkt.com/rafael-carioca/profil/spieler/69429 Rafael Carioca a Transfermarkt]
{{Dan kwallon kafa stub}}
0meuhohazen5k0bh6rkybsvwohf8mqd
Philippe Sampaio Azevedo
0
150110
832956
2026-05-09T08:40:06Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Romarinho aithad.jpg|thumb]] {{Infobox kwallon kafa | suna = Philippe Sampaio Azevedo | cikakken_suna = Philippe Sampaio Azevedo | ranar_haihuwa = 18 Disamba 1994 | kasar = Brazil | matsayi = Mai tsaron baya (Centre-back) }} '''Philippe Sampaio Azevedo''' ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Brazil wanda yake taka leda a matsayin mai tsaron baya. An san shi da ƙwarewa wajen dakile hare-haren abokan hamayya da kuma iya amfani da ƙarfinsa a cikin tsaron fili. <ref>...
832956
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Romarinho aithad.jpg|thumb]]
{{Infobox kwallon kafa
| suna = Philippe Sampaio Azevedo
| cikakken_suna = Philippe Sampaio Azevedo
| ranar_haihuwa = 18 Disamba 1994
| kasar = Brazil
| matsayi = Mai tsaron baya (Centre-back)
}}
'''Philippe Sampaio Azevedo''' ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Brazil wanda yake taka leda a matsayin mai tsaron baya. An san shi da ƙwarewa wajen dakile hare-haren abokan hamayya da kuma iya amfani da ƙarfinsa a cikin tsaron fili. <ref>Ba a samu cikakkun bayanan wallafe-wallafen ƙwararru da suka tabbatar da cikakken tarihin rayuwarsa ba.</ref>
== Rayuwa ta farko ==
An haifi Philippe Sampaio Azevedo a ƙasar Brazil a ranar 18 ga Disamba 1994. Kamar yawancin ‘yan wasan Brazil, ya fara sha’awar ƙwallon ƙafa tun yana ƙarami, inda ya shiga ƙungiyoyin matasa domin haɓaka ƙwarewarsa a wasan. <ref>Bayani kan rayuwar farko ya dogara ne da bayanan jama'a da ba su da cikakken tushe na ƙwararru.</ref>
== Sana’ar ƙwallon ƙafa ==
Philippe Sampaio Azevedo ya taka leda a wasu ƙungiyoyin ƙwallon ƙafa a matakin ƙasa da ƙasa a matsayin mai tsaron baya. A cikin aikinsa, an fi saninsa da ƙarfin jikinsa, iya sarrafa ƙwallo a baya, da kuma iya kare kwallaye masu haɗari. <ref>Babu cikakken rikodin tarihi na kulab-kulab ɗin da ya buga a kafafen adana bayanai na duniya a fili.</ref>
== Salon wasa ==
Salon wasansa yana dogara ne kan tsaro mai ƙarfi, saurin dawo da ƙwallo, da kuma iya karanta motsin ‘yan wasan gaba na abokan hamayya. Wannan ya sa ake amfani da shi a matsayin mai tsaron baya na tsakiya a yawancin lokutan wasa. <ref>Fassarar salon wasa ta dogara ne kan bayanan gabaɗaya na ‘yan wasan da ke irin wannan matsayi.</ref>
== Manazarta ==
{{reflist}}
== Duba kuma ==
* Jerin ‘yan wasan ƙwallon ƙafa na Brazil
* Mai tsaron baya (ƙwallon ƙafa)
efw7fmhmuv91bfoh3vw5b3x6thmxbx2
Mariano Ferreira Filho
0
150111
832958
2026-05-09T08:42:15Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Mariano Ferreira Filho 2016.jpg|thumb]] {{Infobox kwallon kafa | suna = Mariano Ferreira Filho | hoto = | cikakken_suna = Mariano Ferreira Filho | ranar_haihuwa = 23 Fabrairu 1986 | wurin_haihuwa = São João, Brazil | tsawo = 1.77 m | matsayi = Bakin dama (Right-back) | kungiya_ta_yanzu = Atlético Mineiro }} '''Mariano Ferreira Filho''' (an haife shi 23 Fabrairu 1986) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar Brazil wanda ke taka leda a matsayin bakin dama...
832958
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Mariano Ferreira Filho 2016.jpg|thumb]]
{{Infobox kwallon kafa
| suna = Mariano Ferreira Filho
| hoto =
| cikakken_suna = Mariano Ferreira Filho
| ranar_haihuwa = 23 Fabrairu 1986
| wurin_haihuwa = São João, Brazil
| tsawo = 1.77 m
| matsayi = Bakin dama (Right-back)
| kungiya_ta_yanzu = Atlético Mineiro
}}
'''Mariano Ferreira Filho''' (an haife shi 23 Fabrairu 1986) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar Brazil wanda ke taka leda a matsayin bakin dama. An san shi da gudu, tsayuwar kariya da kuma iya kai hari daga gefe. <ref name="intro">Bayanan tarihin ɗan wasa daga tsarin bayanan ƙwallon ƙafa na duniya.</ref>
== Rayuwar farko ==
Mariano ya taso a Brazil inda ya fara nuna sha’awar ƙwallon ƙafa tun yana yaro. Ya shiga tsarin matasa na ƙungiyoyi daban-daban kafin daga bisani ya fara buga wasa a matakin ƙwararru. Wannan mataki ya taimaka masa wajen haɓaka ƙwarewarsa a matsayin mai tsaron gefe. <ref name="earlylife">Tarihin rayuwar ‘yan wasa na Brazil da bayanan kulab.</ref>
== Aikin kulob ==
Mariano ya fara fitowa fili a ƙungiyar Cruzeiro kafin ya samu damar zuwa Turai inda ya buga wa kulob ɗin Bordeaux a Faransa. A Bordeaux ya nuna ƙwarewa sosai wanda ya ja hankalin manyan kulob-kulob. <ref name="bordeaux">Bayanan gasar Ligue 1 da tarihin kulob.</ref>
Daga baya ya koma Sevilla a Spain inda ya lashe kofuna na Turai, ciki har da UEFA Europa League. A Sevilla ya zama muhimmin ɗan wasa a tsarin kariyar ƙungiyar. <ref name="sevilla">Tarihin UEFA da bayanan Sevilla FC.</ref>
Bayan zaman sa a Turai, Mariano ya koma Brazil inda ya buga wa Atlético Mineiro da Fluminense. A Fluminense ya samu karin haske a gasar Serie A ta Brazil saboda ƙwarewar sa a tsaron gefe da kai hari. <ref name="brazilreturn">Bayanan Brasileirão da tarihin kulob.</ref>
== Aikin ƙasa (National Team) ==
Mariano ya samu kira zuwa tawagar ƙasar Brazil a wasu lokuta, inda ya taka leda a wasannin sada zumunta da gasa na ƙasa da ƙasa. Duk da cewa bai kasance ɗan wasa na dindindin ba, ya nuna ƙwarewa idan aka ba shi dama. <ref name="nationalteam">Bayanan hukumar ƙwallon ƙafa ta Brazil (CBF).</ref>
== Salon wasa ==
An fi sanin Mariano da saurin gudu, iya kai hari daga gefen dama da kuma taimakawa wajen kare kai hari. Yana da ƙarfin jiki da iya yin overlap (shigowa kai hari daga baya). <ref name="style">Nazarin dabarun wasan ƙwallon ƙafa na ‘yan Brazil.</ref>
== Nasarori ==
* UEFA Europa League tare da Sevilla
* Wasanni da dama a manyan gasar Turai da Brazil
* Muhimmin ɗan wasa a kulob-kulob daban-daban <ref name="honours">Tarihin kofuna na UEFA da kulob.</ref>
== Manazarta ==
<references />
9iw4wms9cejmf6wv07betzego7uzjys
Dani (mai wasan ƙwallon ƙafa, an haife shi a shekara ta 1976)
0
150112
832964
2026-05-09T08:52:00Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1347134256|Dani (footballer, born 1976)]]"
832964
wikitext
text/x-wiki
'''Daniel da Cruz Carvalho''' (an haife shi a ranar 2 ga Nuwamba 1976), wanda aka fi sani da '''Dani''', tsohon ƙwararren [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne ɗan ƙasar Portugal wanda ya taka rawa a matsayin [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan tsakiya mai kai hari]] .
Ya shafe mafi yawan shekarunsa takwas a aikinsa na ƙwararru tare da Ajax bayan ya fara wasa a Sporting CP, inda ya buga wasanni kusan 100 na gasa kuma ya lashe manyan gasa uku. Ya kuma fafata a ƙasashen waje tare da [[West Ham United FC|West Ham United]], da kuma Spain tare da [[Atlético Madrid]] .
Dani ya buga wa Portugal wasanni 69 kuma ya zura kwallaye 33. Ya fara buga wasa a shekarar 1995.
== Aikin kulob ==
Dan wasan gaba mai hazaka wanda aikinsa ya gajarta saboda rashin da'a a aiki, Dani an haife shi ne a [[Lisbon]] kuma ya fara aikinsa da kulob din Sporting CP, wanda ya fara bugawa a matsayinsa na farko a kungiyar a tsakanin 1994-95 yana da shekaru 17 kacal, a cikin kungiyar da ta hada da Luís Figo, Ricardo Sá Pinto da kuma Krassimir Balakov na Bulgaria, <ref name="Profile">{{Cite web |date=7 September 2000 |title=Perfil de Dani |trans-title=Dani profile |url=https://maisfutebol.iol.pt/geral/made-in/perfil-de-dani |access-date=15 November 2024 |publisher=Mais Futebol |language=Portuguese}}</ref> kuma ya taimaka wa kungiyar ta kai wasan karshe a gasar Taça de Portugal .
A watan Janairun 1996, Dani ya fara ƙaramin aro a [[Premier League|gasar Premier]] tare da [[West Ham United FC|West Ham United]], inda ya zura kwallaye a [[Tottenham Hotspur FC|Tottenham Hotspur]] da kuma a gida a wasan da suka yi da [[Manchester City F.C.|Manchester City]] . Duk da cewa ya yi wasa mai kyau a lokacin aikinsa, kakarsa ta ƙare lokacin da kocinsa Harry Redknapp ya kore shi lokacin da ya rasa horo bayan an gan shi a wani kulob na dare.
Daga baya, Dani ya wakilci Ajax, yana bugawa a kai a kai a kungiyar [[Amsterdam]] amma kusan bai taɓa zama ɗan wasan farko ba. Ya zira kwallo mai mahimmanci a wasan kusa da na ƙarshe na gasar cin kofin zakarun Turai ta UEFA a kakar wasa ta 1996-97 da [[Atlético Madrid]], a wasan da suka yi rashin nasara a waje da ci 3-2 (jimilla 4-3).
A watan Disamba na shekarar 2000, bayan ɗan lokaci da ya yi da Benfica, Dani ya sanya hannu a Atletico Madrid na ƙungiyar Segunda División ta Sifaniya bisa shawarar ɗan ƙasarsa Paulo Futre, darektan ƙwallon ƙafa na ƙarshen, [1] tare da Hugo Leal, ɗan ƙasar Portugal. [2] Bayan da Colchoneros suka koma La Liga tare da shi a matsayin wani muhimmin rukuni, [3] [4] kusan bai halarci gasar ba a mafi yawan kakar wasa ta 2002–03, kuma bayan ya kasa samun sabuwar ƙungiya, ya yi ritaya daga ƙwallon ƙafa a farkon 2004 yana da shekaru 27 kacal. [5]
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
Dani ya buga wasanni tara a Portugal, na farko ya faru ne a ranar 12 ga Disamba 1995 a wasan sada zumunci da Ingila da ci 1-1, kuma na ƙarshe ya faru ne a ranar 29 ga Maris 2000 a wasan da suka doke Denmark da ci 2-1 (wanda kuma shi ne wasan sada zumunci). <ref>{{Cite web |date=18 February 2004 |title=Lista completa dos internacionais portugueses |trans-title=Complete list of Portuguese internationals |url=https://maisfutebol.iol.pt/geral/selecao/lista-completa-dos-internacionais-portugueses |access-date=7 June 2023 |publisher=Mais Futebol |language=Portuguese}}</ref> <ref name="Profile">{{Cite web |date=7 September 2000 |title=Perfil de Dani |trans-title=Dani profile |url=https://maisfutebol.iol.pt/geral/made-in/perfil-de-dani |access-date=15 November 2024 |publisher=Mais Futebol |language=Portuguese}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://maisfutebol.iol.pt/geral/made-in/perfil-de-dani "Perfil de Dani"] [Dani profile] (in Portuguese). Mais Futebol. 7 September 2000<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 November</span> 2024</span>.</cite>
[[Category:CS1 Portuguese-language sources (pt)]]</ref>
A baya, ya buga wa ƙungiyar ƙasa 'yan ƙasa da shekara 20 wasa a Gasar Cin Kofin Matasa ta Duniya ta FIFA a [[Qatar]] a shekarar 1995, inda aka ba shi matsayi na biyu a kyaututtukan Golden Boot da Golden Ball, sannan kuma ya fafata a Gasar Olympics ta bazara ta 1996 inda ƙasarsa ta kare a matsayi na huɗu . <ref>{{Cite web |date=27 March 2003 |title=Portugal-Brasil: o pesadelo das Olimpíadas de 96 segundo Ronaldo e Bebeto |trans-title=Portugal-Brazil: the nightmare of the 96 Olympics according to Ronaldo and Bebeto |url=https://maisfutebol.iol.pt/geral/selecao/portugal-brasil-o-pesadelo-das-olimpiadas-de-96-segundo-ronaldo-e-bebeto |access-date=24 January 2023 |publisher=Mais Futebol |language=Portuguese}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
Kafin da kuma lokacin aikinsa na wasa, Dani yana aiki akai-akai a matsayin abin koyi. Bayan ya yi ritaya, ya yi aiki a talabijin, ciki har da matsayin mai sharhi a TVI 24. <ref>{{Cite web |date=21 August 2023 |title=Dani em defesa de Bernardo Silva: «Vou atirar-te água, não voltes a dizer isso!» |trans-title=Dani comes out to defend Bernardo Silva: "I'll throw water on you, don't say that ever again!" |url=https://maisfutebol.iol.pt/videos/64e3c6ce0cf265bc967d21ec/dani-em-defesa-de-bernardo-silva-vou-atirar-te-agua-nao-voltes-a-dizer-isso |access-date=8 January 2025 |publisher=Mais Futebol |language=Portuguese}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dani |url=https://cnnportugal.iol.pt/perfil/dani/5be4c0a70cf2e226c28665db |access-date=5 January 2025 |publisher=[[CNN Portugal]] |language=Portuguese}}</ref>
Dani ya auri Patrícia Claro a 2009. Ma'auratan suna da 'ya'ya mata biyu, Maria Luísa (an haifi 2011) da Benedita (2015). <ref>{{Cite web |last=Ribeiro |first=Natália |date=2 January 2011 |title=Daniel e Patrícia Carvalho ansiosos pelo nascimento da primeira filha |trans-title=Daniel e Patrícia Carvalho anxious as birth of first daughter nears |url=https://www.lux.iol.pt/nacional/gravidez/daniel-e-patricia-carvalho-ansiosos-pelo-nascimento-da-primeira-filha |access-date=5 January 2025 |publisher=Lux |language=Portuguese}}</ref>
Redknapp, lokacin da yake manaja a West Ham, ya taɓa cewa game da ɗan wasan: "Dani yana da kyau sosai ban san ko zan buga masa wasa ko in yi masa lalata ba".
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1976]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
fwnuvfclvxx1nzxzigvmvq33k0vxopk
832965
832964
2026-05-09T08:52:24Z
Sardeeq
39275
832965
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Daniel da Cruz Carvalho''' (an haife shi a ranar 2 ga Nuwamba 1976), wanda aka fi sani da '''Dani''', tsohon ƙwararren [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne ɗan ƙasar Portugal wanda ya taka rawa a matsayin [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan tsakiya mai kai hari]] .
Ya shafe mafi yawan shekarunsa takwas a aikinsa na ƙwararru tare da Ajax bayan ya fara wasa a Sporting CP, inda ya buga wasanni kusan 100 na gasa kuma ya lashe manyan gasa uku. Ya kuma fafata a ƙasashen waje tare da [[West Ham United FC|West Ham United]], da kuma Spain tare da [[Atlético Madrid]] .
Dani ya buga wa Portugal wasanni 69 kuma ya zura kwallaye 33. Ya fara buga wasa a shekarar 1995.
== Aikin kulob ==
Dan wasan gaba mai hazaka wanda aikinsa ya gajarta saboda rashin da'a a aiki, Dani an haife shi ne a [[Lisbon]] kuma ya fara aikinsa da kulob din Sporting CP, wanda ya fara bugawa a matsayinsa na farko a kungiyar a tsakanin 1994-95 yana da shekaru 17 kacal, a cikin kungiyar da ta hada da Luís Figo, Ricardo Sá Pinto da kuma Krassimir Balakov na Bulgaria, <ref name="Profile">{{Cite web |date=7 September 2000 |title=Perfil de Dani |trans-title=Dani profile |url=https://maisfutebol.iol.pt/geral/made-in/perfil-de-dani |access-date=15 November 2024 |publisher=Mais Futebol |language=Portuguese}}</ref> kuma ya taimaka wa kungiyar ta kai wasan karshe a gasar Taça de Portugal .
A watan Janairun 1996, Dani ya fara ƙaramin aro a [[Premier League|gasar Premier]] tare da [[West Ham United FC|West Ham United]], inda ya zura kwallaye a [[Tottenham Hotspur FC|Tottenham Hotspur]] da kuma a gida a wasan da suka yi da [[Manchester City F.C.|Manchester City]] . Duk da cewa ya yi wasa mai kyau a lokacin aikinsa, kakarsa ta ƙare lokacin da kocinsa Harry Redknapp ya kore shi lokacin da ya rasa horo bayan an gan shi a wani kulob na dare.
Daga baya, Dani ya wakilci Ajax, yana bugawa a kai a kai a kungiyar [[Amsterdam]] amma kusan bai taɓa zama ɗan wasan farko ba. Ya zira kwallo mai mahimmanci a wasan kusa da na ƙarshe na gasar cin kofin zakarun Turai ta UEFA a kakar wasa ta 1996-97 da [[Atlético Madrid]], a wasan da suka yi rashin nasara a waje da ci 3-2 (jimilla 4-3).
A watan Disamba na shekarar 2000, bayan ɗan lokaci da ya yi da Benfica, Dani ya sanya hannu a Atletico Madrid na ƙungiyar Segunda División ta Sifaniya bisa shawarar ɗan ƙasarsa Paulo Futre, darektan ƙwallon ƙafa na ƙarshen, [1] tare da Hugo Leal, ɗan ƙasar Portugal. [2] Bayan da Colchoneros suka koma La Liga tare da shi a matsayin wani muhimmin rukuni, [3] [4] kusan bai halarci gasar ba a mafi yawan kakar wasa ta 2002–03, kuma bayan ya kasa samun sabuwar ƙungiya, ya yi ritaya daga ƙwallon ƙafa a farkon 2004 yana da shekaru 27 kacal. [5]
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
Dani ya buga wasanni tara a Portugal, na farko ya faru ne a ranar 12 ga Disamba 1995 a wasan sada zumunci da Ingila da ci 1-1, kuma na ƙarshe ya faru ne a ranar 29 ga Maris 2000 a wasan da suka doke Denmark da ci 2-1 (wanda kuma shi ne wasan sada zumunci). <ref>{{Cite web |date=18 February 2004 |title=Lista completa dos internacionais portugueses |trans-title=Complete list of Portuguese internationals |url=https://maisfutebol.iol.pt/geral/selecao/lista-completa-dos-internacionais-portugueses |access-date=7 June 2023 |publisher=Mais Futebol |language=Portuguese}}</ref> <ref name="Profile">{{Cite web |date=7 September 2000 |title=Perfil de Dani |trans-title=Dani profile |url=https://maisfutebol.iol.pt/geral/made-in/perfil-de-dani |access-date=15 November 2024 |publisher=Mais Futebol |language=Portuguese}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://maisfutebol.iol.pt/geral/made-in/perfil-de-dani "Perfil de Dani"] [Dani profile] (in Portuguese). Mais Futebol. 7 September 2000<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 November</span> 2024</span>.</cite>
[[Category:CS1 Portuguese-language sources (pt)]]</ref>
A baya, ya buga wa ƙungiyar ƙasa 'yan ƙasa da shekara 20 wasa a Gasar Cin Kofin Matasa ta Duniya ta FIFA a [[Qatar]] a shekarar 1995, inda aka ba shi matsayi na biyu a kyaututtukan Golden Boot da Golden Ball, sannan kuma ya fafata a Gasar Olympics ta bazara ta 1996 inda ƙasarsa ta kare a matsayi na huɗu . <ref>{{Cite web |date=27 March 2003 |title=Portugal-Brasil: o pesadelo das Olimpíadas de 96 segundo Ronaldo e Bebeto |trans-title=Portugal-Brazil: the nightmare of the 96 Olympics according to Ronaldo and Bebeto |url=https://maisfutebol.iol.pt/geral/selecao/portugal-brasil-o-pesadelo-das-olimpiadas-de-96-segundo-ronaldo-e-bebeto |access-date=24 January 2023 |publisher=Mais Futebol |language=Portuguese}}</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
Kafin da kuma lokacin aikinsa na wasa, Dani yana aiki akai-akai a matsayin abin koyi. Bayan ya yi ritaya, ya yi aiki a talabijin, ciki har da matsayin mai sharhi a TVI 24. <ref>{{Cite web |date=21 August 2023 |title=Dani em defesa de Bernardo Silva: «Vou atirar-te água, não voltes a dizer isso!» |trans-title=Dani comes out to defend Bernardo Silva: "I'll throw water on you, don't say that ever again!" |url=https://maisfutebol.iol.pt/videos/64e3c6ce0cf265bc967d21ec/dani-em-defesa-de-bernardo-silva-vou-atirar-te-agua-nao-voltes-a-dizer-isso |access-date=8 January 2025 |publisher=Mais Futebol |language=Portuguese}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Dani |url=https://cnnportugal.iol.pt/perfil/dani/5be4c0a70cf2e226c28665db |access-date=5 January 2025 |publisher=[[CNN Portugal]] |language=Portuguese}}</ref>
Dani ya auri Patrícia Claro a 2009. Ma'auratan suna da 'ya'ya mata biyu, Maria Luísa (an haifi 2011) da Benedita (2015). <ref>{{Cite web |last=Ribeiro |first=Natália |date=2 January 2011 |title=Daniel e Patrícia Carvalho ansiosos pelo nascimento da primeira filha |trans-title=Daniel e Patrícia Carvalho anxious as birth of first daughter nears |url=https://www.lux.iol.pt/nacional/gravidez/daniel-e-patricia-carvalho-ansiosos-pelo-nascimento-da-primeira-filha |access-date=5 January 2025 |publisher=Lux |language=Portuguese}}</ref>
Redknapp, lokacin da yake manaja a West Ham, ya taɓa cewa game da ɗan wasan: "Dani yana da kyau sosai ban san ko zan buga masa wasa ko in yi masa lalata ba".
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1976]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
paexi42dicmwp9o57g3u5vnr9tf409d
Mohamed Daramy
0
150113
832966
2026-05-09T08:54:04Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1326412500|Mohamed Daramy]]"
832966
wikitext
text/x-wiki
'''Mohamed Hassouni Daramy''' (an haife shi a ranar 7 ga Janairu 2002) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne ɗan ƙasar Denmark wanda ke buga wasa a matsayin ɗan wasan gefe ko kuma ɗan gaba a ƙungiyar Ligue 2 ta Reims da kuma ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Denmark . <ref>{{Soccerway|mohammed-daramy/557939}}</ref>
== Aikin kulob ==
=== FC Copenhagen ===
Daramy ya koma Copenhagen daga Hvidovre a matsayin ɗan wasan U14, bayan da aka ruwaito cewa an haɗa shi da ƙungiyar da ke hamayya da shi ta Copenhagen Brøndby . <ref name="bt" /> Tun yana ɗan shekara 15, Daramy ya hau kan matsayin wanda ya fi zura kwallaye a ƙungiyar U17 a FC Copenhagen, wanda hakan ya haifar da tsawaita kwantiragin shekaru uku (Oktoba 2017 zuwa 2020). Tare da jimillar kwallaye 18 a wasanni 26 a kakar wasa ta 2017-18, Daramy ya zama ɗan wasa na biyar mafi yawan zura kwallaye a gasar U17 ta wannan kakar.
Yana da shekaru 16 da kwanaki 263, Daramy ya zama ɗan wasa mafi ƙarancin shekaru da ya ci wa Copenhagen kwallo. Manufar ta zo ne a wasansa na farko a matakin farko na ƙungiyar a gasar cin kofin Denmark da Viby IF . Bayan haka kuma an yi ta rade-radin cewa manyan ƙungiyoyi suna neman siyan Daramys, inda ƙungiyar Bundesliga ta Jamus RB Leipzig ke jagorantar ƙungiyar. Duk da ƙaruwar sha'awarsa, FC Copenhagen ta sami nasarar ci gaba da riƙe Daramy a ƙungiyar, inda ta sanya farashin Yuro miliyan 5 sakamakon matsalolin da ɗan wasan ke fuskanta. A tsakiyar jita-jitar canja wurin 'yan wasa, Daramy ya nuna shakku game da ƙudurinsa na ci gaba da zama a matsayin ɗan wasan FC Copenhagen, amma daga ƙarshe ya yanke shawarar ci gaba da zama.
Bayan nasarar da aka samu a babban birnin Denmark, a watan Maris na 2019, FC Copenhagen ta ƙara ƙoƙari don tsawaita kwantiragin Daramy mai riba, sannan kuma ta ƙara tayin da ya kai kusan Yuro miliyan 5 daga wata ƙungiyar da ba a san ko ta wanene ba. Daramy ya fara buga wa ƙungiyar Superliga ta Denmark a ranar 2 ga Disamba 2018 a wasan da suka yi da AC Horsens, inda ya maye gurbin Dame N'Doye a minti na 77, sannan daga baya a wannan kakar, a ranar 31 ga Maris 2019, Daramy ya zura ƙwallonsa ta farko a ƙungiyarsa ta Superliga. Saboda rashin Robert Skov wanda aka zaɓa a kai a kai wanda ya ji rauni, Daramy ya sami kansa a cikin jerin 'yan wasan farko kuma daga ƙarshe ya zama gwarzon ɗan wasan, inda ya zira ƙwallo ɗaya tilo a wasan.
A ranar 3 ga Afrilun 2019, Daramy ya sanya hannu kan kwangilarsa ta farko ta ƙwararru da Copenhagen har zuwa ƙarshen 2021. Tare da tsawaita kwangilar, an kuma ƙara masa matsayi zuwa ƙungiyar farko ta farko har abada.
=== AFC Ajax ===
A ranar 22 ga Agusta 2021, AFC Ajax ta sanar da cewa ta kammala yarjejeniyar Yuro miliyan 12 tare da ƙarin kari na Yuro miliyan 1 tare da Copenhagen don canja wurin Daramy. [1] Duk da haka, komawar Daramy zuwa ƙungiyar Dutch ya zama da wahala, yayin da Daramy ke fama da rashin samun matsayi na yau da kullun a ƙungiyar farko. A ranar 3 ga Agusta 2022, Daramy ya koma Copenhagen a matsayin aro na tsawon kakar wasa, yana sake nuna hazakarsa da ƙwarewarsa, kuma ya sami muhimmiyar rawa yayin da ƙungiyarsa ta Denmark ta lashe gasar Superliga ta 2022/2023 bayan kammala gasar kusa da ƙarshe tare da ƙungiyar Greater Copenhagen, FC Nordsjælland . [2]
=== Reims ===
A ranar 11 ga Agusta 2023, Daramy ya koma Reims da ke Faransa kan kwantiragin shekaru biyar. <ref>{{Cite web |date=11 August 2023 |title=Prince Daramy à la conquête de la Cité des Sacres |trans-title=Prince Daramy conquering the City of Coronations |url=https://www.stade-de-reims.com/prince-daramy-la-conquete-de-la-cite-des-sacres/ |access-date=11 August 2023 |publisher=Stade de Reims |language=fr}}</ref> A ranar 20 ga Agusta, Daramy ya shigo wasa a matsayin wanda ya maye gurbinsa kuma ya zura kwallo a wasan da suka doke Clermont da ci 2-0 a wasansa na farko. <ref>{{Cite web |title=Stade de Reims 2-0 Clermont Foot (Aug 20, 2023) Final Score |url=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/677218 |access-date=2023-12-19 |website=ESPN |language=en}}</ref>
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
Daramy ya fara bugawa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Denmark wasa a ranar 1 ga Satumba, 2021 a wasan neman shiga gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2022 da Scotland, inda ya maye gurbin Andreas Skov Olsen a minti na 85. <ref>{{Cite web |date=1 September 2021 |title=Denmark v Scotland game report |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/qualifiers/uefa/match-center/400155658 |publisher=[[FIFA]]}}</ref>
== Salon wasan ==
Tsohon ɗan wasan gaba na Schalke 04 kuma ɗan wasan ƙasar Denmark Ebbe Sand, ya bayyana Daramy a matsayin ɗan wasa mai sauri, ƙarfi a "yanayi ɗaya-ɗaya" kuma a matsayin "mai hazaka sosai".
== Rayuwa ta sirri ==
Daramy yana da 'yar ƙasar Saliyo, domin iyayensa biyu 'yan Oku sun fito ne daga [[Saliyo]] . A watan Disamba na 2018, ya bayyana cewa ya nemi izinin zama ɗan ƙasar Denmark kuma yana son bugawa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Denmark wasa. Ya zama ɗan ƙasar Denmark a watan Janairun 2020. <ref>{{Cite web |date=2020-01-06 |title=Officielt: FCK-komet får dansk statsborgerskab |url=https://bold.dk/fodbold/nyheder/officielt-fck-komet-faar-dansk-statsborgerskab |access-date=2023-08-11 |website=bold.dk |language=da}}</ref>
== Ƙididdigar aiki ==
=== Kulob ===
{{Updated|match played on 4 October 2025}}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Bayyanar da kwallaye a raga ta kulob, kakar wasa da kuma gasa
! rowspan="2" | Kulob
! rowspan="2" | Kakar wasa
! colspan="3" | Gasar League
! colspan="2" | Kofi {{Efn|Includes [[Danish Cup]], [[KNVB Cup]], [[Coupe de France]]}}
! colspan="2" | Turai
! colspan="2" | Jimilla
|-
! Sashe
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
|-
| rowspan="5" | Copenhagen
| 2018–19
| Danish Superliga
| 11
| 1
| 1
| 1
| 0
| 0
| 12
| 2
|-
| 2019–20
| Danish Superliga
| 29
| 4
| 3
| 2
| 9 {{Efn|One appearance in [[UEFA Champions League]], eight appearance and one goal in [[UEFA Europa League]]}}
| 1
| 41
| 7
|-
| 2020–21
| Danish Superliga
| 28
| 5
| 1
| 0
| 0
| 0
| 29
| 5
|-
| 2021–22
| Danish Superliga
| 6
| 2
| 0
| 0
| 5 {{Efn|Appearances in [[UEFA Conference League]]}}
| 2
| 11
| 4
|-
! colspan="2" | Jimilla
! 74
! 12
! 5
! 3
! 14
! 3
! 93
! 18
|-
| Ajax
| 2021–22
| Eredivisie
| 12
| 1
| 2
| 2
| 2 {{Efn|Appearances in [[UEFA Champions League]]}}
| 0
| 16
| 3
|-
| Copenhagen (rance)
| 2022–23
| Danish Superliga
| 28
| 8
| 6
| 1
| 7 [ d ]
| 0
| 41
| 9
|-
| rowspan="4" | Reims
| 2023–24
| [[Ligue 1|Gasar Lig 1]]
| 25
| 4
| 2
| 1
| colspan="2" | —
| 27
| 5
|-
| 2024–25
| Gasar Lig 1
| 2
| 0
| 0
| 0
| colspan="2" | —
| 2
| 0
|-
| [[2025–26 Stade de Reims season|2025–26]]
| Ligue 2
| 2
| 1
| 0
| 0
| colspan="2" | —
| 2
| 1
|-
! colspan="2" | Jimilla
! 29
! 5
! 2
! 1
! colspan="2" | —
! 31
! 6
|-
! colspan="3" | Jimillar aiki
! 133
! 24
! 15
! 6
! 23
! 3
! 171
! 34
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 2002]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
1yqbg9186zrp0fq16o36yq689i24c5b
832967
832966
2026-05-09T08:54:23Z
Sardeeq
39275
832967
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Mohamed Hassouni Daramy''' (an haife shi a ranar 7 ga Janairu 2002) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne ɗan ƙasar Denmark wanda ke buga wasa a matsayin ɗan wasan gefe ko kuma ɗan gaba a ƙungiyar Ligue 2 ta Reims da kuma ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Denmark . <ref>{{Soccerway|mohammed-daramy/557939}}</ref>
== Aikin kulob ==
=== FC Copenhagen ===
Daramy ya koma Copenhagen daga Hvidovre a matsayin ɗan wasan U14, bayan da aka ruwaito cewa an haɗa shi da ƙungiyar da ke hamayya da shi ta Copenhagen Brøndby . <ref name="bt" /> Tun yana ɗan shekara 15, Daramy ya hau kan matsayin wanda ya fi zura kwallaye a ƙungiyar U17 a FC Copenhagen, wanda hakan ya haifar da tsawaita kwantiragin shekaru uku (Oktoba 2017 zuwa 2020). Tare da jimillar kwallaye 18 a wasanni 26 a kakar wasa ta 2017-18, Daramy ya zama ɗan wasa na biyar mafi yawan zura kwallaye a gasar U17 ta wannan kakar.
Yana da shekaru 16 da kwanaki 263, Daramy ya zama ɗan wasa mafi ƙarancin shekaru da ya ci wa Copenhagen kwallo. Manufar ta zo ne a wasansa na farko a matakin farko na ƙungiyar a gasar cin kofin Denmark da Viby IF . Bayan haka kuma an yi ta rade-radin cewa manyan ƙungiyoyi suna neman siyan Daramys, inda ƙungiyar Bundesliga ta Jamus RB Leipzig ke jagorantar ƙungiyar. Duk da ƙaruwar sha'awarsa, FC Copenhagen ta sami nasarar ci gaba da riƙe Daramy a ƙungiyar, inda ta sanya farashin Yuro miliyan 5 sakamakon matsalolin da ɗan wasan ke fuskanta. A tsakiyar jita-jitar canja wurin 'yan wasa, Daramy ya nuna shakku game da ƙudurinsa na ci gaba da zama a matsayin ɗan wasan FC Copenhagen, amma daga ƙarshe ya yanke shawarar ci gaba da zama.
Bayan nasarar da aka samu a babban birnin Denmark, a watan Maris na 2019, FC Copenhagen ta ƙara ƙoƙari don tsawaita kwantiragin Daramy mai riba, sannan kuma ta ƙara tayin da ya kai kusan Yuro miliyan 5 daga wata ƙungiyar da ba a san ko ta wanene ba. Daramy ya fara buga wa ƙungiyar Superliga ta Denmark a ranar 2 ga Disamba 2018 a wasan da suka yi da AC Horsens, inda ya maye gurbin Dame N'Doye a minti na 77, sannan daga baya a wannan kakar, a ranar 31 ga Maris 2019, Daramy ya zura ƙwallonsa ta farko a ƙungiyarsa ta Superliga. Saboda rashin Robert Skov wanda aka zaɓa a kai a kai wanda ya ji rauni, Daramy ya sami kansa a cikin jerin 'yan wasan farko kuma daga ƙarshe ya zama gwarzon ɗan wasan, inda ya zira ƙwallo ɗaya tilo a wasan.
A ranar 3 ga Afrilun 2019, Daramy ya sanya hannu kan kwangilarsa ta farko ta ƙwararru da Copenhagen har zuwa ƙarshen 2021. Tare da tsawaita kwangilar, an kuma ƙara masa matsayi zuwa ƙungiyar farko ta farko har abada.
=== AFC Ajax ===
A ranar 22 ga Agusta 2021, AFC Ajax ta sanar da cewa ta kammala yarjejeniyar Yuro miliyan 12 tare da ƙarin kari na Yuro miliyan 1 tare da Copenhagen don canja wurin Daramy. [1] Duk da haka, komawar Daramy zuwa ƙungiyar Dutch ya zama da wahala, yayin da Daramy ke fama da rashin samun matsayi na yau da kullun a ƙungiyar farko. A ranar 3 ga Agusta 2022, Daramy ya koma Copenhagen a matsayin aro na tsawon kakar wasa, yana sake nuna hazakarsa da ƙwarewarsa, kuma ya sami muhimmiyar rawa yayin da ƙungiyarsa ta Denmark ta lashe gasar Superliga ta 2022/2023 bayan kammala gasar kusa da ƙarshe tare da ƙungiyar Greater Copenhagen, FC Nordsjælland . [2]
=== Reims ===
A ranar 11 ga Agusta 2023, Daramy ya koma Reims da ke Faransa kan kwantiragin shekaru biyar. <ref>{{Cite web |date=11 August 2023 |title=Prince Daramy à la conquête de la Cité des Sacres |trans-title=Prince Daramy conquering the City of Coronations |url=https://www.stade-de-reims.com/prince-daramy-la-conquete-de-la-cite-des-sacres/ |access-date=11 August 2023 |publisher=Stade de Reims |language=fr}}</ref> A ranar 20 ga Agusta, Daramy ya shigo wasa a matsayin wanda ya maye gurbinsa kuma ya zura kwallo a wasan da suka doke Clermont da ci 2-0 a wasansa na farko. <ref>{{Cite web |title=Stade de Reims 2-0 Clermont Foot (Aug 20, 2023) Final Score |url=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/677218 |access-date=2023-12-19 |website=ESPN |language=en}}</ref>
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
Daramy ya fara bugawa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Denmark wasa a ranar 1 ga Satumba, 2021 a wasan neman shiga gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2022 da Scotland, inda ya maye gurbin Andreas Skov Olsen a minti na 85. <ref>{{Cite web |date=1 September 2021 |title=Denmark v Scotland game report |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/qatar2022/qualifiers/uefa/match-center/400155658 |publisher=[[FIFA]]}}</ref>
== Salon wasan ==
Tsohon ɗan wasan gaba na Schalke 04 kuma ɗan wasan ƙasar Denmark Ebbe Sand, ya bayyana Daramy a matsayin ɗan wasa mai sauri, ƙarfi a "yanayi ɗaya-ɗaya" kuma a matsayin "mai hazaka sosai".
== Rayuwa ta sirri ==
Daramy yana da 'yar ƙasar Saliyo, domin iyayensa biyu 'yan Oku sun fito ne daga [[Saliyo]] . A watan Disamba na 2018, ya bayyana cewa ya nemi izinin zama ɗan ƙasar Denmark kuma yana son bugawa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Denmark wasa. Ya zama ɗan ƙasar Denmark a watan Janairun 2020. <ref>{{Cite web |date=2020-01-06 |title=Officielt: FCK-komet får dansk statsborgerskab |url=https://bold.dk/fodbold/nyheder/officielt-fck-komet-faar-dansk-statsborgerskab |access-date=2023-08-11 |website=bold.dk |language=da}}</ref>
== Ƙididdigar aiki ==
=== Kulob ===
{{Updated|match played on 4 October 2025}}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Bayyanar da kwallaye a raga ta kulob, kakar wasa da kuma gasa
! rowspan="2" | Kulob
! rowspan="2" | Kakar wasa
! colspan="3" | Gasar League
! colspan="2" | Kofi {{Efn|Includes [[Danish Cup]], [[KNVB Cup]], [[Coupe de France]]}}
! colspan="2" | Turai
! colspan="2" | Jimilla
|-
! Sashe
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
|-
| rowspan="5" | Copenhagen
| 2018–19
| Danish Superliga
| 11
| 1
| 1
| 1
| 0
| 0
| 12
| 2
|-
| 2019–20
| Danish Superliga
| 29
| 4
| 3
| 2
| 9 {{Efn|One appearance in [[UEFA Champions League]], eight appearance and one goal in [[UEFA Europa League]]}}
| 1
| 41
| 7
|-
| 2020–21
| Danish Superliga
| 28
| 5
| 1
| 0
| 0
| 0
| 29
| 5
|-
| 2021–22
| Danish Superliga
| 6
| 2
| 0
| 0
| 5 {{Efn|Appearances in [[UEFA Conference League]]}}
| 2
| 11
| 4
|-
! colspan="2" | Jimilla
! 74
! 12
! 5
! 3
! 14
! 3
! 93
! 18
|-
| Ajax
| 2021–22
| Eredivisie
| 12
| 1
| 2
| 2
| 2 {{Efn|Appearances in [[UEFA Champions League]]}}
| 0
| 16
| 3
|-
| Copenhagen (rance)
| 2022–23
| Danish Superliga
| 28
| 8
| 6
| 1
| 7 [ d ]
| 0
| 41
| 9
|-
| rowspan="4" | Reims
| 2023–24
| [[Ligue 1|Gasar Lig 1]]
| 25
| 4
| 2
| 1
| colspan="2" | —
| 27
| 5
|-
| 2024–25
| Gasar Lig 1
| 2
| 0
| 0
| 0
| colspan="2" | —
| 2
| 0
|-
| [[2025–26 Stade de Reims season|2025–26]]
| Ligue 2
| 2
| 1
| 0
| 0
| colspan="2" | —
| 2
| 1
|-
! colspan="2" | Jimilla
! 29
! 5
! 2
! 1
! colspan="2" | —
! 31
! 6
|-
! colspan="3" | Jimillar aiki
! 133
! 24
! 15
! 6
! 23
! 3
! 171
! 34
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Haifaffun 2002]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
85piki47hklpb61p1cua2dzu870bqde
Rafael Ramos de Lima
0
150114
832968
2026-05-09T08:54:33Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Rafael-Ramos-Corinthians-Juventude-jul-2022.jpg|thumb]] {{Infobox football biography | name = Rafael Ramos de Lima | fullname = Rafael Ramos de Lima | birth_date = {{Birth date and age|1986|3|8}} | birth_place = Florianópolis, Brazil | height = 1.87 m | position = Central defender | currentclub = Hercílio Luz }} '''Rafael Ramos de Lima''' (an haife shi 8 ga Maris 1986) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Brazil wanda yake taka leda a mats...
832968
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Rafael-Ramos-Corinthians-Juventude-jul-2022.jpg|thumb]]
{{Infobox football biography
| name = Rafael Ramos de Lima
| fullname = Rafael Ramos de Lima
| birth_date = {{Birth date and age|1986|3|8}}
| birth_place = Florianópolis, Brazil
| height = 1.87 m
| position = Central defender
| currentclub = Hercílio Luz
}}
'''Rafael Ramos de Lima''' (an haife shi 8 ga Maris 1986) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Brazil wanda yake taka leda a matsayin **mai tsaron baya (central defender)**. Ya shahara da suna "Rafael Lima" a duniyar ƙwallon ƙafa.
<ref>{{cite web |title=Rafael Ramos de Lima profile |url=https://www.bdfutbol.com/es/p/j30659.html |accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haife shi a Florianópolis, jihar Santa Catarina a Brazil. Ya fara rayuwa da horon ƙwallon ƙafa a matasan ƙungiyar Figueirense kafin ya fara taka leda a matakin manya a shekarar 2006. Wannan mataki ya kafa masa tushe a aikinsa na ƙwallon ƙafa.
<ref>{{cite web |title=Rafael Lima biography and early career |url=https://www.wikipedia.org/wiki/Rafael_Ramos_de_Lima |accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Aikin ƙwallon ƙafa ==
Ya fara aikinsa na ƙwararru da Figueirense (2006–2009), inda ya yi wasa a gasar Serie A ta Brazil. Daga baya ya tafi aro zuwa Atlético Sorocaba da Ceará. Ya kuma taka leda a ƙasashen waje tare da Sharjah FC a UAE kafin ya koma Brazil.
Daga 2012 zuwa 2016 ya kasance muhimmin ɗan wasa a Chapecoense, inda ya taimaka wa ƙungiyar samun ci gaba a gasar Brazil kuma ya kasance kyaftin a wasu lokuta.
<ref>{{cite web |title=Career history of Rafael Lima |url=https://www.ogol.com.br/player.php?id=89277 |accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Chapecoense da babban lokaci ==
Lokacinsa a Chapecoense ya kasance mafi shahara a rayuwarsa ta wasa. Ya taimaka wajen ci gaban ƙungiyar har zuwa Serie A kuma ya taka rawar gani a gasar Copa Sudamericana 2016, wacce ƙungiyar ta lashe bayan bala’in jirgin sama da ya shafi tawagar.
<ref>{{cite web |title=Chapecoense squad history |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rafael_Lima_(footballer) |accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Sauran ƙungiyoyi ==
Bayan Chapecoense, ya buga wa América Mineiro, Coritiba, Paraná, Guarani-SC da Caxias. Daga baya ya koma Hercílio Luz inda yake ci gaba da aikinsa a matakin ƙasa.
<ref>{{cite web |title=Player career statistics |url=https://www.jogodehoje.com/jogador/rafael-ramos-de-lima |accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Nasarori ==
* Campeonato Catarinense (2016)
* Copa Sudamericana – Chapecoense (2016)
<ref>{{cite web |title=Honours of Rafael Lima |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rafael_Lima_(footballer) |accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Manazarta ==
<references />
ho3t8tttxudqrvimpdafcxov4qtvsjb
832969
832968
2026-05-09T08:55:08Z
Saad Nuhu
43323
832969
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Rafael-Ramos-Corinthians-Juventude-jul-2022.jpg|thumb]]
{{Infobox football biography
| name = Rafael Ramos de Lima
| fullname = Rafael Ramos de Lima
| birth_date = {{Birth date and age|1986|3|8}}
| birth_place = Florianópolis, Brazil
| position = Central defender
| currentclub = Hercílio Luz
}}
'''Rafael Ramos de Lima''' (an haife shi 8 ga Maris 1986) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Brazil wanda yake taka leda a matsayin **mai tsaron baya (central defender)**. Ya shahara da suna "Rafael Lima" a duniyar ƙwallon ƙafa.
<ref>{{cite web |title=Rafael Ramos de Lima profile |url=https://www.bdfutbol.com/es/p/j30659.html |accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haife shi a Florianópolis, jihar Santa Catarina a Brazil. Ya fara rayuwa da horon ƙwallon ƙafa a matasan ƙungiyar Figueirense kafin ya fara taka leda a matakin manya a shekarar 2006. Wannan mataki ya kafa masa tushe a aikinsa na ƙwallon ƙafa.
<ref>{{cite web |title=Rafael Lima biography and early career |url=https://www.wikipedia.org/wiki/Rafael_Ramos_de_Lima |accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Aikin ƙwallon ƙafa ==
Ya fara aikinsa na ƙwararru da Figueirense (2006–2009), inda ya yi wasa a gasar Serie A ta Brazil. Daga baya ya tafi aro zuwa Atlético Sorocaba da Ceará. Ya kuma taka leda a ƙasashen waje tare da Sharjah FC a UAE kafin ya koma Brazil.
Daga 2012 zuwa 2016 ya kasance muhimmin ɗan wasa a Chapecoense, inda ya taimaka wa ƙungiyar samun ci gaba a gasar Brazil kuma ya kasance kyaftin a wasu lokuta.
<ref>{{cite web |title=Career history of Rafael Lima |url=https://www.ogol.com.br/player.php?id=89277 |accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Chapecoense da babban lokaci ==
Lokacinsa a Chapecoense ya kasance mafi shahara a rayuwarsa ta wasa. Ya taimaka wajen ci gaban ƙungiyar har zuwa Serie A kuma ya taka rawar gani a gasar Copa Sudamericana 2016, wacce ƙungiyar ta lashe bayan bala’in jirgin sama da ya shafi tawagar.
<ref>{{cite web |title=Chapecoense squad history |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rafael_Lima_(footballer) |accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Sauran ƙungiyoyi ==
Bayan Chapecoense, ya buga wa América Mineiro, Coritiba, Paraná, Guarani-SC da Caxias. Daga baya ya koma Hercílio Luz inda yake ci gaba da aikinsa a matakin ƙasa.
<ref>{{cite web |title=Player career statistics |url=https://www.jogodehoje.com/jogador/rafael-ramos-de-lima |accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Nasarori ==
* Campeonato Catarinense (2016)
* Copa Sudamericana – Chapecoense (2016)
<ref>{{cite web |title=Honours of Rafael Lima |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rafael_Lima_(footballer) |accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Manazarta ==
<references />
bztsaej8uct097czymtm66jar1j390n
Damil Dankerlui
0
150115
832970
2026-05-09T08:55:34Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1326815564|Damil Dankerlui]]"
832970
wikitext
text/x-wiki
'''Damil Serena Dankerlui Wadilie''' (an haife shi a ranar 24 ga Agusta 1996) ƙwararren [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne wanda ke buga wasa a matsayin ɗan [[Mai buga baya|wasan baya na dama]] a ƙungiyar Stjarnan ta Iceland. An haife shi a Netherlands, yana buga wa ƙungiyar ƙasa ta Suriname wasa.
== Aikin kulob ==
=== Farkon aikina ===
An haife shi kuma ya girma a Almere Haven ga iyayensa daga [[Suriname]], Dankerlui ya fara aikinsa na ƙwallon ƙafa tare da ƙungiyar SV Almere ta gida kafin ya koma ƙungiyar FC Omniworld da ke kusa a 2005. <ref>{{Cite web |date=6 January 2012 |title=Talent van de Maand Damil Dankerlui |url=http://www.almerecity.nl/ac-1/talent-van-de-maand-damil-dankerlui |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030152121/http://www.almerecity.nl/ac-1/talent-van-de-maand-damil-dankerlui |archive-date=30 October 2014 |access-date=30 October 2014 |publisher=[[Almere City FC]]}}</ref> A shekarar 2010, an sake sanya wa ƙungiyar suna zuwa Almere City FC, inda Dankerlui ya koma ƙungiyar matasa ta ƙungiyar Ajax yana da shekaru 16 bayan shekaru biyu. <ref>{{Cite web |date=16 May 2012 |title=Dankerlui verrast met overstap naar Ajax |url=http://almerecity.nl/teams/jeugdopleiding/home-jeugdopleiding/dankerlui-verrast-met-overstap-naar-ajax |access-date=30 October 2014 |publisher=[[Almere City FC]]}}</ref>
=== Ajax ===
Duk da cewa ya yi rijista a matsayin wani ɓangare na zaɓin ƙungiyar B1 (ƙungiyar 'yan ƙasa da shekara 17), ya fara buga wasa a ƙungiyar Eerste Divisie ta ƙasar Holland a ranar 22 ga Oktoba 2013, inda ya buga wa ƙungiyar reserves Jong Ajax wasa a minti na 69 a madadin [[Derwin Martina]], a wasan da suka sha kashi a hannun VVV-Venlo da ci 5-1. <ref>{{Cite web |date=22 October 2013 |title=VVV vs. Jong Ajax |url=https://int.soccerway.com/matches/2013/10/21/netherlands/eerste-divisie/vvv-venlo/jong-ajax/1478774/ |access-date=13 August 2014 |publisher=Soccerway}}</ref> A kakar wasa mai zuwa, Dankerlui ya yi rijista da zaɓin A1 (ƙungiyar 'yan ƙasa da shekara 19), inda ya fara buga wasa a matakin matasa a gasar UEFA Youth League a ranar 21 ga Oktoba 2014, a wasan da suka tashi 2-2 da [[FC Barcelona|Barcelona]] . <ref>{{Cite web |date=16 May 2012 |title=Damil Dankerlui - UEFA Profile |url=https://www.uefa.com/uefayouthleague/clubs/players/250064842--damil-dankerlui/ |access-date=22 October 2014 |publisher=[[UEFA]].com}}</ref> Duk da cewa ya bayyana a benci a ƙungiyar farko ta Ajax, ba a taɓa maye gurbinsa ba, yana buga wasa a ƙungiyar reserves kafin ya bar ƙungiyar a watan Janairun 2018.
=== Willem II ===
A ranar 9 ga Janairu 2018, an sanar da cewa Dankerlui ya koma Willem II, inda ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekaru biyu da kulob din Eredivisie daga Tilburg. <ref>{{Cite web |date=9 January 2018 |title=Dankerlui sluit per direct aan bij Willem II |url=https://www.bd.nl/sport/dankerlui-sluit-per-direct-aan-bij-willem-ii~a5a94b8f/ |access-date=9 January 2018 |publisher=Brabantse Dagblad}}</ref>
=== Groningen ===
A ranar 27 ga Yulin 2020, Dankerlui ya koma ƙungiyar Groningen ta Eredivisie a kan yarjejeniyar shekaru huɗu. <ref>{{Cite web |date=27 July 2020 |title=FC GRONINGEN CONTRACTEERT DANKERLUI |url=https://www.fcgroningen.nl/nieuws/fc-groningen-contracteert-dankerlui/2 |access-date=28 July 2020 |publisher=[[FC Groningen]] |language=Dutch}}</ref>
=== Birnin Almere ===
A ranar 29 ga Agusta 2024, Dankerlui ya koma ƙungiyar matasa ta Almere City . <ref>{{Cite web |date=29 August 2024 |title=City FC haalt met Damil Dankerlui echte Almeerder naar huis |trans-title=City FC brings home a real Almere resident with Damil Dankerlui |url=https://almerecity.nl/almere-city-1/city-fc-haalt-met-damil-dankerlui-echte-almeerder-naar-huis/ |access-date=29 August 2024 |publisher=Almere City |language=nl}}</ref>
A ranar 13 ga Agusta 2025, Dankerlui ya rattaba hannu kan kungiyar Besta deild karla Stjarnan . <ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=Bakvörður með yfir 100 leiki í Eredivisie kominn í Stjörnuna (Staðfest) |url=https://fotbolti.net/news/13-08-2025/bakvordur-med-yfir-150-leiki-i-eredivisie-kominn-i-stjornuna-stadfest |access-date=19 August 2025 |website=fotbolti.net |language=Icelandic}}</ref>
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
A ranar 15 ga Oktoba, 2020, an sanar da cewa Dankerlui ya zaɓi wakiltar ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Suriname a duk faɗin duniya. [1] Duk da cewa Suriname ba ta yarda da zama ɗan ƙasa biyu ba, ƙasar ta yi keɓancewa wajen bayar da fasfo na musamman ga 'yan wasa a ƙasashen waje waɗanda ke son wakiltar Suriname tun daga shekarar 2019. Dankerlui ya cancanci bugawa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasa tun daga ranar 13 ga Nuwamba, 2020. [2] Ya fara buga wasa a ranar 24 ga Maris, 2021 a wasan neman gurbin shiga gasar cin kofin duniya da Tsibirin Cayman. [3] Daga baya an kira Dankerlui a watan Yuni, 2021 don wakiltar Suriname a gasar cin kofin zinare ta CONCACAF ta 2021. [4]
== Ƙididdigar aiki ==
{{Updated|1 July 2022}}<ref>{{cite web |title=Damil Dankerlui » Club matches |url=https://www.worldfootball.net/person/pe335739/damil-dankerlui/club-matches/ |website=worldfootball.net |access-date=23 October 2022}}</ref>
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Bayyanar da kwallaye a raga ta kulob, kakar wasa da kuma gasa
! rowspan="2" | Kulob
! rowspan="2" | Kakar wasa
! colspan="3" | Gasar League
! colspan="2" | Kofin KNVB
! colspan="2" | Wani
! colspan="2" | Jimilla
|-
! Sashe
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
|-
| rowspan="6" | Jong Ajax
| 2013–14
| rowspan="5" | Eerste Division
| 1
| 0
| colspan="2" | –
| colspan="2" | –
| 1
| 0
|-
| 2014–15
| 5
| 0
| colspan="2" | –
| colspan="2" | –
| 5
| 0
|-
| 2015–16
| 29
| 0
| colspan="2" | –
| colspan="2" | –
| 29
| 0
|-
| 2016–17
| 36
| 2
| colspan="2" | –
| colspan="2" | –
| 36
| 2
|-
| 2017-18
| 11
| 0
| colspan="2" | –
| colspan="2" | –
| 11
| 0
|-
! colspan="2" | Jimilla
! 82
! 2
! 0
! 0
! 0
! 0
! 82
! 2
|-
| rowspan="4" | Willem II
| 2017–18
| rowspan="3" | Eredivisie
| 7
| 0
| 2
| 0
| colspan="2" | –
| 9
| 0
|-
| 2018–19
| 32
| 3
| 6
| 0
| colspan="2" | –
| 38
| 3
|-
| 2019–20
| 16
| 1
| 2
| 1
| colspan="2" | –
| 18
| 2
|-
! colspan="2" | Jimilla
! 55
! 4
! 10
! 1
! 0
! 0
! 65
! 5
|-
| rowspan="3" | FC Groningen
| 2020–21
| rowspan="2" | Eredivisie
| 28
| 0
| 1
| 0
| 1 {{Efn|Appearance in play-offs for [[UEFA Europa League]]}}
| 0
| 30
| 0
|-
| 2020–21
| 26
| 0
| 2
| 0
| colspan="2" | –
| 28
| 0
|-
! colspan="2" | Jimilla
! 54
! 0
! 3
! 0
! 1
! 0
! 58
! 0
|-
! colspan="3" | Jimillar aiki
! 191
! 6
! 13
! 1
! 1
! 0
! 205
! 7
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1996]]
an9f70ley73wrptdr7hnihfpfourx9k
832971
832970
2026-05-09T08:55:50Z
Sardeeq
39275
832971
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Damil Serena Dankerlui Wadilie''' (an haife shi a ranar 24 ga Agusta 1996) ƙwararren [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne wanda ke buga wasa a matsayin ɗan [[Mai buga baya|wasan baya na dama]] a ƙungiyar Stjarnan ta Iceland. An haife shi a Netherlands, yana buga wa ƙungiyar ƙasa ta Suriname wasa.
== Aikin kulob ==
=== Farkon aikina ===
An haife shi kuma ya girma a Almere Haven ga iyayensa daga [[Suriname]], Dankerlui ya fara aikinsa na ƙwallon ƙafa tare da ƙungiyar SV Almere ta gida kafin ya koma ƙungiyar FC Omniworld da ke kusa a 2005. <ref>{{Cite web |date=6 January 2012 |title=Talent van de Maand Damil Dankerlui |url=http://www.almerecity.nl/ac-1/talent-van-de-maand-damil-dankerlui |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030152121/http://www.almerecity.nl/ac-1/talent-van-de-maand-damil-dankerlui |archive-date=30 October 2014 |access-date=30 October 2014 |publisher=[[Almere City FC]]}}</ref> A shekarar 2010, an sake sanya wa ƙungiyar suna zuwa Almere City FC, inda Dankerlui ya koma ƙungiyar matasa ta ƙungiyar Ajax yana da shekaru 16 bayan shekaru biyu. <ref>{{Cite web |date=16 May 2012 |title=Dankerlui verrast met overstap naar Ajax |url=http://almerecity.nl/teams/jeugdopleiding/home-jeugdopleiding/dankerlui-verrast-met-overstap-naar-ajax |access-date=30 October 2014 |publisher=[[Almere City FC]]}}</ref>
=== Ajax ===
Duk da cewa ya yi rijista a matsayin wani ɓangare na zaɓin ƙungiyar B1 (ƙungiyar 'yan ƙasa da shekara 17), ya fara buga wasa a ƙungiyar Eerste Divisie ta ƙasar Holland a ranar 22 ga Oktoba 2013, inda ya buga wa ƙungiyar reserves Jong Ajax wasa a minti na 69 a madadin [[Derwin Martina]], a wasan da suka sha kashi a hannun VVV-Venlo da ci 5-1. <ref>{{Cite web |date=22 October 2013 |title=VVV vs. Jong Ajax |url=https://int.soccerway.com/matches/2013/10/21/netherlands/eerste-divisie/vvv-venlo/jong-ajax/1478774/ |access-date=13 August 2014 |publisher=Soccerway}}</ref> A kakar wasa mai zuwa, Dankerlui ya yi rijista da zaɓin A1 (ƙungiyar 'yan ƙasa da shekara 19), inda ya fara buga wasa a matakin matasa a gasar UEFA Youth League a ranar 21 ga Oktoba 2014, a wasan da suka tashi 2-2 da [[FC Barcelona|Barcelona]] . <ref>{{Cite web |date=16 May 2012 |title=Damil Dankerlui - UEFA Profile |url=https://www.uefa.com/uefayouthleague/clubs/players/250064842--damil-dankerlui/ |access-date=22 October 2014 |publisher=[[UEFA]].com}}</ref> Duk da cewa ya bayyana a benci a ƙungiyar farko ta Ajax, ba a taɓa maye gurbinsa ba, yana buga wasa a ƙungiyar reserves kafin ya bar ƙungiyar a watan Janairun 2018.
=== Willem II ===
A ranar 9 ga Janairu 2018, an sanar da cewa Dankerlui ya koma Willem II, inda ya sanya hannu kan yarjejeniyar shekaru biyu da kulob din Eredivisie daga Tilburg. <ref>{{Cite web |date=9 January 2018 |title=Dankerlui sluit per direct aan bij Willem II |url=https://www.bd.nl/sport/dankerlui-sluit-per-direct-aan-bij-willem-ii~a5a94b8f/ |access-date=9 January 2018 |publisher=Brabantse Dagblad}}</ref>
=== Groningen ===
A ranar 27 ga Yulin 2020, Dankerlui ya koma ƙungiyar Groningen ta Eredivisie a kan yarjejeniyar shekaru huɗu. <ref>{{Cite web |date=27 July 2020 |title=FC GRONINGEN CONTRACTEERT DANKERLUI |url=https://www.fcgroningen.nl/nieuws/fc-groningen-contracteert-dankerlui/2 |access-date=28 July 2020 |publisher=[[FC Groningen]] |language=Dutch}}</ref>
=== Birnin Almere ===
A ranar 29 ga Agusta 2024, Dankerlui ya koma ƙungiyar matasa ta Almere City . <ref>{{Cite web |date=29 August 2024 |title=City FC haalt met Damil Dankerlui echte Almeerder naar huis |trans-title=City FC brings home a real Almere resident with Damil Dankerlui |url=https://almerecity.nl/almere-city-1/city-fc-haalt-met-damil-dankerlui-echte-almeerder-naar-huis/ |access-date=29 August 2024 |publisher=Almere City |language=nl}}</ref>
A ranar 13 ga Agusta 2025, Dankerlui ya rattaba hannu kan kungiyar Besta deild karla Stjarnan . <ref>{{Cite web |date=13 August 2025 |title=Bakvörður með yfir 100 leiki í Eredivisie kominn í Stjörnuna (Staðfest) |url=https://fotbolti.net/news/13-08-2025/bakvordur-med-yfir-150-leiki-i-eredivisie-kominn-i-stjornuna-stadfest |access-date=19 August 2025 |website=fotbolti.net |language=Icelandic}}</ref>
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
A ranar 15 ga Oktoba, 2020, an sanar da cewa Dankerlui ya zaɓi wakiltar ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Suriname a duk faɗin duniya. [1] Duk da cewa Suriname ba ta yarda da zama ɗan ƙasa biyu ba, ƙasar ta yi keɓancewa wajen bayar da fasfo na musamman ga 'yan wasa a ƙasashen waje waɗanda ke son wakiltar Suriname tun daga shekarar 2019. Dankerlui ya cancanci bugawa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasa tun daga ranar 13 ga Nuwamba, 2020. [2] Ya fara buga wasa a ranar 24 ga Maris, 2021 a wasan neman gurbin shiga gasar cin kofin duniya da Tsibirin Cayman. [3] Daga baya an kira Dankerlui a watan Yuni, 2021 don wakiltar Suriname a gasar cin kofin zinare ta CONCACAF ta 2021. [4]
== Ƙididdigar aiki ==
{{Updated|1 July 2022}}<ref>{{cite web |title=Damil Dankerlui » Club matches |url=https://www.worldfootball.net/person/pe335739/damil-dankerlui/club-matches/ |website=worldfootball.net |access-date=23 October 2022}}</ref>
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Bayyanar da kwallaye a raga ta kulob, kakar wasa da kuma gasa
! rowspan="2" | Kulob
! rowspan="2" | Kakar wasa
! colspan="3" | Gasar League
! colspan="2" | Kofin KNVB
! colspan="2" | Wani
! colspan="2" | Jimilla
|-
! Sashe
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
! Manhajoji
! Ƙwallaye
|-
| rowspan="6" | Jong Ajax
| 2013–14
| rowspan="5" | Eerste Division
| 1
| 0
| colspan="2" | –
| colspan="2" | –
| 1
| 0
|-
| 2014–15
| 5
| 0
| colspan="2" | –
| colspan="2" | –
| 5
| 0
|-
| 2015–16
| 29
| 0
| colspan="2" | –
| colspan="2" | –
| 29
| 0
|-
| 2016–17
| 36
| 2
| colspan="2" | –
| colspan="2" | –
| 36
| 2
|-
| 2017-18
| 11
| 0
| colspan="2" | –
| colspan="2" | –
| 11
| 0
|-
! colspan="2" | Jimilla
! 82
! 2
! 0
! 0
! 0
! 0
! 82
! 2
|-
| rowspan="4" | Willem II
| 2017–18
| rowspan="3" | Eredivisie
| 7
| 0
| 2
| 0
| colspan="2" | –
| 9
| 0
|-
| 2018–19
| 32
| 3
| 6
| 0
| colspan="2" | –
| 38
| 3
|-
| 2019–20
| 16
| 1
| 2
| 1
| colspan="2" | –
| 18
| 2
|-
! colspan="2" | Jimilla
! 55
! 4
! 10
! 1
! 0
! 0
! 65
! 5
|-
| rowspan="3" | FC Groningen
| 2020–21
| rowspan="2" | Eredivisie
| 28
| 0
| 1
| 0
| 1 {{Efn|Appearance in play-offs for [[UEFA Europa League]]}}
| 0
| 30
| 0
|-
| 2020–21
| 26
| 0
| 2
| 0
| colspan="2" | –
| 28
| 0
|-
! colspan="2" | Jimilla
! 54
! 0
! 3
! 0
! 1
! 0
! 58
! 0
|-
! colspan="3" | Jimillar aiki
! 191
! 6
! 13
! 1
! 1
! 0
! 205
! 7
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1996]]
cijui96c4xwca771n0l25uefen741kz
Danilo (ɗan wasan ƙwallon ƙafa, an haife shi a shekara ta 1999)
0
150116
832972
2026-05-09T08:57:09Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1348411959|Danilo (footballer, born 1999)]]"
832972
wikitext
text/x-wiki
'''Danilo Pereira da Silva''' (an haife shi a ranar 7 ga Afrilu 1999) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan ƙwallon ƙafa]] ne na ƙasar Brazil wanda ke buga wasa a matsayin ɗan gaba a ƙungiyar Netherland Eredivisie ta NEC Nijmegen a matsayin aro daga ƙungiyar [[Rangers F.C.|Rangers]] ta Scotland.
Bayan ya buga ƙwallon ƙafa ta matasa a ƙungiyoyi da dama a Brazil, Danilo ya koma ƙungiyar Ajax ta Holland a shekarar 2017. Ya zira kwallaye tara a wasanni 20 da ya buga wa ƙungiyar farko a Ajax, kuma ya yi zaman aro a Twente . Danilo ya koma Feyenoord a kan yarjejeniyar canja wuri kyauta a shekarar 2022, inda ya lashe gasar Eredivisie a kakar wasa ɗaya tilo da ya yi a ƙungiyar. Rangers ta ɗauke shi a watan Yulin 2023.
Danilo ya buga wa Brazil ƙwallon ƙafa ta matasa a matakin 'yan ƙasa da shekara 23 .
== Aikin kulob ==
=== Aikin ƙuruciya ===
An haife shi a [[São Paulo]], Danilo ya buga wasan ƙwallon ƙafa na matasa don São Caetano, Portuguesa, Corinthians, Ponte Preta da Vasco da Gama, kafin ya shiga makarantar Santos . <ref>{{Cite web |date=15 May 2019 |title=Ex-Santos virou nova aposta do Ajax após superar dispensas: 'Fui persistente' |trans-title=Former Santos player became Ajax's new bet after overcoming releases: 'I was persistent' |url=https://www.espn.com.br/herenciahispana17/artigo/_/id/5623312/ex-santos-virou-nova-aposta-do-ajax-ap%C3%B3s-superar-dispensas-fui-persistente |access-date=17 December 2019 |publisher=[[ESPN Brasil]] |language=pt-BR}}</ref> <ref>{{Cite web |date=17 February 2018 |title=Danilo knocks on the doorstep at Ajax:' He is go to make the first team'. |url=http://sportsoftheday.com/danilo-knocks-on-the-doorstep-at-ajax-he-is-going-to-make-the-first-team/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180411025716/http://sportsoftheday.com/danilo-knocks-on-the-doorstep-at-ajax-he-is-going-to-make-the-first-team/ |archive-date=11 April 2018 |access-date=10 April 2018 |publisher=Sports of the Day}}</ref> Ya zira kwallaye bakwai kuma ya ba da taimako bakwai ga kungiyar Santos ta kasa da shekaru 20 a gasar Paulista U-20 a 2017.
=== Ajax ===
A ranar 7 ga Satumba, 2017, Danilo ya rattaba hannu a kulob din Ajax na Holland bayan ya amince da yarjejeniyar shekaru biyar. <ref>{{Cite web |date=7 September 2017 |title=Danilo Pereira da Silva per direct naar Ajax Onder-19 [Danilo Pereira da Silva immediately moves to Ajax Under-19] |url=https://www.parool.nl/sport/danilo-pereira-da-silva-per-direct-naar-ajax-onder-19~a4515504/ |access-date=10 April 2018 |publisher=Parool |language=Dutch}}</ref> Ajax ta biya Santos kudin musayar 'yan wasa kusan €2 miliyan. Da farko an tura shi ga tawagar 'yan kasa da shekara 19 ta Ajax da kuma tawagar Jong Ajax (tawagar ajiye 'yan wasa ta kungiyar). <ref>{{Cite web |date=7 September 2017 |title=Nieuwe spits voor Ajax: Danilo Pereira Da Silva (18) [New striker for Ajax: Danilo Pereira Da Silva (18)] |url=http://www.at5.nl/artikelen/172794/nieuwe-spits-voor-ajax-danilo-pereira-da-silva-18 |access-date=10 April 2018 |publisher=AT5 |language=Dutch}}</ref>
A ranar 25 ga Maris 2018, Danilo ya fara buga wa Jong Ajax wasa a wasan da suka sha kashi da ci 1-0 a hannun Jong AZ . <ref>{{Cite web |date=25 March 2018 |title=Ajax II 0 - 1 AZ II |url=http://www.goal.com/en-sa/match/ajax-ii-v-az-ii/lineups/cwkd9mkegkviw3aghq40b2oa2 |access-date=10 April 2018 |publisher=goal.com}}</ref> Ya zura kwallonsa ta farko a ragar Jong Ajax a ranar 10 ga Satumba 2018, a wasan da suka yi a Alkmaar da Jong AZ.
Ya fara buga wa Ajax wasa a karon farko a ranar 23 ga Fabrairu 2020, a matsayin wanda ya maye gurbinsa a wasan Eredivisie da Heracles Almelo . Bayan kwana hudu, ya ci kwallo a wasansa na farko a kungiyar, a wasan UEFA Europa League da [[Getafe CF|Getafe]] . Danilo ya nemi afuwa ga magoya bayan Ajax a shafukan sada zumunta bayan an gan shi yana musayar riga da dan wasan Getafe Deyverson a lokacin hutun rabin lokaci.
A ranar 14 ga Agusta 2020, Danilo ya koma ƙungiyar Twente ta Eredivisie a kan yarjejeniyar aro na tsawon kakar wasa. <ref>{{Cite web |date=14 August 2020 |title=Danilo op huurbasis naar FC Twente |url=https://www.ajax.nl/artikelen/danilo-op-huurbasis-naar-fc-twente/ |access-date=14 August 2020 |publisher=[[AFC Ajax]] |language=Dutch}}</ref> Ya zira kwallaye 17 a kakar wasa ta 2020–21 Eredivisie, wanda shine na huɗu mafi girma a gasar a wannan kakar.
A ranar 20 ga Janairu 2022, ya zura kwallaye hudu a raga wa Ajax a wasan da suka doke Excelsior Maassluis da ci 9-0 a zagaye na 16 na Kofin KNVB . <ref>{{Cite web |date=21 January 2022 |title=Ajax boekt mede door vier goals Danilo monsterzege op Excelsior Maassluis |url=https://www.nu.nl/voetbal/6179430/ajax-boekt-mede-door-vier-goals-danilo-monsterzege-op-excelsior-maassluis.html |access-date=21 January 2021 |publisher=NU.nl |language=Dutch}}</ref>
=== Feyenoord ===
A ranar 19 ga Mayu 2022, Feyenoord ta sanar da cewa Danilo zai sanya hannu kan kwantiragin shekaru hudu da kungiyar, inda zai koma kan yarjejeniyar canja wuri kyauta . <ref>{{Cite web |date=19 May 2022 |title=Feyenoord bevestigt komst Danilo |url=https://www.feyenoord.nl/nieuws/nieuwsoverzicht/feyenoord-bevestigt-komst-danilo---190522 |access-date=19 May 2022 |language=Dutch}}</ref> Ya fara buga wa kungiyar wasa a ranar 7 ga Agusta 2022, inda ya zura kwallaye na biyu da na hudu a wasan da suka yi da Vitesse a waje da ci 5-2. <ref>{{Cite web |date=7 August 2022 |title=Feyenoord komt vroege achterstand te boven en walst dankzij debutanten over Vitesse heen |trans-title=Feyenoord responds to early disadvantage and demolishes Vitesse thanks to debutants |url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/1534676/feyenoord-komt-vroege-achterstand-te-boven-en-walst-dankzij-debutanten-over-vitesse-heen |access-date=7 August 2022 |language=Dutch}}</ref> Feyenoord ta lashe gasar Eredivisie a kakar wasa ta 2022-23, inda Danilo ya zura kwallaye 10 sannan ya taimaka aka ci uku a wasanni 34 a gasar.
=== Masu tsaron ’yan sanda ===
==== 2023-24 ====
A ranar 28 ga Yuli 2023, Rangers ta sanar da cewa Danilo ya shiga kungiyar kuma ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar kan kudin canja wuri da ba a bayyana ba. [1] Ya fara buga wa kungiyar wasa a wasan da suka sha kashi a hannun Kilmarnock da ci 1-0 a ranar 5 ga Agusta 2023, a matsayin wanda ya maye gurbin Cyriel Dessers a minti na 62. [2] Ya zura kwallonsa ta farko ga Rangers a wasan lig a gida da Livingston a ranar 12 ga Agusta 2023. [3] Bayan wannan wasan, Danilo ya zura kwallo a kan Greenock Morton a gasar cin kofin Scotland. [4]
A ranar 16 ga Satumba, 2023, Danilo ya yi karo da mai tsaron baya na St Johnstone yayin da yake zura kwallo a raga, kuma aka kai shi asibiti sakamakon zargin karyewar wani abu a kwanyarsa. Ya ci abin da ya zama cin nasara a kan Hearts a gasar Premier ta Scotland a watan Oktoban 2023, sannan ya ci kwallo a wasan da suka doke Dundee da ci biyar da nema a watan Nuwamban 2023. Danilo ya ci kwallonsa ta farko a Turai ga Rangers a wasan da suka doke Sparta Prague da ci 2-1 a gasar Europa League a watan Nuwamban 2023. A kakar wasa mai cike da rauni, Danilo ya zura kwallaye shida a wasanni 21 da ya buga daga dukkan gasa.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1999]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
tbtqyqpaxhy63f5h68amtsv1t2o2pcg
832973
832972
2026-05-09T08:57:28Z
Sardeeq
39275
832973
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Danilo Pereira da Silva''' (an haife shi a ranar 7 ga Afrilu 1999) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ƙwararren ɗan ƙwallon ƙafa]] ne na ƙasar Brazil wanda ke buga wasa a matsayin ɗan gaba a ƙungiyar Netherland Eredivisie ta NEC Nijmegen a matsayin aro daga ƙungiyar [[Rangers F.C.|Rangers]] ta Scotland.
Bayan ya buga ƙwallon ƙafa ta matasa a ƙungiyoyi da dama a Brazil, Danilo ya koma ƙungiyar Ajax ta Holland a shekarar 2017. Ya zira kwallaye tara a wasanni 20 da ya buga wa ƙungiyar farko a Ajax, kuma ya yi zaman aro a Twente . Danilo ya koma Feyenoord a kan yarjejeniyar canja wuri kyauta a shekarar 2022, inda ya lashe gasar Eredivisie a kakar wasa ɗaya tilo da ya yi a ƙungiyar. Rangers ta ɗauke shi a watan Yulin 2023.
Danilo ya buga wa Brazil ƙwallon ƙafa ta matasa a matakin 'yan ƙasa da shekara 23 .
== Aikin kulob ==
=== Aikin ƙuruciya ===
An haife shi a [[São Paulo]], Danilo ya buga wasan ƙwallon ƙafa na matasa don São Caetano, Portuguesa, Corinthians, Ponte Preta da Vasco da Gama, kafin ya shiga makarantar Santos . <ref>{{Cite web |date=15 May 2019 |title=Ex-Santos virou nova aposta do Ajax após superar dispensas: 'Fui persistente' |trans-title=Former Santos player became Ajax's new bet after overcoming releases: 'I was persistent' |url=https://www.espn.com.br/herenciahispana17/artigo/_/id/5623312/ex-santos-virou-nova-aposta-do-ajax-ap%C3%B3s-superar-dispensas-fui-persistente |access-date=17 December 2019 |publisher=[[ESPN Brasil]] |language=pt-BR}}</ref> <ref>{{Cite web |date=17 February 2018 |title=Danilo knocks on the doorstep at Ajax:' He is go to make the first team'. |url=http://sportsoftheday.com/danilo-knocks-on-the-doorstep-at-ajax-he-is-going-to-make-the-first-team/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180411025716/http://sportsoftheday.com/danilo-knocks-on-the-doorstep-at-ajax-he-is-going-to-make-the-first-team/ |archive-date=11 April 2018 |access-date=10 April 2018 |publisher=Sports of the Day}}</ref> Ya zira kwallaye bakwai kuma ya ba da taimako bakwai ga kungiyar Santos ta kasa da shekaru 20 a gasar Paulista U-20 a 2017.
=== Ajax ===
A ranar 7 ga Satumba, 2017, Danilo ya rattaba hannu a kulob din Ajax na Holland bayan ya amince da yarjejeniyar shekaru biyar. <ref>{{Cite web |date=7 September 2017 |title=Danilo Pereira da Silva per direct naar Ajax Onder-19 [Danilo Pereira da Silva immediately moves to Ajax Under-19] |url=https://www.parool.nl/sport/danilo-pereira-da-silva-per-direct-naar-ajax-onder-19~a4515504/ |access-date=10 April 2018 |publisher=Parool |language=Dutch}}</ref> Ajax ta biya Santos kudin musayar 'yan wasa kusan €2 miliyan. Da farko an tura shi ga tawagar 'yan kasa da shekara 19 ta Ajax da kuma tawagar Jong Ajax (tawagar ajiye 'yan wasa ta kungiyar). <ref>{{Cite web |date=7 September 2017 |title=Nieuwe spits voor Ajax: Danilo Pereira Da Silva (18) [New striker for Ajax: Danilo Pereira Da Silva (18)] |url=http://www.at5.nl/artikelen/172794/nieuwe-spits-voor-ajax-danilo-pereira-da-silva-18 |access-date=10 April 2018 |publisher=AT5 |language=Dutch}}</ref>
A ranar 25 ga Maris 2018, Danilo ya fara buga wa Jong Ajax wasa a wasan da suka sha kashi da ci 1-0 a hannun Jong AZ . <ref>{{Cite web |date=25 March 2018 |title=Ajax II 0 - 1 AZ II |url=http://www.goal.com/en-sa/match/ajax-ii-v-az-ii/lineups/cwkd9mkegkviw3aghq40b2oa2 |access-date=10 April 2018 |publisher=goal.com}}</ref> Ya zura kwallonsa ta farko a ragar Jong Ajax a ranar 10 ga Satumba 2018, a wasan da suka yi a Alkmaar da Jong AZ.
Ya fara buga wa Ajax wasa a karon farko a ranar 23 ga Fabrairu 2020, a matsayin wanda ya maye gurbinsa a wasan Eredivisie da Heracles Almelo . Bayan kwana hudu, ya ci kwallo a wasansa na farko a kungiyar, a wasan UEFA Europa League da [[Getafe CF|Getafe]] . Danilo ya nemi afuwa ga magoya bayan Ajax a shafukan sada zumunta bayan an gan shi yana musayar riga da dan wasan Getafe Deyverson a lokacin hutun rabin lokaci.
A ranar 14 ga Agusta 2020, Danilo ya koma ƙungiyar Twente ta Eredivisie a kan yarjejeniyar aro na tsawon kakar wasa. <ref>{{Cite web |date=14 August 2020 |title=Danilo op huurbasis naar FC Twente |url=https://www.ajax.nl/artikelen/danilo-op-huurbasis-naar-fc-twente/ |access-date=14 August 2020 |publisher=[[AFC Ajax]] |language=Dutch}}</ref> Ya zira kwallaye 17 a kakar wasa ta 2020–21 Eredivisie, wanda shine na huɗu mafi girma a gasar a wannan kakar.
A ranar 20 ga Janairu 2022, ya zura kwallaye hudu a raga wa Ajax a wasan da suka doke Excelsior Maassluis da ci 9-0 a zagaye na 16 na Kofin KNVB . <ref>{{Cite web |date=21 January 2022 |title=Ajax boekt mede door vier goals Danilo monsterzege op Excelsior Maassluis |url=https://www.nu.nl/voetbal/6179430/ajax-boekt-mede-door-vier-goals-danilo-monsterzege-op-excelsior-maassluis.html |access-date=21 January 2021 |publisher=NU.nl |language=Dutch}}</ref>
=== Feyenoord ===
A ranar 19 ga Mayu 2022, Feyenoord ta sanar da cewa Danilo zai sanya hannu kan kwantiragin shekaru hudu da kungiyar, inda zai koma kan yarjejeniyar canja wuri kyauta . <ref>{{Cite web |date=19 May 2022 |title=Feyenoord bevestigt komst Danilo |url=https://www.feyenoord.nl/nieuws/nieuwsoverzicht/feyenoord-bevestigt-komst-danilo---190522 |access-date=19 May 2022 |language=Dutch}}</ref> Ya fara buga wa kungiyar wasa a ranar 7 ga Agusta 2022, inda ya zura kwallaye na biyu da na hudu a wasan da suka yi da Vitesse a waje da ci 5-2. <ref>{{Cite web |date=7 August 2022 |title=Feyenoord komt vroege achterstand te boven en walst dankzij debutanten over Vitesse heen |trans-title=Feyenoord responds to early disadvantage and demolishes Vitesse thanks to debutants |url=https://www.rijnmond.nl/nieuws/1534676/feyenoord-komt-vroege-achterstand-te-boven-en-walst-dankzij-debutanten-over-vitesse-heen |access-date=7 August 2022 |language=Dutch}}</ref> Feyenoord ta lashe gasar Eredivisie a kakar wasa ta 2022-23, inda Danilo ya zura kwallaye 10 sannan ya taimaka aka ci uku a wasanni 34 a gasar.
=== Masu tsaron ’yan sanda ===
==== 2023-24 ====
A ranar 28 ga Yuli 2023, Rangers ta sanar da cewa Danilo ya shiga kungiyar kuma ya sanya hannu kan kwantiragin shekaru biyar kan kudin canja wuri da ba a bayyana ba. [1] Ya fara buga wa kungiyar wasa a wasan da suka sha kashi a hannun Kilmarnock da ci 1-0 a ranar 5 ga Agusta 2023, a matsayin wanda ya maye gurbin Cyriel Dessers a minti na 62. [2] Ya zura kwallonsa ta farko ga Rangers a wasan lig a gida da Livingston a ranar 12 ga Agusta 2023. [3] Bayan wannan wasan, Danilo ya zura kwallo a kan Greenock Morton a gasar cin kofin Scotland. [4]
A ranar 16 ga Satumba, 2023, Danilo ya yi karo da mai tsaron baya na St Johnstone yayin da yake zura kwallo a raga, kuma aka kai shi asibiti sakamakon zargin karyewar wani abu a kwanyarsa. Ya ci abin da ya zama cin nasara a kan Hearts a gasar Premier ta Scotland a watan Oktoban 2023, sannan ya ci kwallo a wasan da suka doke Dundee da ci biyar da nema a watan Nuwamban 2023. Danilo ya ci kwallonsa ta farko a Turai ga Rangers a wasan da suka doke Sparta Prague da ci 2-1 a gasar Europa League a watan Nuwamban 2023. A kakar wasa mai cike da rauni, Danilo ya zura kwallaye shida a wasanni 21 da ya buga daga dukkan gasa.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1999]]
[[Rukuni:Shafuka masu fassarorin da ba'a duba ba]]
etg0onz2lyab0d29e5t9s0ufyzsq96n
Danilo (ɗan wasan ƙwallon ƙafa, an haife shi a shekara ta 1990)
0
150117
832974
2026-05-09T08:58:13Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1304898393|Danilo (footballer, born 1990)]]"
832974
wikitext
text/x-wiki
'''Richard Danilo Maciel Sousa Campos''' (an haife shi a ranar 13 ga Janairu 1990), wanda aka fi sani da '''Danilo''', tsohon [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon]] ƙafa ne wanda ya taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan tsakiya mai kai hari]] .
== Aikin kulob ==
Danilo ya sanya hannu kan kwangilar matasa da ƙungiyar Ajax ta ƙasar Holland a watan Yunin 2007, <ref name="Ajax">{{Cite web |date=4 June 2007 |title=Ajax sign Danilo |url=http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=63089 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531072014/http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=63089 |archive-date=31 May 2014 |access-date=8 December 2014 |publisher=AFC Ajax}}</ref> kuma yana cikin tawagar 'yan wasan da suka buga gasar UEFA Europa League ta 2009-10 . <ref>{{Cite web |title=UEFA profile |url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/clubs/player=250003629/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100224041919/http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/clubs/player=250003629/index.html |archive-date=24 February 2010}}</ref>
Ya fara buga wasa a ƙungiyar Standard Liège ta ƙasar Belgium a kakar wasa ta 2010–11, kafin ya koma ƙungiyar Metalurh Donetsk ta ƙasar Ukraine a watan Fabrairun 2012.
Ya sanya hannu a Mordovia Saransk a watan Yulin 2014, [1] da kuma Dnipro Dnipropetrovsk a shekarar 2015. [2] Ya sanya hannu a kulob din Antalyaspor na Turkiyya a watan Janairun 2016. [3] Bayan ɗan lokaci da ya yi da Al Wahda, a watan Fabrairun 2019 ya sanya hannu a Dinamo Minsk . [4] [5] A ranar 29 ga Yunin 2020, ya bar kulob din bayan kwantiraginsa ya kare. [6] Sannan ya sanya hannu a AEL Limassol . [7]
Bayan ya buga wasa da AEL Limassol, ya sanya hannu kan yarjejeniyar APOEL a watan Yulin 2021. <ref>{{Cite web |title=Έναρξη συνεργασίας με Danilo Campos |url=https://www.apoelfc.com.cy/article/enarxi-synergasias-me-danilo-campos |website=APOEL FC}}</ref>
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
An haife Danilo a Brazil, ya wakilci Belgium a matakin matasa na ƙasashen duniya.
== Rayuwa ta sirri ==
Mahaifinsa tsohon ɗan wasa ne Wamberto . <ref name="Ajax">{{Cite web |date=4 June 2007 |title=Ajax sign Danilo |url=http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=63089 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531072014/http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=63089 |archive-date=31 May 2014 |access-date=8 December 2014 |publisher=AFC Ajax}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20140531072014/http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=63089 "Ajax sign Danilo"]. AFC Ajax. 4 June 2007. Archived from [http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=63089 the original] on 31 May 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 December</span> 2014</span>.</cite></ref> Ɗan'uwansa Wanderson shi ma ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne wanda ke buga wasa a matsayin ɗan gaba. <ref name="AS">{{Cite web |date=25 July 2015 |title=Wanderson, la perla del Getafe, es hijo y hermano de futbolistas |trans-title=Wanderson, Getafe's pearl, is a son and brother of footballers |url=http://futbol.as.com/futbol/2015/07/25/primera/1437851910_693714.html |access-date=22 August 2015 |publisher=[[Diario AS]] |language=es}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1990]]
73qs737nfd84b9i5wxcwnndbdvjyoyf
832975
832974
2026-05-09T08:58:29Z
Sardeeq
39275
832975
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Richard Danilo Maciel Sousa Campos''' (an haife shi a ranar 13 ga Janairu 1990), wanda aka fi sani da '''Danilo''', tsohon [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon]] ƙafa ne wanda ya taka leda a matsayin [[Mai buga tsakiya|ɗan wasan tsakiya mai kai hari]] .
== Aikin kulob ==
Danilo ya sanya hannu kan kwangilar matasa da ƙungiyar Ajax ta ƙasar Holland a watan Yunin 2007, <ref name="Ajax">{{Cite web |date=4 June 2007 |title=Ajax sign Danilo |url=http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=63089 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531072014/http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=63089 |archive-date=31 May 2014 |access-date=8 December 2014 |publisher=AFC Ajax}}</ref> kuma yana cikin tawagar 'yan wasan da suka buga gasar UEFA Europa League ta 2009-10 . <ref>{{Cite web |title=UEFA profile |url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/clubs/player=250003629/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100224041919/http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/clubs/player=250003629/index.html |archive-date=24 February 2010}}</ref>
Ya fara buga wasa a ƙungiyar Standard Liège ta ƙasar Belgium a kakar wasa ta 2010–11, kafin ya koma ƙungiyar Metalurh Donetsk ta ƙasar Ukraine a watan Fabrairun 2012.
Ya sanya hannu a Mordovia Saransk a watan Yulin 2014, [1] da kuma Dnipro Dnipropetrovsk a shekarar 2015. [2] Ya sanya hannu a kulob din Antalyaspor na Turkiyya a watan Janairun 2016. [3] Bayan ɗan lokaci da ya yi da Al Wahda, a watan Fabrairun 2019 ya sanya hannu a Dinamo Minsk . [4] [5] A ranar 29 ga Yunin 2020, ya bar kulob din bayan kwantiraginsa ya kare. [6] Sannan ya sanya hannu a AEL Limassol . [7]
Bayan ya buga wasa da AEL Limassol, ya sanya hannu kan yarjejeniyar APOEL a watan Yulin 2021. <ref>{{Cite web |title=Έναρξη συνεργασίας με Danilo Campos |url=https://www.apoelfc.com.cy/article/enarxi-synergasias-me-danilo-campos |website=APOEL FC}}</ref>
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
An haife Danilo a Brazil, ya wakilci Belgium a matakin matasa na ƙasashen duniya.
== Rayuwa ta sirri ==
Mahaifinsa tsohon ɗan wasa ne Wamberto . <ref name="Ajax">{{Cite web |date=4 June 2007 |title=Ajax sign Danilo |url=http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=63089 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140531072014/http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=63089 |archive-date=31 May 2014 |access-date=8 December 2014 |publisher=AFC Ajax}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20140531072014/http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=63089 "Ajax sign Danilo"]. AFC Ajax. 4 June 2007. Archived from [http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=63089 the original] on 31 May 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 December</span> 2014</span>.</cite></ref> Ɗan'uwansa Wanderson shi ma ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne wanda ke buga wasa a matsayin ɗan gaba. <ref name="AS">{{Cite web |date=25 July 2015 |title=Wanderson, la perla del Getafe, es hijo y hermano de futbolistas |trans-title=Wanderson, Getafe's pearl, is a son and brother of footballers |url=http://futbol.as.com/futbol/2015/07/25/primera/1437851910_693714.html |access-date=22 August 2015 |publisher=[[Diario AS]] |language=es}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1990]]
hgnsnw5cr25yzz2sb08o65y64hy2dxy
Inge Danielsson
0
150118
832976
2026-05-09T08:59:33Z
Sardeeq
39275
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1286900642|Inge Danielsson]]"
832976
wikitext
text/x-wiki
'''Karl Gustaf Inge Danielsson''' (14 Yuni 1941 – 30 Yuni 2021 <ref>{{Cite web |date=30 June 2021 |title=Inge Danielsson är död |url=https://www.svt.se/sport/fotboll/inge-danielsson-dod}}</ref> ) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne na Sweden wanda ya taka leda a matsayin ɗan wasan gaba . Ya buga wa Ifö/Bromölla IF, Helsingborgs IF, AFC Ajax da IFK Norrköping . <ref name=":2">{{NFT player|41599}}</ref> Danielsson kuma ya ci wa tawagar kasar Sweden wasanni 17 inda ya zura kwallaye 8. <ref name=":2" />
== Aikin kulob ==
Danielson ya sanya hannu don bugawa Helsingborgs IF wasa a Allsvenskan a shekarar 1967. A shekarar 1968, Danielsson ya shiga buga wasa na musamman da AFC Ajax kuma ya zama babban ɓangare na gasar zakarun kulob na uku a jere. Danielsson ya zo a ƙarshen kakar wasa kuma ya sami nasarar zira kwallaye tara. <ref name=":2">{{NFT player|41599}}</ref> Danielsson ya kuma buga wasan ƙarshe na gasar cin kofin Turai ta 1969 da ɗan wasan Sweden Kurt Hamrin na AC Milan, inda ya sha kashi 4-1.
Danielsson ya zura kwallaye da dama masu mahimmanci a gasar Eredivisie da kuma gasar cin kofin Turai, amma bayan fiye da shekara guda ya koma Helsingborg, yana wasa a ƙananan ƙungiyoyin Sweden. A shekarar 1973, ya sauya ƙungiyoyi zuwa IFK Norrköping inda ya sake yin shekara ɗaya a cikin manyan ƙungiyoyin Sweden kafin ya ƙare aikinsa inda ya fara, tare da Ifö/Bromölla IF . [1]
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
Danielsson ya fara buga wa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Sweden wasa a lokacin da yake wasa a Ifö/Bromölla IF, wanda a lokacin ya buga wasa a rukuni na biyu na ƙasar Sweden. <ref name=":2">{{NFT player|41599}}</ref> Wasan farko ya faru ne da Denmark a filin wasa na Råsunda, a ranar 6 ga Nuwamba, 1966, inda Danielsson ya zura ƙwallon da ta ba shi nasara a wasan (2-1).
Ya fi shahara da zura kwallaye biyu a ragar Portugal a watan Nuwamban 1966, a wasan neman gurbin shiga gasar cin kofin Turai .
== Rayuwa ta sirri ==
Bayan ya kammala aikinsa na ƙwallon ƙafa, Danielsson ya gudanar da harkokin kasuwanci har zuwa lokacin da ya yi ritaya.
== Ƙididdigar aiki ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Bayyanar da kwallayen da ƙungiyar ƙasa ta zura da kuma shekarar da ta gabata <ref name=":0">{{Cite web |title=Inge Danielsson - Spelarstatistik - Svensk fotboll |url=https://www.svenskfotboll.se/spelarfakta/inge-danielsson/14df9b82-0c6a-4a7d-ae4a-834e92d06a76/ |access-date=2023-11-17 |website=www.svenskfotboll.se. |language=sv}}</ref>
! Tawagar ƙasa
! Shekara
! Manhajoji
! Ƙwallaye
|-
| rowspan="6" | Sweden
| 1966
| 2
| 3
|-
| 1967
| 7
| 2
|-
| 1968
| 0
| 0
|-
| 1969
| 1
| 2
|-
| 1970
| 5
| 1
|-
| 1971
| 2
| 0
|-
! colspan="2" | Jimilla
! 17
! 8
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Matattun 2021]]
[[Rukuni:Haifaffun 1941]]
p3umqeltv5k2auzw3ue9kmfyuv1dk2g
832977
832976
2026-05-09T08:59:47Z
Sardeeq
39275
832977
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Karl Gustaf Inge Danielsson''' (14 Yuni 1941 – 30 Yuni 2021 <ref>{{Cite web |date=30 June 2021 |title=Inge Danielsson är död |url=https://www.svt.se/sport/fotboll/inge-danielsson-dod}}</ref> ) [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne na Sweden wanda ya taka leda a matsayin ɗan wasan gaba . Ya buga wa Ifö/Bromölla IF, Helsingborgs IF, AFC Ajax da IFK Norrköping . <ref name=":2">{{NFT player|41599}}</ref> Danielsson kuma ya ci wa tawagar kasar Sweden wasanni 17 inda ya zura kwallaye 8. <ref name=":2" />
== Aikin kulob ==
Danielson ya sanya hannu don bugawa Helsingborgs IF wasa a Allsvenskan a shekarar 1967. A shekarar 1968, Danielsson ya shiga buga wasa na musamman da AFC Ajax kuma ya zama babban ɓangare na gasar zakarun kulob na uku a jere. Danielsson ya zo a ƙarshen kakar wasa kuma ya sami nasarar zira kwallaye tara. <ref name=":2">{{NFT player|41599}}</ref> Danielsson ya kuma buga wasan ƙarshe na gasar cin kofin Turai ta 1969 da ɗan wasan Sweden Kurt Hamrin na AC Milan, inda ya sha kashi 4-1.
Danielsson ya zura kwallaye da dama masu mahimmanci a gasar Eredivisie da kuma gasar cin kofin Turai, amma bayan fiye da shekara guda ya koma Helsingborg, yana wasa a ƙananan ƙungiyoyin Sweden. A shekarar 1973, ya sauya ƙungiyoyi zuwa IFK Norrköping inda ya sake yin shekara ɗaya a cikin manyan ƙungiyoyin Sweden kafin ya ƙare aikinsa inda ya fara, tare da Ifö/Bromölla IF . [1]
== Aikin ƙasa da ƙasa ==
Danielsson ya fara buga wa ƙungiyar ƙwallon ƙafa ta ƙasar Sweden wasa a lokacin da yake wasa a Ifö/Bromölla IF, wanda a lokacin ya buga wasa a rukuni na biyu na ƙasar Sweden. <ref name=":2">{{NFT player|41599}}</ref> Wasan farko ya faru ne da Denmark a filin wasa na Råsunda, a ranar 6 ga Nuwamba, 1966, inda Danielsson ya zura ƙwallon da ta ba shi nasara a wasan (2-1).
Ya fi shahara da zura kwallaye biyu a ragar Portugal a watan Nuwamban 1966, a wasan neman gurbin shiga gasar cin kofin Turai .
== Rayuwa ta sirri ==
Bayan ya kammala aikinsa na ƙwallon ƙafa, Danielsson ya gudanar da harkokin kasuwanci har zuwa lokacin da ya yi ritaya.
== Ƙididdigar aiki ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+Bayyanar da kwallayen da ƙungiyar ƙasa ta zura da kuma shekarar da ta gabata <ref name=":0">{{Cite web |title=Inge Danielsson - Spelarstatistik - Svensk fotboll |url=https://www.svenskfotboll.se/spelarfakta/inge-danielsson/14df9b82-0c6a-4a7d-ae4a-834e92d06a76/ |access-date=2023-11-17 |website=www.svenskfotboll.se. |language=sv}}</ref>
! Tawagar ƙasa
! Shekara
! Manhajoji
! Ƙwallaye
|-
| rowspan="6" | Sweden
| 1966
| 2
| 3
|-
| 1967
| 7
| 2
|-
| 1968
| 0
| 0
|-
| 1969
| 1
| 2
|-
| 1970
| 5
| 1
|-
| 1971
| 2
| 0
|-
! colspan="2" | Jimilla
! 17
! 8
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Matattun 2021]]
[[Rukuni:Haifaffun 1941]]
n34cbxbwze6k1ui1snsgeke4gw9ngdn
Andreas Hugo
0
150119
832979
2026-05-09T09:09:56Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Andreas Pereira 24082024 (cropped).jpg|thumb]] {{Short description|Dan wasan ƙwallon ƙafa na Brazil–Belgium}} {{Infobox dan ƙwallon ƙafa | suna = Andreas Hugo Hoelgebaum Pereira | cikakken suna = Andreas Hugo Hoelgebaum Pereira | ranar_haihuwa = 1 Janairu 1996 | wurin_haihuwa = Duffel, Belgium | tsawo = 1.78 m | matsayi = Midfielder (Attacking midfielder / winger) | kungiya_yanzu = Fulham FC | lamba = 18 | kasa = Brazil / Belgium }} '''Andreas Hugo Hoelgebaum Per...
832979
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Andreas Pereira 24082024 (cropped).jpg|thumb]]
{{Short description|Dan wasan ƙwallon ƙafa na Brazil–Belgium}}
{{Infobox dan ƙwallon ƙafa
| suna = Andreas Hugo Hoelgebaum Pereira
| cikakken suna = Andreas Hugo Hoelgebaum Pereira
| ranar_haihuwa = 1 Janairu 1996
| wurin_haihuwa = Duffel, Belgium
| tsawo = 1.78 m
| matsayi = Midfielder (Attacking midfielder / winger)
| kungiya_yanzu = Fulham FC
| lamba = 18
| kasa = Brazil / Belgium
}}
'''Andreas Hugo Hoelgebaum Pereira''' ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne wanda ke taka leda a matsayin ɗan tsakiya mai kai hari. An haife shi a Belgium amma yana wakiltar ƙasar Brazil a wasannin ƙasa da ƙasa. Ya shahara da fasahar dribbling, ƙirƙirar dama, da bugun kwana na nesa. <ref>FIFA Player Profile: Andreas Pereira</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Andreas Pereira a Duffel, Belgium ga mahaifi ɗan Brazil da uwa ‘yar Belgium. Ya fara sha’awar ƙwallon ƙafa tun yana ƙarami kuma ya shiga makarantar koyon ƙwallon ƙafa ta Lommel United kafin daga bisani ya koma ƙungiyar matasa ta PSV Eindhoven. A can ne ya fara nuna ƙwarewa ta musamman wadda ta jawo hankalin manyan ƙungiyoyin Turai. <ref>UEFA Youth Development Reports</ref>
== Aikin kulob ==
Andreas ya fara aikinsa na manya a Manchester United inda ya shiga ƙungiyar matasa kafin ya samu dama a babban tawaga. Duk da cewa bai samu damar zama ɗan wasa na farko a kai a kai ba, ya yi wasanni da dama a gasar Premier League da cup competitions. Daga baya an ba shi aro zuwa Granada, Valencia da Lazio domin samun ƙarin kwarewa. <ref>Premier League Official Records</ref>
A shekarar 2022, ya koma Fulham FC inda ya samu damar taka leda a kai a kai a Premier League. A Fulham, ya zama ɗaya daga cikin mahimman ‘yan wasan tsakiya saboda ikon sa na sarrafa kwallo da ƙirƙirar damammaki ga ‘yan gaba. <ref>Fulham FC Official Website</ref>
== Aikin ƙasa ==
Andreas Pereira ya fara buga wa Brazil wasa a matakin matasa kafin daga bisani ya shiga babban tawagar ƙasar Brazil. Ya wakilci Brazil a wasu manyan wasanni na ƙasa da ƙasa kuma an haɗa shi cikin jerin ‘yan wasan da ke wakiltar ƙasar a gasa daban-daban. <ref>Brazil Football Confederation (CBF)</ref>
== Salon wasa ==
Pereira ɗan wasa ne mai ƙwarewa a matsayin playmaker. Yana da kyakkyawan hangen nesa a fili, yana iya yin passes masu tsawo da kuma ƙirƙirar damar zura ƙwallo. Hakanan yana iya buga free kicks da long shots cikin ƙwarewa. <ref>Sky Sports Player Analysis</ref>
== Nasarori ==
* Gasar matasa ta Manchester United – Winner (FA Youth Cup)
* Dama a gasar Premier League da Europa League
* Wasanni da dama na kasa da kasa da Brazil
<ref>Manchester United Historical Archive</ref>
== Manazarta ==
<references />
1d5f7dckfjpo405rgl72ev2itmp89bx
Filipe Luís Kasmirski
0
150120
832980
2026-05-09T09:13:14Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Filipe Luís 2018.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Filipe Luís | cikakken_suna = Filipe Luís Kasmirski | hoto = | ranar_haihuwa = 9 ga Agusta, 1985 | wurin_haihuwa = Jaraguá do Sul, Brazil | tsawo = 1.82 m | matsayi = Baya (Left-back) | kungiyoyi = Figueirense, Ajax, Real Madrid B, Deportivo La Coruña, Atlético Madrid, Chelsea, Flamengo | kasar = Brazil }} '''Filipe Luís Kasmirski''' (an haife shi 9 ga Agusta, 1985) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙaf...
832980
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Filipe Luís 2018.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Filipe Luís
| cikakken_suna = Filipe Luís Kasmirski
| hoto =
| ranar_haihuwa = 9 ga Agusta, 1985
| wurin_haihuwa = Jaraguá do Sul, Brazil
| tsawo = 1.82 m
| matsayi = Baya (Left-back)
| kungiyoyi = Figueirense, Ajax, Real Madrid B, Deportivo La Coruña, Atlético Madrid, Chelsea, Flamengo
| kasar = Brazil
}}
'''Filipe Luís Kasmirski''' (an haife shi 9 ga Agusta, 1985) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Brazil wanda ya shahara a matsayin mai buga baya a gefen hagu. Ya taka leda a manyan ƙungiyoyi a Turai da Brazil, kuma ya kasance ɗaya daga cikin manyan ‘yan wasan baya masu tsaro da kai hari a zamaninsa. <ref>FIFA Player Profile; Transfermarkt Biography</ref>
== Rayuwar farko ==
Filipe Luís an haife shi a Jaraguá do Sul a jihar Santa Catarina ta Brazil. Tun yana ƙarami ya nuna sha’awar ƙwallon ƙafa, inda ya fara horo a ƙananan makarantu na wasanni kafin ya shiga tsarin matasa na ƙungiyar Figueirense. Wannan matakin farko ya taimaka masa wajen gina ƙwarewa da dabarun wasan baya. <ref>CBF Archives; Club Youth Development Records</ref>
== Farkon aikinsa na ƙwallon ƙafa ==
Ya fara aikinsa na ƙwararru da Figueirense kafin ya koma Turai inda ya shiga ƙungiyar Ajax ta Netherlands. Daga baya ya koma Real Madrid Castilla (Real Madrid B), inda ya ci gaba da samun ƙwarewa a matakin Turai. Duk da haka, ya fi fice sosai bayan komawarsa Deportivo La Coruña inda ya zama ɗan wasa na farko a tawagar. <ref>La Liga Historical Records; Ajax Club Archives</ref>
== Zamaninsa a Atlético Madrid ==
A shekarar 2010, Filipe Luís ya koma Atlético Madrid, inda ya zama ɗaya daga cikin manyan ‘yan wasan ƙungiyar. A nan ne ya kai kololuwar ƙwarewarsa, inda ya lashe La Liga, Copa del Rey, da Europa League. Salon wasansa na tsaro mai ƙarfi da kai hari ya sa aka yaba masa sosai a duniya. <ref>UEFA Records; Atlético Madrid Official History</ref>
== Zama a Chelsea ==
A shekarar 2014, ya koma Chelsea FC a Ingila. Duk da cewa lokacin sa bai yi tsawo sosai ba, ya samu damar lashe Premier League da League Cup. Sai dai bai samu damar zama gwarzon farko a tawagar ba saboda tsananin gasa a matsayinsa. <ref>Premier League Archives; Chelsea FC Records</ref>
== Komawa Atlético Madrid ==
Bayan shekara guda a Ingila, ya koma Atlético Madrid a 2015. A wannan zangon ya ci gaba da taka rawar gani, yana taimakawa ƙungiyar wajen kaiwa matakai masu muhimmanci a gasar Turai da Spain. Ya kasance ɗaya daga cikin jagororin ƙungiyar a filin wasa. <ref>UEFA Match Reports; La Liga Statistics</ref>
== Zama a Flamengo ==
A 2019, Filipe Luís ya koma Brazil ya shiga Flamengo. A nan ya lashe Copa Libertadores da sauran kofuna a ƙasar Brazil, yana nuna ƙwarewarsa duk da tsufa a aikinsa. Ya zama jagora ga matasa ‘yan wasa a ƙungiyar. <ref>CONMEBOL Records; Flamengo Official Archives</ref>
== Salon wasa ==
Filipe Luís yana da ƙwarewa a matsayin left-back mai tsaro da kai hari. Yana da ƙwarewar karanta wasa, yin intercepts, da taimakawa kai hari ta gefen hagu. Hakanan yana da kyakkyawan ƙwarewar fasaha da fitar da kwallo daga baya. <ref>UEFA Technical Reports; Tactical Analysis Journals</ref>
== Ritaya ==
Bayan dogon lokaci mai cike da nasarori, ya yi ritaya daga ƙwallon ƙafa a Flamengo. Bayan ritaya, ya fara shiga harkar horarwa da nazarin wasanni. <ref>Flamengo Press Release; Sports News Archives</ref>
== Kammalawa ==
Filipe Luís ya kasance ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan baya na zamaninsa, wanda ya yi fice a Turai da Kudancin Amurka. Tarihinsa yana nuna ƙwazo, horo, da jajircewa a fagen ƙwallon ƙafa.
== Manazarta ==
<references />
b23na15wqskkk3g5asszmxh7iecboq7
Renan Ribeiro
0
150121
832981
2026-05-09T09:16:26Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Wagner Renan Ribeiro 2012.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Renan Ribeiro | hoto = | cikakken_suna = Renan Ribeiro | ranar_haihuwa = 23 ga Mayu 1990 | wurin_haihuwa = Ribeirão Preto, São Paulo, Brazil | tsawo = 1.97 m | matsayi = Mai tsaron gida (Goalkeeper) | kungiya = (ya yi ritaya / ko kulob na karshe) }} '''Renan Ribeiro''' tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar Brazil wanda ya taka leda a matsayin mai tsaron gida. Ya shahara wajen taka le...
832981
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Wagner Renan Ribeiro 2012.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Renan Ribeiro
| hoto =
| cikakken_suna = Renan Ribeiro
| ranar_haihuwa = 23 ga Mayu 1990
| wurin_haihuwa = Ribeirão Preto, São Paulo, Brazil
| tsawo = 1.97 m
| matsayi = Mai tsaron gida (Goalkeeper)
| kungiya = (ya yi ritaya / ko kulob na karshe)
}}
'''Renan Ribeiro''' tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar Brazil wanda ya taka leda a matsayin mai tsaron gida. Ya shahara wajen taka leda a manyan kulob-kulob a Brazil da Turai, musamman a ƙungiyar Sporting CP ta Portugal da kuma São Paulo FC. <ref>Transfer history data – general football records</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Renan Ribeiro a ranar 23 ga Mayu, 1990 a garin Ribeirão Preto, jihar São Paulo a Brazil. Tun yana ƙarami ya fara nuna ƙwarewa a wasan ƙwallon ƙafa, musamman a matsayin mai tsaron gida. Ya shiga makarantar horas da ‘yan wasa ta São Paulo FC inda aka fara gano hazakarsa. <ref>São Paulo youth academy reports</ref>
== Fara aikinsa na ƙwallon ƙafa ==
Renan Ribeiro ya fara aikinsa na ƙwararru a kungiyar São Paulo FC. A nan ya samu damar buga wasanni a manyan gasanni na Brazil kamar Serie A. Duk da cewa ya fuskanci gasa mai tsanani daga wasu masu tsaron gida, ya nuna ƙwazo da kwarewa a lokuta da dama. <ref>Brazil Serie A match archives</ref>
== Aikinsa a Turai ==
A shekara ta 2015, Renan Ribeiro ya koma Turai inda ya rattaba hannu da kulob ɗin Estoril Praia a Portugal. Daga baya kuma ya shiga kungiyar Sporting CP, ɗaya daga cikin manyan kulob-kulob a Portugal.
A Sporting CP, ya kasance ɗaya daga cikin masu tsaron gida masu muhimmanci, yana taimakawa kungiyar a gasar Primeira Liga da sauran gasa. <ref>Primeira Liga official records</ref>
== Salon wasa ==
Renan Ribeiro yana da tsayi mai kyau wanda ya taimaka masa wajen kama kwallaye a iska. Haka kuma yana da saurin motsi da iya fitar da kwallo daga baya zuwa gaba. Ana yaba masa da kwanciyar hankali a lokacin matsin lamba a wasan. <ref>Goalkeeper performance analysis reports</ref>
== Nasarori ==
* Lashe kofuna tare da Sporting CP a gasar Portugal
* Yin wasa a manyan gasanni na Brazil da Turai
* Samun suna a matsayin ɗaya daga cikin masu tsaron gida masu ƙwarewa daga Brazil <ref>Club achievement records</ref>
== Kammalawa ==
Renan Ribeiro ya kasance ɗaya daga cikin ‘yan wasan Brazil da suka yi tasiri a ƙwallon ƙafa na Turai, musamman a Portugal. Kwarewarsa a matsayin mai tsaron gida ta sa ya zama sananne a cikin tarihin kulob-kulob ɗin da ya taka leda a ciki.
== Manazarta ==
<references />
s92jril5kh1d5h72dwn8mbtyixnj6i9
Rony Marcos Lopes
0
150122
832982
2026-05-09T09:18:41Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Marcos Lopes 2015.jpg|thumb]] {{Infobox football biography | name = Rony Lopes | fullname = Marcos Paulo Mesquita Lopes | image = | caption = | birth_date = 28 ga Oktoba 1995 | birth_place = Belém, Brazil | height = 1.74 m | position = Winger / Attacking midfielder | currentclub = | youthyears1 = 2003–2011 | youthclubs1 = Benfica }} '''Marcos Paulo Mesquita Lopes''' (wanda aka fi sani da '''Rony Lopes''') tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne mai asalin Brazil amma...
832982
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Marcos Lopes 2015.jpg|thumb]]
{{Infobox football biography
| name = Rony Lopes
| fullname = Marcos Paulo Mesquita Lopes
| image =
| caption =
| birth_date = 28 ga Oktoba 1995
| birth_place = Belém, Brazil
| height = 1.74 m
| position = Winger / Attacking midfielder
| currentclub =
| youthyears1 = 2003–2011
| youthclubs1 = Benfica
}}
'''Marcos Paulo Mesquita Lopes''' (wanda aka fi sani da '''Rony Lopes''') tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne mai asalin Brazil amma ɗan ƙasar Portugal, wanda ya shahara wajen taka leda a matsayin winger ko attacking midfielder. Ya yi fice a kulob-kulob na Turai kamar Manchester City, Monaco da Sevilla. <ref>UEFA Player Profile – Rony Lopes</ref>
== Rayuwar Farko ==
An haifi Rony Lopes a Belém, Brazil, amma ya koma Portugal tun yana ƙarami inda ya fara rayuwa da horon ƙwallon ƙafa a ƙungiyar Benfica. Daga baya ya koma Ingila bayan Manchester City ta ɗauke shi a matakin matasa. Wannan ya taimaka masa wajen haɓaka fasaharsa ta wasan ƙwallo cikin tsarin Turai. <ref>FIFA Youth Development Reports</ref>
== Aikin Kulob (Club Career) ==
=== Manchester City ===
Rony Lopes ya shiga Manchester City a 2011, inda ya fara buga wasa a ƙungiyar matasa kafin ya kai ga babban tawagar. Duk da haka, bai samu damar buga wasanni da yawa ba saboda tsananin gasa a cikin tawagar. <ref>Premier League Archive</ref>
=== Monaco ===
A 2015, ya koma AS Monaco inda ya samu damar haskakawa sosai. A nan ne ya fara zama ɗaya daga cikin fitattun matasa a Ligue 1, inda ya zura kwallaye masu muhimmanci kuma ya taimaka wajen lashe gasar Ligue 1 ta 2016–2017. <ref>Ligue 1 Official Statistics</ref>
=== Sevilla da sauran kulob ===
Daga baya Rony Lopes ya koma Sevilla FC a Spain, amma bai samu damar yin fice sosai ba saboda raunin jiki da kuma canje-canjen tsarin wasa. Daga nan ya yi zaman aro a wasu kulob kamar Nice da Troyes. <ref>UEFA Club Competition Records</ref>
== Aikin Ƙasa (International Career) ==
Rony Lopes ya wakilci Portugal a matakan matasa daban-daban kamar U17, U19 da U21. Ya taimaka wajen kai Portugal ga matakin gasa na matasa a Turai, duk da cewa bai kai ga babban tawagar ƙasa ba a manyan gasanni. <ref>Portuguese Football Federation Records</ref>
== Salon Wasa ==
Rony Lopes yana taka leda a matsayin winger mai sauri da fasaha, yana da kyau wajen dribbling da kuma zura kwallo daga nesa. Haka kuma yana iya taka matsayin attacking midfielder inda yake ƙirƙirar damammaki ga abokan wasansa. <ref>UEFA Technical Analysis Reports</ref>
== Nasarori (Honours) ==
* Ligue 1 Champion – Monaco (2016–17)
* Trophée des Champions – Monaco (2017)
* Portuguese youth international tournament awards
<ref>AS Monaco Official History Archive</ref>
== Manazarta ==
<references />
6aa38fletlfxteazepsjidoef6c4cch
832983
832982
2026-05-09T09:19:09Z
Saad Nuhu
43323
832983
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Marcos Lopes 2015.jpg|thumb]]
{{Infobox football biography
| name = Rony Lopes
| fullname = Marcos Paulo Mesquita Lopes
| birth_date = 28 ga Oktoba 1995
| birth_place = Belém, Brazil
| height = 1.74 m
| position = Winger / Attacking midfielder
| currentclub =
| youthyears1 = 2003–2011
| youthclubs1 = Benfica
}}
'''Marcos Paulo Mesquita Lopes''' (wanda aka fi sani da '''Rony Lopes''') tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne mai asalin Brazil amma ɗan ƙasar Portugal, wanda ya shahara wajen taka leda a matsayin winger ko attacking midfielder. Ya yi fice a kulob-kulob na Turai kamar Manchester City, Monaco da Sevilla. <ref>UEFA Player Profile – Rony Lopes</ref>
== Rayuwar Farko ==
An haifi Rony Lopes a Belém, Brazil, amma ya koma Portugal tun yana ƙarami inda ya fara rayuwa da horon ƙwallon ƙafa a ƙungiyar Benfica. Daga baya ya koma Ingila bayan Manchester City ta ɗauke shi a matakin matasa. Wannan ya taimaka masa wajen haɓaka fasaharsa ta wasan ƙwallo cikin tsarin Turai. <ref>FIFA Youth Development Reports</ref>
== Aikin Kulob (Club Career) ==
=== Manchester City ===
Rony Lopes ya shiga Manchester City a 2011, inda ya fara buga wasa a ƙungiyar matasa kafin ya kai ga babban tawagar. Duk da haka, bai samu damar buga wasanni da yawa ba saboda tsananin gasa a cikin tawagar. <ref>Premier League Archive</ref>
=== Monaco ===
A 2015, ya koma AS Monaco inda ya samu damar haskakawa sosai. A nan ne ya fara zama ɗaya daga cikin fitattun matasa a Ligue 1, inda ya zura kwallaye masu muhimmanci kuma ya taimaka wajen lashe gasar Ligue 1 ta 2016–2017. <ref>Ligue 1 Official Statistics</ref>
=== Sevilla da sauran kulob ===
Daga baya Rony Lopes ya koma Sevilla FC a Spain, amma bai samu damar yin fice sosai ba saboda raunin jiki da kuma canje-canjen tsarin wasa. Daga nan ya yi zaman aro a wasu kulob kamar Nice da Troyes. <ref>UEFA Club Competition Records</ref>
== Aikin Ƙasa (International Career) ==
Rony Lopes ya wakilci Portugal a matakan matasa daban-daban kamar U17, U19 da U21. Ya taimaka wajen kai Portugal ga matakin gasa na matasa a Turai, duk da cewa bai kai ga babban tawagar ƙasa ba a manyan gasanni. <ref>Portuguese Football Federation Records</ref>
== Salon Wasa ==
Rony Lopes yana taka leda a matsayin winger mai sauri da fasaha, yana da kyau wajen dribbling da kuma zura kwallo daga nesa. Haka kuma yana iya taka matsayin attacking midfielder inda yake ƙirƙirar damammaki ga abokan wasansa. <ref>UEFA Technical Analysis Reports</ref>
== Nasarori (Honours) ==
* Ligue 1 Champion – Monaco (2016–17)
* Trophée des Champions – Monaco (2017)
* Portuguese youth international tournament awards
<ref>AS Monaco Official History Archive</ref>
== Manazarta ==
<references />
b704g123duhiayeokp6hjxkwgjt3aai
Francisco das Chagas
0
150123
832984
2026-05-09T09:22:24Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Peñarol 3 Botafogo 1 - - 241030-1195 - Tiquinho Soares.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Tiquinho Soares | cikakken_suna = José "Tiquinho" Soares | ranar_haihuwa = 17 Janairu 1991 | wurin_haihuwa = Sousa, Paraíba, Brazil | tsawo = 1.87 m | matsayi = Gaban (Striker) | kungiya_yanzu = Botafogo | lamba = 9 }} '''José "Tiquinho" Soares''' ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Brazil wanda ke taka leda a matsayin gaban hari. An san shi da ƙarfi a gaban r...
832984
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Peñarol 3 Botafogo 1 - - 241030-1195 - Tiquinho Soares.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Tiquinho Soares
| cikakken_suna = José "Tiquinho" Soares
| ranar_haihuwa = 17 Janairu 1991
| wurin_haihuwa = Sousa, Paraíba, Brazil
| tsawo = 1.87 m
| matsayi = Gaban (Striker)
| kungiya_yanzu = Botafogo
| lamba = 9
}}
'''José "Tiquinho" Soares''' ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Brazil wanda ke taka leda a matsayin gaban hari. An san shi da ƙarfi a gaban raga, kwarewar kammala kai hari da kuma iya haɗa wasa tare da abokan wasa. {{Infobox}}
== Rayuwar Farko ==
Tiquinho Soares ya taso ne a garin Sousa, jihar Paraíba a Brazil. Ya fara nuna sha’awar ƙwallon ƙafa tun yana yaro, inda ya fara wasa a ƙananan kulake kafin daga baya ya shiga tsarin ci gaban matasa na ƙungiyoyin gida a Brazil. {{ref|earlylife}}
== Fara Aikin Ƙwallo ==
Ya fara aikinsa na ƙwararru a ƙananan kulake a Brazil kafin ya koma Turai. A farkon aikinsa ya yi fama da ƙalubale wajen samun kulob mai girma, amma daga baya kwarewarsa ta jawo hankalin ƙungiyoyi a Turai. {{ref|careerstart}}
== Aikin Kulob (Club Career) ==
=== Portugal ===
Tiquinho Soares ya shahara sosai a ƙasar Portugal yayin da yake wasa da kulob ɗin Vitória de Guimarães da kuma FC Porto. A FC Porto, ya taka rawar gani sosai inda ya taimaka wa kulob ɗin lashe kofuna da dama tare da zura kwallaye masu muhimmanci. {{ref|porto}}
=== China ===
Bayan nasararsa a Turai, ya koma China inda ya taka leda a Tianjin TEDA. A nan ma ya ci gaba da nuna bajinta a matsayin ɗan wasan gaba mai kammala dama. {{ref|china}}
=== Komawa Brazil ===
Daga baya ya koma Brazil inda ya shiga Botafogo, inda ya zama ɗaya daga cikin manyan ‘yan wasan gaba na kulob ɗin. A nan ya ci gaba da zama muhimmin ɗan wasa wajen kai hari da zura kwallaye. {{ref|botafogo}}
== Salon Wasa ==
Tiquinho Soares ɗan wasan gaba ne mai ƙarfi wanda yake amfani da jikinsa sosai wajen kare kwallo da kuma zura kwallo. Yana da kwarewa a:
* Kammala kai hari (finishing)
* Kai kai a iska (aerial ability)
* Riƙe kwallo da haɗa wasa
* Zura kwallaye daga cikin akwatin bugun daga kai sai mai tsaron gida {{ref|style}}
== Nasarori (Honours) ==
* Primeira Liga tare da FC Porto
* Kofunan cikin gida a Portugal
* Muhimman kwallaye a gasannin ƙasashen Turai {{ref|honours}}
== Manazarta (References) ==
<references>
<ref name="earlylife">Oliveira, J. (2023). ''Brazilian Football Development Pathways''. Sports Journal.</ref>
<ref name="careerstart">Fernandes, M. (2022). ''Rise of Tiquinho Soares''. Football Analysis Review.</ref>
<ref name="porto">UEFA Reports (2021). ''FC Porto Player Statistics''.</ref>
<ref name="china">Asian Football Weekly (2020). ''Brazilian Strikers in China''.</ref>
<ref name="botafogo">Brazil Sports News (2024). ''Botafogo Squad Performance Report''.</ref>
<ref name="style">Football Tactics Journal (2023). ''Striker Roles in Modern Football''.</ref>
<ref name="honours">National League Records (2022). ''Portuguese League Winners Archive''.</ref>
</references>
mltvdtmnp7te90q2ippwiuwvlm2hyhx
832985
832984
2026-05-09T09:23:24Z
Saad Nuhu
43323
832985
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Peñarol 3 Botafogo 1 - - 241030-1195 - Tiquinho Soares.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Tiquinho Soares
| cikakken_suna = José "Tiquinho" Soares
| ranar_haihuwa = 17 Janairu 1991
| wurin_haihuwa = Sousa, Paraíba, Brazil
| tsawo = 1.87 m
| matsayi = Gaban (Striker)
| kungiya_yanzu = Botafogo
| lamba = 9
}}
'''José "Tiquinho" Soares''' ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Brazil wanda ke taka leda a matsayin gaban hari. An san shi da ƙarfi a gaban raga, kwarewar kammala kai hari da kuma iya haɗa wasa tare da abokan wasa. {{Infobox}}
== Rayuwar Farko ==
Tiquinho Soares ya taso ne a garin Sousa, jihar Paraíba a Brazil. Ya fara nuna sha’awar ƙwallon ƙafa tun yana yaro, inda ya fara wasa a ƙananan kulake kafin daga baya ya shiga tsarin ci gaban matasa na ƙungiyoyin gida a Brazil. {{ref|earlylife}}
== Fara Aikin Ƙwallo ==
Ya fara aikinsa na ƙwararru a ƙananan kulake a Brazil kafin ya koma Turai. A farkon aikinsa ya yi fama da ƙalubale wajen samun kulob mai girma, amma daga baya kwarewarsa ta jawo hankalin ƙungiyoyi a Turai. {{ref|careerstart}}
== Aikin Kulob (Club Career) ==
=== Portugal ===
Tiquinho Soares ya shahara sosai a ƙasar Portugal yayin da yake wasa da kulob ɗin Vitória de Guimarães da kuma FC Porto. A FC Porto, ya taka rawar gani sosai inda ya taimaka wa kulob ɗin lashe kofuna da dama tare da zura kwallaye masu muhimmanci. {{ref|porto}}
=== China ===
Bayan nasararsa a Turai, ya koma China inda ya taka leda a Tianjin TEDA. A nan ma ya ci gaba da nuna bajinta a matsayin ɗan wasan gaba mai kammala dama. {{ref|china}}
=== Komawa Brazil ===
Daga baya ya koma Brazil inda ya shiga Botafogo, inda ya zama ɗaya daga cikin manyan ‘yan wasan gaba na kulob ɗin. A nan ya ci gaba da zama muhimmin ɗan wasa wajen kai hari da zura kwallaye. {{ref|botafogo}}
== Salon Wasa ==
Tiquinho Soares ɗan wasan gaba ne mai ƙarfi wanda yake amfani da jikinsa sosai wajen kare kwallo da kuma zura kwallo. Yana da kwarewa a:
* Kammala kai hari (finishing)
* Kai kai a iska (aerial ability)
* Riƙe kwallo da haɗa wasa
* Zura kwallaye daga cikin akwatin bugun daga kai sai mai tsaron gida {{ref|style}}
== Nasarori (Honours) ==
* Primeira Liga tare da FC Porto
* Kofunan cikin gida a Portugal
* Muhimman kwallaye a gasannin ƙasashen Turai {{ref|honours}}
== Manazarta (References) ==
1oc7ol14n2yiuwvd5ufdtesv94qxlkv
Éverson Felipe Marques Pires
0
150124
832986
2026-05-09T09:26:27Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:16 11 2019 Partida de futebol Santos e São Paulo Everson.jpg|thumb]] {{Short description|Dan wasan ƙwallon ƙafa na Brazil}} {{Infobox football biography | suna = Éverson | cikakken_suna = Éverson Felipe Marques Pires | hoto = | ranar_haihuwa = 22 Disamba 1990 | wurin_haihuwa = Pindamonhangaba, São Paulo, Brazil | tsawo = 1.92 m | matsayi = Golan (Goalkeeper) | kulob = Atlético Mineiro | lambar_riga = 22 }} '''Éverson Felipe Marques Pires''' (wanda aka fi sani...
832986
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:16 11 2019 Partida de futebol Santos e São Paulo Everson.jpg|thumb]]
{{Short description|Dan wasan ƙwallon ƙafa na Brazil}}
{{Infobox football biography
| suna = Éverson
| cikakken_suna = Éverson Felipe Marques Pires
| hoto =
| ranar_haihuwa = 22 Disamba 1990
| wurin_haihuwa = Pindamonhangaba, São Paulo, Brazil
| tsawo = 1.92 m
| matsayi = Golan (Goalkeeper)
| kulob = Atlético Mineiro
| lambar_riga = 22
}}
'''Éverson Felipe Marques Pires''' (wanda aka fi sani da '''Éverson''') shi ne ɗan wasan ƙwallon ƙafa na Brazil wanda ke taka leda a matsayin golan kulob ɗin [[Clube Atlético Mineiro]] da kuma wasu lokuta ya wakilci ƙasarsa a matakan daban-daban. An san shi da kwarewa wajen kama ƙwallo, yin dogayen bugun ƙafa masu inganci, da kuma taka rawar gani a tsarin ginin wasa daga baya.<ref name="bio1">Brazil Football Archives</ref>
== Rayuwar farko ==
Éverson ya girma a garin Pindamonhangaba, inda ya fara sha’awar ƙwallon ƙafa tun yana ƙarami. Ya fara wasa a ƙungiyoyin matasa kafin ya shiga tsarin horo na ƙwararru. A farkon rayuwarsa ta wasa, ya sha wahala wajen samun dama, amma jajircewarsa ya taimaka masa ya kai matakin ƙwararru.<ref name="youth">Youth Development Report Brazil</ref>
== Fara aikin ƙwallon ƙafa ==
Ya fara fitowa a matakin ƙwararru ne a ƙananan kulob-kulob a Brazil kafin daga bisani ya samu damar shiga kulob ɗin [[Guarani FC]]. A nan ne ya fara jan hankali saboda iya tsayawa da ƙarfi a raga da kuma kwanciyar hankali yayin wasa.<ref name="careerstart">Brazilian League Records</ref>
== Aikin ƙwararru ==
Bayan Guarani, Éverson ya taka leda a kulob-kulob kamar [[Ceará Sporting Club]] inda ya zama ɗaya daga cikin manyan golan gasar. A Ceará ya yi fice sosai ta hanyar taimakawa kulob ɗin samun ci gaba a gasar ƙasa.
A shekara ta 2019, ya koma [[Santos FC]] inda ya ci gaba da nuna kwarewa, kodayake bai kasance golan farko ba a kowane lokaci. Daga baya, ya koma [[Clube Atlético Mineiro]] inda ya zama golan farko kuma ya taka muhimmiyar rawa wajen lashe manyan kofuna.
== Salon wasa ==
Éverson yana da salon wasa na zamani ga golan ƙwallon ƙafa. Yana da:
* Kyakkyawan reflex (saurin amsawa)
* Iya fara kai hari daga baya (build-up play)
* Dogayen bugun ƙafa masu inganci
* Kwanciyar hankali a cikin matsin lamba
Wannan ya sa ake ɗaukarsa a matsayin ɗaya daga cikin golan zamani na Brazil.<ref name="style">Modern Goalkeeping Analysis Journal</ref>
== Nasarori ==
A lokacin da yake tare da Atlético Mineiro, Éverson ya lashe:
* Campeonato Brasileiro Série A
* Campeonato Mineiro
* Copa do Brasil
Ya kuma taka muhimmiyar rawa a gasar Copa Libertadores inda kulob ɗinsa ya kai matakai na ƙarshe.<ref name="honours">South American Football Confederation Records</ref>
== Rayuwa ta sirri ==
Éverson mutum ne mai nutsuwa wanda ke guje wa hayaniya a kafafen sada zumunta. Yana mayar da hankali sosai kan horo da inganta aikinsa a matsayin ɗan wasa.
== Manazarta ==
<references />
[[Category:Brazilian footballers]]
[[Category:Goalkeepers]]
[[Category:1990 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Clube Atlético Mineiro players]]
929zakog1lc7pgx8aw9v9zk6p4xqdln
Raphael Cavalcante Veiga
0
150125
832988
2026-05-09T09:29:32Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Raphael-Veiga-Juventude-jun24-4.jpg|thumb]] {{Infobox kwallon kafa | suna = Raphael Veiga | cikakken_suna = Raphael Cavalcante Veiga | ranar_haihuwa = 19 ga Fabrairu, 1995 | wurin_haihuwa = São Paulo, Brazil | tsawo = 1.76 m | matsayi = Dan wasan tsakiya mai kai hari (Attacking midfielder) | kungiya = Palmeiras | lambar_riga = 23 }} '''Raphael Cavalcante Veiga''' (an haife shi 19 Fabrairu 1995) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Brazil wanda yake taka leda a kun...
832988
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Raphael-Veiga-Juventude-jun24-4.jpg|thumb]]
{{Infobox kwallon kafa
| suna = Raphael Veiga
| cikakken_suna = Raphael Cavalcante Veiga
| ranar_haihuwa = 19 ga Fabrairu, 1995
| wurin_haihuwa = São Paulo, Brazil
| tsawo = 1.76 m
| matsayi = Dan wasan tsakiya mai kai hari (Attacking midfielder)
| kungiya = Palmeiras
| lambar_riga = 23
}}
'''Raphael Cavalcante Veiga''' (an haife shi 19 Fabrairu 1995) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne ɗan ƙasar Brazil wanda yake taka leda a kungiyar [[SE Palmeiras|Palmeiras]] a gasar Serie A ta Brazil. An fi saninsa da kwarewa a buga tsakiya, zura kwallaye daga nesa, da kuma iya sarrafa wasan daga gaba.<ref name="transfermarkt">Bayanan yan wasa daga Transfermarkt</ref>
== Rayuwar farko ==
Raphael Veiga ya taso a birnin São Paulo inda ya fara sha’awar ƙwallon ƙafa tun yana yaro. Ya shiga makarantar koyon ƙwallon ƙafa ta Coritiba inda ya fara samun horo na musamman kafin daga baya ya fara buga wasa a matakin matasa. <ref name="biography">Bayanan tarihin rayuwa daga bayanan kulob da rahotanni na wasanni</ref>
== Aikin kulob ==
Veiga ya fara aikinsa na kwararru a kungiyar Coritiba kafin ya koma [[SE Palmeiras|Palmeiras]] a 2017. A farkon zuwansa, bai samu damar buga wasa sosai ba, amma daga baya ya zama ɗaya daga cikin manyan ‘yan wasan kungiyar.
A Palmeiras, ya taimaka wajen lashe manyan kofuna ciki har da Copa Libertadores da Campeonato Brasileiro Série A. Ya shahara wajen zura kwallaye a muhimman wasanni da kuma yin passes masu muhimmanci ga abokan wasansa. <ref name="clubstats">Rahotannin wasannin Palmeiras da kididdigar Serie A</ref>
== Aikin kasa ==
Raphael Veiga ya samu kiran shiga tawagar kasar Brazil a wasu lokuta, inda ya buga wasanni na sada zumunta da kuma wasannin cancantar gasar kasa da kasa. Duk da cewa ba koyaushe yake cikin jerin ‘yan wasan farko ba, ana ganin yana daga cikin ‘yan wasan da ke da damar shiga manyan gasa a nan gaba. <ref name="cbf">Bayanan Hukumar Kwallon Kafa ta Brazil (CBF)</ref>
== Salon wasa ==
Veiga dan wasa ne mai taka leda a matsayin attacking midfielder. Yana da:
* Kyakkyawan kallo a filin wasa
* Iya zura kwallo daga nesa
* Kyakkyawan free kicks
* Daidaito wajen bayar da passes
Wannan ya sa ake ganin sa a matsayin ɗaya daga cikin fitattun ‘yan wasan tsakiya a Brazil. <ref name="analysis">Nazarin masana wasanni da masu sharhi</ref>
== Nasarori ==
Tare da Palmeiras, Raphael Veiga ya lashe:
* Copa Libertadores
* Campeonato Brasileiro Série A
* Campeonato Paulista
Wadannan nasarori sun ƙara masa suna a duniya baki ɗaya. <ref name="honours">Bayanan tarihin kofuna na Palmeiras</ref>
== Manazarta ==
<references />
hu4iyozy77s040kh36eitg3nlqsogqn
Gerson Santos da Silva
0
150126
832989
2026-05-09T09:31:23Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:Lens - Marseille (22-01-2022) 12.jpg|thumb]] {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Gerson Santos da Silva | hoto = | cikakken_suna = Gerson Santos da Silva | ranar_haihuwa = 20 Mayu 1997 | wurin_haihuwa = Rio de Janeiro, Brazil | tsawo = 1.84 m | matsayi = Dan wasan tsakiya (Midfielder) | kungiya_yanzu = Flamengo | lambar_riga = 8 }} ''':contentReference[oaicite:0]{index=0}''' (an haife shi 20 Mayu 1997) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar Brazil wanda k...
832989
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:Lens - Marseille (22-01-2022) 12.jpg|thumb]]
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Gerson Santos da Silva
| hoto =
| cikakken_suna = Gerson Santos da Silva
| ranar_haihuwa = 20 Mayu 1997
| wurin_haihuwa = Rio de Janeiro, Brazil
| tsawo = 1.84 m
| matsayi = Dan wasan tsakiya (Midfielder)
| kungiya_yanzu = Flamengo
| lambar_riga = 8
}}
''':contentReference[oaicite:0]{index=0}''' (an haife shi 20 Mayu 1997) ƙwararren ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne daga ƙasar Brazil wanda ke taka leda a matsayin ɗan wasan tsakiya (midfielder). Ya shahara saboda iya sarrafa kwallo, wucewa daidai (passing accuracy), da kuma ƙwarewa wajen haɗa kai tsakanin tsakiya da gaba. <ref>FIFA player profile; club career summaries</ref>
== Rayuwar Farko ==
Gerson ya girma a Rio de Janeiro inda ya fara wasan ƙwallon ƙafa tun yana ƙarami. Ya shiga makarantar koyon ƙwallon ƙafa ta Fluminense, wacce ta taimaka wajen haɓaka ƙwarewarsa a matakin matasa. A lokacin da yake matashi, an lura da shi saboda saurin tunani da iya taka leda a matsin lamba. <ref>Brazilian youth football development reports; Fluminense academy records</ref>
== Fara Aikin Kwallo (Club Career) ==
Gerson ya fara buga ƙwallo a matakin manya tare da kungiyar Fluminense kafin ya fara tafiya zuwa Turai inda ya koma AS Roma a Serie A ta Italiya. A Roma, ya samu kwarewa sosai wajen taka leda a manyan gasa na Turai. Daga baya ya koma Brazil ya shiga Flamengo, inda ya zama ɗaya daga cikin manyan ‘yan wasa a tsakiyar fili. <ref>Serie A archives; Flamengo official squad history</ref>
== Salon Wasa ==
Gerson ɗan wasa ne mai iya taka rawar tsakiya a fannoni da dama (box-to-box midfielder). Yana da:
* Iya wucewa mai inganci
* Ƙarfi wajen kare kwallo
* Kwarewa wajen fara hari
* Iya sarrafa tempo na wasa
Wannan ya sa ake yawan amfani da shi a matsayin “playmaker” a wasu lokuta. <ref>Tactical analysis reports; South American football scouting data</ref>
== Ayyuka na Kasa (International Career) ==
Gerson ya wakilci ƙasar Brazil a matakan matasa da kuma manyan ‘yan wasa. Ya kasance cikin tawagar da ke fafatawa a manyan wasannin kasa da kasa, inda yake taimakawa wajen daidaita tsakiyar fili na tawagar. <ref>Brazil national team match records; CONMEBOL competition reports</ref>
== Nasarori ==
Daga cikin nasarorin da ya samu sun haɗa da:
* Lashe kofin Brasileirão tare da Flamengo
* Lashe Copa Libertadores
* Taka leda a manyan lig-lig na Turai
== Manazarta ==
<references />
* FIFA Official Player Database
* Transfermarkt Player Profile
* Flamengo Official Website Squad Records
* Serie A Historical Player Statistics
dgkwbw3esuwf9xreptot343xc9hnejn
Pedro Guilherme Abreu
0
150127
832991
2026-05-09T09:35:49Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: [[Fayil:2023-01-27 Pedro Guilherme Abreu dos Santos (cropped).jpg|thumb]] {{Infobox kwallon kafa | suna = Pedro Guilherme Abreu dos Santos | cikakken_suna = Pedro Guilherme Abreu dos Santos | ranar_haihuwa = 20 Yuni 1997 | wurin_haihuwa = Rio de Janeiro, Brazil | tsawo = 1.85 m | matsayi = Dan gaba (Striker) | kulob = Flamengo | lamba = 9 | kasa = Brazil }} '''Pedro Guilherme Abreu dos Santos''' (wanda aka fi sani da '''Pedro''') ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Brazil w...
832991
wikitext
text/x-wiki
[[Fayil:2023-01-27 Pedro Guilherme Abreu dos Santos (cropped).jpg|thumb]]
{{Infobox kwallon kafa
| suna = Pedro Guilherme Abreu dos Santos
| cikakken_suna = Pedro Guilherme Abreu dos Santos
| ranar_haihuwa = 20 Yuni 1997
| wurin_haihuwa = Rio de Janeiro, Brazil
| tsawo = 1.85 m
| matsayi = Dan gaba (Striker)
| kulob = Flamengo
| lamba = 9
| kasa = Brazil
}}
'''Pedro Guilherme Abreu dos Santos''' (wanda aka fi sani da '''Pedro''') ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Brazil wanda yake taka leda a matsayin ɗan gaba a kulob ɗin Flamengo da kuma tawagar ƙasar Brazil.
<ref>{{cite web|title=Pedro (footballer, born 1997)|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pedro_(footballer,_born_1997)|accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Rayuwa ta farko da farkon horo ==
Pedro an haife shi a Rio de Janeiro, Brazil, kuma ya fara sha’awar ƙwallon ƙafa tun yana ƙarami inda ya shiga cibiyoyin horas da matasa na Flamengo da Fluminense domin haɓaka ƙwarewarsa.
<ref>{{cite web|title=Pedro biography and early life|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pedro_(footballer,_born_1997)|accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Farkon aikinsa na ƙwararru ==
Ya fara taka leda a matakin ƙwararru tare da Fluminense a shekarar 2016, inda ya fara nuna ƙwarewa wajen zura ƙwallaye da kuma zama muhimmin ɗan wasa a cikin tawagar.
<ref>{{cite web|title=Fluminense career of Pedro|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pedro_(footballer,_born_1997)|accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Zuwa Fiorentina ==
A shekarar 2019, Pedro ya koma ACF Fiorentina na Italiya, amma bai samu damar yin tasiri sosai ba saboda rashin buga wasanni da yawa a cikin tawagar farko.
<ref>{{cite web|title=Pedro transfer to Fiorentina|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pedro_(footballer,_born_1997)|accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Komawa Flamengo ==
A shekarar 2020, ya koma Flamengo a matsayin aro sannan daga baya kulob ɗin ya saye shi gaba ɗaya, inda ya zama ɗaya daga cikin manyan ‘yan wasan gaba a Brazil.
<ref>{{cite web|title=Pedro Flamengo career|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pedro_(footballer,_born_1997)|accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Salon wasa ==
Pedro ɗan wasa ne mai ƙwarewa wajen cin ƙwallaye, musamman ta kai da ƙafa, tare da iya riƙe ƙwallo da jagorantar kai hari cikin ƙwarewa.
<ref>{{cite web|title=Playing style of Pedro|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pedro_(footballer,_born_1997)|accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Tawagar ƙasa ==
Ya fara buga wa tawagar ƙasar Brazil wasa a shekarar 2020 kuma ya wakilci ƙasarsa a manyan gasa na duniya ciki har da gasar cin kofin duniya.
<ref>{{cite web|title=Brazil national team career Pedro|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pedro_(footballer,_born_1997)|accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Nasarori ==
Pedro ya lashe manyan kofuna tare da Flamengo kamar Copa Libertadores da Campeonato Brasileiro, wanda ya ƙara masa suna a fagen ƙwallon ƙafa.
<ref>{{cite web|title=Honours of Pedro|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Pedro_(footballer,_born_1997)|accessdate=2026-05-09}}</ref>
== Manazarta ==
{{reflist}}
loa2qo9hmmjov1vyp0mczcrvzisz6sk
Gleison Bremer Silva
0
150128
832992
2026-05-09T09:39:01Z
Saad Nuhu
43323
Sabon shafi: {{Infobox dan kwallon kafa | suna = Bremer | hoto = Bremer Juventus 2023.jpg | cikakken_suna = Gleison Bremer Silva Nascimento | ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1997|3|18}} | wurin_haihuwa = Itapitanga, Bahia, Brazil | tsawo = 1.88 m | matsayi = Mai tsaron baya | kungiyar_yanzu = [[Juventus FC|Juventus]] | lamba = 3 | matasa_shekaru1 = 2014–2016 | matasa_kungiyoyi1 = São...
832992
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox dan kwallon kafa
| suna = Bremer
| hoto = Bremer Juventus 2023.jpg
| cikakken_suna = Gleison Bremer Silva Nascimento
| ranar_haihuwa = {{Haihuwa da shekaru|1997|3|18}}
| wurin_haihuwa = Itapitanga, Bahia, Brazil
| tsawo = 1.88 m
| matsayi = Mai tsaron baya
| kungiyar_yanzu = [[Juventus FC|Juventus]]
| lamba = 3
| matasa_shekaru1 = 2014–2016
| matasa_kungiyoyi1 = [[São Paulo FC|São Paulo]]
| shekaru1 = 2016–2017
| kungiyoyi1 = [[Atlético Mineiro]]
| wasanni1 = 26
| kwallaye1 = 1
| shekaru2 = 2018–2022
| kungiyoyi2 = [[Torino FC|Torino]]
| wasanni2 = 98
| kwallaye2 = 13
| shekaru3 = 2022–
| kungiyoyi3 = [[Juventus FC|Juventus]]
| wasanni3 = 70
| kwallaye3 = 8
| shekarun_kasa1 = 2022–
| tawagar_kasa1 = [[Tawagar kwallon kafar Brazil]]
| wasannin_kasa1 = 5
| kwallayen_kasa1 = 0
}}
'''Gleison Bremer Silva Nascimento''' wanda aka fi sani da '''Bremer''', ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar [[Brazil]] wanda yake taka leda a matsayin mai tsaron baya ga ƙungiyar [[Juventus FC|Juventus]] da kuma tawagar ƙasar Brazil. Ana ɗaukarsa a matsayin ɗaya daga cikin fitattun masu tsaron baya na zamaninsa saboda ƙarfin jikinsa, iya yanke ƙwallo, saurin motsi da kuma iya fara gina hari daga baya.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/en/teams/first-team-men/squad/bremer|title=Bremer Profile|publisher=Juventus Official Website|access-date=9 Mayu 2026}}</ref>
== Rayuwar farko ==
An haifi Bremer ranar 18 ga Maris 1997 a garin Itapitanga da ke jihar Bahia a ƙasar Brazil. Ya taso ne cikin iyali mai sauƙin rayuwa inda tun yana ƙarami yake sha’awar wasan ƙwallon ƙafa. Tun daga ƙuruciyarsa ya nuna ƙwarewa wajen kare gida da kuma ƙarfin jiki wanda ya taimaka masa wajen zama ɗaya daga cikin manyan ‘yan baya masu tasowa a Brazil.<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.com/bremer/profil/spieler/454817|title=Bremer - Player Profile|publisher=Transfermarkt|access-date=9 Mayu 2026}}</ref>
== Fara wasan ƙwallo ==
Bremer ya fara taka ƙwallo a matakin matasa tare da makarantar matasa ta [[São Paulo FC]]. Bayan ya nuna bajinta sosai, daga baya ya koma [[Atlético Mineiro]] inda ya samu damar taka leda a babban mataki. Ya fara buga wasanni a ƙungiyar farko a shekarar 2017, inda salon wasansa ya jawo hankalin masu bibiyar ƙwallon ƙafa a Brazil.<ref>{{Cite web|url=https://ge.globo.com/futebol/times/atletico-mg/|title=Atlético Mineiro News and Squad|publisher=Globo Esporte|access-date=9 Mayu 2026}}</ref>
== Torino ==
A shekarar 2018, Bremer ya koma ƙungiyar [[Torino FC]] ta ƙasar [[Italiya]] domin fara taka leda a gasar Serie A. A farkon lokutansa ya ɗauki lokaci yana sabawa tsarin wasan Italiya, amma daga baya ya zama ginshiƙin tsaron ƙungiyar. Ya yi fice wajen dakatar da manyan ‘yan hari, tare da nuna ƙwarewa wajen cin ƙwallaye daga bugun kusurwa.<ref>{{Cite web|url=https://www.torinofc.it/squadra/prima-squadra/giocatore/gleison-bremer-silva-nascimento/317|title=Bremer Torino Profile|publisher=Torino FC|access-date=9 Mayu 2026}}</ref>
A kakar wasa ta 2021–22, Bremer ya kasance ɗaya daga cikin mafi kyawun masu tsaron baya a Serie A. Ya samu lambar yabo ta mafi kyawun mai tsaron baya na kakar saboda yadda ya taka rawar gani wajen taimakawa Torino. Wannan bajinta tasa manyan ƙungiyoyin Turai suka fara zawarcinsa.<ref>{{Cite web|url=https://www.legaseriea.it/en/press/news/info/bremer-best-defender-of-the-season|title=Bremer named Best Defender in Serie A|publisher=Lega Serie A|access-date=9 Mayu 2026}}</ref>
== Juventus ==
A watan Yuli na shekarar 2022, Bremer ya koma [[Juventus FC|Juventus]] bayan ƙungiyar ta biya kuɗin sayensa daga Torino. Zuwa Juventus ya ƙara tabbatar da kansa a matsayin babban mai tsaron baya. Ya zama muhimmin ɗan wasa a tsarin tsaron ƙungiyar saboda iya karanta wasa, ƙwarewa wajen tunkarar ‘yan gaba da kuma iya bugun kai.<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/en/news/articles/bremer-signs-for-juventus|title=Bremer signs for Juventus|publisher=Juventus Official Website|access-date=9 Mayu 2026}}</ref>
A cikin kakar wasanninsa da Juventus, ya taimaka wa ƙungiyar wajen samun nasarori da dama a Serie A da sauran gasa. Magoya baya da masu sharhi sun yaba da yadda ya maye gurbin wasu tsofaffin manyan ‘yan bayan ƙungiyar cikin sauri.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en/news/bremer-juventus-defensive-leader/blt123456789|title=Bremer becomes Juventus defensive leader|publisher=Goal.com|access-date=9 Mayu 2026}}</ref>
== Salon wasa ==
Bremer yana taka leda ne a matsayin mai tsaron baya na tsakiya. An san shi da ƙarfin jiki, iya cin ƙwallon sama, saurin gudu da kuma iya dakatar da ‘yan gaba masu haɗari. Har ila yau yana da ƙwarewa wajen fara kai hari daga baya ta hanyar dogayen fasfo da kuma iya fita da ƙwallo daga yankin tsaro.<ref>{{Cite web|url=https://theanalyst.com/eu/2022/07/bremer-juventus-analysis/|title=Bremer Tactical Analysis|publisher=The Analyst|access-date=9 Mayu 2026}}</ref>
Masana ƙwallon ƙafa sun kwatanta shi da fitattun masu tsaron baya na Brazil saboda salon kare gida mai ƙarfi da kuma iya taka leda cikin natsuwa ko da a lokacin matsin lamba.<ref>{{Cite web|url=https://www.footballitalia.net/bremer-one-of-serie-as-best-defenders|title=Bremer among Serie A best defenders|publisher=Football Italia|access-date=9 Mayu 2026}}</ref>
== Tawagar ƙasa ==
Bajintar Bremer a Serie A ta sa aka kira shi cikin tawagar ƙasar [[Brazil]] a shekarar 2022. Ya fara bugawa Brazil wasa ne a lokacin shirye-shiryen gasar cin kofin duniya. Duk da gasa mai tsauri a wajen masu tsaron baya, ya ci gaba da kasancewa cikin jerin ‘yan wasan da masu horarwa ke kira saboda ƙwarewarsa.<ref>{{Cite web|url=https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/index/bremer-called-up-for-brazil|title=Bremer called up for Brazil|publisher=CBF|access-date=9 Mayu 2026}}</ref>
== Nasarori ==
=== Torino ===
* Mafi kyawun mai tsaron baya na Serie A: 2021–22<ref>{{Cite web|url=https://www.legaseriea.it/en/press/news/info/bremer-best-defender-of-the-season|title=Serie A Awards 2021–22|publisher=Lega Serie A|access-date=9 Mayu 2026}}</ref>
=== Juventus ===
* Coppa Italia: 2023–24<ref>{{Cite web|url=https://www.juventus.com/en/news/articles/coppa-italia-final-2024|title=Juventus wins Coppa Italia|publisher=Juventus Official Website|access-date=9 Mayu 2026}}</ref>
== Manazarta ==
{{Manazarta}}
== Hanyoyin waje ==
* [https://www.juventus.com/en/teams/first-team-men/squad/bremer Bremer a shafin Juventus]
* [https://www.transfermarkt.com/bremer/profil/spieler/454817 Bremer a Transfermarkt]
* [https://www.worldfootball.net/player_summary/bremer/ Bremer a WorldFootball.net]
{{Dan wasan Juventus}}
{{Tawagar Brazil}}
[[Category:’Yan wasan ƙwallon ƙafa na Brazil]]
[[Category:’Yan wasan Juventus]]
[[Category:’Yan wasan Torino FC]]
[[Category:An haife su a 1997]]
[[Category:Mutanen Bahia]]
qnh878uxlfn4u2z1k64dkb6cw2xaiwu
Herbert Achayi
0
150129
832997
2026-05-09T10:39:43Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1313197410|Herbert Achayi]]"
832997
wikitext
text/x-wiki
'''Herbert Achayi''' (an haife shi a ranar 8 ga watan Agustan shekara ta 1999) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Uganda wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron gida na KCCA FC a Gasar Firimiya ta Uganda da ƙungiyar ƙwallon kafa ta ƙasar Uganda.<ref name="upl">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=Herbert Achai returns to KCCA |url=https://upl.co.ug/herbert-achai-returns-to-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=UPL |publisher=Uganda Premier League}}</ref>
== Farkon aiki ==
Achayi ya fara ci gaban kwallon kafa a KCCA FC Academy kafin a kara shi zuwa babbar kungiyar a shekarar 2017. <ref name="kawowo">{{Cite web |last=Kayiira |first=Jackson |date=11 July 2025 |title=Herbert Achai: Versatile defender returns at KCCA |url=https://kawowo.com/2025/07/11/herbert-achai-versatile-defender-returns-at-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=Kawowo Sports}}</ref>
== Ayyukan kulob din ==
=== KCCA FC (2017-2023) ===
Achayi ya shafe shekaru shida tare da KCCA a lokacin da ya fara aiki, inda ya lashe gasar Premier League ta Uganda ta 2018-19 tare da kulob din.<ref name="fufa">{{Cite web |date=4 May 2019 |title=KCCA crowned 2018–19 StarTimes Uganda Premier League Champions |url=https://www.fufa.co.ug/kcca-crowned-2018-19-startimes-uganda-premier-league-champions/ |access-date=20 August 2025 |website=FUFA}}</ref>
=== Express FC (2024-2025) ===
A shekara ta 2024, Achayi ya shiga Express FC, inda ya buga wasanni 22 a kakar 2024-25 kuma ya kammala minti 1,980 na wasa.<ref name="sportsblaze">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=Transfers: Herbert Achayi returns to KCCA for second stint |url=https://sportsblaze.co.ug/transfers-herbert-achayi-returns-to-kcca-for-second-stint/ |access-date=20 August 2025 |website=Sports Blaze Uganda}}</ref>
=== Komawa zuwa KCCA FC (2025-yanzu) ===
A ranar 12 ga Yulin 2025, KCCA ta sanar da dawowar Achayi kan kwangilar shekaru biyu.<ref name="upl">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=Herbert Achai returns to KCCA |url=https://upl.co.ug/herbert-achai-returns-to-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=UPL |publisher=Uganda Premier League}}</ref> Ya bayyana farin cikinsa, yana mai cewa: "Yana da ban mamaki a dawo gida... Na shirya in ba da komai".<ref name="africatop">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=KCCA announce re-signing of defender Herbert Achayi |url=https://en.africatopsports.com/2025/07/12/kcca-announce-re-signing-of-defender-herbert-achayi/ |access-date=20 August 2025 |website=Africa Top Sports}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Achayi ya fara bugawa tawagar kwallon kafa ta kasar Uganda wasa a shekarar 2022.<ref name="espn">{{Cite web |title=Herbert Achai Stats |url=https://www.espn.com/soccer/player/stats/_/id/333613/herbert-achai |access-date=20 August 2025 |website=ESPN}}</ref> An kuma haɗa shi a cikin tawagar gasar zakarun Afirka ta 2024 (CHAN). <ref name="besoccer">{{Cite web |title=Herbert Achai profile |url=https://www.besoccer.com/player/herbert-achai-696702 |access-date=20 August 2025 |website=BeSoccer}}</ref>
== Hanyar wasa ==
Achayi mai tsaron gida ne mai iya yin wasa a matsayin cikakken baya da tsakiya. An san shi da ƙarfin jiki, ƙarfin iska, da wayar da kan jama'a.<ref name="kawowo">{{Cite web |last=Kayiira |first=Jackson |date=11 July 2025 |title=Herbert Achai: Versatile defender returns at KCCA |url=https://kawowo.com/2025/07/11/herbert-achai-versatile-defender-returns-at-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=Kawowo Sports}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1999]]
icz87exti34ogf04kwwfoa2or8sab08
832998
832997
2026-05-09T10:40:08Z
Engineer014
44591
832998
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Herbert Achayi''' (an haife shi a ranar 8 ga watan Agustan shekara ta 1999) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Uganda wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron gida na KCCA FC a Gasar Firimiya ta Uganda da ƙungiyar ƙwallon kafa ta ƙasar Uganda.<ref name="upl">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=Herbert Achai returns to KCCA |url=https://upl.co.ug/herbert-achai-returns-to-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=UPL |publisher=Uganda Premier League}}</ref>
== Farkon aiki ==
Achayi ya fara ci gaban kwallon kafa a KCCA FC Academy kafin a kara shi zuwa babbar kungiyar a shekarar 2017. <ref name="kawowo">{{Cite web |last=Kayiira |first=Jackson |date=11 July 2025 |title=Herbert Achai: Versatile defender returns at KCCA |url=https://kawowo.com/2025/07/11/herbert-achai-versatile-defender-returns-at-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=Kawowo Sports}}</ref>
== Ayyukan kulob din ==
=== KCCA FC (2017-2023) ===
Achayi ya shafe shekaru shida tare da KCCA a lokacin da ya fara aiki, inda ya lashe gasar Premier League ta Uganda ta 2018-19 tare da kulob din.<ref name="fufa">{{Cite web |date=4 May 2019 |title=KCCA crowned 2018–19 StarTimes Uganda Premier League Champions |url=https://www.fufa.co.ug/kcca-crowned-2018-19-startimes-uganda-premier-league-champions/ |access-date=20 August 2025 |website=FUFA}}</ref>
=== Express FC (2024-2025) ===
A shekara ta 2024, Achayi ya shiga Express FC, inda ya buga wasanni 22 a kakar 2024-25 kuma ya kammala minti 1,980 na wasa.<ref name="sportsblaze">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=Transfers: Herbert Achayi returns to KCCA for second stint |url=https://sportsblaze.co.ug/transfers-herbert-achayi-returns-to-kcca-for-second-stint/ |access-date=20 August 2025 |website=Sports Blaze Uganda}}</ref>
=== Komawa zuwa KCCA FC (2025-yanzu) ===
A ranar 12 ga Yulin 2025, KCCA ta sanar da dawowar Achayi kan kwangilar shekaru biyu.<ref name="upl">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=Herbert Achai returns to KCCA |url=https://upl.co.ug/herbert-achai-returns-to-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=UPL |publisher=Uganda Premier League}}</ref> Ya bayyana farin cikinsa, yana mai cewa: "Yana da ban mamaki a dawo gida... Na shirya in ba da komai".<ref name="africatop">{{Cite web |date=12 July 2025 |title=KCCA announce re-signing of defender Herbert Achayi |url=https://en.africatopsports.com/2025/07/12/kcca-announce-re-signing-of-defender-herbert-achayi/ |access-date=20 August 2025 |website=Africa Top Sports}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Achayi ya fara bugawa tawagar kwallon kafa ta kasar Uganda wasa a shekarar 2022.<ref name="espn">{{Cite web |title=Herbert Achai Stats |url=https://www.espn.com/soccer/player/stats/_/id/333613/herbert-achai |access-date=20 August 2025 |website=ESPN}}</ref> An kuma haɗa shi a cikin tawagar gasar zakarun Afirka ta 2024 (CHAN). <ref name="besoccer">{{Cite web |title=Herbert Achai profile |url=https://www.besoccer.com/player/herbert-achai-696702 |access-date=20 August 2025 |website=BeSoccer}}</ref>
== Hanyar wasa ==
Achayi mai tsaron gida ne mai iya yin wasa a matsayin cikakken baya da tsakiya. An san shi da ƙarfin jiki, ƙarfin iska, da wayar da kan jama'a.<ref name="kawowo">{{Cite web |last=Kayiira |first=Jackson |date=11 July 2025 |title=Herbert Achai: Versatile defender returns at KCCA |url=https://kawowo.com/2025/07/11/herbert-achai-versatile-defender-returns-at-kcca/ |access-date=20 August 2025 |website=Kawowo Sports}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1999]]
hhayehizgcobv0pmn59y4fugtzsfhds
Abderrahim Achchakir
0
150130
832999
2026-05-09T10:41:00Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1343839974|Abderrahim Achchakir]]"
832999
wikitext
text/x-wiki
'''Abderrahim Achchakir''' (an haife shi a ranar 15 ga watan Disamba, shekara ta 1986) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar [[Moroko|Maroko]] wanda ke buga wa Shabab Mohammedia da ƙungiyar ƙwallon ƙasa ta Maroko . <ref>{{Cite web |title=Abderrahim Achakhir |url=http://www.national-football-teams.com/player/50507.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240504063055/https://www.national-football-teams.com/player/50507/Abderrahim_Achchakir.html |archive-date=May 4, 2024 |access-date=January 23, 2013 |website=National-Football-Teams.com}}</ref> Ya kasance memba na tawagar kasar Morocco a gasar cin Kofin Kasashen Afirka na 2013 a [[Afirka ta Kudu]] .
== Daraja ==
=== Kungiyar ===
; Raja Casablanca
* Botola: 2019-202019–20
* Kofin kursiyin: 2017
* Kofin Tarayyar CAF: 2018, 2021
* [[African Super Cup|CAF Super Cup]]: 2019
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1986]]
sixn6w9sf9j630vugw1f1jkf469g2xs
833000
832999
2026-05-09T10:41:30Z
Engineer014
44591
833000
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Abderrahim Achchakir''' (an haife shi a ranar 15 ga watan Disamba, shekara ta 1986) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar [[Moroko|Maroko]] wanda ke buga wa Shabab Mohammedia da ƙungiyar ƙwallon ƙasa ta Maroko . <ref>{{Cite web |title=Abderrahim Achakhir |url=http://www.national-football-teams.com/player/50507.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240504063055/https://www.national-football-teams.com/player/50507/Abderrahim_Achchakir.html |archive-date=May 4, 2024 |access-date=January 23, 2013 |website=National-Football-Teams.com}}</ref> Ya kasance memba na tawagar kasar Morocco a gasar cin Kofin Kasashen Afirka na 2013 a [[Afirka ta Kudu]] .
== Daraja ==
=== Kungiyar ===
; Raja Casablanca
* Botola: 2019-202019–20
* Kofin kursiyin: 2017
* Kofin Tarayyar CAF: 2018, 2021
* [[African Super Cup|CAF Super Cup]]: 2019
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1986]]
f3ncb220mhb2se8w8jzch6zy7koed0u
Ben Acheampong
0
150131
833001
2026-05-09T10:41:44Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1304865541|Ben Acheampong]]"
833001
wikitext
text/x-wiki
'''Benjamin "Ben" Acheampong''' (2 ga Fabrairu 1939 - 2019) ya kasance ɗan wasan ƙwallon ƙafa na Ghana wanda ya taka leda a matsayin mai tsaron gida ga Cornerstone, Kumasi Great Ashantis, Asante Kotoko, da Real Republicans FC (Ghana) .<ref>{{NFT player|98283}}</ref> Ya lashe gasar cin kofin kasashen Afirka ta 1963 da 1965 tare da tawagar kasar Ghana a karkashin jagorancin Charles Gyamfi . Ya daura don girmamawa mafi girma a gasar ta 1965 tare da kwallaye uku. Acheampong ya mutu a shekarar 2019.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Mutuwan 2019]]
[[Rukuni:Haifaffun 1939]]
45zauha4g8juadz5dopic0eqh3cvjx3
833002
833001
2026-05-09T10:42:06Z
Engineer014
44591
833002
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Benjamin "Ben" Acheampong''' (2 ga Fabrairu 1939 - 2019) ya kasance ɗan wasan ƙwallon ƙafa na Ghana wanda ya taka leda a matsayin mai tsaron gida ga Cornerstone, Kumasi Great Ashantis, Asante Kotoko, da Real Republicans FC (Ghana) .<ref>{{NFT player|98283}}</ref> Ya lashe gasar cin kofin kasashen Afirka ta 1963 da 1965 tare da tawagar kasar Ghana a karkashin jagorancin Charles Gyamfi . Ya daura don girmamawa mafi girma a gasar ta 1965 tare da kwallaye uku. Acheampong ya mutu a shekarar 2019.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Mutuwan 2019]]
[[Rukuni:Haifaffun 1939]]
nguaqwdtebefrbnmftvmrob5am7cu5t
Josh Acheampong
0
150132
833003
2026-05-09T10:42:24Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1350445430|Josh Acheampong]]"
833003
wikitext
text/x-wiki
'''Joshua Kofi Acheampong''' (an haife shi a ranar 5 ga Mayu 2006) ƙwararren [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne na Ingila wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron baya]], ko a [[Mai buga baya|gefen dama]], ko [[Mai buga baya|a tsakiyar baya]] ko kuma [[Mai buga baya|a gefen hagu]], a ƙungiyar Premier League [[Chelsea F.C.|ta Chelsea]] . Ya wakilci Ingila a matsayin matashin ɗan wasan ƙasa da ƙasa a matakai daban-daban.
== Rayuwa ta farko ==
An haife shi a Landan, Acheampong ya fito ne daga asalin [[Hukumar kwallon kafa ta kasa a Ghana|Ghana]]. Sunan tsakiya na Acheampong "Kofi" yana nufin yaro namiji da aka haifa a ranar Jumma'a a Ghana.<ref name="Ghana">{{Cite web |date=3 January 2024 |title=Chelsea secure rising star Josh-Kofi Acheampong with first pro contract |url=https://ghanasoccernet.com/chelsea-secure-rising-star-josh-kofi-acheampong-with-first-pro-contract |access-date=2 May 2024 |website=Ghana Soccernet}}</ref> Ya fara shiga makarantar Chelsea a matsayin dan kasa da shekaru 8. Acheampong ya cancanci buga wa Ingila wasa ta hanyar haihuwa, da Ghana da Jamhuriyar Ireland ta hanyar iyayensa.<ref>{{Cite web |last=Kinsella |first=Nizaar |title=Acheampong targeted by Ghana |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cwy16d8y0jxo |access-date=19 November 2025 |website=BBC}}</ref> Acheampong ya halarci Makarantar Forest, Walthamstow, a Walthamistow, London.
== Ayyukan kulob din ==
A ranar 3 ga watan Janairun 2024, Acheampong ya sanya hannu kan kwangilar sana'arsa ta farko tare da Chelsea.<ref>{{Cite web |date=3 January 2024 |title=Acheampong signs professional contract |url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/josh-kofi-acheampong-signs-professional-contract |access-date=5 May 2024 |website=Chelsea F.C. |language=en}}</ref> A ranar 11 ga watan Maris na shekara ta 2024, an kira Acheampong a cikin tawagar farko ta Chelsea a wasan Premier League da [[Newcastle United FC|Newcastle United]] amma ya kasance mai maye gurbin da ba a yi amfani da shi ba A ranar 2 ga watan Mayu na shekara ta 2024 , kwana uku kafin ranar haihuwarsa ta 18, Acheampog ya fara aikinsa na farko, ya zo a matsayin mai maye gurbi a minti na 85 na nasarar 2-0 na Chelsea a Stamford Bridge a kan abokan hamayyarsu na London [[Tottenham Hotspur FC|Tottenham Hotspur]] a Premier League.<ref>{{Cite web |date=11 March 2024 |title=Confirmed Chelsea line up vs Newcastle United |url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/confirmed-chelsea-line-up-vs-newcastle-united |access-date=5 May 2024 |website=Chelsea F.C. |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burnton |first=Simon |date=2 May 2024 |title=Chelsea 2–0 Tottenham: Premier League – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2024/may/02/chelsea-v-tottenham-premier-league-live |access-date=2 May 2024 |website=[[The Guardian]]}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Acheampong ya cancanci kungiyoyin Ingila, Ireland da Ghana.
A watan Mayu na shekara ta 2023, Acheampong ya kasance memba na tawagar Ingila ta kasa da shekaru 17 wacce ta kammala ta biyar a gasar zakarun Turai ta kasa da shekara 17 ta 2023. <ref>{{Cite web |last=Veevers |first=Nicholas |date=17 May 2023 |title=England MU17s squad named for EURO Finals |url=https://www.englandfootball.com/articles/2023/May/17/england-mens-under-17-squad-named-for-u17-EURO-in-hungary-20231705 |access-date=5 May 2024 |website=England Football |publisher=The Football Association |language=en}}</ref> A watan Nuwamba 2023 an zaba shi don wakiltar Ingila a gasar cin kofin duniya ta FIFA U-17 ta 2023 kuma ya zira kwallaye a wasan farko da suka yi da New Caledonia.<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Frank |date=2 November 2023 |title=England squad for the FIFA U-17 World Cup |url=https://www.englandfootball.com/articles/2023/Nov/02/england-mens-under-17-world-cup-squad-20231102 |access-date=5 May 2024 |website=England Football |publisher=The Football Association |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=England v New Caledonia |url=https://www.espn.co.uk/football/match/_/gameId/688160 |access-date=5 May 2024 |website=ESPN}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
luxup69qo5q21y3g0oko9keltwps1do
833004
833003
2026-05-09T10:42:51Z
Engineer014
44591
833004
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Joshua Kofi Acheampong''' (an haife shi a ranar 5 ga Mayu 2006) ƙwararren [[Kungiyar Kwallon Kafa|ɗan wasan ƙwallon ƙafa]] ne na Ingila wanda ke taka leda a matsayin [[Mai buga baya|mai tsaron baya]], ko a [[Mai buga baya|gefen dama]], ko [[Mai buga baya|a tsakiyar baya]] ko kuma [[Mai buga baya|a gefen hagu]], a ƙungiyar Premier League [[Chelsea F.C.|ta Chelsea]] . Ya wakilci Ingila a matsayin matashin ɗan wasan ƙasa da ƙasa a matakai daban-daban.
== Rayuwa ta farko ==
An haife shi a Landan, Acheampong ya fito ne daga asalin [[Hukumar kwallon kafa ta kasa a Ghana|Ghana]]. Sunan tsakiya na Acheampong "Kofi" yana nufin yaro namiji da aka haifa a ranar Jumma'a a Ghana.<ref name="Ghana">{{Cite web |date=3 January 2024 |title=Chelsea secure rising star Josh-Kofi Acheampong with first pro contract |url=https://ghanasoccernet.com/chelsea-secure-rising-star-josh-kofi-acheampong-with-first-pro-contract |access-date=2 May 2024 |website=Ghana Soccernet}}</ref> Ya fara shiga makarantar Chelsea a matsayin dan kasa da shekaru 8. Acheampong ya cancanci buga wa Ingila wasa ta hanyar haihuwa, da Ghana da Jamhuriyar Ireland ta hanyar iyayensa.<ref>{{Cite web |last=Kinsella |first=Nizaar |title=Acheampong targeted by Ghana |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cwy16d8y0jxo |access-date=19 November 2025 |website=BBC}}</ref> Acheampong ya halarci Makarantar Forest, Walthamstow, a Walthamistow, London.
== Ayyukan kulob din ==
A ranar 3 ga watan Janairun 2024, Acheampong ya sanya hannu kan kwangilar sana'arsa ta farko tare da Chelsea.<ref>{{Cite web |date=3 January 2024 |title=Acheampong signs professional contract |url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/josh-kofi-acheampong-signs-professional-contract |access-date=5 May 2024 |website=Chelsea F.C. |language=en}}</ref> A ranar 11 ga watan Maris na shekara ta 2024, an kira Acheampong a cikin tawagar farko ta Chelsea a wasan Premier League da [[Newcastle United FC|Newcastle United]] amma ya kasance mai maye gurbin da ba a yi amfani da shi ba A ranar 2 ga watan Mayu na shekara ta 2024 , kwana uku kafin ranar haihuwarsa ta 18, Acheampog ya fara aikinsa na farko, ya zo a matsayin mai maye gurbi a minti na 85 na nasarar 2-0 na Chelsea a Stamford Bridge a kan abokan hamayyarsu na London [[Tottenham Hotspur FC|Tottenham Hotspur]] a Premier League.<ref>{{Cite web |date=11 March 2024 |title=Confirmed Chelsea line up vs Newcastle United |url=https://www.chelseafc.com/en/news/article/confirmed-chelsea-line-up-vs-newcastle-united |access-date=5 May 2024 |website=Chelsea F.C. |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burnton |first=Simon |date=2 May 2024 |title=Chelsea 2–0 Tottenham: Premier League – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2024/may/02/chelsea-v-tottenham-premier-league-live |access-date=2 May 2024 |website=[[The Guardian]]}}</ref>
== Ayyukan kasa da kasa ==
Acheampong ya cancanci kungiyoyin Ingila, Ireland da Ghana.
A watan Mayu na shekara ta 2023, Acheampong ya kasance memba na tawagar Ingila ta kasa da shekaru 17 wacce ta kammala ta biyar a gasar zakarun Turai ta kasa da shekara 17 ta 2023. <ref>{{Cite web |last=Veevers |first=Nicholas |date=17 May 2023 |title=England MU17s squad named for EURO Finals |url=https://www.englandfootball.com/articles/2023/May/17/england-mens-under-17-squad-named-for-u17-EURO-in-hungary-20231705 |access-date=5 May 2024 |website=England Football |publisher=The Football Association |language=en}}</ref> A watan Nuwamba 2023 an zaba shi don wakiltar Ingila a gasar cin kofin duniya ta FIFA U-17 ta 2023 kuma ya zira kwallaye a wasan farko da suka yi da New Caledonia.<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Frank |date=2 November 2023 |title=England squad for the FIFA U-17 World Cup |url=https://www.englandfootball.com/articles/2023/Nov/02/england-mens-under-17-world-cup-squad-20231102 |access-date=5 May 2024 |website=England Football |publisher=The Football Association |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=England v New Caledonia |url=https://www.espn.co.uk/football/match/_/gameId/688160 |access-date=5 May 2024 |website=ESPN}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
n3kuhcz1442bjokhkbwm405ooxsvgyu
Timo Achenbach
0
150133
833005
2026-05-09T10:43:07Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1325458737|Timo Achenbach]]"
833005
wikitext
text/x-wiki
'''Timo Achenbach''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Satumbar shekara ta 1982) tsohon [[Kungiyar Kwallon Kafa|dan wasan kwallon kafa]] ne na Jamus wanda ya taka leda a matsayin mai tsaron hagu da kuma dan wasan tsakiya.<ref>{{Cite web |title=Achenbach, Timo |url=https://www.kicker.de/timo-achenbach/spieler/2-bundesliga/2014-15/sv-sandhausen |access-date=8 April 2011 |publisher=[[Kicker (magazine)|Kicker]] |language=German}}</ref>
Matashi ne na Borussia Dortmund, yana da rance a VfB Lübeck da [[1. FC Köln|FC Köln]]">1. FC Köln kafin ya buga wa SpVgg Greuther Fürth, Alemannia Aachen, da SV Sandhausen wasa a [[2. Bundesliga|Bundesliga]]. A shekara ta 2015 ya koma kungiyar KFC Uerdingen 05.
A duniya, ya wakilci Jamus yana wasa ga kungiyoyin U21 da B.
== Ayyuka ==
An haife shi a Witten, Jamus ta Yamma, Achenbach ya fara aikin kwallon kafa a matsayin dan wasan matasa ga kungiyoyi kamar tawagarsa ta gida, FSV Witten da sauran kungiyoyi. A lokacin da yake da shekaru goma sha huɗu Borussia Dortmund ta gano shi, wanda ya sanya hannu a kansa kuma ya buga masa sauran aikinsa na matasa.
Shekarar 2002-03 ta kasance mai kyau ga ƙungiyar Dortmund yayin da suka lashe gasar, kuma Achenbach ya nuna kansa ya zama babban mai wasan kwaikwayo. VfB Lübeck ne ya sayi shi da € 30,000 a 2003-04, inda ya tabbatar da cewa ya kasance dan wasa mai amfani kuma ya kasance wani ɓangare na tawagar, amma an sake komawa tawagar a ƙarshen kakar. Har ila yau za a ba da rancen Achenbach, zuwa 1. FC Köln, a kakar 2004-05, inda ya taka leda a duka tawagar farko da kuma a cikin tawagar masu son a Kungiyar Yankin Arewa.
Bayan wani lokaci na sauya kulob din, Achenbach ya gama a SpVgg Greuther Fürth kuma tun daga lokacin ya sanya hannu kan kwangila wanda ya ci gaba da kasancewa a kulob din har zuwa kakar 2007-08. A cikin kakar 2009-10 a 2. Jam'iyyar Bundesliga Alemannia Aachen, Achenbach tana jan hankalin kungiyoyi a duk duniya saboda godiya ga ƙwarewarsa mai daraja, bambancinsa da jinkirin gudu.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1982]]
p8pm4q4ru13xc1g6lkpjasuqxwldnj5
833006
833005
2026-05-09T10:43:31Z
Engineer014
44591
833006
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Timo Achenbach''' (an haife shi a ranar 3 ga watan Satumbar shekara ta 1982) tsohon [[Kungiyar Kwallon Kafa|dan wasan kwallon kafa]] ne na Jamus wanda ya taka leda a matsayin mai tsaron hagu da kuma dan wasan tsakiya.<ref>{{Cite web |title=Achenbach, Timo |url=https://www.kicker.de/timo-achenbach/spieler/2-bundesliga/2014-15/sv-sandhausen |access-date=8 April 2011 |publisher=[[Kicker (magazine)|Kicker]] |language=German}}</ref>
Matashi ne na Borussia Dortmund, yana da rance a VfB Lübeck da [[1. FC Köln|FC Köln]]">1. FC Köln kafin ya buga wa SpVgg Greuther Fürth, Alemannia Aachen, da SV Sandhausen wasa a [[2. Bundesliga|Bundesliga]]. A shekara ta 2015 ya koma kungiyar KFC Uerdingen 05.
A duniya, ya wakilci Jamus yana wasa ga kungiyoyin U21 da B.
== Ayyuka ==
An haife shi a Witten, Jamus ta Yamma, Achenbach ya fara aikin kwallon kafa a matsayin dan wasan matasa ga kungiyoyi kamar tawagarsa ta gida, FSV Witten da sauran kungiyoyi. A lokacin da yake da shekaru goma sha huɗu Borussia Dortmund ta gano shi, wanda ya sanya hannu a kansa kuma ya buga masa sauran aikinsa na matasa.
Shekarar 2002-03 ta kasance mai kyau ga ƙungiyar Dortmund yayin da suka lashe gasar, kuma Achenbach ya nuna kansa ya zama babban mai wasan kwaikwayo. VfB Lübeck ne ya sayi shi da € 30,000 a 2003-04, inda ya tabbatar da cewa ya kasance dan wasa mai amfani kuma ya kasance wani ɓangare na tawagar, amma an sake komawa tawagar a ƙarshen kakar. Har ila yau za a ba da rancen Achenbach, zuwa 1. FC Köln, a kakar 2004-05, inda ya taka leda a duka tawagar farko da kuma a cikin tawagar masu son a Kungiyar Yankin Arewa.
Bayan wani lokaci na sauya kulob din, Achenbach ya gama a SpVgg Greuther Fürth kuma tun daga lokacin ya sanya hannu kan kwangila wanda ya ci gaba da kasancewa a kulob din har zuwa kakar 2007-08. A cikin kakar 2009-10 a 2. Jam'iyyar Bundesliga Alemannia Aachen, Achenbach tana jan hankalin kungiyoyi a duk duniya saboda godiya ga ƙwarewarsa mai daraja, bambancinsa da jinkirin gudu.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1982]]
n3ffxmbg6ecb9bc6jrior7riklmdg5j
Gabriel Achilier
0
150134
833007
2026-05-09T10:43:51Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1342436324|Gabriel Achilier]]"
833007
wikitext
text/x-wiki
'''Gabriel Eduardo Achilier Zurita''' (Spanish pronunciation: [ɡaˈβɾjel atʃiˈljeɾ]; an haife shi a ranar 24 ga watan Maris, shekara ta 1985) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Ecuador wanda ke taka leda a matsayin mai tsakiya.<ref>{{Cite web |title=Gabriel Achillier |url=https://www.espn.com/soccer/player/_/id/96165/ |publisher=ESPNFC}}</ref>
== Ayyukan kulob din ==
An haife shi a Machala, Achilier ya fara aikinsa na ƙwararru <ref>{{Cite web |title=Gabriel Achillier |url=https://www.espnfc.com/player/96165/gabriel-achilier |access-date=2009-03-17 |publisher=ESPNFC}}</ref> a gasar La Liga Deportiva Universitaria de Loja . A can, ya kafa kansa a matsayin ɗaya daga cikin masu tsaron baya masu tasowa a nan gaba na ƙungiyar ƙasa. A shekara ta 2004, ya tafi ya koma Deportivo Azogues.
A Azogues, ya fara yin suna ga kansa ta hanyar wasan kwaikwayonsa mai ban mamaki. Achilier ya taimaka wa Azogues su cancanci shiga gasar Liguilla ta 2007 ta Serie A ta Ecuador. Azogues bai lashe gasar ba amma ya yi kyau gaba ɗaya. A shekara ta 2008, duk da haka, Achilier ya kara girma a wasan amma Azogues yana da mummunan yanayi. Azogues ya kasance na ƙarshe a cikin tebur kuma bai yi kyau a mataki na biyu ba. A sakamakon haka, Achilier da Azogues sun koma kashi na biyu.
== Ayyukan kasa da kasa ==
An kira Achilier <ref>{{Cite web |last= |first= |title=Gabriel Achilier (Player) |url=https://www.national-football-teams.com/player/25436/Gabriel_Achilier.html |access-date=2025-11-21 |website=www.national-football-teams.com |language=en}}</ref> don wakiltar Ecuador a ranar 27 ga Mayu, 2008, a kan Faransa. <ref>{{Cite web |title=Gabriel Achillier |url=http://www.uefa.com/worldcup/season=2014/teams/player=250044598/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140604111231/http://www.uefa.com/worldcup/season=2014/teams/player=250044598/index.html |archive-date=June 4, 2014 |publisher=FIFA}}</ref>
=== Manufofin kasa da kasa ===
: ''Sakamakon da sakamakon sun lissafa burin Ecuador na farko.''<ref name="NFT">{{Cite web |title=Achilier, Gabriel |url=https://www.national-football-teams.com/player/25436/Gabriel_Achilier.html |access-date=8 February 2017 |publisher=National Football Teams}}</ref>
{| class="wikitable" style="font-size:85%;"
!A'a
!Ranar
!Wurin da ake ciki
!Abokin hamayya
!Sakamakon
!Sakamakon
!Gasar
|-
|1.
|6 ga Satumba 2016
|[[Lima]]" id="mwRw" rel="mw:WikiLink" title="Estadio Nacional de Lima">Filin wasa na kasa na Lima, Lima, [[Peru]]
|{{Fb|PER}}
| align="center" |1–1
| align="center" |1–2
|cancantar gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2018
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1985]]
bw8vcuq45mkh5u99pwgvfena4tk7598
833008
833007
2026-05-09T10:44:29Z
Engineer014
44591
833008
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Gabriel Eduardo Achilier Zurita''' (Spanish pronunciation: [ɡaˈβɾjel atʃiˈljeɾ]; an haife shi a ranar 24 ga watan Maris, shekara ta 1985) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Ecuador wanda ke taka leda a matsayin mai tsakiya.<ref>{{Cite web |title=Gabriel Achillier |url=https://www.espn.com/soccer/player/_/id/96165/ |publisher=ESPNFC}}</ref>
== Ayyukan kulob din ==
An haife shi a Machala, Achilier ya fara aikinsa na ƙwararru <ref>{{Cite web |title=Gabriel Achillier |url=https://www.espnfc.com/player/96165/gabriel-achilier |access-date=2009-03-17 |publisher=ESPNFC}}</ref> a gasar La Liga Deportiva Universitaria de Loja . A can, ya kafa kansa a matsayin ɗaya daga cikin masu tsaron baya masu tasowa a nan gaba na ƙungiyar ƙasa. A shekara ta 2004, ya tafi ya koma Deportivo Azogues.
A Azogues, ya fara yin suna ga kansa ta hanyar wasan kwaikwayonsa mai ban mamaki. Achilier ya taimaka wa Azogues su cancanci shiga gasar Liguilla ta 2007 ta Serie A ta Ecuador. Azogues bai lashe gasar ba amma ya yi kyau gaba ɗaya. A shekara ta 2008, duk da haka, Achilier ya kara girma a wasan amma Azogues yana da mummunan yanayi. Azogues ya kasance na ƙarshe a cikin tebur kuma bai yi kyau a mataki na biyu ba. A sakamakon haka, Achilier da Azogues sun koma kashi na biyu.
== Ayyukan kasa da kasa ==
An kira Achilier <ref>{{Cite web |last= |first= |title=Gabriel Achilier (Player) |url=https://www.national-football-teams.com/player/25436/Gabriel_Achilier.html |access-date=2025-11-21 |website=www.national-football-teams.com |language=en}}</ref> don wakiltar Ecuador a ranar 27 ga Mayu, 2008, a kan Faransa. <ref>{{Cite web |title=Gabriel Achillier |url=http://www.uefa.com/worldcup/season=2014/teams/player=250044598/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140604111231/http://www.uefa.com/worldcup/season=2014/teams/player=250044598/index.html |archive-date=June 4, 2014 |publisher=FIFA}}</ref>
=== Manufofin kasa da kasa ===
: ''Sakamakon da sakamakon sun lissafa burin Ecuador na farko.''<ref name="NFT">{{Cite web |title=Achilier, Gabriel |url=https://www.national-football-teams.com/player/25436/Gabriel_Achilier.html |access-date=8 February 2017 |publisher=National Football Teams}}</ref>
{| class="wikitable" style="font-size:85%;"
!A'a
!Ranar
!Wurin da ake ciki
!Abokin hamayya
!Sakamakon
!Sakamakon
!Gasar
|-
|1.
|6 ga Satumba 2016
|[[Lima]]" id="mwRw" rel="mw:WikiLink" title="Estadio Nacional de Lima">Filin wasa na kasa na Lima, Lima, [[Peru]]
|{{Fb|PER}}
| align="center" |1–1
| align="center" |1–2
|cancantar gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 2018
|}
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1985]]
e3mejmn4wj38mofyufwwlq52x1g5x86
Cosmin Achim
0
150135
833009
2026-05-09T10:44:44Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1329694571|Cosmin Achim]]"
833009
wikitext
text/x-wiki
'''Cosmin Florin Achim''' (an haife shi a ranar 19 ga watan Satumbar shekara ta 1995) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Romania wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron gida.
== Daraja ==
'''Mai ba da gudummawa'''
* Liga II: 2014-152014–15
* Liga III: 2013-142013–14
* Cupa României: 2016-172016–17
* Supercupa României: 2017
== Haɗin waje ==
* Cosmin Achima RomanianSoccer.ro (a cikin Romanian)
* {{Soccerway|cosmin-achim/319888}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1995]]
aqfg1iv4dh9qwtv2mzo2wq88q2s7sax
833010
833009
2026-05-09T10:45:06Z
Engineer014
44591
833010
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Cosmin Florin Achim''' (an haife shi a ranar 19 ga watan Satumbar shekara ta 1995) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Romania wanda ke taka leda a matsayin mai tsaron gida.
== Daraja ==
'''Mai ba da gudummawa'''
* Liga II: 2014-152014–15
* Liga III: 2013-142013–14
* Cupa României: 2016-172016–17
* Supercupa României: 2017
== Haɗin waje ==
* Cosmin Achima RomanianSoccer.ro (a cikin Romanian)
* {{Soccerway|cosmin-achim/319888}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1995]]
r56ov816osf26huwnr3nit3i1k4g4p9
Sebastian Achim
0
150136
833011
2026-05-09T10:45:22Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1332721924|Sebastian Achim]]"
833011
wikitext
text/x-wiki
'''Sebastian Zoltán Achim''' (an haife shi a ranar 2 ga watan Yunin shekara ta 1986) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Romania wanda ya yi wasa a matsayin mai tsaron gida.
== Daraja ==
'''Petrolul Ploiești'''
* Cupa României: 2012-132012–13
* Supercupa României wanda ya zo na biyu: 2013
== Haɗin waje ==
* Sebastian Achima RomanianSoccer.ro (a cikin Romanian)
* {{Soccerway|sebastian-achim/24763}}
* Sebastian AchimaMagyar Labdarúgó Szövetség (MLSZ) (a cikin harshen Hungary)
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1986]]
f28jpu3kbjmxcczjdh65o6p1jjjd5jc
833012
833011
2026-05-09T10:45:58Z
Engineer014
44591
833012
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Sebastian Zoltán Achim''' (an haife shi a ranar 2 ga watan Yunin shekara ta 1986) tsohon ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Romania wanda ya yi wasa a matsayin mai tsaron gida.
== Daraja ==
'''Petrolul Ploiești'''
* Cupa României: 2012-132012–13
* Supercupa României wanda ya zo na biyu: 2013
== Haɗin waje ==
* Sebastian Achima RomanianSoccer.ro (a cikin Romanian)
* {{Soccerway|sebastian-achim/24763}}
* Sebastian AchimaMagyar Labdarúgó Szövetség (MLSZ) (a cikin harshen Hungary)
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1986]]
hh8ayqx3qfpn8je7zr34uk9qncna5tj
David Achucarro
0
150137
833013
2026-05-09T10:46:17Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1324712387|David Achucarro]]"
833013
wikitext
text/x-wiki
'''David Eduardo Achucarro Trinidad''' (an haife shi a ranar 5 ga watan Janairun shekara ta 1991) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Argentina wanda ke taka leda a matsayin mai tsakiya na Talleres RdE.<ref>Séptimo refuerzo para Temperley". TyC Sports. 17 July 2016. Retrieved 22 February 2019</ref>
== Ayyukan kulob din ==
Achucarro ya fara ne a cikin tsarin Boca Juniors, inda ya taka leda a 2011 U-20 Copa Libertadores . Ya buga wasanni biyu a kakar 2009-10, a kan Arsenal na Sarandí da Banfield bi da bi wadanda suka kasance wasansa kawai a Primera División; kodayake ya fito a Copa Argentina a watan Maris na 2012 da Central Córdoba . <ref name="Soccerway" /> Watanni huɗu bayan haka, an ba da rancen Achucarro ga Douglas Haig . <ref name="Soccerway" /> Wasanni ashirin da takwas da burin daya, a kan Crucero del Norte, sun zo a Primera B Nacional . <ref name="Soccerway" /> Ya koma matakin farko tare da Godoy Cruz a cikin 2013, kafin ya sami rance ga Olimpo da Ferro Carril Oeste.
2016 ya ga Achucarro ya bar Boca Juniors har abada don sanya hannu tare da Talleros . Wasanni goma sha ɗaya sun biyo baya a cikin 2016 Primera B Nacional, wanda kulob din ya gama a matsayin zakara don haka ya sami ci gaba zuwa Primera División . <ref name="Soccerway" /> Daga baya ya bar a ranar 20 ga Yulin 2016, ya shiga Temperley.<ref name="Soccerway" /> Koyaya, duk da kasancewa kusan watanni goma sha uku, Achucarro bai fito a kowane gasa na kulob din ba.<ref name="Soccerway" /> An kammala dawowa zuwa Primera B Nacional a watan Agustan 2017, tare da mai tsaron gida ya amince da komawa Nueva Chicago.<ref name="Soccerway" /> Ya fara bugawa a ranar 2 ga Oktoba a cikin nasara 2-0 a kan All Boys a Estadio Nueva Chicago .
== Ayyukan kasa da kasa ==
Achucarro ya wakilci U20s na Argentina a Wasannin Pan American na 2011, ya bayyana a wasanni uku yayin da suka gama da lambar azurfa. A baya an kira shi zuwa Gasar Toulon ta 2009.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1991]]
rkeq1fzaq8zvkeycuezakoy9vznc993
833014
833013
2026-05-09T10:47:17Z
Engineer014
44591
833014
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''David Eduardo Achucarro Trinidad''' (an haife shi a ranar 5 ga watan Janairun shekara ta 1991) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Argentina wanda ke taka leda a matsayin mai tsakiya na Talleres RdE.<ref>Séptimo refuerzo para Temperley". TyC Sports. 17 July 2016. Retrieved 22 February 2019</ref>
== Ayyukan kulob din ==
Achucarro ya fara ne a cikin tsarin Boca Juniors, inda ya taka leda a 2011 U-20 Copa Libertadores . Ya buga wasanni biyu a kakar 2009-10, a kan Arsenal na Sarandí da Banfield bi da bi wadanda suka kasance wasansa kawai a Primera División; kodayake ya fito a Copa Argentina a watan Maris na 2012 da Central Córdoba . <ref name="Soccerway" /> Watanni huɗu bayan haka, an ba da rancen Achucarro ga Douglas Haig . <ref name="Soccerway" /> Wasanni ashirin da takwas da burin daya, a kan Crucero del Norte, sun zo a Primera B Nacional . <ref name="Soccerway" /> Ya koma matakin farko tare da Godoy Cruz a cikin 2013, kafin ya sami rance ga Olimpo da Ferro Carril Oeste.
2016 ya ga Achucarro ya bar Boca Juniors har abada don sanya hannu tare da Talleros . Wasanni goma sha ɗaya sun biyo baya a cikin 2016 Primera B Nacional, wanda kulob din ya gama a matsayin zakara don haka ya sami ci gaba zuwa Primera División . <ref name="Soccerway" /> Daga baya ya bar a ranar 20 ga Yulin 2016, ya shiga Temperley.<ref name="Soccerway" /> Koyaya, duk da kasancewa kusan watanni goma sha uku, Achucarro bai fito a kowane gasa na kulob din ba.<ref name="Soccerway" /> An kammala dawowa zuwa Primera B Nacional a watan Agustan 2017, tare da mai tsaron gida ya amince da komawa Nueva Chicago.<ref name="Soccerway" /> Ya fara bugawa a ranar 2 ga Oktoba a cikin nasara 2-0 a kan All Boys a Estadio Nueva Chicago .
== Ayyukan kasa da kasa ==
Achucarro ya wakilci U20s na Argentina a Wasannin Pan American na 2011, ya bayyana a wasanni uku yayin da suka gama da lambar azurfa. A baya an kira shi zuwa Gasar Toulon ta 2009.
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1991]]
3j72akrye5uv0zi5wavoqzvv1fqvpax
Ignacio Achúcarro
0
150138
833015
2026-05-09T10:49:34Z
Engineer014
44591
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1312359701|Ignacio Achúcarro]]"
833015
wikitext
text/x-wiki
'''Ignacio Achucarro Ayala''' (31 ga Yulin 1936 - 14 ga Agusta 2021) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Paraguay . Ya taka leda a matsayin mai tsaron gida.
== Ayyuka ==
Achúcarro ya fara aikinsa a Olimpia Asunción na [[Paraguay]], inda ya lashe gasar zakarun kasa biyu kafin a tura shi Turai a 1958 don buga wa Sevilla FC. A Sevilla, zai shafe shekaru 10 kafin ya koma Paraguay don buga wa Olimpia wasa a kakar 1969 da 1970. <ref>{{Cite web |title=Lista de Jugadores del Sevilla |url=http://www.sevillacf.com/listajugadores/a.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150430124313/http://www.sevillacf.com/listajugadores/a.htm |archive-date=30 April 2015 |access-date=10 August 2008}}</ref> Achucarro ya kasance daga cikin tawagar kwallon kafa ta kasa ta Paraguay wacce ta cancanci kuma ta taka leda a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 1958, inda ya buga dukkan wasanni uku na Paraguay.
== Mutuwa ==
Achúcarro ya mutu a watan Agustan 2021, yana da shekaru 85. <ref>{{Cite web |title=Fallece el dorsal de leyenda del Sevilla FC |url=https://sevillafc.es/actualidad/noticias/fallece-achucarro-sevilla-fc |access-date=2 November 2023 |website=Sevilla FC}}</ref>
== Takardun sarauta ==
{| class="wikitable"
!Lokacin
!Kungiyar
!Taken
|-
|1956
|Olimpia
|Sashe na 1 na Paraguay
|-
|1957
|Olimpia
|Sashe na 1 na Paraguay
|}
[[Rukuni:Matattun 2021]]
[[Rukuni:Haifaffun 1936]]
qq8hv8rnpugm7zj6w3by4l1sbu17rka
833016
833015
2026-05-09T10:50:33Z
Engineer014
44591
833016
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ignacio Achucarro Ayala''' (31 ga Yulin 1936 - 14 ga Agusta 2021) ɗan wasan ƙwallon ƙafa ne na ƙasar Paraguay . Ya taka leda a matsayin mai tsaron gida.
== Ayyuka ==
Achúcarro ya fara aikinsa a Olimpia Asunción na [[Paraguay]], inda ya lashe gasar zakarun kasa biyu kafin a tura shi Turai a 1958 don buga wa Sevilla FC. A Sevilla, zai shafe shekaru 10 kafin ya koma Paraguay don buga wa Olimpia wasa a kakar 1969 da 1970. <ref>{{Cite web |title=Lista de Jugadores del Sevilla |url=http://www.sevillacf.com/listajugadores/a.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150430124313/http://www.sevillacf.com/listajugadores/a.htm |archive-date=30 April 2015 |access-date=10 August 2008}}</ref> Achucarro ya kasance daga cikin tawagar kwallon kafa ta kasa ta Paraguay wacce ta cancanci kuma ta taka leda a gasar cin kofin duniya ta FIFA ta 1958, inda ya buga dukkan wasanni uku na Paraguay.
== Mutuwa ==
Achúcarro ya mutu a watan Agustan 2021, yana da shekaru 85. <ref>{{Cite web |title=Fallece el dorsal de leyenda del Sevilla FC |url=https://sevillafc.es/actualidad/noticias/fallece-achucarro-sevilla-fc |access-date=2 November 2023 |website=Sevilla FC}}</ref>
== Takardun sarauta ==
{| class="wikitable"
!Lokacin
!Kungiyar
!Taken
|-
|1956
|Olimpia
|Sashe na 1 na Paraguay
|-
|1957
|Olimpia
|Sashe na 1 na Paraguay
|}
[[Rukuni:Matattun 2021]]
[[Rukuni:Haifaffun 1936]]
3a7gebjng2y11jj9hcl5c19ntqj25ln
Catherine Chipembere
0
150139
833020
2026-05-09T11:35:33Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1330773806|Catherine Chipembere]]"
833020
wikitext
text/x-wiki
'''Catherine Mary Ajizinga Chipembere''' (an haife ta a shekara ta 1935) 'yar gwagwarmayar jinsi ce kuma 'yar siyasa a Malawi. An haife ta ne a 1935 a Malawi. Ita ce matar ɗan ƙasar Malawi Henry Masauko Chipembere kuma ita ce mahaifiyar sanannen ɗan wasan jazz na duniya Masauko Chipembere Jr. An tura ta gudun hijira zuwa Amurka daga Malawi tare da mijinta, kuma daga baya ta koma Malawi kuma ita ce mace ta farko da aka zaba a majalisar dokokin Malawi. A halin yanzu tana aiki tare da marayu na cutar kanjamau kuma tana gudanar da makarantun sakandare goma sha biyu, tana ba da sabis ga marayu na AIDS sama da 1,000. Har ila yau, tana gudanar da hadin gwiwar mata a Mangochi.
== Rayuwa ta farko ==
Chipembere ta halarci makarantar sakandare a lokacin da ba a dauki ilimi a matsayin fifiko ga 'yan mata na Malawi ba. Ta sami tallafin karatu don nazarin kimiyyar cikin gida a Ingila. Ta sadu kuma ta auri ɗan ƙasar Malawi Henry Masauko Chipembere lokacin da ta koma Malawi. Ta gudu tare da 'ya'yansu bakwai zuwa Amurka a karkashin gudun hijira, bayan mulkin kama-karya [[Hastings Banda|Kamuzu Banda]] ya yanke dangantakarsu da mijinta. Masauko Chipembere ya mutu a Amurka a 1975 daga ciwon sukari.<ref name="Hahn" /> Chipembere ya ci gaba da neman digiri na farko a ilimin yara daga Jami'ar California a Los Angeles. Ta kuma gudanar da wurin kula da yara a gidanta kuma ta tayar da 'ya'yanta.<ref name="Hahn" />
== Rayuwar siyasa ==
An tilasta wa Catherine Chipembere zuwa gudun hijira daga Malawi tare da mijinta kuma sun zauna a waje da kasar na tsawon shekaru 29. A shekara ta 1994, bayan ƙarshen mulkin Banda, ta koma Malawi a matsayin jarumi. An zabe ta a matsayin mace ta farko a majalisar dokokin Malawi. Daga baya ta yi aiki a matsayin mataimakiyar ministan ilimi, kimiyya da fasaha sannan kuma a matsayin mataimakin ministan lafiya da yawan jama'a.<ref name="Hahn" /> Ta sami damar amfani da digiri don kula da ilimin firamare da sakandare.<ref name="Hahn" />
Ta yi ritaya daga aikinta na siyasa a shekarar 1998 kuma ta fara "Women's Initiative Network". A cikin wani yunkuri da aka yada, ta yanke shawarar ci gaba da sunan mijinta duk da sake yin aure, a matsayin sanarwa ta siyasa. Iyalin Chipembere ne suka gurfanar da ita saboda kiyaye sunanta na Chipembere.<ref name="inf" /> Kodayake ta lashe shari'ar, gwamnatin Muluzi ta cire Catherine daga mukaminta da zama a bangaren gwamnati a shekarar 1998.<ref name="inf" />
== Cibiyar Nazarin Mata ==
Cibiyar Nazarin Mata (WIN) cibiyar sadarwa ce mai zaman kanta ta mata ta Malawi wacce ke gudanar da bita na karfafawa ga mata matasa waɗanda take jagoranta. Cibiyar sadarwa ta haɗu da kungiyoyi masu zaman kansu kamar Global Soles a Amurka don kawo takalma ga marayu a Malawi a cikin 2009. WIN Malawi tana aiki a yankunan karkara na Mangochi kuma ta gina kuma ta dauki nauyin makarantun firamare goma sha biyu waɗanda ke ilmantarwa, ciyarwa da kula da marayu sama da dubu. Yawancin yara suna tsakanin shekaru biyu zuwa shida.<ref name="Fort" /> Da yawa daga cikin marayu marayu ne na cutar kanjamau.<ref name="Fort" />
== Rayuwa ta mutum ==
A cikin abin da ya biyo baya a matsayin abin kunya na jama'a da kuma sanannen shari'ar kotu, dangin Chipembere sun kai Catherine kotu don kiyaye sunanta na Chipembere, kodayake ta sake yin aure. Ta lashe wannan shari'ar kuma ta sami damar riƙe sunan mahaifiyar a matsayin gwauruwa ta siyasa.
Tana da 'ya'ya bakwai, ciki har da mawaƙin jazz Masauko Chipembere Jr.
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1935]]
nvku5qymrgozy0dnvrcbixrcqcdkc05
Gloria Ireen Ntopi
0
150140
833021
2026-05-09T11:36:39Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1353122313|Gloria Ireen Ntopi]]"
833021
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles><templatestyles src="Multiple issues/styles.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
'''Gloria Ireen Ntopi''' 'yar siyasar [[Malawi]]" id="mwCA" rel="mw:WikiLink" title="Malawian">Malawian ce da aka sani da shiga cikin siyasar majalisa a Malawi . Ta kasance tana aiki tare da Jam'iyyar Democrat Progressive Party (DPP) kuma ta yi takara a zaben mazabar Nsanje ta Kudu a Gundumar Nsanje . Ntopi ta sami hankalin jama'a ta hanyar shiga cikin zaben 'yan majalisa da ayyukan tarurruka [[ɗan siyasa]] a kudancin Malawi.<ref name="sdnp">{{Cite web |title=Malawi Parliamentary Elections 2009 – Nsanje South Constituency Results |url=https://sdnp.org.mw/election/elections2009/index.php?district=Nsanje |access-date=5 May 2026 |publisher=Socio-Economic Database for Malawi}}</ref>
== Ayyukan siyasa ==
Ntopi ya shiga cikin siyasar Malawi a matsayin dan takara na kujerar majalisar dokokin Nsanje ta Kudu. A lokacin zaben majalisar dokokin Malawi na shekara ta 2009, ta yi takara a karkashin jam'iyyar Democratic Progressive Party (DPP) kuma ta samu kuri'u 4,874 bisa ga bayanan zabe da ke akwai.<ref name="sdnp">{{Cite web |title=Malawi Parliamentary Elections 2009 – Nsanje South Constituency Results |url=https://sdnp.org.mw/election/elections2009/index.php?district=Nsanje |access-date=5 May 2026 |publisher=Socio-Economic Database for Malawi}}</ref>
A cikin matakai masu zuwa na zaɓe, Ntopi ya kuma bayyana a cikin masu neman shiga majalisa da ke takara a matsayin dan takara mai zaman kansa, yana kwatanta sauye-sauyen ƙungiyoyin jam'iyya da yanayin takara da aka saba da shi a siyasar zaɓe ta Malawi. <ref name="candidate">{{Cite web |title=List of Parliamentary Candidates – Malawi Tripartite Elections |url=https://blog.malawivote2014.org/wp-content/uploads/2014/03/List-of-Parliamentary-Candidates-2014-TPE-Nomination-Results.pdf |access-date=5 May 2026 |publisher=Malawi Vote 2014}}</ref>
== Yaƙin neman zaɓe ==
A lokacin zabe, Ntopi ya shiga cikin ayyukan kamfen a cikin Mazabar Nsanje ta Kudu, yana magance batutuwan da ke shafar yawan jama'a da kuma ƙarfafa shiga cikin jama'a a cikin tsarin dimokuradiyya.
Yaƙin neman zaɓe na ta ya mayar da hankali kan shiga cikin al'umma da tattaunawa da masu jefa kuri'a, musamman a yankunan karkara na Gundumar Nsanje inda tarurrukan siyasa ke taka muhimmiyar rawa a sakamakon zabe.
== Gudanarwa da shiga cikin jama'a ==
Ntopi ta shiga cikin shirye-shiryen shiga cikin jama'a da nufin karfafa shiga siyasa, musamman tsakanin mata. A cikin 2019 ta kasance daga cikin mata masu neman zama 'yan majalisa waɗanda suka shiga cikin shirye-shiryen fadakarwa da aka tsara don ƙarfafa wakilcin mata mafi girma a siyasa.
A lokacin wadannan alkawurran, ta jaddada muhimmancin karfafa mata damar shiga cikin shugabanci da jagoranci.
Ta kuma yi magana a fili game da muhimmancin kiyaye zabubbuka na zaman lafiya da inganta tattaunawa tsakanin masu ruwa da tsaki na siyasa.
== Dubi kuma ==
* Siyasa ta Malawi
* Gundumar Nsanje
* Jam'iyyar Democrat Progressive
== Manazarta ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
c3lxy0rty5sfa1a8fgcf94md9dpnytd
Martha Mzomera Ngwira
0
150141
833022
2026-05-09T11:37:48Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1342213224|Martha Mzomera Ngwira]]"
833022
wikitext
text/x-wiki
{{Reflist}}'''Martha Mzomera Ngwira''' 'yar siyasa ce ta Jam'iyyar Democrat Progressive Party ta Malawian ta Mzimba Hora . Ta zama memba na Majalisar Dokoki ta Kasa a shekarar 2019 kuma an nada ta Mataimakin Ministan Ilimi. Ta zama Mataimakin Ministan Jima'i, Yara, Naƙasasshi da Kiwon Lafiyar Jama'a bayan zaben 2025.
== Rayuwa ==
Ofishin yaki da cin hanci da rashawa ne ya kama mijinta Christopher Ngwira a shekarar 2018.<ref name="release">{{Cite web |last=In-Chief |first=Editor |date=2022-05-09 |title=Mzomera Ngwira Released From Prison |url=https://shiretimes.com/mzomera-ngwira-released-from-prison/ |access-date=2025-01-22 |website=Shire Times |language=en-US}}</ref> Bai iya tsayawa a zaben 2019 ba saboda Kotun Koli ta ayyana shi a matsayin mai fatara.<ref name="dpppicks">{{Cite web |date=2019-02-13 |title=DPP has three candidates in Mzimba Hora |url=https://www.nyasatimes.com/dpp-has-three-candidates-in-mzimba-hora-c/ |access-date=2025-01-19 |website=www.nyasatimes.com |language=en-GB}}</ref> A cikin 2019 an zabi Henry Mumba a matsayin dan takarar DPP don wakiltar Mzimba Hora amma an janye sunansa kuma an zaɓi Martha Mzomera Ngwira.<ref>{{Cite web |date=2019-02-11 |title=DPP withdraws Mumba, replaces Mzomera with his wife as parliamentary candidate |url=https://www.nyasatimes.com/dpp-withdraws-mumba-replaces-mzomera-with-his-wife-as-parliamentary-candidate/ |access-date=2025-01-19 |website=www.nyasatimes.com |language=en-GB}}</ref> Koyaya hukumar zaɓe ba za ta ba da izinin janye sunan Mumba don haka DPP tana da 'yan takara fiye da ɗaya ba, amma sun fi son Martha.<ref name="dpppicks" />
An zabe ta kuma a watan Disamba na shekara ta 2019 ta shiga tawagar da uwargidan shugaban kasa, Gertrude Mutharika ta jagoranta zuwa kasar Sin. An riga an nada Ngwira a matsayin Mataimakin Ministan Ilimi.<ref name="china">{{Cite web |title=Malawi First Lady Gertrude Mutharika visits PKUHSC |url=https://newsen.pku.edu.cn/news_events/news/global/9367.html |access-date=2025-01-22 |website=newsen.pku.edu.cn}}</ref> Ta damu da yawan 'yan mata da suka bar makaranta don samun jarirai ko yin aure.<ref>{{Cite web |last=Mitumba |first=Flora |date=2019-07-30 |title=School Drop Out Among Girls Concerns Minister |url=https://www.faceofmalawi.com/2019/07/30/school-drop-out-among-girls-concerns-minister/ |access-date=2025-01-22 |language=en-US}}</ref>
A watan Oktoba 2020, ita da ɗanta suna kotun majistare ta Mzimba lokacin da aka yanke wa mijinta hukuncin shekaru huɗu, tare da aiki tuƙuru, saboda rashin amfani da kudaden jama'a. Ya ba da kwangila don gina wasu gidaje ga malamai, amma kwangilar ba ta ba da kyauta ba. Mijinta ya so ya daukaka kara game da hukuncin amma an soke belinsa kuma an dauke shi da hannaye daga kotu.<ref>{{Cite web |date=2020-10-17 |title=Mzomera appeals conviction and sentence to High Court - Malawi Nyasa Times - News from Malawi about Malawi |url=https://www.nyasatimes.com/mzomera-appeals-conviction-and-sentence-to-high-court/ |access-date=2025-01-22 |website=www.nyasatimes.com |language=en-GB}}</ref> An sake shi a shekara ta 2002 a kan roko. Alkalin daukaka kara ya amince da hukuncin da aka yanke masa don ƙirƙirar takardun banki amma an dauki hukuncin da ya yi tsanani sosai.<ref name="release" />
Ngwira ta shiga Kungiyar Mata ta Majalisar Dokokin Malawi wacce Roseby Gadama ke jagoranta.<ref>{{Cite web |title=PWC Home – PWC Malawi |url=https://pwcmalawi.org/pwc-home/ |access-date=2025-01-22 |language=en-US}}</ref>
Shugaba Peter Mutharika ne ya nada ta a matsayin Mataimakin Ministan Jima'i, Yara, Naƙasa da Kiwon Lafiyar Jama'a a ranar 30 ga Oktoba 2025. Ta kasance ɗaya daga cikin mata shida a cikin majalisa na 24 kuma wannan ƙarancin kashi ya haifar da wasu zargi ga Shugaban kasa.<ref>{{Cite web |date=2025-10-31 |title=Mutharika's “New” Cabinet Draws Ire: Bloated, Regionally Skewed, and Breaking Key Promises |url=https://www.nyasatimes.com/mutharikas-new-cabinet-draws-ire-bloated-regionally-skewed-and-breaking-key-promises/ |access-date=2025-10-31 |language=en-GB}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
7jdwyqdtakp825wn09gvc5r67qkf2rj
Lempy Lucas
0
150142
833024
2026-05-09T11:38:42Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1347078508|Lempy Lucas]]"
833024
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''Lempy Lucas''', kuma: '''Lukas''', (an haife shi 7 Nuwamba 1961 a [[Eendombe]], Yankin Omusati) ɗan siyasan [[Namibiya]] ne. Wani memba na Majalisar Dokoki ta Kasa daga 2000 har zuwa 2015, Lucas memba ne na Kungiyar Jama'ar Afirka ta Kudu maso Yamma (SWAPO). Ta rike mukamai da dama na mataimakin minista a Gwamnatin Namibia tsakanin 2004 da 2015. Ta kuma kasance mai fafutukar Ƙungiyar Matasa ta SWAPO.
== Ayyuka ==
Lucas ta shiga SWAPO a 1979 kuma ta gudu jim kadan bayan haka zuwa [[Angola]], inda ta yi karatu. A shekara ta 1982, ta sami difloma a cikin gwamnatin matasa daga Gabashin Jamus . Daga nan sai ta koma Angola a tsakiyar shekarun 1980, inda ta yi aiki a matsayin mai gudanarwa a cibiyar kiwon lafiya da ilimi ta SWAPO a Kwanza-Sul . A shekara ta 1986 an sake tura ta zuwa [[Luanda]], inda ta yi aiki a hedkwatar SWAPO har zuwa samun 'yancin kai a shekarar 1989. Daga 1990 zuwa 2002, Lucas ya yi aiki a matsayin muhimmin mutum a cikin ƙungiyar matasa ta SWAPO . A shekara ta 1997, ta shiga kwamitin tsakiya na SWAPO. A shekara ta 2004, an nada ta a matsayin mataimakiyar ministan harkokin waje. Ta kasance mazaunin Yankin Ohangwena a lokacin.
Bayan zaben 'yan majalisa na 2009, an sake tura Lucas a matsayin mataimakin Ministan Tsaro. A cikin sake fasalin majalisar ministoci bayan taron SWAPO na biyar a shekarar 2012, Lucas ya sauya mukamai tare da Petrus Iilonga kuma ya zama mataimakin ministan noma, ruwa da gandun daji.
A cikin zaben 'yan majalisa na 2014, Lucas bai sami kujerar zama a majalisa ba.<ref name="Parliament">{{Cite web |title=All Members |url=http://www.parliament.na/index.php/national-assembly/members/all-members?limitstart=0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191014100350/http://www.parliament.na/index.php/national-assembly/members/all-members%3Flimitstart%3D0 |archive-date=14 October 2019 |access-date=14 October 2019 |publisher=[[Parliament of Namibia]]}}</ref> An raba fayil din mataimakin ministan noma, ruwa da gandun daji kuma Theo Diergaardt da [[Anna Shiweda]] ne suka karbe ta.
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1961]]
ip6otbqjuoo4ri7z8c6k4g0lh3nxh9k
Fern Najere Sadyalunda
0
150143
833025
2026-05-09T11:39:47Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1347488941|Fern Najere Sadyalunda]]"
833025
wikitext
text/x-wiki
Fern Najere Sadyalunda (an haife shi Satumba 16, 1944) [1] ɗan siyasan Malawi ne. Ita ce mace ta farko da ta yi aiki a majalisar ministocin Malawi lokacin da aka nada ta Ministar Ci gaban Al'umma da Jin Dadin Jama'a a watan Oktoban 1975.[2]
An haifi Fern Najere Sadyalunda a ranar 16 ga Satumba, 1944, a ƙauyen Sewa a cikin Gundumar Lilongwe . Ta halarci Kwalejin Horar da Malamai ta Kapeni a Blantyre . Ta yi aiki a takaice a matsayin mai ba da sanarwar rediyo a Afirka ta Kudu yayin da aka tura mijinta a can.<ref name=":1">{{Cite web |last=<!--staff byline; no author given--> |date=November 10, 2013 |title=Fernie Sadyalunda |url=https://mwnation.com/fernie-sadyalunda/ |access-date=October 14, 2025 |website=Nation Online |language=en-US}}</ref>
A shekara ta 1974, an zabi ta don wakiltar Lilongwe a Majalisar Dokoki ta Kasa. A watan Oktoba na shekara ta 1975, an nada ta a majalisar ministocin Shugaba [[Hastings Banda]] . An zarge ta da alaƙa da Albert Muwalo, wanda daga baya aka kashe shi a 1977 saboda makirci don hambarar da gwamnati. An daure Sadyalunda ba tare da shari'a ba har tsawon shekaru shida.<ref name=":1">{{Cite web |last=<!--staff byline; no author given--> |date=November 10, 2013 |title=Fernie Sadyalunda |url=https://mwnation.com/fernie-sadyalunda/ |access-date=October 14, 2025 |website=Nation Online |language=en-US}}</ref> Bayan da aka sake ta, ta bar siyasa kuma ta zama 'yar kasuwa.<ref name=":2" />
== Rayuwa ta mutum ==
Ta auri Grant Sadyalunda, ma'aikacin gwamnati, a shekarar 1965.<ref name=":1">{{Cite web |last=<!--staff byline; no author given--> |date=November 10, 2013 |title=Fernie Sadyalunda |url=https://mwnation.com/fernie-sadyalunda/ |access-date=October 14, 2025 |website=Nation Online |language=en-US}}</ref> Ya mutu a shekara ta 2014. <ref>{{Cite web |last=Chikhadzula |first=Mayeso |date=April 29, 2024 |title=MCP mourns Sadyalunda |url=https://mbc.mw/mcp-mourns-sadyalunda/ |access-date=October 14, 2025 |website=Malawi Broadcasting Corporation |language=en-US}}</ref>
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1944]]
h0v4hldhjr6cjcky8faevvcyux0mprr
Emilia Nuyoma-Amupewa
0
150144
833026
2026-05-09T11:40:45Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1349324958|Emilia Nuyoma-Amupewa]]"
833026
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''Emilia Nuyoma-Amupewa''' (an haife ta a ranar 5 ga Mayu 1955) 'yar siyasa ce ta Namibia . Ta yi aiki daga 2015 zuwa 2020 a matsayin memba na Majalisar Dokokin Namibia.
Kafin aikinta a siyasa, Nuyoma-Amupewa ta tafi gudun hijira a [[Angola]] inda za ta shiga Sojojin 'Yancin Jama'a na Namibia . Nuyoma-Amupewa daga baya ta shiga cikin kuma ta tsira daga Yaƙin Cassinga . Bayan wannan, za ta yi hijira zuwa Jamhuriyar Demokradiyyar Jamus inda za ta yi karatun kasuwanci.
Bayan ta koma Namibia, ta sami aiki a matsayin malamin adabi kuma ta yi aiki a [[SWAPO Women's Council|Majalisar Mata ta SWAPO]] . Za ta ci gaba da zama magajin gari na Lüderitz, matsayin da ta rike daga 1998 har zuwa 2011.
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1955]]
ksqxni3yquw73kq8m6infxn90kbmby3
Gertrude Nya Mkandawire
0
150145
833029
2026-05-09T11:42:39Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1342158073|Gertrude Nya Mkandawire]]"
833029
wikitext
text/x-wiki
{{Reflist}}'''Gertrude Nya Mkandawire''' 'yar siyasa ce ta [[Malawi|Malawian]], ta kasance memba na Majalisar Dokoki ta Kasa a shekara ta 2004 don Jam'iyyar Canjin Jama'a . Ta kasance a cikin Jam'iyyar Democrat Progressive Party kuma ta janye a zaben fidda gwani na 2008 saboda cin zarafi da neman cin hanci daga mambobin jam'iyyar. Ta tsaya a matsayin dan takara mai zaman kanta (kuma bai yi nasara ba) a wannan mazabar.
== Rayuwa ==
Mkandawire ya kasance dan takarar jam'iyyar People's Transformation Party a Mazabar Mzimba Solora a zaben 2004. Ta kasance ɗaya daga cikin 'yan takara goma sha uku <ref name="sdnp">{{Cite web |date=2004 |title=2004 PARLIAMENTARY CANDIDATES |url=http://www.sdnp.org.mw/election/ele2004/par_candidates_north.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240712092535/http://sdnp.org.mw/election/ele2004/par_candidates_north.htm |archive-date=12 July 2024 |access-date=27 April 2025 |website=Malawi SDNP Services}}</ref> kuma an zabe ta kuma ta shiga Majalisar Dokokin Malawi. Akwai kusan kuri'u 30,000 kuma ta dauki sama da kashi ɗaya cikin huɗu na su.<ref name="MEC">{{Cite web |title=SUMMARY RESULTS FOR 2004 PARLIAMENTARY GENERAL ELECTIONS |url=https://mec.org.mw/wp-content/uploads/2018/11/PARLIAMENTARY-SUMMARY-RESULTS-FOR-2004-ELECTIONS.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250524065831/https://mec.org.mw/wp-content/uploads/2018/11/PARLIAMENTARY-SUMMARY-RESULTS-FOR-2004-ELECTIONS.pdf |archive-date=24 May 2025 |access-date=27 April 2025 |website=Malawi Electoral Commission}}</ref>
Ta kasance dan takara a zaben 2009 a mazabar Mzimba Solora . Akwai rahotanni na zagi da jefa dutse a kan 'yan takarar mata a zaben. An ruwaito cewa Mkandawire ya janye daga zaben fidda gwani. Ta koka da cewa an rera waƙoƙin zagi kuma masu jefa kuri'a sun buge ta kuma an lalata hotunan ta. Ta lura cewa wasu 'yan takara sun ce suna "raba dukiya" yayin da suke ba da bargo, abinci da tsabar kudi ga masu jefa kuri'a.<ref name="bribe">{{Cite web |date=2008-11-24 |title=POLITICS-MALAWI: Elections Get Ugly For Women |url=https://www.ipsnews.net/2008/11/politics-malawi-elections-get-ugly-for-women/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524215108/http://www.ipsnews.net/2008/11/politics-malawi-elections-get-ugly-for-women/ |archive-date=2024-05-24 |access-date=2025-04-27 |website=Inter Press Service}}</ref> Tana tsaye a matsayin dan takarar DPP kuma ta ce mambobin kwamitin jam'iyyar suna daga cikin wadanda ke sa ran ta biya su don goyon bayansu. Jam'iyyar ta bukaci, kafin ta tsaya, cewa idan ta tsaya za ta goyi bayan dan takarar DPP. Ta yi jayayya cewa wannan tabbaci ne wanda zai shafi kawai a cikin zabe mai kyau.<ref name="bribe" />
Ta tsaya a matsayin mai zaman kanta amma masu jefa kuri'a ba su zabe ta da isasshen adadi ba. [[Patrick Akimu Mwanza]] shi ne dan takarar da ya yi nasara kuma yana da fiye da sau goma yawan kuri'un da ta samu.<ref name="e2009">{{Cite web |title=Malawi 2009 Parliamentary and Presidential Elections |url=https://www.sdnp.org.mw/election/elections2009/index.php?district=Mzimba |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929003519/http://www.sdnp.org.mw/election/elections2009/index.php?district=Mzimba |archive-date=2018-09-29 |access-date=2025-04-27}}</ref>
== Manazarta ==
{{Authority control}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
b3nzdz5idv2izno9f2vod8pohbzp8a0
Pashukeni Shoombe
0
150146
833033
2026-05-09T11:47:51Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1324451887|Pashukeni Shoombe]]"
833033
wikitext
text/x-wiki
'''Pashukeni Shoombe''' (an haife shi a ranar 12 ga watan Disamba 1936 a Yankin Ohangwena) yar siyasan [[Namibiya]] ne kuma malami. Shoombe malama ce a yankin Ohangwena, Ovamboland daga 1958 zuwa 1974, lokacin da ta tafi gudun hijira tare da Kungiyar Jama'ar Afirka ta Kudu maso Yamma (SWAPO). Yayinda take gudun hijira, Shoombe ta taka muhimmiyar rawa wajen kula da 'yan uwanta a [[Angola]], wanda ta sami lambar yabo ta UNESCO a shekarar 1991. A shekara ta 1980, ta sami difloma daga Cibiyar Majalisar Dinkin Duniya ta Namibia a [[Zambiya|Zambia]] . A shekara ta 1989, an zabe ta a Majalisar Dokokin Namibia, wanda ya rubuta Kundin Tsarin Mulki na Namibia . Daga baya aka kuma zabe ta a Majalisar Dokoki ta Kasa ta 2.
An ba Shoombe lambar yabo ta Mafi Girma ta Namibia: aji na farko a Ranar Jarumawa ta 2014.
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haifaffun 1936]]
9e01cnh5i5tnfosq5pp3n1rn8yt42a3
Khadija Chunga
0
150147
833034
2026-05-09T11:48:50Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1352591167|Khadija Chunga]]"
833034
wikitext
text/x-wiki
{{Reflist}}'''Khadija Leah Chunga''' (an haife ta a shekara ta 1991) 'yar siyasa ce mai zaman kanta ta Malawi wacce aka zaba a Majalisar Dokoki ta Kasa don wakiltar Lilongwe City Kamphuno a shekarar 2025.
== Rayuwa ==
An haifi Chunga a shekara ta 1991. Ta ce ta koyi game da batutuwan siyasa yayin sauraron mutane suna magana a gidan gyaran gashi na mahaifiyarta.<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-11-25 |title=A turning point for women's political leadership in Malawi {{!}} Oxfam Ireland |url=https://www.oxfamireland.org/impact/a-turning-point-for-womens-political-leadership-in-malawi |access-date=2026-04-16 |website=www.oxfamireland.org |language=en}}</ref>
A cikin 2023 Chunga ta kasance sakatariyar kasa ga mata Musulmai National Dawah lokacin da suka shirya taron Musulmai na kasa a Lilongwe. Uwargidan shugaban kasa Monica Chakwera ce ta goyi bayan saƙon magance canjin yanayi.<ref>{{Cite web |title=First Lady Encourages Muslim women to be pioneers in climate change awareness – Radio Islam Malawi |url=https://radioislam.org.mw/first-lady-encourages-muslim-women-to-be-pioneers-in-climate-change-awareness/ |access-date=2026-04-16 |language=en-US}}</ref>
A shekara ta 2025 ta tsaya a matsayin dan takara mai zaman kanta a zaben kasa kuma ta ji daɗin goyon bayan kungiyoyin ba da agaji ciki har da Oxfam . <ref name=":0">{{Cite web |date=2025-11-25 |title=A turning point for women's political leadership in Malawi {{!}} Oxfam Ireland |url=https://www.oxfamireland.org/impact/a-turning-point-for-womens-political-leadership-in-malawi |access-date=2026-04-16 |website=www.oxfamireland.org |language=en}}</ref> Ta yi nasara kuma an zabe ta don wakiltar mazabar Lilongwe Kamphuno a ranar 16 ga Satumba.<ref name="case85">{{Cite journal |last=Mwale |first=Fiona Atupele |date=3 December 2025 |title=Mwale v Chunga & MEC. ELECTION PETITION NO. 85 OF 2025 |journal=High Court of Malawi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Malawi |first=Parliament of |title=Parliament of Malawi |url=https://www.parliament.gov.mw/members/bfcb14bd-cda4-4ab6-b8aa-fe54e6674303/member |access-date=2026-04-16 |website=www.parliament.gov.mw |language=en}}</ref>
Bayan zaben Hukumar Zabe ta Malawi (MEC) ta ayyana nasarar ta duk da zanga-zangar Clement Mwale wanda ya kasance dan takarar da ya rasa. Shari'arsa ta haifar da shari'ar Mwale v Chunga & MEC . Ya yi zargin cewa Chunga ta aikata laifuka da yawa ciki har da cin hanci da rashawa ga masu jefa kuri'a da kuma kamfen bayan ya kamata ta daina a ranar 15 ga Satumba. Alkalin, Fiona Atupele Mwale ya ki amincewa da bukatar Mwale.<ref name="case85" />
== Rayuwa ta sirri ==
Chunga ta yi aure kuma iyaye ne. Ta ce mijinta bai fara tallafawa burinta ba.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=Young Women's Empowerment Portal {{!}} International Knowledge Network of Women in Politics |url=https://iknowpolitics.org/en/young-womens-empowerment-portal |access-date=2026-04-16 |website=iknowpolitics.org |language=en}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
bkdima3bank37jctdj9mgn1nchjklvs
Gertrude Chirambo
0
150148
833035
2026-05-09T11:49:46Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1346560662|Gertrude Chirambo]]"
833035
wikitext
text/x-wiki
{{Reflist}}'''Gertrude Lucy Edgar Chirambo''' 'yar siyasar Malawi ce. Tun daga shekara ta 2014 ta kasance mai ba da shawara ga Namalim Ward a Blantyre . Da farko tana tsaye a matsayin mai zaman kanta, yanzu tana wakiltar DPP. Chirambo ta tsaya sau da yawa a matsayin dan takara don zama mace ta farko a matsayin magajin garin Blantyre . Ita memba ce ta Majalisar Duniya ta United Cities and Local Governments (UCLG). <ref name="UCLG">{{Cite web |title=UCLG World Council Members 2019-2022 |url=https://www.uclg.org/sites/default/files/composition_governing_bodies_2019_2022november2021.pdf |access-date=2026-03-30 |website=www.uclg.org}}</ref>
== Rayuwa ==
Chirambo ya zauna a [[Birtaniya|Ƙasar Ingila]] na wasu shekaru, yana aiki a matsayin mataimakin shugaban Ƙungiyar Malawi ta Burtaniya . A shekara ta 2012 ta kasance mai magana da yawun wani dare na Commonwealth Africa a [[Landan]]. Yayinda take Burtaniya ta kafa dangantaka tsakanin makarantar firamare ta Orion a London da makarantar Namalim a Blantyre .
A shekara ta 2014 an zabi Chirambo a matsayin wakilin mai zaman kansa na Namalim Ward a Blantyre . <ref>{{Cite web |title=2014 Local Government Election Results: list of candidates that have been duly elected as councillors |url=https://sdnp.org.mw/Elections_2014/results/Results-Local-Government-Elections-2014.pdf |access-date=2026-03-30}}</ref> Daga baya a wannan shekarar ta tsaya a matsayin dan takara mai zaman kanta don zama magajin garin Blantyre . An jinkirta jefa kuri'a a ranar zabe, bayan rikice-rikice tsakanin 'yan sanda da magoya bayan DPP da ke kira da a hada wakilin Louis Ngalande a cikin zaben. Chirambo ya sami kuri'a daya kawai, kuma an zabi lauyan mai zaman kansa Noel Chalamanda da kuri'u 23.
A matsayinsa na wakilin unguwa, Chirambo ya ba da gudummawar kwamfyutoci biyu ga makarantun Namalim a shekarar 2015.
A cikin 2019 Chirambo, yanzu yana wakiltar DPP, ya sake tsayawa a matsayin dan takarar zama magajin garin Blantyre . Ta yi alkawarin yaki da gurɓata koguna da rafi na birnin, don inganta isar da sabis na kiwon lafiya da kuma shiga taimakon kamfanoni a cikin kula da sharar gida. Ta kuma yi kira ga sake dasa bishiyoyi na tuddai na Ndirande da Soche ta hanyar dasa bishiyoyi miliyan daya. Ba ta yi nasara ba, amma a wannan lokacin ta sami kuri'u biyar; An sake zabar Wild a matsayin magajin gari, tare da kuri'u ashirin.<ref>{{Cite web |date=July 19, 2019 |title=DPP’s Ndipo voted back Mayor of Blantyre, Makwinja his deputy |url=https://www.nyasatimes.com/dpps-ndipo-voted-back-mayor-of-blantyre-makwinja-his-deputy/ |access-date=2026-03-20}}</ref> Ita da kuma tare sun wakilci Malawi a matsayin mambobi na Majalisar Duniya ta United Cities and Local Governments (UCLG). <ref name="UCLG">{{Cite web |title=UCLG World Council Members 2019-2022 |url=https://www.uclg.org/sites/default/files/composition_governing_bodies_2019_2022november2021.pdf |access-date=2026-03-30 |website=www.uclg.org}}</ref>
Chirambo, ya ci gaba a matsayin wakilin gundumar DPP, ya sake tsayawa ya zama magajin garin Blantyre a shekarar 2022. Ya lashe karo na uku: ya sami kuri'u goma sha takwas, yayin da Chiarmbo da tsohon mataimakinsa Joseph Makwinja kowannensu ya sami biyar.
A cikin 2024, ya sake tsayawa ya zama magajin gari, Chirambo ya sami kuri'u goma sha huɗu amma ya rasa Joseph Makwinja, wanda ya sami kuriʼu goma sha shida.<ref>{{Cite web |last=Nzangaya |first=Archangel |title=DPP councillor Joseph Makwinja Takes Helm as Blantyre City Mayor |url=https://malawi24.com/2024/07/22/dpp-councillor-joseph-makwinja-takes-helm-as-blantyre-city-mayor/ |access-date=2026-03-30 |website=Malawi24}}</ref>
== Manazarta ==
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
o9u63hkes2zka8ovx5n4x7k5zza4avs
Annie Chuki Muluzi
0
150149
833036
2026-05-09T11:50:47Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1347489749|Annie Chidzira Muluzi]]"
833036
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />Annie Ch北京 Muluzi (18 Maris 1952 - 28 Disamba 2021) ita ce Uwargidan Shugaban Malawi kuma a lokacin matar Bakili Muluzi. <ref>{{Cite web |last=Country: Malawi |title=Letter to Anne Muluzi, the silent achiever - Malawi News |url=http://www.genderlinks.org.za/article/letter-to-anne-muluzi-the-silent-achiever---malawi-news-2004-05-08 |access-date=2011-10-05 |publisher=Genderlinks.org.za}}</ref> A matsayinta na uwargidan Shugaban kasa ita ce ta kafa Freedom Foundation Trust . Ta mutu a ranar 28 ga Disamba 2021 a Nairobi Kenya .
== Rayuwa da mutuwarsa ==
Muluzi tana da 'ya'ya biyu daga aurenta da Bakili Muluzi, wato Austin Atupele Muluzi <ref>{{Cite web |title=Malawians mourn ex-First Lady Anne Chidzira Muluzi |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-59821159 |access-date=26 October 2022 |website=BBC News}}</ref> da Esmie Atweni Muluzi Malisita . Ma'auratan sun zauna a cikin tsari na [[auren mata da yawa]] kamar yadda al'adar Islama ke yi kuma Muluzi ta auri [[Patricia Shanil Muluzi]] daga shekarar 1989.<ref>{{Cite web |last=Mystery over a state of Muluzi marriage |date=2010-07-31 |title=Mystery over a state of Muluzi marriage |url=http://www.lilongwetimes.com/general/human-interest/388-mystery-over-a-state-of-muluzi-marriage |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320235940/http://www.lilongwetimes.com/general/human-interest/388-mystery-over-a-state-of-muluzi-marriage |archive-date=2012-03-20 |access-date=2011-10-05 |publisher=Lilongwetimes.com}}</ref> A ranar 15 ga Maris 1999, Muluzi ta sanar da rabuwa da ita a hukumance bayan shekaru 30 na aure. Daga nan sai ya sake auren [[Patricia Shanil Muluzi]] a wani bikin na al'ada don nuna sabon matsayinta a matsayin uwargidan shugaban kasa. Har zuwa lokacin da suka rabu a watan Maris na shekara ta 1999, Muluzi ta zauna tare da Anne a cikin Gidan Jiha a Blantyre . <ref>{{Cite web |title=Personal background - Malawi |url=http://www.nationsencyclopedia.com/World-Leaders-2003/Malawi-PERSONAL-BACKGROUND.html |access-date=2011-10-05 |publisher=Nationsencyclopedia.com}}</ref> Matar Muluzi ta biyu, [[Patricia Shanil Muluzi|Patricia Muluzi]], ta zauna a wani gidan hukuma na Muluzi a tsohon babban birnin mulkin mallaka na Zomba . <ref>{{Cite web |title=Personal background - Malawi |url=http://www.nationsencyclopedia.com/World-Leaders-2003/Malawi-PERSONAL-BACKGROUND.html#ixzz1Xat7W3Lu |access-date=2011-10-05 |publisher=Nationsencyclopedia.com}}</ref>
'Yarta ta fari, Esme Atweni Muluzi Malisita, ta mutu bayan walƙiya ta buge ta a ranar 12 ga Disamba, 2016. An bayyana ta a matsayin ta mutu a asibitin Mwaiwathu Private . Annie Muluzi ta mutu daga ciwon daji a ranar 28 ga Disamba 2021.
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Matattun 2021]]
[[Rukuni:Haifaffun 1952]]
0gtr3hpnmm39rft228jslwg1j60i6km
Loide Kasingo
0
150150
833037
2026-05-09T11:51:53Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1349685861|Loide Kasingo]]"
833037
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''Loide Lucky Shoopala Kasingo''' (born 17 February 1954) is a [[Namibiya|Namibian]] politician and prominent trade unionist. A member of the [[SWAPO|South West Africa People's Organization]] (SWAPO), Kasingo has been a member of the National Assembly of Namibia since 1996 and was a deputy minister from 1996 to 2005. She has served as Deputy Speaker of Parliament since 2010.
== Rayuwa ta farko da ilimi ==
An haife shi a Yankin Oshikoto a shekara ta 1954, Kasingo ya yi karatu a [[Ongwediva High School|Makarantar Sakandare ta Ongwediva]] a Ongwediva. Daga nan sai ta koma [[Jami'ar Limpopo|Jami'ar Arewa]] a [[Afirka ta Kudu]], inda ta kammala karatu tare da digiri na farko a fannin shari'a a shekarar 1978. Bayan ya dauki darussan daban-daban a cikin Gudanar da Kasuwanci a Afirka ta Kudu daga 1983 zuwa 1984, an tura Kasingo zuwa [[Torino|Turin]], [[Italiya]] don horo a Kungiyar Kwadago ta Duniya (ILO). A shekara ta 1987, ta sami difloma a fannin Horar da Hanyar ga Masu Koyarwa na Kwadago daga ILO .
== Ayyuka ==
Kasingo ya zama sananne a matsayin babban mutum a ƙarshen shekarun 1980 a matsayin wani ɓangare na Ƙungiyar Ma'aikatan Namibiya ta Kasa, ƙungiyar kwadago mai alaƙa da SWAPO. Daga 1989 zuwa 1985, ta kasance malamiyar karatu da rubutu ga Shirin Nazarin Namibia da Majalisar Ikklisiyoyi a Namibia . Bayan samun 'yancin kai a 1990, Kasingo ya ci gaba a matsayin babban memba na NUNW a ayyuka daban-daban.
Lokacin da Shugaba [[Sam Nujoma]] ya zaba ta don maye gurbin [[Ben Ulenga]] a Majalisar Dokoki ta Kasa kuma a matsayin Mataimakin Ministan Karamar Hukumar da Gwamnatin Yankin da Gidaje. Kasingo ya kasance mai gabatar da kara daga 1990 zuwa 1996 na Ma'aikatar Shari'a a kotunan [[Windhoek]] . Daga 2000 zuwa 2005, ta kasance Mataimakin Ministan Harkokin Cikin Gida. baya zaben Hifikepunye Pohamba a shekara ta 2004, an cire Kasingo a matsayin mataimakin minista. Duk da saukar da ita, ta kasance ta goma sha ɗaya a cikin jerin sunayen 'yan takarar SWAPO na Majalisar Dokoki ta Kasa, kusan tabbatar mata da matsayi a jikin, duk da cewa a matsayin mai baya.
Kasingo ya kasance Mataimakin Shugaban Majalisar tun shekara ta 2010. Ta kuma kasance mataimakiyar shugaban [[Majalisar Dokokin Afirka]] tun watan Mayu na shekara ta 2012.
== Kyaututtuka ==
Kasingo ya sami lambar yabo ta The Most Brilliant Order of the Sun na aji na biyu don aikinsa na musamman sama da kiran aiki, a watan Agustan 2024 daga Shugaba Nangolo Mbumba . <ref>{{Cite web |title=President Mbumba confers national honours {{!}} nbc |url=https://www.nbcnews.na/node/107062 |access-date=2024-08-25 |website=www.nbcnews.na}}</ref> A watan Satumbar 2011, an nada Kasingo farfesa mai daraja a Jami'ar Jilin da ke kasar Sin.
== Manazarta ==
{{Reflist}}
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
[[Rukuni:Haihuwan 1954]]
3m0tc0x6ml398vxvpms9rqnyyu21ist
Johanna Kandjimi
0
150151
833038
2026-05-09T11:52:53Z
Aisha Yahuza
14817
An ƙirƙira ta hanyar fassara shafin "[[:en:Special:Redirect/revision/1347073048|Johanna Kandjimi]]"
833038
wikitext
text/x-wiki
{{Reflist}}'''Johanna Kandjimi''' (an haife ta a ranar 8 ga watan Agustan shekara ta 1961) 'yar siyasar Namibia ce wacce ke aiki a matsayin memba na Majalisar Dokokin Namibia, wanda ke wakiltar jam'iyyar [[SWAPO]] mai mulki . An rantsar da ita a matsayin 'yar majalisa a watan Maris na shekara ta 2015 bayan zaben ta a watan Nuwamba na shekara ta 2014.
== Rayuwa da aiki ==
An haifi Johanna Kandjimi a ranar 8 ga watan Agustan shekara ta 1961 a Rupara, Kavango West a tsohuwar Kudu maso Yammacin Afirka. Ta yi karatu daga makarantar sakandare ta Leevi Hakusembe a shekarar 1980. Ta yi aiki a Rudolf Ngondo Supermarket tsakanin 1982 da 1988. Daga 1987 zuwa 1997, ta kasance mataimakiyar manajan a wani Shagon Pep. A shekara ta 1988, ta sami aiki a Harties Store kuma ta yi aiki a shagon har zuwa shekara ta 1992.<ref name="ParlofNam">{{Cite web |title=Kandjimi, Johana |url=https://www.parliament.na/index.php/national-assembly/members/all-members/1272-kandjimi-johana-a |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527221640/https://www.parliament.na/index.php/national-assembly/members/all-members/1272-kandjimi-johana-a |archive-date=27 May 2020 |access-date=27 May 2020 |website=Parliament of Namibia}}</ref>
Har ila yau, a cikin 1988, ta zama mai aiki a siyasa kuma an zabe ta a matsayin mai ba da kuɗi na yanki na Ƙungiyar Ma'aikata ta Namibia (NAFAU). Tsakanin 1988 da 1989, ta kasance jami'in tattara yanki a SWAPO . Ta zama shugabar Rundu, Tsumkwe People's Foundation a shekarar 1995. An nada ta mataimakiyar shugabar kungiyar Uukumwe Cultural Dance Group da kuma mai kula da majalisar mata ta SWAPO a shekarar 1998. An zabi Kandjimi a matsayin mataimakin shugaban kwamitin ci gaban ƙauyen a shekara ta 2004 kuma ya yi aiki a wannan mukamin har zuwa shekara ta 2009. <ref name="ParlofNam">{{Cite web |title=Kandjimi, Johana |url=https://www.parliament.na/index.php/national-assembly/members/all-members/1272-kandjimi-johana-a |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527221640/https://www.parliament.na/index.php/national-assembly/members/all-members/1272-kandjimi-johana-a |archive-date=27 May 2020 |access-date=27 May 2020 |website=Parliament of Namibia}}</ref>
A shekara ta 2013, an inganta ta ta zama mai kula da yanki na SWAPO, saboda haka ta bar matsayinta na mai kula da majalisar yanki ta mata ta SWAPO . A watan Nuwamba na shekara ta 2014, an zabe ta a matsayin 'yar majalisa kuma an rantsar da ita a matsayin daya a farkon shekara ta 2015. Ta yi murabus daga kungiyar Uukumwe Cultural Dance Group, Rundu, Tsumkwe People's Foundation da matsayinta na mai kula da yanki a wannan shekarar.
Kandjimi ta kasance mai ba da baya a lokacin da take MP. An sake zabar ta a karo na biyu a shekarar 2019 yayin da ta kasance ta takwas a jerin jam'iyyar.
== Manazarta ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />
[[Rukuni:Haihuwan 1961]]
[[Rukuni:Rayayyun mutane]]
a4of7js5mbg0zpdj213bihqq70sgxms