Wikipedija hsbwiki https://hsb.wikipedia.org/wiki/H%C5%82owna_strona MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Media Specialnje Diskusija Wužiwar Diskusija z wužiwarjom Wikipedija Wikipedija diskusija Dataja Diskusija k dataji MediaWiki MediaWiki diskusija Předłoha Diskusija k předłoze Pomoc Pomoc diskusija Kategorija Diskusija ke kategoriji TimedText TimedText talk Modul Modul diskusija Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 1965 390851 360517 2026-05-05T13:12:16Z J budissin 7 390851 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Pam. deska Ludvík Kuba.jpg|thumb|Wopomnjenska tafla k česći Ludvíka Kuby při jeho ródnym domje w [[Poděbrady|Poděbradach]]]] '''Ludvík Kuba''' (* [[16. apryla]] [[1863]] w [[Poděbrady|Poděbradach]] † [[30. nowembra]] [[1956]] w [[Praha|Praze]]) bě čěski folklorist, spisowaćel, moler a přećel [[Serbja|Serbow]]. Wón narodźi so jako druhe z 13 dźěći zamkarskeho mištra Ludvíka Kuby a jeho mandźelskeje Anny, rodź. Mikšovskeje. Kuba je studował mjez słowjanskimi narodami, zo by jich spěwy, reje, hudźbne nastroje a nałožki zeznał. Na wuměłske a wědomostne wašnje je tute na papjerje a płatnu předstajił a dokumentarisce wopisał. Wobšěrna zběrka "Slovanstvo ve svých spěvech" (w 16 zwjazkach) swědči wo jeho etnografiskim tworjenju. Podobna dokumentacija měješe nastać wo narodnych drastach kaž tež nałožkach, štož dźělnje w pjeć knihach "Čtení o Lužici / Čtení o Starém Srbsku/ Čtení o Makedonii / Čtení o Dalmacii/ Čtení o Bosně a Hercegovině" zrealizowa. Na swojich pućowanjach po Europje je čućiwje wšědny dźeń wobkedźbował a dožiwjał, ludźom a wosebje swojim modelam připosłuchał. Zezna so dokładnje z towaršnostnymi wobstejnosćemi a wokolinami. Z knihami ''Cesty za slovanskou písní'', ''Zaschlá paleta'' a ''Křižem kražem slovanským světem'' zawostaji bohate namrěwstwo. Často jenož krótke lěta po jeho zapiskach a skicach běchu žórła wusakli, spěw womjelknył, reja dorejowana, drasta wotpołožena a nałožk zabyty. Prěni króć wopyta Kuba Łužicu 1886 a potom hišće trójce (1903, 1922 a 1923). Wuži składnosć tež za portretowanje serbskich wosobinow, a stwori z tutymi mólbami zakład za serbsku galeriju. Kuba dósta w słowjanskich krajach mnohe wuznamjenjenja a počesćowanja. Do [[Maćica Serbska|Maćicy Serbskeje]] zastupi w lěće 1887. Tute towarstwo pomjenowa jeho 1923 za čestneho sobustawa a 1945 spožči jemu [[Domowina]] čestne sobustawstwo. == Wotkazaj == * {{SIbio|44}} * [http://www.sorben.com/kuba Ludvik Kuba pola sorben.com] {{DEFAULTSORT:Kuba, Ludvík}} [[Kategorija:Muž]] [[Kategorija:Rodź. 1863]] [[Kategorija:Zemr. 1956]] [[Kategorija:Čech]] [[Kategorija:Čěska literatura]] [[Kategorija:Moler]] [[Kategorija:Hudźba]] [[Kategorija:Maćicar]] [[Kategorija:Přećel Serbow]] 2egyaypt9bn5klox0m3vnb6zzpbf01b 0 5201 390861 379983 2026-05-05T13:17:04Z J budissin 7 390861 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Mina Witkojc.jpg|mini|upright|Mina Witkojc w [[Serbska narodna drasta|serbskej narodnej drasće]] (wokoło 1930)]] [[Dataja:Friedhof Burg Spreewald Grave Mina Witkojc 1.jpg|mini|upright|Row Miny Witkojc na Bórkowskim kěrchowje]] '''Mina Witkojc''' ({{wrěči|de}} ''Anna Wilhelmine Wittke''; * [[28. meje]] [[1893]] w [[Bórkowy|Bórkowach]]; † [[11. nowembra]] [[1975]] w [[Popojce (Gołkojce)|Popojcach]]) bě najwažniša [[delnjoserbšćina|delnjoserbska]] basnjerka a publicistka. == Žiwjenje == Wona narodźi so nalěto 1893 jako njemandźelska dźowka Marjany Witkojc w Bórkowach,<ref>Křćenska kniha Borkowskeje wosady, čo. 62/1893</ref> hdźež hač do 1907 šulu wopyta. W lěće 1917 dźěłaše w [[Berlin]]je jako słužowna a wot 1918 do 1921 w Bórkowach jako dnjowa dźěłaćerka. Wot 1923 do 1933 běše wona sobudźěłaćerka nowiny ''[[Serbski Casnik]]''. W [[Budyšin]]je je so wona z [[Arnošt Muka|Arnoštom Muku]] a [[Jan Cyž (jurist)|Janom Cyžom]] zeznajomiła. Dokelž za čas wójny we [[Łužica|Łužicy]] bydlić njesmědźeše, dyrbješe wot 1943 do 1945 do [[Jarobrod]]a přećahnyć. Wot lěta 1946 bydleše a dźěłaše znowa w Budyšinje jako sobudźěłaćerka [[Domowina|Domowiny]]. Mina Witkojc płaći jako basnjerka, kotraž je serbske sebjewědomje w Delnjej Łužicy znowa wožiwiła. Wona zemrě 11. nowembra 1975 w Popojcach a bu na [[Bórkowy|Bórkowskim]] kěrchowje pochowana. Wot lěta 2018 spožči kraj Braniborska kóžde druhe lěto [[Myto Miny Witkojc]] za angažement na polu serbskeje rěče. == Twórby == [[Dataja:Pohlenz-Schänke.JPG|mini|W tutym hosćencu bydleše Mina Witkojc]] * ''Dolnoserbske basni'', Budyšin 1925 * ''Wěnašk błośańskich kwětkow'', Budyšin 1934 * ''K swětłu a słyńcu'', Berlin 1955 * ''Prědne kłoski'' (sobuawtorka), Berlin 1958 * ''Po drogach casnikarki'' (zběrka prozy, wud.: Kito Lorenc), Budyšin 1964, ISBN 3-7420-0281-3 * ''Echo aus dem Spreewald'' (basnje, wud.: Christiane Piniek, něm. přełožk: Elke Nagel), Budyšin 2001, ISBN 3-7420-1857-4 * Pśedsłowo k antologiji ''Jadna z nich jo šołtowka: antologija noweje dolnoserbskeje literatury'', Budyšin 1971 == Wuznamjenja == * 1964: [[Myto Ćišinskeho]] * 1972: [[Literarne myto Domowiny]] == Žórła == * Mina Witkojc (Wuberk zestajił Kito Lorenc.) Budyšin. Ludowe Nakład. Domowina, 1973. * Christiane Piniek: Mina Witkojc, Echo aus dem Spreewald. Bautzen: Domowina-Verlag, 2001. * A. Karichowa: ''Wona jo „swoje“ Blota lubowala''. W: Płomjenju 05/2003, str. 20. <references /> == Wotkazy == * [http://www.literaturport.de/index.php?id=26&no_cache=1&user_autorenlexikonfrontend_pi1%5Bal_aid%5D=2209&user_autorenlexikonfrontend_pi1%5Bal_opt%5D=1 Literaturport] * {{DNB-Portal|118634119}} * [https://www.youtube.com/watch?v=G1SS4sXrxyM SerbskiTV]: Christiana Piniekowa čita basnje Miny Witkojc {{DEFAULTSORT:Witkojc, Mina}} [[Kategorija:Žona]] [[Kategorija:Rodź. 1893]] [[Kategorija:Zemr. 1975]] [[Kategorija:Serb]] [[Kategorija:Přełožowar]] [[Kategorija:Basnik]] [[Kategorija:Publicist]] [[Kategorija:Nošer Myta Ćišinskeho]] [[Kategorija:Maćicar]] [[Kategorija:Awtor]] [[Kategorija:Literatura (20. lětstotk)]] [[Kategorija:Wosoba (Bórkowy)]] [[Kategorija:Wosoba (Popojce)]] [[Kategorija:Nošer Myta Domowiny]] 5jh6rzgvrfb52p1rrr3xwqet99zihyt 0 12222 390858 388474 2026-05-05T13:16:18Z J budissin 7 390858 wikitext text/x-wiki {{Tutón nastawk|zaběra so z łužiskej wjesku. Za braniborske město (němsce ''Müllrose'') hlej [[Miłoraz (Wódra-Sprjewja)]].}} {{Infokašćik Wjes we Łužicy |mjeno němske=Mühlrose |mjeno serbske=Miłoraz |wopon= |šěrina=51/29/00 |dołhota=14/31/00 |gmejna=Trjebin |wysokosć=125 |přestrjeń=19,74 |wobydlerstwo=0 |póstowe čisło=02959 |předwólba=035773 |wobraz=Mühlrose Ausbau 2008-05-11.jpg |wopis wobraza=We wjesnym dźělu „Wutwar“ (2008) |mjeno wobydlerja=Miłoražan |adjektiw=Miłoraski }} '''Miłoraz''' ({{wrěči|de}} ''Mühlrose'') bě holanska wjes w [[Sakska|sakskej]] [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]] a ležeše w [[Wokrjes Zhorjelc|Zhorjelskim wokrjesu]] na kromje [[Wochožanska jama|Wochožanskeje brunicoweje jamy]]. Měješe w 2000tych lětach nimale 200 wobydlerjow a słušeše wot lěta 1999 k [[Trjebin]]skej gmejnje. W lětomaj 2024 a 2025 je so wjes za brunicowu jamu wottorhała. Miłoraz přisłušeše teritorijej [[Slepjanska narěč|Slepjanskeje narěče]] serbšćiny. [[Dataja:Mühlrose Tagebau Nochten Kraftwerk Boxberg 2008-05-11.jpg|thumb|left|Pohlad z Miłoraza přez [[wotkryta jama|wotkrytu jamu]] na [[Hamorska milinarnja|Hamorsku milinarnju]]]] == Stawizny == Prěnje historiske naspomnjenje [[dróhowc|hasowca]] jako ''Melratze'' pochadźa z lěta [[1377]].<ref name="digit">{{HOV|Mühlrose|Miłoraz}}</ref> Přez lětstotki słušeše serbska wjeska do wobsydstwa [[Mužakowske stawowe knjejstwo|Mužakowskeho stawoweho knjejstwa]], kotrež wobhospodarješe tule tež swójski [[wudwór]]. Mjez 1966 a 1972 mějachu wobydlerjo južneho wjesneho dźěla swoje chěže wopušćić, dokelž dyrbješe so tutón dźěl Miłoraza za Wochožansku brunicowu jamu wotbagrować. W februarje 2019 rozsudźi hórnistwowe předewzaće LEAG, zo ma so Miłoraz najebać planowaneho kónca wudobywanja brunicy w 2020tych lětach wotbagrować. Přesydlenje wobydlerjow na nowe stejišćo sewjernje Slepoho zahaji so 2019 a je so 2025 wotzamknyło. === Wobydlerstwo === Miłoraz słušeše k serbskemu rěčnemu rumej. Po [[Arnošt Muka|Mukowej]] statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 471 wot cyłkownje 473 Miłoražanow serbsce.<ref>{{Černik}}</ref> [[Arnošt Černik]] zwěsći w lěće 1956 přeco hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 78,4&nbsp;%.<ref>{{Elle1995|255|574|354|7|89|124}}</ref> Poslednja serbska wobydlerka, kotraž chodźeše wšědnje w [[Serbska narodna drasta|serbskej drasće]], zemrě w měrcu 2019.<ref>Jadwiga Malinkowa: ''Poslednja drastynošerka Miłoraza pochowana.'' W: Pomhaj Bóh, 4/2019, str. 3</ref> [[Dataja:Trebendorf Mühlrose Aerial.jpg|mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Miłoraza z wuchoda (2019)]] == Žórła == <references/> == Wotkazaj == {{commonscat|Mühlrose/Miłoraz|Miłoraz}} * [http://www.trebendorf.de/ Oficialne stronki Trjebina] {{ref-de}} [[Kategorija:Trjebin]] [[Kategorija:Sydlišćo w Zhorjelskim wokrjesu]] [[Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy]] [[Kategorija:Sydlišćo w serbskim sydlenskim rumje]] [[Kategorija:Pusta wjes we Łužicy]] [[Kategorija:Pusta wjes w Sakskej]] [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1377]] asau7gpnt3mv9do3oli3f7ulw2vdeiv 0 13937 390857 389934 2026-05-05T13:16:04Z J budissin 7 390857 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik Wjes we Łužicy |mjeno serbske=Klětno |mjeno němske=Klitten |šěrina=51/21/00 |dołhota=14/36/00 |gmejna=Hamor |zagmejnowanje=2009 |wjesny předstejićer=Annemarie Bahlo |wysokosć=134 |přestrjeń=5,29 |póstowe čisło=02943 |předwólba=035895 |wobraz=Klitten - evangelische Kirche der Altlutheraner.jpg |wopis wobraza=Starolutherska cyrkej swj. Jana |mjeno wobydlerja=Klětnjan |adjektiw=Klětnjanski }} '''Klětno''' ({{wrěči|de}} ''Klitten'') je wjes w [[Sakska|sakskim]] [[wokrjes Zhorjelc|wokrjesu Zhorjelc]], kotraž k [[Hamor]]skej gmejnje słuša. Leži w [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]] 134&nbsp;m nad mórskej hładźinu a ma {{WOB|Hamor|Klětno}} wobydlerjow.<ref>{{WOBD|Hamor}}; {{WOBŽ|Hamor}}</ref> Prěnje historiske naspomnjenje jako ''Cleten''<ref name="digit">{{HOV|Klitten|Klětno}}</ref> je z lěta [[1396]]. Ke Klětnomu słuša wosebita forma [[Serbska narodna drasta|serbskeje narodneje drasty]]. == Geografija == [[Dataja:Klětno – Ewangelska cyrkej 2.jpg|thumb|left|Ewangelska cyrkej]] Njedaloko Klětnoho je přibrjóh [[Bjerwałdski jězor|Bjerwałdskeho jězora]]. W lětomaj 2014/2015 připrawjeny hłowny pěskojty přibrjóh při jězorje je tež po wsy pomjenowany – Klětnjanski přibrjóh. Klětno leži při železniskej čarje mjez [[Wojerecy|Wojerecami]] a [[Zhorjelc]]om. Klětnjanske dwórnišćo leži poprawom w [[Jamno]]m, wjesnym dźělu Klětnoho. Twarjenje Klětnjanskeho dwórnišća so hižo njewužiwa. == Wobydlerstwo == Hačrunjež leži wjes w serbskim sydlenskim rumje, so tu dźensa lědma hišće serbsce rěči. Zajimawe je, zo je so ličba Serbow w druhej połojcy 19. lětstotka w dźeń a wjetšej wsy samo zwyšiła, a to zwjetša dla funkcije Klětnoho jako srjedźišćo serbskich starolutherskich wěriwych. W lěće 1863 běše 269 z 382 wjesnjanow serbskich, mjeztym zo běše 1880 353 ze 440 Serbow (80 %).<ref>{{Černik}}</ref> [[Arnošt Černik]] zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 15,7 %.<ref>{{Elle1995|254|1869|141|85|67}}</ref> == Wobchad == W Klětnom nadeńdźe so zastanišćo při železniskej čarje [[Wojerecy]]–[[Zhorjelc]]. Linija RB&nbsp;64, tak mjenowany ''shuttle jězorina-Nysa'', zwjazuje wjes kóždej dwě hodźinje z woběmaj městomaj. == Hlej tež == * [[Lisćina kulturnych pomnikow w Hamorje#Kulturne pomniki w Klětnom (z Jamnom a Wolešnicu)|Kulturne pomniki w Klětnom]] == Literatura == * {{WdH|67|174–178|lema=Klitten/Klětno mit Jahmen/Jamno und Klein Oelsa/Wolešnica}} == Žórła == <references/> == Wotkaz == {{Commonscat|Klitten/Klětno|Klětno}} {{Gmejnske dźěle Hamora}} [[Kategorija:Hamor]] [[Kategorija:Sydlišćo w Zhorjelskim wokrjesu]] [[Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy]] [[Kategorija:Sydlišćo w serbskim sydlenskim rumje]] [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1396]] [[Kategorija:Cyrkwinska wjes]] qemykyogdqew489zxpx0f3h1g3bqlu6 0 14247 390850 382871 2026-05-05T13:11:41Z J budissin 7 390850 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Pawoł Nedo.JPG|mini|upright|Pawoł Nedo wokoło 1970]] '''Pawoł Nedo''' (* [[1. nowembra]] [[1908]] w [[Kotecy|Kotecach]] blisko [[Wóspork]]a; † [[24. meje]] [[1984]] w [[Lipsk]]u) bě [[Serbja|serbski]] wučer, ludowědnik, narodny prócowar a předsyda [[Domowina|Domowiny]] wot [[1933]] hač do jeje rozpušćenja w lěće [[1937]], kaž tež mjez 1945 a 1950. Jeho naslědnik bě komunist [[Kurt Krjeńc]]. == Žiwjenje == === Šulski čas === Pawoł Nedo narodźi so jako syn Jana Awgusta Neda (* 10. měrca <!--lěto?-->w [[Žarki|Žarkach]]; † 25. septembra 1968 w Lipsku) a Ernestine Berthy (* 31. decembra 1881 w Kotecach; † 1. decembra 1961 w [[Budyšin]]je) w Kotecach blisko Wósporka. K jutram lěta 1915 zastupi Nedo do wjesneje šule, w kotrejž běše kubłanje wobstejnosćow [[Prěnja swětowa wójna|Prěnjeje swětoweje wójny]] dla wobmjezowane. Swójba přećahny 1919 do Wósporka, hdźež bě nan Jan jako dźěłaćer přistajeny. Hačrunjež so we wsy a w šuli přewažnje němcowaše a serbske towarstwowe žiwjenje falowaše, nadeńdźe swójba lěpše žiwjenske a šulske poměry. Byrnjež staršej mjez sobu serbowałoj, rěčeštaj ze synom němsce. Wotpowědnje staj staršiski dom a wokolina skerje mjenje Nedowu serbsku identitu wowliwowałoj. Wot apryla 1922 sem chodźeše na krajnostawsku wyšu šulu w Budyšinje z cilom abituru złožić, zo by móhł studować. Nóclěh namaka w internaće na Schillerowych zelenišćach. Na wyšej šuli poskićachu so fakultatiwnje dwě hodźinje serbšćiny za tydźeń, na kotrychž so Nedo wot 1924 sem dobrowólnje wobdźěli. Wo serbskej wučbje a wo wučerju Arnošće Polanje zludany praješe, zo „nawuknył tam wjele njej[e], a serbskeho wědomja [jim] [wučer] njezamó (abo nochcyše) zašćěpić” (Brězanowa 2002: 21). Alternatiwu namaka w serbskich šulskich towarstwach, kaž na přikład w towarstwje serbskich seminaristow „Swoboda” za ewangelskich wučerjow, w kotrymž so čłonojo ze serbskej literaturu zaběrachu a serbsce spěwachu. Finančneho połoženja staršeju dla přizasłuži sej něšto z dopomocu a złoži w lěće 1928 abituru. === Studij === Poprawom běše so Nedo za žurnalistiku zajimował, tola lěpšich powołanskich móžnosćow dla rozsudźi so za studij wučerstwa. Wot apryla 1928 sem studowaše tři lěta na filologiskej fakulće na Lipšćanskej uniwersiće, štož wón z pomocu stipendija financowaše. Wopytowaše mjez druhim zarjadowanja w pedagogice, germanistice a ludowědźe, za kotruž so wosebje zajimowaše. Pochadźacy z etnisce njerozsudneje swójby a bjez kmaneho serbskeho rěčneho kubłanja w šuli, zaběraše so hakle w běhu studija ze swójskeje iniciatiwy ze serbskej rěču a kulturu. Zahorjeny student pospyta so 1929 w Lipsku kaž tež na [[Schadźowanka|Schadźowance]] prěnjej razaj w přednošowanju k etnografiskim temam. Idealistiski Nedo staji do fokusa eksaktnosć wědomosće, objektiwnosć a kooperaciju, to rěka zhromadne dźěło. Tute hesło zakitowaše wón jako program we wědomosći, kaž tež pozdźišo w swojej politice. Wot julija 1930 sem běše sobustaw [[Maćica Serbska|Maćicy Serbskeje]], hdźež pak wón bórze pasiwnosć sobustawow propagowaše. W času studentskeho hibanja so sam zwjetša jenož pasiwnje w towarstwach wobdźěli, snano falowacych rěčnych znajomosćow dla. Bórze pak namaka Nedo serbskich přećelow a wobdźěli so aktiwnje na studentskich zetkanjach a serbskich blidach. K wažnym korespondowacym partneram we Łužicy ličachu [[Ota Wićaz]], pozdźišo [[Jan Cyž (jurist)|Dr. Jan Cyž]] a [[Měrćin Nowak-Njechorński]]. Wowliwowany wot idejow wědomostneje ludowědy a patriotiskich ambicijow nowych serbskich přećelow, wěnowaše so młody student mjez druhim ludowym spěwam, domjacym zwěrjatam w ludowych nałožkach (wosebje plahowanju lěsnych pčołkow we Łužicy) a dźěłu w [[Serbski muzej Budyšin|Serbskim muzeju]]. Pytajcy za nowymi materialijemi, zběraše zhromadnje z Měrćinom Nowakom-Njechorńskim po puću z kolesom wokoło [[Wojerecy|Wojerec]] bajki, prajidma a fotografije. Młodźencow zwjazowaše, zo běštaj wobaj němsce wotrostłoj. Runje to rozbudźi ćim wjetšu zahoritosć so ze serbskej kulturu a literaturu zaběrać. Ćišinski<!--kak tomu?--> wjedźeše jeho k mjeńšej zhromadnosći serbskich patriotow, kotřiž bóle [[Domowina|Domowinu]] a lokalne towarstwa podpěrachu, hač Maćicu Serbsku. Tuta nowa serbska zhromadnosć w Lipsku twori ramik Nedoweho narodneho kubłanja. Tež w studentskim towarstwje serbskich akademikarjow „Arnošt Muka“, załoženym w lěće 1928, w kotrymž so studenća mjez sobu wuwučowachu, běše z čłonom. === Młody wučer === W lěće 1931 zakónči Nedo studij a bu 1932 jako probowy wučer w [[Klukš]]u přistajeny. We wjesnym chórje a w towarstwje „[[Zernička]]” w [[Lichań|Lichanju]] so aktiwnje w serbskim towarstwowym žiwjenju angažowaše. Hižo zahe widźeše nuzu w serbskim ludźe a chcyše na praktiske wašnje pomhać, nic jenož wědomostnje. Charismatiski Nedo sympatizowaše z wažnymi serbskimi wosobinami, mjez druhim z komponistom [[Bjarnat Krawc|Bjarnatom Krawcom]] a z [[Křesćan Křižan|Křesćanom Křižanom]] (synom [[Jan Křižan|Jana Křižana]], fararja w Klukšu, předsydy Domowiny 1930–1933). Wot lěta 1932 bě ze sobustawom zjednoćenstwa serbskich wučerjow. Organizowanje kubłanskich a wědomostnych strukturow wosta čas žiwjenja jeho najlubši nadawk. W samsnym lěće bu do [[Chwaćicy|Chwaćic]] přesadźeny. Wuspěšnje so we woběmaj šulomaj za serbskorěčnu wučbu zasadźowaše. === Předsyda Domowiny === Woblubowany, angažowany wučer znaješe wliwapołnych Serbow a móžeše so wuběrnje zwuraznjować. Nimo toho měješe za swoju starobu hižo sebjewědome wustupowanje a wědźeše lud zahorić. Tuž bu Nedo jako kandidat za předsydstwo Domowiny namjetowany a bu 1933 jednohłósnje woleny. Skónčnje namaka kruh, kotryž bě zwólniwy nowe ideje přesadźić. Steješe před ćežkim nadawkom přestrukturowanje Domowiny přihotować: wudźěłanje nowych statutow a znowawobsadźenje funkcijow. Jako wučer, přistajeny w zjawnej słužbje, bu z wusměrjenjom Sakskeho wučerskeho zwjazka awtomatisce ze sobustawom nacionalsocialistiskeho wučerskeho zwjazka. Běše tež stajnje zwólniwy, loyalnosć napřećo nacionalsocialistiskej wyšnosći pokazać, z čimž nježněješe pola wšitkich kolegow wothłós. Měješe wotpohlad, Domowinu po [[nacionalsocializm|nacionalsocialistiskich]] zasadach znowa rjadować a mocy za skutkowanje za serbski lud wjazać. Widźeše w tym jeničku móžnosć, akceptancu němskeje wyšnosće zdobyć. Wědomje stajnje jara na formulacije kedźbowaše, zo by w statutach zapisany zaměr docpěł, Domowinu k jeničkej zastupnicy serbskeho ludu wutwarić. Klučowe słowo w skutkowanju Neda běše „narodna disciplina“ pod ćežišćomaj wuwić wědomje serbskeho luda a kultury a wonkowne zastupowanje serbskich zajimow. W nowym organizatoriskim organje „[[Naša Domowina]]“ jako wotdźěl [[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]], wudawaše Nedo wot 1935 do 1937 swoje napohlady. Wón spyta po přikładźe nacionalsocialistiskeje propagandy serbsku narodnosć a identitu do srjedźišća stajić a z konceptom ludoweje zhromadnosće wšě serbske mocy do cyłka zhromadźić. Wosebje wažne bě jemu při tym natwar młodźinskich zarjadow, zo by zaměrnje młodźinu za serbsku kulturu zahorił. Dobromyslny, młody Nedo namołwješe tež serbski lud [[Adolf Hitler|Hitlera]] a [[NSDAP]] wolić, dokelž spočatnje wočakowaše, zo so druhe ludy w Němskej njepřeněmča. Tola wot lěta 1935 dźeń a wjac antiserbskich naprawow sćěhowachu, kaž tež wobmjezowanja a zakazy Serbam napřećo. Z tym so tež Nedowe nastajenje režimej napřećo raznje změni. Wón, kaž tež druzy aktiwisća, su přepozdźe spóznali, zo so NS-ideologija ze zaměrami Serbow hromadźe njehodźi. Rozsudźichu so za spjećowanje w formje serbskich swjedźenjow a zarjadowanjow, kotrež so pak stajnje bóle bojkotowachu. Nedo, hišće jara młody, jako so za politiske zajimy Serbow angažowaše, zdaše so być wyšnosći napřećo wobwliwujomny. Tola jemu njezby ničo druhe, dokelž steješe wot 1936 sem pod stajnej kontrolu knježerstwa. Tute zadźerženje wjedźeše k tomu, zo płaćeše pola Němcow jako „poměrnje měrny a rozumny serbski wjednik” (Brězanowa 2002: 109). Wot 1933 běše Nedo sobustaw SA, snano falowacych pjenjez dla, dokelž běše jenož jako probowy wučer přistajeny. Lěto pozdźišo bu pak zaso ze SA wuzamknjeny, dokelž so přemało na zarjadowanjach wobdźěleše. Bjez swójskeho přičinjenja bu tež ze sobustawom nacionalsocialistiskeho wučerskeho zwjazka (''Nationalsozialistischer Lehrerbund'', NSLB), kiž běše wotdźěl NSDAP. Na politiske abo wosobinske wuwiće Neda njeměještej ani sobustawstwo SA, ani NSLB wliw. Dale so w tutym ćežkim času, jako steješe Smolerjec drustwo 1934 před zawrjenjom, sylnišo za serbske nowinarstwo zasadźowaše. Dźěłaše jako redaktor, pisaše artikle a přewza tydźenske Serbske Nowiny za dźěći. W samsnym lěće bu do [[Rakojdy|Rakojd]] na ludowu šulu přesadźeny, na kotrejž so wón znowa wo serbsku wučbu prócowaše. Přewza běrokratiske nadawki šulskeho wjednika, organizowaše šulske swjedźenje a nazwučowaše dźiwadłowe hry, z čimž wón připóznaće pola šulerjow a staršich žněješe. Tež priwatnje namaka Nedo w Rakojdach žiwjenski puć, jako zezna přichodnu mandźelsku Marju Budarjec (* 13. nowembra 1914, † 25. měrca 1998). Nedowy angažement za Serbstwo wowliwowaše tež jeho powołanski puć jako přistajeny w zjawnej šulskej słužbje. Chłostanja a poroki zarjadow Neda njewottrašachu, hačrunjež so w zjawnosći trochu měrnišo zadźeržeše. Jako pak jemu přesadźenje do němskorěčneje šule hrožeše, rozsudźi so 1937 powołanje dobrowólnje wupowědźić a Łužicu z ćežkej wutrobu wopušćić. Přez poćahi ze zwjazkom Polakow w Němskej dósta dźěło na pólskej nalutowarni w [[Berlin]]je. Tak dyrbješe z 28 lětami swójbu, žonu a Łužicu wopušćić. Krótko po tym so serbske towarstwowe dźěło přez zakaz zhromadźiznow nimale znjemóžni, pod čimž tež dźěło Domowiny ćerpješe. Zwonka Łužicy měješe Nedo wšak jenož wobmjezowane móžnosće, tola zasadźowaše so dale za Serbow a namołwješe wšitkich, dale wojować. === Druha swětowa wójna === Ze spočatkom [[Druha swětowa wójna|Druheje swětoweje wójny]], jako [[Němska]] 1. septembra 1939 [[Pólska|Pólsku]] nadpadny, zlikwidowachu so pólske towarstwa a zarjady w Němskej a Nedo zhubi dźěło. Namaka nowe přistajenje jako knihiwjednik na ryćerkuble pola Wilmersdorfa, 90 kilometrow sewjerozapadnje Berlina. Dwaj měsacaj pozdźišo so njejapcy zaja a měsac w jastwje přebywaše. Wot 1940 sem běše jemu zakazane, we wokrjesu Drježdźany-Budyšin přebywać. Namaka pak nowe přistajenje jako domjacy wučer a sekretar w [[Rietz-Neuendorf]] (Wulkim Rěcu). W juniju samsneho lěta woženi so z Marku Budarjec w Chwaćicach. Nowozmandźelenaj wuhotowaštaj sej bydlenčko we Wulkim Rěcu, daloko wot domizny zdalenym a dnja 19. oktobra 1941 narodźi so jimaj syn Michał. W lěće 1942, lěto po tym, zo bě so Domowina dospołnje zakazała, zwoła so Nedo do wójska a bu na militaristiske wukubłanje na ličenskeho wjednika w [[Frankobrod nad Wódru|Frankobrodźe nad Wódru]] słany. Přesadźi so 1944 na frontu, hdźež so w [[Budapest|Budapesće]] zaja a přińdźe do jastwa w Berlinje a w [[Podstupim]]je. Na kóncu wójny 1945 so wot sowjetskich wojakow njezranjeny z jatby wuswobodźi. Wróćiwši so do Budyšina přewza Nedo, kotryž widźeše šansu swoje ideale znowa zwoprawdźić, zaso dźěławosć jako nawoda Domowiny a slědowachu prěnje postupy k wožiwjenju tuteje. Z elanom namołwješe wšěch po swěće rozbrojenych serbskich přećelow so do Łužicy nawróćić a při nowonatwarje pomhać. Nedo bu ze sobustawom strony [[KPD]] a namaka w [[socializm]]je perfektnu towaršnostnu formu za runoprawosć Serbow. Spočatk junija 1945 přistaji so jako šulski rada sewjerneho dźěla Budyskeho šulskeho wokrjesa. Hospodarskeje a bydlenskeje nuzy dla poradźi so hakle w nazymje, zo so mandźelska a syn do Budyšina přidružitaj. Swójba bu kompletna, jako so druhi sym Matej dnja 10. awgusta 1947 narodźi. === Powójnski čas === Domowina spyta z kulturnym programom serbsku kulturu a rěč wožiwić. We fokusu steješe wutwarjenje serbskeho šulskeho kubłanja, wuhotowanje rěčnych kursow, hajenje kultury ze spěwami, hudźbu, basnjemi, swjedźenjemi, rejemi a přednoškami. Formulowaše so šulski program a dźěłaše so na nowonatwarje institucijow a strukturow. Intensiwnje zasadźowaše so Nedo za to, zo so Serbja w za Serbow wažnych powołanskich městnach zasadźa, kaž na přikład jako wjesnjanosta, pola policije a w zarjadach. Skrótka fungowaše Domowina jako dźěłowa bursa w lěće 1947, jako so referat za powołanske poradźowanje tam zarjadowaše. Nedo widźeše w tym móžnosć, młodźinu za powołanje wučerja wabić, wšako knježeše hoberski deficit tutych po wójnje. Z połoženjom zakładneho kamjenja [[Serbski dom|Serbskeho domu]] na Póstowym naměsće njesteješe nowonatwarej ničo wjac napřećo. Jako šulski rada steješe před ćežkim nadawkom, so mjez druhim wo wučbne plany starać, wo wabjenje a wukubłanje wučerjow, přihoty šulow a wučbnych materialijow. Nedo liči tež jako iniciator pedagogiskeho časopisa „[[Serbska šula]]” a staraše so wo wudawanje serbskich wučbnicow. Je dźiw, kak je so jemu poradźiło, swójbu, naročne powołanje a čestnohamtske předsydstwo Domowiny a z tym wulku zamołwitosć zwjazać. Wšitke prócowanja docpěchu swój wjeršk ze schwalenjom [[Zakoń za dźerženje prawow Serbow|Zakonja za zdźerženje prawow Serbow]] 23. měrca 1948 w [[Sakski krajny sejm|Sakskim krajnym sejmje]], kaž tež z paragrafom za zdźerženje serbskorěčneje wučby w šulach. Lěto pozdźišo so Domowina jako towarstwo zapisa. Tola přichodne problemy so bližachu. Załoži so [[Serbski zarjad]] (Serbski zarjad za kulturu a ludowe kubłanje) jako statna institucija z Nedom jako nawodu. To pak woznamjenješe krizu za Domowinu, dokelž sobudźěłaćerjo k statnej instituciji měnjachu. Proces sowjetizacije wuchodoněmskeje towaršnosće wjedźeše k intensiwnej wuměnje elity a wažne funkcije towaršnostneho žiwjenja so z kadrami [[SED]] wobsadźowachu. Nedo bu konfrontowany z wotpokazanjom druhich stronskich funkcionarow a so jako nacionalist a suspektny intelektuelny denuncowaše. Z tutych a ze strowotniskich přičin wotstupi wón 1951 po 17 lětach na čole Domowiny. Jeho naslědnik běše komunist [[Kurt Krjeńc]], kotryž njewidźeše jako hłowny nadawk Domowiny, zastupować zajimy Serbow, ale přesadźić statnu a stronsku politiku zawjedźenja socializma w Serbach. === Zwonka Łužicy === Po 1951 započa so druhi žiwjenski wotrězk Pawoła Neda z nowym powołanskim a bydlenskim městnom, z nowymi činitostnymi wobłukami a přećelskimi kruhami. Dźěło jako předsyda Domowiny je jeho stajnje wupjelniło, tola žedźba za měrnym wědomostnym dźěłom běše wulka. Tuž skutkowaše Nedo wot prěnjeho měrca 1951 sem we hłownym wotrjedźe wuměłstwa a literatury w Sakskim ministerstwje za ludowe kubłanje w [[Drježdźany|Drježdźanach]]. Z nowym bydlenskim a dźěłowym městnom njebě aktiwny angažement we Łužicy kaž dotal móžny. Přećelske styki do domizny pak dodźeržowaše a swójba so krótko po tym do Drježdźan přidruži. Wón přewza komentowacu funkciju a pisaše recensije a rozprawy wo wšelakich serbskich zarjadowanjach. Karjera dowjedźe jeho dale do Sakskeho krajneho sejma, hdźež přepoda so jemu 10. januara 1952 wjednistwo zarjadnistwa za wuměłske naležnosće. Tež na institucionalizowanju [[sorabistika|sorabistiki]] měješe Nedo podźěl. Tak załoži so 1. meje 1951 [[Institut za serbski ludospyt]] w Budyšinje a w samsnym lěće [[Institut za sorabistiku|Serbski institut]] na Lipšćanskej uniwersiće. Wot 16. awgusta 1952 bu wón z wjednikom wědomostneho wuměłskeho dźěłoweho wobłuka w centralnym domje za lajske wuměłstwo w Lipsku. Z nowym přistajenjom měješe dosć swobody, so dale intensiwnje ze sorabistiskimi wědomostnymi temami rozestajeć a dźěłaše wusko hromadźe z Budyskim institutom. Móžeše so skónčnje temam wěnować, za kotrež bě so hižo jako student zahorił: Zaběraše so ze slědźenjom wo bajkach a powědkach, z přirunowacymi studijemi k spěwam, bajkam a prajidmam. Wot lěta 1954 inwentarizowaše so pod jeho nawodom [[serbska narodna drasta]] a wón běše wudawaćel pjećzwjazkoweho rjada k narodnej drasće w zhromadnym dźěle z Měrćinom Nowakom-Njechorńskim. Za swoju promociju hromadźeše Nedo bajki, kiž běchu do toho jenož zdźěla předleželi. W njej naliča so zhromadnosće zapadosłowjanskich bajkow a paralele k němskim bajkam. Dale wudawaše monografiju k wušiwanju narodnych drastow, hromadźeše materialije k ludowej hudźbje wokoło [[Slepo]]ho a napisa rozjimanje wo ludowym powědančku wo [[Krabat|Krabaće]]. Swoju disertaciju wo Łužiskim hornčerstwje zakitowaše w lěće 1955 ze ''summa cum laude'' a dósta z tym titul doktor filozofije. Po namjeće [[Pawoł Nowotny|Pawoła Nowotneho]] bu Nedo jako direktor serbskeho instituta na Karla Marxowej uniwersiće powołany, na kotrejž w lětach 1951 do 1958 serbsku ludowědu wuwučowaše. Studentam běše wón jako woblubowany docent z měrnym, přećelnym wustupowanjom a ze zajimawymi čitanjemi w pomjatku wostał. Nimo toho měješe Nedo mnoho funkcijow a sobustawstwow w nacionalnych kaž tež internacionalnych wědomostnych gremijach, čehoždla běše wón husto w republice a we wukraju po puću. Hakle w lěće 1953 sćěhowaše jemu swójba do Lipska, hdźež namaka nowu domiznu. Prócy na uniwersiće so wupłaćichu, tak zo poskići so jemu w lěće 1959 profesura z wuwučowanskim nadawkom za serbski ludospyt a literaturu, kaž tež za němsku ludowědu na filozofiskej fakulće na Karla Marxowej uniwersiće. Byrnjež to połne městno njebyło, rozsudźi so wón za dalše dźěło při uniwersiće. W lěće 1963 habilitowaše Nedo pod temu „Podrys serbskeho ludoweho basnistwa“ a lěto na to dósta wón połne městno profesury z wuwučowanskim nadawkom za powšitkownu a serbsku ludowědu. Tež jeho prócowanja za wróćo zdobyće wukubłanja serbskich wučerjow do Lipska pokazachu w tutym lěće wuspěch. Po pjećoch lětach na Lipšćanskej uniwersiće dósta Nedo poskitk profesury za ludowědu na [[Humboldtowa uniwersita|Humboldtowej uniwersiće]] w Berlinje, kotruž wón 1964 přiwza. Bydlacy pak wosta ze swójbu w Lipsku. === Wuměnk === Přiběraceho hubjeńšeho strowotneho połoženja dla požada so wón k swojim 60. narodninam na dočasne emeritowanje. Wuměnk njemóžeše sej strowoty dla prawje lubić dać. K tomu hišće zrudny dóńt swójbu porazy, jako młódši syn Matej 1971 ze štyriadwaceći lětami njeskutka dla w Berlinje zemrě. W tutym ćežkim času so jemu čim bóle za łužiskej domiznu styskaše, tola mjez druhim swójba staršeho syna Michała jeho w Lipsku dźeržeše. Najebać toho běchu 70-te lěta produktiwny čas, w kotrymž so Nedo dale z wědomosću rozestaješe. Nimo toho wěnowaše so wudawaćelskim dźěłam, mjez druhim bajkow („Łučlany Pětr” 1964, „Bajki z bliska a daloka” 1971, „Klinkotata Lipka” 1972, „Sylny wotročk” 1981) a ludowych žortow z titulom „Wólsace hnězdo” 1983 pod [[Ludowe nakładnistwo Domowina|nakładnistwom Domowiny]]. Dalši naročny wobłuk, kotremuž so wón wěnowaše běchu serbske kulturne stawizny. Tute dźěło pak njeje ženje dokónčił. Zhromadnje z Wolfgangom Jacobeitom a muzejom za ludowědu w Berlinje, wuhotowaštaj Nedo a Pawoł Nowotny wustajeńcu pod titulom „Serbja w NDR – Ze žiwjenja najmjeńšeho słowjanskeho luda”, kotraž so wot julija 1973 do apryla 1974 tam a po tym w Drježdźanach a w Lipsku wustaješe. Tež muzeje jemu hižo přeco na wutrobje ležachu. Nic jenož jako młodostny w Serbskim muzeju, ale tež we wyšej starobje so čestnohamtsce w Lipšćanskim ludowědnym muzeju angažowaše. Zwjazanosć z Łužicu jeho pak ženje njepušći. Hakle w 70-tych lětach, po wotstupje Krjeńca, so ekstremny pohlad na Nedowu politisku dźěławosć rewidowaše. Nic za konfrontaciju ale stajnje za narunanjom pytacy měješe wón skónčnje móžnosć, sebi zaso dobry poćah k domiznje natwarić. Pawoł Nedo zemrě 24. meje 1984 z pjećasydomdźesat lětami a bu dnja 2. junija na Južnym pohrjebnišću w Lipsku pochowany. == Literatura == * Annett Bresan: ''Pawoł Nedo 1908–1984.'' Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2002. * [[Franc Rajš]]: ''Dopomnjenki na prof. dr. [[Pawoł Nedo|Pawoła Neda]].'' 2 dźělej, w RZ 46 (1996), č. 11/12, str. 405–407, 439–442 == Wotkazy == * {{SIbio|62}} * [[Dietrich Šołta]]: [https://web.archive.org/web/20150924092307/http://www.rozhlad.de/nastawk_73.html ''Pawoł Nedo – markantna wosobina serbskeho narodneho hibanja'']. W [[Rozhlad|Rozhledźe]] 2–3/2009 (webarchiw) * Annett Brězanec: [http://saebi.isgv.de/biografie/Paul_Nedo_(1908-1984)# ''Pawoł Nedo''] w Sakskej biografiji (serbsce, němsce) {{Předsydźa Domowiny}} {{DEFAULTSORT:Nedo, Pawoł}} [[Kategorija:Muž]] [[Kategorija:Rodź. 1908]] [[Kategorija:Zemr. 1984]] [[Kategorija:Serb]] [[Kategorija:Domowina]] [[Kategorija:Publicist]] [[Kategorija:Ludowědnik]] [[Kategorija:Awtor]] [[Kategorija:Serbska literatura]] [[Kategorija:Literatura (20. lětstotk)]] [[Kategorija:Nošer Myta Ćišinskeho]] [[Kategorija:Wosoba (Kotecy)]] [[Kategorija:Wosoba (Budyšin)]] [[Kategorija:Wosoba (Lipsk)]] [[Kategorija:Institut za serbski ludospyt]] [[Kategorija:Maćicar]] [[Kategorija:Wysokošulski wučer]] 7tgghw78o3eollr8bdzx79pdyztlgfm 0 15240 390862 376111 2026-05-05T13:17:13Z J budissin 7 390862 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik Wjes we Łužicy |mjeno serbske=Nowe Město |mjeno němske=Neustadt/Spree |wopon=Wappen Neustadt Spree 1433.png |šěrina=51/29/21 |dołhota=14/27/16 |gmejna=Sprjewiny Doł |zagmejnowanje=1996 |přestrjeń=13,91 |wysokosć=122 |póstowe čisło=02979 |předwólba=035727 |wobraz=Fotothek df rp-c 0590012 Spreetal-Neustadt (Spree). Rollmühle.jpg |wopis wobraza=Něhdyši wódny młyn na Sprjewi (1985) |mjeno wobydlerja=Nowoměšćan |adjektiw=Nowoměšćanski }} '''Nowe Město''' ({{wrěči|de}} ''Neustadt'') je wjes na sewjeru [[Sakska|sakskeho]] wokrjesa [[wokrjes Budyšin|Budyšin]]. Słuša ke gmejnje [[Sprjewiny Doł]] a leži 122&nbsp;m nad mórskej hładźinu na woběmaj brjohomaj [[Sprjewja|Sprjewje]]. Ma {{WOB|Sprjewiny Doł|Nowe Město}} wobydlerjow.<ref>{{WOBD|Sprjewiny Doł}}; {{WOBŽ|Sprjewiny Doł}}</ref> K Nowemu Městu słušeja wjesne dźěle Hamor (''Neustädter Hammer''; na lěwym brjoze Sprjewje), [[Daški]] ''(Döschko)'' a něhdyši [[wudwór]] [[Łužki]] ''(Luschki)''. Zapadnje wsy so rěčka [[Struga]] do Sprjewje wuliwa. == Geografija == [[Dataja:Fotothek df rp-d 0620001 Spreetal-Neustadt (Spree). Ehem. Spinnerei mit Struga-Bach.jpg|thumb|left|Něhdyša předźernja a rěčka [[Struga]] ([[1987]])]] Wjes nadeńdźe so w srjedźołužiskej holi a je do wšěch směrow wobdata wot lěsa. Susodne wsy su [[Mułkecy]] na sewjerowuchodźe (4nbsp;km), [[Miłoraz]] na wuchodźe (4nbsp;km), [[Bórkhamor]] a [[Nowa Wjes (Sprjewiny Doł)|Nowa Wjes]] na zapadźe (6nbsp;km) a [[Sprjejcy]] na sewjerozapadźe (4nbsp;km). Na wuchodźe nadeńdźe so [[Wochožanska jama]] a na juhu so teritorij [[Wojerske zwučowanišćo Hornja Łužica|wojerskeho zwučowanišća „Hornja Łužica“]] rozpřestrěwa. Wjesny dźěl Daški z wopušćenym něhdyšim wudworom Łužki nadeńdźe so při Sprjewi něhdźe dwaj kilometraj juhowuchodnje wjesneho žra. == Stawizny == [[Dataja:Ansichten Kapelle Neustadt (Spree) April 2017 (1).jpg|mini|left|Kapałka na Nowoměšćanskim kěrchowje]] Serbscy sydlerjo přińdźechu prawdźepodobnje w 10. lětstotku najprjedy ze sewjera do tuteje kónčiny a běchu potajkim [[Łužičenjo]]. Hakle pozdźišo přińdźechu [[Milčenjo]] z juha k tomu. Prěnje historiske naspomnjenje jako ''Nuwinstad''<ref name="digit">{{HOV|Neustadt_(3)|Nowe Město}}</ref> sta so w lěće [[1433]] w jednym protokolu w Budyskich sudniskich knihach. W lěće 1544 připadny wjeska [[Wojerowske stawowe knjejstwo|Wojerowskemu stawowemu knjejstwu]]. Hač do lěta 1914 tworješe Sprjewja wosrjedź wsy hranicu mjez [[Šprjejcy|Sprjejčanskej]] a [[Slepo|Slepjanskej]] wosadu. Mjeztym zo bě wjetši wjesny dźěl na prawym brjoze rěki zafarowany do Slepoho, chodźachu wobydlerjo z Hamora, Daškow a Łužkow na lěwym brjoze do cyrkwje w Sprjejcach. Po próstwje gmejny přińdźe 1. oktobra 1914 tež sewjerny dźěl wsy k Sprjejčanskej wosadźe.<ref>Krautz 1999, str. 43</ref> Tež [[Serbska narodna drasta|narodne drasty]] wobeju wjesneju dźělow so rozeznawachu. Wjes ma swójsku kapałku na kěrchowje při sewjernej kromje sydlišća. === Wobydlerstwo a rěč === Po statistice [[Arnošt Muka|Arnošta Muki]] měješe Nowe Město we 1880tych lětach 230 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja.<ref>{{Černik|93}}</ref> [[Arnošt Černik]] zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 77,5 %.<ref>{{Elle1995|250|462|249|20|89|104}}</ref> Rěčnje nadeńdźe so wjes při dótkanišću wjacorych hornjo- a delnjoserbskich narěčow. <div style="clear:left;"></div> [[Dataja:Spreetal Neustadt Aerial Pan.jpg|mini|center|upright=1.9|Powětrowy wobraz Noweho Města (2019)]] == Literatura == * Hanne-Lore Krautz: ''Jónu hranica, přeco hranica.'' W Serbskej protyce 1999, str. 43–46 * Hanne-Lore Krautz: ''Chronik Neustadt-Spree – Ein sorbisches Heidedorf im Spiegel der Geschichte.'' Oberlausitzer Verlag, Spitzkunnersdorf 2004. * [[Frido Michałk]] a dr.: ''Der obersorbische Dialekt von Neustadt.'' LND, Budyšin 1962. == Žórła == <references/> == Wotkaz == {{Commonscat|Neustadt/Nowe Město|Nowe Město}} {{Sprjewinodolske wjesne dźěle}} [[Kategorija:Sydlišćo w Budyskim wokrjesu]] [[Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy]] [[Kategorija:Sydlišćo při Sprjewi]] [[Kategorija:Sprjewiny Doł]] [[Kategorija:Sydlišćo w serbskim sydlenskim rumje]] [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1433]] [[Kategorija:Něhdyša gmejna (Wokrjes Budyšin)]] [[Kategorija:Rozpušćenje gmejny 1996]] nehcauq8nbs4ul34oi3h3y5k50fjt5u 0 15773 390847 386648 2026-05-05T13:10:15Z J budissin 7 390847 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik Wjes we Łužicy |mjeno serbske=Spale |mjeno němske=Spohla |šěrina=51/24/20 |dołhota=14/16/10 |gmejna=Kulow |zagmejnowanje=1995 |přestrjeń=8,65 |wysokosć=121 |póstowe čisło=02997 |předwólba=035725 |wobraz=Fotothek df rp-d 0860058 Wittichenau-Spohla. Untermühle.jpg |wopis wobraza=Spalowski delni młyn w lěće 1988 |mjeno wobydlerja=Spalowčan/ka |adjektiw=Spalowski }} '''Spale''' ({{wrěči|de}} ''Spohla'') su wjes {{WOBI|Kulow|Spale}}<ref>{{WOBD|Kulow}}; {{WOBŽ|Kulow}}</ref> w [[Sakska|sakskej]] [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]]. Leža w [[Wokrjes Budyšin|Budyskim wokrjesu]] a słušeja ke [[Kulow]]ej. Wjeska płaći jako ródne městno powěstneho kuzłarja [[Měrćin Pumpot|Měrćina Pumpota]]. == Stawizny == Prěnje historiske naspomnjenje jako ''Spole''<ref name="digit">{{HOV|Spohla|Spale}}</ref> pochadźa z dawkoweho registra [[Klóšter Marijina hwězda|klóštra Marijina hwězda]] lěta [[1374]]. Ležownostne knjejstwo měješe přez lětstotki zwjetša [[Wojerowske stawowe knjejstwo]]. We wobłuku [[nacionalsocializm|nacionalsocialistiskeho]] přemjenowanja łužiskich wsow dóstachu Spale w lěće 1936 ze serbšćiny přełožene němske mjeno ''Brandhofen''. Hnydom po kóncu [[Druha swětowa wójna|Druheje swětoweje wójny]] rozsudźi so nowowolena wjesna rada na swojim prěnim posedźenju w nowembrje za wróćenje stareho mjena.<ref>Katrin Demczenko: ''[https://www.saechsische.de/plus/pumphut-weckt-neugier-auf-die-geschichte-spohla-5199200.html Pumphut weckt Neugier auf die Geschichte.'' W: SZ Wojerecy, 29. apryla 2020.</ref> === Wobydlerstwo === Po [[Arnošt Muka|Mukowej]] statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy wšitcy 374 Spalowčenjo serbsce.<ref>{{Černik}}</ref> [[Arnošt Černik]] zwěsći w lěće 1956 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 76 %.<ref>{{Elle1995|250|412|238|9|66}}</ref> Ewangelscy Spalowčenjo přisłušeja Kulowskej wosadźe. W lěće 1955 nošachu hišće 100 žonow w Spalach Wojerowsku [[Serbska narodna drasta|serbsku drastu]], 1969 běchu to jenož hišće 55 a w lěće 2000 dźesać. Poslednja drastynošerka, Lejna Mitašowa, zemrě w aprylu 2019.<ref>Sigrun Nazdalina: ''Serbska drasta we Wojerowskej wosadźe.'' W: [[Pomhaj Bóh]] 6/2020, str. 6</ref> == Wobrazy == <gallery> Steinkreuz Spohla 01.JPG|Kamjentny křiž w Spalach Spale – kapałka.jpg|Kěrchowska kapałka Spale – kěrchow 1.jpg|Narowny kamjeń [[Křesćan Kubica|Křesćana Kubicy]] na kěrchowje Spale – nawjes 1.jpg|Spalowska nawjes </gallery> ==Wosobiny== * [[Křesćan Kubica]] (1805–1861), superintendent a składnostny spisowaćel * [[Korla Awgust Kubica]] (1842–1914), farar a Maćicar [[Dataja:Wittichenau Spohla Aerial.jpg|mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Spalow ze zapada]] == Literatura == * [[Marko Grojlich]]: ''Mjez horami a holu. Wjesne zapiski.'' LND, Budyšin 1998, str. 85–87 == Žórła == <references/> == Wotkaz == {{Commonscat|Spohla/Spale|Spale}} {{Gmejnske dźěle Kulowa}} [[Kategorija:Kulow]] [[Kategorija:Sydlišćo w Budyskim wokrjesu]] [[Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy]] [[Kategorija:Sydlišćo w serbskim sydlenskim rumje]] [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1374]] [[Kategorija:Něhdyša gmejna (Wokrjes Budyšin)]] [[Kategorija:Rozpušćenje gmejny 1995]] 4gf6vn3oxn3v9ge4u12w084pdl9lvi7 0 16015 390855 356600 2026-05-05T13:14:43Z J budissin 7 390855 wikitext text/x-wiki '''Pawlina Krawcowa''', rodź. Renusojc (* [[18. decembra]] [[1890]] w [[Gołkojce|Gołkojcach]], † [[16. septembra]] [[1941]] tež tam) bě [[Serbja|serbska]] šwalča mišterka, ludowa wuměłča a předewzaćelka. ==Žiwjenje== Pawlina Renusojc narodźi so 1890 do swójby serbskeho ćěsle. Dokelž běše swójba w chudych poměrach žiwa, pytaše sebi wona po wopyće ludoweje šule dźěło w [[Choćebuz|Choćebuskej]] suknjerni. 1920 woženi so wona ze sukelnikom Reinholdom Krawcom a móžeše so nětko na šwalču mišterku w [[Berlin]]je wukubłać dać. W lěće 1926 wotewri Pawlina Krawcec w Choćebuzu wobchod za [[Serbska narodna drasta|serbsku drastu]], wuměłstwowe a chorhojowe wušiwanki a a rozšěri repertoire pozdźišo tež wo klanki w serbskej narodnej drasće. Tute klanki prezentowaše na wustajeńcach w Berlinje, [[Drježdźany|Drježdźanach]], [[Saarbrücken]]u, [[Praha|Praze]] a dósta na wustajeńcy w [[Frankobrod nad Mohanom|Frankobrodźe nad Mohanom]] čestny diplom. 1936 wušiwaše wona wulke mnóstwo klankow k [[Olympiske hry|Olympiskim hram]] w Berlinje. Z pomocu [[Gustaw Janak|Gustawa Janaka]] přebywaše wona na [[Sokoł]]skim zlěće w Praze. Wona wozjewi někotre delnjoserbske rozpominanja, reportaže a basnje. Hdyž [[nacionalsocializm|nacionalsocialisća]] z přeněmčenjom serbskich pomjenowanjow wsow a dróhow započinachu, protestowaše Pawlina Krawcowa zjawnje přećiwo tomu, bu 1938 zajata a zasudźena. Wona bu wjacore měsacy w Choćebuzu zawlečena, dyrbješe so po tym wobchoda wzdać a nawróći so na smjerć chora do staršiskeho domu w Gołkojcach. Tam zemrě wona w starobje 50 lět. Jeje próstwa wo prědowanje w serbskej rěči na jeje pohrjebje so njespjelni. Před něhdyšim bydlenskim a wobchodowym domom Pawliny Krawcoweje na Žandowskej dróze w Choćebuzu dopomni dźensa kopolak na nju. == Žórle == {{Nbs|LMk|Krawcowa, Pawlina, rodź. Renusojc|295.}} * ''Pawlina Krawcowa hódnje počesćena.''W: Serbske Nowiny. Budyšin, 14.11.2009. {{DEFAULTSORT:Krawcowa, Pawlina}} [[Kategorija:Žona]] [[Kategorija:Rodź. 1890]] [[Kategorija:Zemr. 1941]] [[Kategorija:Serb]] [[Kategorija:Basnik]] [[Kategorija:Wopor nacionalsocializma]] [[Kategorija:Wosoba (Gołkojce)]] tv23ec76yl9pht2s3xxvt51k2w8bv3g 0 16195 390868 370940 2026-05-05T13:19:35Z J budissin 7 390868 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Tšawnica - Blidkowa karta Choćebuz (wuchod).jpg|mini|upright=1.5|Tšawnica na hamtskej karće z lěta 1921]] '''Tšawnica''' ({{wrěči|de}} ''Tranitz'') bě wjes w [[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]], kotraž bu w lětomaj 1983/84 [[Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy|wotbagrowana]] za brunicowu jamu [[brunicowa jama Choćebuz-sewjer|Choćebuz-sewjer]]. Po hamtskich ličbach mějachu so 171 wosobow přesydlić, při čimž bě něhdźe 70 wobydlerjow hižo do toho swoju wjes wopušćiło. == Geografija == Wjes ležeše wuchodnje [[Choćebuz]]a při prawym, wuchodnym brjoze Tšawniskeje rěčki. Susodne wsy běchu [[Šlichow]] na juhozapadźe, [[Liškowk]] na zapadźe a [[Liškow]] na sewjerozapadźe. == Stawizny == [[Dataja:Tranitz, Gedenkstein.jpg|mini|Wopomnjenski kamjeń za Tšawnicu]] Prěnje pisomne naspomnjenje jako ''Trawnitz'' pochadźa z lěta [[1463]]. Ze serbšćiny pochadźace wjesne mjeno poćahuje so na trawnu wokolinu, w kotrejž bu wjeska załožena. Prěni znaći wobsedźerjo ryćerkubła słušachu k zemjanskej swójbje von Zabeltitz. Wot 1809 słušeštej kubło a wjes Schöningskej załožbje. Znajmjeńša wot časa [[reformacija|reformacije]] słušeše Tšawnica do [[Liškow]]skeje ewangelskeje wosady. Přez wobzamknjenje gmejnskeje rady bu gmejna dnja 31. měrca 1982 rozpušćena. W lěću 2010 woswjećichu wopomnjenski kamjeń na městnje něhdyšeje wsy. === Wobydlerstwo === Po [[Arnošt Muka|Mukowej]] ''Statistice Łužiskich Serbow'' měješe Tšawnica w lěće 1884/85 cyłkownje 250 wobydlerjow, z kotrychž rěčeše 230 serbsce. Jeničce tři němske swójby bydlachu we wsy, mjez druhim kublerska.<ref>{{Černik}}</ref> Po podaćach Tšawniskeho wobydlerja Fryca Harnaša rěčachu tež do [[Druha swětowa wójna|Druheje swětoweje wójny]] hišće nimale wšitcy Tšawničenjo serbsce, štož so hakle z přichadom přesydlencow z wuchodnych stron Němskeje po 1945 přeměni. [[Arnošt Černik]] zwěsći w lěće 1954 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 46,1 %, mjez nimi 32 serbskich młodostnych.<ref>{{Elle1995|259|295|82|22|32}}</ref> 43 žonow nošeše hišće [[Serbska narodna drasta|serbsku drastu]], z kotrychž bě pak 36 staršich hač 45 lět. W lěće 1956 załoži so pod wjednistwom Fryca Harnaša [[Domowina|Domowinska]] skupina. Poslednju meju stajichu hišće w lěće 1981. Tehdy měješe wjes hišće 77 wobydlerjow. == Žórła == * {{Förster2014|322–328}} * Horst Adam: ''Klětu wopomnja wjes Tšawnicu.'' W [[Serbske nowiny|Serbskich nowinach]] dnja 15. decembra 2009 <references /> == Wotkaz == {{Dsb-mjena|Tšawnica|1974708}} {{Coordinate|NS=51.77111|EW=14.45722|type=city|region=DE-BB}} [[Kategorija:Choćebuz]] [[Kategorija:Sydlišćo w Delnjej Łužicy]] [[Kategorija:Pusta wjes w Braniborskej]] [[Kategorija:Pusta wjes we Łužicy]] [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1463]] 479zs356w45ugezsosicwb1svbzg05f 0 16197 390866 364390 2026-05-05T13:19:08Z J budissin 7 390866 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Klein Lieskow, Erinnerungsstätte.jpg|mini|Wopomnišćo za wotbagrowanu wjesku při kromje brunicoweje jamy Choćebuz-sewjer]] [[Dataja:Liškowk - Blidkowa karta Choćebuz (wuchod).jpg|mini|Liškowk, Tšawnica a Liškow na hamtskej karće z lěta 1921]] '''Liškowk''' ({{wrěči|de}} ''Klein Lieskow'') bě wjeska w [[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]], kotraž bu w lětomaj 1986/87 [[Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy|wotbagrowana]]. Po hamtskich ličbach mějachu so 205 wobydlerjow přesydlić. Hižo do toho běchu pak něhdźe 40 wobydlerjow swoju wjesku wopušćili. == Geografija == Liškowk namakaše so sewjerowuchodnje [[Choćebuz]]a, južnje [[Liškow]]a a zapadnje [[Tšawnica|Tšawnicy]]. Na městnje wsy namaka so dźensa [[wuhlowa jama]] [[wotkryta jama Choćebuz-sewjer|Choćebuz-sewjer]]. == Stawizny == Prěnje pisomne naspomnjenje wsy jako ''Klein Lisko'' pochadźa z lěta [[1551]]. Mjeno bu wotwodźene wot staršeho susodneho [[Liškow]]a. Cyrkwinsce słušeše wjeska do [[Liškow]]skeje wosady a bě wot lěta 1974 tež z gmejnskim dźělom Liškowa. Po [[Arnošt Muka|Mukowej]] ''Statistice Łužiskich Serbow'' měješe Liškowk srjedź 1880tych lět 195 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja.<ref>{{Černik}}</ref> [[Arnošt Černik]] zwěsći w lěće 1954 hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 74,8 %, mjez nimi 36 serbskich młodostnych.<ref>{{Elle1995|258|282|150|25|36}}</ref> [[Serbska narodna drasta|Serbsku narodnu drastu]] nošachu někotre žony hišće hač do rozpušćenja wsy we 1980tych lětach. W poslednich dnjach [[Druha swětowa wójna|Druheje swětoweje wójny]] bu wjetšina twarjenjow w běhu suroweho wojowanja zničena. Składnostnje 15. dnja wotbagrowanych wsow woswjećichu w lěće 2012 wopomnišćo za něhdyšu wjesku. == Hlej tež == * [[Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy]] == Žórła == * {{Förster2014|140–148}} * ''Klětu wopomnja wjes Tšawnicu'' (awtor ''HA''), [[Serbske Nowiny]], 15. decembra 2009 [[Kategorija:Choćebuz]] [[Kategorija:Sydlišćo w Delnjej Łužicy]] [[Kategorija:Pusta wjes we Łužicy]] [[Kategorija:Pusta wjes w Braniborskej]] [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1551]] a6tal74iknun57zrqom52kx32jg44u1 0 19234 390844 382835 2026-05-05T13:09:03Z J budissin 7 390844 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik Wjes we Łužicy |mjeno němske=Zeißig |mjeno serbske=Ćisk |wopon= |šěrina=51/25/00 |dołhota=14/16/00 |gmejna=Wojerecy |zagmejnowanje=1996 |wysokosć=119 |póstowe čisło=02977 |předwólba=03571 |wobraz=Dorfaue 11 Zeißig HY.JPG |wopis wobraza=Holanski statok při nawsy |mjeno wobydlerja=Ćišćan |adjektiw=Ćiskowski }} '''Ćisk''' ({{wrěči|de|''Zeißig''}}) je wulka wjes {{WOBI|Wojerecy|Ćisk}}<ref>{{WOBDŽ|Wojerecy}}</ref> w [[Sakska|sakskim]] [[wokrjes Budyšin|wokrjesu Budyšin]] a wot lěta 1996 měšćanski dźěl [[Wojerecy|Wojerec]].<ref name="digit">{{HOV|Zeißig|Ćisk}}</ref> == Geografija == Ćisk leži južnje Wojerowskeho centruma a sewjerozapadnje [[Čornica (rěka)|Čornicy]] při něhdyšej [[zwjazkowa dróha 96|zwjazkowej dróze 96]] do směra na [[Budyšin]] a južnje železniskeje čary Wojerecy–[[Zhorjelc]]. Zwjazkowa dróha z Budyšina do [[Berlin]]a wjedźe wot lěta 2018 jako wuchodna wobjězdka Wojerec přez lěs wuchodnje Ćiska. == Stawizny == Prěnje historiske naspomnjenje Ćiska jako ''Zcyzizc'' je z lěta [[1248]].<ref name="digit"/> Přez lětstotki słušeše wjes k [[Wojerowske stawowe knjejstwo|Wojerowskemu stawowemu knjejstwu]]. === Wobydlerstwo === Po [[Arnošt Muka|Mukowej]] statistice z lětow 1884/85 rěčachu tehdy 326 wot cyłkownje 332 Ćišćanow serbsce (98 %).<ref>{{Černik}}</ref> [[Arnošt Černik]] zwěsći w lěće 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 67,3 %.<ref>{{Elle1995|250|542|278|10|77}}</ref> W lěće 1955 nošachu hišće 116 žonow w Ćisku Wojerowsku [[Serbska narodna drasta|serbsku drastu]], 1969 běchu to jenož hišće 69. Poslednja drastynošerka, Marja Wirthowa, zemrě w awgusće 2019.<ref>Sigrun Nazdalina: ''Serbska drasta we Wojerowskej wosadźe.'' W: [[Pomhaj Bóh]] 6/2020, str. 6sl.</ref> [[Dataja:Hoyerswerda Zeißig Aerial.jpg|mini|center|upright=1.7|Powětrowy wobraz Ćiska z wusyłanskim sćežorom]] == Literatura == * Ines Kellerowa: ''K slědźenjam w nakrajnych kónčinach serbskeho sydlenskeho ruma.'' W [[Rozhlad|Rozhledźe]] čo. 4/2020, str. 6–12 == Žórła == <references/> == Wotkaz == {{Commonscat|Zeißig/Ćisk|Ćisk}} {{Měšćanske dźěle Wojerec}} [[Kategorija:Wojerecy]] [[Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy]] [[Kategorija:Sydlišćo w Budyskim wokrjesu]] [[Kategorija:Sydlišćo w serbskim sydlenskim rumje]] [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1248]] [[Kategorija:Něhdyša gmejna (Wokrjes Budyšin)]] [[Kategorija:Rozpušćenje gmejny 1996]] 1evj3akbukde3hq10v9ih5jc1dqi8q4 0 19248 390846 376113 2026-05-05T13:10:00Z J budissin 7 390846 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik Wjes we Łužicy |mjeno němske=Seidewinkel |mjeno serbske=Židźino |wopon= |šěrina=51.457150 |dołhota=14.245034 |gmejna=Halštrowska Hola |zagmejnowanje=1995 |wysokosć=116 |póstowe čisło=02979 |předwólba=03571 |wobraz=Zur Friedenseiche Seidewinkel Elsterheide 1.JPG |wopis wobraza=Stary hosćenc w Židźinom |mjeno wobydlerja=Židźinjan |adjektiw=Židźinski }} '''Židźino''' ({{wrěči|de|''Seidewinkel''}}) je holanska wjes {{WOBI|Halštrowska Hola|Židźino}}<ref>{{WOBD|Halštrowska Hola}}; {{WOBŽ|Halštrowska Hola}}</ref> w sewjerje [[Hornja Łužica|Hornjeje Łužicy]]. Leži w [[wokrjes Budyšin|Budyskim wokrjesu]] a wot lěta 1995 słuša ke gmejnje [[Halštrowska Hola]].<ref name="digit"/> Kaž susodne [[Hory pola Wojerec|Hory]] a [[Nowa Łuka]] je tež Židźino typiski holanski [[nawsowc]]. Na wulkej nawsy nadeńdu so mjez druhim měrowy dub z wopomnjenskim kamjenjom, wjesna studnja a pomnik za padnjenych swětoweju wójnow. == Stawizny == Prěnje historiske naspomnjenje Židźina jako ''Sydewinkel'' je z lěta [[1401]].<ref name="digit">{{HOV|Seidewinkel|Židźino}}</ref> === Wobydlerstwo === We 1880tych lětach měješe wjes po [[Arnošt Muka|Mukowej]] statistice cyłkownje 408 wobydlerjow, z nich 407 Serbow a jenož jedyn Němc.<ref>{{Černik|93}}</ref> [[Arnošt Černik]] zwěsći w lěće 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot hišće 73,3 %.<ref>{{Elle1995|250|510|268|32|74|136}}</ref> W lěće 1955 nošachu hišće 120 žonow w Židźinom Wojerowsku [[Serbska narodna drasta|serbsku drastu]], 1969 běchu to jenož hišće 48. Poslednja drastynošerka, Lejna Mačowa, zemrě w lěće 2007.<ref>Sigrun Nazdalina: ''Serbska drasta we Wojerowskej wosadźe.'' W: [[Pomhaj Bóh]] 6/2020, str. 6sl.</ref> == Wobrazy == <gallery mode=packed> Židźino – Měrowy dub.jpg|Měrowy dub a holanski statok na nawsy Židźino – wojerski pomnik.jpg|Wojerski pomnik Brunnen Seidewinkel Elsterheide 1.JPG|Wjesna studnja Gedenkstein Seidewinkel Elsterheide.JPG|Pomnik „600 lět Židźino“ </gallery> == Literatura == * [[Marko Grojlich]]: ''Mjez horami a holu. Wjesne zapiski.'' LND, Budyšin 1998, str. 93–97 == Žórła == <references/> [[Dataja:Elsterheide Seidewinkel Aerial Pan alt.jpg|mini|center|upright=1.8|Powětrowy wobraz Židźinoho]] == Wotkaz == {{Commonscat|Seidewinkel/Židźino|Židźino}} {{Gmejnske dźěle Halštrowskeje hole}} [[Kategorija:Halštrowska Hola]] [[Kategorija:Sydlišćo w Budyskim wokrjesu]] [[Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy]] [[Kategorija:Sydlišćo w serbskim sydlenskim rumje]] [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1401]] [[Kategorija:Něhdyša gmejna (Wokrjes Budyšin)]] [[Kategorija:Rozpušćenje gmejny 1995]] mechestdjvcygikrgserxqgq5v6ub5u 0 20649 390854 374332 2026-05-05T13:14:12Z J budissin 7 390854 wikitext text/x-wiki {{Protyčne łopjeno nowembra}} '''20. nowembra''' abo '''20. nazymnika''' je 324. dźeń [[Gregorianiska protyka|gregorianiskeje protyki]] (325. w [[Přestupne lěto|přestupnych lětach]]), tuž wostawa hišće 41 dnjow hač do kónca lěta. == Narodniny == === Do 19. lětstotka === * [[1586]]: [[Polykarp Leyser II.]] – lutherski teologa * [[1591]]: [[Jurij Albrecht z Braniborskeje]] – němski zemjan, markhrabja Braniborskeje * [[1597]]: [[Theodor Zwinger der Jüngere]] – šwicarski farar a profesor teologije * [[1622]]: [[Bernhard Schultze (prawowědnik)|Bernhard Schultze]] – němski prawowědnik * [[1624]]: [[Gottfried von Jena]] – němski diplomat a pruski politikar * [[1625]]: [[Paulus Potter]] – nižozemski moler * [[1627]]: [[Charlotte von Hessen-Kassel (1627–1686)|Charlotte von Hessen-Kassel]] – mandźelska kurwjercha Karla Ludwiga * [[1656]]: [[Eleonore Charlotte von Württemberg-Mömpelgard]] – princesna Württembergsko-Mömpelgarda * [[1727]]: [[Maria Josefa von Harrach]] – wjerchowka Liechtensteina * [[1737]]: [[Johann Jacob Ebert]] – němski matematikar, basnik a astronom, žurnalist a awtor * [[1741]]: [[Christian Friedrich Schmidt]] – němski filozof a teologa [[Dataja:Marianne von Willemer.png|thumb|120px|Marianne von Willemer (*&nbsp;1784)]] * [[1752]]: [[Thomas Chatterton]] – britiski basnik * [[1753]]: [[Louis-Alexandre Berthier]] – francoski maršal * [[1755]]: [[Franz Josef Gassmann]] – šwicarsk knihićišćer a -wikowar, załožer nowinow a redaktor * [[1758]]: [[Georg Friedrich Fickert]] – němski kěrlušer a farar * [[1761]]: [[Pius VIII.]] – bamž * [[1762]]: [[Pierre André Latreille]] – francoski entomologa * [[1779]]: [[Franz Haniel]] – němski předewzaćel * [[1784]]: [[Marianne von Willemer]] – awstriska dźiwadźelnica a rejowarka, přećelka Johanna Wolfganga Goetha * [[1787]]: [[Johann Nikolaus von Dreyse|Johannes Nicolaus von Dreyse]] – němski wunamakar, konstrukter a předewzaćel * [[1788]]: '''[[Handrij Palman]]''' – serbski farar, wudawar prěnich serbskich Misionskich powěsćow * [[1794]]: [[Eduard Rüppell]] – němski přirodowědnik a slědźer w Africe === 19. lětstotk === * [[1804]]: [[Friedrich Paschen (krajměrjer)|Friedrich Paschen]] – němski krajměrjer a astronom * [[1807]]: [[Peter Tidemand Malling]] – norwegski knihićišćer, nakładnik a kniharnik * [[1809]]: [[Gustav Körner]] – němsko-US-ameriski jurist a statnik * [[1810]]: [[Christian Schmidt (lokomotiwnik)|Christian Schmidt]] – němski lokomotiwnik * [[1818]]: [[Karol Szajnocha]] – pólski spisowaćel a stawiznar * [[1819]]: [[Georg Gustav Ludwig August Mylius]] – němski misionar * [[1823]]: [[Edmond Dédé]] – US-ameriski komponist a husler * [[1823]]: [[Klara Weise]] – němska awtorka dźěćacych a młodźinskich knihow * [[1825]]: [[António de Serpa Pimentel]] – portugalski politikar * [[1841]]: [[Carl Berner]] – norwegski politikar * [[1841]]: [[Victor D'Hondt]] – belgiski profesor za ciwilne a dawkowe prawo * [[1841]]: [[Wilfrid Laurier]] – kanadiski premierminister * [[1851]]: [[Margarethe z Italskeje]] – kralowna Italskeje * [[1855]]: [[Emil Marriot]] – awstriska spisowaćelka realizma * [[1858]]: [[Selma Lagerlöf]] – šwedska spisowaćelka, nošerka Nobeloweho myta * [[1858]]: [[Franz Zorn von Bulach]] – swjećacy biskop Straßburga a titularny biskop Erythrae * [[1862]]: [[Georges Palante]] – francoski filozof a anarchist * [[1866]]: [[Maria Letizia Bonaparte]] – wójwodźina wot Aosty * [[1868]]: [[August Euler]] – němski lětanski pioněr * [[1869]]: [[Zinaida Nikolajewna Gippius]] – ruska spisowaćelka * [[1873]]: [[Ramón Castillo|Ramón S. Castillo Barrionuevo]] – argentinski statny prezident * [[1873]]: [[Walter Evans Edge]] – US-ameriski politikar * [[1873]]: [[Daniel Gregory Mason]] – US-ameriski komponist * [[1875]]: [[Friedrich Werner von der Schulenburg]] – němski diplomat a spjećowar <gallery> Dataja:Gustav-Körner.jpg|<small>Gustav Körner <br/>(*&nbsp;1809)</small> Dataja:Selma Lagerlöf.jpg|<small>Selma Lagerlöf <br/>(*&nbsp;1858)</small> Dataja:Z. Gippius by L.Bakst (1906, Tretyakov gallery).jpg|<small>[[Zinaida Gippius]] <br/>(*&nbsp;1869)</small> Dataja:Friedrich-Werner Erdmann Matthias Johann Bernhard Erich Graf von der Schulenburg.jpg|<small>Friedrich Werner von der Schulenburg (*&nbsp;1875)</small> </gallery> * [[1879]]: [[Heinrich Lilienfein]] – němski spisowaćel a generalny sekretar Schilleroweje załožby Weimar * [[1882]]: [[Grete Diercks]] – awstriska dźiwadźelnica * [[1883]]: [[Theodor Roemer]] – němski agrarnowědnik * [[1885]]: [[Hermann Keller (hudźbnowědnik)|Hermann Keller]] – němski cyrkwinohudźbnik a hudźbnowědnik * [[1886]]: [[Karl von Frisch]] – awstriski zadźerženski slědźer, nošer Nobeloweho myta * [[1887]]: [[Eck Robertson]] – US-ameriski countryjowy hudźbnik * [[1889]]: [[Edwin Hubble]] – US-ameriski astronom * [[1892]]: [[Erik Nölting]] – němski politikar, čłon krajneho sejma, čłon zwjazkoweho sejma, krajny minister * [[1892]]: [[Grete Reiner]] – němska přełožowarka a wudawaćelka * [[1896]]: [[Hayashi Tatsuo]] – japanski filozof, kulturny a literarny kritikar * [[1897]]: [[Germaine Krull]] – němska fotografka * [[1899]]: [[Angelika Hoerle]] – němska molerka a grafikarka, Kölnska dadaistka * [[1900]]: [[Vincentius Eugenio Bosilkow]] – bołharski biskop === 20. lětstotk === ==== 1901–1950 ==== * [[1902]]: [[Giampiero Combi]] – italski kopar * [[1902]]: [[Erik Eriksen]] – danski politikar * [[1902]]: [[Wolfgang Kunkel]] – němski jurist a prawniski stawiznar * [[1903]]: [[Aleksandra Dionisijewna Danilowa]] – ruska baletowa rejowarka a choreografka * [[1905]]: [[Georgia Lind]] – němska dźiwadźelnica * [[1905]]: [[Friedl Rinder]] – němska šachownica * [[1906]]: [[Herbert Bochow]] – němski komunist a spjećowar * [[1906]]: [[Hanns Koren]] – awstriski politikar * [[1907]]: [[Henri-Georges Clouzot]] – francoski filmowy režiser * [[1909]]: [[Marianne Breslauer]] – němska fotografka a wuměłstwowa wikowarka * [[1909]]: '''[[Jurij Winar]]''' – serbski komponist a spisowaćel * [[1910]]: [[Lew Nikolajewič Tolstoj]] – ruska spisowaćel * [[1911]]: [[Alfredo Foni]] – italski kopar a trenar * [[1911]]: [[Jean Shiley]] – US-ameriska lochkoatletka * [[1912]]: [[Eleonore Dörner]] – němska germanistka a spisowaćelka * [[1912]]: [[Otto Habsburg-Lothringen]] – němsko-awstriski spisowaćel, publicist a politikar, čłon Europskeho parlamenta, syn poslednjeho rakuskeho kejžora * [[1913]]: [[Russell Rouse]] – US-ameriski režiser, producent a awtor wjertnych knihow * [[1913]]: [[Libertas Schulze-Boysen]] – němska spjećowarka, čłonka spjećowanskeje skupiny Rote Kapelle * [[1914]]: [[Charles Berlitz]] – US-ameriski spisowaćel * [[1917]]: [[Robert Byrd]] – US-ameriski politikar * [[1917]]: [[Heiner Gautschy]] – šwicarski radijowy a telewizny žurnalist * [[1917]]: [[Evelyn Keyes]] – US-ameriska dźiwadźelnica * [[1918]]: [[Dora Ratjen]] – němska lochkoatletka * [[1919]]: [[Alan Brown]] – britiski wubědźowar * [[1920]]: [[Anne-Marie Fabian]] – němska žurnalistka a spisowaćelka * [[1920]]: [[Renate Mannhardt]] – němska dźiwadźelnica * [[1921]]: [[Edith Lechtape]] – němska dźiwadźelnica a fotowa wuměłča * [[1921]]: [[Phyllis Thaxter]] – US-ameriska dźiwadźelnica * [[1921]]: [[Ursula Ziebarth]] – němska spisowaćelka * [[1923]]: [[Tonino Delli Colli]] – italski kameramuž * [[1923]]: [[Nadine Gordimer]] – južnoafriska spisowaćelka a nošerka Nobeloweho myta * [[1924]]: [[Karen Harup]] – danska płuwarka * [[1924]]: [[Benoit Mandelbrot]] – francoski matematikar * [[1925]]: [[Gertrud Benker]] – němska spisowaćel * [[1925]]: [[June Christy]] – US-ameriska jazzowa spěwarka * [[1925]]: [[Gizella Farkas]] – madźarska blidotenistka * [[1925]]: [[Maja Michailowna Pliseckaja]] – sowjetsko-ruska rejowarka a choreografka * [[1925]]: [[Robert F. Kennedy]] – US-ameriski politikar <gallery> Dataja:Nadine Gordimer 2010.JPG|<small>Nadine Gordimer<br/>(*&nbsp;1923)</small> Dataja:Benoit Mandelbrot mg 1804.jpg|<small>Benoît B. Mandelbrot<br/>(*&nbsp;1924)</small> Dataja:Robert F. Kennedy 1964.jpeg|<small>Robert F. Kennedy<br/>(*&nbsp;1925)</small> </gallery> * [[1926]]: [[Choi Eun-hee]] – južnokorejska dźiwadźelnica * [[1927]]: [[Estelle Parsons]] – US-ameriska dźiwadźelnica * [[1928]]: [[Elsbeth Lange]] – němska palynologowka * [[1929]]: [[Raymond Lefèvre]] – francoski bandleader * [[1930]]: [[Wanda Brunner]] – awstriska politikarka * [[1935]]: [[Anne LaBastille]] – US-ameriska awtorka a ekologowka * [[1935]]: [[Irene Schuch]] – němska diskusowa mjetarka * [[1936]]: [[Don DeLillo]] – US-ameriski spisowaćel * [[1936]]: [[Hamid Gul]] – pakistanski armejowy general * [[1936]]: [[Helmut Jahn (moler)|Helmut Jahn]] – němski moler * [[1937]]: [[René Kollo]] – němski tenor * [[1937]]: [[Ruth Laredo]] – US-ameriska pianistka * [[1937]]: [[Wiktorija Samoilowna Tokarewa]] – ruska spisowaćelka * [[1939]]: [[Copi]] – argentinski comicowy rysowar * [[1940]]: [[Dr. John]] – US-ameriski hudźbnik, spěwar a spěwotwórc * [[1940]]: [[Helma Sanders-Brahms]] – němska filmowa režiserka * [[1941]]: [[Gary Karr]] – US-ameriski hudźbnik * [[1942]]: [[Joe Biden]] – US-ameriski politikar; 46. prezident Zjednoćenych statow * [[1942]]: [[Norman Greenbaum]] – US-ameriski spěwar a spěwotwórc * [[1942]]: [[Meredith Monk]] – US-ameriska komponistka, choreografka a performancowa wuměłča * [[1942]]: [[Paulos Faraj Rahho]] – irakski měšnik, arcybiskop Mosula * [[1943]]: [[Suze Rotolo]] – US-ameriska wuměłča * [[1944]]: [[Henk Alkema]] – nižozemski komponist * [[1946]]: [[Duane Allman]] – US-ameriski hudźbnik a spěwotwórc * [[1946]]: [[Alice Aycock]] – US-ameriska rězbarka * [[1947]]: [[Jim Miller (Skisportler)|Jim Miller]] – US-ameriski Nordiski kombinowar * [[1947]]: [[Joe Walsh]] – US-ameriski hudźbnik, spěwar a spěwotwórc * [[1948]]: [[John R. Bolton]] – US-ameriski diplomat * [[1948]]: [[Barbara Hendricks (spěwarka)|Barbara Hendricks]] – US-ameriska spěwarka * [[1950]]: [[Gary Green]] – britiski hudźbnik ==== 1951–2000 ==== * [[1951]]: [[León Gieco]] – argentinski hudźbnik * [[1953]]: [[Halid Bešlić]] – bosniski spěwar * [[1954]]: [[Kaspar Heidelbach]] – němski režiser * [[1954]]: [[Frank Marino]] – kanadiski rockowy hudźbnik * [[1956]]: [[Bo Derek]] – US-ameriska dźiwadźelnica * [[1956]]: [[Olli Dittrich]] – němski dźiwadźelnik a komikar * [[1957]]: [[Stefan Bellof]] – němski wubědźowar * [[1959]]: [[Sean Young]] – US-ameriska dźiwadźelnica * [[1960]]: [[Veronika Maria Bellmann]] – němska politikarka, čłon zwjazkoweho sejma * [[1963]]: [[Don Braden]] – US-ameriski tenorsaksofonist * [[1964]]: [[Katharina Böhm]] – awstriska dźiwadźelnica * [[1965]]: [[Yoshiki Hayashi]] – japanski hudźbnik a producent * [[1966]]: [[José Charbonneau]] – kanadiski lodohokejist * [[1966]]: [[Ulf Krokfors]] – finski jazzowy basist * [[1968]]; [[Jan Peter]] – němski režiser a awtor * [[1970]]: [[Matt Blunt]] – US-ameriski politikar * [[1970]]: [[Phife Dawg]] – US-ameriski rapper * [[1970]]: [[Susanne Schlenzig]] – němska dźiwadźelnica * [[1970]]: [[Gunnar Solka]] – němski dźiwadźelnik * [[1971]]: [[Igor Jeftic]] – němski dźiwadźelnik * [[1971]]: [[Marco Oppedisano]] – US-ameriski komponist a gitarist * [[1973]]: [[Neil Hodgson]] – britiski motorski * [[1973]]: [[Silke Lichtenhagen]] – němska lochkoatletka * [[1974]]: [[Daniela Anschütz-Thoms]] – němska spěšnosmykarka a olympiska dobyćerka * [[1974]]: [[Florian David Fitz]] – němski dźiwadźelnik * [[1974]]: [[Cláudio Husaín]] – argentinski kopar * [[1974]]: [[Kurt Krömer]] – němski dźiwadźelnik * [[1974]]: [[Stefen Schmitt]] – němski filmowy editor * [[1975]]: [[Dierks Bentley]] – US-ameriski countryjowy hudźbnik * [[1975]]: [[Davey Havok]] – US-ameriski hudźbnik ''(AFI)'' * [[1975]]: [[Anait Karpowa]] – ruska pianistka * [[1975]]: [[Tímea Vágvölgyi]] – madźarska porno-hrajerka * [[1979]]: [[Dmitri Bulykin]] – ruski kopar * [[1979]]: [[Bojana Popović]] – serbiska mjetarka * [[1981]]: [[Carlos Boozer]] – US-ameriski basketballowc * [[1983]]: [[Dele Aiyenugba]] – nigeriski kopar * [[1985]]: [[Marcus Wengler]] – němski dźiwadźelnik * [[1986]]: [[Andrew Ranger]] – kanadiski wubědźowar * [[1986]]: [[Kōdai Tsukakoshi]] – japanski wubědźowar * [[1988]]: [[Roberto Rosales]] – venezuelski kopar * [[1988]]: [[Dušan Tadić]] – serbiski kopar * [[2000]]: [[Connie Talbot]] – britiska spěwarka == Wumrěće == === Do 20. lětstotka === * [[1022]]: [[Bernward z Hildesheima]] – biskop a załožer Hildesheimskich dźěłarničkow, swjaty * [[1189]]: [[Hermann z Friedingena]] – biskop Konstanza * [[1441]]: [[Magnus II. (Mecklenburgska)|Magnus II.]] – wójwoda Mecklenburgskeje * [[1559]]: [[Kaspar Brusch]] – němski humanist a teologa, stawiznar a basnik * [[1741]]: [[Melchior de Polignac]] – francoski kardinal, diplomat a basnik * [[1758]]: [[Johan Helmich Roman]] – šwedski komponist * [[1774]]: [[Georg Ludwig Alefeld]] – němski medicinar a fyzikar * [[1827]]: [[Aleksej Nikolajewić Titow]] – ruski komponist * [[1847]]: [[Henry Francis Lyte]] – britiski teologa a kěrlušer * [[1856]]: [[Farkas Wolfgang Bolyai]] – madźarski matematikar a basnik * [[1861]]: [[Christian Friedrich Brendel]] – němski inženjer * [[1863]]: [[James Bruce, 8. Earl of Elgin]] – jendźelski kolonialny zastojnik a diplomat * [[1882]]: [[Henry Draper]] – US-ameriski astronom * [[1882]]: [[Béla Kéler]] – madźarski komponist * [[1889]]: [[August Engelbrekt Ahlqvist]] – finski rěčespytnik * [[1889]]: [[Louise Zeller]] – němska spisowaćelka * [[1894]]: [[Anton Grigorjewić Rubinstein|Anton Rubinstein]] – ruski pianist, komponist a dirigent * [[1897]]: [[Ernest Giles]] – awstralski slědźer === 20. lětstotk === * [[1907]]: [[Paula Modersohn-Becker]] – němska molerka ekspresionizma * [[1910]]: [[Lew Tolstoj]] – ruski spisowaćel <gallery> Dataja:Magnus 2 mecklenburg.jpg|<small>Magnus II. z Mecklenburgskeje<br/>(†&nbsp;1441)</small> Dataja:Rosalba Carriera - Cardinal Melchior de Polignac - WGA4488.jpg|<small>Melchior de Polignac<br/>(†&nbsp;1741)</small> Dataja:Paula Modersohn-Becker.jpg|<small>Paula Modersohn-Becker<br/>(†&nbsp;1907)</small> Dataja:Ilya Efimovich Repin (1844-1930) - Portrait of Leo Tolstoy (1887).jpg|<small>Lew Tolstoj<br/>(†&nbsp;1910)</small> </gallery> * [[1912]]: [[Friedrich Seifriz (Awstriska)|Friedrich Seifriz]] – awstriski kubler a politikar * [[1916]]: [[James Guillaume]] – šwicarsk anarchist a spisowaćel * [[1917]]: [[Frederick Herbert Torrington]] – kanadiski pišćeler, dirigent, komponist a hudźbny pedagoga * [[1918]]: [[John Bauer]] – šwedski moler * [[1924]]: [[Thomas Harper Ince]] – US-ameriski filmowy režiser a producent * [[1924]]: [[Lee Stack]] – britiski generalmajor, generalguwerner anglo-egyptowskeho Sudana a hłowny rozkazowar egyptowskeje armeje * [[1925]]: [[Stefan Żeromski]] – pólski spisowaćel * [[1927]]: [[Wilhelm Stenhammar]] – šwedski komponist, dirigent a pianist * [[1931]]: [[David Bruce]] – awstralsko-jendźelski lěkar a mikrobiologa * [[1932]]: [[Robert Iwanowič Roždestwjenskij|Robert Roždestwjenskij]] – sowjetski basnik a přełožowar * [[1934]]: [[Florian Berndl]] – awstriski přirodny hojer * [[1936]]: [[Buenaventura Durruti]] – španiski anarchist * [[1945]]: [[Francis William Aston]] – jendźelski fyzikar a chemikar, nošer Nobeloweho myta za chemiju * [[1947]]: [[Wolfgang Borchert]] – němski spisowaćel * [[1947]]: [[Georg Kolbe]] – němski rězbar * [[1950]]: [[Francesco Cilèa]] – italski komponist * [[1952]]: [[Benedetto Croce]] – italski filozof, literarny stawiznar a politikar * [[1954]]: [[Aleksej Aleksejewić Ignatjew]] – ruski a sowjetski general a diplomat * [[1954]]: [[Clyde Vernon Cessna]] – US-ameriski lětanski pioněr * [[1956]]: [[Emmerich Hanus]] – awstriski filmowy hrajer, -režiser a -producent * [[1970]]: [[Heinrich Marzell|Heinrich Oskar Marzell]] – němski botanikar * [[1972]]: [[Ennio Flaiano]] – italski spisowaćel * [[1972]]: '''[[Měto Laški]]''' – serbski ratar, městopředsyda Domowiny * [[1972]]: [[Erwin Stresemann]] – němski coologa * [[1973]]: [[Allan Sherman]] – US-ameriski komikar a hudźbny producent * [[1974]]: [[Laura Carola Mazirel]] – nižozemska juristka, awtorka, spjećowarka * [[1975]]: [[Francisco Franco]] – španiski general a diktator * [[1977]]: [[Lester Koenig]] – US-ameriski hudźbny producent * [[1981]]: [[Herbert Behrens-Hangeler]] – němski moler a grafikar * [[1981]]: [[Rolf Bongs]] – němski spisowaćel * [[1984]]: [[Mario Celoria]] – italski kopar * [[1991]]: [[Helga Hahnemann]] – němska zabawjerka * [[1998]]: [[Roland Alphonso]] – jamaiski tenorsaksofonist * [[1999]]: [[Erich Dittmann]] – němski moler, grafikar, rysowar * [[1999]]: [[Amintore Fanfani]] – italski politikar, šef knježerstwa === 21. lětstotk === * [[2003]]: [[Loris Azzaro]] – italski modowy tworićel * [[2003]]: [[David Dacko]] – centralnoafriski politikar * [[2005]]: [[Erich Mühe]] – němski medicinar a wunamakar laparoskopa * [[2005]]: [[Hans-Peter Reinecke (dźiwadźelnik)|Hans-Peter Reinecke]] – němski dźiwadźelnik * [[2006]]: [[Robert Altman]] – US-ameriski režiser, filmowc a producent * [[2007]]: [[Rudolf Sachsenweger]] – němski wóčny lěkar * [[2007]]: [[Ian Smith]] – rhodeski politikar * [[2008]]: [[Boris Fjodorow]] – ruski ekonom a politikar * [[2008]]: [[Jan Machulski]] – pólski dźiwadźelnik a režiser * [[2009]]: [[Doris Ebbing]] – němska komunalna politikarka * [[2009]]: [[H. C. Robbins Landon]] – US-ameriski hudźbnowědnik * [[2009]]: [[Elisabeth Söderström]] – šwedska operowa a koncertowa spěwarka * [[2010]]: [[Roxana Briban]] – rumunska sopranistka * [[2010]]: [[Walter Helmut Fritz]] – němski lyrikar, esejist a romancier * [[2010]]: [[Chalmers Johnson]] – US-ameriski profesor za politisku wědomosć * [[2010]]: [[Heinz Weiss]] – němski dźiwadźelnik * [[2011]]: [[Russell Garcia]] – US-ameriski komponist a aranžer * [[2011]]: [[Eberhard Piltz]] – němski žurnalist * [[2013]]: [[Dieter Hildebrandt]] – němski kabaretist == Swjate dny == * katolski: Mechthildy, Bernwarda * ewangelski: Bernwarda Hildesheimskeho == Wotkaz == {{Commonscat|20 November|20. nowembra}} [[Kategorija:Dźeń|1120]] [[Kategorija:Dźeń w nowembrje|#20]] kvw3ayl2eqkck8tfp0toaecx8rhlzqh 0 23523 390865 383553 2026-05-05T13:18:58Z J budissin 7 390865 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Pakosnica - Blidkowa karta Wochozy.jpg|thumb|Pakosnica na karće z lěta 1929]] '''Pakosnica''' ({{wrěči|de}} ''Schadendorf'') běše holanska wjeska na sewjeru [[Hornja Łužica|Hornjeje Łužicy]], kotraž bu w lětomaj 1984/85 wopušćena a potom za [[Rychwałdska jama|Rychwałdsku brunicowu jamu]] wotbagrowana. Po hamtskich ličbach mějachu so 31 wobydlerjow přesydlić. Něhdyše stejišćo słuša dźensa do [[Hamor]]skeje gmejny. == Geografija == Pakosnica ležeše na prawym boku [[Šepc]]a sewjerozapadnje [[Rychwałd]]a a sewjerowuchodnje [[Krynhelecy|Krynhelec]]. == Stawizny == Prěnje historiske naspomnjenje městna jako ''Pakosnitz'' pochadźa z lěta [[1625]]. Jako ''Schadendorff'' mjenuje so wjeska prěni raz w lěće [[1759]], nošeše pak paralelnje tež dale swoje prěnjotne serbske mjeno (1797: ''Backosnitz'').<ref>{{HOV|Schadendorf_(2)|Pakosnica}}</ref> Serbske mjeno pochadźa wot słowa ''pakosć'' a běše najskerje směšne mjeno susodnych wsow za chudych wobydlerjow tuteje wjeski. Hač do lěta 1805 podsteješe Pakosnica ryćerkubłu w [[Rychwałd]]źe. === Wobydlerstwo === Po statistice [[Arnošt Muka|Arnošta Muki]] měješe Pakosnica w 1880tych lětach 48 wobydlerjow, wot kotrychž běchu 43 Serbow (90 %).<ref>{{Černik|121}}</ref> Jeničce w hajniskej swójbje so serbsce njerěčeše. Po Muce nošachu holcy a žony z Pakosnicy wot wšěch wjeskow Rychwałdskeje wosady najswěrnišo swoju [[Serbska narodna drasta|serbsku narodnu drastu]]. Ewangelscy Pakosničenjo přisłušachu znajmjeńša wot započatka 19. lětstotka Rychwałdskej wosadźe. == Hlej tež == * [[Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy]] == Žórła == * Archiv verschwundener Orte Forst/Horno: ''Dokumentation bergbaubedingter Umsiedlung.'' 2010, s. 296sl. * {{Förster2014|265–267}} <references /> {{Coordinate|NS=51/24/15|EW=14/38/59|type=landmark|region=DE-SN}} [[Kategorija:Hamor]] [[Kategorija:Pusta wjes we Łužicy]] [[Kategorija:Pusta wjes w Sakskej]] [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1625]] jm01mxld62ni1ev1lx5fezclzgedou7 0 25347 390860 315201 2026-05-05T13:16:54Z J budissin 7 390860 wikitext text/x-wiki '''Serbski muzej''' w [[Choćebuz]]u bu w lěće [[1994]] wotewrjeny. Wón ma w sydlenskim rumje Delnjoserbow w [[Braniborska|Braniborskej]] wosebitu a centralnu funkciju při předstajenju serbskich kulturnych stawiznow. Trajna wustajeńca, w kotrejež srjedźišću steji [[Delnja Łužica]], skića dohlad do połdra lěttysaca serbskich stawiznow. Tutu přehladku k [[Delnjoserbšćina|serbskej rěči]], pismowstwu, nałožkam, [[Serbska narodna drasta|narodnym drastam]], hudźbje a spěwnemu herbstwu, tworjacemu wuměłstwu a ludowej kulturje wudospołnjeja měnjace so wosebite wustajeńcy, přednoški a zarjadowanja. Serbski muzej je w nošerstwje města Choćebuz a so wot [[Załožba za serbski lud|Załožby za serbski lud]] spěchuje. == Wotkaz == * [http://www.wendisches-museum.de/index.php?lang=en Oficialne stronki Serbskeho muzeja Choćebuz] [[Kategorija:Choćebuz]] [[Kategorija:Kultura]] [[Kategorija:Serbska institucija]] 8vds9c4w02xhwnwnfq68pwjziqnurvx 0 25380 390849 382603 2026-05-05T13:11:04Z J budissin 7 390849 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik Wjes we Łužicy |mjeno serbske=Bluń |mjeno němske=Bluno |šěrina=51/31/30 |dołhota=14/13/38 |gmejna=Halštrowska Hola |zagmejnowanje=1995 |wysokosć=113 |póstowe čisło=02979 |předwólba=03564 |wobraz=Blunoer Kirche 1.JPG |wopis wobraza=Blunjanska ewangelska cyrkej |mjeno wobydlerja=Blunjan |adjektiw=Blunjanski }} '''Bluń''' ({{wrěči|de}} ''Bluno'', 1938–45 ''Blunau'') je [[Łužica|srjedźołužiska]] wjes {{WOBI|Halštrowska Hola|Bluń}}<ref>{{WOBDŽ|Halštrowska Hola}}</ref> w samym sewjeru [[Wokrjes Budyšin|Budyskeho wokrjesa]], kotraž słuša wot lěta 1995 ke gmejnje [[Halštrowska Hola]]. == Geografija == Holanska wjes Bluń leži w lědma hórkatej nižinje w samym sewjeru [[Hornja Łužica|Hornjeje Łužicy]], wšak wotpowěduje sewjerna mjeza wjesnych honow zdobom hranicy k [[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]] a [[Braniborska|Braniborskej]]. [[Łužiska wuhroda]], přirodna hranica mjez Łužicomaj, běži sewjernje wsy w zapado-wuchodnym směrje. W južnej połojcy Blunjanskeho teritorija, w 20. lětstotka za brunicowu jamu ''Sprjewiny doł'' wotbagrowanej, so dźensa wulkej jězoraj namakataj, a to [[Južny Blunjanski jězor]] na zapadźe a [[Zabrodski jězor]] na wuchodźe. Bjezposrědnje za braniborskej hranicu započina so wudobywanišćo jamy [[Brunicowa jama Wjelcej-juh|Wjelcej-juh]]. Susodne wsy su [[Zabrod]] na wuchodźe, [[Bjezdowy]] za Blunjanskim jězorom na juhozapadźe a [[Prožym]] na braniborskej stronje na sewjerozapadźe. Něhdy tři kilometry sewjernje Blunja ležaca industrijowa gmejna [[Gozdź]] bu w lěće 2006 w zwisku z rozšěrjenjom jamy Wjelcej-juh rozpušćena. == Stawizny == [[Dataja:Gasthof Bluno.JPG|thumb|Blunjanski hosćenc]] Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće [[1401]] jako ''Blunde''. Prěnjotnje steješe drje na druhim městnje, na čož pokaza stare ležownostne mjeno ''Stara Wjas'' při zahonskej hranicy mjez Blunjom a Zabrodom. W lěće 1989 wottorhachu jednotliwy statok z třomi wobydlerjemi dla rozšěrjenja brunicoweje jamy Sprjewiny doł. Hač do lěta 1995 běše Bluń samostatna gmejna, potom zjednoći so z [[Ptačecy|Ptačecami]], [[Lejno (Halštrowska Hola)|Lejnom]], [[Bjezdowy|Bjezdowami]], [[Narć]]om, [[Nowa Łuka|Nowej Łuku]], [[Zabrod]]om a [[Židźino]]m do noweje wulkogmejny Halštrowska hola. == Wobydlerstwo == {| class="mw-datatable float-right" |- ! <small>Podaća po cencusu 2011; staw: 9.5.2011<ref>[https://www.statistik.sachsen.de/download/080_Zensus_2011_Gemeindeteile/GT_14625120.pdf Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Halštrowska Hola] {{ref-de}}</ref></small> !! width="18%" | Bluń !! width="18%" | gmejna |- | ličba wobydlerjow || 456 || 3705 |- | ličba domjacnosćow || 189 || 1494 |- | wosoby na domjacnosć || 2,4 || 2,5 |- | swójby || 147 || 1226 |- | bydlenske twarjenja || 135 || 1148 |- | bydlenska přestrjeń na wosobu (m²) || 43,3 || 43,6 |- | přerězna staroba w lětach || 45,8 || 45,9 |- | kwocient młodostnych^a || 19 || 20 |- | kwocient starych^b || 29 || 29 |- | podźěl prózdne stejacych bydlenjow || 4,2 % || 4,9 % |- |colspan="3" align="right" | <small>a: poměr ličby wosobow pod 18 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65<br />b: poměr ličby wosobow nad 65 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65</small> |} Po [[Arnošt Muka|Mukowej]] statistice měješe Bluń we 1880tych lětach 488 wobydlerjow, mjez nimi 481 Serbow (99 %) a jenož sydmjo Němcy.<ref>{{Černik|89}}</ref> W cyłej wosadźe chodźachu tehdy 1241 wosadnych k serbskej a jenož 31 k němskej spowědźi.<ref>{{Muka-Statistika|177}}</ref> [[Arnošt Černik]] zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 71,3 %.<ref>{{Elle1995|249|561|234|86|80}}</ref> Hač do lěta 1670 chodźachu Blunjenjo do Wojerowskeje cyrkwje. Po twarje Blunjanskeho Božeho domu słušeše tutón jako filiala dale k Wojerowskej ewangelskej wosadźe. Dźensa wobsteji samostatna Blunjanska wosada, ke kotrejž słušatej tež susodnej wjesce Zabrod a Bjezdowy. W lěće 1956 nošeše wot cyłkownje 314 Blunjanskich žonow hišće 132 [[Serbska narodna drasta|serbsku narodnu drastu]] po Wojerowskim wašnju. Z nich bě 13 niže 24 lět, najmłódša nošerka měješe 20 lět.<ref>[[Pawoł Erich Krawc|Erich Krawc]]: ''Serbske narodne drasty. Drasta Serbow wokoło Wojerec.'' Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1959, str. 10</ref> == Infrastruktura == Přez Bluń wjedźe wot časa swojeho zapołoženja dla pokročowaceje brunicoweje jamy [[zwjazkowa dróha 156]] ([[Rań]]–[[Běła Woda]]). Wjesne dróhi do susodnych [[Bjezdowy|Bjezdowow]], [[Židźino]]ho a na [[Hory pola Wojerec|Hory]] kaž tež železniska čara z Wojerec do [[Nowe Wiki|Nowych Wikow]] su so runje tak přez brunicowe jamy zhubili. == Wosobiny == * [[Bohusław Awgust Ból]] (1770–1843), superintendent, spěchowar wjesneho šulstwa; rodźeny w Blunju * [[Helmut Kurjo]] (1935–2023), ludowy wuměłc a braška == Žórła == * Lotar Balko: ''Bluń – serbska wjes při Łužiskim hraničnym nasypje.'' W [[Rozhlad|Rozhledźe]] 11/1995 [45], str. 402–407 <references /> [[Dataja:Elsterheide Bluno Aerial.jpg|mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Blunja z Čornej Pumpu w pozadku]] == Wotkazy == {{Commonscat|Bluno/Bluń|Bluń}} * {{HOV|Bluno|Bluń}} * [https://enricu.wordpress.com/webova-kavarna/kurs-serbskeje-rece-kurz-luzicke-srbstiny/kurs-serskeje-rece-blun/ Dohlad do Blunjanskeje serbšćiny] {{Gmejnske dźěle Halštrowskeje hole}} [[Kategorija:Sydlišćo w Budyskim wokrjesu]] [[Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy]] [[Kategorija:Halštrowska Hola]] [[Kategorija:Sydlišćo w serbskim sydlenskim rumje]] [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1401]] [[Kategorija:Něhdyša gmejna (Wokrjes Budyšin)]] [[Kategorija:Cyrkwinska wjes]] [[Kategorija:Rozpušćenje gmejny 1995]] gl6o29oo3b23bqbs2ku2jmt6hovsfkp 0 25381 390852 376115 2026-05-05T13:12:46Z J budissin 7 390852 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik Wjes we Łužicy |mjeno serbske=Ptačecy |mjeno němske=Tätzschwitz |šěrina=51/29/10 |dołhota=14/06/21 |gmejna=Halštrowska Hola |zagmejnowanje=1995 |wysokosć=110 |póstowe čisło=02979 |předwólba=035722 |wobraz=Taetzschwitz kirche.JPG |wopis wobraza=Ptačanska ewangelska cyrkej |mjeno wobydlerja=Pta(če)čan |adjektiw=Pta(če)čanski }} '''Ptačecy''' ({{wrěči|de}} ''Tätzschwitz'', 1937–46 ''Vogelhain'') su [[Łužica|srjedźołužiska]] wjes {{WOBI|Halštrowska Hola|Ptačecy}}<ref>{{WOBDŽ|Halštrowska Hola}}</ref> w samym sewjeru [[Wokrjes Budyšin|Budyskeho wokrjesa]], kotraž słuša wot lěta 1995 ke gmejnje [[Halštrowska Hola]]. == Geografija == [[Dataja:Elsterheide Tätzschwitz Aerial.jpg|mini|left|Powětrowy wobraz wsy]] Wjes namaka so w samym sewjeru [[Hornja Łužica|Hornjeje Łužicy]], dźewjeć kilometrow juhowuchodnje [[Zły Komorow|Złeho Komorowa]] a jědnaće kilometrow sewjerozapadnje [[Wojerecy|Wojerec]] mjez něhdyšimaj brunicowymaj jamomaj a dźensnišimaj jězoromaj. Zrunany [[Čorny Halštrow]] běži při sewjernej kromje Ptačec do zapadneho směra. Wjesne hona maja za łužisku holu typisku poměrnje wulku přestrjeń wot 10,67 km². Susodne wsy su [[Lejno (Halštrowska Hola)|Lejno]] na sewjerowuchodźe, [[Lubuš (Łuty)|Lubuš]] na juhowuchodźe a [[Košyna]], kiž hižo k Braniborskej słuša, na zapadźe. Sewjernje Ptačec namaka so [[Lejnjanski jězor]]. == Stawizny == [[Dataja:Taetzschwitz schulhaus.JPG|thumb|Stara šula w Ptačecach]] Wjes naspomni so k prěnjemu razej w lěće [[1401]] jako ''Taczewicz''. Ležownostne knjejstwo měješe wot 16. do 19. lětstotka Wojerowske stawowe knjejstwo. Za čas [[nacionalsocializm]]a přemjenowachu Ptačecy wot ''Tätzschwitz'' do ''Vogelhain'', zo bychu serbski pochad wjesneho mjena zatajeli. W lětomaj 1953/54 dóńdźe k [[dewastacija|dewastaciji]] Ptačanskeho wudwora ''Běłošća'' dla rozšěrjenja brunicoweje jamy Lubuš. Hač do lěta 1995 běchu Ptačecy samostatna gmejna, potom zjednoćichu so z [[Bluń|Blunjom]], [[Lejno (Halštrowska Hola)|Lejnom]], [[Bjezdowy|Bjezdowami]], [[Narć]]om, [[Nowa Łuka|Nowej Łuku]], [[Zabrod]]om a [[Židźino]]m do noweje wulkogmejny Halštrowska hola. == Wobydlerstwo == {| class="mw-datatable float-right" |- ! <small>Podaća po cencusu 2011; staw: 9.5.2011<ref>[https://www.statistik.sachsen.de/download/080_Zensus_2011_Gemeindeteile/GT_14625120.pdf Statistiski krajny zarjad Sakskeje: gmejna Halštrowska Hola] {{ref-de}}</ref></small> !! width="18%" | Ptačecy !! width="18%" | gmejna |- | ličba wobydlerjow || 522 || 3705 |- | ličba domjacnosćow || 213 || 1494 |- | wosoby na domjacnosć || 2,5 || 2,5 |- | swójby || 176 || 1226 |- | bydlenske twarjenja || 172 || 1148 |- | bydlenska přestrjeń na wosobu (m²) || 45,3 || 43,6 |- | přerězna staroba w lětach || 46,4 || 45,9 |- | kwocient młodostnych^a || 21 || 20 |- | kwocient starych^b || 31 || 29 |- | podźěl prózdne stejacych bydlenjow || 3,7 % || 4,9 % |- |colspan="3" align="right" | <small>a: poměr ličby wosobow pod 18 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65<br />b: poměr ličby wosobow nad 65 lětami k 100 wosobam mjez 18 a 65</small> |} Po [[Arnošt Muka|Mukowej]] statistice mějachu Ptačecy we 1880tych lětach 432 bjez wuwzaća serbskich wobydlerjow.<ref>{{Černik|93}}</ref> [[Arnošt Černik]] zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 67,3 %.<ref>{{Elle1995|250|649|343|3|91|212}}</ref> Ptačanska cyrkej bě do [[reformacija|reformacije]] samostatna wosadna cyrkej. Wot 1540 do 1926 bě z filialu [[Čorny Chołmc|Čorneho Chołmca]] a wot toho časa słuša k Lejnjanskej wosadźe w ewangelskej krajnej cyrkwi „Berlin-Braniborska-šleska Hornja Łužica“. W lěće 1956 nošeše wot cyłkownje 345 Ptačanskich žonow hišće 111 [[Serbska narodna drasta|serbsku narodnu drastu]] po Wojerowskim wašnju. Z nich bě jenož jedna nošerka niže 24 lět.<ref>[[Pawoł Erich Krawc|Erich Krawc]]: ''Serbske narodne drasty. Drasta Serbow wokoło Wojerec.'' Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1959, str. 10</ref> {{-}} == Žórła == * Martina Pečikowa: ''Ptačecy – wjes na kromje jamow.'' W [[Rozhlad|Rozhledźe]] 6/1995 [lětnik 45], str. 216–218 <references /> == Wotkazaj == {{Commonscat|Tätzschwitz/Ptačecy|Ptačecy}} * {{HOV|Tätzschwitz|Ptačecy}} {{Gmejnske dźěle Halštrowskeje hole}} [[Kategorija:Sydlišćo w Budyskim wokrjesu]] [[Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy]] [[Kategorija:Halštrowska Hola]] [[Kategorija:Sydlišćo w serbskim sydlenskim rumje]] [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1401]] [[Kategorija:Sydlišćo při Čornym Halštrowje]] [[Kategorija:Cyrkwinska wjes]] [[Kategorija:Něhdyša gmejna (Wokrjes Budyšin)]] [[Kategorija:Rozpušćenje gmejny 1995]] n9tzwz244r61g94v5rki1wh42prwmzs 0 25401 390845 383540 2026-05-05T13:09:41Z J budissin 7 390845 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik Wjes we Łužicy |mjeno serbske=Hory |mjeno němske=Bergen |šěrina=51/28/01 |dołhota=14/13/35 |gmejna=Halštrowska Hola |zagmejnowanje=1938 |zagmejnowane-do=[[Nowa Łuka|Noweje Łuki]] |wysokosć=115 |póstowe čisło=02979 |předwólba=03571 |wobraz=Am Anger 6 Bergen Elsterheide.JPG |wopis wobraza=Typiski cyhelowy dwór na Horach |mjeno wobydlerja=Horjan |adjektiw=Horjanski }} '''Hory''' ({{wrěči|de}} ''Bergen'') su [[Łužica|srjedźołužiska]] wjes {{WOBI|Halštrowska Hola|Hory}}<ref>hromadźe z Nowej Łuku; {{WOBDŽ|Halštrowska Hola}}</ref> na sewjeru [[Wokrjes Budyšin|Budyskeho wokrjesa]], kotraž słuša wot lěta 1995 ke gmejnje [[Halštrowska Hola]]. Gmejnske zarjadnistwo ma tule swoje sydło. == Geografija == Wjes leži tři kilometry sewjernje [[Wojerecy|Wojerec]] na wuhorbjenju wosrjedź nižiny [[Čorny Halštrow|Čorneho Halštrowa]] sewjernje rěki. Wjesne hona maja přestrjeń wot 7,36 km². Susodnej wsy stej [[Židźino]] na juhowuchodźe a [[Nowa Łuka]] na juhozapadźe. == Stawizny == Wjes nasta najskerje jako wutwar Noweje Łuki a naspomni so prěni raz hakle w lěće [[1744]] jako ''Bergen, auch Ober-Neuwiese genannt''. Ležownosće běchu hač do 19. lětstotka we wobsydstwje Wojerowskeho stawoweho knjejstwa. Hač do lěta 1938 běchu Hory samostatna gmejna, potom zagmejnowachu so do Noweje Łuki. === Wobydlerstwo === Po [[Arnošt Muka|Arnošta Mukowej]] statistice mějachu Hory we 1880tych lětach 285 wobydlerjow, mjez nimi 284 Serbow a jenož jedyn Němc.<ref>{{Černik|89}}</ref> W lěće 1955 nošachu hišće 113 žonow na Horach a w Nowej Łuce Wojerowsku [[Serbska narodna drasta|serbsku drastu]], 1969 běchu to jenož hišće 48. Poslednjej drastynošerce, Hana Popowa a Awgusta Knothowa, zemrěštej 2005 resp. 2014.<ref>Sigrun Nazdalina: ''Serbska drasta we Wojerowskej wosadźe.'' W: [[Pomhaj Bóh]] 6/2020, str. 6sl.</ref> [[Dataja:Elsterheide Bergen Aerial alt.jpg|mini|center|upright=1.6|Powětrowy wobraz Horow]] == Žórła == * Birgit Patokec: ''Wjes na hórce – Hory.'' W [[Rozhlad|Rozhledźe]] 5/1994 [44], str. 174–178 <references /> == Wotkazaj == {{Commonscat|Bergen/Hory|Hory}} * {{HOV|Bergen (2)|Hory}} {{Gmejnske dźěle Halštrowskeje hole}} [[Kategorija:Sydlišćo w Budyskim wokrjesu]] [[Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy]] [[Kategorija:Halštrowska Hola]] [[Kategorija:Sydlišćo w serbskim sydlenskim rumje]] [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1744]] [[Kategorija:Něhdyša gmejna (Wokrjes Budyšin)]] [[Kategorija:Rozpušćenje gmejny 1938]] o4tkhwafhv9124xi8onn7v87i35l170 0 25642 390853 381074 2026-05-05T13:13:26Z J budissin 7 390853 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Maks Rječka.tif|mini|upright|Maks Rječka]] '''Maks Rječka''' ({{wrěči|de}} ''Max Retschke''; * [[25. apryla]] [[1908]] w [[Radwor]]ju, † wokoło [[21. awgusta]] [[1944]] w [[Bessarabska|Bessarabskej]]) bě [[Serbja|serbski]] wučer a domiznowědnik. Narodźi so jako syn dźěłaćerja w Radworju a wopytowaše po ludowej šuli wot lěta 1922 Wyšu překupsku šulu w [[Budyšin]]je. Wot 1926 bě bankowy wučomnik a šuler katolskeje natwarneje šule w Budyšinje. Po maturje přizamkny so studij pedagogiki a ludowědy w [[Drježdźany|Drježdźanach]] a [[Wien]]je, kotryž w lěće 1933 z dźěłom wo [[Serbska narodna drasta|narodnej drasće]] katolskich Serbow dokónči. Wot 1933 do 1939 běše wučer w [[Róžant|Róžeńće]], [[Chrósćicy|Chrósćicach]], [[Konjecy (Ralbicy-Róžant)|Konjecach]] a [[Kamjenc]]u. Po wudyrjenju [[Druha swětowa wójna|Druheje swětoweje wójny]] dyrbješe jako wojak na frontu. Jeho slědy zhubichu so po jeho poslednjej powěsći jako šikowaćel [[:de:294._Infanterie-Division_(Wehrmacht)|294. diwizije pěškow]], połka [[:de:Grenadiere|grenaděrow]] 513, w rumje [[Tiraspol|Tiraspola]] dnja 21. awgusta 1944. Mjez 1930 a 1932 bě z redaktorom časopisa [[Serbski Student]], do kotrehož bě hižo do toho dopisował. 1934 přewza wot [[Mikławš Hajna|Mikławša Hajny]] dirigentstwo chóra Ralbičanskeje [[Lilija (towarstwo)|„Lilije“]]. Nimo toho spisa wšelakore ludowědne pojednanja. Z mandźelskej Marju, rodźenej Andrickec, dźowku [[Jan Andricki|Jana]] a sotru [[Alojs Andricki|Alojsa Andrickeho]], měješe štyri dźěći, mjez nimi [[Chrysta Meškankowa|Chrystu Meškankowu]] (* 1938).<ref>[[Gerat Wornar]]: ''Chrysta Meškankowa 80 lět.'' W [[Rozhlad|Rozhledźe]] 10/2018, str. 33.</ref> == Wozjewjenja == * ''Narodna drasta katolskich Serbow.'' W [[Časopis Maćicy Serbskeje|Časopisu Maćicy Serbskeje]] 1936. * ''Spodźiwne pomniki w katolskich Serbach.'' W [[Krajan]]je 1937, str. 41–52 * ''Kak w Róžeńće swěčki tunkaja.'' W Krajanje 1938, str. 58–61 == Žórła == {{Nbs|Mł|Rječka, Maks|476}} <references /> {{DEFAULTSORT:Rječka, Maks}} [[Kategorija:Muž]] [[Kategorija:Rodź. 1908]] [[Kategorija:Zemr. 1944]] [[Kategorija:Serb]] [[Kategorija:Wučer]] [[Kategorija:Domiznowědnik]] [[Kategorija:Awtor]] [[Kategorija:Wosoba (Radwor)]] [[Kategorija:Literatura (20. lětstotk)]] [[Kategorija:Wosoba w Druhej swětowej wójnje]] lowa1me8ahjes6k3de2kzlascdvfyym 4 27476 390870 390798 2026-05-05T13:21:20Z J budissin 7 390870 wikitext text/x-wiki <!-- Prošu jenož nowe zapisy we wulkosći nad 1000 bajtami ze zašłeju měsacow zapodać! --><onlyinclude> <small>05.05.:</small> [[Serbska narodna drasta]] <small>03.05.:</small> [[Syenit]] – [[Čorny lěs]] <small>20.03.:</small> [[Jan Hajnca]] <small>13.03.:</small> [[Diakon]] – [[Drježdźansko-Mišnjanske biskopstwo]] <small>16.02.:</small> [[Manfred Laduš]] <small>09.01.:</small> [[Usedom]] <small>05.01.:</small> [[Kamjentna Wólšinka]] <small>04.01.:</small> [[Hóznica]] – [[Hana Rězakec]] – [[Hana]] <small>23.12.:</small> [[Patoržica]] <small>22.12.:</small> [[Chris Rea]] <small>21.12.:</small> [[Čertowa klětka]] <small>07.12.:</small> [[Seminarska hasa]] <small>06.12.:</small> [[Měrćin Kaltšmit]] <small>02.12.:</small> [[Pětš Šurman]] <small>30.11.:</small> [[Wusoki Bukow]] <small>29.11.:</small> [[Jan Hus]] <small>24.11.:</small> [[Serbske wolerske zjednoćenstwo]] <small>15.11.:</small> [[Bohuměr Leska]] <small>10.11.:</small> [[Łužiske železniske towarstwo]] <small>9.11.:</small> [[Erwin Hanuš]] – [[Flyns]] – [[Dunning-Krugerowy efekt]] <small>8.11.:</small> [[Basketball]] <small>28.10.:</small> [[Deklinacija]] <small>27.10.:</small> [[Prepozicija]] – [[Instrumental]] – [[Konjunktiw]] <small>24.10.:</small> [[Darinska hora]] <small>15.10.:</small> [[Nacionalsocialistiska němska dźěłaćerska strona]] – [[Ernst Wjezar]] <small>12.10.:</small> [[Póstowe naměsto]] – [[Hendrich Głowan]] – [[Huštań]] <small>26.9.:</small> [[Wuchodoněmska železnica]] <small>21.9.:</small> [[Severní]] <small>14.9.:</small> [[Strach]] <small>1.9.:</small> [[Zoran Milanović]] <small>7.8.:</small> [[Karol Nawrocki]] <small>3.8.:</small> [[Keir Starmer]] <small>1.8.:</small> [[Marija Měrćinowa]] <small>28.7.:</small> [[Hora]] <small>26.7.:</small> [[Zornowc]] <small>24.7.:</small> [[Ozzy Osbourne]] <small>22.7.:</small> [[Braniborske markhrabinstwo]] <small>12.7.:</small> [[Steinhudske morjo]] – [[Zwěrinski jězor]] </onlyinclude> <small>11.7.:</small> [[Borneo]] <small>9.7.:</small> [[Friedrich Merz]] <small>27.6.:</small> [[Albert Hofmann]] <small>9.6.:</small> [[Ruski nadpad na Ukrainu]] <small>4.2.:</small> [[Měrćin Kral]] <small>3.2.:</small> [[Konrad Zenda]] <small>30.12.:</small> [[Michał Pětranc]] <small>22.12.:</small> [[Jama (Wóspork)]] – [[Oberhausen]] <small>15.12.:</small> [[Krefeld]] <small>29.11.:</small> [[Lubjenc (hora)]] <small>28.11.:</small> [[Dźingis Chan]] <small>13.11.:</small> [[Pazorki]] <small>8.11.:</small> [[Zwjazk Sahry Wagenknecht]] <small>29.10.:</small> [[Vietnamšćina]] <small>25.10.:</small> [[Hańža Winarjec-Orsesowa]] <small>11.10.:</small> [[Tanečnice]] <small>3.10.:</small> [[Brěznica]] <small>4.9.:</small> [[Matthias Theodor Vogt]] – [[Sabine Asmus]] – [[Beat Siebenhaar]] <small>15.1.:</small> [[Pawoł Šołta (1934)]] <small>1.1.:</small> [[Sydlišćo měšćanskeho typa]] <small>27.12.:</small> [[Jurij Łušćanski]] <small>9.12.:</small> [[Judith Kubicec]] <small>14.10.:</small> [[Angela Stachowa]] <small>27.7.:</small> [[Jindřich Vacek]] <small>23.7.:</small> [[Kompjuterowa tastatura]] <small>4.4.:</small> [[Długi]] <small>2.4.:</small> [[Kosowiki]] <small>1.4.:</small> [[Čěski móst]] – [[Petra Čagalj Sejdi]] <small>30.3.:</small> [[Chěža ze stołom]] – [[Nowe Demjany]] – [[Nowe Družkecy]] <small>11.3.:</small> [[Petr Pavel]] <small>26.2.:</small> [[Němsko-francoska wójna]] <small>25.2.:</small> [[Teologija]] <small>22.2.:</small> [[Nowe Spytecy]] <small>7.2.:</small> [[Madlena Nasticcyna]] <small>4.2.:</small> [[Lena (předmjeno)]] <small>28.1.:</small> [[Reformacija]] – [[Zarjadniski zwjazk Dźěže]] <small>14.1.:</small> [[Jeff Beck]] <small>11.1.:</small> [[Lipinki]] <small>6.1.:</small> [[Pawoł Nowotny]] <small>5.1.:</small> [[Christiana Piniekowa]] <small>1.1.:</small> [[Schengenski rum]] <small>4.12.:</small> [[Lěsnica]] <small>16.11.:</small> [[Statna hranica]] <small>11.11.:</small> [[Richard Zahrodnik]] <small>4.11.:</small> [[Marcel Brauman]] <small>27.10.:</small> [[Chiemski jězor]] <small>25.10.:</small> [[Rishi Sunak]] <small>23.10.:</small> [[Ladinšćina]] <small>20.10.:</small> [[Jill-Francis Ketlicojc]] – [[Katrin Göring-Eckardt]] <small>1.10.:</small> [[Sotra.app]] <small>30.9.:</small> [[Simon Brězan]] <small>9.9.:</small> [[Charles III.]] <small>7.9.:</small> [[Liz Truss]] <small>4.9.:</small> [[Serbske ewangelske towarstwo]] <small>31.8.:</small> [[Michail Sergejewič Gorbačow|Michail Gorbačow]] <small>19.8.:</small> [[Narodny park Sakska Šwica]] – [[Mjezynarodna swětnišćowa stacija]] – [[Astronomija]] <small>18.8.:</small> [[Kinsporska hola]] – [[Mužakowski zahork]] <small>15.8.:</small> [[Triglavski narodny park]] <small>28.7.:</small> [[Požčonka]] <small>13.7.:</small> [[Aleksander Wulki]] <small>2.7.:</small> [[Bjarnat Nowak]] <small>9.6.:</small> [[Narodny park]] <small>11.4.:</small> [[Mikławš Jakubica]] <small>16.2.:</small> [[Krajnoradny zarjad]] <small>5.2.:</small> [[Georgij Konstantinowič Žukow]] <small>26.1.:</small> [[Jan Awgust Kerk]] <small>25.1.:</small> [[Handrij Kerk]] <small>10.1.:</small> [[Gerhard Schöne]] <small>8.1.:</small> [[Maćična peticija]] <small>28.12.:</small> [[Humboldtowa uniwersita]] – [[Lew Dawidowič Trockij]] – [[Franz Müntefering]] <small>27.12.:</small> [[Christine Lambrecht]] <small>25.12.:</small> [[Steffi Lemke]] – [[Svenja Schulze]] <small>24.12.:</small> [[Nancy Faeser]] <small>19.12.:</small> [[Pólsko-Litawska]] <small>15.12.:</small> [[Karl Lauterbach]] – [[Grünhainichen]] <small>14.12.:</small> [[Pandemija koronawirusa]] – [[Seiffen]] <small>13.12.:</small> [[Christian Lindner]] – [[Hubertus Heil]] <small>12.12.:</small> [[Kolektiw Klanki]] – [[Kabinet Scholz]] <small>6.12.:</small> [[Olaf Scholz]] <small>5.12.:</small> [[Johanngeorgenstadt]] – [[Darmstadt]] <small>2.12.:</small> [[Warnočanska generacija]] <small>29.11.:</small> [[Maja Nagelowa]] <small>20.11.:</small> [[Oberwiesenthal]] <small>26.7.:</small> [[Pismikowa keklija]] <small>24.7.:</small> [[Knježa z Kamjenca]] <small>12.7.:</small> [[Praski měr (1635)]] – [[Neues Lausitzisches Magazin]] <small>7.7.:</small> [[Hermann Knothe]] <small>16.6.:</small> [[Marja Krawcec]] <small>6.5.:</small> [[Pawoł Jenka]] <small>28.4.:</small> [[Šćežka Ćišinskeho]] <small>17.3.:</small> [[Třělany]] <small>15.3.:</small> [[Mikławš Joachim Wićaz]] <small>14.3.:</small> [[Maćijowa wěža]] <small>7.3.:</small> [[Michał Mič]] <small>4.3.:</small> [[Smolerjec kniharnja]] <small>23.2.:</small> [[Gustaw Mertin]] <small>22.2.:</small> [[Zdeněk Miler]] – [[Hanuš Knjez]] <small>13.2.:</small> [[Dorothea Šołćina]] – [[Bólašojce]] – [[Bukow (Kalawa)]] – [[Młoźe]] <small>12.2.:</small> [[Mać Tereza]] – [[Bosćan Tecelin Mět]] <small>11.2.:</small> [[Victor Klemperer]] <small>30.1.:</small> [[Hamtske hejtmanstwo]] <small>29.1.:</small> [[Měrćin Kerk]] <small>26.1.:</small> [[Palenc (spěw)]] – [[Ganges]] <small>25.1.:</small> [[Pětr Bjedrich Halka]] – [[Jan Vogel]] <small>24.1.:</small> [[Korla Benjamin Hatas|Korla Hatas]] <small>23.1.:</small> [[Romuald Domaška]] <small>14.1.:</small> [[Měrćin Wałda]] <small>13.1.:</small> [[Ludmila Nawka]] <small>12.1.:</small> [[Matej Bogumił Broniš]] <small>11.1.:</small> [[Handrij Suška]] <small>9.1.:</small> [[Rampice]] – [[Jan Boguměr Rychtar]] <small>5.1.:</small> [[Serbska narodna zhromadźizna]] – [[Ludmila Budarjowa]] <small>3.1.:</small> [[Mikławš Hicka]] – [[Jan Kokla]] – [[Karlo Kito Dalej]] – [[Michał Wincar]] – [[Jan Handrij Wyrgač]] – [[Jurij Šołta (1888)|Jurij Šołta]] <small>2.1.:</small> [[Karlowy móst]] – [[Jurij Józef Šimon]] – [[Ernst Bohuwěr Sommer]] – [[Jan Krušwica]] <small>29.12.:</small> [[Ewa Siatkowska]] <small>23.12.:</small> [[Toni Bruk]] <small>5.12.:</small> [[Jurij Wuješ]] <small>3.12.:</small> [[Bukowka (Radwor)]] <small>1.12.:</small> [[Anja Kochojc]] <small>22.11.:</small> [[Hajnicy]] <small>21.11.:</small> [[Pětr Hila]] <small>20.11.:</small> [[Matej Dołhi]] – [[Jan Pjech]] <small>18.11.:</small> [[Handrij Palman]] <small>17.11.:</small> [[Michał Raca]] <small>16.11.:</small> [[Jan Hórčanski]] – [[Jan Haješ]] <small>13.11.:</small> [[Johann Gottfried Schmutz]] <small>9.11.:</small> [[Hošic hasa]] <small>8.11.:</small> [[Jan Renč (1884)]] – [[Gerhard Renč]] – [[Josef Bláha]] <small>5.11.:</small> [[Hync Rychtaŕ]] <small>30.10.:</small> [[Janka Kupala]] – [[Sherlock Holmes]] <small>24.9.:</small> [[Nowa Wjas (Gatojce)]] – [[Hus]] <small>22.9.:</small> [[Myšyn]] <small>21.9.:</small> [[Sewjerowuchodny wobkruh]] – [[Domašojce (Drjowk)]] – [[Chusej]] – [[Jazorki]] – [[Lubošc]] – [[Lutol]] – [[Maliń]] – [[Źiwize]] <small>19.9.:</small> [[Sakski serbski zakoń]] – [[Hórnikečanski jězor (gmejna)]] <small>17.9.:</small> [[Kłóčow]] <small>8.9.:</small> [[Benjamin Běgaŕ]] <small>7.9.:</small> [[Handrij Brósk]] <small>14.8.:</small> [[Mjertyn Moń]] – [[Mjertyn]] <small>13.8.:</small> [[Aljaksandr Lukašenka]] <small>9.8.:</small> [[Jürgen Maćij]] <small>7.8.:</small> [[Ulrich Pogoda]] <small>25.7.:</small> [[Lěšće]] <small>24.7.:</small> [[Myto Miny Witkojc]] <small>14.7.:</small> [[Wuhančicy-Koblica]] <small>10.7.:</small> [[Azerbajdźanska demokratiska republika]] <small>29.6.:</small> [[Bobolce]] <small>26.6.:</small> [[Lědy]] <small>20.6.:</small> [[Helmut Jenč]] <small>19.6.:</small> [[Serbski wučerski wustaw]] <small>28.5.:</small> [[Manfred Starosta]] <small>15.5.:</small> [[Złokomorowska narěč]] <small>14.5.:</small> [[Ernst Eichler]] <small>10.5.:</small> [[Oberlichtenau]] <small>20.4.:</small> [[Dwurěčne znamješka]] – [[Jurij Knebel]] <small>15.4.:</small> [[Peter Tschentscher]] <small>3.4.:</small> [[Modlerski stołp wuchodnje Sernjan]] <small>2.4.:</small> [[Bruki]] – [[Insekty]] <small>29.3.:</small> [[Marja Elikowska-Winklerowa]] <small>22.3.:</small> [[Igor Matovič]] <small>16.3.:</small> [[Janez Janša]] <small>5.3.:</small> [[Chryša Šlenkar]] <small>4.3.:</small> [[Curt Handrik]] <small>28.2.:</small> [[Julius Herman Gólč]] <small>25.2.:</small> [[Jan Gólč]] <small>23.2.:</small> [[Jan Korla Renč]] <small>22.2.:</small> [[Lukas Rietzschel]] – [[Ketličanska cyrkej]] <small>20.2.:</small> [[Chwačanska cyrkej]] <small>19.2.:</small> [[Cyrkej Jězusoweje wutroby]] <small>17.2.:</small> [[Černsk]] – [[Michał Kokla]] – [[Byčin]] <small>15.2.:</small> [[Digraf]] <small>12.2.:</small> [[Herman Kilian]] – [[Stawizny Serbow (rjad)]] – [[Jan Šołta]] <small>16.1.:</small> [[Michail Mišustin]] – [[Michail]] <small>15.1.:</small> [[Hornjołužiske hona]] <small>13.1.:</small> [[Sanna Marin]] – [[Luise Neuhaus-Wartenberg]] <small>8.1.:</small> [[Jizerske horiny]] – [[Kabinet Kretschmer II]] – [[Kretschmer]] <small>6.1.:</small> [[Lisćina zapósłancow w sakskim krajnym sejmje (7. wólbna doba)]] <small>30.12.:</small> [[Manfred Stolpe]] <small>28.12.:</small> [[Mustafa Kemal Atatürk]] <small>27.12.:</small> [[Ajaccio]] <small>25.12.:</small> [[Korsišćina]] <small>2.12.:</small> [[Pedro Sánchez]] – [[Paolo Gentiloni]] <small>1.12.:</small> [[Marjan Šarec]] <small>21.11.:</small> [[Jakub Korjeńk]] <small>14.11.:</small> [[Hinc Roj]] <small>6.11.:</small> [[Handrij Ruška]] <small>4.11.:</small> [[Mikławš Truc]] <small>3.11.:</small> [[Arnošt Bohuwěr Jakub]] <small>24.10.:</small> [[Jurij Jakub]] <small>22.10.:</small> [[Njeswačanska cyrkej]] <small>21.10.:</small> [[Franc Rajš]] <small>14.10.:</small> [[Jan Wjela (1920)]] <small>20.8.:</small> [[Pawoł Njek]] – [[Hórnikowa knihownja]] <small>8.8.:</small> [[Pawoł Šołta]] <small>24.7.:</small> [[Swójbne mjeno]] <small>20.6.:</small> [[Jurij Handrik]] – [[Jurij Kubaš-Worklečan]] <small>15.6.:</small> [[Zuzana Čaputová]] <small>8.6.:</small> [[Bjarnat Wawrik]] – [[Andrej Babiš]] – [[Jiří Rusnok]] – [[Vladimír Špidla]] <small>5.6.:</small> [[Jakub Šajba]] – [[Sebastian Krumbiegel]] <small>3.6.:</small> [[Brigitte Bierlein]] <small>28.5.:</small> [[Wolodymyr Zelenskij]] <small>14.5.:</small> [[Jakub Anton Kilian]] – [[Jurij Hawštyn Swětlik]] <small>1.5.:</small> [[Pawoł Erich Krawc]] – [[Rownjanski kěrchow]] <small>24.4.:</small> [[Jan Bohuchwał Dejka]] <small>14.4.:</small> [[Nowe Małsecy]] <small>13.4.:</small> [[Budyska radnica]] – [[Radnica]] – [[Južne předměsto]] – [[Zapadne předměsto]] <small>9.4.:</small> [[Wuježčanska woda]] <small>25.3.:</small> [[Serbska chorhoj]] – [[Trikolora]] <small>14.3.:</small> [[Albert Einstein]] <small>7.2.:</small> [[Alfred Krawc]] <small>31.1.:</small> [[Jan Jurij Vogel]] – [[Hornjołužiska towaršnosć wědomosćow]] <small>24.1.:</small> [[Serbske Słowo]] <small>22.1.:</small> [[Bremerhaven]] <small>21.1.:</small> [[Ostrava]] – [[Kraj (Čěska)]] – [[Jihlava]] <small>14.1.:</small> [[Jan Haša]] <small>13.1.:</small> [[Gusta Hatas]] – [[Jan Michał Haška]] <small>10.1.:</small> [[Milan Hrabal]] <small>6.1.:</small> [[Ochranowska bratrowska wosada]] <small>21.12.:</small> [[Delni Wunjow]] <small>19.12.:</small> [[Jan Awgust Jenč]] – [[Harry S. Truman]] <small>18.12.:</small> [[Franklin D. Roosevelt]] <small>17.12.:</small> [[Bjarnat Rjenč]] <small>13.12.:</small> [[Tšěšojce]] – [[Žymjerojce]] <small>12.12.:</small> [[Brunicowa jama Wjelcej-juh]] <small>11.12.:</small> [[Brunicowa jama Janšojce]] <small>10.12.:</small> [[Mužakowske stawowe knjejstwo]] <small>8.12.:</small> [[Annegret Kramp-Karrenbauer]] – [[Völklingen]] <small>4.12.:</small> [[Olsztyn]] <small>30.11.:</small> [[Miroslav Lajčák]] – [[Poprad]] – [[Wysoke Tatry]] – [[Banská Bystrica]] <small>16.11.:</small> [[Jan Rawp]] – [[Rolf Hoppe]] <small>12.11.:</small> [[Serbski narodny wuběrk]] – [[Dołha woda]] <small>9.11.:</small> [[Wiwalca]] <small>7.11.:</small> [[Wjacław Warichius]] <small>6.11.:</small> [[Rakečanska cyrkej]] <small>31.10.:</small> [[Ludwig Ela]] – [[Karpaty]] – [[Dróhowc]] <small>30.10.:</small> [[Wulka Nydej]] – [[Chrysta Meškankowa]] – [[Mikławš Bejmak]] <small>28.10.:</small> [[Kinajcht]] – [[Ratarjecy]] – [[Bessarabska]] – [[Prut]] <small>27.10.:</small> [[Kito Mudra]] <small>26.10.:</small> [[Bukojna (Kulow)]] – [[Jurij Mucha]] – [[Awgust Lapštich]] <small>25.10.:</small> [[Jan Arnošt Frajšlag]] <small>22.10.:</small> [[Krajnostawski wučerski seminar]] – [[Hendrich Awgust Krygar]] – [[Zajdow]] – [[Jan Awgust Kapler]] – [[Jan Bohumił Junghänel]] <small>21.10.:</small> [[Pawoł Krawc (1901)]] – [[Pawoł Božidar Kapler]] <small>17.10.:</small> [[Korla Wyrgač]] – [[Wólby do sakskeho krajneho sejma 2014]] <small>15.10.:</small> [[Markus Söder]] <small>12.10.:</small> [[Franc Šěn]] <small>10.10.:</small> [[Bobošojce]] <small>7.10.:</small> [[Nowe Koporcy]] <small>5.10.:</small> [[Kotmar (gmejna)]] <small>3.10.:</small> [[Dźeń němskeje jednoty]] <small>1.10.:</small> [[Charles Aznavour]] – [[Rogozno (Kopańce)]] – [[Žargoń]] <small>4.9.:</small> [[Serbska młodźina]] – [[Pawoł Šenkar]] <small>28.8.:</small> [[Jurij Gustaw Zarjenk]] <small>27.8.:</small> [[Walter Wenzel]] <small>26.8.:</small> [[Jan Šěca]] – [[Celowc]] <small>25.8.:</small> [[Klukšanska cyrkej]] – [[Kryšan Bjedrich Faber]] – [[Jurij Křižank]] – [[Amudarja]] – [[Kyzylkum]] <small>24.8.:</small> [[Karakum]] <small>23.8.:</small> [[Jan Jurij Temler]] <small>20.8.:</small> [[Kofi Annan]] <small>13.8.:</small> [[Jakub Nowak-Kašćanski]] <small>12.7.:</small> [[Marja Simonowa]] – [[Wotrowske hrodźišćo]] – [[Klement Gottwald]] <small>2.7.:</small> [[Nowa Łuka]] – [[Bobolcy]] <small>29.6.:</small> [[Babin]] <small>28.6.:</small> [[Lisćina kulturnych pomnikow w Njebjelčicach]] <small>26.6.:</small> [[Horjany]], [[Delany (krajina)|Delany]] <small>25.6.:</small> [[Křesćan Bohuchwał Šěrach]] <small>21.6.:</small> [[Gerhard Gundermann]] <small>20.6.:</small> [[Korla Božidar Křižan]] <small>19.6.:</small> [[Daški]] – [[Klóšter]] <small>18.6.:</small> [[Acory]] <small>14.6.:</small> [[Euroregion Nysa]] <small>13.6.:</small> [[Jan Bjedrich Tešnaŕ]] – [[Gmina Zgorzelec]] <small>12.6.:</small> [[Pawoł Wićaz-Chróšćanski]] <small>7.6.:</small> [[Jan Zygmunt Bjedrich Šyndlaŕ]] <small>6.6.:</small> [[Słónco]] <small>5.6.:</small> [[Beno Mět]] – [[Ken Follett]] <small>11.5.:</small> [[Jan Balthasar Langa]] – [[Jan Bjedrich Langa (1709)]] – [[Jan Bjedrich Langa (1738)]] <small>10.5.:</small> [[Łužica (časopis)]] – [[Matej Handrik]] – [[Mikławš Cyž]] <small>8.5.:</small> [[Josef Páta]] – [[Mikławš Jacsławk]] – [[Jurij Słodeńk]] – [[Jan Laras]] <small>7.5.:</small> [[Narva]] <small>6.5.:</small> [[Bambruch]] – [[Bukowc]] – [[Njeradecy]] – [[Brětnja-Michałki]] <small>5.5.:</small> [[Bože ćěło]] <small>2.5.:</small> [[Struga]] <small>26.4.:</small> [[Jurij Delenk]] – [[Mehmed Meša Selimović]] <small>17.4.:</small> [[Zielona Góra]] <small>15.4.:</small> [[Ćeleńc]] <small>14.4.:</small> [[Serbske šulske towarstwo]] <small>5.4.:</small> [[Srjedźna Azija]] – [[Wuchodna Azija]] <small>4.4.:</small> [[Žičenk]] – [[Přezdrěnk]] <small>3.4.:</small> [[Nowe Błohašecy]] <small>1.4.:</small> [[Olba]] <small>25.3.:</small> [[Peter Pellegrini]] <small>20.3.:</small> [[Helmut Hupac]] <small>28.2.:</small> [[Arnošt Bjedrich Šołta]] – [[Arnošt Fürchtegott Šołta]] – [[Lisćina Mišnjanskich markhrabjow]] <small>27.2.:</small> [[Mišnjanske markhrabinstwo]] <small>26.2.:</small> [[Jan Łahoda]] <small>21.2.:</small> [[Serbska šula]] <small>17.2.:</small> [[Herman Šleca]] – [[Hanamarja Šěrcec]] <small>14.2.:</small> [[Hrjehor Martini]] – [[Handrij Mehliš]] <small>10.2.:</small> [[Bertolt Brecht]] – [[Ottawa]] – [[Bermuda]] – [[Nassau]] – [[Andorra la Vella]] <small>9.2.:</small> [[Vientiane]] <small>8.2.:</small> [[Maseru]] <small>5.2.:</small> [[Bissau]] <small>4.2.:</small> [[Accra]] – [[Libreville]] – [[Jörg Urban]] <small>3.2.:</small> [[Santo Domingo]] – [[Asmara]] – [[Belmopan]] – [[Bangui]] – [[Porto Novo]] <small>2.2.:</small> [[Alexander Dierks]] <small>29.1.:</small> [[Viorica Dăncilă]] <small>27.1.:</small> [[Jiří Drahoš]] <small>24.1.:</small> [[Jurij Malink]] <small>23.1.:</small> [[Georg Baselitz]] – [[Dübenska hola]] <small>22.1.:</small> [[Karlheinz Blaschke]] <small>21.1.:</small> [[Krostitz]] <small>18.1.:</small> [[Ludmila Mětškowa]] – [[Wendenabteilung]] <small>17.1.:</small> [[Literarne myto Domowiny]] <small>16.1.:</small> [[Izolda Gardošowa]] – [[Arzberg]] <small>14.1.:</small> [[Kózle (Drjowk)]] <small>13.1.:</small> [[Gröditz (Mišno)]] <small>4.1.:</small> [[Budyski měr]] <small>27.12.:</small> [[Lisćina kulturnych pomnikow w Chrósćicach|Kulturne pomniki w Chrósćicach]] <small>23.12.:</small> [[Přibysław]] <small>21.12.:</small> [[Malu Dreyer]] <small>19.12.:</small> [[Winfried Kretschmann]] – [[Oldenburg]] – [[Matthias Haß]] – [[Bruno Kreisky]] <small>18.12.:</small> [[Sebastian Kurz]] <small>14.12.:</small> [[Mateusz Morawiecki]] <small>13.12.:</small> [[Gabriela Šmajdźina]] – [[Barbara Klepsch]] – [[Markus Ulbig]] – [[Georg Unland]] <small>9.12.:</small> [[Michael Kretschmer]] <small>8.12.:</small> [[Krabat]] – [[Bjedrich August Bergan]] – [[Jan Ćichor]] – [[Oswald Mrózak]] <small>7.12.:</small> [[Ernst Bohachwał Rychtar]] – [[Jan Rychtar]] – [[Jan Wjela (farar)]] <small>20.11.:</small> [[Gerat Wornar]] – [[Wylem Janhoefer]] <small>19.11.:</small> [[Hradec Králové]] – [[Jičín]] – [[Harrachov]] <small>8.11.:</small> [[Neville Chamberlain]] <small>6.11.:</small> [[Karel Zeman]] <small>5.11.:</small> [[Jakub Nowak-Horjanski]] – [[Mnichowske zrěčenje]] – [[Mělník]] – [[Trutnov]] <small>4.11.:</small> [[Leonard Cohen]] <small>3.11.:</small> [[Georg Körner]] <small>25.10.:</small> [[Błótowska železnica]] <small>18.10.:</small> [[Bodo Ramelow]] <small>6.9.:</small> [[Křišow]] <small>5.9.:</small> [[Słowacy]] – [[Češa]] <small>4.9.:</small> [[Wjerina chěžka]] <small>3.9.:</small> [[Grodkowski spjaty jězor]] <small>2.9.:</small> [[Klaipėda]] <small>1.9.:</small> [[Kermuša]] <small>23.8.:</small> [[Jaseńca (Kubšicy)]] – [[Tuchor]] <small>17.8.:</small> [[Radworski Haj]] – [[Nowe Boranecy]] <small>14.8.:</small> [[Wódrino-Sprjewiny kanal]] – [[Spreenhagen]] <small>9.8.:</small> [[Sonja Wölkowa]] – [[Sprjojcy]] <small>6.8.:</small> [[Mikławš Kral]] <small>5.8.:</small> [[Lisćina kulturnych pomnikow w Bóšicach|Kulturne pomniki w Bóšicach]] <small>4.8.:</small> [[Mała Dubrawa]] <small>13.7.:</small> [[Michałska cyrkej]] <small>11.7.:</small> [[Tuchorski kěrchow]] <small>7.7.:</small> [[Božidar Dobrucky]] <small>5.7.:</small> [[Handroš Tara]] <small>20.6.:</small> [[Bohata wěža]] <small>15.6.:</small> [[Józef Jakubaš]] – [[Rixdorf]] – [[Leo Varadkar]] <small>11.6.:</small> [[Jan Wilhelm Buk]] <small>5.6.:</small> [[Taras Šewčenko]] <small>4.6.:</small> [[Swjatki]] <small>2.6.:</small> [[Holocaust]] – [[Bilhorod-Dnistrowskyj]] <small>31.5.:</small> [[Podolska]] <small>29.5.:</small> [[Wiki (wjes)]] <small>28.5.:</small> [[Sewjerny čop]] <small>26.5.:</small> [[Černiwci]] – [[Zasrjew]] <small>25.5.:</small> [[Kamjanec-Podilskyj]] <small>23.5.:</small> [[Ostroh]] – [[Dubno]] <small>21.5.:</small> [[Halyč]] – [[Horodenka]] <small>19.5.:</small> [[Tysa]] <small>14.5.:</small> [[Emmanuel Macron]] <small>13.5.:</small> [[Jan Bjarnat Krušwica]] – [[Belfast]] – [[Phil Collins]] <small>12.5.:</small> [[Wódriny łuh]] <small>11.5.:</small> [[Złota ryba]] – [[Karp]] – [[Azerbajdźanšćina]] <small>10.5.:</small> [[Jan Józef Hawštyn Hauptmann]] <small>5.5.:</small> [[Jurij Arnošt Wanak]] <small>4.5.:</small> [[Jakub Rachlowc]] <small>26.4.:</small> [[Łakoma]] <small>25.4.:</small> [[Bageńc]] – [[Dubrawka (Kopańce)]] – [[Wjelike Dobrynje]] – [[Wóseńk]] – [[Hažow]] <small>23.4.:</small> [[Georgišćina]] – [[Dešank]] – [[Kibuš]] – [[Módłej]] – [[Rogeńc]] – [[Žylowk]] <small>22.4.:</small> [[Jan Awgust Měrćink]] – [[Tydźenska Nowina]] – [[Jutnička]] – [[Sewjerozapadna pasaža]] <small>21.4.:</small> [[Ararat]] – [[Kerkojce]] – [[Aras]] <small>20.4.:</small> [[Sewan]] <small>18.4.:</small> [[Mortwa holčka]] <small>16.4.:</small> [[Jutry]] <small>15.4.:</small> [[Republika Nahórski Karabach]] <small>13.4.:</small> [[Frank Stübner]] – [[Hokkaido]] – [[Nowe Zdźarki]] <small>11.4.:</small> [[Filip]] – [[Matej]] <small>10.4.:</small> [[Kamčatka]] <small>9.4.:</small> [[Beringowy přeliw]] – [[Sachalin]] <small>8.4.:</small> [[Kurile]] <small>6.4.:</small> [[Hranica]] <small>3.4.:</small> [[Handrij Falka]] <small>2.4.:</small> [[Amur]] – [[George Washington]] – [[Bosna]] <small>1.4.:</small> [[Sima Milutinović]] <small>28.3.:</small> [[Edward Wornar]] <small>25.3.:</small> [[Tuzla]] <small>20.3.:</small> [[Helgoland]] – [[Sylt]] – [[Amrum]] – [[Föhr]] <small>3.3.:</small> [[Delnje Brusy]] <small>2.3.:</small> [[Rory Gallagher]] – [[Nowe Poršicy]] <small>1.3.:</small> [[Wuričanski stołp]] <small>15.2.:</small> [[Jan Hempel]] <small>14.2.:</small> [[Hiiumaa]] <small>13.2.:</small> [[Pjer Žalica]] <small>12.2.:</small> [[Saaremaa]] <small>8.2.:</small> [[Jan Gelanski]] <small>7.2.:</small> [[Hrodźišćo (twarjenje)]] <small>5.2.:</small> [[Škrěkawa]] <small>4.2.:</small> [[Kopšinjanske hrodźišćo]] <small>1.2.:</small> [[Julius Eduard Wjelan]] – [[Karpacz]] <small>31.1.:</small> [[Hrubý Jeseník]] <small>30.1.:</small> [[Erwin Strittmatter]] <small>24.1.:</small> [[Andrzej Duda]] <small>19.1.:</small> [[Jurij Grós]] – [[Jurij Čornak]] <small>11.1.:</small> [[Michał Lešawa]] – [[Jurij Šewčik (1862)|Jurij Šewčik]] <small>10.1.:</small> [[Bosćij Michał Wićaz]] <small>9.1.:</small> [[Genua]] – [[Lille]] – [[Cork]] <small>8.1.:</small> [[Graz]] – [[Linz]] <small>7.1.:</small> [[Rotterdam]] – [[Mário Soares]] <small>6.1.:</small> [[Porto]] – [[Bosporus]] <small>5.1.:</small> [[Avignon]] – [[Bergen (Norwegska)]] – [[Bologna]] <small>4.1.:</small> [[Antwerpen]] – [[Sołun]] – [[Aarhus]] – [[Kattegat]] <small>2.1.:</small> [[20.&nbsp;lětstotkaaaaaaa]] <small>1.1.:</small> [[Cyrkej swjateju Symana a Judy Tadeja]] – [[Friedrich Schiller]] – [[Johann Wolfgang von Goethe]] – [[Měrćin Salowski]] <!--2016--> <small>20.12.:</small> [[Wochožanska jama]] <small>15.12.:</small> [[Georg Milbradt]] <small>14.12.:</small> [[Sandźak]] <small>5.12.:</small> [[Złoto]] – [[Kopor]] – [[Cynk]] <small>4.12.:</small> [[Slěbro]] – [[Aue]] – [[Alexander Van der Bellen]] <small>27.11.:</small> [[Hispaniola]] – [[Wolfsburg]] – [[Flensburg]] <small>26.11.:</small> [[Basel]] – [[New Jersey]] – [[Neretva]] <small>25.11.:</small> [[Dubrovnik]] – [[Indus]] – [[Ulm]] – [[New Mexico]] <small>22.11.:</small> [[Susann Šenkec]] <small>19.11.:</small> [[Bělsko]] <small>9.11.:</small> [[Bill Clinton]] – [[Jimmy Carter]] <small>7.11.:</small> [[Michał Mjeń]] – [[Niagaraske wodopady]] – [[Nevada]] – [[Oregon]] <small>6.11.:</small> [[Arnošt Holan]] – [[Nowa Jendźelska]] – [[Michigan]] – [[Wisconsin]] – [[Detroit]] <small>2.11.:</small> [[Wulke jězory]] – [[Texas]] – [[Louisiana]] – [[Pennsylvania]] <small>21.10.:</small> [[Mikławšk (Budyšin)]] <small>21.10.:</small> [[Elbrus]] <small>20.10.:</small> [[Kilimandźaro]] <small>19.10.:</small> [[Bob Dylan]] – [[Dažink]] – [[Wysočiny]] – [[Popica]] – [[Mount Everest]] <small>18.10.:</small> [[Novi Sad]] – [[Matica srpska]] <small>17.10.:</small> [[Rubježny hród]] <small>16.10.:</small> [[Tartu]] – [[Wismar]] – [[Stralsund]] – [[Greifswald]] – [[Warta]] – [[Pärnu]] – [[Kaunas]] – [[Kołobrzeg]] <small>7.10.:</small> [[Theodor Heuss]] <small>5.10.:</small> [[Wjelk]] <small>28.9.:</small> [[Norilsk]] – [[Jakutsk]] – [[Chabarowsk]] <small>27.9.:</small> [[Kukow]] <small>25.9.:</small> [[Paliwaka]] <small>13.9.:</small> [[Mikroneziska]] – [[Karoliny]] – [[Palau]] – [[Niue]] <small>12.9.:</small> [[Zwjazk šesćiměstow]] <small>11.9.:</small> [[Klěšnik]] – [[Peter Handke]] – [[Bliski wuchod]] – [[Fryco Latk]] – [[Zoran Stefanović]] <small>9.9.:</small> [[Parcow]] <small>8.9.:</small> [[Kisylk]] – [[Kołpin]] <small>6.9.:</small> [[Marko Grojlich]] – [[Čelno]] <small>21.7.:</small> [[Zadar]] – [[Karlovac]] – [[Čakovec]] – [[Varaždin]] <small>20.7.:</small> [[Swětowe herbstwo]] <small>18.7.:</small> [[Mailand]] – [[Bydgoszcz]] <small>17.7.:</small> [[Robert Fico]] – [[Aleksandar Vučić]] – [[Milo Đukanović]] – [[Edi Rama]] – [[Miro Cerar]] – [[Mariano Rajoy]] – [[Stefan Löfven]] – [[Erna Solberg]] – [[Benjamin Netanjahu]] <small>16.7.:</small> [[Algirdas Butkevičius]] – [[Xavier Bettel]] – [[António Costa]] <small>15.7.:</small> [[Bojko Borisow]] – [[Taavi Rõivas]] – [[Enda Kenny]] – [[Māris Kučinskis]] <small>13.7.:</small> [[Beata Szydło]] – [[Viktor Orbán]] – [[Bohuslav Sobotka]] <small>5.7.:</small> [[Arnošt Simon]] – [[Lipa Serbska]] <small>17.6.:</small> [[Jan Arnošt Hančka]] – [[Franc Józef I.]] <small>16.6.:</small> [[Pečora (rěka)]] <small>15.6.:</small> [[Jan Karlo Fryco Swora]] – [[Hanzo Juro Swora]] – [[Tšadow (Grodk)]] <small>14.6.:</small> [[Lisćina rěkow w Europje]] <small>10.6.:</small> [[Měrćin Weclich]] <small>9.6.:</small> [[Serbska wubranka]] – [[Južny Tirol]] – [[Błotań]] <small>8.6.:</small> [[Božidar Šěca]] <small>7.6.:</small> [[Jan Bohuwěr Mučink]] <small>1.6.:</small> [[Kentucky]] – [[Kansas]] – [[Iowa]] <small>31.5.:</small> [[Idaho]] – [[Indiana]] <small>17.5.:</small> [[Cvikov]] <small>16.5.:</small> [[Łužiske horiny]] – [[Sudety]] – [[Kirnitzsch]] – [[Połobske pěskowčiny]] <small>15.5.:</small> [[Kyrkonoše]] – [[Ploučnice]] – [[Kamenice (Łobjo)]] – [[Srbská Kamenice]] – [[‎Růžová]] <small>14.5.:</small> [[Česká Lípa]] – [[Rumburk]] – [[Kytlice]] <small>11.5.:</small> [[Krásná Lípa]] <small>4.5.:</small> [[Lěto wulkich wohenjow]] – [[Cheb]] <small>3.5.:</small> [[Korla Awgust Jenč]] – [[Měrćin Bałcar]] – [[Jan Ast]] – [[Kito Albin]] – [[Bedřich Hacar]] <small>1.5.:</small> [[Jan Žur]] – [[Michał Žur]] – [[Mikławš Žur]] – [[Jakub Žur (1754)]] – [[Jakub Žur (1821)]] <small>30.4.:</small> [[Jurij Žur (1788)]] <small>24.4.:</small> [[Depsk]] – [[Gołynk]] – [[Zaspy]] – [[Rogozno (Choćebuz)]] – [[Žylow]] <small>23.4.:</small> [[Herbert Nowak]] – [[Nowogrodziec]] <small>22.4.:</small> [[Zgorzelec]] <small>19.4.:</small> [[Caracas]] – [[Canberra]] <small>17.4.:</small> [[La Paz]] – [[Sucre]] <small>16.4.:</small> [[Montevideo]] – [[Asunción]] <small>15.4.:</small> [[Quito]] – [[Lima]] <small>13.4.:</small> [[Alexander Ahrens]] <small>23.3.:</small> [[Chołmy]] <small>22.3.:</small> [[Wjerbjež]] – [[Łanowc]] <small>14.3.:</small> [[Frauke Petry]] <small>13.3.:</small> [[Nadźanecy]] – [[Smělna]] <small>12.3.:</small> [[Wjelkowy]] <small>8.3.:</small> [[Dietrich Šołta]] <small>8.3.:</small> [[Zjednoćena socialistiska strona Němskeje]] <small>6.3.:</small> [[Železniska čara Lubij–Radwor]] – [[Nordhausen]] – [[Eisenach]] – [[Gotha]] – [[Suhl]] – [[Starohród]] – [[Werra]] – [[Fulda (rěka)]] – [[Eberswalde]] – [[Rathenow]] – [[Schwedt]] <small>5.3.:</small> [[Europski šwinc]] – [[Britiske kupy]] – [[Irske morjo]] – [[Shetlandske kupy]] – [[Archipel]] – [[Anglesey]] – [[Erlangen]] – [[Fürth]] – [[Ingolstadt]] – [[Horst Seehofer]] – [[Würzburg]] – [[Regnitz]] – [[Koblenz]] – [[Trier]] <small>3.3.:</small> [[Kupa]] – [[Nowa Gineja]] – [[Baffinska kupa]] – [[Ellesmerska kupa]] <small>2.3.:</small> [[Železniska čara Budyšin–Wojerecy]] – [[Železniska čara Njeswačidło–Wětrow‎|Njeswačidło–Wětrow]] <small>29.2.:</small> [[Osnabrück]] <small>21.2.:</small> [[Lěhnica]] – [[Jelenia Góra]] – [[Świdnica]] <small>20.2.:</small> [[Umberto Eco]] – [[Gdynia]] – [[Sopot]] <small>19.2.:</small> [[Brest (Běłoruska)]] – [[Homel]] – [[Hrodna]] – [[Mahiljow]] – [[Wicebsk]] – [[Pinsk]] – [[Baranawičy]] <small>12.2.:</small> [[Dalmaciska]] – [[Lisćina chorwatskich kupow]] – [[Korčula]] – [[Lošinj]] – [[Krk]] <small>11.2.:</small> [[Pag]] – [[Brač]] – [[Hvar]] <small>10.2.:</small> [[Lastovo]] – [[Cres]] – [[Šolta]] – [[Rab]] – [[Vis]] – [[Mljet]] <small>8.2.:</small> [[Roger Willemsen]] <small>7.2.:</small> [[Lampedusa]] <small>6.2.:</small> [[Capri]] <small>2.2.:</small> [[Sroka]] <small>24.1.:</small> [[Błótoń]] <small>23.1.:</small> [[Smrk]] – [[Jizera]] <small>18.1.:</small> [[Illinois]] <small>15.1.:</small> [[Hawaii]] <small>14.1.:</small> [[Lutz Hillmann]] <small>11.1.:</small> [[David Bowie]] – [[Arizona]] <small>10.1.:</small> [[Mikławš Zarjenk]] <small>9.1.:</small> [[Awtonomny wokrjes Jamalskich Nencow]] – [[Awtonomny wokrjes Nencow]] <small>8.1.:</small> [[Jan Handrik]] – [[Lena]] – [[Irtyš]] – [[Jenisej]] <small>7.1.:</small> [[Klóšter Marijiny doł]] – [[William Shakespeare]] – [[Alfred Měškank]] – [[Jamalska połkupa]] <small>5.1.:</small> [[Kinič]] <small>3.1.:</small> [[Bałdrijanecy]] – [[Dźibrachćicy]] – [[Kadłobja]] <!--2015--> <small>31.12.:</small> [[Alwin Mitaš]] – [[Alfred Mitaš]] – [[Michał Bjedrich]] – [[Joschka Fischer]] – [[Michał Frencel (1667)]] – [[Salomon Bohuchwał Frencel]] <small>30.12.:</small> [[Swjatopluk I.]] <small>27.12.:</small> [[Morawa (rěka)]] <small>25.12.:</small> [[Brno hłowne dwórnišćo]] <small>25.12.:</small> [[Wulkomorawske mócnarstwo]] – [[Michail Iwanowič Kalinin]] <small>24.12.:</small> [[Křič]] – [[Orenburg]] <small>22.12.:</small> [[Zwjazkowy kancler (Němska)]] – [[Abchaziska]] – [[Šwobicy]] – [[Brunow]] – [[Běła (Hornja Łužica)]] – [[Wukecy]] – [[Zapadoarmenšćina]] – [[Kočo Racin]] <small>21.12.:</small> [[Kirow]] – [[Sergej Mironowič Kirow‎]] – [[Južna Osetska]] <small>20.12.:</small> [[Tachantska cyrkej swj. Pětra]] – [[Ludowa republika Donjeck]] – [[Ludowa republika Luhansk]] <small>16.12.:</small> [[Złoty]] – [[Kama]] – [[Oka]] <small>12.12.:</small> [[Jurij Wićaz]] – [[Moskwa (rěka)]] – [[Slavica Ćukteraš]] <small>11.12.:</small> [[Jan Andricki]] – [[Mikławš Čórlich]] – [[Jakub Nowak]] – [[Beno Pětr Šołta]] – [[Serbski kulturny leksikon]] <small>10.12.:</small> [[Bolgar]] <small>08.12.:</small> [[Ilija Dźuvalekovski]] – [[Kaliopi]] <small>06.12.:</small> [[Milčo Mančevski]] <small>30.11.:</small> [[Bielefeld]] – [[Münster]] <small>29.11.:</small> [[Duisburg]] – [[Wuppertal]] – [[Bochum]] – [[Ruhr]] <small>24.11.:</small> [[Branibor]] <small>23.11.:</small> [[Dortmund]] – [[Essen]] <small>22.11.:</small> [[Neckar]] – [[Lisćina najwjetšich městow w Němskej]] <small>20.11.:</small> [[Weimar]] – [[UNESCO]] <small>19.11.:</small> [[Meter]] <small>18.11.:</small> [[Hród]] – [[Saar]] – [[Mosela]] <small>16.11.:</small> [[Zwjazkowa rada]] – [[Město]] – [[Wulkoměsto]] <small>15.11.:</small> [[Republika]] – [[Monarchija]] – [[Kralestwo]] – [[Kral]] – [[Aachen]] – [[Firefox za iOS]] <small>08.11.:</small> [[Pětš Janaš]] – [[Hrodźiško]] <small>07.11.:</small> [[Handrij Lubjenski]] – [[Kabinet Biedenkopf II]], [[Kabinet Biedenkopf III|III]] – [[Kabinet Milbradt I]], [[Kabinet Milbradt II|II]] – [[Ludwigshafen]] – [[Karlsruhe]] <small>06.11.:</small> [[Kurt Biedenkopf]] – [[Kabinet Biedenkopf I]] – [[Lubina Holanec-Rawpowa]] – [[Jan Arnošt Holan]] <small>05.11.:</small> [[Sinai]] – [[Połkupa]] <small>04.11.:</small> [[August Bebel]] <small>02.11.:</small> [[Dabit Boguwěr Głowan‎]] <small>31.10.:</small> [[Skjarbošc]] <small>30.10.:</small> [[Žiguljowsk]] <small>27.10.:</small> [[Ľudovít Štúr]] <small>25.10.:</small> [[Předmjeno]] <small>24.10.:</small> [[Jakub Wjacsławk]] – [[Pawoł]] – [[Měrćin]] – [[Korla]] – [[Jurij]] – [[Marja]] – [[Awgust (mjeno)]] – [[Hańža]] <small>23.10.:</small> [[Jan Pawoł Křižan]] – [[Gaborone]] – [[Ouagadougou]] <small>22.10.:</small> [[Bamako]] – [[Antananarivo]] <small>19.10.:</small> [[Hanka Jenčec]] – [[Gustaw Alwin Mjerwa]] – [[Bjedrich Adolf Klin]] – [[Korla Awgust Kalich]] – [[Arnošt Herman]] <small>18.10.:</small> [[Tunis]] <small>14.10.:</small> [[Swjatlana Aljaksandrawna Aleksijewič|Swjatlana Aleksijewič]] <small>09.10.:</small> [[Barentsowe morjo]] <small>07.10.:</small> [[Železnica]] – [[Awtodróha]] <small>06.10.:</small> [[Dubrawa (Grodk)]] – [[Gózdź]] – [[Łojow]] – [[Prašyjca]] – [[Terpje]] – [[Wjaska (Grodk)]] – [[Zakrjow (Grodk)]] – [[Zelezna]] <small>05.10.:</small> [[Bobow]] – [[Brodkojce]] – [[Cazow]] – [[Dalic]] – [[Dubje]] – [[Glinsk (Gołkojce)]] – [[Gogolowk]] – [[Gołbin]] <small>30.09.:</small> [[Morica]] – [[Hlinowc]] – [[Jěžow]] <small>25.09.:</small> [[Pětr Šěrach]] – [[Měsačne pismo k rozwučenju a wokřewjenju‎]] – [[Korla Bohuchwał Šěrach]] – [[Jan Awgust Janka]] <small>24.09.:</small> [[‎Jan Gotthold Běmar]] – [[Jan Běmar]] – [[‎Franc Moric Domaška]] – [[‎Donat Józef Ćěsla]] – [[Jan Wawer]] – [[Jan Langa]] – [[Jan Gotthelf Běmar]] – [[Jan Gotttrau Běmar]] <small>22.09.:</small> [[Wjelryby]] – [[Insektožrački]] – [[Myše]] – [[Jěže]] – [[Knoty]] – [[Hinc Šewc]] – [[Łužičan (časopis)]] <small>16.09.:</small> [[Hromadnik]] <small>05.09.:</small> [[Wulke wokrjesne město]] – [[Missouri River]] – [[Marshallowe kupy]] – [[Swaziska]] <small>04.09.:</small> [[Amaconas]] – [[Nil]] <small>02.09.:</small> [[Denali]] – [[Mississippi]] <small>01.09.:</small> [[Cyrkej swjateju Pětra a Pawoła]] – [[Sewjerofrizišćina]] <small>31.08.:</small> [[Lubijska hora]] – [[Lisćina kulturnych pomnikow w Hamorje]] <small>25.08.:</small> [[Wopomnišćo Budyšin]] – [[Polnica]] <small>24.08.:</small> [[Mohilnica]] <small>22.08.:</small> [[Dubrjenske bahno]] – [[Rudolf Mjeń]] – [[Stołpin]] – [[Manuela Schwesig]] – [[Andrea Nahles]] – [[Barbara Hendricks]] <small>21.08.:</small> [[Mikławš Bjedrich-Radlubin]] – [[Ursula von der Leyen]] – [[Heiko Maas]] – [[Wolfgang Schäuble]] – [[Thomas de Maizière]] – [[Frank-Walter Steinmeier]] – [[Sewjerna Dwina]] <small>20.08.:</small> [[Njewa]] – [[Peipuski jězor]] – [[Onjegaski jězor]] <small>19.08.:</small> [[Ladogaski jězor]] – [[Kazachšćina]] – [[Staraja Ladoga]] – [[Nowaja Ladoga]] <small>18.08.:</small> [[Rudolf Jenč]] <small>17.08.:</small> [[Wyborg]] – [[Iwangorod]] <small>16.08.:</small> [[Kurski zaliw]] – [[Kurska kosa]] – [[Žitawske horiny]] <small>15.08.:</small> [[Njemen]] – [[Černjachowsk]] – [[Sowjetsk (oblasć Kaliningrad)|Sowjetsk]] – [[Baltikum]] <small>10.08.:</small> [[Drina]] – [[Banja Luka]] <small>09.08.:</small> [[Sawa]] <small>06.08.:</small> [[Marek Grechuta]] <small>03.08.:</small> [[Grjazowjec]] – [[Kadnikow]] – [[Kirillow]] – [[Nikolsk (oblasć Wologda)‎|Nikolsk]] – [[Sokol (město)‎|Sokol]] – [[Totma]] – [[Ustjužna]] <small>02.08.:</small> [[Čudowo]] – [[Buj]] – [[Wolgorječensk]] – [[Galič]] – [[Kologriw]] – [[Makarjew]] – [[Manturowo]] – [[Njerjechta]] – [[Njeja]] – [[Soligalič]] – [[Čuchloma]] – [[Šarja]] – [[Wologda]] – [[Babajewo]] – [[Bjelozjersk]] – [[Wjelikij Ustjug]] – [[Wytegra]] <small>01.08.:</small> [[Malaja Wišera‎]] – [[Pjestowo]] – [[Okulowka]] – [[Solcy]] – [[Staraja Russa]] – [[Cholm (oblasć Nowgorod)|Cholm]] <small>30.07.:</small> [[Wjelikij Nowgorod‎]] – [[Borowiči‎]] – [[Waldaj]] <small>29.07.:</small> [[Sebjež]] <small>28.07.:</small> [[Gdow]] – [[Njewel]] – [[Opočka]] – [[Ostrow]] – [[Pječory]] – [[Porchow (Ruska)‎|Porchow]] <small>27.07.:</small> [[Toržok‎]] – [[Toropjec]] – [[Pskow]] – [[Wjelikije Luki]] <small>26.07.:</small> [[Kaljazin‎]] – [[Kašin‎]] – [[Kimry‎]] – [[Konakowo‎]] – [[Krasnyj Cholm]] – [[Ostaškow‎]] – [[Ržew‎]] – [[Starica‎]] <small>25.07.:</small> [[Uglič‎]] – [[Twer]] – [[Bježeck]] – [[Bjelyj]] – [[Bologoje‎]] – [[Wjesjegonsk‎]] – [[Wyšnij Woločjok‎]] – [[Zubcow‎]] <small>24.07.:</small> [[Jurjewjec‎]] – [[Danilow (město)|Danilow‎]] – [[Ljubim‎]] – [[Myškin‎]] – [[Pjerjeslawl-Zalesskij‎]] – [[Pošechonje‎]] – [[Rybinsk‎]] – [[Tutajew‎]] <small>23.07.:</small> [[Pljos‎]] – [[Pučež‎]] – [[Tejkowo‎]] – [[Šuja]] <small>22.07.:</small> [[Iwanowo]] – [[Jurjew-Polskij]] – [[Kochma]] <small>20.07.:</small> [[Luanda]] – [[Drawa]] <small>17.07.:</small> [[Wbohow (Šěrachow-Korzym)|Wbohow]] – [[Wostašecy]] – [[Zdźar (Wjelećin)|Zdźar]] <small>16.07.:</small> [[Trjebiša]] <small>15.07.:</small> [[Wisła]] – [[Wósmužowa hora]] <small>13.07.:</small> [[Zapadołužiska pahórčina]] – [[Žiwin]] – [[Wjelkow (Halštrow)|Wjelkow]] – [[Walow]] – [[Rušica]] – [[Kinč]] – [[Dobrik]] – [[Pětr Malink]] <small>08.07.:</small> [[Wladimir (město)|Wladimir]] <small>07.07.:</small> [[Joškar-Ola]] <small>06.07.:</small> [[Radobyle]] – [[Jan Budar]] <small>05.07.:</small> [[Čeboksary]] <small>01.07.:</small> [[Jutrowne jěchanje]] – [[Ludwig Nowak]] – [[Horst Adam]] – [[Herbert Cerna]] <small>27.06.:</small> [[Pawoł Grojlich]] – [[Cecha]] <small>26.06.:</small> [[Rjazań]] – [[Lawska wěža]] <small>19.06.:</small> [[Brjansk]] <small>18.06.:</small> [[Orjol]] <small>14.06.:</small> [[Bjelgorod]] <small>12.06.:</small> [[Klemens VIII.]] – [[Leo XI.]] – [[Pawoł V.]] <small>11.06.:</small> [[Hrjehor XV.]] <small>10.06.:</small> [[Bornholm]] <small>03.06.:</small> [[Don]] <small>29.05.:</small> [[Lubijska narěč]] – [[Narew]] – [[Dnjestr]] <small>13.05.:</small> [[Arnošt Černik]] <!-- Prošu jenož nowe zapisy we wulkosći nad 1000 bajtami ze zašłeho měsaca zapodać! --> <noinclude>{{Skrótšenka|WP:NZ}}</noinclude> 8xymvyd4ab8cdhlroqel8u53woz0tx7 0 33408 390864 382690 2026-05-05T13:18:44Z J budissin 7 390864 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Julius Eduard Wjelan.jpg|mini|upright|Julius Eduard Wjelan]] '''Julius Eduard Wjelan''' ({{wrěči|de}} ''Julius Eduard Wehlan''; * [[1. februara]] [[1817]] w [[Slepo]]m; † [[7. apryla]] [[1892]] runje tam) bě [[Serbja|serbski]] ewangelski farar, spisowaćel, basnik, grafikar a zakitowar serbstwa. == Žiwjenje == Narodźi so jako syn fararja [[Jan Wjelan|Jana Wjelana]] (1773–1852), kiž skutkowaše wot 1810 w Slepjanskej wosadźe, a jeho mandźelskeje Friederike Auguste. Wjelan wopytowaše wot 1831 do 1836 gymnazij w [[Budyšin]]je a wobdźěleše so tam 1832 na wot swojeho sobušulerja [[Jan Arnošt Smoler|Jana Arnošta Smolerja]] nastorčenych serbskich zwučowanjach. Wot 1836 do 1841 studowaše we [[Wrócław]]ju ewangelsku teologiju a słowjanske rěče a w [[Berlin]]je orientaliske rěče. Wot 1842 do 1850 dźěłaše jako domjacy wučer, najprjedy w [[Krakow]]je a potom pola hrabje von Pücklerja w [[Mužakow]]je. Wot 1850 do 1852 bě substitut a wot 1852 hač do swojeje smjerće w lěće 1892 z fararjom w ródnym Slepom. Wjelan zemrě dnja 7. apryla 1892 a bu 11. apryla na Slepjanskim kěrchowje pochowany. Narowne pomniki Wjelanec swójby su so před Slepjanskej cyrkwi wobchowali. == Skutkowanje == [[Dataja:Slepo Wjelanec rowy.jpg|mini|Narowne kamjenje Wjelanec swójby při Slepjanskej cyrkwi]] Wjelan wobdźěli so aktiwnje na studentskim hibanju. We Wrócławju bě čłon [[Jan Arnošt Smoler|Smolerjoweho]] Akademiskeho towarstwa za łužiske stawizny a rěče a starši serbskeje sekcije. Jako grafikar zhotowi barbojte wobrazy [[Serbska narodna drasta|serbskich drastow]] za Smolerjowe ''Pěsnički Hornich a Delnich Łužiskich Serbow''; sam wozjewi 1850/51 w ''[[Tydźenska Nowina|Tydźenskej Nowinje]]'' cyklus 32 satiriskich wobrazow ''Knjez Wjesela na swojim kuble abo radosć wonkowneho žiwjenja'' w stilu předměrcowskeje karikatury a ''Hans Depla a Mots Tunka'' w ''[[Serbske Nowiny|Serbskich Nowinach]]''. Jako portretist zwobrazowa znateho [[Chwaćicy|Chwačanskeho]] brašku [[Jan Kmoch|Jana Kmocha]]. Na hudźbnym polu skomponowa Wjelan někotre kěrluše a baladu ''Mortwy doł'' ([[Časopis Maćicy Serbskeje|ČMS]] 1876). Wjelan wozjewješe wosebje w Serbskich Nowinach, [[Łužičan (časopis)|Łužičanu]] a Časopisu Maćicy Serbskeje basnje wobskoržaceho charaktera přećiwo germanizatoriskej politice [[Pruska|Pruskeje]] kaž tež wšelake kěrluše. Wón bě awtor baladow, někotrych powědančkow kaž tež wobšěrneje reportaže ''Wulět do [[Běłohród|Belgrada]]'' (Łužičan 1868). Šěroko zajimowany Wjelan zaběraše so mjez druhim z najstaršej indoeuropskej rěču, pisaše wo wohnju w indiskej mytologiji a wo pospytach z mašinami w powětře lětać. Nimo toho měješe wulki zajim za juhoserbsku narodnu epiku a pućowaše do [[Serbiska|Serbiskeje]], hdźež přełoži někotre pěsnje ze zběrki ludowych spěwow [[Vuk Karadžić|Vuka Karadžića]], mjez druhim ''Južnoserbske narodne pěsnje'' (ČMS 1848). Jako znajer [[pólšćina|pólšćiny]] přełožowaše kěrluše pólskeho prědarja [[Samuel Dambrowski|Samuela Dambrowskeho]] (''Lěkarjenje za dušu w chorosći'', Budyšin 1886) a ''Psalterz Dawida'' basnika [[Jan Kochanowski|Jana Kochanowskeho]]. Wot 1850 wustupowaše w nowinach a časopisach za wužiwanje serbskeje rěče w zjawnym žiwjenju a kritizowaše antiserbsku politiku pruskeho stata (''Tyranstwo 19. stotka w Delnych Łužicach'', Łužičan 1866; ''Z pruskich Serbow'', Łužičan 1879). Při tym běše z dobrym přikładom, tak bě hnydom po nastupje farskeho městna w Slepom (znowa) zawjedł serbske bože słužby, njehladajo na protesty němskich wobydlerjow a bjez dowolnosće wyšnosće. Zapoda někotre peticije na statne instancy – na přikład 1881 z 1.195 podpismami – w kotrychž protestowaše doraznje přećiwo wutłóčenju serbskeje rěče ze šule a cyrkwje. Přez tute postupowanje docpě małe koncesije, abo antiserbske wukazy so nachwilnje zběhnychu. Dla swojeho zjawneho wustupowanja bu pod policajski dohlad stajeny a měješe ze stron wyšnosćow wšelakore restrikcije znjesć. Nimo toho zaběraše so tež z ludowědu, antropologiju a stawiznami serbskeje rěče, wosebje [[Slepjanska narěč|Slepjanskeje narěče]]. Wjelan bě wot 1847 čłon [[Maćica Serbska|Maćicy Serbskeje]] a sobustaw Berlinskeho archeologiskeho towarstwa. Nimo toho bě sobustaw Towarstwa pomocy za studowacych Serbow, Serbskeho lutherskeho knihoweho towarstwa a Zjednoćenstwa serbskeje studowaceje młodźiny k wudawanju [[Handrij Zejler|Zejlerjowych]] spisow. Ze swojimi pjenjezami podpěraše nadarjene dźěći a serbskich studentow. == Dalše wozjewjenja == * ''Namjezno-Mužakowska wotnožka serbšćiny.'' ČMS 22 (1869), str. 57–93 * ''Z hole. Kulturno-historiski wobraz.'' Łužica 2 (1883), str. 12–13 * ''Spěwajomne psalmy abo metriski přełožk 150 psalmow.'' Slepo 1891 (přełožk) * ''Serbska poezija 36 – Julius Eduard Wjelan.'' LND, Budyšin 1995, zestajał a wudał [[Kito Lorenc]] == Žórło == {{Nbs|Mł/Ku|Wjelan, Julius Eduard, 623slsl.}} == Wotkazy == * [https://web.archive.org/web/20150924101602/http://www.serbski-institut.de/mat/dnlarchiv/wjelan_julius_eduard_im_ska_475.pdf Dokumenty wot Wjelana a wo Wjelanje w Serbskim kulturnym archiwje] (pdf) {{Wikisource|Julius Eduard Wjelan}} {{DEFAULTSORT:Wjelan, Julius Eduard}} [[Kategorija:Muž]] [[Kategorija:Serb]] [[Kategorija:Rodź. 1817]] [[Kategorija:Zemr. 1892]] [[Kategorija:Awtor]] [[Kategorija:Serbska literatura]] [[Kategorija:Literatura (19. lětstotk)]] [[Kategorija:Ewangelsko-lutherski farar]] [[Kategorija:Basnik]] [[Kategorija:Grafikar]] [[Kategorija:Wosoba (Slepo)]] [[Kategorija:Wosoba (Wrócław)]] [[Kategorija:Maćicar]] 2qxxr5snwlpz20igtv1ponq77iqfgeu 0 34263 390848 371114 2026-05-05T13:10:40Z J budissin 7 390848 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Žarnow - Blidkowa karta Zły Komorow.jpg|mini|upright=1.5|Žarnow a Zasrjew na hamtskej karće z lěta 1920]] '''Žarnow'''<ref>[http://www.archiv-verschwundene-orte.de/de/verschwundene_orte/uebersicht_der_orte/sorno/40709?skip=108 Sorno/Žarnow] w Archiwje zhubjenych wsow {{ref-dsb}} {{ref-de}}</ref> (prjedy tež ''Serbski Žarnow''; {{wrěči|de}} ''Sorno'', do 1937 ''Wendisch Sorno'') bě [[Delnja Łužica|delnjołužiska]] cyrkwinska wjes blisko [[Zły Komorow|Złeho Komorowa]] z gmejnskim dźělom [[Zasrjew]]. Wjes ležeše něhdźe sydom kilometrow sewjerowuchodnje Złokomorowskeho stareho města při prawym, sewjernym brjoze [[Žarnowski Halštrow|Žarnowskeho Halštrowa]], rěčneho promjenja [[Čorny Halštrow|Čorneho Halštrowa]]. Wona měješe so w lětach 1971–73 za [[Sedličanska jama|Sedličansku brunicowu jamu]] wopušćić. Po hamtskich podaćach je so wot lěta 1965 sem cyłkownje 340 wobydlerjow Žarnowa a Zasrjewa přesydliło, zwjetša do [[Rań|Ranja]], [[Sedlišćo|Sedlišća]] a Złeho Komorowa. == Stawizny == [[Dataja:Altar aus Sorno Museum Senftenberg.jpg|mini|upright|Wołtar ze Žarnowskeje cyrkwje (17. lětstotk, 1993 restawrowany, dźensa w Złokomorowskim muzeju)]] Prěnje pisomne naspomnjenje jako ''Sornow'' pochadźa z lěta [[1370]]. Ze serbšćiny pochadźace wjesne mjeno je wotwodźene wot słowa „žern-“ abo „žorn-“ za z ruku wjerćany młyn. Wot sydlišćoweje formy sem jednaše so wo wutwarjeny [[nawsowc]], kiž słušeše do Złokomorowskeho knjejstwa, kotrež bu wokoło 1450 přetworjene na kursakski hamt. Tež cyrkwinsce słušeše Žarnow hač do lěta 1574 do Złokomorowskeje ewangelskeje wosady, doniž so Žarnowskej kapałce status wosadneje cyrkwje njespožči. Tam so hač do lěta 1830 tež w serbskej rěči prědowaše. Dźěl noweje wosady běše tež Zasrjew a wot lěta 1628 [[Lěska (Delnja Łužica)|Lěska]] z filialnej cyrkwju. Posledni farar wopušći Žarnow w lěće 1967. Stara tykowana cyrkwička bu w lětomaj 1747/48 natwarjena, měješe so pak w lěće 1897 wottorhnyć. Nowogotiski nowotwar woswjećichu dnja 1. decembra 1898. === Wobydlerstwo === Po podaćach [[Arnošt Muka|Arnošta Muki]] rěčeše we 1880tych lětach wot cyłkownje 420 wobydlerjow 320 wšědnje serbsce, dokładnišo [[Złokomorowska narěč|Złokomorowsku narěč]].<ref>{{Černik}}</ref> Do němskich swójbach słušachu fararjec, wučerska swójba kaž tež swójby kowarja a dweju młynkow. [[[[Serbska narodna drasta|Serbska drasta]] nošeše so hišće hač do [[Druha swětowa wójna|Druheje swětoweje wójny]]. Poslednich pjeć serbskorěčnych wobydlerjow zwěsći [[Arnošt Černik]] w lěće 1956.<ref>{{Elle1995|?|636|5|1|0}}</ref> Najwyšu ličbu wobydlerstwa měješe Žarnowska gmejna ze Zasrjewom w lěće 1950 po přićahu přesydlencow z něhdyšich wuchodnych stron Němskeje. Tehdy bydleše w gmejnje 653 wosobow, 1962 jenož hišće 463 a dwě lěće pozdźišo – přesydlenje bě so zahajiło – 346. == Wobrazy == <gallery> Sedlitzer see lieske3.JPG|Wopomnjenski kamjeń za Žarnow a Zasrjew při brjoze [[Sedličanski jězor|Sedličanskeho jězora]] Fotothek df rp-a 0050017 Wolkenberg. Geognostische Karte der Preußischen Oberlausitz, von Glocker, 1857.jpg|Karta z lěta 1857 Abendmahl aus Sorno Museum Senftenberg.jpg|Poslednja wječer, wobraz ze Žarnowskeje cyrkwje (17. lětstotk, 1992 restawrowany) </gallery> == Žórła == * {{Förster2014|289–298}} <references/> == Literatura == * Lotar Balke: ''Sorno – Rosendorf. Aus der Vergangenheit zweier Lausitzer Dörfer, die volkswirtschaftlichen Erfordernissen weichen mußten.'' Bautzen, 1972. == Wotkazaj == {{Commonscat|Sorno/Žarnow|Žarnow}} {{Dsb-mjena|Žarnow|6726029}} {{Coordinate|article=/|NS=51/32/49.20/N|EW=14/5/59.64/E|type=city|region=DE-BB}} [[Kategorija:Sydlišćo w Delnjej Łužicy]] [[Kategorija:Pusta wjes w Braniborskej]] [[Kategorija:Pusta wjes we Łužicy]] [[Kategorija:Zły Komorow]] [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1370]] 3rmp78jlj5mauy2zpmp9moa4fjfcy1k 0 34292 390869 371111 2026-05-05T13:19:44Z J budissin 7 390869 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Zasrjew - Blidkowa karta Zły Komorow.jpg|mini|upright=1.5|Zasrjew z Lěsku a Žarnowom na hamtskej karće z lěta 1920]] '''Zasrjew'''<ref>[http://www.archiv-verschwundene-orte.de/de/verschwundene_orte/uebersicht_der_orte/rosendorf/40693?skip=96 Rosendorf/Zasrjew] w Archiwje zhubjenych wsow {{ref-dsb}} {{ref-de}}</ref> ({{wrěči|de}} ''Rosendorf'', do 1540 ''Scheißendorf'')<ref>[http://www.dvw-lv1.de/3_termine/20100225_schnadt_f.pdf Das genealogische Ortsverzeichnis (GOV), Seite 62] (PDF; 2,7&nbsp;MB) {{ref-de}}</ref> bě [[Delnja Łužica|delnjołužiska]] wjes w [[Wokrjes Zły Komorow|Złokomorowskim wokrjesu]]. Wona ležeše něhdźe dźewjeć kilometrow sewjerowuchodnje [[Zły Komorow|Złokomorowskeho]] stareho města podłu dróhi do [[Lěska (Delnja Łužica)|Lěski]] a měješe hromadźe ze [[Žarnow]]om něhdźe 340 wobydlerjow. Wot lěta 1965 bu Zasrjew wopušćeny a w lěće 1972 za [[Sedličanska jama|Sedličansku jamu]] [[Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy|wotbagrowana]]. Wobydlerjo přesydlichu so hłownje do [[Rań|Ranja]], [[Sedlišćo|Sedlišća]] a Złeho Komorowa. == Geografija == Susodne wjeski běchu [[Bukojna (Zły Komorow)|Bukojna]], Zły Komorow a wjesny dźěl [[Žarnow]] na juhozapadźe, Lěska a [[Wołobuz]] na sewjerowuchodźe, [[Sedlišćo]] na sewjeru kaž tež [[Košyna]], [[Košynka]] a [[Škódow (Halštrowska Hola)|Škódow]] na juhu. Na městnje něhdyšeje wsy nadeńdźe so dźensa [[Sedličanski jězor]]. == Stawizny == Prěnje znate naspomnjenje wjeski jako ''Sasseraw'' pochadźa z lěta [[1439]]. Hižo 1474 mjenowaše so wona němsce ''Scheysendorff''. Serbske wjesne mjeno, zestajene ze słowa „srać“ a prefiksom „za“, bě najskerje wusměšenske mjeno za najmjeńšu wjesku blišeje wokoliny, kotraž měješe nimo toho tež chětro špatne pódy. W 16. lětstotku dósta wjes lěpje klinčace němske mjeno ''Rosendorf''. Wjeska słušeše do Złokomorowskeho knjejstwa, kotrež bu wokoło 1450 přetworjene na kursakski hamt. Hač do lěta 1574 słušeše tež cyrkwinsce do Złeho Komorowa, bu pak w tutym lěće přefarowana do Žarnowa, jako dósta tamniša kapałka status wosadneje cyrkwje. Po wotchadźe poslednjeho Žarnowskeho fararja w lěće 1967 staraše so hač do wotbagrowanja [[Prožym]]ska wosada sobu wo Zasrjew. === Wobydlerstwo === Po statistice [[Arnošt Muka|Arnošta Muki]] běchu we 1880tych lětach wšitcy 154 wobydlerjow [[Serbja]],<ref>{{Černik}}</ref> při čimž so w někotrych swójbach – kaž w susodnej Lěsce – z dźěćimi hižo němsce rěčeše. [[Serbska narodna drasta|Serbsku drastu]] nošachu někotre žony hišće hač do [[Druha swětowa wójna|Druheje swětoweje wójny]]; někotre serbske nałožki kaž camprowanje hajachu hišće hač k přesydlenju. == Wobrazy == <gallery> Sedlitzer see lieske3.JPG|Wopomnišćo za Žarnow a Zasrjew při brjoze [[Sedličanski jězor|Sedličanskeho jězora]] Grab sorno.JPG|Zhromadny row za Žarnow a Zasrjew na Złokomorowskim lěsnym pohrjebnišću Fotothek df rp-a 0050017 Wolkenberg. Geognostische Karte der Preußischen Oberlausitz, von Glocker, 1857.jpg|Zasrjew na karće z lěta 1857 </gallery> == Žórła == * {{Förster2014|248–256}} <references/> == Wotkaz == {{Dsb-mjena|Zasrjew|2465925}} {{Coordinate|article=/|NS=51/32/29.29776/N|EW=14/7/28.7832/E|type=city|region=DE-BB}} [[Kategorija:Sydlišćo w Delnjej Łužicy]] [[Kategorija:Pusta wjes w Braniborskej]] [[Kategorija:Pusta wjes we Łužicy]] [[Kategorija:Zły Komorow]] [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1439]] hz1xyfgwx3wmpcsijypuczkgj7rzasj 0 34294 390867 364451 2026-05-05T13:19:21Z J budissin 7 390867 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Škodow - Blidkowa karta Zły Komorow.jpg|mini|upright=1.5|Škódow na hamtskej karće z lěta 1920]] '''Škódow'''<ref>[http://www.archiv-verschwundene-orte.de/de/verschwundene_orte/uebersicht_der_orte/scado/40697?skip=96 Scado/Škódow] w Archiwje zhubjenych wsow {{ref-dsb}} {{ref-de}}</ref> (hornjoserbsce tež '''Škodow'''; {{wrěči|de}} ''Scado'') bě [[Delnja Łužica|delnjołužiska]] wjes we [[Wokrjes Wojerecy|Wojerowskim wokrjesu]]. Wjes bu w lěće [[1964]] za [[Košynska jama|Košynsku brunicowu jamu]] [[Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy|wotbagrowana]], při čimž dyrbjachu so po hamtskich ličbach 240 wosobow přesydlić, zwjetša do bliskeje [[Košyna|Košyny]], [[Zły Komorow|Złeho Komorowa]] a [[Lubuš]]a. Po Škódowje pomjenowany je dźensa tak mjenowany „bydlenski přistaw“ z płuwacymi chěžemi při [[Lejnjanski jězor|Lejnjanskim jězorje]]. == Geografija == [[Dataja:Sühnekreuz lippen scado.JPG|mini|Pokutnej křižej ze Škódowa a [[Lipiny|Lipin]] na Wojerowskim hrodźe]] Wjes ležeše we Łužiskej holi něhdźe wósom kilometrow wuchodnje Złokomorowskeho stareho města a jedyn kilometer sewjernje [[Lejno (Halštrowska Hola)|Lejnoho]] při [[Młyńska grobla (Zły Komorow)|Złokomorowskej Młynskej hrjebi]], promjenju [[Čorny Halštrow|Čorneho Halštrowa]]. Běše na třoch bokach wobdata wot lěsa. Mjez Škódowom a Lejnom běžeše wot lěta 1815 zarjadniska hranica mjez [[Braniborska|Braniborskej]] a [[Šleska|Šleskej]]. Mjeztym zo słušeše Škódow do Kalawskeho wokrjesa w knježerstwowym wobwodźe Frankobrod/Wódra, bě Lejno dźěl [[Wokrjes Wojerecy|Wojerowskeho wokrjesa]], kotryž přisłušeše knježerstwowemu wobwodej Lěhnica. Po [[Druha swětowa wójna|Druhej swětowej wójnje]] bu Škódow do Wojerowskeho wokrjesa přerjadowany. Susodne sydlišća běchu [[Košynka]] na zapadźe, [[Parcow]] (†) na wuchodźe, [[Lěska (Delnja Łužica)|Lěska]] a [[Zasrjew]] (†) na sewjeru kaž tež [[Lejno (Halštrowska Hola)|Lejno]], [[Ptačecy]] a [[Lubuš (Łuty)|Lubuš]] na juhu. Na městnje něhdyšeje wsy nadeńdźe so dźensa [[Lejnjanski jězor]]. == Stawizny == [[Dataja:Scado kriegerdenkmal.JPG|mini|upright|Škódowski wojerski pomnik steji dźensa na Lejnjanskim kěrchowje]] Prěnje pisomne naspomnjenje jako ''Schkada'' pochadźa z lěta [[1410]]. Serbske słowo „škoda“, z kotrehož bu wjesne mjeno wotwodźene, pochadźa prěnjotnje z němčiny. Tule bu pak němske mjeno wot serbskeho wotwodźene. Tute poćahuje so pak na połoženje chuduškeje wjeski na njepłódnej pódźe, pak na wosobowe mjeno Škoda. Ležownostne knjejstwo w Škódowje wukonješe ryćerkubło we wsy, kotrež běše wot 1792 hač do [[Prěnja swětowa wójna|Prěnjeje swětoweje wójny]] we wobsydstwje swójby Nadeborn a bu potom wot Ilse Bergbau-AG přewzate, kotrejž słušeše mjeztym wjetši dźěl wsy a ratarskich płonin. Cyrkwinsce słušeše Škódow hač do lěta 1876 do Złokomorowskeje wosady a bu w tutym lěće přefarowany do Lejnoho, sprěnja dla wo wjele krótšeho puća a zdruha dla serbskich božich słužbow, kotrež so tamle hišće husćišo wotměwachu. Wot 1961 słušeše dotal samostatna gmejna do susodneho Lejnoho.<ref>{{HOV|Scado|Škódow}}</ref> === Wobydlerstwo === Po [[Arnošt Muka|Mukowej]] statistice měješe Škódow srjedź 1880tych lět 142 wobydlerjow, kiž rěčachu wšitcy serbsce.<ref>{{Černik}}</ref> Samo wobsedźer ryćerkubła rozumješe a rěčeše po Mukowych podaćach trochu serbsce. [[Arnošt Černik]] zwěsći w lěće 1956 – někotre lěta do wotbagrowanja – hišće serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot 17,8 %.<ref>{{Elle1995|?|247|34|6|4}}</ref> Mjez nimi běchu hišće štyri serbske dźěći a młodostni; dźesać žonow nošeše hišće [[Serbska narodna drasta|serbsku drastu]] Wojerowskich kónčin. Najwjetšu ličbu wobydlerstwa měješe wjes w lěće 1925, jako bydlachu tule 265 ludźi. == Literatura == * {{Förster2014|261–265}} * Margarete Donath: ''Kindheitserinnerungen aus Scado (seit 1917).'' W: [[Lětopis]] C 24 (1981), str. 85–116. == Žórła == <references/> {{Coordinate|article=/|NS=51/30/11.88/N|EW=14/7/23.16/E|type=city|region=DE-SN}} [[Kategorija:Sydlišćo w Delnjej Łužicy]] [[Kategorija:Pusta wjes w Sakskej]] [[Kategorija:Pusta wjes we Łužicy]] [[Kategorija:Halštrowska Hola]] [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1410]] 3d1tk9xcbm3cmmikk6q0a039lykqp7q 0 36860 390859 358102 2026-05-05T13:16:32Z J budissin 7 390859 wikitext text/x-wiki '''Hanamarja Šěrcec''' ({{wrěči|de}} ''Maria Schierz (Kreidel)''; * [[15. awgusta]] [[1918]] w [[Hórki|Hórkach]], † [[1943]] we [[Łódź|Łódźi]]) bě [[Serbja|serbska]] ratarska dźěłaćerka a wopor [[nacionalsocializm|nacionalsocializma]]. Wo jeje dóńće pisa [[Jurij Koch]] w powědančku ''[[Židowka Hana]]''. Holca židowskeho pochada bu w lěće 1924 wot Marje Šěrcec w Hórkach na swoje mjeno přiwzata a 1925 wukřćena. Jako młoda žona dźěłaše w ratarstwje a w domjacnosći. Za čas fašizma bu jej zakazane, w [[Serbska narodna drasta|serbskej narodnej drasće]] chodźić a cyrkej wopytać. Dnja 6. awgusta 1942 skazachu ju nacionalsocialisća do [[Drježdźany|Drježdźan]], zajachu ju a zawlečechu ju do koncentraciskeho lěhwa we Łódźi, hdźež zemrě w starobje 25 lět. W Hórkach wopomina kopolak-plesternak na nju. == Literatura == * [[Jurij Koch]]: ''Židowka Hana.'' LND, Budyšin 1963. == Žórło == {{Nbs|El|Šěrcec, Hanamarja|543}} {{DEFAULTSORT:Šěrcec, Hanamarja}} [[Kategorija:Žona]] [[Kategorija:Serb]] [[Kategorija:Rodź. 1918]] [[Kategorija:Zemr. 1943]] [[Kategorija:Wosoba (Hórki)]] [[Kategorija:Wopor nacionalsocializma]] 5ymo8inb30wh0s7rubot8qtjiycjpoe 0 40569 390856 383710 2026-05-05T13:15:51Z J budissin 7 390856 wikitext text/x-wiki Tuta krajina je nastała přez lód na twjerdźi w poslednimaj lodowymaj dobomaj, Solawskej a Halštrowskej. Přez proces wotnošenja, njejewja so hižo žane [[glacialne formy]]. erehydrhm517kx73mbz9h2br3jmvbkb 0 41200 390872 390801 2026-05-05T19:22:01Z Gumideck 12564 družiny 390872 wikitext text/x-wiki [[Dataja:MRGS 323 - lužický granodiorit.jpg|mini|Łužiski granodiorit]] '''Granodiorit''' je hłuboka magmatiska [[kamjenizna]], kotraž wobsteji z [[Křemjeń|křemjenja]], [[žiwc]]a a [[Błyšćinka|błyšćinki]]. Ze žiwcow přewažuje běły plagioklas nad kaliumowym žiwcom a z tym so rozeznawa wot [[zornowc]]a. Křemjeń je ćmowy (šěry hač šěromódry). Ćmowa błyšćinka (biotit) je přeco zastupjena, swětła (muskovit) móže być přitomna. Husto je zastupjeny tež [[amfibol]]. Zwjetša ma małe hač srjedźne zorna. Granodiorit twori hłuboke ćělesa. Samsnu zestawu matej [[dacit]] (wulkaniska magmatiska kamjenizna) a granodioritowy [[porfyr]] (žiłowa magmatiska kamjenizna). Granodiorit so daloko a šěroko wužiwa jako twarski a dekoratiwny kamjeń. Zhromadnje ze zornowcom słuša k najbóle rozšěrjenym kamjeniznam zemskeje skory. == Družiny granodiorita == * ''łužiski granodiorit'': ma šěromódru barbu a srjedźne zorna, je najbóle rozšěrjena kamjenizna w [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]] a [[Słanknowski wuběžk|Słanknowskim wuběžku]] * ''dwubłyšćinkaty granodiorit'': ma šěročornu barbu a małe zorna, je rozšěrjeny na zapadźe Hornjeje Łužicy a zapadźe Słanknowskeho wuběžka * ''lipowsko-rožanski granodiorit'': ma šěromódru barbu a porfyrisku strukturu, je mało rozšěrjeny we Słanknowskim wuběžku * ''václavicki granodiorit'': ma šěromódru barbu a srjedźne zorna, je rozšěrjeny na juhu Słanknowskeho wuběžka<ref name="Opletal">{{Literatura|awtor=Mojmír Opletal a&nbsp;kol.|titul=Vysvětlivky k&nbsp;základní geologické mapě České republiky 1&nbsp;:&nbsp;25&nbsp;000. 02–222 Jiříkov a&nbsp;02–224, 03-113 Varnsdorf|nakładnistwo=Česká geologická služba|městno=Praha|strony=11–12|isbn=80-7075-637-3|lěto=2005}}</ref> == Granodiorit we Łužicy == Granodiorit je najbóle rozšěrjena kamjenizna w [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]], hdźež wustupuje w dwěmaj wariantomaj. Łužiski granodiorit ma srjedźne zorna, ma šěru hač šěromódru barbu, rozprochnawjeny je bruny. Dwubłyšćinkaty granodiorit ma małe zorna a šěročornu barbu, rozprochnawjeny je tež bruny. Wobsahuje biotit a tež muskovit. Łužiski granodiorit wudobywa so w aktiwnymaj skałomaj w [[Kinč]]u a [[Plusnikecy|Plusnikecach]] a dwubłyšćinkaty na mjezy Hornjeje Łužicy w [[Oberottendorf]]je.<ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=fb2fdbfd-5f95-41ed-afdb-fd5f95f1ede3|title=Geologiska karta 1&nbsp;:&nbsp;50&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2025-07-29|language=němsce}}</ref> == Galerija == <gallery> MRGS 338 - dvojslídý granodiorit.jpg|<center>Dwubłyšćinkaty granodiorit</center> MRGS 115 - granodiorit.jpg|<center>Dwubłyšćinkaty granodiorit rozprochnawjeny</center> MRGS 254 - lužický granodiorit.jpg|<center>Łužiski granodiorit</center> MRGS 202 - lužický granodiorit.jpg|<center>Łužiski granodiorit rozprochnawjeny</center> MRGS 046 - sediment.jpg|<center>Pěsk z łužiskeho granodiorita</center> MRGS 240 - lipovsko-rožanský granodiorit.jpg|<center>Lipowsko-rožanski granodiorit</center> </gallery> == Žórła == <references /> == Literatura == * {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}} == Wotkaz == {{Commonscat|Granodiorite|granodiorit}} {{DISPLAYTITLE:granodiorit}} [[Kategorija:Kamjenizna]] b42sl44eii6l62kzv2gwohfzr797lho 0 41617 390873 390802 2026-05-05T19:29:44Z Gumideck 12564 zmylk 390873 wikitext text/x-wiki [[Dataja:MRGS 465 - míšeňský syenodiorit.jpg|mini|Mišnjanski monzonit (syenodiorit)]] '''Monzonit''' abo '''syenodiorit''' je hłuboka magmatiska [[kamjenizna]], kotraž steji ze swojej zestawu mjez [[syenit]]om a [[diorit]]om. Hłowny wobstatk monzonita su swětłe mineralije, mjez kotrymiž přewahuje [[žiwc]]. Tón twori hač do 90&nbsp;% a přewahuje w nim plagioklas (zwětša biły) nad kaliumowym žiwcom (zwětša okrowym, oranžojtym abo čerwjenym). Kamjenizna wobsahuje dale pyroxeny (zwjetša [[awgit]]), [[Błyšćinka|błyšćinku]] (ćmowy biotit) a w małym mnóstwje tež [[křemjeń]] a foidy. Monzonit ma zwjetša srjedźne hač hrube zorna a twori hłuboke ćělesa. Wužiwa so jako twarski a dekoratiwny kamjeń. == Rozšěrjenje == Monzonit je mało rozšěrjena kamjenizna. Wustupuje w kónčinach, w kotrychž namaka so [[zornowc]] abo [[granodiorit]]. W [[Sakska|Sakskej]] namaka so w Mišnjanskim masiwje a mjez [[Drježdźany|Drježdźanami]] a [[Freital]]om,<ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=c2149797-8ed5-496c-9497-978ed5d96cbb|title=Geologiska karta 1&nbsp;:&nbsp;50&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-04-18|language=němsce}}</ref> dale so namaka na přikład w [[Italska|Italskej]], [[Kanada|Kanadźe]] abo [[Norwegska|Norwegskej]]. == Žórła == <references /> == Literatura == * {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}} == Wotkazaj == {{Commonscat|Monzonite|monzonit}} {{DISPLAYTITLE:monzonit}} [[Kategorija:Kamjenizna]] 25wyu0cz3xk5egr81gi1atigpygv47d 0 41626 390842 2026-05-05T13:02:47Z J budissin 7 nowa strona: [[Dataja:Družča drasta 1.JPG|mini|upright|Katolska družča drasta]] Jako '''serbska narodna drasta''' so woznamjenjenja wšelake tradicionalne drasty w [[Serbja|serbskich]] regionach we [[Łužica|Łužicy]] a za jeje mjezami, kotrež su wažny dźěl kulturneje identity tamnišich wobydlerjow. Dźensa wobsteja hišće štyri kónčiny, w kotrychž so wšědna drasta namaka, kotraž so pak jenož hišće wot mało žonow nosy a hižo nic wšědnje. W zbytnych kónčinach so… 390842 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Družča drasta 1.JPG|mini|upright|Katolska družča drasta]] Jako '''serbska narodna drasta''' so woznamjenjenja wšelake tradicionalne drasty w [[Serbja|serbskich]] regionach we [[Łužica|Łužicy]] a za jeje mjezami, kotrež su wažny dźěl kulturneje identity tamnišich wobydlerjow. Dźensa wobsteja hišće štyri kónčiny, w kotrychž so wšědna drasta namaka, kotraž so pak jenož hišće wot mało žonow nosy a hižo nic wšědnje. W zbytnych kónčinach so jenož hišće swjedźenske drasty k wosebitym składnosćam noša. Serbska narodna drasta so rozrjaduje po 11 wjetšich drastowych kónčinach: [[Lubnjow]], [[Nowa Niwa]], wokolina [[Choćebuz]]a a kónčina mjez [[Baršć]]om, [[Grodk]]om a [[Zły Komorow|Złym Komorowom]] w [[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]] kaž tež [[Slepo|Slepjanska]] kónčina, [[Mužakow]], [[Wochozy]], [[Klětno]], [[Wojerecy]], katolska kónčina a ewangelski [[Budyšin|Budyski]] kraj w [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]]. Narodna drasta muži je so w cyłej Łužicy hač do kónca 19. lětstotka pozhubiła, mjeztym zo dósta žónska drasta wot 19. lětstotka status symbola etniskeje přisłušnosće k serbskemu ludej. Po [[Druha swětowa wójna|Druhej swětowej wójnje]] nošachu hišće wokoło 10.000 žonow po cyłej Łužicy narodnu drastu, w lěće 2010 jenož hišće něhdźe 400 staršich žonow.<ref>{{SKL|I.K.|Tracht|432–439}}</ref> == Galerija == <gallery> Fotothek df roe-neg 0006005 028 Sorbinnen.jpg|Katolske družki w Budyšinje (1950) EvangelischeKirchgangstrachtBautzen.JPG|Ewangelska cyrkwinska drasta w Budyšinje (2011) Holčka w Slepjanskej drasće.jpg|Holca w Slepjanskej drasće (1950te lěta) Mina Witkojc.jpg|[[Mina Witkojc]] w [[Błóta|Błótowskej]] drasće Holčka z Wulkeho Ćiska.jpg|Holčka z [[Ćisk]]a we Wojerowskej drasće (1956) </gallery> == Literatura == * Lotar Balke, Albrecht Lange: ''Sorbisches Trachtenbuch.'' LND, Budyšin 1985. * rjad ''Sorbische Volkstrachten'', wudał Institut za serbski ludospyt (serbsce a němsce) ** 1. zwjazk. [[Měrćin Nowak-Njechorński|Martin Nowak-Neumann]], [[Pawoł Nedo|Paul Nedo]]: ''Die Tracht der Sorben um Schleife.'' LND, Budyšin 1954, 1984. ** 2. zwjazk. [[Jan Meškank|Jan Meschgang]], [[Lotar Balko|Lotar Balke]]: ''Die Tracht der katholischen Sorben.'' LND, Budyšin 1986. ** 3. zwjazk. [[Pawoł Erich Krawc|Erich Schneider]], Lotar Balke: ''Die Tracht der Sorben um Hoyerswerda.'' LND, Budyšin 1959, 1983. ** 4. zwjazk. Martin Nowak-Neumann, Lotar Balke: ''Die Tracht der Sorben um Cottbus.'' LND, Budyšin 1991. ** 5. zwjazk. *** zešiwk 1. Albrecht Lange: ''Die Neuzaucher Tracht.'' LND, Budyšin 1976. *** zešiwk 2. Lotar Balke: ''Die Tracht der Sorben um Lübbenau.'' LND, Budyšin 1976. *** zešiwk 3. Lotar Balke: ''Die Tracht der Sorben um Senftenberg/Spremberg.'' LND, Budyšin 1977. *** zešiwk 4. Albrecht Lange: ''Die Tracht der Sorben um Muskau.'' LND, Budyšin 1978. *** zešiwk 5. [[Błažij Nawka|Blasius Nawka]], Albrecht Lange: '' Die Tracht der Sorben um Nochten und Klitten.'' LND, Budyšin 1979. *** zešiwk 6. Blasius Nawka: ''Die Tracht der evangelischen Sorben des Bautzener Landes.'' LND, Budyšin 1979. == Nóžki == <references /> == Wotkaz == {{Commonscat|Sorbian traditional clothing|Serbska narodna drasta}} [[Kategorija:Serbske narodne symbole]] [[Kategorija:Stawizny Serbow]] dvyff5gdwuv2gkpnbn7f3exjdq1iynf 390863 390842 2026-05-05T13:18:31Z J budissin 7 390863 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Družča drasta 1.JPG|mini|upright|Katolska družča drasta]] Jako '''serbska narodna drasta''' so woznamjenjenja wšelake tradicionalne drasty w [[Serbja|serbskich]] regionach we [[Łužica|Łužicy]] a za jeje mjezami, kotrež su wažny dźěl kulturneje identity tamnišich wobydlerjow. Wone so rozeznawaja po kónčinje, wjesce, konfesiji a socialnym stawje swojich nošerkow. Dźensa wobsteja hišće štyri kónčiny, w kotrychž so wšědna drasta namaka, kotraž so pak mjeztym jenož hišće wot mało žonow nosy a hižo nic wšědnje. W zbytnych kónčinach so jenož hišće swjedźenske drasty k wosebitym składnosćam noša. Serbska narodna drasta so rozrjaduje po 11 wjetšich drastowych kónčinach: [[Lubnjow]], [[Nowa Niwa]], wokolina [[Choćebuz]]a a kónčina mjez [[Baršć]]om, [[Grodk]]om a [[Zły Komorow|Złym Komorowom]] w [[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]] kaž tež [[Slepo|Slepjanska]] kónčina, [[Mužakow]], [[Wochozy]], [[Klětno]], [[Wojerecy]], katolska kónčina a ewangelski [[Budyšin|Budyski]] kraj w [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]]. Narodna drasta muži je so w cyłej Łužicy hač do kónca 19. lětstotka pozhubiła, mjeztym zo dósta žónska drasta wot 19. lětstotka status symbola etniskeje přisłušnosće k serbskemu ludej. Po [[Druha swětowa wójna|Druhej swětowej wójnje]] nošachu hišće wokoło 10.000 žonow po cyłej Łužicy narodnu drastu, w lěće 2010 jenož hišće něhdźe 400 staršich žonow.<ref>{{SKL|I.K.|Tracht|432–439}}</ref> == Galerija == <gallery> Fotothek df roe-neg 0006005 028 Sorbinnen.jpg|Katolske družki w Budyšinje (1950) EvangelischeKirchgangstrachtBautzen.JPG|Ewangelska cyrkwinska drasta w Budyšinje (2011) Holčka w Slepjanskej drasće.jpg|Holca w Slepjanskej drasće (1950te lěta) Mina Witkojc.jpg|[[Mina Witkojc]] w [[Błóta|Błótowskej]] drasće Holčka z Wulkeho Ćiska.jpg|Holčka z [[Ćisk]]a we Wojerowskej drasće (1956) </gallery> == Literatura == * Lotar Balke, Albrecht Lange: ''Sorbisches Trachtenbuch.'' LND, Budyšin 1985. * rjad ''Sorbische Volkstrachten'', wudał Institut za serbski ludospyt (serbsce a němsce) ** 1. zwjazk. [[Měrćin Nowak-Njechorński|Martin Nowak-Neumann]], [[Pawoł Nedo|Paul Nedo]]: ''Die Tracht der Sorben um Schleife.'' LND, Budyšin 1954, 1984. ** 2. zwjazk. [[Jan Meškank|Jan Meschgang]], [[Lotar Balko|Lotar Balke]]: ''Die Tracht der katholischen Sorben.'' LND, Budyšin 1986. ** 3. zwjazk. [[Pawoł Erich Krawc|Erich Schneider]], Lotar Balke: ''Die Tracht der Sorben um Hoyerswerda.'' LND, Budyšin 1959, 1983. ** 4. zwjazk. Martin Nowak-Neumann, Lotar Balke: ''Die Tracht der Sorben um Cottbus.'' LND, Budyšin 1991. ** 5. zwjazk. *** zešiwk 1. Albrecht Lange: ''Die Neuzaucher Tracht.'' LND, Budyšin 1976. *** zešiwk 2. Lotar Balke: ''Die Tracht der Sorben um Lübbenau.'' LND, Budyšin 1976. *** zešiwk 3. Lotar Balke: ''Die Tracht der Sorben um Senftenberg/Spremberg.'' LND, Budyšin 1977. *** zešiwk 4. Albrecht Lange: ''Die Tracht der Sorben um Muskau.'' LND, Budyšin 1978. *** zešiwk 5. [[Błažij Nawka|Blasius Nawka]], Albrecht Lange: '' Die Tracht der Sorben um Nochten und Klitten.'' LND, Budyšin 1979. *** zešiwk 6. Blasius Nawka: ''Die Tracht der evangelischen Sorben des Bautzener Landes.'' LND, Budyšin 1979. == Nóžki == <references /> == Wotkaz == {{Commonscat|Sorbian traditional clothing|Serbska narodna drasta}} [[Kategorija:Serbske narodne symbole]] [[Kategorija:Stawizny Serbow]] 7kd6z6mnvelnubykawkaojtymbkymwj 0 41627 390843 2026-05-05T13:05:19Z J budissin 7 posrědkuju k stronje „[[Serbska narodna drasta]]” 390843 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Serbska narodna drasta]] mrk5lupre0p4eozm2niqh0qvjw35f3y 0 41628 390871 2026-05-05T18:59:28Z Gumideck 12564 kamjenizna 390871 wikitext text/x-wiki [[Dataja:MRGS 348 - gabro.jpg|mini|Gabro z Hohwalda]] '''Gabro''' je hłuboka magmatiska [[kamjenizna]], kotraž wobsteji ze [[žiwc]]ow (plagioklasow) a pyroxenow (zwjetša z [[awgit]]a). Plagioklas (labradorit abo anortit) ma běłu hač zelenu barbu, awgit je čorny. Dale móža być zastupjene druhe pyroxeny, [[amfibol]], [[oliwin]], rudne mineralije (na přikład [[magnetit]], [[pyrit]] abo [[pyrhotin]]), mało husto tež ćmowa [[błyšćinka]] ([[biotit]]) abo [[křemjeń]]. Gabro je prawidłownje zornite, ma małe hač hrube zorna a šěročornu hač čornozelenu barbu. Samsnu zestawu matej [[stołpowc]] (wulkaniska magmatiska kamjenizna) a [[dolerit]] (žiłowa magmatiska kamjenizna), kotremuž je jara podobny. Gabro so wužiwa jako dekoratiwny a těž twarski kamjeń (šćěrk). == Rozšěrjenje == Gabro je wšědna kamjenizna, jara rozšěrjena w [[Sewjerna Amerika|Sewjernej Americe]] ([[Zjednoćene staty Ameriki|Zjednoćene staty]] a [[Kanada]]) a w sewjernej ([[Norwegska]]), srjedźnej ([[Čěska]], [[Słowakska]]) abo wuchodnej [[Europa|Europje]] ([[Ruska]], [[Ukraina]]). W [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]] wudobywa so w skale w [[Habrachćicy/Sa.|Habrachćicach]].<ref>{{Cite web|url=https://www.prostein.de/standorte/ebersbach/|title=ProStein: Steinbruch Ebersbach|accessdate=2026-05-05|language=němsce}}</ref> == Žórła == <references /> == Literatura == * {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}} == Wotkaz == {{Commonscat|Gabbro|gabro}} {{DISPLAYTITLE:gabro}} [[Kategorija:Kamjenizna]] syhfyt8obcpizyxuijum806bpg7yuch