Wikipedija
hsbwiki
https://hsb.wikipedia.org/wiki/H%C5%82owna_strona
MediaWiki 1.47.0-wmf.1
first-letter
Media
Specialnje
Diskusija
Wužiwar
Diskusija z wužiwarjom
Wikipedija
Wikipedija diskusija
Dataja
Diskusija k dataji
MediaWiki
MediaWiki diskusija
Předłoha
Diskusija k předłoze
Pomoc
Pomoc diskusija
Kategorija
Diskusija ke kategoriji
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul diskusija
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Domowina
0
25
390878
390762
2026-05-07T13:18:26Z
Nowinska
28260
aktualnosće (nowe zwjazkowe předsydstwo, webstrony, logo)
390878
wikitext
text/x-wiki
{{Infokašćik institucija
| mjeno = Domowina -<br />Zwězk Łužyskich Serbow {{!}} <br />Zwjazk Łužiskich Serbow
| logo = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Domowina_Wort-Bild-Marke_Logo_RGB.jpg
| wulkosć loga = 200px
| moto =
| datum załoženja = 13. oktobra 1912 <small>(10. meje 1945)</small>
| nošerstwo =
| městno = [[Budyšin]] a [[Choćebuz]]
| wjednistwo = předsyda [[Dawid Statnik]], hłowna jednaćelka Judit Šołćina, jednaćel Marcus Końcaŕ
| lětny etat =
| webstrona = [https://www.domowina.de/hs/ domowina.de]
}}
'''Domowina''', hamtsce ''Zwjazk Łužiskich Serbow z. t.'' ([[delnjoserbšćina|delnjoserbsce]] ''Zwězk Łužyskich Serbow z. t.'', [[němčina|němsce]] ''Bund Lausitzer Sorben e. V.'') je třěšny zwjazk [[Serbja|Łužiskich Serbow]], kotřiž regionalnym zwjazkam (župam) w [[Hornja Łužica|Hornjej]] a [[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]] abo z Domowinu asociěrowanym towarstwam přisłušeja. Domowina ma cyłkownje něhdźe 7.600 sobustawow a je z tym najwjetša serbska organizacija (staw 2025).<ref>[https://www.domowina.de/hsb/domowina/ Domowina – Zwjazk Łužiskich Serbow]</ref>
Narok Domowiny je, politiske a kulturne zajimy wšitkich Serbow (zhromadnje ze Serbskimaj radomaj w [[Sakska|Swobodym staće Sakska]] a [[Braniborska|kraju Braniborska]]) na regionalnej, krajnej, zwjazkowej a mjezynarodnej runinje zastupować, serbsku rěč a kulturu zdźeržeć a spěchować.<ref>Webstrona Domowiny: [http://domowinablog.wordpress.com ''Zakładna orientacija Domowiny (2., aktualizowany naćisk).''] (wotwołana 5. oktobra 2013) {{ref-hsb}}</ref> Po nowelěrowanju braniborskeho serbskeho zakonja w lěće 2014, móže Domowina w tutym zwjazkowym kraju serbske prawa tež před sudnistwom přesadźić.
Hłownej zarjadaj Domowiny staj w [[Budyšin|Budyšinje]] a [[Choćebuz|Choćebuzu]]. Domowina pak tež dalše regionalne běrowy w [[Serbski sydlenski rum|serbskim sydlenskim rumje]] wudźeržuje a to w Chrósćicach, Dešnje, Wojerecach, Přiwćicach, Radworju, Slepom a Delnim Wujězdźe Domowina přisłuša ''Towarstwu za wohrožene ludy'', ''Europskemu běrowej za małorozšěrjene rěče (EBLUL)'' a ''Federalistiskej uniji europskich narodnych skupin (FUEN)''.
==Stawizny Domowiny==
Hižo za čas Němskeje rewolucije 1848/1849 so namjetuje, so wutworjace serbske towarstwa organizatorisce zwjazać. Zakaz narodnych towarstwow w Sakskej w awgusće 1849 pak tute ideje spěšnje podusy. Wot 1871 wutworichu so lokalnje skutkowace serbske burske towarstwa – chóry, dźiwadłowe skupiny, konfesionelne towarstwa a towarstwa šulerjow a studowacych. W lěće 1883/1898 zwrěšća pospyty třěšny zwjazk wutworić znowa.
===Załoženje třěšneho zwjazka===
[[dataja:Braugasse1Gebäude.jpg|thumb|Něhdyši balowy a towaršnostny dom – městno załoženja Domowiny we Wojerecach.]]
Dnja [[13. oktobra]] [[1912]] załoža zastupjerjo 31 serbskich towarstwow Domowinu we [[Wojerecy|Wojerecach]]<ref>Webstrona města Wojerecy: [https://web.archive.org/web/20121026141741/http://www.hoyerswerda.de/index.php?language=de&m=159&mm=105 ''Domowina.''] 13. Oktober 1012: Gründung der Domowina in Hoyerswerda. (wotwołana 10. oktobra 2013) {{ref-de}}</ref> (w balowym a towaršnostnym domje při Piwarskej hasy<ref>Webstrona towarstwa „Braugasse 1 Hoyerswerda e. V.“: [https://web.archive.org/web/20160304131509/http://www.braugasse1-hoyerswerda.de/modules//index.php?location_id=62 ''Die Historie.''] (wotwołana 10. oktobra 2013) {{ref-de}}</ref>), ze zaměrom přizamknjene towarstwa spěchować. Při tym běchu hłownje [[Arnošt Bart]], [[Handrij Króna]], [[Jurij Słodeńk]], [[Bogumił Šwjela]], [[Jan Dwórnik]], [[Jurij Deleńk]], [[Awgust Lapštich (knihićišćer)|Awgust Lapštich]], [[Franc Kral]] a [[Michał Nawka]] wobdźěleni. Ale hakle lěto pozdźišo, dnja [[9. februara]] [[1913]] so załoženski proces ze schwalenjom wustawkow a wólbu wjednistwa skónči. Na prěnjeho předsydu Domowiny so Arnošt Bart a na jeho městopředsydu Bogumił Šwjela wolitaj. Wjetšina při załožerskej zhromadźiznje zastupjenych towarstwow (wosebje katolske) so pak spočatnje Domowinje njepřidruža. Hač do junija 1913 so zwjazkej 14 towarstwa z Hornjeje a jenož [[Maćica Serbska|Maśica Serbska]] z Delnjeje Łužicy – z dohromady něhdźe 1.600 sobustawami – přizamknu.
[[Dataja:Arnošt Bart wokoło 1925.jpg|mini|upright|Arnošt Bart]]
Po zastajenju dźěławosće zwjazka za čas [[Prěnja swětowa wójna|prěnjeje swětoweje wójny]] so [[Serbski narodny wuběrk]], kotryž předsyda Domowiny Arnošt Bart hłownje zastupowaše, wo wjetše kulturne a tež politiske samopostajenje zasadźi. Po zwrěšćenju tutoho hibanja so Domowina wot 1920 wobnowi.
===Wot znowawožiwjenja do zakaza Domowiny===
Za čas [[Weimarska republika|Weimarskeje republiki]] nastachu wuske styki z sportowym třěšnym zwjazkom [[Serbski Sokoł]] a so 24. julija 1921 župy „Jan Arnošt Smoler” w Budyšinje, „Michał Hórnik” w [[Kamjenc]]u, „Handrij Zejler” we Wojerecach a „Hendrich Jordan” w Choćebuzu wutworja. W lěće 1924 přisłušeja Domowinje 82 towarstwow. Skutkowanje třěšneho zwjazka wopřija nětko organizaciju přednoškow, koncertow, prózdninskich lěhwow kaž tež wudaće dźiwadłowych hrow a hudźbneho materiala za lajske dźiwadłowe skupiny a chóry. Nimo toho organizuje zjězdy a kulturne programy kaž na přikład 1925 w [[Kulow]]je, 1926 w [[Bukecy|Bukecach]], 1927 w [[Radwor]]ju abo 1935 we Wojerecach. W lěće 1925 so [[Serbska ludowa rada]] wot předsydstwa Domowiny, [[Serbska ludowa strona (Weimarska republika)|Serbskej (prjedy Łužiskej) ludowej strony]] a [[Maćica Serbska|Maćicy Serbskeje]] wutwori. Tuta rada dyrbi serbske zajimy přećiwo parlamentej republiki a krajam zastupować. Z pomocu peticijow sebi wona na přikład na kóncu Weimarskeje republiki žadaše, wučbnu situaciju serbskich dźěći polěpšić, štož pak bjez wuspěcha zwosta.
W lěće 1933 bu [[Pawoł Nedo]] předsyda Domowiny, kotryž so za strukturnu reformu zasadźi. Při tym běše předwidźane, towarstwowe sobustawstwo na direktne (jednotliwe) čłonstwo přestajić, zo by so Domowina w nutru skrućiła. Wot tutoho časa so wona tež jako narodna organizacija a politiska rěčnica Serbow widźi. Šěroke kulturne žiwjenje so w tutym času pak jenož ćežko wobchować hodźi, dokelž wyšnosće zapřijenje pruskeje Hornjeje a Delnjeje Łužicy do zwjazka a natwar młodźinskich skupinow njedowěrliwje wobkedźbowaše.
Po tym, zo zastupjerjo towarstwow nowe, wot stata nanuzowane wustawki 18. měrca 1937, kotrež Domowinu jako ''Zwjazk serbsce rěčacych Němcow'' a pozdźišo jako '' Zwjazk k hajenju domizny a serbskich nałožkow'' wobhladowachu, njeschwalichu, so zarjadowanja a zhromadźizny wot [[nacionalsocializm|nacionalsocialistow]] zakazachu. Wjetšina hišće zawostawacych towarstwow so w awgusće po zajeću [[Jurij Měrćink|Jurja Měrćinka]] při němsko-čěskej hranicy zakazachu, z čimž so Domowinje zakład dźěławosće wza. W lěće 1941 dóńdźe k oficialnemu zakazej Domowiny a sćazanju jeje wobsydstwa.
=== Wobnowjenje a Domowina za čas Němskeje demokratiskeje republiki ===
Hižo krótko po [[Druha swětowa wójna|Druhej swětowej wójnje]] so Domowina pod nachwilnym předsydstwom [[Jan Cyž (jurist)|dr. Jana Cyža]] [[10. meje]] [[1945]] w [[Chrósćicy|Chrósćicach]] wobnowi. Sowjetska komandantura w Budyšinje zwjazk 17. meje jako jednu z prěnich organizacijow scyła najprjedy regionalnje připóznawa. Runočasnje staji w [[Praha|Praze]] wutworjena [[Serbska narodna rada]] politiske žadanja, kotrež znowa hač k awtonomiji abo k přizamknjenju k [[Čěskosłowakska|Čěskosłowakskej]] sahachu. Tute žadanja wjednistwo Domowiny w někotrych memorandach podpěrowaše. Sowjetska wobsadniska móc so pak přećiwo tomu wupraji a spěchuje jenož kulturnu samostatnosć. Sowjetskim předpisam podrjadowana Domowina so w tutym času jako zastupjer zajimow Serbow etablěrowaše. Wodźace wosobiny widźachu w powójnskim porjedźe socialne wuswobodźenje serbskeho luda a socializm jako wuměnjenje za narodnu runoprawnosć.
Na lisćinach komunalnych wólbow 1946 zwjaza so Domowina z [[SED]]. Pod wospjetnym předsydstwom Pawoła Neda natwari sebi zwjazk organizaciju, kotraž wobsedźeše nimo regionalneho wusměrjenja tež přez kulturny, šulski, młodźinski/kubłanski, propagandistiski a hospodarski wotrjad. Pod wjednistwom [[Měto Lažki|Měta Lažki]] so we [[Wjerbno|Wjerbnje]] předsydstwo Domowinje za Delnju Łužicu woli, kotraž memorandum wo wuwučowanju serbšćiny a wukubłanju serbskich wučerjow na Sowjetsku wojersku administraciju w Němskej staji.
[[Dataja:Kurt Krjeńc.jpg|mini|upright|Kurt Krjeńc, předsyda Domowiny wot 1951 do 1973]]
W Sakskej schwali so 23. měrca 1948 zakoń k wobchowanju prawow serbskeje ludnosće, na čož so jasny rozkćěw wutwori. Z pomocu zakonja spěchowaše a financowaše stat serbstwo a zajimy Serbow. Tak nastachu nimo Domowiny wjacore serbske institucije na polu kubłanja, kultury a wědomosće. Tradicionelne towarstwowe žiwjenje njehodźi so wot 1949 w [[Němska demokratiska republika|Němskej demokratiskej republice (NDR)]] dale wjesć, ale Domowina dóstanje wot sakskeho statneho knježerstwa status jako społk zjawneho prawa. Nimo toho dóstanje Domowina prawo zaso w Delnjej Łužicy skutkować, na čož so prěnje městne skupiny w [[Brjazyna (Błóta)|Brjazynje]], [[Depsk]]u, [[Strjažow]]je, [[Turjej]]u und [[Wjerbno|Wjerbnje]] załožichu. W lěće 1950 so wotpowědny wukaz zratifikuje. Připódla eksistowaše pospyt samostatne krajne předsydstwo Domowiny za Braniborsku a Choćebuz wutworić.
W zwisku z towaršnostnej změnu w NDR, so bój wo wusměrjenje Domowiny 1955 přiwótři. Hižo do toho běštaj 1953 resp. 1954 duchownaj [[Gerhard Wirth]] a městopředsyda [[Jurij Handrik]] zwjazkowe předsydstwo wopušćiłoj. Na ''III. zwjazkowym kongresu Domowiny'' (27.–29. měrca 1955), na kotrymž so tež hižo 1951 zasadźeny předsyda [[Kurt Krjeńc]] znowa woli, so strach wo wobstaće serbstwa jako nacionalizm difamowaše. Wot 1958 wothódnoća kruhi SED zdźerženje a hajenje serbskeje rěče a wułoža ju jako njezjednoćomnu z marxizmom. Funkcionarojo Domowiny so tutomu směrej podwola, zhubja pak z tym wjele sobustawow. Wosebje ewangelscy a katolscy fararjo, kotřiž běchu dotal směrodajnje na skutkowanju Domowiny wobdźěleni, tute wusměrjenje wotpokazachu. Dla woteběranja sobustawstwa, so tehdyši 1. zwjazkowy sekretar [[Bjarnat Nowak]] wo wusměrjenje Domowiny na ryzy kulturnu organizaciju prócuje, čemuž pak SED zadźěwa.
Na 7. wuwjedźenskim postajenju so 1964 wučba serbšćiny na fakultatiwnu bazu staji, štož k sylnemu zniženju šulerjow serbšćiny wjedźe. Při wšěm spjećowanju, tež z boka Domowiny, so njeporadźi wukazej zadźěwać. Hakle w 1970tych lětach so poradźi, tute negatiwne sćěhi zaso zdźěla wurunać. Tradicija ludowych zjězdow so pak dale wjedźe. Wot 1966 so cyłkownje sydom centralnych festiwalow serbskeje kultury přewjedu. Wot 1969 so Domowina jako „socialistiska narodna organizacija“ definuje a mnoho zarjadowanjow we wjesnych skupinach centralnje postajeja.
Po tym zo so w Hornjej Łužicy hižo wjace hač 25 lět nazymske koncerty Domowiny wotměchu, so 1973 tež prěni nazymski koncert we Wjerbnje wotmě.
Wjednistwo Domowiny poskići serbskim zastupjerjam katolskeje a ewangelskeje cyrkwje 1988 „narodny dialog“, zo bychu so serbske zajimy přećiwo partneram dale wobkedźbowali.<ref>[https://web.archive.org/web/20091121170702/http://www.nowycasnik.de/artikle/154 ''Die Auswirkungen von Perestroika und Glasnost auf die Sorben/Wenden.''] Vortrag des Vorsitzenden der Maśica Serbska Dr. Peter Schurmann. W: Nowy Casnik. 17. nowembra 2009 (numer 46/2009). (online, wotwołana 10. oktobra 2013) {{ref-de}}</ref> Politisko-ideologiske konflikty so wjace tak kruće njewuwojuja a pozhubjenje sobustawow so w ramikach zdźerži. Njedźiwajo na prawniske postajenja a institucionelne spěchowanje pak Domowina pokročowacej asimilaciji Serbow zadźěwać njemóžeše.
Za čas politiskeho přewróta 1989/1990 ma Domowina z wjele wustupami a rozpušćenjemi wjesnych skupinow wojować, dokelž njemóžeše nowe wusměrjenje předpołožić a personelne změny wuwostanu. Za trěbnu programatisku změnu so [[Serbska narodna zhromadźizna]] zasadźowaše, kotraž so, hladajo na dołhu tradiciju, tež za dalše wobstaće Domowiny a zwisk towarstwow wupraješe.
===Zapisane towarstwo w Zwjazkowej republice Němska===
W lěće 1991 so Domowina jako zapisane towarstwo (z. t.) z nowymi wustawkami skonstituowa. W tutych je předpisane, zo so organizacija wo spěchowanje a rozšěrjenje rěče, kultury a tradicije serbskeho ludu zasadźi. Při tym móža čłonojo Domowiny jednotliwcy abo tež towarstwa być. Ze strony [[Zwjazkowa republika Němska|stata]] so wona w praksy jako zastupowarka serbskich zajimow připóznaje. Kóžde druhe lěto so hłowna zhromadźizna, najwyši organ Domowiny, schadźuje. Nimo toho je wona do pjeć župow rozrjaduje: Budyšin, Kamjenc (ze sydłom w Chrósćicach), Wojerecy, [[Běła Woda]]/[[Niska]] (ze sydłom w [[Slepo]]m) a Delnja Łužica (ze sydłom w Choćebuzu). Poslednja so z prjedawšich štyri župow w Delnjej Łužicy zestaji.
Na hłownej zhromadźiznje 2001 so wobzamknje, zo so [[Rěčny centrum WITAJ]], kotryž so za sposrědkowanje serbskeje rěče w pěstowarnjach a šulach zasadźi, jako samostatny wotrjad Domowinje přizamknje. W lěće 2011, so na hłownej zhromadźiznje 27-lětny [[Dawid Statnik]] na noweho předsydu na dwě lěće wuzwoli. Z tym je wón, po Pawole Nedźe, druhi najmłódši předsyda w stawiznach organizacije a skutkuje wot 2013 tež hłownohamtsce.<ref name="statnik hłownohamtsce">[http://www.sz-online.de/sachsen/domowina-vorsitzender-statnik-im-amt-bestaetigt--2538002.html ''Domowina-Vorsitzender Statnik im Amt bestätigt.''] W: Sächsische Zeitung. Drježdźany, 23. měrca 2013. (online, wotwołana 6. oktobra 2013) {{ref-de}}</ref>
W zwisku z nowelěrowanjom braniborskeho serbskeho zakonja 22. januara 2014, dósta Domowina jako towarstwo w tutym zwjazkowym kraju móžnosć, přećiwo ranjenju serbskich prawow před sudnistwom skoržić.<ref>Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2014/02/zustimmung-fuer-neues-sorben-wenden-gesetz-brandenburg.html ''Domowina zufrieden mit neuem Sorben-Wenden-Gesetz.''] (wotwołana 4. februara 2014) {{ref-de}}</ref>
==Struktura towarstwa==
[[Dataja:Budyšin Serbski Dom.JPG|thumb|''Serbski dom'' – sydło Domowiny při Póstowym naměsće w Budyšinje.]]
Hłowne sydło měješe Domowina spočatnje w 1904 wotewrjenym ''[[Serbski dom|Serbskim domje]]'' při [[Lawske hrjebje|Lawskich hrjebjach]] w Budyšinje, kotryž so we wójnskim času zniči. Wot 1956 je zarjad Domowiny w nowo natwarjenym ''Serbskim domje'' při Póstowym naměsće w Budyšinje. Sydło delnjołužiskeje wotnožki je ''Serbski dom'' w Choćebuzu.
Najwyši organ Domowiny je hłowna zhromadźizna, kotraž so z čłonow zwjazkoweho předsydstwa a čłonow sobustawskich towarstwow zestaji. Hłowna zhromadźizna so dwulětnje schadźuje, hdźež dźěławosć Domowiny bilancuje a směrnicy za přichodnej dwě lěće wudźěła. Kóžde štwórte lěto so na hłownej zhromadźiznje tež předsyda, zwjazkowe předsydstwo (hač do 30 čłonow) a wuběrki Domowiny wola. Předsyda Domowiny reprezentuje třěšny zwjazk w zjawnosći a nawjeduje zwoprawdźenje programa Domowiny a wobzamknjenja hłowneje zhromadźizny. Jednaćel, kotryž so na sydom lět wot zwjazkoweho předsydstwa powoła, nawjeduje zarjad Domowiny.<ref name="wustawki 2013">Domowina: [http://www.domowina.sorben.com/dokumenty/wustawki2013os.pdf ''Wustawki Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow z. t.''] Nowa wersija wobzamknjena na 16. hłownej zhromadźiznje Domowiny. Wjerbno, 23. měrca 2013. {{ref-hsb}}</ref>
Program Domowiny so prawidłownje nadźěła. Po tutym orientuje so aktualna dźěławosć třěšneho zwjazka. <ref>[https://www.domowina.de/hsb/domowina/program/ Program Domowiny | Zaměry a zakłady towarstwoweho dźěła]</ref>
===Předsydźa===
[[Dataja:Dawid Statnik 2017.jpg|mini|[[Dawid Statnik]], tuchwilny předsyda Domowiny (wot 2011)]]
Wot załoženja Domowiny měješe wona jědnaće předsydow. Wot kónca lěta 1950 hač do 1990 měješe zwjazkowy kongres předsydstwo, na kotrehož čole steješe wot lěta 1973 1. sekretar zwjazkoweho předsydstwa.
{| class="wikitable sortable"
!width="60px" align="center"| čas
!width="120px" align="center"| předsyda
!colspan="2" style="text-align:left" class="unsortable"| biografiske daty
!style="text-align:left" class="unsortable"| dodatne informacije
|-
|align="center"|1912–1927
|align="center"|'''[[Arnošt Bart]]'''
|1870–1956
|překupc, ratar, wjesnjanosta,<br />zapósłanc sakskeho krajneho sejma
|sobuzałožer a spočatnje komisariski předsyda
|-
|align="center"|1927–1930
|align="center"|'''[[Jakub Šewčik]]'''
|1867–1935
|farar, kulturny stawiznar, basnik
|
|-
|align="center"|1930–1933
|align="center"|'''[[Jan Křižan]]'''
|1880–1959
|farar
|
|-
|align="center"|1933–1937<br />1945–1950
|align="center"|'''[[Pawoł Nedo]]'''
|1908–1984
|wučer, wědomostnik, publicist
|
|-
|align="center"|1950–1973
|align="center"|'''[[Kurt Krjeńc]]'''
|1907–1978
|pórclinowy tružer, skałar,<br />zapósłanc Ludoweje komory NDR
|
|-
|align="center"|''1964–1990''
|align="center"|'''''[[Jurij Grós]]'''''
|1931–2019
|blidar, wučer, wokrjesny rada
|''1. sekretar zwjazkoweho předsydstwa Domowiny''
|-
|align="center"|1990–1991
|align="center"|'''[[Bjarnat Cyž]]'''
|* 1951
|diplomowy inženjer elektrotechniki
|
|-
|align="center"|1991–1992
|align="center"|'''[[Jan Pawoł Nagel]]'''
|1934–1997
|komponist
|
|-
|align="center"|1993–2000
|align="center"|'''[[Jakub Brankačk]]'''
|* 1928
| wučer
|
|-
|align="center"|2000–2011
|align="center"|'''[[Jan Nuk]]'''
|* 1947
|diplomowy inženjer energijownistwa,<br />předewzaćel
|
|-
|align="center"|wot 2011
|align="center"|'''[[Dawid Statnik]]'''
|* 1983
|jewišćowy mišter
|wot 2013 hłownohamtsce<ref name="statnik hłownohamtsce" />
|}
===Zwjazkowe předsydstwo===
Tuchwilnemu zwjazkowemu předsydstwu Domowiny, kotrež so na hłownej zhromadźiznje 05. haperleje 2025 w Budyšinje wuzwoli, přisłušeja slědowace wosoby: Dawid Statnik (předsyda), dr. Hartmut Leipner (městopředsyda), Marlis Młynkowa (městopředsydka), Marko Hančik, Franciska Albertowa, Beno Bělk, Jan Bělk, Bosćij Benada, Měrćin Brycka, Jěwa-Marja Čornakec, [[Bjarnat Cyž]], Mira Dubianojc, Roman Dźisławk, Joachim Glücklich, Maksimilian Hasacki, Syman Hejduška, Alena Hiccyna, Jan Kliman, Šarlota Kušcyc, Matej Mark, Carolina Měršowa, Jan Ryćer, Diana Wowčerjowa, Kati Struckowa, Tomaš Suchy, Angela Šurmanowa a Michaela Wróblowa.
Zwjazkowe pŕedsydstwo woli so kóžde štyri lěta na hłownej a wólbnej zhromadźiznje.
===Čłonstwo===
Domowinje přisłušeja pjeć župow (regionalnych zwjazkow), kotrež přesadźenje programatiskich zaměrow Domowiny a zhromadne skutkowanje towarstwow spěchuja:
* [https://web.archive.org/web/20221104110054/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jan-arnost-smoler-budysin župa „Jan Arnošt Smoler”] ze sydłom w Budyšinje:
:załoži so 24. julija 1921 w Budyšinje.
:županka: Leńka Thomasowa
* [https://web.archive.org/web/20221104110051/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-michal-hornik-kamjenc župa „Michał Hórnik”] w Kamjencu ze sydłom w Chrósćicach
:załoži so 24. julija 1921.
:županka: Diana Wowčerjowa
*[https://web.archive.org/web/20220926002852/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/domowinska-zupa-handrij-zejler-wojerecy „Handrij Zejler”] ze sydłom we Wojerecach:
:załoži so 24. julija 1921 we Wojerecach.
:županka: Gabriela Linakowa
*[https://web.archive.org/web/20221104104543/https://www.domowina.de/hsb/mitgliedschaft/mitgliedsvereine/regionalverband-der-domowina-niederlausitz župa „Dolna Łužyca z. t.”] w Choćebuzu
:Župa wuńdźe ze župow Choćebuz (wot 1949/50), Gubin/Baršć (1954), Kalawa/Lubin (1955) a Grodk (1956) a so 31. meje 1991 jako zapisane towarstwo załoži.
:župan: Michael Apel
*[https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jakub-lorenc-zaleski-z-t župa „Jakub Lorenc-Zalěski”] w Slepom
:Župa w Niskej so 1945 załoži. Přez nowe administratiwne rjadowanje wobwodow w NDR (1957) nastanjetej župje Běła Woda a Niska. W lěće 1991 so župje zaso zjednoćištej.
:županka: Diana Maticowa
Nimo župow přisłušeja Domowinje slědowace towarstwa:
* [http://www.benno-haus.de/ Dom biskopa Bena] (spěchowacy čłon)
* [http://www.krabatmuehle.de/ Krabatowy młyn Čorny Chołmc z. t.]<ref>[https://web.archive.org/web/20160118090108/http://www.lr-online.de/regionen/hoyerswerda/Krabatmuehlen-Verein-neu-im-Domowina-Regionalverband;art1060,3121782 ''Krabatmühlen-Verein neu im Domowina-Regionalverband.''] W: Lausitzer Rundschau. Wojerecy, 30. nowembra 2010. (online, wotwołana 7. oktobra 2013) {{ref-de}}</ref>
* [https://web.archive.org/web/20150603105159/http://www.zeissighof.de/kvsorb.htm Kulturne towarstwo Ćisk z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20130818213729/http://www.macica.sorben.com/ Maćica Serbska z. t.]
* [http://www.pawk.de/ „Pawk” z. t.]
* [http://www.tourismus-sorben.com/ Serbski kulturny turizm z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20170419193457/http://www.sokol.sorben.com/ Serbski Sokoł z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20060514224930/http://www.sorbischer-schulverein.de/ramiki.html?s Serbske šulske towarstwo z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20070830120243/http://www.tcm-kp.de/ Towarstwo Cyrila a Metoda z. t.]
* [https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/towarstwo-za-spechowanje-serbskeho-kulturneho-a-informaciskeho-srjedzisca-w-barlinju-ski-z-t/ Towarstwo za spěchowanje serbskeho kulturneho a informaciskeho srjedźišća SKI z. t. w Barlinje]
* [https://web.archive.org/web/20070623174421/http://www.domowina.sorben.com/strony/zsst.htm Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20050831212247/http://www.volkskultur.sorben.com/ Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu z. t.]
* Zwjazk serbskich studowacych z. t.
* [https://web.archive.org/web/20041127121617/http://www.zsw-skb.de/ Zwjazk serbskich wuměłcow z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20070907065115/http://www.tourismus.sorben.com/ Zwjazk za serbski kulturny turizm z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20070818111833/http://www.zpr.sorben.com/ Zwjazk serbskich rjemjeslnikow a předewzaćelow z. t.]
===Nowina towarstwa „Naša Domowina“===
Wot lěta 1935 je towarstwo nowinu ''Naša Domowina'' wudało. Spočatnje wuńdźe nowina jako samostatna přiłoha [[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]. Pozdźišo wuda Budyski zarjad Domowiny nowinu pod mjenom ''Naša Domowina – Informacije třěšneho zwjazka • Informacije kšywowego zwězka • Informationen des Dachverbandes''.
===Hłowne zhromadźizny===
Zakładny gremij Domowiny je hłowna zhromadźizna z delegatami wšěch čłonskich towarstwow a župow. Přewjedźe so kóžde druhe lěto.
{| class="wikitable"
|-
! čo. !! datum !! městno
|-
<!--| 1 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 2 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 3 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 4 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 5 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 6 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 7 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 8 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 9 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 10 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 11 || Celowy tekst || Celowy tekst
|- -->
| 12 || 5. měrca 2005 || [[Budyšin]]
|-
| 13 || 31. měrca 2007 || [[Kulow]]
|-
| 14 || 28. měrca 2009 || [[Chrósćicy]]
|-
| 15 || 26. měrca 2011 || [[Delni Wujězd]]
|-
| 16 || 23. měrca 2013 || [[Wjerbno]]
|-
| 17 || 28. měrca 2015 || [[Haslow]]
|-
| 18 || 25. měrca 2017 || [[Wojerecy]]
|-
| 19 || 30. měrca 2019 || [[Chrósćicy]]
|-
| 20 || 12. junija 2021 || [[Slepo]]
|-
| 21 || {{0}}3. junija 2022 || [[Choćebuz]] ''(wurjadna)''
|-
| 22 || 22. apryla 2023 || [[Choćebuz]]
|-
| 23 || ''5. apryla 2025'' || ''[[Budyšin]]''
|}
==Symbol a znamješko „lipy“==
Zwjazkowe předsydstwo Domowiny je so na posedźenju 25. awgusta 1949 z symboliskim znamješkom třěšneho zwjazka zaběrało. Mjez 20 zapodatymi namjetami wuzwoli so jednohłósnje naćisk [[Hanka Krawcec|Hanki Krawcec]].
''„Znamjo Domowiny pokazuje na čerwjenym pozadku tři slěborne lipowe łopješka, kotrež wurostuja ze zdónka z wósom korjenjemi.“''<ref name="wustawki 2013" /> Powaleny, ale hišće kruće zakorjeny štomowy zdónk ćěri nowe łopješka – symbol za wosylnjenje serbskeho naroda po ničacym režimje nacionalsocialistow. Symbol “lipowe łopješko” je škitana marka Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow.
==Česćowanja==
[[dataja:Stamps of Germany (DDR) 1966, MiNr 1166.jpg|thumb|Składnostnje 150. narodninow [[Jan Arnošt Smoler|Jana Arnošta Smolerja]] wuda so 1966 w NDR tež listowa znamka Serbskeho domu po naćisku [[Jan Hansky|Jana Hanskeho]] a Gerharda Staufa (1924–1996).]]
Domowina počesći wot lěta 1990 wosoby, kotrež so zaměrnje a wuspěšnje za wozrodźenje serbskeje kultury a rěče zasadźuja z ''Mytom Domowiny'' a ''Mytom Domowiny za dorost''. Z ''Čestnym znamješkom Domowiny'' připóznawaja so wot lěta 1959 „zasłužby w towarstwowym dźěle, zwoprawdźejo program a směrnicy Domowiny”.<ref>Webstrona Domowiny: [https://web.archive.org/web/20080828190016/http://www.domowina.sorben.com/pm/080612.htm ''Namjety za „Myto Domowiny“ a „Čestne znamješko“ 2008.''] Medijowe wozjewjene Domowiny wot 12. junija 2008. (wotwołana 7. oktobra 2013) {{ref-hsb}}</ref> Mjez lětami 1961 a 1989 so tež ''Literarne myto Domowiny'' a ''Wuměłske myto Domowiny'' spožčitej.
==Žórła==
* [[Manfred Laduš]]: ''Domowina sto lět.'' Rjad „Wobrazki ze Serbow”. Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 2012. ISBN 978-3-7420-2218-9 {{ref-hsb}}
* Webstrona mdr.de: [http://www.mdr.de/mdr-figaro/journal/domowina204.html ''Zeittafel – Ein Jahrhundert Interessenvertretung der Sorben.''] (wotwołana 5. oktobra 2013) {{ref-de}}
* Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/hintergrund/100_jahre_domowina.html ''100 Jahre Domowina – Eine Heimat für die sorbische Kultur.''] (wotwołana 5. oktobra 2013) {{ref-de}}
<references/>
==Wotkaz==
* [https://www.domowina.de/hs/ Oficialne stronki Domowiny]
[[Kategorija:Serbska institucija]]
[[Kategorija:Serbske towarstwo]]
[[Kategorija:Domowina]]
[[Kategorija:Budyšin]]
[[Kategorija:Załožene 1912]]
[[Kategorija:1945]]
819ci1x1uyucwcvvbq1up76uchxt2zg
390879
390878
2026-05-07T13:19:24Z
Nowinska
28260
logo
390879
wikitext
text/x-wiki
{{Infokašćik institucija
| mjeno = Domowina -<br />Zwězk Łužyskich Serbow {{!}} <br />Zwjazk Łužiskich Serbow
| logo = Domowina_Wort-Bild-Marke_Logo_RGB.jpg
| wulkosć loga = 200px
| moto =
| datum załoženja = 13. oktobra 1912 <small>(10. meje 1945)</small>
| nošerstwo =
| městno = [[Budyšin]] a [[Choćebuz]]
| wjednistwo = předsyda [[Dawid Statnik]], hłowna jednaćelka Judit Šołćina, jednaćel Marcus Końcaŕ
| lětny etat =
| webstrona = [https://www.domowina.de/hs/ domowina.de]
}}
'''Domowina''', hamtsce ''Zwjazk Łužiskich Serbow z. t.'' ([[delnjoserbšćina|delnjoserbsce]] ''Zwězk Łužyskich Serbow z. t.'', [[němčina|němsce]] ''Bund Lausitzer Sorben e. V.'') je třěšny zwjazk [[Serbja|Łužiskich Serbow]], kotřiž regionalnym zwjazkam (župam) w [[Hornja Łužica|Hornjej]] a [[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]] abo z Domowinu asociěrowanym towarstwam přisłušeja. Domowina ma cyłkownje něhdźe 7.600 sobustawow a je z tym najwjetša serbska organizacija (staw 2025).<ref>[https://www.domowina.de/hsb/domowina/ Domowina – Zwjazk Łužiskich Serbow]</ref>
Narok Domowiny je, politiske a kulturne zajimy wšitkich Serbow (zhromadnje ze Serbskimaj radomaj w [[Sakska|Swobodym staće Sakska]] a [[Braniborska|kraju Braniborska]]) na regionalnej, krajnej, zwjazkowej a mjezynarodnej runinje zastupować, serbsku rěč a kulturu zdźeržeć a spěchować.<ref>Webstrona Domowiny: [http://domowinablog.wordpress.com ''Zakładna orientacija Domowiny (2., aktualizowany naćisk).''] (wotwołana 5. oktobra 2013) {{ref-hsb}}</ref> Po nowelěrowanju braniborskeho serbskeho zakonja w lěće 2014, móže Domowina w tutym zwjazkowym kraju serbske prawa tež před sudnistwom přesadźić.
Hłownej zarjadaj Domowiny staj w [[Budyšin|Budyšinje]] a [[Choćebuz|Choćebuzu]]. Domowina pak tež dalše regionalne běrowy w [[Serbski sydlenski rum|serbskim sydlenskim rumje]] wudźeržuje a to w Chrósćicach, Dešnje, Wojerecach, Přiwćicach, Radworju, Slepom a Delnim Wujězdźe Domowina přisłuša ''Towarstwu za wohrožene ludy'', ''Europskemu běrowej za małorozšěrjene rěče (EBLUL)'' a ''Federalistiskej uniji europskich narodnych skupin (FUEN)''.
==Stawizny Domowiny==
Hižo za čas Němskeje rewolucije 1848/1849 so namjetuje, so wutworjace serbske towarstwa organizatorisce zwjazać. Zakaz narodnych towarstwow w Sakskej w awgusće 1849 pak tute ideje spěšnje podusy. Wot 1871 wutworichu so lokalnje skutkowace serbske burske towarstwa – chóry, dźiwadłowe skupiny, konfesionelne towarstwa a towarstwa šulerjow a studowacych. W lěće 1883/1898 zwrěšća pospyty třěšny zwjazk wutworić znowa.
===Załoženje třěšneho zwjazka===
[[dataja:Braugasse1Gebäude.jpg|thumb|Něhdyši balowy a towaršnostny dom – městno załoženja Domowiny we Wojerecach.]]
Dnja [[13. oktobra]] [[1912]] załoža zastupjerjo 31 serbskich towarstwow Domowinu we [[Wojerecy|Wojerecach]]<ref>Webstrona města Wojerecy: [https://web.archive.org/web/20121026141741/http://www.hoyerswerda.de/index.php?language=de&m=159&mm=105 ''Domowina.''] 13. Oktober 1012: Gründung der Domowina in Hoyerswerda. (wotwołana 10. oktobra 2013) {{ref-de}}</ref> (w balowym a towaršnostnym domje při Piwarskej hasy<ref>Webstrona towarstwa „Braugasse 1 Hoyerswerda e. V.“: [https://web.archive.org/web/20160304131509/http://www.braugasse1-hoyerswerda.de/modules//index.php?location_id=62 ''Die Historie.''] (wotwołana 10. oktobra 2013) {{ref-de}}</ref>), ze zaměrom přizamknjene towarstwa spěchować. Při tym běchu hłownje [[Arnošt Bart]], [[Handrij Króna]], [[Jurij Słodeńk]], [[Bogumił Šwjela]], [[Jan Dwórnik]], [[Jurij Deleńk]], [[Awgust Lapštich (knihićišćer)|Awgust Lapštich]], [[Franc Kral]] a [[Michał Nawka]] wobdźěleni. Ale hakle lěto pozdźišo, dnja [[9. februara]] [[1913]] so załoženski proces ze schwalenjom wustawkow a wólbu wjednistwa skónči. Na prěnjeho předsydu Domowiny so Arnošt Bart a na jeho městopředsydu Bogumił Šwjela wolitaj. Wjetšina při załožerskej zhromadźiznje zastupjenych towarstwow (wosebje katolske) so pak spočatnje Domowinje njepřidruža. Hač do junija 1913 so zwjazkej 14 towarstwa z Hornjeje a jenož [[Maćica Serbska|Maśica Serbska]] z Delnjeje Łužicy – z dohromady něhdźe 1.600 sobustawami – přizamknu.
[[Dataja:Arnošt Bart wokoło 1925.jpg|mini|upright|Arnošt Bart]]
Po zastajenju dźěławosće zwjazka za čas [[Prěnja swětowa wójna|prěnjeje swětoweje wójny]] so [[Serbski narodny wuběrk]], kotryž předsyda Domowiny Arnošt Bart hłownje zastupowaše, wo wjetše kulturne a tež politiske samopostajenje zasadźi. Po zwrěšćenju tutoho hibanja so Domowina wot 1920 wobnowi.
===Wot znowawožiwjenja do zakaza Domowiny===
Za čas [[Weimarska republika|Weimarskeje republiki]] nastachu wuske styki z sportowym třěšnym zwjazkom [[Serbski Sokoł]] a so 24. julija 1921 župy „Jan Arnošt Smoler” w Budyšinje, „Michał Hórnik” w [[Kamjenc]]u, „Handrij Zejler” we Wojerecach a „Hendrich Jordan” w Choćebuzu wutworja. W lěće 1924 přisłušeja Domowinje 82 towarstwow. Skutkowanje třěšneho zwjazka wopřija nětko organizaciju přednoškow, koncertow, prózdninskich lěhwow kaž tež wudaće dźiwadłowych hrow a hudźbneho materiala za lajske dźiwadłowe skupiny a chóry. Nimo toho organizuje zjězdy a kulturne programy kaž na přikład 1925 w [[Kulow]]je, 1926 w [[Bukecy|Bukecach]], 1927 w [[Radwor]]ju abo 1935 we Wojerecach. W lěće 1925 so [[Serbska ludowa rada]] wot předsydstwa Domowiny, [[Serbska ludowa strona (Weimarska republika)|Serbskej (prjedy Łužiskej) ludowej strony]] a [[Maćica Serbska|Maćicy Serbskeje]] wutwori. Tuta rada dyrbi serbske zajimy přećiwo parlamentej republiki a krajam zastupować. Z pomocu peticijow sebi wona na přikład na kóncu Weimarskeje republiki žadaše, wučbnu situaciju serbskich dźěći polěpšić, štož pak bjez wuspěcha zwosta.
W lěće 1933 bu [[Pawoł Nedo]] předsyda Domowiny, kotryž so za strukturnu reformu zasadźi. Při tym běše předwidźane, towarstwowe sobustawstwo na direktne (jednotliwe) čłonstwo přestajić, zo by so Domowina w nutru skrućiła. Wot tutoho časa so wona tež jako narodna organizacija a politiska rěčnica Serbow widźi. Šěroke kulturne žiwjenje so w tutym času pak jenož ćežko wobchować hodźi, dokelž wyšnosće zapřijenje pruskeje Hornjeje a Delnjeje Łužicy do zwjazka a natwar młodźinskich skupinow njedowěrliwje wobkedźbowaše.
Po tym, zo zastupjerjo towarstwow nowe, wot stata nanuzowane wustawki 18. měrca 1937, kotrež Domowinu jako ''Zwjazk serbsce rěčacych Němcow'' a pozdźišo jako '' Zwjazk k hajenju domizny a serbskich nałožkow'' wobhladowachu, njeschwalichu, so zarjadowanja a zhromadźizny wot [[nacionalsocializm|nacionalsocialistow]] zakazachu. Wjetšina hišće zawostawacych towarstwow so w awgusće po zajeću [[Jurij Měrćink|Jurja Měrćinka]] při němsko-čěskej hranicy zakazachu, z čimž so Domowinje zakład dźěławosće wza. W lěće 1941 dóńdźe k oficialnemu zakazej Domowiny a sćazanju jeje wobsydstwa.
=== Wobnowjenje a Domowina za čas Němskeje demokratiskeje republiki ===
Hižo krótko po [[Druha swětowa wójna|Druhej swětowej wójnje]] so Domowina pod nachwilnym předsydstwom [[Jan Cyž (jurist)|dr. Jana Cyža]] [[10. meje]] [[1945]] w [[Chrósćicy|Chrósćicach]] wobnowi. Sowjetska komandantura w Budyšinje zwjazk 17. meje jako jednu z prěnich organizacijow scyła najprjedy regionalnje připóznawa. Runočasnje staji w [[Praha|Praze]] wutworjena [[Serbska narodna rada]] politiske žadanja, kotrež znowa hač k awtonomiji abo k přizamknjenju k [[Čěskosłowakska|Čěskosłowakskej]] sahachu. Tute žadanja wjednistwo Domowiny w někotrych memorandach podpěrowaše. Sowjetska wobsadniska móc so pak přećiwo tomu wupraji a spěchuje jenož kulturnu samostatnosć. Sowjetskim předpisam podrjadowana Domowina so w tutym času jako zastupjer zajimow Serbow etablěrowaše. Wodźace wosobiny widźachu w powójnskim porjedźe socialne wuswobodźenje serbskeho luda a socializm jako wuměnjenje za narodnu runoprawnosć.
Na lisćinach komunalnych wólbow 1946 zwjaza so Domowina z [[SED]]. Pod wospjetnym předsydstwom Pawoła Neda natwari sebi zwjazk organizaciju, kotraž wobsedźeše nimo regionalneho wusměrjenja tež přez kulturny, šulski, młodźinski/kubłanski, propagandistiski a hospodarski wotrjad. Pod wjednistwom [[Měto Lažki|Měta Lažki]] so we [[Wjerbno|Wjerbnje]] předsydstwo Domowinje za Delnju Łužicu woli, kotraž memorandum wo wuwučowanju serbšćiny a wukubłanju serbskich wučerjow na Sowjetsku wojersku administraciju w Němskej staji.
[[Dataja:Kurt Krjeńc.jpg|mini|upright|Kurt Krjeńc, předsyda Domowiny wot 1951 do 1973]]
W Sakskej schwali so 23. měrca 1948 zakoń k wobchowanju prawow serbskeje ludnosće, na čož so jasny rozkćěw wutwori. Z pomocu zakonja spěchowaše a financowaše stat serbstwo a zajimy Serbow. Tak nastachu nimo Domowiny wjacore serbske institucije na polu kubłanja, kultury a wědomosće. Tradicionelne towarstwowe žiwjenje njehodźi so wot 1949 w [[Němska demokratiska republika|Němskej demokratiskej republice (NDR)]] dale wjesć, ale Domowina dóstanje wot sakskeho statneho knježerstwa status jako społk zjawneho prawa. Nimo toho dóstanje Domowina prawo zaso w Delnjej Łužicy skutkować, na čož so prěnje městne skupiny w [[Brjazyna (Błóta)|Brjazynje]], [[Depsk]]u, [[Strjažow]]je, [[Turjej]]u und [[Wjerbno|Wjerbnje]] załožichu. W lěće 1950 so wotpowědny wukaz zratifikuje. Připódla eksistowaše pospyt samostatne krajne předsydstwo Domowiny za Braniborsku a Choćebuz wutworić.
W zwisku z towaršnostnej změnu w NDR, so bój wo wusměrjenje Domowiny 1955 přiwótři. Hižo do toho běštaj 1953 resp. 1954 duchownaj [[Gerhard Wirth]] a městopředsyda [[Jurij Handrik]] zwjazkowe předsydstwo wopušćiłoj. Na ''III. zwjazkowym kongresu Domowiny'' (27.–29. měrca 1955), na kotrymž so tež hižo 1951 zasadźeny předsyda [[Kurt Krjeńc]] znowa woli, so strach wo wobstaće serbstwa jako nacionalizm difamowaše. Wot 1958 wothódnoća kruhi SED zdźerženje a hajenje serbskeje rěče a wułoža ju jako njezjednoćomnu z marxizmom. Funkcionarojo Domowiny so tutomu směrej podwola, zhubja pak z tym wjele sobustawow. Wosebje ewangelscy a katolscy fararjo, kotřiž běchu dotal směrodajnje na skutkowanju Domowiny wobdźěleni, tute wusměrjenje wotpokazachu. Dla woteběranja sobustawstwa, so tehdyši 1. zwjazkowy sekretar [[Bjarnat Nowak]] wo wusměrjenje Domowiny na ryzy kulturnu organizaciju prócuje, čemuž pak SED zadźěwa.
Na 7. wuwjedźenskim postajenju so 1964 wučba serbšćiny na fakultatiwnu bazu staji, štož k sylnemu zniženju šulerjow serbšćiny wjedźe. Při wšěm spjećowanju, tež z boka Domowiny, so njeporadźi wukazej zadźěwać. Hakle w 1970tych lětach so poradźi, tute negatiwne sćěhi zaso zdźěla wurunać. Tradicija ludowych zjězdow so pak dale wjedźe. Wot 1966 so cyłkownje sydom centralnych festiwalow serbskeje kultury přewjedu. Wot 1969 so Domowina jako „socialistiska narodna organizacija“ definuje a mnoho zarjadowanjow we wjesnych skupinach centralnje postajeja.
Po tym zo so w Hornjej Łužicy hižo wjace hač 25 lět nazymske koncerty Domowiny wotměchu, so 1973 tež prěni nazymski koncert we Wjerbnje wotmě.
Wjednistwo Domowiny poskići serbskim zastupjerjam katolskeje a ewangelskeje cyrkwje 1988 „narodny dialog“, zo bychu so serbske zajimy přećiwo partneram dale wobkedźbowali.<ref>[https://web.archive.org/web/20091121170702/http://www.nowycasnik.de/artikle/154 ''Die Auswirkungen von Perestroika und Glasnost auf die Sorben/Wenden.''] Vortrag des Vorsitzenden der Maśica Serbska Dr. Peter Schurmann. W: Nowy Casnik. 17. nowembra 2009 (numer 46/2009). (online, wotwołana 10. oktobra 2013) {{ref-de}}</ref> Politisko-ideologiske konflikty so wjace tak kruće njewuwojuja a pozhubjenje sobustawow so w ramikach zdźerži. Njedźiwajo na prawniske postajenja a institucionelne spěchowanje pak Domowina pokročowacej asimilaciji Serbow zadźěwać njemóžeše.
Za čas politiskeho přewróta 1989/1990 ma Domowina z wjele wustupami a rozpušćenjemi wjesnych skupinow wojować, dokelž njemóžeše nowe wusměrjenje předpołožić a personelne změny wuwostanu. Za trěbnu programatisku změnu so [[Serbska narodna zhromadźizna]] zasadźowaše, kotraž so, hladajo na dołhu tradiciju, tež za dalše wobstaće Domowiny a zwisk towarstwow wupraješe.
===Zapisane towarstwo w Zwjazkowej republice Němska===
W lěće 1991 so Domowina jako zapisane towarstwo (z. t.) z nowymi wustawkami skonstituowa. W tutych je předpisane, zo so organizacija wo spěchowanje a rozšěrjenje rěče, kultury a tradicije serbskeho ludu zasadźi. Při tym móža čłonojo Domowiny jednotliwcy abo tež towarstwa być. Ze strony [[Zwjazkowa republika Němska|stata]] so wona w praksy jako zastupowarka serbskich zajimow připóznaje. Kóžde druhe lěto so hłowna zhromadźizna, najwyši organ Domowiny, schadźuje. Nimo toho je wona do pjeć župow rozrjaduje: Budyšin, Kamjenc (ze sydłom w Chrósćicach), Wojerecy, [[Běła Woda]]/[[Niska]] (ze sydłom w [[Slepo]]m) a Delnja Łužica (ze sydłom w Choćebuzu). Poslednja so z prjedawšich štyri župow w Delnjej Łužicy zestaji.
Na hłownej zhromadźiznje 2001 so wobzamknje, zo so [[Rěčny centrum WITAJ]], kotryž so za sposrědkowanje serbskeje rěče w pěstowarnjach a šulach zasadźi, jako samostatny wotrjad Domowinje přizamknje. W lěće 2011, so na hłownej zhromadźiznje 27-lětny [[Dawid Statnik]] na noweho předsydu na dwě lěće wuzwoli. Z tym je wón, po Pawole Nedźe, druhi najmłódši předsyda w stawiznach organizacije a skutkuje wot 2013 tež hłownohamtsce.<ref name="statnik hłownohamtsce">[http://www.sz-online.de/sachsen/domowina-vorsitzender-statnik-im-amt-bestaetigt--2538002.html ''Domowina-Vorsitzender Statnik im Amt bestätigt.''] W: Sächsische Zeitung. Drježdźany, 23. měrca 2013. (online, wotwołana 6. oktobra 2013) {{ref-de}}</ref>
W zwisku z nowelěrowanjom braniborskeho serbskeho zakonja 22. januara 2014, dósta Domowina jako towarstwo w tutym zwjazkowym kraju móžnosć, přećiwo ranjenju serbskich prawow před sudnistwom skoržić.<ref>Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2014/02/zustimmung-fuer-neues-sorben-wenden-gesetz-brandenburg.html ''Domowina zufrieden mit neuem Sorben-Wenden-Gesetz.''] (wotwołana 4. februara 2014) {{ref-de}}</ref>
==Struktura towarstwa==
[[Dataja:Budyšin Serbski Dom.JPG|thumb|''Serbski dom'' – sydło Domowiny při Póstowym naměsće w Budyšinje.]]
Hłowne sydło měješe Domowina spočatnje w 1904 wotewrjenym ''[[Serbski dom|Serbskim domje]]'' při [[Lawske hrjebje|Lawskich hrjebjach]] w Budyšinje, kotryž so we wójnskim času zniči. Wot 1956 je zarjad Domowiny w nowo natwarjenym ''Serbskim domje'' při Póstowym naměsće w Budyšinje. Sydło delnjołužiskeje wotnožki je ''Serbski dom'' w Choćebuzu.
Najwyši organ Domowiny je hłowna zhromadźizna, kotraž so z čłonow zwjazkoweho předsydstwa a čłonow sobustawskich towarstwow zestaji. Hłowna zhromadźizna so dwulětnje schadźuje, hdźež dźěławosć Domowiny bilancuje a směrnicy za přichodnej dwě lěće wudźěła. Kóžde štwórte lěto so na hłownej zhromadźiznje tež předsyda, zwjazkowe předsydstwo (hač do 30 čłonow) a wuběrki Domowiny wola. Předsyda Domowiny reprezentuje třěšny zwjazk w zjawnosći a nawjeduje zwoprawdźenje programa Domowiny a wobzamknjenja hłowneje zhromadźizny. Jednaćel, kotryž so na sydom lět wot zwjazkoweho předsydstwa powoła, nawjeduje zarjad Domowiny.<ref name="wustawki 2013">Domowina: [http://www.domowina.sorben.com/dokumenty/wustawki2013os.pdf ''Wustawki Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow z. t.''] Nowa wersija wobzamknjena na 16. hłownej zhromadźiznje Domowiny. Wjerbno, 23. měrca 2013. {{ref-hsb}}</ref>
Program Domowiny so prawidłownje nadźěła. Po tutym orientuje so aktualna dźěławosć třěšneho zwjazka. <ref>[https://www.domowina.de/hsb/domowina/program/ Program Domowiny | Zaměry a zakłady towarstwoweho dźěła]</ref>
===Předsydźa===
[[Dataja:Dawid Statnik 2017.jpg|mini|[[Dawid Statnik]], tuchwilny předsyda Domowiny (wot 2011)]]
Wot załoženja Domowiny měješe wona jědnaće předsydow. Wot kónca lěta 1950 hač do 1990 měješe zwjazkowy kongres předsydstwo, na kotrehož čole steješe wot lěta 1973 1. sekretar zwjazkoweho předsydstwa.
{| class="wikitable sortable"
!width="60px" align="center"| čas
!width="120px" align="center"| předsyda
!colspan="2" style="text-align:left" class="unsortable"| biografiske daty
!style="text-align:left" class="unsortable"| dodatne informacije
|-
|align="center"|1912–1927
|align="center"|'''[[Arnošt Bart]]'''
|1870–1956
|překupc, ratar, wjesnjanosta,<br />zapósłanc sakskeho krajneho sejma
|sobuzałožer a spočatnje komisariski předsyda
|-
|align="center"|1927–1930
|align="center"|'''[[Jakub Šewčik]]'''
|1867–1935
|farar, kulturny stawiznar, basnik
|
|-
|align="center"|1930–1933
|align="center"|'''[[Jan Křižan]]'''
|1880–1959
|farar
|
|-
|align="center"|1933–1937<br />1945–1950
|align="center"|'''[[Pawoł Nedo]]'''
|1908–1984
|wučer, wědomostnik, publicist
|
|-
|align="center"|1950–1973
|align="center"|'''[[Kurt Krjeńc]]'''
|1907–1978
|pórclinowy tružer, skałar,<br />zapósłanc Ludoweje komory NDR
|
|-
|align="center"|''1964–1990''
|align="center"|'''''[[Jurij Grós]]'''''
|1931–2019
|blidar, wučer, wokrjesny rada
|''1. sekretar zwjazkoweho předsydstwa Domowiny''
|-
|align="center"|1990–1991
|align="center"|'''[[Bjarnat Cyž]]'''
|* 1951
|diplomowy inženjer elektrotechniki
|
|-
|align="center"|1991–1992
|align="center"|'''[[Jan Pawoł Nagel]]'''
|1934–1997
|komponist
|
|-
|align="center"|1993–2000
|align="center"|'''[[Jakub Brankačk]]'''
|* 1928
| wučer
|
|-
|align="center"|2000–2011
|align="center"|'''[[Jan Nuk]]'''
|* 1947
|diplomowy inženjer energijownistwa,<br />předewzaćel
|
|-
|align="center"|wot 2011
|align="center"|'''[[Dawid Statnik]]'''
|* 1983
|jewišćowy mišter
|wot 2013 hłownohamtsce<ref name="statnik hłownohamtsce" />
|}
===Zwjazkowe předsydstwo===
Tuchwilnemu zwjazkowemu předsydstwu Domowiny, kotrež so na hłownej zhromadźiznje 05. haperleje 2025 w Budyšinje wuzwoli, přisłušeja slědowace wosoby: Dawid Statnik (předsyda), dr. Hartmut Leipner (městopředsyda), Marlis Młynkowa (městopředsydka), Marko Hančik, Franciska Albertowa, Beno Bělk, Jan Bělk, Bosćij Benada, Měrćin Brycka, Jěwa-Marja Čornakec, [[Bjarnat Cyž]], Mira Dubianojc, Roman Dźisławk, Joachim Glücklich, Maksimilian Hasacki, Syman Hejduška, Alena Hiccyna, Jan Kliman, Šarlota Kušcyc, Matej Mark, Carolina Měršowa, Jan Ryćer, Diana Wowčerjowa, Kati Struckowa, Tomaš Suchy, Angela Šurmanowa a Michaela Wróblowa.
Zwjazkowe pŕedsydstwo woli so kóžde štyri lěta na hłownej a wólbnej zhromadźiznje.
===Čłonstwo===
Domowinje přisłušeja pjeć župow (regionalnych zwjazkow), kotrež přesadźenje programatiskich zaměrow Domowiny a zhromadne skutkowanje towarstwow spěchuja:
* [https://web.archive.org/web/20221104110054/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jan-arnost-smoler-budysin župa „Jan Arnošt Smoler”] ze sydłom w Budyšinje:
:załoži so 24. julija 1921 w Budyšinje.
:županka: Leńka Thomasowa
* [https://web.archive.org/web/20221104110051/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-michal-hornik-kamjenc župa „Michał Hórnik”] w Kamjencu ze sydłom w Chrósćicach
:załoži so 24. julija 1921.
:županka: Diana Wowčerjowa
*[https://web.archive.org/web/20220926002852/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/domowinska-zupa-handrij-zejler-wojerecy „Handrij Zejler”] ze sydłom we Wojerecach:
:załoži so 24. julija 1921 we Wojerecach.
:županka: Gabriela Linakowa
*[https://web.archive.org/web/20221104104543/https://www.domowina.de/hsb/mitgliedschaft/mitgliedsvereine/regionalverband-der-domowina-niederlausitz župa „Dolna Łužyca z. t.”] w Choćebuzu
:Župa wuńdźe ze župow Choćebuz (wot 1949/50), Gubin/Baršć (1954), Kalawa/Lubin (1955) a Grodk (1956) a so 31. meje 1991 jako zapisane towarstwo załoži.
:župan: Michael Apel
*[https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jakub-lorenc-zaleski-z-t župa „Jakub Lorenc-Zalěski”] w Slepom
:Župa w Niskej so 1945 załoži. Přez nowe administratiwne rjadowanje wobwodow w NDR (1957) nastanjetej župje Běła Woda a Niska. W lěće 1991 so župje zaso zjednoćištej.
:županka: Diana Maticowa
Nimo župow přisłušeja Domowinje slědowace towarstwa:
* [http://www.benno-haus.de/ Dom biskopa Bena] (spěchowacy čłon)
* [http://www.krabatmuehle.de/ Krabatowy młyn Čorny Chołmc z. t.]<ref>[https://web.archive.org/web/20160118090108/http://www.lr-online.de/regionen/hoyerswerda/Krabatmuehlen-Verein-neu-im-Domowina-Regionalverband;art1060,3121782 ''Krabatmühlen-Verein neu im Domowina-Regionalverband.''] W: Lausitzer Rundschau. Wojerecy, 30. nowembra 2010. (online, wotwołana 7. oktobra 2013) {{ref-de}}</ref>
* [https://web.archive.org/web/20150603105159/http://www.zeissighof.de/kvsorb.htm Kulturne towarstwo Ćisk z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20130818213729/http://www.macica.sorben.com/ Maćica Serbska z. t.]
* [http://www.pawk.de/ „Pawk” z. t.]
* [http://www.tourismus-sorben.com/ Serbski kulturny turizm z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20170419193457/http://www.sokol.sorben.com/ Serbski Sokoł z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20060514224930/http://www.sorbischer-schulverein.de/ramiki.html?s Serbske šulske towarstwo z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20070830120243/http://www.tcm-kp.de/ Towarstwo Cyrila a Metoda z. t.]
* [https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/towarstwo-za-spechowanje-serbskeho-kulturneho-a-informaciskeho-srjedzisca-w-barlinju-ski-z-t/ Towarstwo za spěchowanje serbskeho kulturneho a informaciskeho srjedźišća SKI z. t. w Barlinje]
* [https://web.archive.org/web/20070623174421/http://www.domowina.sorben.com/strony/zsst.htm Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20050831212247/http://www.volkskultur.sorben.com/ Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu z. t.]
* Zwjazk serbskich studowacych z. t.
* [https://web.archive.org/web/20041127121617/http://www.zsw-skb.de/ Zwjazk serbskich wuměłcow z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20070907065115/http://www.tourismus.sorben.com/ Zwjazk za serbski kulturny turizm z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20070818111833/http://www.zpr.sorben.com/ Zwjazk serbskich rjemjeslnikow a předewzaćelow z. t.]
===Nowina towarstwa „Naša Domowina“===
Wot lěta 1935 je towarstwo nowinu ''Naša Domowina'' wudało. Spočatnje wuńdźe nowina jako samostatna přiłoha [[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]. Pozdźišo wuda Budyski zarjad Domowiny nowinu pod mjenom ''Naša Domowina – Informacije třěšneho zwjazka • Informacije kšywowego zwězka • Informationen des Dachverbandes''.
===Hłowne zhromadźizny===
Zakładny gremij Domowiny je hłowna zhromadźizna z delegatami wšěch čłonskich towarstwow a župow. Přewjedźe so kóžde druhe lěto.
{| class="wikitable"
|-
! čo. !! datum !! městno
|-
<!--| 1 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 2 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 3 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 4 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 5 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 6 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 7 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 8 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 9 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 10 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 11 || Celowy tekst || Celowy tekst
|- -->
| 12 || 5. měrca 2005 || [[Budyšin]]
|-
| 13 || 31. měrca 2007 || [[Kulow]]
|-
| 14 || 28. měrca 2009 || [[Chrósćicy]]
|-
| 15 || 26. měrca 2011 || [[Delni Wujězd]]
|-
| 16 || 23. měrca 2013 || [[Wjerbno]]
|-
| 17 || 28. měrca 2015 || [[Haslow]]
|-
| 18 || 25. měrca 2017 || [[Wojerecy]]
|-
| 19 || 30. měrca 2019 || [[Chrósćicy]]
|-
| 20 || 12. junija 2021 || [[Slepo]]
|-
| 21 || {{0}}3. junija 2022 || [[Choćebuz]] ''(wurjadna)''
|-
| 22 || 22. apryla 2023 || [[Choćebuz]]
|-
| 23 || ''5. apryla 2025'' || ''[[Budyšin]]''
|}
==Symbol a znamješko „lipy“==
Zwjazkowe předsydstwo Domowiny je so na posedźenju 25. awgusta 1949 z symboliskim znamješkom třěšneho zwjazka zaběrało. Mjez 20 zapodatymi namjetami wuzwoli so jednohłósnje naćisk [[Hanka Krawcec|Hanki Krawcec]].
''„Znamjo Domowiny pokazuje na čerwjenym pozadku tři slěborne lipowe łopješka, kotrež wurostuja ze zdónka z wósom korjenjemi.“''<ref name="wustawki 2013" /> Powaleny, ale hišće kruće zakorjeny štomowy zdónk ćěri nowe łopješka – symbol za wosylnjenje serbskeho naroda po ničacym režimje nacionalsocialistow. Symbol “lipowe łopješko” je škitana marka Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow.
==Česćowanja==
[[dataja:Stamps of Germany (DDR) 1966, MiNr 1166.jpg|thumb|Składnostnje 150. narodninow [[Jan Arnošt Smoler|Jana Arnošta Smolerja]] wuda so 1966 w NDR tež listowa znamka Serbskeho domu po naćisku [[Jan Hansky|Jana Hanskeho]] a Gerharda Staufa (1924–1996).]]
Domowina počesći wot lěta 1990 wosoby, kotrež so zaměrnje a wuspěšnje za wozrodźenje serbskeje kultury a rěče zasadźuja z ''Mytom Domowiny'' a ''Mytom Domowiny za dorost''. Z ''Čestnym znamješkom Domowiny'' připóznawaja so wot lěta 1959 „zasłužby w towarstwowym dźěle, zwoprawdźejo program a směrnicy Domowiny”.<ref>Webstrona Domowiny: [https://web.archive.org/web/20080828190016/http://www.domowina.sorben.com/pm/080612.htm ''Namjety za „Myto Domowiny“ a „Čestne znamješko“ 2008.''] Medijowe wozjewjene Domowiny wot 12. junija 2008. (wotwołana 7. oktobra 2013) {{ref-hsb}}</ref> Mjez lětami 1961 a 1989 so tež ''Literarne myto Domowiny'' a ''Wuměłske myto Domowiny'' spožčitej.
==Žórła==
* [[Manfred Laduš]]: ''Domowina sto lět.'' Rjad „Wobrazki ze Serbow”. Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 2012. ISBN 978-3-7420-2218-9 {{ref-hsb}}
* Webstrona mdr.de: [http://www.mdr.de/mdr-figaro/journal/domowina204.html ''Zeittafel – Ein Jahrhundert Interessenvertretung der Sorben.''] (wotwołana 5. oktobra 2013) {{ref-de}}
* Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/hintergrund/100_jahre_domowina.html ''100 Jahre Domowina – Eine Heimat für die sorbische Kultur.''] (wotwołana 5. oktobra 2013) {{ref-de}}
<references/>
==Wotkaz==
* [https://www.domowina.de/hs/ Oficialne stronki Domowiny]
[[Kategorija:Serbska institucija]]
[[Kategorija:Serbske towarstwo]]
[[Kategorija:Domowina]]
[[Kategorija:Budyšin]]
[[Kategorija:Załožene 1912]]
[[Kategorija:1945]]
np61oequlh44qbdl36zc1mjkbbcnvs8
390880
390879
2026-05-07T14:03:05Z
J budissin
7
zarjad njeje žana wosoba, tuž bě "stej" prawje
390880
wikitext
text/x-wiki
{{Infokašćik institucija
| mjeno = Domowina -<br />Zwězk Łužyskich Serbow {{!}} <br />Zwjazk Łužiskich Serbow
| logo = Domowina_Wort-Bild-Marke_Logo_RGB.jpg
| wulkosć loga = 200px
| moto =
| datum załoženja = 13. oktobra 1912 <small>(10. meje 1945)</small>
| nošerstwo =
| městno = [[Budyšin]] a [[Choćebuz]]
| wjednistwo = předsyda [[Dawid Statnik]], hłowna jednaćelka Judit Šołćina, jednaćel Marcus Końcaŕ
| lětny etat =
| webstrona = [https://www.domowina.de/hs/ domowina.de]
}}
'''Domowina''', hamtsce ''Zwjazk Łužiskich Serbow z. t.'' ([[delnjoserbšćina|delnjoserbsce]] ''Zwězk Łužyskich Serbow z. t.'', [[němčina|němsce]] ''Bund Lausitzer Sorben e. V.'') je třěšny zwjazk [[Serbja|Łužiskich Serbow]], kotřiž regionalnym zwjazkam (župam) w [[Hornja Łužica|Hornjej]] a [[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]] abo z Domowinu asociěrowanym towarstwam přisłušeja. Domowina ma cyłkownje něhdźe 7.600 sobustawow a je z tym najwjetša serbska organizacija (staw 2025).<ref>[https://www.domowina.de/hsb/domowina/ Domowina – Zwjazk Łužiskich Serbow]</ref>
Narok Domowiny je, politiske a kulturne zajimy wšitkich Serbow (zhromadnje ze Serbskimaj radomaj w [[Sakska|Swobodym staće Sakska]] a [[Braniborska|kraju Braniborska]]) na regionalnej, krajnej, zwjazkowej a mjezynarodnej runinje zastupować, serbsku rěč a kulturu zdźeržeć a spěchować.<ref>Webstrona Domowiny: [http://domowinablog.wordpress.com ''Zakładna orientacija Domowiny (2., aktualizowany naćisk).''] (wotwołana 5. oktobra 2013) {{ref-hsb}}</ref> Po nowelěrowanju braniborskeho serbskeho zakonja w lěće 2014, móže Domowina w tutym zwjazkowym kraju serbske prawa tež před sudnistwom přesadźić.
Hłownej zarjadaj Domowiny stej w [[Budyšin|Budyšinje]] a [[Choćebuz|Choćebuzu]]. Domowina pak tež dalše regionalne běrowy w [[Serbski sydlenski rum|serbskim sydlenskim rumje]] wudźeržuje a to w Chrósćicach, Dešnje, Wojerecach, Přiwćicach, Radworju, Slepom a Delnim Wujězdźe. Domowina přisłuša ''Towarstwu za wohrožene ludy'', ''Europskemu běrowej za małorozšěrjene rěče (EBLUL)'' a ''Federalistiskej uniji europskich narodnych skupin (FUEN)''.
==Stawizny Domowiny==
Hižo za čas Němskeje rewolucije 1848/1849 so namjetuje, so wutworjace serbske towarstwa organizatorisce zwjazać. Zakaz narodnych towarstwow w Sakskej w awgusće 1849 pak tute ideje spěšnje podusy. Wot 1871 wutworichu so lokalnje skutkowace serbske burske towarstwa – chóry, dźiwadłowe skupiny, konfesionelne towarstwa a towarstwa šulerjow a studowacych. W lěće 1883/1898 zwrěšća pospyty třěšny zwjazk wutworić znowa.
===Załoženje třěšneho zwjazka===
[[dataja:Braugasse1Gebäude.jpg|thumb|Něhdyši balowy a towaršnostny dom – městno załoženja Domowiny we Wojerecach.]]
Dnja [[13. oktobra]] [[1912]] załoža zastupjerjo 31 serbskich towarstwow Domowinu we [[Wojerecy|Wojerecach]]<ref>Webstrona města Wojerecy: [https://web.archive.org/web/20121026141741/http://www.hoyerswerda.de/index.php?language=de&m=159&mm=105 ''Domowina.''] 13. Oktober 1012: Gründung der Domowina in Hoyerswerda. (wotwołana 10. oktobra 2013) {{ref-de}}</ref> (w balowym a towaršnostnym domje při Piwarskej hasy<ref>Webstrona towarstwa „Braugasse 1 Hoyerswerda e. V.“: [https://web.archive.org/web/20160304131509/http://www.braugasse1-hoyerswerda.de/modules//index.php?location_id=62 ''Die Historie.''] (wotwołana 10. oktobra 2013) {{ref-de}}</ref>), ze zaměrom přizamknjene towarstwa spěchować. Při tym běchu hłownje [[Arnošt Bart]], [[Handrij Króna]], [[Jurij Słodeńk]], [[Bogumił Šwjela]], [[Jan Dwórnik]], [[Jurij Deleńk]], [[Awgust Lapštich (knihićišćer)|Awgust Lapštich]], [[Franc Kral]] a [[Michał Nawka]] wobdźěleni. Ale hakle lěto pozdźišo, dnja [[9. februara]] [[1913]] so załoženski proces ze schwalenjom wustawkow a wólbu wjednistwa skónči. Na prěnjeho předsydu Domowiny so Arnošt Bart a na jeho městopředsydu Bogumił Šwjela wolitaj. Wjetšina při załožerskej zhromadźiznje zastupjenych towarstwow (wosebje katolske) so pak spočatnje Domowinje njepřidruža. Hač do junija 1913 so zwjazkej 14 towarstwa z Hornjeje a jenož [[Maćica Serbska|Maśica Serbska]] z Delnjeje Łužicy – z dohromady něhdźe 1.600 sobustawami – přizamknu.
[[Dataja:Arnošt Bart wokoło 1925.jpg|mini|upright|Arnošt Bart]]
Po zastajenju dźěławosće zwjazka za čas [[Prěnja swětowa wójna|prěnjeje swětoweje wójny]] so [[Serbski narodny wuběrk]], kotryž předsyda Domowiny Arnošt Bart hłownje zastupowaše, wo wjetše kulturne a tež politiske samopostajenje zasadźi. Po zwrěšćenju tutoho hibanja so Domowina wot 1920 wobnowi.
===Wot znowawožiwjenja do zakaza Domowiny===
Za čas [[Weimarska republika|Weimarskeje republiki]] nastachu wuske styki z sportowym třěšnym zwjazkom [[Serbski Sokoł]] a so 24. julija 1921 župy „Jan Arnošt Smoler” w Budyšinje, „Michał Hórnik” w [[Kamjenc]]u, „Handrij Zejler” we Wojerecach a „Hendrich Jordan” w Choćebuzu wutworja. W lěće 1924 přisłušeja Domowinje 82 towarstwow. Skutkowanje třěšneho zwjazka wopřija nětko organizaciju přednoškow, koncertow, prózdninskich lěhwow kaž tež wudaće dźiwadłowych hrow a hudźbneho materiala za lajske dźiwadłowe skupiny a chóry. Nimo toho organizuje zjězdy a kulturne programy kaž na přikład 1925 w [[Kulow]]je, 1926 w [[Bukecy|Bukecach]], 1927 w [[Radwor]]ju abo 1935 we Wojerecach. W lěće 1925 so [[Serbska ludowa rada]] wot předsydstwa Domowiny, [[Serbska ludowa strona (Weimarska republika)|Serbskej (prjedy Łužiskej) ludowej strony]] a [[Maćica Serbska|Maćicy Serbskeje]] wutwori. Tuta rada dyrbi serbske zajimy přećiwo parlamentej republiki a krajam zastupować. Z pomocu peticijow sebi wona na přikład na kóncu Weimarskeje republiki žadaše, wučbnu situaciju serbskich dźěći polěpšić, štož pak bjez wuspěcha zwosta.
W lěće 1933 bu [[Pawoł Nedo]] předsyda Domowiny, kotryž so za strukturnu reformu zasadźi. Při tym běše předwidźane, towarstwowe sobustawstwo na direktne (jednotliwe) čłonstwo přestajić, zo by so Domowina w nutru skrućiła. Wot tutoho časa so wona tež jako narodna organizacija a politiska rěčnica Serbow widźi. Šěroke kulturne žiwjenje so w tutym času pak jenož ćežko wobchować hodźi, dokelž wyšnosće zapřijenje pruskeje Hornjeje a Delnjeje Łužicy do zwjazka a natwar młodźinskich skupinow njedowěrliwje wobkedźbowaše.
Po tym, zo zastupjerjo towarstwow nowe, wot stata nanuzowane wustawki 18. měrca 1937, kotrež Domowinu jako ''Zwjazk serbsce rěčacych Němcow'' a pozdźišo jako '' Zwjazk k hajenju domizny a serbskich nałožkow'' wobhladowachu, njeschwalichu, so zarjadowanja a zhromadźizny wot [[nacionalsocializm|nacionalsocialistow]] zakazachu. Wjetšina hišće zawostawacych towarstwow so w awgusće po zajeću [[Jurij Měrćink|Jurja Měrćinka]] při němsko-čěskej hranicy zakazachu, z čimž so Domowinje zakład dźěławosće wza. W lěće 1941 dóńdźe k oficialnemu zakazej Domowiny a sćazanju jeje wobsydstwa.
=== Wobnowjenje a Domowina za čas Němskeje demokratiskeje republiki ===
Hižo krótko po [[Druha swětowa wójna|Druhej swětowej wójnje]] so Domowina pod nachwilnym předsydstwom [[Jan Cyž (jurist)|dr. Jana Cyža]] [[10. meje]] [[1945]] w [[Chrósćicy|Chrósćicach]] wobnowi. Sowjetska komandantura w Budyšinje zwjazk 17. meje jako jednu z prěnich organizacijow scyła najprjedy regionalnje připóznawa. Runočasnje staji w [[Praha|Praze]] wutworjena [[Serbska narodna rada]] politiske žadanja, kotrež znowa hač k awtonomiji abo k přizamknjenju k [[Čěskosłowakska|Čěskosłowakskej]] sahachu. Tute žadanja wjednistwo Domowiny w někotrych memorandach podpěrowaše. Sowjetska wobsadniska móc so pak přećiwo tomu wupraji a spěchuje jenož kulturnu samostatnosć. Sowjetskim předpisam podrjadowana Domowina so w tutym času jako zastupjer zajimow Serbow etablěrowaše. Wodźace wosobiny widźachu w powójnskim porjedźe socialne wuswobodźenje serbskeho luda a socializm jako wuměnjenje za narodnu runoprawnosć.
Na lisćinach komunalnych wólbow 1946 zwjaza so Domowina z [[SED]]. Pod wospjetnym předsydstwom Pawoła Neda natwari sebi zwjazk organizaciju, kotraž wobsedźeše nimo regionalneho wusměrjenja tež přez kulturny, šulski, młodźinski/kubłanski, propagandistiski a hospodarski wotrjad. Pod wjednistwom [[Měto Lažki|Měta Lažki]] so we [[Wjerbno|Wjerbnje]] předsydstwo Domowinje za Delnju Łužicu woli, kotraž memorandum wo wuwučowanju serbšćiny a wukubłanju serbskich wučerjow na Sowjetsku wojersku administraciju w Němskej staji.
[[Dataja:Kurt Krjeńc.jpg|mini|upright|Kurt Krjeńc, předsyda Domowiny wot 1951 do 1973]]
W Sakskej schwali so 23. měrca 1948 zakoń k wobchowanju prawow serbskeje ludnosće, na čož so jasny rozkćěw wutwori. Z pomocu zakonja spěchowaše a financowaše stat serbstwo a zajimy Serbow. Tak nastachu nimo Domowiny wjacore serbske institucije na polu kubłanja, kultury a wědomosće. Tradicionelne towarstwowe žiwjenje njehodźi so wot 1949 w [[Němska demokratiska republika|Němskej demokratiskej republice (NDR)]] dale wjesć, ale Domowina dóstanje wot sakskeho statneho knježerstwa status jako społk zjawneho prawa. Nimo toho dóstanje Domowina prawo zaso w Delnjej Łužicy skutkować, na čož so prěnje městne skupiny w [[Brjazyna (Błóta)|Brjazynje]], [[Depsk]]u, [[Strjažow]]je, [[Turjej]]u und [[Wjerbno|Wjerbnje]] załožichu. W lěće 1950 so wotpowědny wukaz zratifikuje. Připódla eksistowaše pospyt samostatne krajne předsydstwo Domowiny za Braniborsku a Choćebuz wutworić.
W zwisku z towaršnostnej změnu w NDR, so bój wo wusměrjenje Domowiny 1955 přiwótři. Hižo do toho běštaj 1953 resp. 1954 duchownaj [[Gerhard Wirth]] a městopředsyda [[Jurij Handrik]] zwjazkowe předsydstwo wopušćiłoj. Na ''III. zwjazkowym kongresu Domowiny'' (27.–29. měrca 1955), na kotrymž so tež hižo 1951 zasadźeny předsyda [[Kurt Krjeńc]] znowa woli, so strach wo wobstaće serbstwa jako nacionalizm difamowaše. Wot 1958 wothódnoća kruhi SED zdźerženje a hajenje serbskeje rěče a wułoža ju jako njezjednoćomnu z marxizmom. Funkcionarojo Domowiny so tutomu směrej podwola, zhubja pak z tym wjele sobustawow. Wosebje ewangelscy a katolscy fararjo, kotřiž běchu dotal směrodajnje na skutkowanju Domowiny wobdźěleni, tute wusměrjenje wotpokazachu. Dla woteběranja sobustawstwa, so tehdyši 1. zwjazkowy sekretar [[Bjarnat Nowak]] wo wusměrjenje Domowiny na ryzy kulturnu organizaciju prócuje, čemuž pak SED zadźěwa.
Na 7. wuwjedźenskim postajenju so 1964 wučba serbšćiny na fakultatiwnu bazu staji, štož k sylnemu zniženju šulerjow serbšćiny wjedźe. Při wšěm spjećowanju, tež z boka Domowiny, so njeporadźi wukazej zadźěwać. Hakle w 1970tych lětach so poradźi, tute negatiwne sćěhi zaso zdźěla wurunać. Tradicija ludowych zjězdow so pak dale wjedźe. Wot 1966 so cyłkownje sydom centralnych festiwalow serbskeje kultury přewjedu. Wot 1969 so Domowina jako „socialistiska narodna organizacija“ definuje a mnoho zarjadowanjow we wjesnych skupinach centralnje postajeja.
Po tym zo so w Hornjej Łužicy hižo wjace hač 25 lět nazymske koncerty Domowiny wotměchu, so 1973 tež prěni nazymski koncert we Wjerbnje wotmě.
Wjednistwo Domowiny poskići serbskim zastupjerjam katolskeje a ewangelskeje cyrkwje 1988 „narodny dialog“, zo bychu so serbske zajimy přećiwo partneram dale wobkedźbowali.<ref>[https://web.archive.org/web/20091121170702/http://www.nowycasnik.de/artikle/154 ''Die Auswirkungen von Perestroika und Glasnost auf die Sorben/Wenden.''] Vortrag des Vorsitzenden der Maśica Serbska Dr. Peter Schurmann. W: Nowy Casnik. 17. nowembra 2009 (numer 46/2009). (online, wotwołana 10. oktobra 2013) {{ref-de}}</ref> Politisko-ideologiske konflikty so wjace tak kruće njewuwojuja a pozhubjenje sobustawow so w ramikach zdźerži. Njedźiwajo na prawniske postajenja a institucionelne spěchowanje pak Domowina pokročowacej asimilaciji Serbow zadźěwać njemóžeše.
Za čas politiskeho přewróta 1989/1990 ma Domowina z wjele wustupami a rozpušćenjemi wjesnych skupinow wojować, dokelž njemóžeše nowe wusměrjenje předpołožić a personelne změny wuwostanu. Za trěbnu programatisku změnu so [[Serbska narodna zhromadźizna]] zasadźowaše, kotraž so, hladajo na dołhu tradiciju, tež za dalše wobstaće Domowiny a zwisk towarstwow wupraješe.
===Zapisane towarstwo w Zwjazkowej republice Němska===
W lěće 1991 so Domowina jako zapisane towarstwo (z. t.) z nowymi wustawkami skonstituowa. W tutych je předpisane, zo so organizacija wo spěchowanje a rozšěrjenje rěče, kultury a tradicije serbskeho ludu zasadźi. Při tym móža čłonojo Domowiny jednotliwcy abo tež towarstwa być. Ze strony [[Zwjazkowa republika Němska|stata]] so wona w praksy jako zastupowarka serbskich zajimow připóznaje. Kóžde druhe lěto so hłowna zhromadźizna, najwyši organ Domowiny, schadźuje. Nimo toho je wona do pjeć župow rozrjaduje: Budyšin, Kamjenc (ze sydłom w Chrósćicach), Wojerecy, [[Běła Woda]]/[[Niska]] (ze sydłom w [[Slepo]]m) a Delnja Łužica (ze sydłom w Choćebuzu). Poslednja so z prjedawšich štyri župow w Delnjej Łužicy zestaji.
Na hłownej zhromadźiznje 2001 so wobzamknje, zo so [[Rěčny centrum WITAJ]], kotryž so za sposrědkowanje serbskeje rěče w pěstowarnjach a šulach zasadźi, jako samostatny wotrjad Domowinje přizamknje. W lěće 2011, so na hłownej zhromadźiznje 27-lětny [[Dawid Statnik]] na noweho předsydu na dwě lěće wuzwoli. Z tym je wón, po Pawole Nedźe, druhi najmłódši předsyda w stawiznach organizacije a skutkuje wot 2013 tež hłownohamtsce.<ref name="statnik hłownohamtsce">[http://www.sz-online.de/sachsen/domowina-vorsitzender-statnik-im-amt-bestaetigt--2538002.html ''Domowina-Vorsitzender Statnik im Amt bestätigt.''] W: Sächsische Zeitung. Drježdźany, 23. měrca 2013. (online, wotwołana 6. oktobra 2013) {{ref-de}}</ref>
W zwisku z nowelěrowanjom braniborskeho serbskeho zakonja 22. januara 2014, dósta Domowina jako towarstwo w tutym zwjazkowym kraju móžnosć, přećiwo ranjenju serbskich prawow před sudnistwom skoržić.<ref>Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/beitrag/2014/02/zustimmung-fuer-neues-sorben-wenden-gesetz-brandenburg.html ''Domowina zufrieden mit neuem Sorben-Wenden-Gesetz.''] (wotwołana 4. februara 2014) {{ref-de}}</ref>
==Struktura towarstwa==
[[Dataja:Budyšin Serbski Dom.JPG|thumb|''Serbski dom'' – sydło Domowiny při Póstowym naměsće w Budyšinje.]]
Hłowne sydło měješe Domowina spočatnje w 1904 wotewrjenym ''[[Serbski dom|Serbskim domje]]'' při [[Lawske hrjebje|Lawskich hrjebjach]] w Budyšinje, kotryž so we wójnskim času zniči. Wot 1956 je zarjad Domowiny w nowo natwarjenym ''Serbskim domje'' při Póstowym naměsće w Budyšinje. Sydło delnjołužiskeje wotnožki je ''Serbski dom'' w Choćebuzu.
Najwyši organ Domowiny je hłowna zhromadźizna, kotraž so z čłonow zwjazkoweho předsydstwa a čłonow sobustawskich towarstwow zestaji. Hłowna zhromadźizna so dwulětnje schadźuje, hdźež dźěławosć Domowiny bilancuje a směrnicy za přichodnej dwě lěće wudźěła. Kóžde štwórte lěto so na hłownej zhromadźiznje tež předsyda, zwjazkowe předsydstwo (hač do 30 čłonow) a wuběrki Domowiny wola. Předsyda Domowiny reprezentuje třěšny zwjazk w zjawnosći a nawjeduje zwoprawdźenje programa Domowiny a wobzamknjenja hłowneje zhromadźizny. Jednaćel, kotryž so na sydom lět wot zwjazkoweho předsydstwa powoła, nawjeduje zarjad Domowiny.<ref name="wustawki 2013">Domowina: [http://www.domowina.sorben.com/dokumenty/wustawki2013os.pdf ''Wustawki Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow z. t.''] Nowa wersija wobzamknjena na 16. hłownej zhromadźiznje Domowiny. Wjerbno, 23. měrca 2013. {{ref-hsb}}</ref>
Program Domowiny so prawidłownje nadźěła. Po tutym orientuje so aktualna dźěławosć třěšneho zwjazka. <ref>[https://www.domowina.de/hsb/domowina/program/ Program Domowiny | Zaměry a zakłady towarstwoweho dźěła]</ref>
===Předsydźa===
[[Dataja:Dawid Statnik 2017.jpg|mini|[[Dawid Statnik]], tuchwilny předsyda Domowiny (wot 2011)]]
Wot załoženja Domowiny měješe wona jědnaće předsydow. Wot kónca lěta 1950 hač do 1990 měješe zwjazkowy kongres předsydstwo, na kotrehož čole steješe wot lěta 1973 1. sekretar zwjazkoweho předsydstwa.
{| class="wikitable sortable"
!width="60px" align="center"| čas
!width="120px" align="center"| předsyda
!colspan="2" style="text-align:left" class="unsortable"| biografiske daty
!style="text-align:left" class="unsortable"| dodatne informacije
|-
|align="center"|1912–1927
|align="center"|'''[[Arnošt Bart]]'''
|1870–1956
|překupc, ratar, wjesnjanosta,<br />zapósłanc sakskeho krajneho sejma
|sobuzałožer a spočatnje komisariski předsyda
|-
|align="center"|1927–1930
|align="center"|'''[[Jakub Šewčik]]'''
|1867–1935
|farar, kulturny stawiznar, basnik
|
|-
|align="center"|1930–1933
|align="center"|'''[[Jan Křižan]]'''
|1880–1959
|farar
|
|-
|align="center"|1933–1937<br />1945–1950
|align="center"|'''[[Pawoł Nedo]]'''
|1908–1984
|wučer, wědomostnik, publicist
|
|-
|align="center"|1950–1973
|align="center"|'''[[Kurt Krjeńc]]'''
|1907–1978
|pórclinowy tružer, skałar,<br />zapósłanc Ludoweje komory NDR
|
|-
|align="center"|''1964–1990''
|align="center"|'''''[[Jurij Grós]]'''''
|1931–2019
|blidar, wučer, wokrjesny rada
|''1. sekretar zwjazkoweho předsydstwa Domowiny''
|-
|align="center"|1990–1991
|align="center"|'''[[Bjarnat Cyž]]'''
|* 1951
|diplomowy inženjer elektrotechniki
|
|-
|align="center"|1991–1992
|align="center"|'''[[Jan Pawoł Nagel]]'''
|1934–1997
|komponist
|
|-
|align="center"|1993–2000
|align="center"|'''[[Jakub Brankačk]]'''
|* 1928
| wučer
|
|-
|align="center"|2000–2011
|align="center"|'''[[Jan Nuk]]'''
|* 1947
|diplomowy inženjer energijownistwa,<br />předewzaćel
|
|-
|align="center"|wot 2011
|align="center"|'''[[Dawid Statnik]]'''
|* 1983
|jewišćowy mišter
|wot 2013 hłownohamtsce<ref name="statnik hłownohamtsce" />
|}
===Zwjazkowe předsydstwo===
Tuchwilnemu zwjazkowemu předsydstwu Domowiny, kotrež so na hłownej zhromadźiznje 05. haperleje 2025 w Budyšinje wuzwoli, přisłušeja slědowace wosoby: Dawid Statnik (předsyda), dr. Hartmut Leipner (městopředsyda), Marlis Młynkowa (městopředsydka), Marko Hančik, Franciska Albertowa, Beno Bělk, Jan Bělk, Bosćij Benada, Měrćin Brycka, Jěwa-Marja Čornakec, [[Bjarnat Cyž]], Mira Dubianojc, Roman Dźisławk, Joachim Glücklich, Maksimilian Hasacki, Syman Hejduška, Alena Hiccyna, Jan Kliman, Šarlota Kušcyc, Matej Mark, Carolina Měršowa, Jan Ryćer, Diana Wowčerjowa, Kati Struckowa, Tomaš Suchy, Angela Šurmanowa a Michaela Wróblowa.
Zwjazkowe pŕedsydstwo woli so kóžde štyri lěta na hłownej a wólbnej zhromadźiznje.
===Čłonstwo===
Domowinje přisłušeja pjeć župow (regionalnych zwjazkow), kotrež přesadźenje programatiskich zaměrow Domowiny a zhromadne skutkowanje towarstwow spěchuja:
* [https://web.archive.org/web/20221104110054/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jan-arnost-smoler-budysin župa „Jan Arnošt Smoler”] ze sydłom w Budyšinje:
:załoži so 24. julija 1921 w Budyšinje.
:županka: Leńka Thomasowa
* [https://web.archive.org/web/20221104110051/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-michal-hornik-kamjenc župa „Michał Hórnik”] w Kamjencu ze sydłom w Chrósćicach
:załoži so 24. julija 1921.
:županka: Diana Wowčerjowa
*[https://web.archive.org/web/20220926002852/https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/domowinska-zupa-handrij-zejler-wojerecy „Handrij Zejler”] ze sydłom we Wojerecach:
:załoži so 24. julija 1921 we Wojerecach.
:županka: Gabriela Linakowa
*[https://web.archive.org/web/20221104104543/https://www.domowina.de/hsb/mitgliedschaft/mitgliedsvereine/regionalverband-der-domowina-niederlausitz župa „Dolna Łužyca z. t.”] w Choćebuzu
:Župa wuńdźe ze župow Choćebuz (wot 1949/50), Gubin/Baršć (1954), Kalawa/Lubin (1955) a Grodk (1956) a so 31. meje 1991 jako zapisane towarstwo załoži.
:župan: Michael Apel
*[https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/zupa-jakub-lorenc-zaleski-z-t župa „Jakub Lorenc-Zalěski”] w Slepom
:Župa w Niskej so 1945 załoži. Přez nowe administratiwne rjadowanje wobwodow w NDR (1957) nastanjetej župje Běła Woda a Niska. W lěće 1991 so župje zaso zjednoćištej.
:županka: Diana Maticowa
Nimo župow přisłušeja Domowinje slědowace towarstwa:
* [http://www.benno-haus.de/ Dom biskopa Bena] (spěchowacy čłon)
* [http://www.krabatmuehle.de/ Krabatowy młyn Čorny Chołmc z. t.]<ref>[https://web.archive.org/web/20160118090108/http://www.lr-online.de/regionen/hoyerswerda/Krabatmuehlen-Verein-neu-im-Domowina-Regionalverband;art1060,3121782 ''Krabatmühlen-Verein neu im Domowina-Regionalverband.''] W: Lausitzer Rundschau. Wojerecy, 30. nowembra 2010. (online, wotwołana 7. oktobra 2013) {{ref-de}}</ref>
* [https://web.archive.org/web/20150603105159/http://www.zeissighof.de/kvsorb.htm Kulturne towarstwo Ćisk z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20130818213729/http://www.macica.sorben.com/ Maćica Serbska z. t.]
* [http://www.pawk.de/ „Pawk” z. t.]
* [http://www.tourismus-sorben.com/ Serbski kulturny turizm z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20170419193457/http://www.sokol.sorben.com/ Serbski Sokoł z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20060514224930/http://www.sorbischer-schulverein.de/ramiki.html?s Serbske šulske towarstwo z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20070830120243/http://www.tcm-kp.de/ Towarstwo Cyrila a Metoda z. t.]
* [https://www.domowina.de/hsb/clonstwo/sobustawske-zupy-a-towarstwa/towarstwo-za-spechowanje-serbskeho-kulturneho-a-informaciskeho-srjedzisca-w-barlinju-ski-z-t/ Towarstwo za spěchowanje serbskeho kulturneho a informaciskeho srjedźišća SKI z. t. w Barlinje]
* [https://web.archive.org/web/20070623174421/http://www.domowina.sorben.com/strony/zsst.htm Zwjazk serbskich spěwarskich towarstwow z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20050831212247/http://www.volkskultur.sorben.com/ Spěchowanski kruh za serbsku ludowu kulturu z. t.]
* Zwjazk serbskich studowacych z. t.
* [https://web.archive.org/web/20041127121617/http://www.zsw-skb.de/ Zwjazk serbskich wuměłcow z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20070907065115/http://www.tourismus.sorben.com/ Zwjazk za serbski kulturny turizm z. t.]
* [https://web.archive.org/web/20070818111833/http://www.zpr.sorben.com/ Zwjazk serbskich rjemjeslnikow a předewzaćelow z. t.]
===Nowina towarstwa „Naša Domowina“===
Wot lěta 1935 je towarstwo nowinu ''Naša Domowina'' wudało. Spočatnje wuńdźe nowina jako samostatna přiłoha [[Serbske Nowiny|Serbskich Nowin]]. Pozdźišo wuda Budyski zarjad Domowiny nowinu pod mjenom ''Naša Domowina – Informacije třěšneho zwjazka • Informacije kšywowego zwězka • Informationen des Dachverbandes''.
===Hłowne zhromadźizny===
Zakładny gremij Domowiny je hłowna zhromadźizna z delegatami wšěch čłonskich towarstwow a župow. Přewjedźe so kóžde druhe lěto.
{| class="wikitable"
|-
! čo. !! datum !! městno
|-
<!--| 1 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 2 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 3 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 4 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 5 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 6 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 7 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 8 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 9 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 10 || Celowy tekst || Celowy tekst
|-
| 11 || Celowy tekst || Celowy tekst
|- -->
| 12 || 5. měrca 2005 || [[Budyšin]]
|-
| 13 || 31. měrca 2007 || [[Kulow]]
|-
| 14 || 28. měrca 2009 || [[Chrósćicy]]
|-
| 15 || 26. měrca 2011 || [[Delni Wujězd]]
|-
| 16 || 23. měrca 2013 || [[Wjerbno]]
|-
| 17 || 28. měrca 2015 || [[Haslow]]
|-
| 18 || 25. měrca 2017 || [[Wojerecy]]
|-
| 19 || 30. měrca 2019 || [[Chrósćicy]]
|-
| 20 || 12. junija 2021 || [[Slepo]]
|-
| 21 || {{0}}3. junija 2022 || [[Choćebuz]] ''(wurjadna)''
|-
| 22 || 22. apryla 2023 || [[Choćebuz]]
|-
| 23 || ''5. apryla 2025'' || ''[[Budyšin]]''
|}
==Symbol a znamješko „lipy“==
Zwjazkowe předsydstwo Domowiny je so na posedźenju 25. awgusta 1949 z symboliskim znamješkom třěšneho zwjazka zaběrało. Mjez 20 zapodatymi namjetami wuzwoli so jednohłósnje naćisk [[Hanka Krawcec|Hanki Krawcec]].
''„Znamjo Domowiny pokazuje na čerwjenym pozadku tři slěborne lipowe łopješka, kotrež wurostuja ze zdónka z wósom korjenjemi.“''<ref name="wustawki 2013" /> Powaleny, ale hišće kruće zakorjeny štomowy zdónk ćěri nowe łopješka – symbol za wosylnjenje serbskeho naroda po ničacym režimje nacionalsocialistow. Symbol “lipowe łopješko” je škitana marka Domowiny – Zwjazka Łužiskich Serbow.
==Česćowanja==
[[dataja:Stamps of Germany (DDR) 1966, MiNr 1166.jpg|thumb|Składnostnje 150. narodninow [[Jan Arnošt Smoler|Jana Arnošta Smolerja]] wuda so 1966 w NDR tež listowa znamka Serbskeho domu po naćisku [[Jan Hansky|Jana Hanskeho]] a Gerharda Staufa (1924–1996).]]
Domowina počesći wot lěta 1990 wosoby, kotrež so zaměrnje a wuspěšnje za wozrodźenje serbskeje kultury a rěče zasadźuja z ''Mytom Domowiny'' a ''Mytom Domowiny za dorost''. Z ''Čestnym znamješkom Domowiny'' připóznawaja so wot lěta 1959 „zasłužby w towarstwowym dźěle, zwoprawdźejo program a směrnicy Domowiny”.<ref>Webstrona Domowiny: [https://web.archive.org/web/20080828190016/http://www.domowina.sorben.com/pm/080612.htm ''Namjety za „Myto Domowiny“ a „Čestne znamješko“ 2008.''] Medijowe wozjewjene Domowiny wot 12. junija 2008. (wotwołana 7. oktobra 2013) {{ref-hsb}}</ref> Mjez lětami 1961 a 1989 so tež ''Literarne myto Domowiny'' a ''Wuměłske myto Domowiny'' spožčitej.
==Žórła==
* [[Manfred Laduš]]: ''Domowina sto lět.'' Rjad „Wobrazki ze Serbow”. Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 2012. ISBN 978-3-7420-2218-9 {{ref-hsb}}
* Webstrona mdr.de: [http://www.mdr.de/mdr-figaro/journal/domowina204.html ''Zeittafel – Ein Jahrhundert Interessenvertretung der Sorben.''] (wotwołana 5. oktobra 2013) {{ref-de}}
* Webstrona rbb: [http://www.rbb-online.de/politik/hintergrund/100_jahre_domowina.html ''100 Jahre Domowina – Eine Heimat für die sorbische Kultur.''] (wotwołana 5. oktobra 2013) {{ref-de}}
<references/>
==Wotkaz==
* [https://www.domowina.de/hs/ Oficialne stronki Domowiny]
[[Kategorija:Serbska institucija]]
[[Kategorija:Serbske towarstwo]]
[[Kategorija:Domowina]]
[[Kategorija:Budyšin]]
[[Kategorija:Załožene 1912]]
[[Kategorija:1945]]
atjc5w9aci2snktsfaimyuqv1hy1f79
Lěwica
0
7848
390883
387224
2026-05-07T20:21:53Z
J budissin
7
390883
wikitext
text/x-wiki
{{Infokašćik politiska strona
|emblem= [[Dataja:Logo Die Linke (2023).svg|250px]]
|mjeno swójske=Die Linke
|mjeno serbske=Lěwica
|kraj=[[Němska]]
|załoženje=[[16. junija]] [[2007]] w [[Berlin]]je
|rezidenca=
|předsyda1=[[Ines Schwerdtner]]
|předsyda2=[[Jan van Aken]]
|ličba předsydow=2
|wobraz předsydy1=Ines Schwerdtner, 2023.jpg
|wobraz předsydy2=Jan van Aken 2023 (cropped).jpg
|čłony=112.000 <small>(staw: 5/2025)</small>
|młodźinska organizacija=[[Linksjugend 'solid|Linksjugend ['solid]]]
|adresa=[[Karl-Liebknecht-Haus]]<br />
Kleine Alexanderstraße 28<br />
10178 Berlin<br />
Postfach 1 00
|webstrona=[https://www.die-linke.de/ die-linke.de]
}}
'''Lěwica''' ({{wrěči|de}} ''Die Linke'') je lěwicarska [[politiska strona]] w [[Němska|Němskej]], kotraž nasta dnja [[16. junija]] [[2007]] přez zjednoćenje dweju stronow [[Die Linke.PDS]] a [[WASG]]. Předsydaj staj wot oktobra 2024 [[Ines Schwerdtner]] a [[Jan van Aken]]. Młodźinska organizacija Lěwicy je [[Linksjugend 'solid|Linksjugend ['solid]]].
Wot 2014 do 2024 bě [[Bodo Ramelow]] w [[Durinska|Durinskej]] prěni zastupjer strony w zastojnstwje ministerskeho prezidenta.
W 20. němskim [[zwjazkowy sejm|zwjazkowym sejmje]] měješe Lěwica prěnjotnje 39 wot cyłkownje 736 sydłow a tworješe tuž najmjeńšu frakciju. Byrnjež njedocpěła 5 % při wólbach, móžeše dźakowano swojim třom direktnym mandatam znowa do parlamenta zaćahnyć. Z wustupom [[Sahra Wagenknecht|Sahry Wagenknecht]] a někotrych dalšich zapósłancow w nazymje 2023 zhubi Lěwica status frakcije w sejmje. Po załoženju [[Zwjazk Sahry Wagenknecht|Zwjazka Sahry Wagenknecht]] (BSW) 2024 zhubi wona wjele čłonow a wolerjow wosebje we wuchodnej Němskej. Po wuspěšnym wólbnym boju móžeše Lěwica swój wuslědk při wólbach w februarje 2025 jasnje stopnjować a ma w 21. zwjazkowym sejmje 64 zapósłancow (wot 630).
Wot swojeho załoženja 2007 hač do wólbow krajneho sejma 2024 w [[Braniborska|Braniborskej]] běše Lěwica jako naslědnica PDS we wšěch wuchodoněmskich krajnych sejmach zastupjena. Na zapadźe sedźa jeje zastupjerjo w parlamentomaj [[Hamburg]]a a [[Bremen]]a.
== Wotkazaj ==
{{Commonscat|Die Linke}}
* [https://www.die-linke.de Webstrona Lěwicy]
{{Strony w zwjazkowym sejmje}}
[[Kategorija:Politiska strona w Němskej]]
[[Kategorija:Lěwica|!]]
[[Kategorija:Załožene 2007]]
pupaoyj6lt51n124bmak33pi3w91yl8
SAP
0
12575
390888
374743
2026-05-07T20:29:38Z
J budissin
7
390888
wikitext
text/x-wiki
{{Infokašćik předewzaće
| mjeno = SAP AG
| logo = [[Dataja:SAP-Logo.svg|150px|SAP Logo]]
| forma_předewzaća = akcijowe towarstwo
| ISIN = DE0007164600
| datum_załoženja = 1972
| sydło = [[Walldorf (Badenska)|Walldorf]]
| nawodnistwo =
| ličba_sobudźěłaćerjow = 43.800 (december 2007)
| wobrot = 10,3 mrd. EUR (2007)
| bilancowa_suma =
| branša = [[software]]
| internetowa_strona = [http://www.sap.com/ www.sap.com]
}}
Firma '''SAP AG''' je producent zawodo-hospodarskeje [[software]]. Załožene 1972 w zapadoněmskim [[Weinheim (Badenska)|Weinheimje]], je předewzaće na tutym polu mjeztym najwjetši producent w [[Europa|Europje]] a třeći najwjetši na cyłym swěće. Ćežišćo je wuwiće software-systemow, kotrež małe kaž tež wulke zawody při jich hospodarskich [[proces]]ach kaž składowanje skazankow, pisanje zličbowankow, rjadowanje składa, rjadowanje personala, [[knihiwjednistwo]] atd. podpěraja. W padźe tak mjenowanych [[Enterprise Resource Planning|ERP-systemow]] (Enterprise Resource Planning) njepodpěraja při tym jenož jednotliwe dźěłowe pola, ale wšě funkcije podłu [[rjad k tworjenju hódnoty|rjada k tworjenju hódnoty]]. K tajkim ERP-systemam liči mjez druhim [[SAP R/3]].
== Předewzaće ==
Wone bu 1972 wot 5 něhdyšich sobudźěłaćerjow firmy [[IBM]] (Dietmar Hopp, Hasso Plattner, Klaus Tschira, Claus Wellenreuther a Hans-Werner Hector) załožene. Tehdy steji skrótšenka SAP při tym za słowa Systeme, Anwendungen und Produkte in der Datenverarbeitung abo Systems, Applications and Products in Data Processing. Z lěta 2005 so tute zapřijeća oficielnje wjace njewužiwaja, tak zo firma so jenož hišće SAP a.t. mjenuje. Sydło firmy je we [[Walldorf (Badenska)|Walldorfu]]. SAP wudźeržuje we wjace hač 50 dalšich krajach swěta běrowy za rozšěrjenje abo dalewuwiće jich produktow.
== Produkty ==
=== SAP R/2 ===
Z lěta 1979 poskićowaše firma SAP software z mjenom SAP R/2. Tuta běše prěni šěroko zasadźeny produkt SAP. Hižo w lěće 1982 wužiwa něhdźe 200 kupcow tutón software. Koncept załožerjow firmy bazowa na wuwiću modularneho software-systema. Za kóždy nadawk zasadźi so po funkcionaliće rozdźělny modul - wšitke module hromadźe pak móža w jednym cyłku mjez sobu daty wuměnjeć, tak zo so hodźi [[rjad k tworjenju hódnoty]] předewzaća z jednym jeničkim software-systemom podpěrać. Problem hižo tehdy běše, zo dyrbjachu so procesy předewzaća we wulkim směrje na idealizowane procesy tutoho software-systema přiměrić.
=== SAP R/3 ===
W lěće 1992 wuńdźe naslědnik SAP R/3. Tutón software-system bazuje tohorunja na koncepće modularity funkcijow. Rozšěrjene module su na přikład SD (Sales and Distribution), CO (Controlling), FI (Finance), MM (Materials Management), HR (Human Resources), PP (Production Planning) a dalše.Porno SAP R/2 změni pak so techniska baza tutoho systema. Hdyž w SAP R/2-systemje wužiwarjo hišće z kompjuterowymi [[terminal (komputer)|terminalami]] na [[wulkoličak]]u dźěłachu, přesadźi so z SAP R/3 tak mjenowana [[client-serwer-architektura]], kotraž so hišće dźensa zasadźi. Dalša rewolucionarna změna bě, zo so wužiwar jenož hišće na jednotnych, wot nětka tež grafiskich a k tomu přehladnych wobrazach pohibowaše. Z SAP R/3 zasadźeja so konsekwentnje jenož hišće [[relacijonalna datowa banka|relacijonalne datowe banki]]. Připódla zmóžni SAP wot nětka instalaciju jich software na ličaki najwšelakorišich poskićowarjow.
=== SAP Business Suite ===
SAP R/3 so po ćasu wo dalše software-produkty rozšěri. Tute předewzaće pod mjenom SAP Business Suite zjednoći. Tajke dalše produkty su:
* Customer Relationship Management (SAP CRM) je njewotwisny software-pakćik, kotryž wobšěrne funkcionality za zastaranje kupcow poskići. Tuta software běži na swójskim serweru a wuměnja daty přez tak mjenowane replikowanje z přizamknjenym SAP ERP-systemom (kaž na př. SAP R/3).
* Supply Chain Management (SAP SCM), Supplier Relationship Management (SAP SRM) a Product Lifecycle Management (SAP PLM) su systemy, kotrež zakładny system (kaž na př. SAP R/3) wo dalše, wjacore branžy přesahowace, wužitne funkcije rozšěrja.
* Specifiske branžowe produkty (tak mjenowane IS - Industry Solutions) poskićeja přidatne funkcije k zakładnym systemej, kotrež su na wotpowědne branžy wusměrjene. Na pr.: SAP for Retail za drobnowikowanske předewzaća, IS-Mill za papjernu, tekstilnu a woclowu industriju abo IS-Oil za wolijowu industriju atd.
=== NetWeaver-platforma ===
NetWeaver-platforma je dalši wuwiwanski krok na bazy SAP ERP. Tuta twori bazu za wužiwanje SAP Business Suite-aplikacijow. Technisce wobsteji tuta platforma z jednoho [[ABAP|ABAP-aplikaciskeho]] systema z wěstymi zakładnymi funkcijemi a přidatneho [[J2EE|J2EE-aplikaciskeho]] systema. NetWeaver-system móže so na tři wšelake wašnja zasadźić: jenož jako ABAP-system, jenož jako J2EE-system abo jako dwójny system, tak mjenowny Double-Stack-System.
Z NetWeaver so wšelake tak mjenowane ''Usages'' kupcam poskića. To su jednorje małke abo wjetše aplikacije, kotrež pak na ABAP- abo pak na J2EE-technice bazuja. Tajke móža mjez druhim być: [[Business Intelligence]], [[Mobile Infrastructure]] abo [[Enterprise Portal]]. J2EE-system a ABAP-system stej wusko mjez sobu zwjazanej. Z tak mjenowanym Web Dynpro, kotryž na J2EE-technice bazuje, je SAP [[GUI|GUI-produkt]] wuwiwa, kotryž zamóže z ABAP-programami komunikować. Tež rjadowanje wužiwarjow wobeju systemow je wusko mjez sobu skoplowane.
NetWeaver poskića tež móžnosć, software-produkty druhich poskićowarjow na SAP-system přizamknyć. K tomu předleža wobšěrne zwjazanske funkcionality (tak mjenowane Interfaces).
=== Produkty za předewzaća srjedźneho stawa ===
Firma SAP poskića z SAP Business One, SAP Business All-in-One a SAP Business by Design software, kotraž ERP-funkcionality za małe, srěnjowulke a wulke předewzaća k dispoziciji staji.
==== Business One ====
SAP Business One je produkt, kotryž je přewažnje za małych do srěnjowulkich předewzaćow koncipowany. Architektura a funkcionalita stej samostatnej a nimatej zwiska k SAP R/3 abo SAP Business Suite. Tutón produkt zasadźi swójsku GUI-techniku. Běži tuchwilu jenož pod [[Windows|Microsoft Windows]]. Business One wopřija zakładne module za wšelake wobłuki: administraciju, předawanje, najwšelakoriše rozprawy a wuhódnoćenja, rjadowanje personala atd.
Business One bu 2002 wot firmy SAP zawjedźeny a bazuje na software ''TopManage'' israelskeho předewzaća TopManage Financial Solutions LTD. Tuta firma so 2001 wot SAP přewza. Jedyn z jeje załožerjow, Shai Agassi, bu pozdźišo tež sobustaw předsydstwa firmy SAP.
==== Business All-in-One ====
Pola Business All-in-One jedna so wo předkonfigurowany, mały ERP-System, kotryž měri so wosebje na wjetše předewzaća srjedźneho stawa a na přizamknjene předewzaća wulkich koncernow. Tutón produkt poskića lěpšiny ERP-systema při połnej kompatibiliće z ERP-systemom ''koncernoweje maćerje''.
==== Business by Design ====
Business by Design je kompletne nowe wuwiće firmy SAP za předewzaća srjedźneho stawa. Porno SAP ERP njeposkića tutón system žane typiske móžnosće přiměrjena systema na potrjeby kupca. Business by Design njeda so modifikować (na př. přez změny w ABAP-kodźe wěstych aplikacijow). Wuzwolenje trěbnych funkcionalitow sta so přez kupca same (''Scoping''), tute so z pomocu parametrizěrowanja w systemje přesadźa. To k tomu wjedźe, zo porno klasiskemu ERP-systemej njekonsistency njenastanu.
== Serwis ==
Serwis firmy SAP, kotryž so zwjetša přez wotpowědne zrěčenje wo hladanju softwary wujedna, wotwiła so přewažnje z pomocu interneta přez w portalu ''SAP Service Marketplace'' zjednoćene funkcije. Tutón portal zmóžnja wužiwarjej zmylki w programach a druhe problemy we wobłuku SAP-systema zapodać a tež status pokročowanja sćěhować. Dale poskića portal móžnosć sej dokumentacije wotwołać, za korekturnymi wozjewjenjemi pytać abo tež dalekubłanja skazać.
Tak mjenowany ''SAP Developers Network'' (SDN) je forum, kotryž [[blog]]i k wuběranym temam a podpěru při detailowych prašenjach poskića. Kóždy smě so tam wobdźělić. Wužiwana rěč je jendźelšćina.
== Wotkazy ==
{{Commonscat|SAP}}
* [http://www.sap.com Internetowe strony předewzaća]
* [http://service.sap.com SAP Service Marketplace]
* [http://sdn.sap.com SAP Community Network]
{{zarodk}}
[[Kategorija:Předewzaće]]
[[Kategorija:Producent software]]
[[Kategorija:Załožene 1972]]
imesg9g85t41jpmikvy7bcmwb3s7xen
Konfucius
0
12931
390886
379238
2026-05-07T20:24:58Z
J budissin
7
390886
wikitext
text/x-wiki
[[Dataja:Konfuzius-1770.jpg|thumb|Konfucius, zwobraznjenje z 18. lětstotka]]
[[File:Confucius Statue at the Confucius Temple.jpg|thumb|]]
'''Kǒng Zǐ''' ([[chinšćina|chinsce]]: 孔子, Wade-Giles: ''K'ung-tzŭ'' „Mištr Kong“) bě chinski filozof, kotrehož wučba a [[filozofija]] stej sylnje wobwliwowałoj myslenje a žiwjenje [[China|Chinjanow]], [[Koreja|Korejčanow]], [[Japanska|Japančanow]] a [[Vietnam]]janow.
Na zapadźe je wón předewšěm jako '''Konfucius''' znaty (złaćonšćene z ''Kǒng Fūzǐ'' „wučenski mištr Kong“). Prawdźepodobnje je žiwy był wot 551 do 479 do Chr. a so narodźił w měsće Qufu w chinskim staće Lu (dźensniša prowinca Shandong), hdźež je tež zemrěł.
Centralny tema jeho wučby je porjadk, kotryž so docpěje po jeho měnjenju z pomocu česćownosće napřećo ludźom a česćowanja prjedownikow. Jako ideal płaćeše Konfuciusej „nadobny“ (junzi), moralisce bjezporočny čłowjek. Nadobny móže čłowjek być, jeli je w harmoniji z cyłotu swěta: „namakać žro, kotrež naše moraliske byće ze wšowobpřijacym porjadkom, z centralnej harmoniju zjednoći“, bě za Konfuciusa najwyši čłowjeski cil.
Hódnoty jeho filozofije stajichu so w Chinje za čas Han Dynastije (206 do Chr. - 220 po Chr.) wyše tych druhich doktrinow kaž legalizma abo taoizma. Mysle Konfuciusa wuwichu so do filozofiskeho systema, kotryž je jako konfucianizm znaty. Jezuit Matteo Ricci (1552–1610) šěrješe jón na zapadźe. Wón běše prěni, kotryž złaćonšći mjeno na „Konfucius“.
Jeho wučby namakaja so w „Analektach“ Konfuciusa ''(Lunyu)'', zběrce „krótkich aforistiskich fragmentow“, kotraž bu wjele lět po jeho smjerći zestajena.
== Žiwjenje ==
=== Po aktualnych dopóznaćach ===
Dwě lěće po tym, zo bě so 551 w Lu narodźił, wumrě jeho nan a młody Konfucius dósta 539–552 do Chr. priwatnu wučbu pola swojeho dźěda. Z 19 lětami bu zwoženjeny a w lětach 532–502 do Chr. dźěłaše wón mjez druhim jako dohladowar bróžnjow abo wukonješe druhe niske dźěła.
Jeho mać zemrě 529 do Chr. Po pozdatnym zetkanju z Laozi, kotryž płaći jako załožer daoizma, w Luoyang 518 do Chr. dyrbješe Konfucius dwě lěće pozdźišo dla internych bojow wo móc ćeknyć a w susodnym staće Qi eksil pytać. Po jeho nawróćenju do Lu započa so něhdźe 500 do Chr. politiski postup Konfuciusa. Najprjedy bu wón twarski minister, potom justicny minister a skónčnje 498 do Chr. zastupowacy kancler.
497 do Chr. přiwza wójwoda Ding z Lu 80 spěwacych holcow jako dar susodneho stata Qi, na čož dźěše Konfucius z protesta znowa do eksila. Nětko započnje so jeho 13-lětne pućowanje po wšelakorych statach. Wón wopyta
495 do Chr. stat Wei
494 do Chr. stat Chen
492 do Chr. Wei, po tym Jin
490 do Chr. stat Cai; rozestajenjow mjez Chen a Cai dla Konfucius skoro zahłódni
488 do Chr. stat Wei
Hakle 484 do Chr. jeho nazad do Lu zwołachu. Tam dožiwi wón 482 do Chr. smjerć swojeho syna Bo Yu, 481 do Chr. smjerć najlubšeho wučomnika Yan Hui a zamordowanje wójwody stata Qi. To so tež jako započatk „časa so wadźacych mócnarstwow“ mjenuje. 480 do Chr. zemrě jeho šuler Zilu na bitwišću a lěto na to tohorunja Konfucius.
Po „Historiskich analach“ ''(Shiji)'' wot Sima Qian, kotryž je lětstotki po Konfuciusu za čas Han-dynastije žiwy był, rysuje so tróšku hinaši wobraz wo Konfuciusu.
Je ćežko sebi jasny wobraz wo Konfuciusu zdobyć, dokelž njeje ani jeničku pisomnu twórbu zawostajił. Podobnje kaž pola Jězusa buchu wučby Konfuciusa hakle něhdźe 100 lět po jeho smjerći wot jeho wučomnikow napisane.
== Wučba ==
=== Nadobny ===
''Lunyu'' je spis, kotryž je wuchodoaziske duchowne stawizny najbóle wobwliwował. Wón wobsahuje štyri zakładne zapřimjeća Konfuciusa: sobučłowjeskosć, sprawnosć, lubosć dźěći k staršim a prjedownikam a ritusy.
Čłowjeski ideal je za Konfuciusa nadobny. Nadobny prócuje so mjenowane štyri [[dobry počink|dobre počinki]] zwoprawdźić. Tute su za Konfuciusa pak jenož ideal, kotryž so njehodźi docpěć. To so pokaza w Lunyu, hdyž rěka wo mištru: „Njeje to wony muž, kotryž wě, zo so jeho ideje njehodźa zwoprawdźić, kotryž je pak tohodla njespušći?“
Konfucius praji sam (XIV, 28):
„Konfucius rjekny: „Za puć nadobneho su trěbne tři wěcy, ja pak to njezdokonjam: prawe zadźerženje druhim ludźom napřećo – to wuswobodźi wot starosćow. Mudrosć – wona zachowa před dwělemi. Rozsudźenosć – wona přewinje strach.“ Zi-gong přispomni: „Tak mištr sebje posudźuje.“
Nadobny prócuje so wo to, so idealej tak daloko kaž móžno bližić. Wón pak wě, zo wón jón ženje njedocpěje. Sprawne prócowanje je potajkim faktiski ideal Konfuciusa, mjeztym zo so imaginarny ideal jako njedocpějomny wobhladuje. Prócowanje je tuž prěnje wuměnjenje nadobneho (VII, 8):
„Štóž so njeprócuje, tomu wěrnosć njewotkryju.“
Puć nadobneho je kóždemu wotewrjeny, kotryž so wo to prócuje. Srědk za to je po Konfuciusu kubłanje a wuknjenje. Wosebite kmanosće njejsu tuž trěbne, zo by so čłowjek z nadobnym stał (XVII, 2): „Konfucius rjekny: „Z natury sem su ludźo na so podobni. Přez rozdźělne kubłanje so woni wot so zdaluja.“
Tuž žada sej Konfucius (XV, 39): „Kubłanje dyrbi kóždemu přistupne być. Mjez stawami njesmě so rozeznawać.“
=== Kubłanje ===
Wuknjenje ma pola Konfuciusa wysoku prioritu. Prěnje hrono w Lunyu rěka: „Wuknyć a to hdys a hdys wospjetować, njeje tež to wjeselo?“
Po Konfuciusu stanje so čłowjek hakle přez wuknjenje z čłowjekom. Jako kulturna bytosć je wón k tomu postajeny, zo wón wědu z pomocu tradicije dale dawa. Bytostne při tym je, zo je zdźěłanosć zwjazana z moraliskim žadanjom kultiwěrowanja sebje samoho (XIV, 24):
„Konfucius rjekny: „W starowěku wuknjechu, zo bychu so sami wukmanili; porno tomu wuknu dźensa, zo bychu napřećo druhim něšto płaćili.“
Kubłanje njeje jeničce srědk za egoistiske a njekničomne zaměry. Wuknyć a so kubłać, je po Konfuciusu nadawk, kotryž płaći za kóždeho (XI, 25):
„[Šuler] Zi-lu pomjenowa [druheho šulerja] Zi-gao za prefekta stata Bi. Konfucius rjekny k tomu: „Z tym skazyš cuzych ludźi syna.“ Zi-lu so wusprawnješe: „Wón je tam z knjezom nad krajom a ludźimi. Čehodla dyrbi něchtó na kóždy pad knihi čitać, zo by něšto nawuknył?“ Ale mištr jemu wotmołwi: „Tajkich wurěčow dla mje zrěčniwi ludźo twojeho razu wograwaja.“
Tohorunja rozeznawa Konfucius mjez „mortwej wědu“ a woprawdźitej zdźěłanosću (XIII, 5):
„Konfucius rjekny: „Dopušćmy, zo zamóže něchtó wšě tři sta spěwow „Knihi spěwow“ z pomjatka přednjesć. Dowěrja jemu pak zamołwity nadawk, zwrěsći. ... Tajki čłowjek je drje wjele wuknył, ale kotry ma to wužitk?“
[[Dataja:Confucius 02.png|thumb|traditionelne zwobraznjenje]]
=== Tak-to-je-filozofija ===
Prěnje powučace hrona w Lunyu rěkaja:
„Wuknyć a to hdys a hdys wospjetować, njeje tež to wjeselo?“
„Jeli přińdźe přećel z daloka, njeje tež to wjeselo?“
„Wot ludźi być přepóznaty, ale so tohodla njerudźić, njeje to zadźerženje nadobneho?“
Konfucius wučeše Tak-to-je – filozofiju: „Jeli přińdźe přećel z daloka, njeje tež to wjeselo?“ - Štó by tu ně prajił? Twórba, kotraž je na wuchodoaziske duchowne stawizny najwjetši wliw wukonjała, započnje z jednorym zwěsćenjom. Njezapočnje ze spekulacijemi wo prěnich přičinach swěta abo wo najwyšich principijach, kaž na přikład w grjekskej filozofiji.
Konfuciusa nječwěluja tež žane dwěle Descartesa, hač wonkowny swět we woprawdźitosći scyła eksistuje. Swět tu je a w nim mamy žiwi być. Pola Konfuciusa přewahuje potajkim pragmatiske stejišćo swětej napřećo.
=== Porjadk jako wuměnjenje za swobodu ===
Centralny předmjet wučby Konfuciusa je (towaršnostny) porjadk, potajkim poměr mjez dźěsćom a staršimaj a předstojnikom a podstajenym, česćowanje prjedownikow a ritusy. Konfucius wučeše, zo so hakle z pomocu porjadka čłowjekej swoboda wotkrywa. Tak kaž su prawidła kopańcy wuměnjenje za to, zo swoboda hry nastanje, wutwori derje rjadowana towaršnosć struktury za swobodne žiwjenje čłowjeka. Tak kaž kopar swobodnje prawidła akceptuje, tak akceptuje tež nadobny moraliskosć, pócćiwosć a winowatosće. Porjadk njepodusy swobodu, ale wotewri hakle rum za skutkowanje, w kotrymž so čłowjeskim činitosćam zmysł přidawa. Porno tomu je chaos, jako napřećiwk porjadka, kotryž wutwori sferu přinućenja a ćěsnosće.
Konfucius wuzběhny, zo njesmě so moraliskosć a pócćiwosć, kotrejž regulujetej towaršnostne poćahi, njewotwisnje wot konkretneho čłowjeka wužadać. Mjezyčłowjeski porjadk nima so potajkim po krutym organigramje (XI, 22):
„Zi-lu prašeše so mištra, hač ma to, štož je słyšał wo zakładach praweho moraliskeho zadźerženja, hnydom nałožować. Konfucius jemu wotmołwi. „Ty maš tola staršich a bratrow. Kak móžeš ty so potajkim hnydom po tym měć?“
Ran Qiu prašeše so mištra, hač ma to, štož je wo zakładach praweho moraliskeho zadźerženja słyšał, tež hnydom nałožować. Jemu pak Konfucius wotmołwi: „Staji do skutka, štož sy słyšał.““
W samsnym powučacym kruchu wujasni Konfucius: „Ran Qiu je čłowjek, kotryž so jenož wahajo k jednanju rozsudźi. Tohodla ja jeho pozbudźuju. Zi-lu je nawalnik. Tohodla jeho zadźeržam.“ Porjadk postaji tuž jenož směr, do kotrehož ma kóždy čłowjek po swojich mocach hić.
== Literatura ==
* Carl Crow: ''Konfuzius. Staatsmann – Heiliger – Wanderer.'' Leipzig 1939 (originalny titl: ''Master Kung'')
* Xuewu Gu: ''Konfuzius zur Einführung.'' 2. Auflage. Junius, Hamburg 2002, ISBN 3-88506-361-1
* Volker Zotz: ''Konfuzius''. Rowohlt, Reinbek 2000, ISBN 3-499-50555-X
* Heiner Roetz: ''Konfuzius.'' Beck, München 1995, ISBN 3-406-34641-3 (Denker 529)
* Wojciech Jan Simson: ''Die Geschichte der Aussprüche des Konfuzius (Lùnyǔ).'' Lang, Bern u. a. 2006, ISBN 3-03910-967-7 (Welten Ostasiens 10, zdobom: dissertacija uniwersita Zürich, 2002)
== Wotkazy ==
* [http://plato.stanford.edu/entries/confucius/ Jeffrey Riegel: Zapis w Stanford Encyclopedia of Philosophy (jendźelsce z literarnymi podaćemi ]
* http://www.iep.utm.edu/c/confuciu.htm Jeff Richey: Zapis w Internet encyclopedia of Philosophy (jendźelsce z literarnymi podaćemi)
* Gregor Paul: ''[http://dcg.de/paul/biblio.html Konfucius a konfucianizm. Komentowana bibliografija]''
* [https://web.archive.org/web/20060923175521/http://www.snowa.de/Lunyu20060623.pdf 《論語》白文 Analects] (chinese plain text, no punctuation), edited by Shum Miao Ken
== Žórła ==
* Němska wikipedija
[[Kategorija:Muž]]
[[Kategorija:Chinjan]]
[[Kategorija:Filozof]]
mb30zrd2c8u7mf7hkr1tcqy64qg6mjz
Pornografija
0
20225
390889
389027
2026-05-07T20:31:02Z
J budissin
7
390889
wikitext
text/x-wiki
[[Dataja:La grande Epidemie de PORNOGRAPHIE.jpg|thumb|Francoska karikatura z 19. lětstotka]]
'''Pornografija''' je direktne zwobraznjenje čłowjeskeje [[seksualnosć|seksualnosće]] resp. [[splažny wobchad|splažneho wobchada]] ze zaměrom, wobhladowarja seksualnje rozhorjeć. Formy zwobrazowanja su předewšěm teksty, zynkonošaki, wobrazy a filmy.
== Wopřijeće ==
„Pornografija“ je ze starogrjekskeho wotwodźene kumštne słowo, kotrež bu zestajene z πόρνη (''porne'', „kurwa“) a γραφειν (''graphein'', „pisać“). Z antiki je jenož jedyn přikład za wužiwanje tutoho słowa znaty, a to jako πορνογράφος ''(pornographos)'' za awtorja abo molerja, kotryž so po wobsahu zaběra z prostitutkami.<ref>Athenaios ''Deipnosophistai'' 8.567b. Hlej tež Wilhelm Pape: ''Griechisch-deutsches Handwörterbuch.'' Bd. 2, Braunschweig 1914, s. 684</ref>
Wopřijeće ''pornografija'' w dźensnišim woznamje pochadźa wot němskeho filologa [[Karl Otfried Müller|Karla Otfrieda Müller]],<ref>John R. Clarke: ''Ars Erotica.'' Primus, Darmstadt 2009, ISBN 978-3-89678-397-4, s. 12f</ref><ref>Marion Herz: ''PornoGRAPHIE. Eine Geschichte.'' Mnichow 2005, s. 27f</ref> kotryž pytaše wokoło 1830 so hodźace pomjenowanje za wjacore wuměłske twórby, kiž bě namakał pola wuhrjebowanjow w [[Pompeji]] a měješe za jara njehorne. W lěće 1850 wozjewi jendźelsku knihu wo Pompejskich wobrazach a wunjese słowo tak do [[jendźelšćina|jendźelšćiny]].<ref>''Handbuch der Archäologie der Kunst.'' Wrócław 1830. Jendźelske wudaće: ''Ancient Art and its Remains or A Manual of the Archeology of Art.'' London 1850</ref>
== Stawizny ==
Pornografiske zwobraznjenja, tež eksplicitne předstajenja splažnych organow, běchu hižo w starowěku znate. W starym [[Rom]]je mějachu tajke motiwy na sćěnowych wobrazach, w starej [[Grjekska|Grjekskej]] na wazach. Tež w druhich kónčinach swěta ma pornografija dołhu tradiciju, kaž na přikład na keramice w [[Peru|Peruwje]] abo na starych templach w [[Indiska|Indiskej]]. Moderny koncept pornografije - zwjazany ze zakazanym a z tabuami - hač do wiktorianiskeje doby w 19. lětstotku njeeksistowaše.
<gallery>
Dataja:SungaLoveScene.jpg|Indiski relief z 2. lětstotka př. Chr. (dźensa w [[Metropolitan Museum of Art]])
Dataja:Pompeii - Terme Suburbane - Apodyterium - Scene I.jpg|Romska [[freska]] w Pompeju, 1. lětstotk po Chr.
Dataja:Carracci Jupiter et Junon.jpg|Bóh [[Jupiter (bóh)|Jupiter]] a bohowka [[Juno (bohowka)|Juno]] ([[Agostino Carracci]]; 1557–1602)
Dataja:Indiaerotic8.jpg|Indiska molowanka (1790, z regiona [[Kangra]])
Dataja:Fen1.jpg|Wobraz [[Peter Fendi|Petera Fendija]] (1796–1842)
</gallery>
[[Dataja:Mr. Abbot Bitt at Convent.ogv|thumb|''Mr. Abbot Bitt at Convent'', pornografiski krótkofilm z 1920tych lět]]
Wuwiće nowych medijow wjedźeše hižo bórze k wužiwanju tutych za pornografiski wobsah. Po wunamakanju [[fotografija|fotografije]] w 19. lětstotku běchu to fota z pornografiskimi motiwami, kotrež wostachu w Němskej hišće hač do kónca 1940tych lět zakazane. Z wuwićom filma so rozšěrichu móžnosće pornografije, přez to zo bě wotnětka móžno, zwobraznjeć seksualne jednanja direktnje w žiwych wobrazach. Prěnje pornografiske filmy nastachu w prěnim lětdźesatku 20. lětstotka a so pokazowachu w specielnych „pornowych kinach“. Wuwiće [[wideokaseta|wideokasety]] w 1970tych lětach wuskutkowaše razantny rozmach pola rozšěrjenja pornografije. Na jednym boku zmóžni to tuńšu produkciju filmow, na druhim boku priwatny konsum pornografiskich filmow přez wuwiće [[wideoteka|wideotekow]] a [[wideorekorder|wideorekorderow]].<ref>[https://archive.is/20120524121526/www.time.com/time/columnist/corliss/article/0,9565,1043267,00.html Richard Corliss: ''That Old Feeling: When Porno Was Chic''] - Time Magazine</ref>
Cyłkowna pornografiska branža stawaše so w druhej połojcy 20. lětstotka z hospodarskim faktorom, kotryž ma po podaćach britiskeho časopisa ''[[The Economist]]'' oficialny zdawkowany wobrot wot wjace hač 20 miliardow € wob lěto.
== Aktualne wuwiće ==
=== Pornografija w interneće ===
[[Internet]] stawaše so po lěće 2000 anonymnosće a nastajnostneho poskićenja dla ze srjedźišćom rozšěrjenja pornografije. Internetowa pornografija so namaka w zakonsce njewěstej conje, dokelž njeda so tam efektiwnje zwoprawdźić [[škit młodźiny]] a přesćěhowanje njedowolenych wobsahow, kaž na přikład pornografije z dźěćimi, kotraž je mjeztym skoro wšudźe na swěće zakazana. Pornografiske strony wučinja wulki podźěl cyłkowneje ličby webstronow.
Poskićenje internetoweje pornografije so wuskutkowaše na ličbu [[wumocowanje|wumocowanjow]] w [[Zjednoćene staty|Zjednoćenych statach]] mjez 1998 a 2005. Tutón zwisk bě wosebje sylny pola muskich młodostnych w starobje 15 do 19 lět. Awtor studije ma podhlad, zo stej internetowa pornografija a wumocowanje [[substitut]]aj, potajkim to jedne narunanje druheho.<ref>[https://web.archive.org/web/20120131085542/http://www.toddkendall.net/internetcrime.pdf Todd Kendall (2007): Pornography, Rape, and the Internet.]</ref>
Rozšěrjenje pornografije na webstronach je w Němskej škita młodźiny dla oficialnje zakazane. Někotre strony sej kazaja zapodawanje čisła [[kreditowa karta|kreditoweje karty]] abo [[personalny wupokaz|personalneho wupokaza]], štož pak po němskim prawodawstwu dosahace njeje.
=== Amaterska pornografija ===
Z nastaćom tak mjenowaneho [[Web 2.0]] dóńdźe w 2000tych lětach k postupej amaterskeje pornografije, kotraž bu ironisce tež pomjenowana jako ''Porn 2.0'' abo ''demokratizacija pornografije''. Do toho produkowaše so pornografija předewšěm profesionalnje a komercialnje, wotnětka bě pak cyle jednorje móžno, swójske wideja na platformy kaž ''YouPorn'' nahrać a po cyłym swěće rozšěrjeć. Wužiwanje tajkich platformow je w Němskej wězo zakazane za małolětnych, njeda so pak kontrolować.
== Rozdźělenje ==
=== Softporno, erotiske a seksowe filmy ===
Husto wužiwane wopřijeće „softporno“ njeje eksaktnje definowane. Najbóle wopřijeće woznamjenja to, štož je tež jako ''erotiske filmy'' znate, potajkim filmy z relatiwnje naročnym jednanjom a dialogami. Erotiske filmy, kotrež k pornografiji njesłušeja, na přikład stejacy [[penis]] abo wotewrjenu [[wagina|waginu]] zwjetša njepokazaja.
Tak mjenowany ''seksowy film'' je filmowa družina, w kotrejž so zwjetša seksualne jednanja předstajeja. Na rozdźěl wot hardcore-filmow so pak splažny akt jenož simuluje a splažne organy so njepokazuja. Tuž smědźa so tute w Němskej tež w telewiziji wusyłać, ale jenož w nocy.
=== Hardcore/Porno ===
[[Dataja:Pierre Woodman at work in Australia.png|thumb|Wjerćenje porno-filma režisera [[Pierre Woodman]] w [[Awstralska|Awstralskej]]]]
Pod hesłom ''Hardcore'' abo ''Porno'' rozumi so eksplicitne zwobraznjenje seksualnych aktiwnosćow, při čimž su splažne organy we wotewrjenosći widźomne a hraja tak rjec „hłownu rólu“.
Tematisce sćěhuje wjetšina za heteroseksualny publikum stworjenych hardcore-filmow samsnemu standardnemu programej, kotryž je so poněčim wuwił. To wobsahuje [[ertny wobchad]], [[waginalny wobchad]] we wšelakorych pozicijach a skoro přeco widźomnu skónčnu [[ejakulacija|ejakulaciju]] mjezwoči, na ćěło abo do huby žónskeje akterki. To so wospjetuje – jeli trjeba wjacekróć z rozdźělnymi akterami. K tomu přińdu často [[analny wobchad]] a lesbiske seksualne jednanja. Wokoło poprawnych pornografiskich scenow namaka so druhdy krótke jednanje, kotrež ma pak zwjetša jenož alibi-funkciju.
Filmy ze stajnym jednanjom njejsu wuwzaće, ale tež nic prawidło. W někotrych filmach inscenuja na přikład [[casting]], pozdatne studentske partyje abo orgije w [[backstage]]-wobłuku rockowych koncertow. Časte su tež sceny, w kotrychž so muscy akterojo na dróze na žony wobroća a je k spontanemu seksej „přerěča“. Episody z pornografiskimi zwobraznjenjemi bjez wobłukoweho jednanja woznamjenja so jako ''[[Gonzo]]''.
<!--== Wědomostne studije ==
== Prawniske połoženje ==
== Kritika ==-->
== Literatura ==
=== Němskorěčna literatura ===
* Pietro Aretino, Thomas Hettche: ''Stellungen. Vom Anfang und Ende der Pornografie'', Köln 2003, ISBN 978-3-8321-7836-9.
* Bettina Bremme: ''Sexualität im Zerrspiegel. Die Debatte um Pornographie''. Münster 1990.
* Andrea Dworkin: ''Pornographie. Männer beherrschen Frauen.'' Frankobrod nad Mohanom 1987, ISBN 3-922670-15-6.
* Werner Faulstich: ''Die Kultur der Pornographie: Kleine Einführung in Geschichte, Medien, Ästhetik, Markt und Bedeutung.'' Bardowick: Wissenschaftler-Verlag, 1994, ISBN 3-89153-028-5.
* Johannes Gernert: ''Generation Porno. Jugend, Sex, Internet.'' Fackelträger Verlag, Köln 2010. ISBN 978-3-7716-4439-0
* Anton-Andreas Guha: ''Sexualität und Pornographie: Die organisierte Entmündigung'', Frankobrod nad Mohanom 1971.
* Lynn Hunt (wud.): ''Die Erfindung der Pornographie. Obszönität und die Ursprünge der Moderne'', Frankobrod nad Mohanom: Fischer Taschenbuch Verlag, 1994.
* Annette Miersch: ''Schulmädchenreport – Der deutsche Sexfilm der 70er Jahre''. Bertz Verlag, 2003, ISBN 3-929470-12-8.
* Jakob Pastötter: ''Erotic Home Entertainment und Zivilisationsprozess. Analyse des postindustriellen Phänomens Hardcore-Pornographie'', Deutscher Universitäts-Verlag, Wiesbaden 2003, ISBN 3-8244-4534-4
* Dörte Richter: ''Pornographie oder Pornokratie? Frauenbilder in den Filmen von Catherine Breillat'', AVINUS Verlag, Berlin 2004, ISBN 978-3-930064-55-7.
* Corinna Rückert: ''Die neue Lust der Frauen. Vom entspannten Umgang mit der Pornographie.'' Rowohlt. Hamburg 2004, ISBN 3-499-61686-6.
* Corinna Rückert: ''Frauenpornographie – Pornographie von Frauen für Frauen. Eine kulturwissenschaftliche Studie (Dissertation).'' Peter Lang (Europäischer Verlag der Wissenschaften). Frankobrod nad Mohanom 2002, ISBN 3-631-36630-2.
* Gayle Rubin: ''Thinking Sex: Notes for a Radical Theory of the Politics of Sexuality.'' w: Henry Abelove a.dr. (wud.): The Lesbian and Gay Studies Reader, New York (Routledge). 1993. (prěnje wudaće 1984.), němsce „Sex denken. Anmerkungen zu einer radikalen Theorie der sexuellen Politik“ w: Queer denken. Gegen die Ordnung der Sexualität (Queer Studies), wud. Andreas Kraß, Frankobrod nad Mohanom: Suhrkamp, 2003, S. 31–79, ISBN 3-518-12248-7.
* Marcus Schreibauer: ''Das Pornographieverbot des § 184 StGB: Grundlagen – Tatbestandsprobleme – Reformvorschläge.'' Roderer. Rězno 1999, ISBN 3-89783-035-3.
* Alice Schwarzer (wud.): PorNO Reihe: EMMA-Sonderband, EMMA Frauenverlags GmbH, Köln 1988.
* Alice Schwarzer (wud.): PorNO. Opfer & Täter. Gegenwehr & Backlash. Verantwortung & Gesetz., EMMA Frauenverlags GmbH, Köln 1994.
* Linda Williams: ''Hard Core. Macht, Lust und die Traditionen des pornographischen Films'', Basel a Frankobrod nad Mohanom: Stroemfeld/Nexus, 1995.
* Dolf Zillmann: ''Pornografie.'' In: R. Mangold, P. Forderer, G. Bente (wud.): ''Lehrbuch der Medienpsychologie.'' Hogrefe-Verlag für Psychologie, Göttingen-Bern-Toronto-Seattle 2004.
* Philip Siegel: ''Porno in Deutschland'', belleville Verlag, Mnichow 2010, ISBN 3-923646-09-7
=== Druhorěčna literatura ===
* Walter Kendrick: ''Secret Museum: Pornography in Modern Culture'', University of California Press, 1997, ISBN 0-520-20729-7.
* Nadine Strossen: ''Defending Pornography: Free Speech, Sex, and the Fight for Women's Rights.'', 2. nakład, 2000, New York University Press, ISBN 0-8147-8149-7.
* Wendy McElroy: ''A Woman's Right to Pornography.'', 1995, St. Martin's Press, New York, ISBN 0-312-13626-9.
* Ellen Willis: ''Feminism, Moralism, and Pornography.'', 1983. In: Ann Snitow, Christine Stansell, and Sharon Thompson (Hrsg.), w: Powers of Desire: The Politics of Sexuality, S. 460–467. New York (Monthly Review Press), ISBN 0-85345-609-7.
* Gayle Rubin: ''Misguided, Dangerous and Wrong: an Analysis of Anti-Pornography Politics.'' w: ''Bad Girls and Dirty Pictures: The Challenge to Reclaim Feminism. Assiter Alison und Carol Avedon (Hrsg.), Boulder, Colorado, Pluto, 1993. 18–40, ISBN 0-7453-0523-7.
* Ann Ferguson, et al.: ''Forum: The Feminist Sexuality Debates'', w ''Signs: Journal of Women in Culture and Society'' 10(1), 1984.
* Legs McNeil, Jennifer Osborne and Peter Pavia: ''The Other Hollywood: The Uncensored Oral History of the Porn Film Industry'', Regan Books, 2005, ISBN 0-06-009659-4.
* Robert Stoller: ''Porn: Myths for the Twentieth Century'', Yale UP, nowe wudaće 1993, ISBN 0-300-05092-5.
* Linda Williams (wud.): ''Porn Studies'', B&T, 2004, ISBN 0-8223-3312-0.
== Žórła ==
<references />
== Wotkazy ==
{{Commonscat|Pornography|Pornografija}}
[[Kategorija:Pornografija| ]]
4iaonk8ehiheosolhmil0wmfx7osjy2
Botswana
0
20862
390885
374855
2026-05-07T20:23:04Z
J budissin
7
390885
wikitext
text/x-wiki
{{Stat
|ISO=BW
|šěrina=-22
|dołhota=24
|mjeno swójske=Lefatshe la Botswana<br />Republic of Botswana
|mjeno serbske=Republika Botswana
|wopon = Coat of Arms of Botswana.svg
|chorhoj = Flag of Botswana.svg
|hesło = Pula
|hesło-serbsce= Dešć
|hamtska rěč = [[setswana]], [[jendźelšćina]]
|stolica = [[Gaborone]]
|forma knježerstwa = parlamentariska [[demokratija]]
|hłowa stata = prezident<br /> [[Mokgweetsi Masisi]]
|přestrjeń = 581730
|wobydlerstwo = 2024904
|lěto = 2011
|wobydlerstwo-ref = ludličenje 2011
|měna = 1 [[Pula (měna)|Pula]] = 100 Thebe
|njewotwisnosć = [[30. septembra]] [[1966]] wot [[Zjednoćene kralestwo|Zjednoćeneho kralestwa]]
|hymna = [[Fatshe leno la rona]]
|časowe pasmo = [[UTC]]+2
|TLD = .bw
|telefon = +267
|znamjo na awće = RB, BW
|oficialne websydło =
|mapa = Botswana on the globe (Zambia centered).svg
|imagemap = Sambija Globus
}}
[[Dataja:Zebras chobe national park.jpg|thumb|left|Cebra a antilopa stej žiwej w botswanskej sawanje]]
Republika '''Botswana''' ([[Setswana]] ''Lefatshe la Botswana'', {{wrěči|en}} ''Republic of Botswana'') je njewotwisny nutřkokrajny [[stat]] w južnej [[Afrika|Africe]], kotryž nasta w lěće [[1966]] z britiskeje kolonije. Mjezuje z [[Južna Afrika|Južnej Afriku]] na juhowuchodźe a juhu, z [[Namibija|Namibiju]] na zapadźe a sewjeru a na sewjerowuchodźe ze [[Sambija|Sambiju]] a [[Simbabwe]].
Statne mjeno woznamjeni „kraj ludu Tswana“.
W Botswanje knježi sucha połpusćinowa klima z horcym [[lěćo|lěćom]] a miłej [[zyma|zymu]]. Zymske nocy su pak husto lodojte.
Něhdźe štwórćina wobydlerstwa Botswany je inficěrowana z [[HIV]]-wirusom.
== Žórła ==
<references/>
== Wotkazaj ==
{{Commonscat}}
* [http://www.gov.bw Oficialne webstrony knježerstwa] {{ref-en}}
{{Afrika}}
[[Kategorija:Stat w Africe]]
[[Kategorija:Botswana| ]]
m8ut2lfqk5qyfwba97bv9vsclkvwc8n
Parabruna póda
0
40402
390887
386201
2026-05-07T20:29:20Z
J budissin
7
390887
wikitext
text/x-wiki
[[Dataja:Parabraunerde.jpg|362x362px|alternativtext=wobraz parabruneje pódy|mini|wobraz parabruneje pódy]]
'''Parabruna póda''' mjenuje so tež blěda zemja abo lessivé (franc. sol lessive). Tuta póda rozdźěli so do štyrjoch dźělow, do Ah-horiconta, Al-horiconta, Bt-horiconta a Cv-horiconta. Barba spódnjeho A-horiconta je zwjetša blědo bruna a pochadźa z intensiwneho rozprochnjenja železa. Al-horicont je na hlinowych mineralach wochudnjeny, přidatnje tež něšto na železowych oksydacha organiskich maćiznach wochudźena. Spóznajomna je na swětłej barbje a mjenuje so tež evialny horicont. Ton wjedźe do Bt-horiconta, tón ma ćmowobrune smuhi. To su čorne přesaknjeneje wody po přepławneju z běłej hlinu. Cv-horicont je žołtobruny a wapnojty. Parabruna póda jewi so wosebje na spadki bohatych hlininowych wobwodach a drjebjatej kamjeniznje. Ale tež we wobwodach spódneje moreny. Woršta tutej pódy móže wjacore decimetrow wulka być. Tworjenje pódy rozsudny proces je přeměsćenje běłeje hliny. Póda wužiwa so hižo přez 1000 lět za ratarstwo dokelž je tak bohata na wudkach. Parabruna póda je rozšěrjena we wulkich dźělach Lipšćanskeje wuběžkoweje nižiny a we Łužiskim hórskim kraju.
== Pódowy profil ==
Charakteristiskej za profil parabruneje pódy stej horicontaj wochudnjenja běłeje hliny (Al-horicont) a wjazanja běłeje hliny (Bt-horicont). Čim bliže B-horicontej, ćim bóle woteběra běłohlinowy podźěl.
=== Zestawa ===
Ah-horicont (0-25cm) – ćěmnošěrobruny, humosny, pomožny šluf, srjódkojte zestajenki, porozny, mnoho wačkowych chódbow
Al-horicont (28-42cm) – swětłošěrobruny, słabje humosny, sylny šluf, porozny, mnoho wačkowych chódbow, sylnje překorjeny
Bt-horicont (42-80cm) – čmołobruny, srěni humosny, šlufojta hlina, mnoho wačkowych chódbow
Cv-horicont (80-100cm+) – žołtobruny, sylnje wapnojty, sylny šluf, porozny, słabje překorjeny
== Wuměnjenja a nastaće ==
Parabruna póda nastanje z tak mjenowaneje bruneje pódy. Tuta wuchadźišćowa póda je mjelna a na pěsk kaž tež silikaty bohata. Dalše přiznamjenja tuteje su wulke mnóstwo železowych oksydow, běłohloinowych mineralijow a wapna. Jara drobna póda wobsteji na powjerchu z humusoweje woršty (At- horicont). Zo by so parabruna póda wutworić móhła je rozprochnjenje humusa trěbne. Měrna a humidna klima su dalše wuměnjenja za nastaće tuteje. Sćěh rozprochnjenja humusa je pušćenje wapna a wutworjenje hliny. Wutworjene wapno so po času do spódnjeje pódy přeměstni. Tutón cyłkowny proces mjenuje so lesiwěriowanje. Potrjechena woršta so přez wumywanje běłohlinowych mineralow woswětli. Běłohlinowe mineralije a železowe oksydy so přez delesměrjeny prud dnjoweje wody přeměša a so runje tak do spódnjeje pódy transportuja. Přez wapno, kotrež je so přez rozprochnjenej humusa pušćiło, nastanje zhusćena póda w hłubokosći. Spadki njemóža z tym wotběžeć a woda so na tutym městnje haći. Proces njeje dokónčeny jeli je pod Bt-horizontom hišće zawostaty Bv-horicont widźeć.
== Kajkosće pódy==
Parabruna póda ma snadny podźěl na humusu. Za to je pak połna na wutkach, z wysokim zamóženjom transformacije a je derje wužijomna na pólne kapacity. Runje tak wobsedźi dobru kapilarnu wodowódnu kmanosć. Póda je derje přewětrjena w delnim wotrězku pak kusk wobmjezowana. Ma tež njewšědnje wulki podźěl na makro porach, to su pory w zemi kiž su z wóčkom spóznajomne a su někak >0,5 mm w přeměrje. Póda wobmjezuje wuměnu płunow w njej. Dla wjele wodowych składow, chłódźi so parabruna póda a njeskładuje wjele ćopłoty. Wobsahuje wysoki podźěl na zbytno mineralnym wobsahu. W cyłku wobsedźi parabruna póda jara dobru strukturu zemje.
== Wužiwanje pódy ==
Parabrune pódy su wunošne stejnišća za rólnistwo. Su na wutki bohate a derje přewětrjene. Kulturne rostliny kotrež staja wosebje wysoke žadanja na pódu, maja při tutej pódźe wosebje dobre wuměnjenja za róst. Za cokorowu rěpu a pšeńcu na přikład je póda zwjetša optimalna. Problem móže nastać jeli so póda zabłóći a zhusći.
== Žórła ==
=== Literatura ===
* E. Brodengeyere (wudawaćel): Terra Geografija 10. sakska, Stuttgart 2008.
* W. Gerber (wudawaćel): Domizna a swět zwjazk 5 sakska gymnazij 10.lětnik, Braunschweig 1999
=== Internet ===
* Bayerische Landesanstalt für Landwirtschaft; Markus Drexer; 2004, pod https://web.archive.org/web/20181116220126/https://www.lfu.bayern.de/boden/erdausstellung/bodentypen/index.htm, wobhladane: 31.01.2023
* Bodentyp: Parabraunerde; Alexander Stahr; pod http://www.ahabc.de/bodentypen/klasse-typen-oder-bodensystematische-einheiten/bodentyp-parabraunerde/# wobhladane: 31.01.2023
ht09rdrpkuvc8wo8jsio04oln5p34qx
Zwjazk Sahry Wagenknecht
0
40714
390884
390003
2026-05-07T20:22:20Z
J budissin
7
390884
wikitext
text/x-wiki
{{Infokašćik politiska strona
|emblem= [[Dataja:Bündnis Sahra Wagenknecht logo 2.svg|250px]]
|mjeno swójske=Bündnis Sahra Wagenknecht
|mjeno serbske=Zwjazk Sahry Wagenknecht
|kraj=[[Němska]]
|załoženje=[[8. januara]] [[2024]]
|rezidenca=
|předsyda1=[[Fabio de Masi]]
|předsyda2=[[Amira Mohamed Ali]]
|ličba předsydow=2
|wobraz předsydy1=2024-05-28-Fabio De Masi-Hart aber fair-5388.jpg
|wobraz předsydy2=2023-02-13-Amira Mohamed Ali-hart aber fair-3764.jpg
|čłony=11.200 <small>(staw: 12/2025)</small>
|młodźinska organizacija=
|adresa=Wallstraße 61<br />
10179 Berlin
|webstrona=[https://www.bsw-vg.de/ bsw-vg.de]
}}
'''Zwjazk Sahry Wagenknecht – rozum a sprawnosć''' ({{wrěči|de}} ''Bündnis Sahra Wagenknecht – Vernunft und Gerechtigkeit'', skrótka [[BSW]]) je [[politiska strona]] w [[Němska|Němskej]], kotraž wotšćěpi so w lěću 2023 wot [[Lěwica|Lěwicy]] a bu dnja [[8. januara]] [[2024]] jako strona załožena. Předsydaj staj [[Fabio de Masi]] a [[Amira Mohamed Ali]].
W 20. němskim [[zwjazkowy sejm|zwjazkowym sejmje]] bě BSW dla přestupa 10 zapósłancow někotre měsacy zastupjeny. Při prěnich krajnych wólbach w [[Sakska|Sakskej]], [[Durinska|Durinskej]] a [[Braniborska|Braniborskej]] zaćahny młoda strona do wšěch třoch sejmow a dósta wšudźe lěpše wuslědki hač Lěwica. W [[Berlin]]je, [[Hamburg]]u a [[Porynsko-Pfalca|Porynsko-Pfalcy]] je wona přez přestup zapósłancow tohorunja zastupjena. Wot decembra 2024 wobdźěleše so BSW jako mjeńši koaliciski partner na krajnymaj knježerstwomaj w Braniborskej a Durinskej, při čimž so braniborska koalicija spočatk januara 2026 rozłama. Při dočasnych wólbach do zwjazkoweho sejma w februarje 2025 zwrěšći na hranicy 5 procentow a njemóžeše do němskeho parlamenta zaćahnyć.
BSW zasadźuje so za zakónčenje němskeje pomocy nadpadnjenej [[Ukraina|Ukrainje]] w boju přećiwo [[Ruska|Ruskej]] a wobmjezowanje migracije do Němskeje, hodźi so pak po hospodarskej politice skerje do lěweho spektruma.
== Wotkazaj ==
{{Commonscat|Bündnis Sahra Wagenknecht}}
* [https://bsw-vg.de/ Webstrona BSW]
[[Kategorija:Politiska strona w Němskej]]
[[Kategorija:Załožene 2024]]
2uoaovgzk8g238wl3k1yf1swrp6ljzr
Diorit
0
41629
390881
2026-05-07T18:45:12Z
Gumideck
12564
kamjenizna
390881
wikitext
text/x-wiki
[[Dataja:MRGS 324 - diorit 2.jpg|mini|Diorit z Hohwalda]]
'''Diorit''' je hłuboka magmatiska [[kamjenizna]], kotraž wobsteji z [[žiwc]]a a [[amfibol]]a. Žiwc ma podźěl wot 30 hač do 50 % a přewahuje běły plagioklas, amfibol je čorny. Diorit je zwjetša ćmowy, šěry, šěrozeleny hač šěročorny. Dale móže pyroxeny (hłownje [[awgit]]) abo [[Błyšćinka|błyšćinku]] (biotit) wobsahować. [[Křemjeń]] je jenož do 5 % zastupjeny; jeli wobsahuje wot 5 hač do 20 % křemjenja, rěka kamjenizna křemjenjowy diorit abo tonalit. Diorit ma zwjetša srjedźne zorna a twori hłuboke ćělesa. Samsnu zestawu matej [[andezit]] (wulkaniska magmatiska kamjenizna) a dioritowy [[porfyr]] (žiłowa magmatiska kamjenizna). Zornowc so wužiwa jako twarski a dekoratiwny kamjeń. Mjeno pochadźa wot [[Grjekšćina|grjekskeho]] słowa ''diorizein'' (dia + horizein) a woznamjenja rozeznawać, sortěrować, dźělić.
== Rozšěrjenje ==
Diorit je mało rozšěrjena kamjenizna. W Europje wustupuje na přikład we [[Francoska|Francoskej]], [[Němska|Němskej]], [[Awstriska|Awstriskej]], [[Čěska|Čěskej]] abo [[Finska|Finskej]]. W [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]] wudobywaja so diorit w skale [[Luchow]] pola [[Lubij]]a.<ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=fb2fdbfd-5f95-41ed-afdb-fd5f95f1ede3|title=Geologiska karta 1 : 50 000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-05-07|language=němsce}}</ref>
== Žórła ==
<references />
== Literatura ==
* {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}}
== Wotkazaj ==
{{Commonscat|Diorite|diorit}}
{{DISPLAYTITLE:diorit}}
[[Kategorija:Kamjenizna]]
438mnvttc0n8qtgjggixjfdf7zelvmu
390882
390881
2026-05-07T20:17:24Z
J budissin
7
390882
wikitext
text/x-wiki
[[Dataja:MRGS 324 - diorit 2.jpg|mini|Diorit z Hohwalda]]
'''Diorit''' je hłuboka magmatiska [[kamjenizna]], kotraž wobsteji ze [[žiwc]]a a [[amfibol]]a. Žiwc ma podźěl wot 30 hač do 50 % a přewahuje běły plagioklas, amfibol je čorny. Diorit je zwjetša ćmowy, šěry, šěrozeleny hač šěročorny. Dale móže pyroxeny (hłownje [[awgit]]) abo [[Błyšćinka|błyšćinku]] (biotit) wobsahować. [[Křemjeń]] je jenož do 5 % zastupjeny; jeli wobsahuje wot 5 hač do 20 % křemjenja, rěka kamjenizna křemjenjowy diorit abo tonalit. Diorit ma zwjetša srjedźne zorna a twori hłuboke ćělesa. Samsnu zestawu matej [[andezit]] (wulkaniska magmatiska kamjenizna) a dioritowy [[porfyr]] (žiłowa magmatiska kamjenizna). Zornowc so wužiwa jako twarski a dekoratiwny kamjeń. Mjeno pochadźa wot [[Grjekšćina|grjekskeho]] słowa ''diorizein'' (dia + horizein) a woznamjenja rozeznawać, sortěrować, dźělić.
== Rozšěrjenje ==
Diorit je mało rozšěrjena kamjenizna. W Europje wustupuje na přikład we [[Francoska|Francoskej]], [[Němska|Němskej]], [[Awstriska|Awstriskej]], [[Čěska|Čěskej]] abo [[Finska|Finskej]]. W [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]] wudobywa so diorit w skale [[Luchow]] pola [[Lubij]]a.<ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=fb2fdbfd-5f95-41ed-afdb-fd5f95f1ede3|title=Geologiska karta 1 : 50 000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-05-07|language=němsce}}</ref>
== Žórła ==
<references />
== Literatura ==
* {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}}
== Wotkazaj ==
{{Commonscat|Diorite|diorit}}
{{DISPLAYTITLE:diorit}}
[[Kategorija:Kamjenizna]]
badxed7t1u6e6bjhdh5y4jcmyo8npsj