Wikipedija hsbwiki https://hsb.wikipedia.org/wiki/H%C5%82owna_strona MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Media Specialnje Diskusija Wužiwar Diskusija z wužiwarjom Wikipedija Wikipedija diskusija Dataja Diskusija k dataji MediaWiki MediaWiki diskusija Předłoha Diskusija k předłoze Pomoc Pomoc diskusija Kategorija Diskusija ke kategoriji TimedText TimedText talk Modul Modul diskusija Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 20550 390960 337381 2026-05-12T18:16:40Z J budissin 7 390960 wikitext text/x-wiki {{Stat |ISO=CR |šěrina=10 |dołhota=-84 |mjeno swójske=República de Costa Rica |mjeno serbske=Republika Kosta Rika |wopon=Coat_of_arms_of_Costa_Rica.svg |chorhoj=Flag of Costa Rica.svg |hesło=Vivan siempre el trabajo y la paz! |hesło-serbsce=Njech stej na wěki žiwej dźěło a měr! |hamtska rěč=[[španišćina]] |stolica=[[San José]] |hłowa stata=prezidentka<br />[[Laura Fernández Delgado]] |hłowa stata wot=2026 |přestrjeń=51100 |wobydlerstwo=4773130 |lěto=2014 |měna=[[colón]] |časowe pasmo=[[UTC]]-6 |hymna=Noble patria, tu hermosa bandera |znamjo na awće=CR |TLD=.cr |telefon=+506 |mapa=Costa Rica in North America.svg |imagemap=Sewjerna Amerika }} '''Kosta Rika''' ({{wrěči|es}} ''Costa Rica'', „bohaty pobrjóh“) je njewotwisny [[stat]] w [[Srjedźna Amerika|srjedźnej Americe]]. Porno druhim srjedźoameriskim krajam je hižo wot 1950tych lět stabilna demokratija bjez wobrónjenych konfliktow. Swojeje w lěće [[1983]] wozjewjeneje neutrality dla płaći jako „srjedźoameriska Šwica“. == Geografija == Kosta Rika leži w [[srjedźna Amerika|srjedźnej Americe]] mjez [[Karibiske morjo|Karibiskim morjom]] a [[Ćichi ocean|Ćichim oceanom]]. Mjezuje z [[Nikaragua|Nikaraguwu]] na sewjeru a z [[Panama|Panamu]] w juhowuchodźe. Najwyše městno je: Chirripó Grande (3820 m nad mórskej hładźinu). == Stawizny == Kraj bě hač do lěta [[1821]] z koloniju [[Španiska|Španiskeje]]. == Žórła == <references /> == Wotkaz == {{Commonscat|Costa Rica|Kosta Rika}} {{Sewjerna Amerika}} [[Kategorija:Kosta Rika| ]] [[Kategorija:Stat w Srjedźnej Americe]] ivkvbj3uf0wtq5mrvamqi4rng3qy3c9 0 41213 390964 390804 2026-05-12T19:48:56Z Gumideck 12564 wotkaz 390964 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Basalto_afanitico_e_quasi_afirico_per_i_rari_e_minuti_fenocristalli.jpg|mini|Stołpowc]] '''Stołpowc''' abo '''bazalt''' je wulkaniska magmatiska [[kamjenizna]], kotraž wobsteji z [[žiwc]]ow (plagioklasow), pyroxenow (zwjetša z [[awgit]]a) a [[oliwin]]a. Kamjenizna ma čornu hač šěročornu barbu, porfyrisku strukturu a móže wobsahować wóčkom widźomne [[zaměšk]]i mineralow. Plagioklas (labradorit abo bytownit) ma zwjetša běłu barbu, awgit je čorny, oliwin zeleny. Dale móža być zastupjene [[křemjeń]], [[ilmenit]] abo [[magnetit]]). Twori šěsćstronske stołpy. Samsnu zestawu matej [[dolerit]] (žiłowa magmatiska kamjenizna) a [[gabro]] (hłuboka magmatiska kamjenizna). Ze swojej zestawu su stołpowcej podobne na přikład tefrit, bazanit, nefelinit, limburgit abo polzenit. Stołpowc so daloko a šěroko wužiwa jako twarski kamjeń, wosebje za zhotowjenje šćerka. Nasta w [[tercier]]u, hdyž so přez starše kamjenizny, na přikład [[granodiorit]]y abo [[zornowc]]e, na powjerch zadoby. == Stołpowc we Łužicy == Stołpowc a jemu přiwuzne kamjenizny wustupuja na [[Lubijska hora|Lubijskej horje]] (448&nbsp;m), [[Kotmar]]je (582&nbsp;m), [[Bubenik]]u (376&nbsp;m) abo [[Sedło (hora)|Sedle]] (421&nbsp;m). Stara skałka so namaka pola [[Wostrowc]]a.<ref>{{Cite web|url=https://geologische-streifzuege.info/oberlausitz/|title=Geologische Streifzüge: Oberlausitz|accessdate=2025-08-02|language=němsce}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=fb2fdbfd-5f95-41ed-afdb-fd5f95f1ede3|title=Geologiska karta 1&nbsp;:&nbsp;50&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2025-08-02|language=němsce}}</ref> == Galerija == <gallery> Basalt-tschechien.jpg|<center>Panská skála w Čěskej</center> Valtengrund 10.jpg|<center>Žiła stołpowca w granodioriće, skała Valtengrund</center> </gallery> == Žórła == <references /> == Literatura == * {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}} == Wotkazaj == {{Commonscat|Basalt|stołpowc}} {{DISPLAYTITLE:stołpowc}} [[Kategorija:Kamjenizna]] fjzbvf8c9buwrngebkt91j2m0bu1sgs 0 41250 390965 388038 2026-05-12T22:38:51Z Vysotsky 9659 +/- dataja 390965 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Joachim Lelewel, PA06049.jpg|thumb|[[Dataja:Autograph-JoachimLelewel.png|220px|podpismo]]]] [[Dataja:Rossa - Lelewel detal.JPG|mini|Połpostawa we [[Wilna|Wilnje]]]] '''Joachim Lelewel''' (* [[22. měrca]] [[1786]] we [[Waršawa|Waršawje]], † [[29. meje]] [[1861]] w [[Paris]]u) bě [[Pólska|pólski]] stawiznar, [[slawistika|slawist]] a politikar. Lelewel płaći jako podpěraćel němskeje rewolucije lětow [[1848]]/[[1849|49]] a w Pólskej jako wojowar wo swobodu. Jako jedyn z najwuznamnišich pólskich stawiznarjow swojeho časa załoži Lelewel wjacore wědomostne časopisy a wuwučowaše wot 1818 do 1821 na Waršawskej uniwersiće. Wot 1829 zapósłanc sejma, słušeše lěto na to w běhu nowemberskeho zběžka jako minister kultury do rewoluciskeho knježerstwa a wopušći Pólsku po poražce zběžkarjow w lěće 1831. Bydliwši w [[Brüssel]]u a Parisu běše jedna z wodźacych wosobinow pólskeje emigracije. == Wotkaz == {{Commonscat|Joachim Lelewel}} {{DEFAULTSORT:Lelewel, Joachim}} [[Kategorija:Muž]] [[Kategorija:Rodź. 1786]] [[Kategorija:Zemr. 1861]] [[Kategorija:Polak]] [[Kategorija:Stawiznar]] [[Kategorija:Wosoba (Waršawa)]] jj52iagubdoeiiv8iqmlt7zj6mu26h9 0 41289 390962 390789 2026-05-12T19:10:01Z Gumideck 12564 - 390962 wikitext text/x-wiki [[Dataja:MRGS 323 - lužický granodiorit.jpg|mini|Łužiski [[granodiorit]], typiska kamjenizna za [[Hornja Łužica|Hornju Łužicu]]]] '''Kamjenizna''' je dźěl nježiweje přirody, kotryž wobsteji z jedneje abo wjacorych [[mineral]]ow. Do kamjenizny móža tež organiske materialije a wulkaniske škleńcy słušeć. Kruch kruteje kamjenizny rěka [[kamjeń]]. Dźěl kamjenizny, kotryž na powjerch stupa, rěka skała abo skalina. Kamjenizny studuje wědomosć [[petrologija]]. ;Kamjenizny so dźěla do * magmatiskich kamjeniznow ** wulkaniskich magmatiskich kamjeniznow ** intruziwnych magmatiskich kamjeniznow *** hłubokich kamjeniznow *** žiłowych kamjeniznow * sedimentarnych (wotsadźenych) kamjeniznow * metamorfowanych (přeměnjenych) kamjeniznow == Literatura == * {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984}} == Wotkaz == * {{Commonscat|Rocks|Kamjenizna}} {{DISPLAYTITLE:kamjenizna}} [[Kategorija:Kamjenizna|!]] dbtnd6c2bgf2pnrtlr5oh35jdxbzieh 0 41621 390963 390781 2026-05-12T19:48:01Z Gumideck 12564 wotkaz 390963 wikitext text/x-wiki [[Dataja:MRGS 023 - porfyr.jpg|mini|Granodioritowy porfyr]] '''Porfyr''', zestarjenje tež '''porfyrit''', je žiłowa magmatiska [[kamjenizna]]. Porfyry móža wšelaku formu měć a jich napohlad je wotwisny wot kamjenizny, z kotrejež su wotwodźene. Zakładna maćizna wobsteji z drobnych zornjow, kotrež njemóźa so z hołym wóčkom rozeznawać. W tutej masy namakaja so potom wjetše kristale ([[zaměšk]]i). Družiny porfyra pomjenuja so po kamjeniznje, z kotrejež su wotwodźene (na přikład zornowcowy porfyr, granodioritowy porfyr, doleritowy porfyr) abo po přewažowacych mineralijach (na přikład křemjenjowy porfyr, křemjenjožiwcowy porfyr). Najbóle zastupjeny mineral w porfyrach je [[žiwc]] a dale su časte [[křemjeń]], [[błyšćinka]] (biotit) abo [[amfibol]]. Samsnu zestawu kaž zornowcowy porfyr matej [[zornowc]] (hłuboka magmatiska kamjenizna) a [[ryolit]] (wulkaniska magmatiska kamjenizna), samsnu zestawu kaž granodioritowy porfyr matej potom [[granodiorit]] (hłuboka magmatiska kamjenizna) a [[dacit]] (wulkaniska magmatiska kamjenizna). Porfyr so wužiwa jako twarski kamjeń. == Porfyr we Łužicy == Porfyry přewodźeja jara husto granodiorit a zornowc, štož stej najbóle rozšěrjenej kamjeniznje w [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]]. Wustupuja w małych, wjacore centimetrow tołstych žiłkach hač k masiwnym, wjele metrow šěrokim žiłam. Porfyry wudobywachu w małych skałach, zwjetša na šćerk.<ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=fb2fdbfd-5f95-41ed-afdb-fd5f95f1ede3|title=Geologiska karta 1&nbsp;:&nbsp;50&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-04-30|language=němsce}}</ref> == Žórła == <references /> == Literatura == * {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}} == Wotkazaj == {{Commonscat|Porphyry|porfyr}} {{DISPLAYTITLE:porfyr}} [[Kategorija:Kamjenizna]] 5x2xkufxe3p8m4topukgwi4k92f8sz6 0 41635 390953 2026-05-12T18:00:18Z Gumideck 12564 kamjenizna 390953 wikitext text/x-wiki [[Dataja:MRGS 289 - andezit.jpg|mini|Andezit z Hohes Birkigta]] '''Andezit''' abo '''islandit''' je wulkaniska magmatiska [[kamjenizna]], kotraž wobsteji ze [[žiwc]]a a [[amfibol]]a. Žiwce wučinja něhdźe połojcu wobsaha kamjenizny a přewahuje mjez nimi běły plagioklas, amfibol je čorny. Dalše husto zastupjene mineralije móža być pyroxeny (hłownje [[awgit]]), [[błyšćinka]] (biotit), [[granat]] abo [[cordierit]], dale móže [[křemjeń]] zastupjeny być. Andezit ma porfyrisku strukturu a wobsahuje wulke [[zaměšk]]i mineralijow (zwjetša žiwcow, amfibolow abo awgitow). Móže wšelake barby měć: swětło- hač ćmowošěru, šěrozelenu, brunu, brunofijałkojtu abo čerwjenu. Samsnu zestawu matej [[diorit]] (hłuboka magmatiska kamjenizna) a dioritowy [[porfyr]] (žiłowa magmatiska kamjenizna). Andezit so wužiwa jako twarski kamjeń. Mjeno pochadźa wot horinow [[Andy]]. == Rozšěrjenje == Andezit je rozšěrjena magmatiska kamjenizna a wustupuje husto hromadźe ze [[stołpowc]]om. Namaka so a znowa nastawa na městnach z wulkaniskej aktiwitu, na přikład w [[Andy|Andach]] (wulkan [[Cotopaxi]]), na [[Islandska|Islandskej]] (wulkan [[Hekla]]) abo w [[Japanska|Japanskej]] (wulkan [[Fudži]]). W [[Sakska|Sakskej]] namaka so mało a zadobywa so přez starše granitoidy ([[zornowc]]e abo [[granodiorit]]y), na přikład w Hohes Birkigće pola [[Neustadt in Sachsen|Noweho Města w Sakskej]].<ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=fb2fdbfd-5f95-41ed-afdb-fd5f95f1ede3|title=Geologiska karta 1&nbsp;:&nbsp;50&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-05-12|language=němsce}}</ref> == Žórła == <references /> == Literatura == * {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}} == Wotkazaj == {{Commonscat|Andesite|andezit}} {{DISPLAYTITLE:andezit}} [[Kategorija:Kamjenizna]] 7b75q2503ttobol7z6se5rye2e9zwja 390959 390953 2026-05-12T18:15:06Z J budissin 7 390959 wikitext text/x-wiki [[Dataja:MRGS 289 - andezit.jpg|mini|Andezit z Hohes Birkigta]] '''Andezit''' abo '''islandit''' je wulkaniska magmatiska [[kamjenizna]], kotraž wobsteji ze [[žiwc]]a a [[amfibol]]a. Žiwcy wučinja něhdźe połojcu wobsaha kamjenizny a přewahuje mjez nimi běły plagioklas, amfibol je čorny. Dalše husto zastupjene mineralije móža być pyrokseny (hłownje [[awgit]]), [[błyšćinka]] (biotit), [[granat]] abo [[cordierit]], dale móže [[křemjeń]] zastupjeny być. Andezit ma porfyrisku strukturu a wobsahuje wulke [[zaměšk]]i mineralijow (zwjetša žiwcow, amfibolow abo awgitow). Móže wšelake barby měć: swětło- hač ćmowošěru, šěrozelenu, brunu, brunofijałkojtu abo čerwjenu. Samsnu zestawu matej [[diorit]] (hłuboka magmatiska kamjenizna) a dioritowy [[porfyr]] (žiłowa magmatiska kamjenizna). Andezit so wužiwa jako twarski kamjeń. Mjeno pochadźa wot horinow [[Andy]]. == Rozšěrjenje == Andezit je rozšěrjena magmatiska kamjenizna a wustupuje husto hromadźe ze [[stołpowc]]om. Namaka so a znowa nastawa na městnach z wulkaniskej aktiwitu, na přikład w [[Andy|Andach]] (wulkan [[Cotopaxi]]), na [[Islandska|Islandskej]] (wulkan [[Hekla]]) abo w [[Japanska|Japanskej]] (wulkan [[Fudźi]]). W [[Sakska|Sakskej]] so mało namaka a wudobywa so ze staršich granitoidow ([[zornowc]]y abo [[granodiorit]]y), na přikład w Hohes Birkigće pola [[Neustadt in Sachsen|Neustadta]].<ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=fb2fdbfd-5f95-41ed-afdb-fd5f95f1ede3|title=Geologiska karta 1&nbsp;:&nbsp;50&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-05-12|language=němsce}}</ref> == Žórła == <references /> == Literatura == * {{Literatura|awtor=Arnošt Dudek, Miroslav Malkovský, Miloš Suk|titul=Atlas hornin|nakład=2.|nakładnistwo=Academia|městno=[[Praha]]|lěto=1984|strony=312}} == Wotkazaj == {{Commonscat|Andesite|andezit}} {{DISPLAYTITLE:andezit}} [[Kategorija:Kamjenizna]] 15zph2zygbicd9ixjyn2vtybbalkyn2 0 41636 390954 2026-05-12T18:01:54Z Gumideck 12564 dalesposrědkowanje 390954 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Andezit]] {{DISPLAYTITLE:islandit}} a8e2tr910lqoq286or8b6q0cqjp0roc 0 41637 390955 2026-05-12T18:03:03Z Gumideck 12564 dalesposrědkowanje 390955 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Błyšćinka]] {{DISPLAYTITLE:biotit}} dujx3p8w7etv7hzmu15t0px9hp90bfw 0 41638 390956 2026-05-12T18:03:57Z Gumideck 12564 dalesposrědkowanje 390956 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Błyšćinka]] {{DISPLAYTITLE:muskovit}} 802ttlgybb7tgmjb7k7lmxva4jn3pae 0 41639 390957 2026-05-12T18:05:19Z Gumideck 12564 dalesposrědkowanje 390957 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Žiwc]] {{DISPLAYTITLE:plagioklas}} dcvwyt7b27kqtcumgy7014w1fjjfjai 0 41640 390958 2026-05-12T18:06:25Z Gumideck 12564 dalesposrědkowanje 390958 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Žiwc]] {{DISPLAYTITLE:ortoklas}} 3h630tqqv7gget4q5joq9i7szmk8uku 0 41641 390961 2026-05-12T18:58:20Z Gumideck 12564 geologiske zapřijeće 390961 wikitext text/x-wiki [[Dataja:MRGS 201 - porfyrický dolerit.jpg|mini|Porfyriski [[dolerit]] ze&nbsp;zaměškami [[žiwc]]ow z&nbsp;[[Mikulášovice|Mikławšowic]]]] '''Zaměšk''' abo '''fenokristal''' je [[Geologija|geologiske]] zapřijeće. Woznamjenja wulke kristale w [[Kamjenizna|kamjeniznje]], kotrež su wóčkom derje widźomne. Kamjenizna kołowokoło zaměškow ma zwjetša porfyrisku strukturu abo małe zorna. Zaměški su typiske za magmatiske a metamorfowane kamjenizny, na přikład [[porfyr]], [[zornowc]], [[granodiorit]], [[stołpowc]] abo [[andezit]]. Wutworja je zwjetša [[mineral]]ije kaž [[křemjeń]], [[žiwc]] abo [[oliwin]].<ref>{{Cite web|url=https://app.geology.cz/encyklopedie/term.pl?vyrostlice|title=Geologická encyklopedie: vyrostlice|publisher=Česká geologická služba|accessdate=2026-05-12|language=čěsce}}</ref> == Žórła == <references /> {{DISPLAYTITLE:zaměšk}} [[Kategorija:Geologija]] skirchrdgzs073gowvchmi3w00xacas 1 41642 390966 2026-05-13T11:57:56Z ~2026-28688-71 28275 nowy wotrězk: /* Friulska */ 390966 wikitext text/x-wiki == Friulska == Komentar je zbytny. Mjeno Friulska njeje z italšćiny, ale z furlanšćiny. Rěče posaja so serbsce z małym spočatnikom. Tež hewak je słowosklad a syntaksa nastawka dwěloma. Ničo za zło! [[Specialnje:Přinoški/&#126;2026-28688-71|&#126;2026-28688-71]] ([[Diskusija z wužiwarjom:&#126;2026-28688-71|Diskussion]]) 13. meje 2026, 13:57 (CEST) 13vvq54xzyvnx4eq6h6sxm1ufh4ynom