Wikipedija hsbwiki https://hsb.wikipedia.org/wiki/H%C5%82owna_strona MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Media Specialnje Diskusija Wužiwar Diskusija z wužiwarjom Wikipedija Wikipedija diskusija Dataja Diskusija k dataji MediaWiki MediaWiki diskusija Předłoha Diskusija k předłoze Pomoc Pomoc diskusija Kategorija Diskusija ke kategoriji TimedText TimedText talk Modul Modul diskusija Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 4362 392787 385897 2026-10-30T22:22:20Z Gumideck 12564 /* Skutkowanje */ wotkaz 392787 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Michał Rostok.JPG|thumb|upright|Michał Rostok]] '''Michał Rostok''' (* [[21. apryla]] [[1821]] w [[Bělšecy|Bělšecach]], † [[17. septembra]] [[1893]] w [[Huska|Husce]]) běše [[Serbja|serbski]] wučer, botanikar a [[entomologija|entomologa]]. Wón płaći jako jedyn z najwuznamnišich serbskich přirodospytnikow. == Žiwjenje == Narodźi so jako syn Bělšečanskeho chěžkarja a wjesneho krawca a chodźeše w [[Budestecy|Budestecach]] do ludoweje šule. Wot 1837 da so při [[Krajnostawski wučerski seminar|Krajnostawskim wučerskim seminarje]] w [[Budyšin]]je na wučerja wukubłać, hdźež běchu mjez sobušulerjemi mjez druhim [[Korla Awgust Kocor|Kocor]], [[Jan Wjela-Radyserb|Wjela-Radyserb]] a [[Jan Bohuwěr Mučink|Mučink]]. Po zakónčenju seminara dźěłaše wot 1841 najprjedy jako pomocny wučer w [[Hodźij]]u a wot 1844 hač do wuměnka w lěće 1884 jako wučer w [[Drječin]]je pod [[Pichow]]om. Poslednje lěta swojeho žiwjenja bydleše w [[Huska|Husce]]. Jeho row z 1997 wobnowjenym narownym pomnikom nadeńdźe so na tamnišim kěrchowje. W Drječinje je wjesny puć po Rostoku pomjenowany, nimo toho steji na Pichowje wopomnjenski kamjeń za njeho. == Skutkowanje == Hižo jako seminarist zaběraše so Michał Rostok z přirodu, wosebje w hornjołužiskich horach kołowokoło Wulkeho Pichowa. Wučerske městno w Drječinje zmóžni jemu tež pozdźišo dokładne přepytowanje tutych kónčin nimo poprawneho powołanja. Jeničce na a pod tutej horu namaka Rostok pjatnaće družin ćernjowkow, mjez druhim nowu a wot njeho wopisanu družinu z mjenom [[łužiski ćernjowc]] ''(Rubus lusaticus)''. Nimo toho zběraše ludowu wědu wo rostlinach a wozjewi 1889 spis ''Phanerogamenflora von Bautzen und Umgebung''. Do njeho bě 889 družin „phanerogamow“, kćějatych rostlin, zapisał a k tomu hišće 607 družin „kryptogamow“, ke ko­trymž słušeja [[paproće]], [[mochi]], [[algi]] a [[lišawa|lišawy]].<ref name="lipič" /> [[Dataja:2023 Friedhof-zu-Gaussig Gedenkstein-fuer-Michal-Rostok-2.jpg|mini|upright|Wopomnjenski kamjeń na jeho rowje w Husce]] Wuznamne běše tež jeho wědomostne dźěło na polu entomologije, potajkim wědomosće wo [[překasancy|překasancach]]. Wuslědki wozjewi mjez druhim w swojim spisu „Neuroptera germanica“ (Sačkokřidłače Němskeje) z lěta 1888. Dalše přirodowědne wozjewjenja Rosto­ka jednaja wo mjetelach, wo ptačkach, wo twarje zwěrjećeho ćěła, wo serbskej coologiji ale tež wo geologiskich mineralnych hromadźenkach a wo planeto­idach.<ref name="lipič" /> Nimo toho zběraše na swojich pućowanjach po hornjołužiskich wjeskach tež tamniše ležownostne mjena a wozjewi je w ''[[Časopis Maćicy Serbskeje|Časopisu Maćicy Serbskeje]]''.<ref>Michał Rostok: ''Ležownostne mjena.'' W: [[Časopis Maćicy Serbskeje|ČMS]] 40 (1887), str. 3–50 ([https://digital.slub-dresden.de/werkansicht/dlf/88289/5/ digitalizat]).</ref> W cyłku wozjewi Rostok 68 wědomostnych dźěłow w serbskej a jednaće w němskej rěči, mjez druhim w fachowym časopisu „Berliner Entomologische Zeitschrift“. Zdobom płaći jako stworićel serbskeje přirodowědneje terminologije, kotruž wozjewješe we wjele nastawkach w ČMS a w pozdźišo wot Wjele zestajenej knize ''Serbske rostlinske mjena''.<ref>Jan Radyserb-Wjela, [[Matej Urban]]: ''Serbske rostlinske mjena w dwěmaj dźělomaj a sedmjoch stawach po abejcejskim rjedźe; čestny pomnik za serbskeho přirodospytnika njeboh Michała Rostoka.'' Budyšin 1909 ([http://digital.slub-dresden.de/id477082475/5 digitalizat]).</ref> Wědomostnik Rostok korespondowaše z nahladnymi přirodowědnikami swojeho časa, mjez druhim z botanikarjemi Gottlobom Ludwigom Rabenhorstom (Mišno), Ottom Wünschu (Šwikawa) a Wilhelmom Olbersom Focku (Bremen) a z entomologomaj Carlom Schillerom (Drježdźany) a Robertom Mac Lachlanom (London).<ref name="lipič">Konrad Lipič: ''[https://www.serbske-nowiny.de/index.php/hsb/predzenak/wumelstwo-a-kultura/item/56901-micha-rostok-wuznamnyserbski-p-irodospytnik-a-wu-er-by Michał Rostok wuznamny serbski přirodospytnik a wučer był.]'' W: [[Serbske Nowiny|Serbskich Nowinach]] dnja 16. apryla 2021 (Předźenak).</ref> == Literatura == * M. Hórnik: ''Nekrolog.'' W: [[Časopis Maćicy Serbskeje|ČMS]] 1894, str. 58–61 ([https://web.archive.org/web/20160307233106/https://www.serbski-institut.de/mat/dnlarchiv/cms_1894_183.pdf digitalizat jako pdf]) == Nóžki == <references /> == Wotkazy == {{Wikisource|Michał Rostok}} * [https://saebi.isgv.de/biografie/Michael_Rostok_(1821-1893) Krótkobiografija] na stronach Sakskeje biografije (serbsce/němsce) * [https://www.serbski-institut.de/de/dnlarchiv/rostok_michal_im_ska_462.2606.pdf Zawostajenstwo] Michała Rostoka w Serbskim kulturnym archiwje (pdf-dataja) * [https://www.serbski-institut.de/de/Naturkundliche-Woerterbuecher-von-Michal-Rostok/ Digitalizaty] Rostokowych rukopisow * [https://grosspostwitz.de/gemeinde/persoenlichkeiten-der-gemeinde Informacije wo Rostoku] a dalšich serbskich wosobinach Budestečanskeje gmejny na jeje webstronach {{ref-de}} {{DEFAULTSORT:Rostok, Michal}} [[Kategorija:Muž]] [[Kategorija:Rodź. 1821]] [[Kategorija:Zemr. 1893]] [[Kategorija:Serb]] [[Kategorija:Entomolog]] [[Kategorija:Wučer]] [[Kategorija:Maćicar]] [[Kategorija:Wosoba (Bělšecy)]] [[Kategorija:Wosoba (Drječin)]] [[Kategorija:Wosoba (Huska)]] [[Kategorija:Awtor]] [[Kategorija:Literatura (19. lětstotk)]] ttnr7h2l29usnk13i5xz8fv61vr5pfy 0 10357 392785 392773 2026-10-30T21:46:12Z Gumideck 12564 /* Rostlinstwo */ 392785 wikitext text/x-wiki {{Namjet za pohódnoćenje |ekscelentny |do |podpis=--[[Wužiwar:Gumideck|Gumideck]] ([[Diskusija z wužiwarjom:Gumideck|diskusija]]) 22. awgusta 2026, 22:19 (CEST) }} {{Infokašćik hora | mjeno=Sokolnik | druhe mjeno={{lang|de|Valtenberg}} | wobraz=Valtenberg 01.jpg | wopis wobraza=Pohlad na Sokolnik ze sewjera | wysokosć=586,4 | šěrina=51/4/30/N | dołhosć=14/16/42/O | region-ISO=DE-SN | masiw=[[Łužiske hory]] | kamjenizna = [[granodiorit]], [[dolerit]], [[křemjeń]] }} '''Sokolnik''' ({{wrěči|de|''Valtenberg''}}) je z 586&nbsp;metrami<ref name="topo">{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=3d789359-ef2e-40d7-b893-59ef2ee0d76c|title=Digitale Topographische Karte Sachsen 1&nbsp;:&nbsp;10&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-07-26|language=němsce}}</ref> najwyše wuhorbjenje [[Łužiske hory|Łužiskich horow]] w&nbsp;[[Sakska|Sakskej]] [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]]. Wjeršk hory leži w&nbsp;gmejnje [[Wjazońca (gmejna)|Wjazońcy]]. Geologisku podłohu tworja přewažnje dwubłyšćinkaty [[granodiorit]], łužiski granodiorit a&nbsp;[[dolerit]] a&nbsp;wustupuja tež železowe rudy abo [[křemjeń]]. W&nbsp;starym podkopku na južnej skłoninje wužórli so rěčka [[Wjazońca (rěka)|Wjazońca]], kotraž so pola [[Pěrno|Pěrna]] do [[Łobjo|Łobja]] wuliwa. Na wjeršku steji [[wěža krala Jana|wuhladna wěža krala Jana]] z&nbsp;lěta 1857 z&nbsp;hosćencom a&nbsp;hórsku kapałku. == Mjeno == Hora naspomni so prěni króć pisomnje w&nbsp;Hornjołužiskej hraničnej lisćinje z&nbsp;lěta 1241, hdźež mjenuje so ''Isenberch''. Mjeno pochadźa wot srjedźowysokoněmskeho słowa ''Isen'' (železo) a&nbsp;woznamjenja tuž Železna hora. Wot 18.&nbsp;lětstotka wužiwaše so za horu němske mjeno ''Falkenberg'' (Falke = [[sokoł]], Berg = [[hora]]), z&nbsp;kotrehož so poněčim wuwi dźensniše mjeno ''Valtenberg''. Serbske mjeno ''Sokolnik'' ma samsny woznam.<ref name=WdH">{{WdH|17|72–75}}</ref> Mjeno Valtenberg bu w&nbsp;běhu 19.&nbsp;lětstotka tež mylnje wot muskeho mjena Valentin abo słowjanskeho boha Swantowita wotwodźowane.<ref name="příběhy">{{Literatura|awtor=Marek Řeháček, Jan Pikous, Karel Stein, Petr Zámiš|titul=Příběhy rozhleden Českosaského Švýcarska|nakładnistwo=Nakladatelství Petr Polda|městno=[[Liberec]]|lěto=2015|nakład=1.|strony=151–157|ISBN=978-80-905590-5-9|komentar=čěsce}}</ref> == Přirodne poměry == === Połoženje === Hora leži na teritoriju zwjazkoweho kraja [[Sakska|Sakskeje]] při hranicy wokrjesow [[Wokrjes Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory|Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory]] a&nbsp;[[Wokrjes Budyšin|Budyšin]]. Sewjerozapadne hač wuchodne skłoniny a&nbsp;wjeršk słušeja ke gmejnje [[Wjazońca (gmejna)|Wjazońcy]], sewjerozapadne hač juhozapadne skłoniny ke gmejnje [[Smělna-Póckowy]] (gmejnski dźěl [[Póckowy]]) a&nbsp;juhozapadne hač wuchodne skłoniny k&nbsp;městu [[Neustadt in Sachsen|Neustadt w&nbsp;Sakskej]] (měšćanski dźěl [[Berthelsdorf (Neustadt in Sachsen)|Berthelsdorf]]). Najbliši sydlišćo je Wjazońca (něhdźe 2,5&nbsp;kilometrow). Sokolnik je dźěl lěsneje kónčiny [[Hohwald]] a&nbsp;zdobom jeje najwyši dypk.<ref name="topo" /><ref name="mapycom">{{Cite web|url=https://mapy.com/s/cebucumuka|title=Mapy.com: turistická mapa|publisher=Mapy.com|accessdate=2026-07-26|language=němsce}}</ref> === Geomorfologija === Sokolnik je 586&nbsp;metrow wysoki krótki hórski chribjet.<ref name="topo" /> Hora přisłuša sakskemu dźělej [[Łužiske hory|Łužiskich horow]], hdźež je najwyša hora a pjata najwyša hora w cyłych Łužiskich horach, a tež jich mesogeochorje Sewjerne hornjołužiske hory.<ref name="Naturäume">{{Cite web|title=FDZ Naturräume in Sachsen|url=https://arcg.is/1rDCy11|publisher=IÖR-Forschungsdatenzentrum|accessdate=2026-07-26|language=němsce}}</ref> Zdobom je wón najwyša hora Budyskeho wokrjesa. Najbliše pomjenowane hory su [[Dawidowa hórka]] (420&nbsp;m) 1,7&nbsp;kilometrow sewjerowuchodnje, [[Lipowa hora]] (459&nbsp;m) 2,1&nbsp;kilometer sewjerowuchodnje, [[Vogelberg]] (462&nbsp;m) 2,6&nbsp;kilometrow wuchodnje, [[Goldberg]] (472&nbsp;m) 2,9&nbsp;kilometrow juhowuchodnje, [[Buková hora|Bukowa hora]] (512&nbsp;m) 3,1&nbsp;kilometer juhowuchodnje, [[Angstberg]] (519&nbsp;m) 1,3&nbsp;kilometry južnje, [[Rückenberg]] (479&nbsp;m) 1,9&nbsp;kilometrow zapadnje a&nbsp;[[Steinberg (Smělna-Póckowy)|Steinberg]] (321&nbsp;m) 2&nbsp;kilometraj sewjerozapadnje.<ref name="mapycom" /> === Geologija a pódy === Sewjerozapadne skłoniny a wjeršk Sokolnika wobsteja z dwubłyšćinkateho [[granodiorit]]a a&nbsp;zbytk geologiskeje podłohi twori łužiski granodiorit. Wobě kamjeniznje stej přez 500&nbsp;milionow lět starej, při čimž je dwubłyšćinkaty granodiorit starši. Łužiski granodiorit ma srjedźne zorna, šěromódru barbu a&nbsp;wobsteji z&nbsp;běłych [[žiwc]]ow, šěromódreho [[Křemjeń|křemjenja]], ćmoweje [[Błyšćinka|błyšćinki]] (biotita) a&nbsp;čorneho [[amfibol]]a. Přećiwo tomu ma dwubłyšćinkaty granodiorit drobna zorna, zwjetša je šěry a&nbsp;wobsteji tež z&nbsp;běłych žiwcow, šěromódreho křemjenja, ćmoweje błyšćinki (biotita) a&nbsp;tež swětłe błyšćinki (muskovita). Rozprochnawjene granodiority maja brunu hač zerzawu barbu. Husto namakaja so w&nbsp;nich [[xenolit]]y šěrawcoweho [[hornowc]]a a&nbsp;žiłki granodioritoweho [[porfyr]]a. Granodioritowu podłohu myla žiłki [[dolerit]]a, kotrež su něhdźe 450&nbsp;milionow lět stare. Dolerit je čornoběły, ma srjedźne zorna a&nbsp;jeho najwjetši žiłka ćehnje so do juhowuchodneho směra we wysokosći wot 560 do 520&nbsp;metrow. Dale so na Sokolniku namakaja žiłowy [[křemjeń]], [[bazanit]] a [[hematit]] (krejowc), kotryž so tu hižo wot [[srjedźowěk]]a wudobywaše.<ref name=WdH" /><ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=1c43da00-ccf6-4c3c-83da-00ccf62c3c11|title=Geologische Karte Sachsen 1&nbsp;:&nbsp;50&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-07-24|language=němsce}}</ref><ref name="Opletal">{{Literatura|awtor=Mojmír Opletal a&nbsp;kol.|titul=Vysvětlivky k&nbsp;základní geologické mapě České republiky 1&nbsp;:&nbsp;25&nbsp;000. 02–214 Dolní Poustevna a&nbsp;02–223 Mikulášovice|nakładnistwo=Česká geologická služba|městno=Praha|strony=12|ISBN=80-7075-639-X|lěto=2006|originalna rěč=cs}}</ref> Najbóle rozšěrjeny typ pódy je podzolna [[bruna póda]]. Podłu rěčkow namakaja so glej hač koluvisol, ewentualnje [[pseudoglej]]. Na zapadnej skłoninje jewi so tež niłke bahno.<ref>{{Cite web|url=https://luis.sachsen.de/boden/bk50.html|title=Bodenkarte Sachsen 1&nbsp;:&nbsp;50&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-07-26|language=němsce}}</ref> <gallery> MRGS 522 - lužický granodiorit.jpg|<center>Łužiski granodiorit</center> MRGS 521 - dvojslídý granodiorit.jpg|<center>Dwubłyšćinkaty granodiorit</center> MRGS 526 - porfyr.jpg|<center>Granodioritowy porfyr</center> MRGS 524 - dolerit.jpg|<center>Dolerit</center> MRGS 527 - křemen.jpg|<center>Křemjeń</center> MRGS 529 - granodiorit s křemenem a hematitem.jpg|<center>Granodiorit z&nbsp;hematitom</center> MRGS 528 - bazanit.jpg|<center>Bazanit</center> </gallery> === Wodźizny === [[Dataja:Wesenitzquelle 01.jpg|mini|Žórło Wjazońcy]] Granodiorit, kotryž leži w&nbsp;podłoze Sokolnika, twori wjele puklinow. W&nbsp;nich so hromadźi woda, kotraž je žórło mnohich rěčkow. Nimale cyła hórka słuša k přitočnišću [[Wjazońca (rěka)|Wjazońcy]], kotraž so wužórli njedaloko wjerška w&nbsp;starym podkopku we wysokosći 515&nbsp;metrow. Z&nbsp;hory ćeče najprjedy do južneho a&nbsp;po tym do wuchodneho směra a w&nbsp;[[Pěrno|Pěrnje]] so wuliwa wotprawa do [[Łobjo|Łobja]]. W&nbsp;dole mjez Sokolnikom a [[Vogelberg]]om so wužórli [[Rotes Floß]], kotryž je lěwy přitok Wjazońcy. Na zapadnej skłoninje so wužórli rěčka [[Wiedwasser]], kotraž je tohorunja lěwy přitok Wjazońcy. W&nbsp;dole mjez Sokolnikom a&nbsp;[[Angstberg]]om južnje pod horu so wužórli [[Lohbach]]. Tutón słuša k&nbsp;přitočnišću [[Polnica|Polnicy]], do kotrejež so wuliwa w&nbsp;[[Neustadt in Sachsen|Neustadće w&nbsp;Sakskej]]. Wšitke rěčki słušeja tuž k&nbsp;přitočnišću Łobja a&nbsp;z&nbsp;tym [[Sewjerne morjo|Sewjerneho morja]].<ref name="topo" /><ref name=WdH" /> === Klima === Na Sokolniku njeje žana stajna wjedrowa stacija (najbliša je w&nbsp;[[Załom]]ju), čehoždla trochuja so klimowe daty na zakładźe połoženja a wysokosće. Hora słuša do klimoweho typa włóžne delnje hory, za kotrež su charakteristiske temperatury wot 6,5 do 7,2&nbsp;°C a [[spadki]] wot 750 do 900&nbsp;milimetrow wob lěto. Přerězna lětna temperatura powětra wučinja hladajo na wysokosć 5,8 °C, štož je wjace hač 1&nbsp;°C niže hač zwučene we Łužiskich horach. Najćopliši měsac je přerěznje julij a najzymniši januar. Přerězne lětne spadki su hladajo na wysokosć wyše hač we wokolinje a docpěwaja hódnoty 950&nbsp;milimetrow. Wegetaciska perioda traje něhdźe 210&nbsp;dnjow. Wětřik duje přewažnje ze zapada.<ref name="Melichar">{{Literatura|awtor=Jaroslav Melichar a kol.|titul=Vlastivěda Šluknovského výběžku pro školy a&nbsp;veřejnost|nakładnistwo=Sdružení pro rozvoj Šluknovska|městno=[[Šluknov]]|lěto=2008|strony=19–21|ISBN=978-80-254-1704-1}}</ref><ref>{{Literatura|awtor=Karl Mannsfeld, Olaf Bastian|titul=Sächsische Landschaften: Zwischen Dübener Heide und Zittauer Gebirge|nakładnistwo=Edition Leipzig|městno=[[Lipsk|Leipzig]]|lěto=2012|strony=262|ISBN=978-3361006782}}</ref><ref>{{Cite web|title=FDZ Naturräume in Sachsen: Klima / Hydrologie|url=https://arcg.is/jK5fj1|publisher=IÖR-Forschungsdatenzentrum|accessdate=2026-07-27|language=němsce}}</ref> === Rostlinstwo === [[Dataja:Valtenberg 16 - Goldrute.jpg|mini|Kanadska złotnička]] [[Dataja:Valtenberg 15 - Adlerfarn.jpg|mini|Worjolica]] Přewažna wjetšina Sokolnika je z hospodarskim jehlinowym abo měšanym lěsom porosćena. Potencielna přirodna wegetacija, kotraž so wot 18.&nbsp;lětstotka přeměni, je bukowina z přewahu bukow, jědlow a lipow. Najbóle rozšěrjeny jehlinowc je [[wšědny šmrěk]] (''Picea abies''), mjenje zastupjeny je [[europski larik]] (''Larix decidua'') a prěnjotna [[běła jědla]] (''Abies alba'') je so nimale zhubiła. Najbóle zastupjeny lisćowc je [[lěsny buk]] (''Fagus sylvatica'') a dale wustupuja [[wšědna jaseń]] (''Fraxinus excelsior''), [[hórski wjaz]] (''Ulmus glabra'') a [[Čećikaty dub|čećikaty]] (''Quercus petraea'') a [[šiškaty dub]] (''Quercus robur''). Mjez kerkami je rozšěrjeny [[ćernjowc]] (''Rubus''), wot kotrehož jewi so něhdźe 20&nbsp;družin. Ze zelow su [[wšědna čornica]] (''Actaea spicata''), [[zažny łyknowc]] (''Daphne mezereum''), [[hórski rozraz]] (''Veronica montana''), [[wulka kuzłarnička]] (''Circaea lutetiana''), [[mała kuzłarnička]] (''Circaea alpina''), [[srěnja kuzłarnička]] (''Circaea x intermedia''), [[hajowy staršik]] (''Senecio nemorensis''), [[blakaty klep]] (''Arum maculatum''), [[běła zubica]] (''Dentaria enneaphyllos''), [[wšědna štwórica]] (''Paris quadrifolia''), [[čerwjeny naporst]] (''Digitalis purpurea'') abo [[kwětkata kokorička]] (''Polygonatum multiflorum'') zastupjene. Rozšěrjene trawy su [[lěsna dornica]] (''Festuca altissima''), [[lěsna pjerchowanka]] (''Milium effusum''), [[wisaty paćernik]] (''Melica nutans''), [[drobny paćernik]] (''Melica uniflora'') a (''Hordelymus europaeus''). Při nadrobnym přeslědźenju sewjerneje skłoniny zličichu 10&nbsp;družin [[Paproćizny|paproćiznow]], 54&nbsp;družin [[Lapkojte mochy|lapkojtych mochow]], 75&nbsp;družin [[Bahnjowky|bahnjowkow]], 27&nbsp;družin [[Křemjenčki|křemjenčkow]] a 75&nbsp;družin [[Mochi|mochow]], z kotrychž je zajimawy rědki [[Swěćacy moch|swěćacy moch]] (''Schistostega pennata''). Z&nbsp;[[Lišawa|lišawow]] je rozšěrjeny (Chrysothrix chlorina). Sewjernje pod horu namaka so wobšěrna [[Wólša|wólšina]] (1,5&nbsp;hektara), w kotrejž rostu [[bahnojty paproć]] (''Thelypteris palustris'') abo [[rozlatčena rězna]] (''Carex paniculata'').<ref name=WdH" /> === Zwěrinstwo === Družinowa składba tudyšeje fawny ma přewažnje lěsny charakter a wustupuja tu družiny zwučene w druhich dźělach Łužiskich horow. Jara wjele tu wustupuja [[lěsny jeleń]] (''Cervus elaphus''), [[sorna]] (''Capreolus capreolus'') a [[dźiwje swinjo]] (''Sus scrofa''), dale mjeńše [[rubježne zwěrjata]] kaž [[čerwjena liška]] (''Vulpes vulpes''), [[europski šwinc]] (''Meles meles''), [[štomova kuna]] (''Martes martes'') a [[skalna kuna]] (''Martes foina''). Wot zymy 2011/2012 wobkedźbuja so prawidłownje [[wjelk]]i (''Canis lupus''). Z druhich [[Cycaki|cycakow]] su rozšěrjene na přikład [[europska wjewjerčka]] (''Sciurus vulgaris''), [[lěsna myška]] (''Muscardinus avellanarius'') abo wšelake družiny [[njetopyr]]jow (''Microchiroptera''). [[Rubježne ptaki]] zastupuja [[pašturlica]] (''Buteo buteo'') abo [[wulki jatřob]] (''Astur gentilis''), [[sowy]] potom [[šubut]] (''Bubo bubo'') abo [[kiwka]] (''Strix aluco'') a z druhich ptačkow su rozšěrjenja [[čorny dypornak]] (''Dryocopus martius''), [[pisany dypornak]] (''Dendrocopos major''), [[šěry dypornak]] (''Picus canus''), [[škrěkawa]] (''Garrulus glandarius''), [[spěwna drózna]] (''Turdus philomelos''), [[čerwjeny ročk]] (''Erithacus rubecula'') abo [[sykorka čornohłownik]] (''Periparus ater'').<ref name="Melichar" /><ref>{{Cite web|title=Wolf in Sachsen|url=https://www.wolf.sachsen.de/|publisher= Sächsisches Landesamt für Umwelt, Landwirtschaft und Geologie|accessdate=2026-07-29|language=němsce}}</ref> === Krajinoškit === Cyły Sokolnik leži w&nbsp;[[Krajinoškitna kónčina Hornjołužiske hory|krajinoškitnej kónčinje Hornjołužiske hory]], kotraž bu w&nbsp;lěće 1999 załožena. Wjeršk a južne hač zapadne skłoniny hory leža w ptakoškitnej krajinje ''Hohwald a Sokolnik''. Samsny teritorij leži w europsce wuznamnym stejnišću ''Hohwald a Sokolnik'' a sewjernje pod horu trjechi europsce wuznamna kónčina ''Hornja Wjazońca a pódlanske rěki''.<ref>{{Cite web|url=https://geodienste.bfn.de/schutzgebiete?lang=de|title=Schutzgebiete in Deutschland|publisher=Bundesamt für Naturschutz|accessdate=2026-07-30|language=němsce}}</ref> Mjez lětomaj 1961 a&nbsp;1966 bě Sokolnik dźěl přirodoškitneho pasma ''W Hohwaldźe''. Na zapadnej skłoninje leži přirodny pomnik ''Jasenjowo-klonowy lěs'' z přestrjenju 2,5&nbsp;hektara a sewjernje pod horu přirodny pomnik ''Wólšina při sewjernej podnoze Sokolnika'' z přestrjenju 2,6&nbsp;hektara.<ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=051208c2-6f71-4a42-9208-c26f71ca4293|title=Naturschutz: Flächennaturdenkmäler|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-07-30|language=němsce}}</ref> == Stawizny == [[Dataja:Neukirch (Lausitz), Sachsen - Aussichtsturm vom Valtenberg (Zeno Ansichtskarten).jpg|mini|Wuhladna wěža na&nbsp;pohladnicy z&nbsp;lěta 1906]] Prěnje pisomne naspomnjenje hory steji Hornjołužiskej hraničnej lisćinje z&nbsp;lěta 1241. Mjeno Železna hora zwisuje z wudobywanjom železowych rudow, kotrež wotmě so buď na horje samej abo sewjernje pod horu. Přez Sokolnik wjedźeše tehdy hranica mjez [[Čěske kralestwo|Čěskim kralestwom]] a [[Mišnjanske markhrabinstwo|Mišnjanskim markhrabinstwom]]. Čěski dźěl přisłušeše knjejstwu [[Hohnstein (Sakska Šwica)|Hohnstein]] a w 15.&nbsp;lětstotku tež Wildenstein. Wot lěta 1451 słušeše čěski dźěl [[Sakske kurwjerchowstwo|Sakskemu kurwjerchowstwu]].<ref name="Meiche">{{Literatura|awtor=Alfred Meiche|titul=Historisch-Topographische Beschreibung der Amtshauptmannschaft Pirna|nakładnistwo=Buchdruckerei der Wilhelm und Bertha v. Baensch Stiftung|městno=[[Drježdźany|Dresden]]|lěto=1927|strony=123}}</ref> Na wjeršku steješe něhdy kamjentna murja njeznateho pochada a staroby, kotraž so hród mjenowaše. Murju naspomnja tež w&nbsp;lěće 1590 Matthias Oeder a w běhu 18.&nbsp;lětstotka bu wjackróć wobšěrna kruhowa murja wopisana. W lětach 1698, 1730 a 1764 wotměwachu so geologiske naprašowanja. Wot lěta 1752 wotměwaše so wudobywanje křemjenja w podkopku z mjenom ''Valentin-Erbstolln am Falckenberge''. Wočakowane mineralije (železowe rudy abo [[złoto]]) njejsu tu we wjetšich mnóstwach namakali, čehoždla so wudobywanje 1762 skónči.<ref name=WdH" /><ref name="Meiche" /> Wot lěta 1857 steji na wjeršku Sokolnika kamjentna wuhladna wěža. Dwě lěće pozdźišo natwarichu kamjentnu hórsku bawdu, kotraž naruna prjedawši drjewjane twarjenje. W&nbsp;lěće 1864 natwarichu na wjeršku kamjentny stołp w ramiku kralowske sakskeje triangulacije (stacija ''No.&nbsp;6 Valtenberg'').<ref name=WdH" /> Mjez lětomaj 1945 hač 1961 so wuhladna wěža zawrě, dokelž wužiwaše wjeršk hory policija. Nimo toho so 1951 korčma wotpali a hakle 1977 ponowichu. Wot lěta 2006 do 2008 wotmě so saněrowanje wuhladneje wěže. Tuta bě wopak wuwjedźena, wěžu wobškodźichu sylne dešće, a tak dyrbješe so wuhladna wěža mjez lětomaj 2011 hač 2013 zawrěć a znowa rekonstruować. Swjatočne zahajenje wotmě so 31. julija 2013.<ref>{{Cite web|first=Ivo|last=Šafus|url=https://www.cokolivokoli.cz/28366-rozhledna-valtenberg/|title=Rozhledna Valtenberg|publisher=cokoli v okolí.cz|accessdate=2026-08-01|date=2019-07-27|language=čěsce}}</ref> W&nbsp;lěće 2022 wotewrě so a swjatočnje poswjeći hórska kapałka. Mjez lětomaj 2023 hač 2025 bu wuhladna wěža z hosćencom znowa zawrěne. Poslednje saněrowanje, wosebje hórske bawdy, wotmě so w&nbsp;lěće 2025.<ref>{{Cite web|first=Stephanie|last=Schulze|first2=Matthias|last2=Zilch|url=https://www.radiolausitz.de/beitrag/vaultenbergbude-neue-paechtervertrag-unterschrieben-881190/|title=Valtenbergbaude öffnet wieder!|publisher=Radio Lausitz|accessdate=2026-08-01|date=2025-10-21|language=němsce}}</ref> == Powěsće == === Sydom zaklatych ryćerjow === [[Dataja:Valtenberg 19 - Sagenpfad.jpg|mini|Šćežka powěsćow]] W nutru Sokolnika bydleše něhdy sydom ryćerjow, kotřiž běchu z lózym kuzłarjom zaklećeni. Wuswobodźić móžeše jeju jenož jónu za sto lět na patoržicu pobožny čłowjek. Chudy drjewopušćer z [[Langburkersdorf]]a dźěše jónu na patoržicu pozdźe spać a zjewi so jemu swěćaty ryćer. Tón přeprosy jeho do nutřka hory, hdźež je sydom ryćerjow na wulkej žurli namakał. Jedyn jeho namołwješe z kóstkami mjetać. Jako dwě šestce padnyštej, bě ryćer wumóženy a dari drjewopušćerjej dwanaće jědlowych hablow. Po tym hraješe drjewopušćer kóstky ze zbywacymi ryćerjemi a dósta wot kóždeho wuswobodźeneho telko hablow, kelkož na kóstkach padny. Hdyž poslednjeho ryćerja wuswobodźi, słyšeše so zahrimanje a wón wotući. Rano drjewopušćerowa swójba zwěsći, zo so w kabaće składowane hable na złoto přeměnichu. Za njón kupi sej potom we wsy wulki burski statok.<ref>{{Literatura|awtor=Alfred Meiche|titul=Sagenbuch des Königreich Sachsen|nakładnistwo=G. Schönfeld’s Verlagsbuchhandlung|městno=[[Lipsk|Leipzig]]|lěto=1903|nakład=1.|strony=36–37|komentar=Dale jenož „Sagenbuch“.}}</ref> === Lutki hraja kehele === Neustadtskaj putnikaj nawróćištaj so přez Sokolnik domoj a namakaštaj sej dom lutkow. Wonaj přiwzachu přeprošenje lutkow, hrajkachu sej z nimi kehele a pijachu při tym dobre piwo. Na rozžohnowanje dósta kóždy putnik kehel. Při dalšim dompuću běštaj mučnaj, a tak ćisny jedyn z nich swój kehel do rěčki Folgenbach. Druhi donjese jón hač domoj a nazajtra zwěsći, zo so na złoto přeměni. Zhromadnje dźěštaj potajkim do rěčki pytać za druhim kehelom, tón pak so hižo njenamaka. Wot toho časa pak namakaš w pěsku Folgenbacha złoto.<ref>Sagebuch, s.&nbsp;329.</ref> === Pan Dietrich na Sokolniku === Pan Dietrich bě bojazliwy dźiwy nócny jěchar, kotryž wustupowaše w bliskosći Sokolnika. Z wotbićom połnocy dundaše so po tudyšich lěsach a jeho přewodźeše črjóda złych psow a smjerć. Jónu chodźeše po Sokolniku putnik z [[Póckowy|Póckowow]], kotryž so před Panom Dietrichom za hromadu kamjenjow schowa. Pan Dietrich skoči hromadu kamjenjow, při tym strašnje rjeješe a jeho konje wot kopyta płomjenja torhachu. Po druhich powědančkach jězdźeše Pan Dietrich na bjezhłownym čornym konju a před nim lećeše Smjerć sama na wulkej sowje z wohniwymaj wočomaj.<ref>Sagebuch, s.&nbsp;421–422.</ref> === Dźiwotworne rostliny ze Sokolnika === Kóžde lěto podachu so na swjedźeń donjebjeswzaća Knjeza wobydlerjo wokolnych wsow a tež Serbja z wulkeje daliny zběrać korjenje [[Kwětkata kokorička|kwětkatej kokorički]]. Serbja mjenowachu je ''swjateje Maryne korushki'' a rězbarichu z njeho zbožo přinjesene amulety. Podobna powěsć wjaza so na Jansku nóc, hdyž namakachu ludźo na Sokolniku korjenje mandragory. Hdyž ju domoj nošachu, mandragora rjeješe a kwičeše. Z korjenja rězbarichu so klanki, mjenowane mjez druhim lutki abo šibjeńcowy mužokojo, kotrež słužachu jako amulety. Tomu, kiž so derje wo nju staraše a jich picowaše, skićachu škit před strachami, hojachu chorosće, pomhachu w nuzy abo wěšćachu přichod. Tež w Janskej nocy chodźeše starša žona na Sokolnik stołpiki [[Čerwjene mydleško|čerwjeneho mydleška]] třihać. Při tym šeptaše mjeno bliskeje wosoby. Rostliny dowjezechu po tym domoj a powěsny je z kćenjom dele. Tón, kotrehož rostlina dołho wutra, bě za dołhe žiwjenje postajeny. Toho, kotrehož rostlina bórze wuschny, wočakowaše bórze smjerć. Na Sokołniku rosćeše tež wosebita paproć, kotraž na rozdźěl k druhim paproćam kćěješe a wo Janskej nocy płody płodźeše. Symjo tuteje paproćizny činješe čłowjeka njewidźomneho. Jónu chodźeše po Sokolniku muž z Wjazońcy a symjo paproćiny padny jemu do črijow. Ducy domoj nastróži so znatych, kotřiž jeho njewidźachu, ale jenož słyšachu. Jeho swójba widźeše jeho hakle w tym wokomiku, hdyž sej črije zuješe.<ref>Sagebuch, s.&nbsp;301–302, 656–657.</ref> === Złota prózdnjeńca na Sokolniku === Chuda žona ze swojim dwulětnym synkom něhdy Wulki pjatk po Sokolniku wuchodźowaše a prózdnjeńcu z pokładom wotkry. Wona połoži dźěćo a wza trójce pokłady z prózdnjeńcy sobu. Tu zaklinča zahrimanje a skała so ze synkom nutřka zawrě. Njezbožowna žona dopomni so na słowa swojeje wowki: Štóž wutrobu čistu nima, tomu přinjese pokład ze Sokolnika ćeže. Płakaca žona schowa dźěl přinjeseneho złota a dźěl domoj přinjese. Nazajtra wróći so z mandźelskim za zbytk schowaneho złota, kotrež pak so na dompuću na lisćo přeměni a doma składowany pokład přeměni so na hromadu třěskow. Žona so po tutym podawku husto k Bohu wobroći a přińdźe často synka na Sokolnik pytać. Přichodny Wulki pjatk wotkry prózdnjeńcu zaso wotewrjenu a w njej swojeho synka žiweho a stroweho. Žona wjesele přinjese synka won a pokładow so ani njedótkny.<ref>Sagebuch, s.&nbsp;729–731.</ref> === Druhe powěsće wo pokładach === W nutřku Sokolnika schowany pokład hodźi so pječa jenož ze złotym klučom wotzamknyć, kotryž leži na sedmym buku na wjeršku hory. Namakaš jón pak jenož na swjedźenju swjateho Jana. Pokład wobstražuje sam djaboł a da jenož teho přeńć, kiž je wot winy a hubjenosće sćazany. Po druhej powěsći chowa so pokład w rozpadankach hrodu w złotej komorce, kotruž wotewri we wěstym času wotćišć ptačeje nohi na špundowanju. Złoty pokład je pječa tež móžno z pomocu biskopskeho kija wudobyć, kotryž je něhdźe na hórce schowany. Pječa pak ju drjewopušćerjo hižo namakachu, abo bu při twarje wuhladnicy wužiwana a pokład njehodźi so hižo zdobyć. Dalša powěsć praji, zo je łakomc Filz na silwesterskej nocy prózdnjeńcu połnu pokładow wotkrył. Jako ranje schadźeše, zaklinča zahrimanje a Filz wosta nutřka zajaty. Jako so skała znowa wočini, miny so dotal na zemi wjace hač hač sydom lět a ludźo runje [[jutry]] swjećachu. Filz sta so po tutym podawku jara pobožnym čłowjekom.<ref>Sagebuch, s.&nbsp;728–729, 732, 909.</ref> === Bratraj Valentin a Rupprecht === Něhdy wobsedźeštaj wjes Delnju Wjazońcu bratraj Valentin a Rupprecht. Swoje zamóženje rozdźělichu: Valentin dósta južny dźěl hromadźe ze Sokolnikom, hdźež da hród Valtenburg natwarić, a Rupprecht dósta sewjerny dźěl, hdźež da hród Rupprechtsburg natwarić. Bratřa su so hromadźe mjelčeli. W zwadźe doby Rupprecht a da hród Valtenburg spotorhać.<ref>Sagebuch, s.&nbsp;841.</ref> == Twarjenja == [[Dataja:Sokolnik.jpg|mini|Wěža krala Jana na wjeršku Sokolnika]] Wot lěta 1857 steji na wjeršku wuhladna wěža pomjenowana [[wěža krala Jana]], kotraž so po planach [[Žitawa|Žitawskeho]] architekta [[Carl August Schramm|Carla Augusta Schramma]] (1807–1869) natwari. Wěža je 22&nbsp;metrow wysoka a k wuhladnej platformje wjedźe 127&nbsp;schodow. Twarjenje je natwarjene z łužiskeho [[granodiorit]]a, ma kwadrowu formu a wjeršk je cymbrami zakónčeny. Na prědnjej stronje wěže je wopon swobodneho knjeza Oppen-Huldenberga, tabela z mjenami wosobow, kotrež su sej wo twar zasłuža a pozłoćany portret krala [[Jan Sakski|Jana]] (1801–1873) z němskim napisom ''Johann v. Gottes Gnaden König von Sachsen'' (serbsce ''Jan z Božeje hnady kral Sakskeje'').<ref name="příběhy" /> Wuhladna wěža je škitana jako kulturny pomnik, zapisana pod čisłom 09307159.<ref>{{Cite web|title=Denkmalpflege in Sachsen|url=https://denkmalliste.denkmalpflege.sachsen.de/CardoMap/Denkmalliste_Report.aspx?HIDA_Nr=09307159|publisher=Landesamt für Denkmalpflege Sachsen|accessdate=2026-08-15|language=němsce}}</ref> Na wěžu nawjazuje niske twarjenje bawdy, kotraž mjenowaše so ''Berggaststätte Valtenberg-Baude'' (Hórski hosćenc Sokolnikowa bawda). Prěnjotna hórska bawda steješe wuchodnje wot wuhladneje wěže. We wokolinje wjerška namakaja so tež wjacore stare mězniki. Zapadnje wot wuhladneje wěže steji ekumeniska hórska kapałka ''Assisi-Kapelle'', kotraž so 3.&nbsp;julija 2022 zhromadnje wot ewangelskeho a romsko-katolskeho fararja poswjeći. Prěnjotnje słužeše twar jako dźěl policajskeho sćelaka. Zhromadnje z kapałku natwari so Šćežka powěsćow.<ref>{{Cite web|url=https://www.neukirch-lausitz.de/de/valtenberg.html|title=Valtenberg|publisher=gmejna Wjazońca|accessdate=2026-08-10|language=němsce}}</ref> == Wobchad == [[Dataja:Neukirch-Bahnhof-West-2.jpg|mini|Dwórnišćo Wjazońca zapad]] Přez sewjernu hač zapadnu skłoninu wjedźe [[železniska čara Budyšin–Žandow]], na kotrejž leži dwórnišćo Wjazońca zapad. Z njeho wotboči [[železniska čara Wjazońca–Biskopicy]]. Přez Sokolnik wjedźe rjad historiskich pućow, z kotrychž je najwuznamniši ''Flügel F'' (Křidło&nbsp;F). Pisomnje dopokazana je hižo w 16.&nbsp;lětstotku, hdy słužeše jako wikowanski puć mjez [[Neustadt in Sachsen|Neustadtom w Sakskej]] a [[Wjazońca (gmejna)|Wjazońcu]]. Na tutu šćežku runje nawjazuje ''Gießhübelweg'' (Lijerskohórkowy puć). Wot lěta 1788 wužiwaše puć póstowa słužba, kotraž listy mjez Neustadtom a [[Budyšin]]om rozpósła.<ref>{{WdH|17|124–125}}</ref> Na tutón puć nawjazuja ''Kreuzsteig'' (Křižowa sćežka), ''Oberweg'' (Horni puć), ''Valtenbergweg'' (Sokolnikowy puć), kotryž wjedźe na wjeršk hórki, ''Oberer Horizontalweg'' (Horni horizontalny puć) abo ''Unterer Horizontalweg'' (Delni horizontalny puć). Dalše puće, po kotrychž zwjetša pućowanske šćežki wjedu, su ''Rückenweg'' (Hrjebjenjowy puć), ''Steinweg'' (Kamjentny puć), ''Stufenweg'' (Schodźenkowy puć) či ''Nassweg'' (Mokry puć).<ref name="mapycom" /> == Turistika == Na wjeršk Sokolnika wjedźe wulka ličba pućowanskich šćežkow. Čerwjenje markěrowane su šćežki ''[[Łužiski had]]'', kotryž wjedźe do [[Berthelsdorf (Neustadt w Sakskej)|Berthelsdorfa]] a [[Wołbramecy|Wołbramec]], dale ''Hornjołužiski kołopuć'', kotryž wjedźe k&nbsp;[[Rückenberg]]ej (479&nbsp;m) a do [[Rynar]]ja, a ''Turistiska šćežka němskeje jednoty'', kotraž wjedźe do [[Wjazońca (gmejna)|Wjazońcy]] a [[Neustadt in Sachsen|Neustadta w Sakskej]]. Módrje markěrowanej stej čarje ''Dalokopućowanska šćežka Žitawa–Wernigerode'' a ''Hornjołužiski hórski puć'', kotrejž wjedźetej do Neustadta a k čěsko-němskej statnej hranicy. ''Hornjołužiski hórski puć'' wjedźe z wjerška Sokolnika do sewjerneho směra dale jako zelenje markěrowana šćežka. Z&nbsp;[[Póckowy|Póckowow]] wjedźe žołće markěrowana šćežka na Sokolnik a wot dwórnišća Wjazońca-zapad zeleny puć.<ref name="mapycom" /> [[Dataja:Mapy.com - turistická - Valtenberg.png|left|600px|Pućowanska karta Sokolnika a&nbsp;wokoliny]] {{clear}} == Rozhlad a wokolina == Dźakowano wuhladnej wěži na wjeršku skići Sokolnik wuhlad do wšěch směrow a po šěrokej wokolinje. Do sewjerozapadneho hač sewjerowuchodneho směra je krajina [[Hornja Łužica|Hornjeje Łužicy]] derje widźeć a w&nbsp;njej na přikład měsće [[Kamjenc]] a [[Budyšin]] kaž tež milinarni [[Milinarnja Čorna Pumpa|Čorna Pumpa]] a [[Hamorska milinarnja|Hamor]]. Sewjerowuchodny hač južny směr skići wuhlad na [[Łužiske hory]], [[Łužiske horiny]] a [[Jizerske horiny]]. Jasnje spóznać su na přikład [[Kotmar]] (582&nbsp;m), [[Tanečnice]] (599&nbsp;m), [[Vlčí hora]] (591&nbsp;m), [[Jedlová]] (776&nbsp;m) abo [[Jěšćed]] (1012&nbsp;m). W južnym hač juhozapadnym směrje hladaš do krajiny Čěsko-sakskeje Šwicy z horami [[Růžovský vrch]] (620&nbsp;m), [[Děčínský Sněžník]] (724&nbsp;m) abo [[Lilijowc]] (415&nbsp;m). W juhozapadnym směrje su tež [[Rudne horiny]] a w zapadnym [[Zapadołužiska pahórčina]] ze&nbsp;[[Žiwin]]om (449&nbsp;m) widźeć.<ref name=WdH" /><ref name="mapycom" /><ref>{{Cite web|url=https://www.peakfinder.com/?lat=51.07420&lng=14.27890&ele=586&azi=90&alt=0.02&fov=45&cfg=es&name=Valtenberg%20-%20Sokolnik|title=Peakfinder|publisher=peakfinder.com|accessdate=2026-08-15}}</ref> {{clear}} {| style="border-collapse: collapse; text-align: center;" |- | style="border: 1px solid #aaa; border-width: 0 1px 1px 0; width: 33%;" | <!-- SZ --> [[Ziegelberg]] 3,4&nbsp;km<br /><br />[[Milchhübel]] 2,7&nbsp;km<br />[[Steinberg (Smělna-Póckowy)|Steinberg]] 2,1&nbsp;km | style="width: 34%;" | <!-- S --> [[Wjazońska hora]] 4,1&nbsp;km<br />[[Honak]] 3,9&nbsp;km<br />[[Fuchssteinrücken]] 3,4&nbsp;km | style="border: 1px solid #aaa; border-width: 0 0 1px 1px; width: 33%;" | <!-- SV --> [[Weickertsberg]] 5,0&nbsp;km<br />[[Jehnjaca hora]] 4,3&nbsp;km<br />[[Lipowa hora]] 2,1&nbsp;km<br />[[Dawidowa hórka]] 1,7&nbsp;km |- | style="width: 33%;" | <!-- Z --> [[Schurzberg]] 4,3&nbsp;km<br />[[Buchberg (Neustadt w Sakskej)|Buchberg]] 2,9&nbsp;km<br />[[Rückenberg]] 1,9&nbsp;km | style="width: 34%; padding: .5em;" | [[Dataja:Brosen windrose-sl.svg|150px|směrowa róža]] | style="width: 33%;" | <!-- V --> [[Cyrkwinska hora]] 5,3&nbsp;km<br />[[Steinberg (Wołbramecy, 392&nbsp;m)|Steinberg]] 4,1&nbsp;km<br />[[Vogelberg]] 2,6&nbsp;km |- | style="border: 1px solid #aaa; border-width: 1px 1px 0 0; width: 33%;" | <!-- JZ --> [[Schimmigs Höhe]] 4,3&nbsp;km<br />[[Schelmberg]] 3,9&nbsp;km<br />[[Seifberg]] 3,5&nbsp;km<br />[[Steinberg (Neustadt w Sakskej)|Steinberg]] 3,2&nbsp;km | style="width: 34%;" | <!-- J --> [[Hoher Hahn (Neustadt w Sakskej)|Hoher Hahn]] 4,1&nbsp;km<br />[[Skřivánčí vrch]] 4,0&nbsp;km<br />[[Nestelberg]] 1,7&nbsp;km<br />[[Angstberg]] 1,3&nbsp;km | style="border: 1px solid #aaa; border-width: 1px 0 0 1px; width: 33%;" | <!-- JV --> [[Sydom lipow]] 4,2&nbsp;km<br />[[Grenzberg]] 3,7&nbsp;km<br />[[Buková hora]] 3,1&nbsp;km<br />[[Goldberg]] 2,9&nbsp;km |} <gallery> Dataja:Aussicht vom König-Johann-Turm Valtenberg 02.jpg|<center>Wuhlad do juha: Tanečnice a Růžovský vrch</center> Dataja:Aussicht vom König-Johann-Turm Valtenberg 04.jpg|<center>Wuhlad do juhozapada: Děčínský Sněžník</center> Dataja:Aussicht vom König-Johann-Turm Valtenberg 05.jpg|<center>Wuhlad do sewjerowuchoda: Hornja Łužica a Hamorska milinarnja</center> Dataja:Aussicht vom König-Johann-Turm Valtenberg 06.jpg|<center>Wuhlad do sewjerozapada: Žiwin</center> </gallery> == Žórła == <references/> == Literatura == * {{WdH|17|72–75}} == Wotkazy == * {{Commonscat|Valtenberg|Sokolnik}} * [https://mapy.com/s/cebucumuka Mapy.com: pućowanska karta, Sokolnik a wokolina] * [https://valtenberg.de/ Oficialna webstrona hórskeje bawdy a wuhladne wěže Sokolnik] * [https://www.neukirch-lausitz.de/de/valtenberg.html Sokolnik na webstronje gmejny Wjazońcy] {{Łužiske hory}} [[Kategorija:Hora w Sakskej]] [[Kategorija:Hora w Hornjej Łužicy]] [[Kategorija:Neustadt w Sakskej]] [[Kategorija:Wjazońca]] [[Kategorija:Hora w Europje]] [[Kategorija:Łužiske hory]] 0qjk836t9v589mkrhgou15e72o4s0wn 0 15783 392790 391916 2026-10-30T22:40:50Z Gumideck 12564 krótce přirodne poměry 392790 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik Wjes we Łužicy |mjeno němske=Taubenheim/Spree |mjeno serbske=Hołbin |šěrina=51/03/00 |dołhota=14/29/00 |gmejna=Załom |zagmejnowanje=1994 |wysokosć=297 |přestrjeń= |póstowe čisło=02689 |předwólba=035936 |wobraz=Pillars of the abolished railway bridge over Spree in Taubenheim.jpg |wopis wobraza=[[Sprjewja]] w Hołbinje |mjeno wobydlerja=Hołbinjan |adjektiw=Hołbinski }} '''Hołbin''' ({{wrěči|de}} ''Taubenheim/Spree'')<ref name="WWOL2008">{{Wenzel2008|173}}</ref> je wjes nad hornim běhom [[Sprjewja|Sprjewje]] w&nbsp;[[Sakska|sakskim]] [[Wokrjes Budyšin|wokrjesu Budyšin]]. Leži při samej [[Čěska|čěskej]] hranicy na juhu [[Hornja Łužica|Hornjeje Łužicy]] a přisłuša wot lěta 1994 [[Załom]]skej gmejnje. Do toho bě samostatna gmejna. Na tamnym boku hranicy leži čěske městačko [[Šluknov]]. == Stawizny == [[Dataja:Fotothek df rp-d 0770073 Sohland a. d. Spree-Taubenheim-Spree. Niedermühle, Mahl- und Sägemühle, 1782-194.jpg|mini|left|Delni młyn (1987)]] Prěnje historiske naspomnjenje je z&nbsp;lěta [[1346]] (''Jutta de Tubinheym'').<ref name="digit">{{HOV|Taubenheim/Spree|Hołbin}}</ref>) == Přirodne poměry == Přez wjes ćeče [[Sprjewja]]. Wuznamne hory su [[Hołbjaca hora]] (457&nbsp;m), [[Wachtberg]] (362&nbsp;m), [[Schafberg (Załom)|Schafberg]] (349&nbsp;m) a [[Galgenberg (Załom)|Galgenberg]] (343&nbsp;m).<ref name="topo">{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=3d789359-ef2e-40d7-b893-59ef2ee0d76c|title=Digitale Topographische Karte Sachsen 1&nbsp;:&nbsp;10&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-10-30|language=němsce}}</ref> == Literatura == * {{WdH|12|215–217}} * {{BKD|34|559|567|''Taubenheim''}} == Nóžki == <references/> == Wotkazaj == {{Commonscat|Taubenheim/Spree|Hołbin}} * [https://web.archive.org/web/20230131131936/http://taubenheim-spree.de/ Webstrony wsy] {{ref-de}} [[Kategorija:Załom]] [[Kategorija:Sydlišćo w Budyskim wokrjesu]] [[Kategorija:Sydlišćo w Hornjej Łužicy]] [[Kategorija:Sydlišćo při Sprjewi]] [[Kategorija:Prěnje naspomnjenje 1346]] [[Kategorija:Něhdyša gmejna (Wokrjes Budyšin)]] [[Kategorija:Rozpušćenje gmejny 1994]] 59kt2h9rrnmpr7mrqqr8vocplp34r2d 0 41789 392783 392780 2026-10-30T17:52:10Z Gumideck 12564 přirodne poměry 1/2 392783 wikitext text/x-wiki {{Bu wobdźěłany|podpis=[[Wužiwar:Gumideck|Gumideck]] ([[Diskusija z wužiwarjom:Gumideck|diskusija]]) 28. oktobra 2026, 15:46 (CET)|čas=hač do borze :-)}} {{Infokašćik hora | mjeno = Hołbjaca hora | druhe mjeno = {{lang|de|Taubenberg}} | wobraz = Taubenberg 03.jpg | wopis wobraza = Pohlad ze sewjera | wysokosć = 457 | šěrina = 51/1/57.71/N | dołhosć = 14/28/23.18/E | region-ISO = DE-SN | masiw = [[Łužiske hory]] | kamjenizna = [[granodiorit]], [[dolerit]], [[bazanit]] }} '''Hołbjaca hora''' ({{Wrěči|de|''Taubenberg''}}) je 457&nbsp;metrow<ref name="topo">{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=3d789359-ef2e-40d7-b893-59ef2ee0d76c|title=Digitale Topographische Karte Sachsen 1&nbsp;:&nbsp;10&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-10-28|language=němsce}}</ref> wysoka hora w gmejnje [[Załom]]ju (gmejnski dźěl [[Hołbin]]) w [[Sakska|sakskej]] [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]]. == Mjeno == Serbske kaž tež němske mjeno hory ma samsny woznam a je ze słowow ''hołb/hołbjaca'' a ''hora'', respektiwnje ''Taube'' a ''Berg'' zestajene. Mjeno ma so wot wjetšeje ličby dźiwich [[hołb]]jow wotwodźeć, kotryž w zašłosći na horje hnězdźichu.<ref>{{Literatura|titul=Album der Rittergüter und Schlösser im Königreiche Sachsen – III. Sektion: Markgrafenthum Oberlausitz|nakładnistwo=Die Expedition des Albums sächsischer Rittergüter und Schlösser|městno=[[Lipsk|Leipzig]]|lěto=1859|strony=92|originalna rěč=de}}</ref> == Přirodne poměry == Přewažny dźěl hory a tež wjeršk leži na teritoriju Hołbina (gmejnski dźěl Załoma). Přez južnu hač zapadnu skłoninu přeprěči čěsko-němska statna hranica a zapadne hač južne skłoniny słušeja tak zdźěla [[Rožany|Rožanam]] (měšćanski dźěl [[Šluknov|Słanknowa]]). Hołbjaca hora je krótki chribjet, kotryž wjedže něhdźe w sewjero-južnym směrje a kotryž leži w sakskim dźělu Łužiskich horow a jich mesogeochorje Wuchodne hornjołužiske hory. Susodne hory su [[Hornsberg]] (403&nbsp;m), [[Schafberg (Załom)|Schafberg]] (349&nbsp;m), [[Wachtberg]] (362&nbsp;m) a [[Galgenberg (Załom)|Galgenberg]] (343&nbsp;m).<ref name="topo" /> Geologisku podłohu twori přewažnje łužiski [[granodiorit]], přez kotryž so zadobywa mócna žiłka [[dolerit]]a. Nimo nich namaka so tež [[bazanit]] a w sedimentach glacialneho charaktera tež [[křesawc]]. Na wjacorych městnach, wosebje na južnej, zapadnej a sewjerozapadnej skłoninje, namakaja so wjacore stare njeaktiwne skały na granodiorit abo dolerit (na přikład Skorpawowa skała).<ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=1c43da00-ccf6-4c3c-83da-00ccf62c3c11|title=Geologische Karte Sachsen 1&nbsp;:&nbsp;50&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-10-31|language=němsce}}</ref> Aktiwna skała so namaka na čěskej stronje zapadnje pod horu. Tu wudobywaja łužiski granodiorit (wikowanske mjeno „Rožanski [[zornowc]]") a dolerit (wikowanske mjeno „Šluknovski [[syenit]]“).<ref>{{Cite web|title=Kamenoprůmyslové závody Šluknov|url=https://www.kz-sluknov.cz/|accessdate=2026-10-30|language=čěsce}}</ref> Najbóle rozšěrjeny typ pódy je podzolna [[bruna póda]], kotruž wudospołnja [[pseudoglej]] abo regosol.<ref>{{Cite web|url=https://luis.sachsen.de/boden/bk50.html|title=Bodenkarte Sachsen 1&nbsp;:&nbsp;50&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-10-30|language=němsce}}</ref> == Wobchad == Přez sewjernu skłoninu Hołbjacej hory wjedźe železniska čara Hornja Wódrjeńca–Wjelećin, na kotrejž leži zastanišćo (prěnjotnje železniska stacija) ''Hołbin (Sprjewja)''.<ref name="mapy" /> == Turistika == Přez wjeršk wjedźe zelenje markěrowana pućowanska šćežka ''Budyšin-Pichow'', kotraž zwjazuje město [[Budyšin]] z horu [[Wulki Pichow]] (498&nbsp;m). Na juhowuchodnej skłoninje na nju nawjazuje čerwjena šćežka, kotraž wjedže do [[Šluknov|Słanknowa]]. Přez juhowuchodnu haž zapadnu skłoninu wjedźe brunje markěrowana tematiska šćežka ''Lomy'' (Skały), kotraž wjedźe dale na teritorij města Słanknowa (měšćanske j dźělej [[Rožany]] a [[Královka]]) a kotraž zwjazuje stejnišća zwjazane z hórnistwom. Wjeršk hory njeskići žadyn wuhlad, wobmjezowany wuhlad na čěski dźěl Łužiskich horow je pak móžny z juhozapadneje skłoniny.<ref name="mapy">{{Cite web|url=https://mapy.com/s/mocanumeno|title=Mapy.com: turistická mapa|publisher=Mapy.com|accessdate=2026-10-28|language=čěsce}}</ref><ref>{{Cite web|title=Šluknovské stezky|url=https://stezky.mestosluknov.cz/|publisher=Město Šluknov |accessdate=2026-10-28|language=čěsce}}</ref> == Galerija == <gallery> MRGS 569 - lužický granodiorit.jpg|<center>Łužiski granodiorit</center> MRGS 565 - dolerit.jpg|<center>Dolerit</center> MRGS 570 - lužický granodiorit s rulou 3.jpg|<center>[[Xenolit]] šěrawcoweho hornowca</center> MRGS 572 - bazanit s lužickým granodioritem.jpg|<center>Bazanit z&nbsp;łužiskim granodioritom</center> MRGS 567 - pazourek.jpg|<center>Křesawc</center> </gallery> == Žórła == <references/> == Literatura == * {{WdH|12}} == Wotkazaj == * {{Commonscat|Taubenberg (Sohland an der Spree)|Hołbjaca hora}} * [https://mapy.com/s/mocanumeno Mapy.com Mapy.com: pućowanska karta, Hołbjaca hora a wokolina] {{Łužiske hory}} [[Kategorija:Hora w Hornjej Łužicy]] [[Kategorija:Hora w Sakskej]] [[Kategorija:Załom]] [[Kategorija:Hora w Europje]] [[Kategorija:Łužiske hory]] sw4rnvumj01quvqe5vny8ysbdd996k8 392784 392783 2026-10-30T18:36:12Z Gumideck 12564 přirodne poměry 2/2 392784 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik hora | mjeno = Hołbjaca hora | druhe mjeno = {{lang|de|Taubenberg}} | wobraz = Taubenberg 03.jpg | wopis wobraza = Pohlad ze sewjera | wysokosć = 457 | šěrina = 51/1/57.71/N | dołhosć = 14/28/23.18/E | region-ISO = DE-SN | masiw = [[Łužiske hory]] | kamjenizna = [[granodiorit]], [[dolerit]], [[bazanit]] }} '''Hołbjaca hora''' ({{Wrěči|de|''Taubenberg''}}) je 457&nbsp;metrow<ref name="topo">{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=3d789359-ef2e-40d7-b893-59ef2ee0d76c|title=Digitale Topographische Karte Sachsen 1&nbsp;:&nbsp;10&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-10-28|language=němsce}}</ref> wysoka hora w gmejnje [[Załom]]ju (gmejnski dźěl [[Hołbin]]) w [[Sakska|sakskej]] [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]]. == Mjeno == Serbske kaž tež němske mjeno hory ma samsny woznam a je ze słowow ''hołb/hołbjaca'' a ''hora'', respektiwnje ''Taube'' a ''Berg'' zestajene. Mjeno ma so wot wjetšeje ličby dźiwich [[hołb]]jow wotwodźeć, kotryž w zašłosći na horje hnězdźichu.<ref>{{Literatura|titul=Album der Rittergüter und Schlösser im Königreiche Sachsen – III. Sektion: Markgrafenthum Oberlausitz|nakładnistwo=Die Expedition des Albums sächsischer Rittergüter und Schlösser|městno=[[Lipsk|Leipzig]]|lěto=1859|strony=92|originalna rěč=de}}</ref> == Přirodne poměry == Přewažny dźěl hory a tež wjeršk leži na teritoriju Hołbina (gmejnski dźěl Załoma). Přez južnu hač zapadnu skłoninu přeprěči čěsko-němska statna hranica a zapadne hač južne skłoniny słušeja tak k [[Rožany|Rožanam]] (měšćanski dźěl [[Šluknov|Słanknowa]]). Hołbjaca hora je krótki chribjet, kotryž wjedže něhdźe w sewjero-južnym směrje a kotryž leži w sakskim dźělu [[Łužiske hory|Łužiskich horow]] a jich mesogeochorje Wuchodne hornjołužiske hory. Susodne hory su [[Hornsberg]] (403&nbsp;m), [[Schafberg (Załom)|Schafberg]] (349&nbsp;m), [[Wachtberg]] (362&nbsp;m) a [[Galgenberg (Załom)|Galgenberg]] (343&nbsp;m).<ref name="topo" /> Geologisku podłohu twori přewažnje łužiski [[granodiorit]], přez kotryž so zadobywa mócna žiła [[dolerit]]a. Nimo nich namaka so tež [[bazanit]] a w sedimentach glacialneho charaktera tež [[křesawc]]. Na wjacorych městnach, wosebje na južnej, zapadnej a sewjerozapadnej skłoninje, namakaja so wjacore stare njeaktiwne skały na granodiorit abo dolerit (na přikład Skorpawowa skała).<ref>{{Cite web|url=https://geoportal.sachsen.de/mapviewer/resources/apps/sachsenatlas/index.html?stateId=1c43da00-ccf6-4c3c-83da-00ccf62c3c11|title=Geologische Karte Sachsen 1&nbsp;:&nbsp;50&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-10-31|language=němsce}}</ref> Aktiwna skała so namaka na čěskej stronje zapadnje pod horu. Tu wudobywaja łužiski granodiorit (wikowanske mjeno „Rožanski [[zornowc]]") a dolerit (wikowanske mjeno „Šluknovski [[syenit]]“).<ref>{{Cite web|title=Kamenoprůmyslové závody Šluknov|url=https://www.kz-sluknov.cz/|accessdate=2026-10-30|language=čěsce}}</ref> Najbóle rozšěrjeny typ pódy je podzolna [[bruna póda]], kotruž wudospołnjatej [[pseudoglej]] abo regosol.<ref>{{Cite web|url=https://luis.sachsen.de/boden/bk50.html|title=Bodenkarte Sachsen 1&nbsp;:&nbsp;50&nbsp;000|publisher=Staatsbetrieb Geobasisinformation und Vermessung Sachsen|accessdate=2026-10-30|language=němsce}}</ref> Juhowuchodne hač sewjerowuchodne skłoniny wotwódnjuje Weißbach, přitok [[Sprjewja|Sprjewje]], sewjerowuchodne hač sewjerozapadne skłoniny wotwódnjuje Sprjewja a zapadnu skłoninu řěčka bjez mjena (přitok Rožanskeje rěčki). Cyła hora tak słuša k přitočnišću Sprjewje a tuž [[Łobjo|Łobja]] a [[Sewjerne morjo|Sewjerneho morja]]. Najwjětši dźěl hory je zalěsnjeny z jehlinojtym a měšanym lěsom, w kotrymž dominuje [[wšědny šmrěk]] (''Picea abies''). W podrosće su zastupjene [[lěsna kostrjenka]] (''Brachypodium sylvaticum''), [[lěkarski płucnik]] (''Pulmonaria officinalis''), [[přewisna krušwička]] (''Orthilia secunda''), [[lěsny kozync]] (''Astragalus glycyphyllus'') abo [[lěsny hróšik]] (''Lathyrus silvestris''). Hišće kónc 1960tych lět rosćeše w juhowuchodnym dźělu wjerška [[wšědny ćis]] (''Taxus baccata''), posledni přirodnje rosćacy eksemplar tehdyšeho Budyskeho wokrjesa.<ref>{{WdH|12|220}}</ref> Na sewjernej skłoninje wupřestrěwa so wjes Hołbin. Nimale cyły sakski dźěl hory leži w [[Krajinoškitna kónčina Hornjołužiske hory|krajinoškitnej kónčinje Hornjołužiske hory]].<ref>{{Cite web|url=https://geodienste.bfn.de/schutzgebiete?lang=de|title=Schutzgebiete in Deutschland|publisher=Bundesamt für Naturschutz|accessdate=2026-10-30|language=němsce}}</ref> == Wobchad == Přez sewjernu skłoninu Hołbjacej hory wjedźe železniska čara Hornja Wódrjeńca–Wjelećin, na kotrejž leži zastanišćo (prěnjotnje železniska stacija) ''Hołbin (Sprjewja)''.<ref name="mapy" /> == Turistika == Přez wjeršk wjedźe zelenje markěrowana pućowanska šćežka ''Budyšin-Pichow'', kotraž zwjazuje město [[Budyšin]] z horu [[Wulki Pichow]] (498&nbsp;m). Na juhowuchodnej skłoninje na nju nawjazuje čerwjena šćežka, kotraž wjedže do [[Šluknov|Słanknowa]]. Přez juhowuchodnu haž zapadnu skłoninu wjedźe brunje markěrowana tematiska šćežka ''Lomy'' (Skały), kotraž wjedźe dale na teritorij města Słanknowa (měšćanske j dźělej [[Rožany]] a [[Královka]]) a kotraž zwjazuje stejnišća zwjazane z hórnistwom. Wjeršk hory njeskići žadyn wuhlad, wobmjezowany wuhlad na čěski dźěl Łužiskich horow je pak móžny z juhozapadneje skłoniny.<ref name="mapy">{{Cite web|url=https://mapy.com/s/mocanumeno|title=Mapy.com: turistická mapa|publisher=Mapy.com|accessdate=2026-10-28|language=čěsce}}</ref><ref>{{Cite web|title=Šluknovské stezky|url=https://stezky.mestosluknov.cz/|publisher=Město Šluknov |accessdate=2026-10-28|language=čěsce}}</ref> == Galerija == <gallery> MRGS 569 - lužický granodiorit.jpg|<center>Łužiski granodiorit</center> MRGS 565 - dolerit.jpg|<center>Dolerit</center> MRGS 570 - lužický granodiorit s rulou 3.jpg|<center>[[Xenolit]] šěrawcoweho hornowca</center> MRGS 572 - bazanit s lužickým granodioritem.jpg|<center>Bazanit z&nbsp;łužiskim granodioritom</center> MRGS 567 - pazourek.jpg|<center>Křesawc</center> </gallery> == Žórła == <references/> == Literatura == * {{WdH|12}} == Wotkazaj == * {{Commonscat|Taubenberg (Sohland an der Spree)|Hołbjaca hora}} * [https://mapy.com/s/mocanumeno Mapy.com Mapy.com: pućowanska karta, Hołbjaca hora a wokolina] {{Łužiske hory}} [[Kategorija:Hora w Hornjej Łužicy]] [[Kategorija:Hora w Sakskej]] [[Kategorija:Załom]] [[Kategorija:Hora w Europje]] [[Kategorija:Łužiske hory]] 9era8rgfenm6voy9iozpr894373au6l 0 41791 392786 2026-10-30T22:16:04Z Gumideck 12564 zakład 392786 wikitext text/x-wiki [[Dataja:Cladonia rangiferina.jpeg|mini|Sobjaca lišawa]] '''Lišawa''' je zestajany (dwójny) organizm, kotryž twori so symbioza [[Hriby|hribow]] (mykobiont) a [[Mokricy|mokricow]] abo [[Cyanobakterije|cyanobakterijow]] (fotobiont). Hrib twori fundament a škit, mjeztym zo fotobiont z pomocu [[fotosynteza|fotosyntezy]] organiske maćizny (zežiwjenje). Ćěło lišawy mjenuje so thallus (lěhadko) a ma skorowu, łopjenowu abo kerkowu formu. Lišawy su jara tolerantne napřećo suchoće a ekstremnym temperaturam, štož jim zmóžnja žiwjenske rumy wot polarnych kónčin přez alpinske połoženja hač k [[pusćina]]m kolonizować. Wone funguja jako pioněrske organizmy při nastaću pódy a rozprochnawjenju [[Kamjenizna|kamjeniznow]]. Wone su jara čućiwe napřećo zanjerodźenju powětra a słuža tuž jako bioindikatorojo. == Wotkaz == * {{Commonscat|Lichens|lišawa}} [[Kategorija:Biologija]] 34mv8bhx3ypwc485e4ju78rg4vklfkq 0 41792 392788 2026-10-30T22:24:53Z Gumideck 12564 dalesposrědkowanje 392788 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Paproćizny]] 110t26sjhdonqberp1ck0ro3d6jfwpv 0 41793 392789 2026-10-30T22:32:03Z Gumideck 12564 dalesposrědkowanje 392789 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hołbjaca hora]] e0upvssbswsm7p53id1jjq89dstvcyq