Wikipedija hsbwiki https://hsb.wikipedia.org/wiki/H%C5%82owna_strona MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter Media Specialnje Diskusija Wužiwar Diskusija z wužiwarjom Wikipedija Wikipedija diskusija Dataja Diskusija k dataji MediaWiki MediaWiki diskusija Předłoha Diskusija k předłoze Pomoc Pomoc diskusija Kategorija Diskusija ke kategoriji TimedText TimedText talk Modul Modul diskusija Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 2012 392900 392842 2026-11-10T06:40:16Z J budissin 7 Změna wot [[Special:Contributions/~2026-59387-06|~2026-59387-06]] ([[User talk:~2026-59387-06|Diskusija]]) bu na poslednju wersiju wužiwarja [[User:J budissin|J budissin]] wróćo stajena 392185 wikitext text/x-wiki {{infokašćik rěč |Barba=Indoeuropska |mjeno 1=hornjoserbšćina |kraje=[[Němska]] |zwjazkowy kraj=[[Sakska]] |region=[[Hornja Łužica]] |rěčnicy=25.000 |klasifikacija=[[indoeuropske rěče]] :[[słowjanske rěče]] ::[[zapadosłowjanske rěče]] :::[[serbšćina]] ::::hornjoserbšćina |družina pisma=[[łaćonski alfabet]] |hamtska rěč=[[Serbski sydlenski rum]] w [[Sakska|Sakskej]] |iso_639-1= |iso_639-2=hsb |iso_639-3=[http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=h hsb] |wikipedija=[http://hsb.wikipedia.org/wiki/H%C5%82owna_strona http://hsb.wikipedia.org] }} '''Hornjoserbšćina''' je zapadosłowjanska rěč, kotraž so w [[Hornja Łužica|Hornjej Łužicy]] wokoło městow [[Budyšin]], [[Kamjenc]] a [[Wojerecy]] rěči. Wona je přiwuzna z [[delnjoserbšćina|delnjoserbšćinu]] w susodnej [[Delnja Łužica|Delnjej Łužicy]], [[čěšćina|čěšćinu]], [[pólšćina|pólšćinu]], [[słowakšćina|słowakšćinu]] a [[kašubšćina|kašubšćinu]]. Jako [[słowjanske rěče|słowjanska rěč]] hornjoserbšćina k [[indoeuropske rěče|indoeuropskim rěčam]] słuša. Prawniski status hornjoserbšćiny w [[Sakska|Sakskej]] rjaduje [[Sakski serbski zakoń]]. == Alfabet == {{Hłowny nastawk|Hornjoserbski alfabet}} Hornjoserbšćina pisa so z wariantu [[łaćonski alfabet|łaćonskeho alfabeta]] z přidatnymi [[pismik]]ami '''[[č]]''' [{{IPA|tʃ}}], '''[[ć]]''' [{{IPA|tʃ}}], '''[[ě]]''', '''[[ł]]''', '''[[ń]]''', '''[[ó]]''', '''[[ř]]''', '''[[š]]''' a '''[[ž]]''' kaž tež [[digraf]]omaj '''[[dź]]''' [{{IPA|d͡ʒ}}] a '''[[ch]]'''. == Prawopis == [[Dataja:Lubjenc – wjesna tafla.jpg|thumb|[[Dwurěčne znamješka|Dwurěčna němsko-hornjoserbska wjesna tafla]] w [[Lubjenc]]u]] Moderny, tak mjenowany ''analogny'' prawopis po čěskim přikładźe wuwiwaše so za serbšćinu pod wliwom [[Jan Pětr Jordan|Jana Pětra Jordana]], [[Jan Arnošt Smoler|Jana Arnošta Smolerja]] a [[Michał Hórnik|Michała Hórnika]] w běhu 19. lětstotka a přesadźi so najprjedy w katolskim a hakle po nanuzowanej přestawce serbskeho pismowstwa mjez 1937 a 1945 tež w ewangelskim wobłuku. Do toho wužiwaše so za serbske teksty [[fraktura|frakturne pismo]] z [[diakritika|diakritiskimi znamješkami]] za wěste zwuki. Zdobom eksistowachu wjacore prawopisne normy, kotrež buchu doskónčnje hakle w 1950tych lětach zjednoćene. == Gramatika == Hornjoserbšćina ma sydom [[pad (gramatika)|padow]] ([[nominatiw]], [[genitiw]], [[datiw]], [[akuzatiw]], [[instrumental]], [[lokatiw]], [[wokatiw]]) a tři [[numerus|gramatiske čisła]] (numera), nimo [[singular]]a ''(jednota)'' a [[plural]]a ''(mnohoty)'' tež [[dual]] ''(dwojota)''. Kaž němčina ma wona tři gramatiske rody: maskulinum, femininum a neutrum. Serbski werb wustupuje w třoch [[modus (gramatika)|modusach]]: [[indikatiw]], [[konjunktiw]] a [[imperatiw]]. Charakteristiske za hornjoserbšćinu přirunajo z druhimi zapadosłowjanskimi rěčemi je nimo toho wobchowanje słowjanskeho syntetiskeho [[preteritum]]a (wón ''wobwliwowaše'') nimo analytiskeho [[perfekt]]a (wón ''je wobwliwował''), kotryž wustupuje w dwěmaj formomaj ([[aorist]], [[imperfekt]]) wotpowědnje [[aspekt]]ej werba. == Narěče == [[Dataja:Smoler korta01.jpg|thumb|Serbski sydlenski rum w lěće 1843 po [[Jan Arnošt Smoler|Smolerju]], zapisane je tež pasmo přechodnych dialektow]] Hornjoserbšćina wobsteji resp. wobsteješe z wjacorych [[dialekt]]ow, kotrež so zdźěla chětro wot so rozeznawachu. Nimo hłowneju narěčow, z kotrejuž je so dźensniša spisowna rěč do dalokeje měry wuwiła ([[Katolska narěč|Katolska]] a [[Budyska narěč]]) běchu to po [[Hinc Šewc|Hincu Šewcu]] [[Kulowska narěč]] sewjernje poprawneho katolskeho dialekta, [[Holanska narěč]] wuchodnje njeje mjez [[Wulke Zdźary|Wulkimi Zdźarami]] a [[Delni Wujězd|Delnim Wujězdom]], [[Wuchodna holanska narěč]] zady Delnjeho Wujězda přez [[Klětno]] a [[Chrjebja-Nowa Wjes|Chrjebju]] hač do [[Niska|Nisčanskeje]] kónčiny, mjeztym wotemrěta [[Lubijska narěč]] na juhowuchodźe a [[Wóslinčanska narěč]] zapadnje Kulowskeje. Wyše [[Budestecy|Budestec]] mějachu runje tak wosebity dialekt, kotryž so druhdy jako [[Horinska narěč]] mjenowaše. Wšě narěče na sewjeru runje naličenych ([[Złokomorowska narěč|Złokomorowska]], [[Wojerowska narěč|Wojerowska]], [[Sprjejčanska narěč|Sprjejčanska]], [[Slepjanska narěč|Slepjanska]], [[Wochožanska narěč|Wochožanska]] a [[Mužakowska narěč]]) njesłušeja po linguistiskich aspektach hižo do sameje hornjoserbšćiny, ale tworja [[Serbske přechodne narěče|přechodne dialekty]] mjez hornjo- a delnjoserbšćinu. == Wotkazy == {{Commonscat|Upper Sorbian language|hornjoserbšćina}} === Słownikaj === * [https://www.soblexx.de/ Serbsko-němski słownik z deklinaciju a konjugaciju] * [https://www.boehmak.de/ Němsko-serbski słownik/Prawopisny słownik] === Korpus === * [https://kontext.korpus.cz/first_form?corpname=omezeni%2Fhotko&usesubcorp= Korpus Serbskeho instituta] === Dalše === * [https://sprachkurs.sorbischlernen.de/ Online-kurs hornjoserbšćiny] (schodźenki A1–B1) * [https://sotra.app/ Awtomatiski serbsko-němski přełožowar „sotra“] * [[wikt:Wikis%C5%82ownik:Zwukowe_pismo|Wikisłownik: Wurjekowanje a zwukowe pismo]] * [http://karta.luzica.la/ Serbska online-karta Łužicy na luzica.la] * [http://enricu.wordpress.com/webova-kavarna/kurs-serbskeje-rece-kurz-luzicke-srbstiny/ Kurs serbskeje rěče], wšě dialogi z rumunskeje wučbnicy hornjoserbšćiny ''Curs practic de limba sorabă'' {{Słowjanske rěče}} {{DISPLAYTITLE:hornjoserbšćina}} [[Kategorija:Hornjoserbšćina|!]] [[Kategorija:Zapadosłowjanske rěče]] [[Kategorija:Rěče Němskeje]] 4mwwnatkhd3x7610l0iz3zxyw8kgjqa 0 27846 392896 370646 2026-11-10T02:56:23Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 392896 wikitext text/x-wiki {{Tutón nastawk|zaběra so z něhdyšim ''Tilsitom''. Za dalšej měsće z tutym mjenom hlej [[Sowjetsk (oblasć Kirow)]] a [[Sowjetsk (oblasć Tula)]].}} {{Infokašćik město RU |mjeno ruske= Советск |mjeno serbske=Sowjetsk |čisło=27430 |ISO=RU-KGD |wopon= Gerb Sovetsk.png |chorhoj= Flag of Sovetsk (Kaliningrad oblast).png |šěrina=55/05/00/N |dołhota=21/53/00/E |wysokosć=47 |přestrjeń=44.4 |póstowe čisło= 238750 |předwólba= +7 40161 |webstrona= http://www.sovetsk-tilsit.ru/ }} [[Dataja:Дом,где Мюллер-Шталь.jpg|thumb|left]] [[Dataja:Bridge in Tilsit - April 06.jpg|thumb|left]] '''Sowjetsk''' ({{wrěči|ru|''Советск''}}, {{wrěči|lt|''Tilžė''}}, {{wrěči|pl|''Tylża''}}, {{wrěči|de}} ''Tilsit'') je město w [[Europa|europskim]] dźělu [[Ruska|Ruskeje]]. Leži na sewjeru [[Oblasć Kaliningrad|Kaliningradskeje oblasće]] při lěwym brjoze [[Njemen]]a, kotryž tworja tule hranicu z [[Litawska|Litawskej]]. Ma něhdźe 41 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1385 załožiło a ma wot lěta 1552 měšćanske prawa. Hač do kónca [[Druha swětowa wójna|Druheje swětoweje wójny]] słušeše jako ''Tilsit'' k [[Wuchodna Pruska|Wuchodnej Pruskej]]. == Žórło == <references /> == Wotkazaj == {{Commonscat|Sovetsk|Sowjetsk}} * [https://web.archive.org/web/20111216074334/http://www.sovetsk-tilsit.ru/ Oficielne webstrony] [[Kategorija:Sydlišćo při Njemenu]] 2p6pal0t7kc36mz036jh2fc5c050kxg 0 29957 392897 332285 2026-11-10T03:59:05Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 392897 wikitext text/x-wiki {{Infokašćik město RU |mjeno ruske= Черепаново |mjeno serbske=Čerjepanowo |čisło=50257501 |ISO=RU-NVS |wopon= Coat of Arms of Cherepanovo (Novosibirsk oblast).png |chorhoj= |šěrina=54/13/00/N |dołhota=83/22/00/E |wysokosć=280 |přestrjeń=20 |póstowe čisło=633520–633522 |předwólba= +7 38345 |webstrona= }} '''Čerjepanowo''' ({{wrěči|ru|Черепаново}}, 1912–1921 Свободный/''Swobodnyj'') je město w [[Azija|aziskim]] dźělu [[Ruska|Ruskeje federacije]]. Leži w stepje mjez [[Nowosibirsk]]om a [[Barnaul]]om w [[Oblasć Nowosibirsk|Nowosibirskej oblasći]]. Ma něhdźe 19 tysac wobydlerjow. Sydlišćo je so w lěće 1912 załožiło a ma wot lěta 1925 měšćanske prawa. == Žórło == <references /> == Wotkaz == * [https://web.archive.org/web/20160401150626/http://www.cherepanovo.nso.ru/ Oficielne webstrony] 121uxzxxuexqf7g8s1hgfb4weos54qh 0 40643 392895 384837 2026-11-09T23:49:37Z InternetArchiveBot 21326 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7) 392895 wikitext text/x-wiki '''Beat Siebenhaar''' (* [[29. julija]] [[1962]] w [[Zürich|Zürichu]]) je [[Rěčespyt|linguist]] a [[Dialektologija|dialektologa]] ze slědźerskimi ćežišćemi warjetetiska linguistika, rěč w nowych medijach, prosodija a dialektologija. == Žiwjenje == Wón studowaše 1983 do 1991 na Uniwersiće w Zürichu germanistiku, filozofiju a literarnu kritiku a promowowaše 1999 we wobłuku němskeho rěčespyta z disertaciju ''Wo rěčnej warizaciji, rěčnej změnje a nastajenju k rěči na přikładźe Aarauskeje narěče w labilnym pasmje mjez Zürichskej a Bernskej narěču''. Wot lěta 2008 ma na [[Lipšćanska uniwersita|Lipšćanskej uniwersiće]] profesuru za germanistisku linguistiku (ćežišćo warjetetoweje linguistiki). Do toho skutkowaše mjez druhim na uniwersitach w Zürichu, Bernje a Lausanne. Na Lipšćanskej uniwersiće je Siebenhaar wot oktobra 2016 dekan filologiskeje fakulty. == Wotkazy == * [https://web.archive.org/web/20190928130156/https://home.uni-leipzig.de/siebenh/ Beat Siebenhaar] na webstronje Lipšćanskeje uniwersity * [https://orcid.org/0000-0001-9217-6094 Beat Siebenhaar] pola ORCID {{Normdaten|TYP=p|GND=120229811|LCCN=n00021224|VIAF=77141101}} {{DEFAULTSORT:Siebenhaar, Beat}} [[Kategorija:Muž]] [[Kategorija:Rodź. 1962]] [[Kategorija:Šwicar]] [[Kategorija:Rěčespytnik]] [[Kategorija:Wosoba (Lipsk)]] on0sg8wg7qyl6rlsutgiq4bt9y39igj 11 41827 392898 2026-11-10T06:38:14Z J budissin 7 nowy wotrězk: /* Dokumentacija?! */ 392898 wikitext text/x-wiki == Dokumentacija?! == Prošu tutej pŕedłoze krótku dokumentaciju přidawajće, hewak je wona njewužitna a budźe so wotstronić. [[Wužiwar:J budissin|j.nyča]]^{[[Diskusija z wužiwarjom:J budissin|+/-]]} 10. nowembra 2026, 07:38 (CET) fwa2xbt07c6tkvs0dsmowipndtdr3xu 3 41828 392899 2026-11-10T06:39:41Z J budissin 7 nowy wotrězk: /* Dokumentacije?! */ 392899 wikitext text/x-wiki == Dokumentacije?! == Prošu přidaj nowym předłoham krótku dokumentaciju, za čo so wone wužiwaja a kak. Hewak njejsu wužitne a budu so wotstronić. Dźakuju! [[Wužiwar:J budissin|j.nyča]]^{[[Diskusija z wužiwarjom:J budissin|+/-]]} 10. nowembra 2026, 07:39 (CET) 8wpw2mwrcs80c43pmghe0zsek258ox1