Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/251

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hy">
  <siteinfo>
    <sitename>Վիքիդարան</sitename>
    <dbname>hywikisource</dbname>
    <base>https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D6%80_%D5%A7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.11</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Վիքիդարան</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Վիքիդարանի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Կատեգորիա</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Հեղինակ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Հեղինակի քննարկում</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Պորտալ</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Պորտալի քննարկում</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Էջ</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Էջի քննարկում</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Ինդեքս</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Ինդեքսի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Էջ:Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Soviet Armenian Encyclopedia) 7.djvu/251</title>
    <ns>104</ns>
    <id>24973</id>
    <revision>
      <id>393663</id>
      <parentid>257055</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T08:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40713-29</username>
        <id>14065</id>
      </contributor>
      <origin>393663</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14254" sha1="2gmk8n07hpne6b3pebx3b8pt6ucx6jq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Անահիտ Ավագյան&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;մեջ: {{լայն|Ջրային}} Մ. ուսումնասիրում է քաղցրահամ և աղի ջրերի միկրոֆլորայի քանակական ու որակական բաղադրությունը, միկրոօրգանիզմների դերը ջրամբարներում ընթացող կենսաքիմիական պրոցեսներում, կատարելագործում կանգնած ջրերի մաքրման մանրէաբանական մեթոդները: {{լայն|Երկրաբանական Մ}}. հետազոտում է միկրոօրգանիզմների դերը բնության մեջ նյութերի շրջապտույտում, օգտակար հանածոների առաջացման և քայքայման պրոցեսներում, մշակում հանքից մետաղների ստացման մեթոդներ: {{լայն|Տեխնիկական}} կամ {{լայն|արդյունաբերական Մ}}., մշակում է մանրէների կենսագործունեության, տարբեր նյութերի ստացման և արդյունաբերության ու ժողտնտեսության աոանձին ճյուղերում դրանց օգտագործման ուղիներ և մեթոդներ (տես [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu/251 ''Մանրէաբանական արդյունաբերություն'']): Լայն տարածում է գտնում դեղագործական և քիմ. միացությունների արտադրության ինտենսիվացման համար միկրոօրգանիզմների և դրանց ֆերմենտների կիրառումը: Այս ուղղությունը հաջողությամբ զարգանում է իմոբիլացված բջիջների և միկրոօրգանիզմների կիրառման շնորհիվ: Մ. առավել կարևոր նշանակություն է ստանում կենսաէներգետիկայի, արտաքին միջավայրի պահպանման, օրգանիզմների կենսագործունեության և ժառանգականության պրոցեսների կարգավորման պրոբլեմների լուծման գործում: Այդ կապակցությամբ ինտենսիվորեն զարգանում են մանրէների կենսաքիմիական, գենետիկան և կենսատեխնոլոգիան, որոնք առանձին գիտությունների նշանակություն են ստանում: ՀՍՍՀ–ում մանրէաբանական հետազոտություններ են կատարվում ՀՍՍՀ ԳԱ մանրէաբանության ինստ-ում, գենետիկայի Համամիութենական ԳՀԻ-ի հայկ. մասնաճյուղում, տարբեր հիմնարկների ու ուսումնական հաստատությունների լաբորատորիաներում ու ամբիոններում: Հայ մանրէաբանները արժեքավոր ուսումնասիրություններ են կատարել բժշկ. (Ա. Իսահակյան, Ա. Ալեքսանյան), անասնաբուժական (Գ. Շաքարյան, Վ. Հայրապետյան), գյուղատնտ. (Հ. Փանոսյան, Ա. Պետրոսյան, Ռ. Ղալաչյան, Փ. Սարուխանյան), ջրային (Մ. Ղամբարյան), տեխ. և արդ. (Լ. Երզնկյան, Բ. Ավագյան, Մ. Հովհաննիսյան) Մ–յան բնագավառներում: Մանրէաբանական կարևորագույն ամսագրերից են «Միկրոբիոլոգիա»-ն («Микробиология», 1932-ից), «Journal of Bacteriology» (Baltimore, 1916-ից), «Annales de I' Institut Pasteur» (Paris, 1887-ից) ևն:&lt;br&gt;
''Գրկ.'' {{լայն|Работнова И. Л}}., Общая микробиология, М., 1966; {{լայն|Шлегель Г}}., Общая микробиология, пер. с нем., М., 1972.{{ՀՍՀ հեղ|Է. Աֆրիկյան}}
'''ՄԱՆՐԷԱՅԻՆ ՊԱՐԱՐՏԱՆՅՈՒԹԵՐ''', գյուղատնտեսական բույսերի համար օգտակար մանրէներ պարունակող պատրաստուկներ: Մ. պ. խթանում են հողի կենսաքիմիական պրոցեսները և բարելավում բույսերի արմատային սննդառությունը: ՍՍՀՄ–ում կիրառվում են նիտրազինը, ռիզոտորֆինը, [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_1.djvu/124 ''ազոտաբակտերինը''] և ֆոսֆորաբակտերինը:&lt;br&gt;
{{լայն|Նիտրազինն}} օգտագործվում է բակլազգի բույսերի պարարտացման համար: Պատրաստվում է այդ ընտանիքի յուրաքանչյուր տեսակին բնորոշ պալարամանրէների ակտիվ ռասայից՝ դրանք բազմացնելով վարակազերծված և օրգանական նյութերով հարուստ միջավայրում: Ստացվել է 1896-ին, Գերմանիայում: Ըստ ՍՍՀՄ–ում գործող ստանդարտի նիտրազինի 1 գ–ում սոյայի, լուպինի, գետնանուշի համար պետք է պարունակվի պալարամանրէների առնվազն 70 մլն բջիջ, իսկ մնացած բակլազգի բույսերի համար՝ 300 մլն: Մանրէները թափանցում են մազարմատների մեջ, գոյացնում պալարիկներ, ապա բազմանալով դրանց հյուսվածքներում, կապում են մթնոլորտի ազոտը, որի զգալի մասը յուրացվում է բույսի կողմից: Նիտրազինն ավելի արդյունավետ է, երբ կիրառվում է օրգ. և հանքային [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_9.djvu/191 ''պարարտանյութերի''] հետ:&lt;br&gt;
{{լայն|Ռիզոտորֆինը}} օգտագործվում է բակլազգի բույսերի սերմերը պալարամանրէներով վարակելու համար: Ստանում են տորֆի մանրուքը (որպես լցանյութ) &lt;math&gt;\gamma&lt;/math&gt; ճառագայթներով վարակազերծելու և այդ սննդարար միջավայրում պալարամանրէների մաքուր կուլտուրայի ցանքի միջոցով:&lt;br&gt;
{{լայն|Ֆոսֆորաբակտերինը}} սպիտակ, բաց մոխրագույն կամ դեղնավուն փոշի է: Սրա յուրաքանչյուր գ պարունակում է 8,5-16 մլրդ մանրէների սպորներ, որոնք ունակ են ֆոսֆորօրգանական միացությունները մատչելի դարձնել բույսերի համար: Առավել արդյունավետ է կիրառել օրգ. և հանքային պարարտանյութերի հետ: Սովորաբար Մ. պ. օգտագործում են սերմերի կամ տնկանյութերի հետ:&lt;br&gt;
'''ՄԱՆՐԷՆԵՐ''', {{լայն|միկրոբներ}}, [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu/549 ''միկրոօրգանիզմների''], բակտերիաների, ճառագայթասնկերի, խմորասնկերի, միկրոսկոպիական սնկերի ևնի հավաքական անվանումը: Երբեմն Մ. են անվանում նաև բոլոր միկրոօրգանիզմներին:&lt;br&gt;
'''ՄԱՆՐԷՆԵՐԻ ԳԱՂՈՒԹՆԵՐ''', [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu/549 ''միկրոօրգանիզմների''] որևէ տեսակի (բակտերիաներ, խմորասնկեր) անզեն աչքով տեսանելի կուտակումները սննդամիջավայրում (հատկապես պինդ): Գաղութների ձևը, գունավորումը պայմանավորված են տվյալ միկրոօրգանիզմի մորֆոֆիզիոլոզիական առանձնահատկություններով, արտաքին միջավայրի պայմաններով, սննդամիջավայրի բաղադրությամբ (մսապեպտոնային ագար ևն): Նշված հատկանիշներն օգտագործվում են միկրոօրգանիզմների տեսակի նկարագրման և դասակարգման համար: Բնական պայմաններում Մ. գ. կարող են առաջանալ սննդանյութերի մակերեսին, հողում, ջրամբարների տիղմում ևն: Մանրէաբանության պրակտիկայում Մ. գ. կիրառվում են մաքուր կուլտուրաներ ստանալու համար:&lt;br&gt;
'''ՄԱՆՐԷՆԵՐԻ ԿԱՅՈՒՆՈՒԹՅՈՒՆ''', մանրէների դիմացկունությունը արտաքին միջավայրի անբարենպաստ գործոնների նկատմամբ: Մանրէների սպոր առաջացնող ձևերն ավելի կայուն են, քան վեգետատիվ ձևերը: Տիֆի, խոլերայի, բակտերիային դիզենտերիայի հարուցիչները գոյություն ունեն միայն վեգետատիվ ձևով և զանազան պայմաններում (բարձր և ցածր ջերմաստիճան, արևի ճառագայթներ ևն) կենսունակությունը պահպանում են վրկ–ից մինչև մի քանի ամիս: [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_2.djvu/526 ''Բոտուլիզմի''] հարուցիչների սպորավոր ձևերն արտաքին միջավայրի պայմաններում իրենց կայունությունը պահպանում են ինչպես ախտահանիչ նյութերի, այնպես և ֆիզիկական գործոնների նկատմամբ: Ախտածին մանրէներն ունեն տարբեր կայունություն անտիբիոտիկների և սուլֆանիլամիդային պատրաստուկների նկատմամբ, որը կարևոր է գործնական բժշկության մեջ: Ախտածին առանձին տեսակի Մ. կ–յանը մեծ ուշադրություն է դարձվում գործնական համաճարակագիտության մեջ, քանի որ արտաքին միջավայրում դրանց գոյություն պահպանումով է պայմանավորված վարակիչ հիվանդության օջախի գոյացումն ու հետագա տարածումը:&lt;br&gt;
'''ՄԱՆՐԷՆԵՐԻ ՓՈՓՈԽԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ''', միկրոօրգանիզմների մորֆոլոգիական, ֆիզիոլոգիա–կենսաքիմիական և այլ հատկությունների փոփոխությունը աճման և զարգացման պրոցեսներում: Կենդանական աշխարհի հիմնական հատկանիշներից մեկն է, որոշվում է ժառանգական գործոններով՝ արտաքին միջավայրի ազդեցության տակ: Նպատակադրված ներգործելով (ֆիզիկական, քիմ., կենսբ. և այլն մեթոդներով) ժառանգական գործոնների վրա, փոխում են մանրէների ախտածին հատկությունները և փոփոխված մանրէներն օգտագործում զանազան վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման համար: Այժմ գոյություն ունեն բազմաթիվ կենդանի (ավիրուլենտ) պատվաստանյութեր (հակածաղկային, հակակարմրուկային), որոնց մեծ մասն օժտված է համաճարակաբանական բարձր արդյունավետության: Մ. փ. լայնորեն կիրառվում է նաև գյուղատնտ. կուլտուրաների բերքատվությունը բարձրացնելու նպատակով, անտիբիոտիկների արտադրության մեջ:&lt;br&gt;
'''ՄԱՆՐՈՒՍՈՒՄ''', հայկական միջնադարյան երաժշտա–ծիսական մատյան՝ բազմադրվագ զարդոլորուն երգեցողությունների ժողովածու, որի մի հատվածն ունեցել է ուսուցողական նշանակություն ևս: Մ. կոչվել է նաև խազգիրք, նրանում [https://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_4.djvu/703 ''խազերի''] հոծության պատճառով:{{ՀՍՀ հեղ|Ն. Թահմիզյան}}
'''ՄԱՆՑ''', գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դերջանի գավառում: 1909-ին ուներ 60 ընտանիք հայ բնակիչ: Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահութամբ և արհեստներով: Գյուղում կար եկեղեցի և դպրոց: Մ–ի հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1915-ին, Մեծ եղեռնի ժամանակ: Նրանց մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին, Կամախի կիրճում:&lt;br&gt;
'''ՄԱՆՑ''', {{լայն|Մածանց}}, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Սպեր գավառում: 1909-ին ուներ 45 տուն հայ բնակիչ: Գյուղում կար դպրոց և եկեղեցի: Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և մեղվաբուծությամբ: 1915-ին, Մեծ եղեռնի ժամանակ, բնակչությունը տեղահանվել է և Բայբուրդի մոտերքում ոչնչացվել:{{ՀՍՀ հեղ|Թ. Գևորգյան}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2gmk8n07hpne6b3pebx3b8pt6ucx6jq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մեր հին, հնամյա...</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98974</id>
    <revision>
      <id>393645</id>
      <parentid>302219</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T19:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1123" sha1="atuyd1defutr51szvtllk1nogiwhf1w" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=''Մեր հին, հնամյա...''
|section = 
|previous =[[Արիս Արսենի]]
|next =[[Արիս Արսենի]]
|notes =  Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;Արիս Արսենի, Երկերի ժողովածու&quot;&gt;Արիս Արսենի, [[Երկերի ժողովածու, գիրք առաջին]]&lt;/span&gt; &lt;span title=&quot;&quot;&gt;գիրք առաջին&lt;/span&gt;, Ստեփանակերտ, 2013, էջ 168։ 
|author =Արիս Արսենի}}


{{poem|Մեր հին, հնամյա...|&lt;poem&gt;
Մեր հի՜ն, հնամյա՜, մեր երկի՜ր հայոց,
Չես դառնա երբեք այլևս վայոց։

Չե՜ս անթեղվի էլ մոխիրների տակ,
Չե՜ս եղեռնվի էլ՝ կարմիր թե ճերմակ։

Էլ զոհ չե՜ս գնա նախճիրին վայրի,
Էլ կուլ չե՜ս գնա երախում գայլի։

Ոսոխն էլ հազի՛վ կգա քեզ վրա,-
Ջարդեցի՜նք մարտում մռութը նրա։

...Մեր հի՜ն, հնամյա՜, երկի՜ր մեր հայոց,
Էլ չե՜ս կորչի դու ոտքի տակ այլոց։

13.05.09, Երևան

&lt;/poem&gt;}}</text>
      <sha1>atuyd1defutr51szvtllk1nogiwhf1w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էջ:Ghazaros Aghayan, Collected works, vol. 1 (Ղազարոս Աղայան, Երկերի ժողովածու, հատոր 1-ին).djvu/403</title>
    <ns>104</ns>
    <id>119170</id>
    <revision>
      <id>393647</id>
      <parentid>339625</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T04:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ապատ63</username>
        <id>3277</id>
      </contributor>
      <origin>393647</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2301" sha1="1d8zqzo2oswcoba6286900v7vm68ift" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Armenuhi Voskanyan&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
— Չեմ ուզում ես, տոտիկներ էլ չեմ ուզում։

— Բա ի՞նչը կուզես։

— Աչիկներն եմ ուզում։

— Աչիկներն ինձ է տվել տատիկը, քեզ չեմ տալ,— գոչեց Վանին։

— Նազիկ, կուզե՞ս, կատարը դո՛ւ վերցրու, տոտիկները՝ ես,— ասաց Հռիփսիկը։

— Չեմ ուզում. ես աչիկներն եմ ուզում,— պնդեց Նազիկը։

— Վանի, դու կատարը վե՛ր առ, ես տոտիկները, իսկ Նազիկը՝ աչիկները։

— Ի՞նչ եմ անում կատարը, տատիկն ում ինչ որ տվել է, ա՛յն էլ նրանը։

— Ճշմարիտ է ասում Վանին,— ամեն կողմից գոչեցին երեխեքը։

Նազիկը գոհ չմնաց, և վեճը երկար շարունակվեց։ Բայց տատիկը չէր լսում․ նա գլուխը դրել էր բարձին և քնել, էլ չէին կարող զարթեցնել։ Վեր կացան, իրանք էլ մտան տեղերը։


{{Կենտրոն|Բ}}
Մյուս երեկոյին երեխեքը էլի հավաքվեցին տատիկի մոտ, որ շարունակեն հեքիաթը։ Նա էլ սկսեց.

— Անցած գարնանը մեր պարտեզի ծառի վրա մի սիրուն կկու կար։ Ես նստած էի ծառի տակին, և դուք մեկ-մեկ եկաք ինձ մոտ։
&lt;poem&gt;Երբ որ Արշակը ներս մտավ, կկուն կանչեց.— Կո՜ւ-կո՜ւ։
Եկավ Շողիկը, կկուն կանչեց՝ Պո՜ւ-պո՜ւ։
Եկավ Տիգրանը, ասաց՝ Դո՜ւ-դո՜ւ։
Եկավ Վանին՝ ասաց՝ Գո՜ւ-գո՜ւ։
Եկավ Հռիփսիկը, ասաց՝ Բո՜ւ-բո՜ւ։
Եկավ Նազիկը՝ կկուն է՛լ ոչինչ չասաց, թռավ գնաց։&lt;/poem&gt;

— Օ՜խ, օ՜խ, Նազիկ, օ՜խ, օ՜խ, կկուն քեզ համար ոչինչ չի ասե՜լ— միաբերան ձայն տվին երեխեքը։

Նազիկը շատ նեղացավ, թե ինչու կկուն իր համար ոչինչ չի ասել և սկսեց լաց լինել։

Տատիկն ասաց.— Նազիկ, գիտե՞ս՝ ինչու կկուն քեզ համար&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1d8zqzo2oswcoba6286900v7vm68ift</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էջ:Ghazaros Aghayan, Collected works, vol. 1 (Ղազարոս Աղայան, Երկերի ժողովածու, հատոր 1-ին).djvu/404</title>
    <ns>104</ns>
    <id>119173</id>
    <revision>
      <id>393648</id>
      <parentid>355058</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T04:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ապատ63</username>
        <id>3277</id>
      </contributor>
      <origin>393648</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2304" sha1="nks75ne10uhz81zh0vrwqavbpijev5s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Armenuhi Voskanyan&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Գյուլնազ տատի հեքիաթը&quot;/&gt;բան չասաց։ Նա վախեցավ քեզ բան ասել։ Ինչ որ ասեր, դու չպիտի հավանեիր, ուրիշն էլ իրանը քեզ չէր տալ, ինչպես անցած երեկոյին։

— Տատիկ ջան, տատիկ, որ մեկ էլ կկուն գա, ասա՝ ինձ համար էլ մեկ բան ասի,— աղաչեց Նազիկը և այնուհետև շատ խելոքացավ։

1902
&lt;section end=&quot;Գյուլնազ տատի հեքիաթը&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Մեղուն ու մարդը&quot;/&gt;{{Կենտրոն|ՄԵՂՈՒՆ ՈՒ ՄԱՐԴԸ}}
Մեղուն մեկ անգամ հարցրեց իր տիրոջը։

— Քո կենդանիներից ո՞րն է ամենից օգտակարը։

— Գիտեմ, դու երևի կարծում ես, թե ամենից օգտակարը դու ես, բայց սխալվում ես,— պատասխանեց տերը։

— Ինչպե՞ս, տեր, ո՞րն է այն կենդանին, որ ինձանից ավելի օգտակար է։

— Ոչխարը։

— Այդ հաշիվ չէ, տեր. ոչխարը իմ հասակակից չէ։ Նա մի ահագին կենդանի է, իսկ ես մի միջատ եմ։ Դու պետք է ինձ իմ ընկերների հետ համեմատես։

— Շատ բարի. շերամը քեզ պես փոքր է, բայց քեզանից շատ օգուտ է տալիս։

— Շերամը ո՞րն է։

— Շերամն այն իմաստուն որդն է, որ մեզ համար աննման քնքուշ մետաքս է շինում։

— Հա՜, իմացա, այդ այն շատակեր ճիճուն չէ՞, որին անդադար կերակրում եք թթան տերևներով։

— Նա ինքն է։

— Բայց գիտե՞ս, տեր, նրա չափ որ մեզ էլ կերակրեք, մենք մեղրի տեղ ոսկի կշինենք ձեզ համար։ Դուք ոչ մի կենդանի չունեք, որ իր կերակուրը մեզ նման ինքը լինի շինելիս և ուրիշներին էլ բաժին լինի տալիս։ Այնպես չէ՞, պարոնս։

— Այո, այդ կողմից դու ուղիղ ես. մենք դեպի ձեզ շատ 
&lt;section end=&quot;Մեղուն ու մարդը&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nks75ne10uhz81zh0vrwqavbpijev5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էջ:Ghazaros Aghayan, Collected works, vol. 1 (Ղազարոս Աղայան, Երկերի ժողովածու, հատոր 1-ին).djvu/405</title>
    <ns>104</ns>
    <id>119174</id>
    <revision>
      <id>393649</id>
      <parentid>355060</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T04:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ապատ63</username>
        <id>3277</id>
      </contributor>
      <origin>393649</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2078" sha1="qb00xiw1lg49nml707xok90xsrrym7h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Armenuhi Voskanyan&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Մեղուն ու մարդը&quot;/&gt; ապերախտ ենք, որովհետև բոլորովին անխնամ ենք թողնում ձեզ...

Մեղուն ուրախացավ տիրոջ պատասխանիցը և թռավ նստեց վարդենու վրա։

1902

&lt;section end=&quot;Մեղուն ու մարդը&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Մեղուն ու հավը&quot;/&gt;&lt;center&gt;ՄԵՂՈՒՆ ՈՒ ՀԱՎԸ&lt;/center&gt;
Հավը Մեղվի վրա ծիծաղելով ասաց մեկ անգամ.

— Ինչ անշնորհք ճանճ ես դու, ամբողջ օրը ծաղկից ծաղիկ ես թռչկոտում և ոչ մի բանի պետք չես գալիս։

— Իսկ դու, հավիկ-մարիկ, ի՞նչ ես շինում,— հարցրեց մեղուն։

— Մի՞թե չգիտես, թե ինչ եմ շինում, ես քեզ նման պարապ-սարապ չեմ տզտզում։ Ես օրը մեկ ձու եմ ածում, մեկ ձու, գիտես մեկ ձուն քանիս է։

— Գիտեմ, գիտեմ, հասկացա։ Բայց ես մինչև հիմա կարծել եմ, թե դու օրը հարյուր ձու ես ածում։

— Ինչպե՞ս կարելի է օրը հարյուր ձու ածել, անխելք մեղու։

— Ապա եթե քո ասածդ ընդամենը մի ձու է, էլ ինչո՞ւ ես հարյուր անգամ կչկչում, թե հա՜յ, հարա՜յ, լսեցեք, որ ես ձու եմ ածել։ Իմ կարծիքով՝ այսքան կչկչալուն մի ձուն շատ քիչ է։ Այնպես չէ՞, իմաստուն հավիկ-մարիկ։

— Բայց դու ի՞նչ ես շինում, դու, որ իմ մի ձուն քիչ ես համարում։

— Ես ինչ որ շինում եմ, քեզ պես կչկչալով չեմ հայտնում ուրիշներին։ Ես գլուխս քաշ գցած, մեղր եմ շինում։ Գիտե՞ս ինչ է մեղրը։ Դա հավի կերակուր չէ, քո խելքի բանը չէ, հավիկ-մարիկ։

1902
&lt;section end=&quot;Մեղուն ու հավը&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qb00xiw1lg49nml707xok90xsrrym7h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393650</id>
      <parentid>393649</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T04:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ապատ63</username>
        <id>3277</id>
      </contributor>
      <comment>նախորդ էջի վերջին բառից անջատ երևալու համար</comment>
      <origin>393650</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2095" sha1="rcqg7x4huravb50ovl5g4i632rsini6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Armenuhi Voskanyan&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Մեղուն ու մարդը&quot;/&gt;&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;ապերախտ ենք, որովհետև բոլորովին անխնամ ենք թողնում ձեզ...

Մեղուն ուրախացավ տիրոջ պատասխանիցը և թռավ նստեց վարդենու վրա։

1902

&lt;section end=&quot;Մեղուն ու մարդը&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Մեղուն ու հավը&quot;/&gt;&lt;center&gt;ՄԵՂՈՒՆ ՈՒ ՀԱՎԸ&lt;/center&gt;
Հավը Մեղվի վրա ծիծաղելով ասաց մեկ անգամ.

— Ինչ անշնորհք ճանճ ես դու, ամբողջ օրը ծաղկից ծաղիկ ես թռչկոտում և ոչ մի բանի պետք չես գալիս։

— Իսկ դու, հավիկ-մարիկ, ի՞նչ ես շինում,— հարցրեց մեղուն։

— Մի՞թե չգիտես, թե ինչ եմ շինում, ես քեզ նման պարապ-սարապ չեմ տզտզում։ Ես օրը մեկ ձու եմ ածում, մեկ ձու, գիտես մեկ ձուն քանիս է։

— Գիտեմ, գիտեմ, հասկացա։ Բայց ես մինչև հիմա կարծել եմ, թե դու օրը հարյուր ձու ես ածում։

— Ինչպե՞ս կարելի է օրը հարյուր ձու ածել, անխելք մեղու։

— Ապա եթե քո ասածդ ընդամենը մի ձու է, էլ ինչո՞ւ ես հարյուր անգամ կչկչում, թե հա՜յ, հարա՜յ, լսեցեք, որ ես ձու եմ ածել։ Իմ կարծիքով՝ այսքան կչկչալուն մի ձուն շատ քիչ է։ Այնպես չէ՞, իմաստուն հավիկ-մարիկ։

— Բայց դու ի՞նչ ես շինում, դու, որ իմ մի ձուն քիչ ես համարում։

— Ես ինչ որ շինում եմ, քեզ պես կչկչալով չեմ հայտնում ուրիշներին։ Ես գլուխս քաշ գցած, մեղր եմ շինում։ Գիտե՞ս ինչ է մեղրը։ Դա հավի կերակուր չէ, քո խելքի բանը չէ, հավիկ-մարիկ։

1902
&lt;section end=&quot;Մեղուն ու հավը&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rcqg7x4huravb50ovl5g4i632rsini6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Էջ:Ghazaros Aghayan, Collected works, vol. 1 (Ղազարոս Աղայան, Երկերի ժողովածու, հատոր 1-ին).djvu/408</title>
    <ns>104</ns>
    <id>119180</id>
    <revision>
      <id>393651</id>
      <parentid>355070</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T04:52:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ապատ63</username>
        <id>3277</id>
      </contributor>
      <origin>393651</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2348" sha1="jhksz7c84afpdqn5v12zxnt3awho21f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Armenuhi Voskanyan&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;Կենդանիների վեճը&quot;/&gt;&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;դու չգիտե՞ս, որ ամենքդ էլ ինձ հարկավոր եք, ոչ մեկդ մյուսի արածը չեք կարող անել. այդ պատճառով ես ձեզ ամենքիդ էլ սիրում եմ, դուք էլ սիրեցեք միմյանց»։

1902

&lt;section end=&quot;Կենդանիների վեճը&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Ապագայի համար&quot;/&gt;{{Կենտրոն|ԱՊԱԳԱՅԻ ՀԱՄԱՐ}}
Մեզանում ասում են. «Ով որ ընկուզենի բուսցնի, նրա պտղիցը չի ուտիլ», որովհետև մի քանի տարի է տևում մինչև նրա պտուղ տալը։

Քասի ապերը սովորություն ուներ ամեն տարի ընկույզներ ցանելու, և արդեն նորաբույս ընկուզենիներ ուներ մի քանի մարգ, որտեղից հանում ու տնկոտում էր այգու ափերում։ 

Քասի ապոր հարևան Կիրակոսը, որ թեև դեռ երիտասարդ, բայց մի անհեռատես և ծույլ մարդ էր, ծիծաղում էր ծերունու վրա և ասում.

— Ա՜յ հալևոր, ինչո՞ւ ես չարչարվում, ոտիդ մեկը գերեզմանումն է, դու հո դրա պտղիցը չե՞ս ուտելու, էլ ո՞ւմ համար ես տնկում այդ ծառերը։

— Քեզ համար եմ տնկում, Կիրակոս, քեզ համար,— պատասխանում է ալևոր Քասին,— քեզ ու քեզ նմանների համար եմ տնկում, որ սրա պտղիցն ուտեք և ինձ ողորմի տաք։

1906

&lt;section end=&quot;Ապագայի համար&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;Մանկական հեքիաթ&quot;/&gt;{{Կենտրոն|ՄԱՆԿԱԿԱՆ ՀԵՔԻԱԹ}}
Գնացի ջաղաց։ Ջաղացպանն ինձ ուղարկեց փայտի։ Ման եկա, ման եկա, շատ փնտրեցի, փայտ չգտա։ Վերջը գտա մի քեթուկ (կոճղ)։ Խփեցի, խփեցի, շատ խփեցի ոտքով ու քարով․ դուրս չեկավ տեղիցը։ Ասացի.

— Ա՛յ քեթուկ, ի՞նչ քաջ ես։ Ասաց․— Թե որ քաջ եմ, ինչո՞ւ է կացինն ինձ կտրում։
&lt;section end=&quot;Մանկական հեքիաթ&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jhksz7c84afpdqn5v12zxnt3awho21f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ձոն գազելին</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143037</id>
    <revision>
      <id>393660</id>
      <parentid>379026</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T08:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1753" sha1="73nulqiuo55znz4c33gyr7yi1tsjbf8" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Ձոն գազելին
|section = 
|previous =[[Մի կյանքի պատմություն]]
|next =[[Գազել սիրո]]
|notes =  Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;Ճաքած լռություն (բանաստեղծություններ և պոեմ),&quot;&gt; [[Ճաքած լռություն]] (բանաստեղծություններ և պոեմ), Ստեփանակերտ, «Արցախ» հրատ., 1993, 48 էջ, տպ. 1000 օր. (էջ 28)։
|author =Արիս Արսենի}}

{{Բանաստեղծություն|Ձոն գազելին|&lt;poem&gt;

Դուռդ բաց է, և, ահա, լուռ մտնում եմ ներս, գազել,
Սիրահարված քո ոգուն, սիրահարված քեզ, գազել։

Դեռ ասում են, թե դու քո դարը ապրել ես վաղուց,
Եվ հիմա նոր օրերին էլ այլևս պետք չես, գազել։

Այլևս չես թովում դու իբր սրտերը մարդկանց,
Իբր՝ էլ այն չես հիմա, իբր՝ դու այլ ես, գազել։

Իբր՝ էլ չես այրում դու, կրակ չունես իբր՝ էլ,—
Երախտամոռ են նրանք, դու քո բա՛խտը տես, գազել։

Դու, որ ապրել ես մինչև Տերյան, Չարենց ու Շիրազ,—
Այսօր պիտի չլինե՞ս,— ա՜խ, դու հիմար, հեզ՝ գազել։

Ինչքան ուզում են՝ ասեն, թե հին ես դու, հնացած,—
Ապրի՛ր նախկին քո կյանքով, նոր օրերի կես՝ գազել։

Եվ սիրասթափ աշխարհը քեզ հետ նոր սեր կկապի,
Ներիր նրան ու մնա, ներիր՝ դու ինձ պես, գազել։

&lt;/poem&gt;|23.01.1993, Ստեփանակերտ}}</text>
      <sha1>73nulqiuo55znz4c33gyr7yi1tsjbf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Այբբենական ցանկ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149753</id>
    <revision>
      <id>393646</id>
      <parentid>393422</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T19:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18872" sha1="0fceooqiuz3wpyvwojsrw4or3n2qb2m" xml:space="preserve">
'''[[ԱՅԲԲԵՆԱԿԱՆ ՑԱՆԿ]] 
{{Սյուն|4}}
&lt;poem&gt;
*[[Ալվարդիկի պատմածից]] 215
*[[Ակամա պատասխան]] 218
*[[Ակրոստիքոսը... (Բառախաղ-1)]] 137
*[[«Ամաչկոտ» Արարատը]] 220
*[[Ամենից առաջ...]] 188
*[[Վկայում-18|Ամպը սարին... (Վկայում-18)]] 76
*[[Ամուսնանա՞նք, թե՞... քիչ էլ սպասենք|Ամուսնանա՞նք, թե՞...]] 199-207
*[[Այդպես չէի որոշել...]] 38
*[[Այլակերպություն]] 163
*[[Այլապատում-Փարվանա]]180-190
*[[Այլ... «պատկերներ»]] (1-3) 174
*[[Այնպես է անուշ գերում...]] 144
*[[Նախերգ (Այնպես լավ ես...)|Այնպես լավ ես ինձ ժպտում... (Նախերգ)]] 132
*[[Այս գիշեր]] 157
*[[Այս ճանապարհը...]] 19
*[[Այսպես խոսեց Քաղցրիկը]] 223
*[[Այրում է կարոտդ...]] 135
*[[Անակնկալ հանդիպում (Արիս Արսենի)|Անակնկալ հանդիպում]] 165
*[[Անահիտ «Դ»-ին]] 202
*[[Անահիտ «Ժ»-ին]] 201
*[[Անդրանիկի պատմածից]] 212
*[[Անլսելի-անպատմելի]] 187
*[[«Անհամբերը»]] 196
*[[Անձրևը]] 28
*[[Անձրևի տակ]] 204
*[[Անշեջ երգի մասին...]] 190
*[[Անորոշություն (Արիս Արսենի)|Անորոշություն]] 138
*[[Անվե՜րջ եմ քեզ սիրելու...]] 147
*[[Վկայում-7|Անտառը այնքան... (Վկայում-7)]] 73
*[[Վկայում-8|Անտառն ինչ... (Վկայում-8)]] 74
*[[Անցնում է կյանքը...]] 16
*[[Անունդ եռք է...]] 136
*[[Անունդ` երազ տխուր...]] 144
*[[Անուշիկի պատմածից]] 215
*[[Անքնության]] 138
*[[Աշանի հմայքը]] 200
*[[Աշխարհընդդեմ հառաչանք]] 95
*[[Աշնանային պատկեր]] 100
*[[Աշուն]] 26
*[[Աչքե՛ր, մի՛ նայեք...]] 45
*[[Առաջին անգամ]] 36
*[[Առաջին սերը]] 102
*[[Առաջին ուսուցչուհուս]] 219
*[[Ասա, ինչո՞ւ քեզ սիրեցի...]] 46
*[[Ասա, ո՞ւր...]] 43
*[[Ասում են` Անուշն ես դու...]] 177
*[[Ասում են, թե աղջիկները ...]] 33
*[[Ավ. Իսահակյանին]] 23
*[[Արի...]] 140
*[[Արի կամաց քայլենք...]] 34
*[[Արի սիրենք մենք մեկմեկու...]] 71
*[[Արցախի հավերժությունը]] 90
*[[Արևիկի պատմածից]] 214

*[[Բաժանվում էին...]] 162
*[[Բայց՝ հավատում]] 192
*[[Բայց` ոչ ափսոսանք]] 164
*[[Բանաստեղծությունն իմ...]] 24
*[[Բառախաղ-1 (Ակրոստիքոսը...)]] 137
*[[Բառախաղ-2 (Թողնենք գինին...)]] 137
*[[Բառախաղ -3 (Կրծքածալ...)]] 137
*[[Վկայում-2|Բարեկամներ են... (Վկայում-2)]] 72
*[[Բարձունք տանող արահետով]] 10-57
*[[Բարձունք տանող արահետով]] 57
*[[Բարևեց աղջիկն այդ քեզ...]] 145
*[[Բեմի վրա...]] 192
*[[Վկայում-20|Բռնկվել էր (Վկայում-20)]] 77
*[[Բրիգադավարի մենախոսությունը]] 193

*[[Գազել բողոքի]] 106
*[[Գազել կարոտի]] 111
*[[Գազել մայրիկիս]] 107
*[[Գազել մեղսական]] 109
*[[Գազել մոռացման]] 112
*[[Գազել մտերմական]] 110
*[[Գազել մուտքի]] 106
*[[Գազել որոնման]] 112
*[[Գազել պապիս]] 108
*[[Գազել պատրանքի]] 109
*[[Գազել սիրո]] 107
*[[Գազել տատիս]] 108
*[[Գազել տխրության]] 111
*[[Գազել ցավի]] 110
*[[Գազելների պսակ]] 106-112
*[[Գարնանային բնանկար]] 15
*[[Գարնան հրավեր (Արիս Արսենի)|Գարնան հրավեր]] 17
*[[Գարնան... փոխարեն]] 163
*[[Գարուն (Արիս Արսենի)|Գարուն]] 15
*[[Գնացել ու չես գալիս...]] 149
*[[Գոհարիկ պատմածից]] 216
*[[Գրախանութի մոտ]] 206
*[[Գուսանական 184]]
*[[Գուսանները սիրահարված]] 182
*[[Գուսանները Փարվանա]] 181

*[[Դադարի պահին]] 157
*[[Դավեր ես նյութում, թախիծ...]] 146
*[[Դեղին գույն]] 17
*[[Դպրոցականը]] 220
*[[Դու, այնպես լիներ...]] 69
*[[Դու ասում ես զո՞ւր սիրեցի...]] 46
*[[Դու ատելով ատում ես ինձ...]] 47
*[[Դու արժանի ես ավելիին (Ռուզանին)]] 132
*[[Դու արի՛...]] 63
*[[Դու Արև՛ եղիր...]] 70
*[[Դու գայիր նորից...]] 65
*[[Դու գիտե՞ս...]] 45
*[[Դու եկա՞ր...]] 37
*[[Դո՛ւ ես իմ կյանքը...]] 60
*[[Դու իմ աչքերին...]] 61
*[[Դու ինձ աչքերիդ...]] 67
*[[Դու ինչ ես նայում...]] 46
*[[Դու ինձ համար...]] 45
*[[Դու ինձ չթողիր...]] 64
*[[Դու խոհերիս մեջ...]] 68
*[[Դու խռո՞վ ես ինձանից...]] 66
*[[Դու հարցնում ես...]] 70
*[[Դու միշտ գողունի...]] 46
*[[Դու միշտ էլ եղել ես...]] 45
*[[Դու մի պահ դեմքիս...]] 67
*[[Դու մնա...]] 44
*[[Դու նայեցիր...]] 46
*[[Դու` սեր իմ մաքուր...]] 71
*[[Դու տանը...]] 139
*[[Դու տարվում ես...]] 30
*[[Դու տխրո՞ւմ ես դեռ...]] 47
*[[Դու ո՞ւր ես...]] 62
*[[Դու քնել ես հոգնած...]] 134
*[[Դուր եկար կնոջս դու....]] 146

*[[Եղբայրը]] 225
*[[Եղբա՛յրս, արի...]] 152
*[[Եղբորս «լուսանկարներից» (1-3)]] 174
*[[Եկել եմ, նստել այստեղ...]] 149
*[[Ես այդ գիշեր...]] 137
*[[Ես այլ կանչով եմ...]] 66
*[[Ես այսօր խոսեմ...]] 69
*[[Ես առաջնեկիս... (Էքսպրոմտ)]] 152
*[[Ես գիտեի՞...]] 71
*[[Ես գիտեմ...]] 37
*[[Վկայում-11|Ես երազներով... (Վկայում-11)]] 74
*[[Ես ի՞նչ անեմ...]] 135
*[[Ես լո՜ւռ եմ կարոտում...]] 63
*[[Ես լո՜ւռ եմ սիրում...|Ես...]] 62
*[[Ես կուզեի լինել...]] 98
*[[Վկայում-21Ես միշտ ժպտում եմ... (Վկայում-21)]] 78
*[[Ես նորից քեզ հետ եմ...]] 29
*[[Ես չեմ մոռանա...]] 41
*[[Ես չեմ մոռացել]] 33-48
*[[Ես չիմանայի՜...]] 65
*[[Ես սիրում եմ մայրիկիս]] 225
*[[Ես ու դու (Արիս Արսենի)|'''Ես ու դու]] 60-71
*[[Ես ու դու (Պտտվում են...)|Ես ու դու]] 60
*[[Ես ուխտավորի...]] 68
*[[Ես ուրիշների...]] 70
*[[Ես քեզ չեմ ասել...]] 64
*[[Ես քեզ սպասել եմ...]] 65
*[[Ես քեզ տեսա՛...|]] 67
*[[Ես քո անունը...]] 69
*[[Ես քո շրթո՛ւնքն եմ...]] 61
*[[Ես քո որդին եմ նորից լինելու...]] 170
*[[Երանի, թե հասկանայիր...]] 39
*[[Երբ եկար...]] 43
*[[Վկայում-14|Երբ հայ են ասում... (Վկայում-14)]] 75
*[[Երբ պապիկ ես դառնում...]] 225
*[[Երեխաները Գանձասարում]] 210 
*[[Երեխաները Սևանում]] 167
*[[3 x նույնին]] 133
*[[Երկար նայեցի...]] 44
*[[Երկրաշարժ]] 163

*[[Զինվոր Թոփալյանը]] 159
*[[Զինվորական խճանկար]] 157-159
*[[Զորայրի պատմածից]] 212
*[[Զրույց Պ. Սևակի դիմանկարի հետ]] 99

*[[Էդուլիկի խորհուրդը]] 221
*[[-Էլ մի տենչա...]] 44
*[[Էպիգրամ]] 195
*[[Էպիգրամ-ձոն]] 191
*[[Էպիգրամներ և ֆելիետոններ]] 191-198
*[[Էպիգրամ-պատասխան]] 193
*[[Էպիգրամ-տրիոլետ]] 195
*[[Էքսպրոմտ (Ես առաջնեկիս)...]] 152

*[[Ընդամենը` ցանկություն]] 138
*[[Ընկերոջ համար...]] 12

*[[Թարթառ]] 221
*[[Վկայում-19|Թև է առնում... (Վկայում-19)]] 76
*[[Թող այսպես լինի...]] 133
*[[Թող երգերն իմ նվիրեմ քեզ... (Նախերգ-ընծայական «գալիքից»)]] 33
*[[Թողնենք գինին (Բառախաղ-2)]] 137
*[[Թվաբանական սեր]] 133

*[[Ժամադրություն]] 97
*[[Ժայռի ճակատին...]] 160
*[[Ժպիտդ երգ է անշեջ...]] 189

*[[Իբրև խորհուրդ]] 194
*[[Իմ երգը (Արիս Արսենի)|Իմ երգը]] 12
*[[Իմ թոռնիկները]] 223-225
*[[Իմ ժողովրդին]] 22
*[[Իմ պապը]] 218
*[[Իմ պապը Խաչունց Անդրին է]] 218-222
*[[Իմ ուսուցիչը]] 24
*[[Ինձ այնպես լա՜վ ես ժպտում...]] 145
*[[Ի՞նչ անեմ...]] 42
*[[Ի՞նչ են պատմում փոքրիկները]] 210-217
*[[Ի՜նչ են ցանկանում...]] 29
*[[Ի՞նչ է գրում Քաղցրիկը]] 224
*[[Ի՞նչ է սիրում Ռեգինան]] 221
*[[Ինչո՞ւ եմ ես էլ...]] 16
*[[Ինչքա՜ն դժվար է...]] 26
*[[Իսկ առավոտն այս չքնաղ...]] 153
*[[Իսկ դու գարնան...]] 177
*[[Իրար համար...]] 45

*[[Լավ մարդուն` բարի ցանկություններով]] 164
*[[Լեյտենանտ Հրոն Գեղամը, Գինոսյանը և մյուսները]] 158
*[[Լենինի ժպտացող դիմանկարի առաջ]] 192
*[[Լենսերի դասը]] 199
*[[Լեռները]] 98
*[[Լեռները խոնարհվել չգիտեն]] 14
*[[Վկայում-13|Լիներ... (Վկայում-13)]] 75
*[[Լռության րոպե]] 116-129
*[[Լույսը բացվում է... (Վերջերգ)]] 32
*[[Լույսն ուղեկից լինի քեզ...]] 135
*[[Լուռ եմ հավատում...]] 40

*[[Խաղաղ էր պահը...]] 172
*[[Խայտում ես նորից...]] 147
*[[Խաչունց աղբյուրը]] 13
*[[Խոսենք շշուկով]] 161
*[[Խոստովանություն]] 105
*[[Խոսք ընթերցողիս]] 9
*[[Խորենացու «հետ»]] 205
*[[Խորհում ես...]] 22

*[[Ծաղիկներն են միշտ...]] 18
*[[Ծաղկած տխրություն]] 169-175
*[[Ծաղկանց փունջ ես...]] 132
*[[Վկայում-6|Ծառը նիրհում էր... (Վկայում-6)]] 73
*[[Ծննդյան ավետիս]] 171
*[[Ծովածաղկի աչքեր]] 130-141

*[[Կայտառ է, զվարթ է նա...]] 148
*[[Կանգնեի քո դեմ...]] 35
*[[Վկայում-12|Կապույտ են լինում... (Վկայում-12)]] 75
*[[Կատակապահեր]] 178-207
*[[Կարճատև մարտ]] 155
*[[Կարոտ (Արիս Արսենի)|Կարոտ]] 25
*[[Կարոտ կա աչքերիդ մեջ...]] 145
*[[Կարոտի անրջանք (1-7)]] 173-174
*[[Կարոտի լեզվով]] 175
*[[Կարոտների հովիտ]] 12-32
*[[Կարոտներիս կանաչ հովտում... (Նախերգ)]] 12
*[[Կգա]] 172
*[[Կգնամ...]] 38
*[[Կդարձնե՞ս սիրտս գերիդ...]] 136
*[[Կյանք, շատ ես նմանն...]] 14
*[[Կրծքակալ... (Բառախաղ-3)]] 137

*[[1988, փետրվար 27-29]] 113-115
*[[Համանվագ (Արիս Արսենի)|Համանվագ]] 142-177
*[[Համլետիկը]] 220
*[[Հայաստան (Արիս Արսենի)|Հայաստան]] 22
*[[Հայ ժողովրդի ճակատագիրը]] 91
*[[Հայոց պատմության դասին]] 92
*[[Հայկի պատմածից]] 214
*[[Հայրենի կարգավ]] 144-150
*[[Հավատ]] 105
*[[Հավատարմություն]] 21
*[[Հավատո հանգանակ]] 168
*[[Հարմար առիթով]] 166
*[[Հիմա ի՞նչ անենք...]] 203
*[[Հիմա տաքսի կվարձեմ...]] 189
*[[Հիշողության մեղեդի]] 13
*[[Հովհ.Թումանյանին]] 23
*[[Հորս հիշատակին]] 169
*[[Հրաժեշտի զանգ]] 222
*[[Հրաժեշտի խոսք]] 207
*[[Հրաժեշտի փոխարեն]] 139
*[[Հույսի ճրագ]] 43

*[[Ղարաբա՜ղս...]] 197

*[[Ճակատագիր]] 154
*[[Ճակատամարտ]] 27
*[[Ճանապարհին...]] 162
*[[Ճանապարհները]] 18
*[[Ճանապարհս...]] 189
*[[Ճաքած լռություն]] 88-115, 90-105

*[[Մաղթանք]] 31
*[[Մաղթանք վերջին զանգի]] 166
*[[Մատս ձգանին]] 151-159
*[[Մարիամիկի պատմածից]] 211
*[[Վկայում-16|Մեծերի մահով... (Վկայում-16)]] 76
*[[Մեկի սիրով...]] 39
*[[Վկայում-5|Մենավոր կաղնուն... (Վկայում-5)]] 73
*[[Մենության ուշ գիշեր էր...]] 147
*[[Մենք]] 96
*[[Մենք ամուսնանանք...]] 203
*[[Մեր Անահիտները]] 201
*[[Մեր Զինան]] 200
*[[Մեր հին, հնամյա...]] 168
*[[Սեր սպասումը]] 203
*[[«Միամիտ» Արևիկը]] 219
*[[Միայն դո՞ւ տեսար...]] 135
*[[Մի՛ գոցիր, բաց արա, թող...]] 148
*[[Մի՛ եղիր ուրագի պես...]] 149
*[[Մի կյանքի պատմություն]] 101
*[[Մի պարծենա...]] 14
*[[Մի՞թե վաղուց է...]] 39
*[[Մինա մայրիկը]] 21
*[[Վկայում-9|Միշտ, երբ փողոցով... (Վկայում-9)]] 74
*[[Միք. Նալբանդյան]] 42
*[[Մնաս բարով... (Վերջերգ)]] 48
*[[Մոռացած տարիք... (Նախերգ)]] 199
*[[Մտահոգություն]] 196
*[[Մտերմիկ տողեր]] 176-177
*[[Վկայում-4|Մրսում էին քարերը... (Վկայում-4)]] 72

*[[Յոթ գուսանների բալլադը]] 185

*[[Նա երազ էր...]] 44
*[[Նախերգ (Այնպես լավ ես...)]] 132
*[[Նախերգ (Կարոտներիս կանաչ հովտում...)|Նախերգ]] 12
*[[Նախերգ (Մոռացած տարիք...)]] 199
*[[Նախերգ-ընծայական «գալիքից» (Թող երգերն իմ նվիրեմ քեզ)]] 33
*[[Նամակներ Իզաբելային (Ա. Բ. Գ.)]] 93-94
*[[Նելսոնի պատմածից]] 217
*[[Նոր հանդիպում]] 58-87
*[[Նորայրի պատմածից]] 213
*[[Նորից այցի կգնամ]] 14
*[[Նորից լեռներ են ծնվում...]] 23
*[[Նորից կգաս...]] 42
*[[Նվագներ արարվող լույսի]] 102

*[[Շատ մանր արի ու ինձ տես...]] 36
*[[Շիկանում-մարում են...]] 40
*[[Շիրազական]] 23
*[[Շիրազականչ (Ղարաբաղը մորդ կանչն էր...)|Շիրազականչ]] 95

*[[Վկայում-10|Ողբերգական դեպք էր այն... (Վկայում-10)]] 74
*[[Ոչի՞նչ, որ սիրագարված...]] 146
*[[Ո՞վ ասաց...]] 45
*[[Ո՞վ է անցել...]] 41

*[[Որոնում]] 29

*[[Չափածո բացիկ` վերջաբանի փոխարեն]] 141
*[[Չգաս, կգա՞ս...]] 140
*[[Չգիտեմ` գնա՞մ, մնա՞մ...]] 150
*[[Չէ՞ որ ես քեզ...]] 37
*[[Չմոռանաս...]] 47

*[[Պաբլո Ներուդայի մենախոսությունը]] 79-87
*[[Պահի վկայումներ]] 72-78
*[[Պապիս հեքիաթը]] 104
*[[Պատահական հանդիպում]] 134
*[[Պատասխան]] 36
*[[Պատգամ (Արիս Արսենի)|Պատգամ]] 31
*[[Պատգամ հայրական]] 156
*[[Պատգամ որդուս]] 99
*[[Պատուհանիս տակ... (Վկայում-3)]] 72
*[[Պարգևի «հինգերը»]] 204
*[[Պարգևն ու Նինան]] 200
*[[Պարզամիտ զրույց]] 195
*[[Parodia Հովհ. Թումանյանի «Երկու շիրիմ...» քառյակի]] 191

*[[Ջանգյուլումներ]] 103

*[[Ռուզանին (Դու արժանի ես...)]] 132
*[[Ռուզանիկի պատմածից]] 217

*[[Սամվելի երդումը]] 222
*[[Սամվելի հանելուկը]] 219
*[[Սամվելիկի պատմածից]] 210
*[[Սայաթ-Նովա (Արիս Արսենի)|Սայաթ-Նովա]] 42
*[[Սեյսուլանի ավերակներում]] 154
*[[Սիրանիկի պատմածից]] 216
*[[Սիրո տողերից]] 103
*[[Սիրո տողերն այս քեզ նվեր...]] 139
*[[Սիրում եմ ձեզ...]] 96
*[[Սոսի ցանկությունը]] 220
*[[Սուսանի «արդարացումը»]] 218
*[[Սուսանիկի պատմածից]] 211
*[[Սուրիկի պատմածից]] 215

*[[Վաղվա մասին, և այսօրվա]] 160
*[[Վանդակված-գերված...]] 148
*[[Վեներա... Սիրո խորհուրդը]] 49-51
*[[Վերադարձի մտորում]] 25
*[[Վերհուշ (Արիս Արսենի)|Վերհուշ]] 36
*[[Վերջացա՞վ...]] 44
*[[Վերջերգ (Լույսը բացվում է...)|Վերջերգ]] 32
*[[Վերջերգ (Մնաս բարով...)|Վերջերգ]] 48
*[[Վիշտս տվի...]] 43
*[[Վկայում-1]] 72
*[[Վկայում-2]] 72
*[[Վկայում-3]] 72
*[[Վկայում-4]] 72
*[[Վկայում-5]] 73
*[[Վկայում-6]] 73
*[[Վկայում-7]] 73
*[[Վկայում-8]] 74
*[[Վկայում-9]] 74
*[[Վկայում-10]] 74
*[[Վկայում-11]] 74
*[[Վկայում-12]] 75
*[[Վկայում-13]] 75
*[[Վկայում-14]] 75
*[[Վկայում-15]] 75
*[[Վկայում-16]] 76
*[[Վկայում-17]] 76
*[[Վկայում-18]] 76
*[[Վկայում-19]] 76
*[[Վկայում-20]] 77
*[[Վկայում-21]] 78
*[[Վրաստանում]] 30

*[[Տատս]] 104
*[[Վկայում-17|Տեսնես մահամերձն այն վերջին պահին... (Վկայում-17)]]
*[[Տխրություն]] 94
*[[Տխուր եմ միշտ էլ...]] 47
*[[Տխուր հանդիպում]] 175
*[[Տխուր նոր տարի]] 101
*[[Տրիոլետ-անկամ]] 192
*[[Տրիոլետներ՝ պարետային ժամի շրջանակներում (1, 2)]] 100
*[[Տրիոլետներ Վ. Աղասյանին]] 45-47
*[[Տունը]] 90

*[[Ցնորք]] 52-56

*[[Ուշացած... կանչ]] 40
*[[«Ուսուցիչը»]] 194
*[[Ո՞ւր են իմ սիրո...]] 33
*[[Ո՞ւր ես, հայրիկ]] 169
*[[Ուրիշի... սեր]] 134

*[[«Փարվանա» լեգենդը]] 186
*[[Փոքրիկ Անին]] 224
*[[Փոքրիկը]] 153
*[[Փոքրիկների մոլորակում]] 208-225
*[[Փրկանք]] 188

*[[Քաղցր հուշ 34]]
*[[Քաղցրիկը 223]]
*[[Վկայում-1|Քամին ծառերից... (Վկայում-1)]] 72
*[[40-ից հետո]] 160-168
*[[Վկայում-15|Քարերին՝ ձյան... (Վկայում-15)]] 75
*[[Քեզ հետ և առանց քեզ]] 35
*[[Քեզ «քաղե՞լ» են արդեն...]] 136
*[[Քո աչքերը (Արիս Արսենի)|Քո աչքերը]] 35
*[[Քո մասին...]] 38
*[[Քո... շքանշանը]] 151

*[[Օրորվում են ծաղիկները]] 16

*[[Ֆիրդուսուն]] 24

&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;

[[Կատեգորիա:Արիս Արսենիի բանաստեղծություններ]]</text>
      <sha1>0fceooqiuz3wpyvwojsrw4or3n2qb2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Համանվագ (Արիս Արսենի)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149956</id>
    <revision>
      <id>393654</id>
      <parentid>392418</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T05:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99901" sha1="4jo0ts6l2coue537g2j0rzns655s3vn" xml:space="preserve">'''[[Արիս Արսենի]], ՀԱՄԱՆՎԱԳ 
(բանաստեղծություններ և պոեմներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2005, 96 էջ, տպ. 250 օր.։
{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;
'''''[[Հայրենի կարգավ/Համանվագ|Հայրենի կարգավ]]

'''''Գազելների պսակ
* '''[[Գազել մուտքի]]
* '''[[Գազել սիրո]]
* '''[[Գազել պապիս]]
* '''[[Գազել տատիս]]
* '''[[Գազել որոնման]]
* '''[[Գազել մեղսական]]
* '''[[Գազել մայրիկիս|Գազել մորս]]
* '''[[Գազել պատրանքի]]
* '''[[Գազել տխրության]]
* '''[[Գազել բողոքի]]
* '''[[Գազել ցավի]]
* '''[[Գազել կարոտի]]
* '''[[Գազել մոռացման]]

'''''Մատս՝ ձգանին
* '''[[Կարճատև մարտ]]
* '''[[Փոքրիկը]]
* '''[[Սեյսուլանի ավերակներում]]
* '''[[Ճակատագիր]]
* '''[[Եղբայրս, արի...]]
* '''[[Քո... շքանշանը]]
* '''[[Պատգամ հայրական|Հայրական պատգամ]]
* '''[[Դադարի պահին]]
* '''[[Այս գիշեր]]

'''''[[1988, փետրվար 27-29]]

'''''[[Լռության րոպե]]

'''''[[Պաբլո Ներուդայի մենախոսությունը]]

'''''Ամենա… իմը
* '''[[Առաջին սերը (Արիս Արսենի)|Առաջին սերը]]
* '''[[Դու իմ աչքերին...]]
* '''[[Ներբող կարոտի]]
* '''[[Գիշերային նվագ]]
* '''[[Խոստովանություն (Արիս Արսենի)|Խոստովանություն]]
* '''[[Հրավեր (Արիս Արսենի)|Հրավեր]]
* '''[[Երազ (Արիս Արսենի)|Երազ]]
* '''[[Գետը, աղբյուրը, գիշերը, դու, ես]]
* '''[[Լուռ եմ կարոտում]]
* '''[[Լուռ եմ սիրում]]
* '''[[Հավաստիացում]]
* '''[[Խոհերի լեզվով]]
* '''[[Անքնության պես]]
* '''[[Սիրո տողերից]]

'''''40-ից հետո
* '''[[Վաղվա մասին, և՝ այսօրվա]]
* '''[[Խոսենք շշուկով]]
* '''[[3 x... նույնին]]
* '''[[Ուրիշի... սեր]]
* '''[[Չգա՜ս... Կգա՞ս...]]
* '''[[Ճանապարհին...]]
* '''[[Հորս հիշատակին]]
* '''[[Այլակերպություն]]
* '''[[Հարմար առիթով]]
* '''[[Երկրաշարժ]]
* '''[[Տխուր հանդիպում]]
* '''[[Տրիոլետ-անկամ]]
* '''[[Երեխաները Սևանում]]
* '''[[Ժայռի ճակատին...]]
* '''[[Բաժանվո՜մ էին...]]
* '''[[Գարնան... փոխարեն]]
* '''[[Հավատո հանգանակ]]

&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;
[[Կատեգորիա:Արիս Արսենիի բանաստեղծություններ]]

________________________________________________________________


{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;
'''''ՀԱՅՐԵՆԻ ԿԱՐԳԱՎ

:::'''Մի հայրեն ասեմ ես էլ,
::'''Իմ անցած օրերին ասեմ...
:::::::'''''Համո ՍԱՀՅԱՆ

'''Ա

:::''Ալեհույզ, լուսեղ աչքերում
:::''Հմայք է՝ մաքուր կանացի...

Անո՜ւշ է գերում այնպես՝
:::նազանքով քնքուշ-առնացի,
Ալեհույզ-հուր աչքերում
:::հիացք է, սեր-կիրք կանացի,
Իսկ ի՞նչ է բախտն ինձ բերում՝
:::տանջամահ լինելուց բացի,
Տանջահար իմ այս... դերում
:::վախենամ սի՜րտը չբացի։


'''Բ

:::''Վարդաբույր շուրթերդ կեզ
:::''Այրվում են շուրթերիս վրա։

Անունդ՝ երազ տխուր,
:::լուսեղեն թախի՜ծ է անկեզ,
Վարդաբույր շուրթերդ տուր,
:::այրվո՜ւմ են շուրթերս հրկեզ,
Ապրո՜ւմ եմ աղոթքով լուռ՝
:::դողդոջուն հույսի՜կ տա մի հեզ,
Օտար մի՜ ձևանա զուր,
:::սիրո՜ւնս, սիրո՜ւմ եմ ես քեզ...


'''Գ

::''Քո թախծոտ աչքերում երազ կա վայրի,
::''Ես ինչպե՞ս թողնեմ քո թախիծն ինձ այրի...

Կարոտ կա աչքերիդ մեջ,
:::աչքերիդ ցոլանքը վայրի
Ես ինչպե՞ս ներս թողնեմ գա,
:::բա որ գա ու սիրտս այրի՞,
Իսկ հետո՞, ինչպե՞ս ապրեմ։
:::Մի՜ ստիպիր, որ սիրտս զայրի...
...Ի՜նչ հեշտ ես դու մարսում, թո՜ւղթ,
:::գովեստն ու... հեգնանքը սայրի։


'''Դ

::''Ասա՜, ինչո՞ւ ես ի՜նձ աչք ածում,
::''Երբ ժպտում ես ու... աղոթք հայցում...

Դո՜ւր եկար կնոջս դու՝
:::հարցնո՜ւմ էր անվերջ քո մասին։
-Ո՞վ էր այդ աղջիկն,-ասաց,-
:::որ ժպտում էիք միասին,
Թե՞ ուրիշ աչքով նայող
:::չունի, որ քեզ է աչք ածում...
...Ի՞նչ ասեմ, որ ճիշտ դուրս գամ,
:::հարցո՜ւմն է պատասխան հայցում։


'''Ե

::''-Ես միշտ ժպտա՜մ քեզ,-
::::::::''դո՜ւ ասացիր...

Ինձ այնպես լա՜վ ես ժպտում,
:::թվում է՝ դու ես իմ... կի՜նը,
Կործանվե՜մ թող քո գրկում,
:::կլինե՞ս դու իմ գրկինը,
Հուզո՜ւմ ես համակ ու սեր,
:::կարոտիս ցա՜վն է քո... գինը,
Որքա՜ն եմ, գիտե՞ս, ուզում՝
:::դու՜ լինես միշտ իմ մտքինը։


'''Զ

::''Դու ի՞նչ ես ուզում ինձանից,
::''Բաց թող ինձ՝ գնամ ես, թախի՜ծ...

Դավեր ես նյութում, թախիծ,
:::բայց էլի գոհ եմ քեզանից,
Քեզ ե՞րբ եմ վատ խոսք ասել,
:::խիղճ ունե՞ս դու գոնե մի քիչ։
Սիրտս քեզ երգ է տալիս,
:::իսկ դու միշտ ցավ ես բերում ինձ,
Հոգնել եմ, բայց թող՝ գնամ,
:::տարփածու-տնարար թախիծ...


'''Է

::''Ես ուզում եմ ցմրուր
::''Քո թովչանքը ճաշակել...

Ոչի՞նչ, որ սիրագարված
:::աչքերի ցոլանք տվեցի,
Ժպտա՜, թող աշխարհը քեզ
:::չթվա դատարկ մի խեցի,
Թե՞ իզուր երազս ես
:::քո առաջ այսպես խնկեցի,
Ե՞րբ սիրո վայելք տեսա,
:::այսքան շուտ ինչո՞ւ ծնկեցի։


'''Ը

::''Ո՞ւր ես հիմա՝ չգիտեմ,
::''Արի՜, լա՞վս, քեզ գգվեմ...

Քեզ անվե՜րջ եմ սիրելու,
:::գալո՞ւ ես բայց ինձ մոտ նորից,
Որ աչքերիդ մեջ փնտրեմ
:::կարոտ, երազ նաև՝ թախիծ,
Գրկեմ, գգվեմ, որ քամվի
:::դառնությունը քո աշքերից,
Արի՛, լա՜վս, քեզ սիրեմ,
:::թող աչքերդ միշտ ժպտա՜ն, ի՛նձ։


'''Թ

::''Կնացի՜ր ինձ, իմ լա՜վս,
::''Ես պաշտո՜ւմ եմ քեզ...

Խայտո՜ւմ ես նորից, սիրո՜ւն,
:::ամա՜ռ ես, ա՜լ ես դու ու կեզ,
Ուզո՜ւմ եմ քո ժպիտը,
:::ափսո՞ս է, որ ինձ նվիրես,
Աչքերդ հուր են ցայում,
:::օրերդ խինդ են ու հրկե՜զ,
Կնացի՜ր, լա՜վս, դու ինձ,
:::սիրո՞ւմ եմ՝ պաշտո՜ւմ եմ ես քեզ...


'''Ժ

::''Երազը՝ սուրբ, նաև սուտ է, նաև՝ խաբկանք,
::''Այնպես արա, որ չդառնա՜ս... երազախաբ...

Մենության ուշ գիշեր էր,
:::երբ նրան այցի գնացի,
Ուզեցի շուտ ետ դառնալ,
:::բայց գիշերն այնտեղ մնացի,
Եվ հետո... այնպե՜ս լավ էր,
:::որ, անկեղծ ասած, զղջացի,
Թե ինչո՞ւ մինչ այդ նրան
:::չտեսա՜, չճանաչեցի՜...


'''ԺԱ

:''Ա՜յն Զոյային, որ Շիրազը կոչեց Զվարթ...
:''-Դե՞մ ես՝ պահիր անվան երկու ձևերն էլ այդ...

Կայտառ է, զվարթ է նա,
:::ու այնպես լա՜վ է հիշելում,
Ոչինչ չի կորչի նրա
:::պահած ու փայած հուշերում,
Բայց այնպե՜ս շվար է, որ
:::պահվելով կյանքի փշերում,
Մի շունչ ու մի տուն է, և
:::հուշերի հետ է գիշերում...


'''ԺԲ

:::''Եղե՞լ եմ ես դրախտում...
:::''Հիշե՜լ եմ քեզ դրախտում։

Մի գոցիր, բաց արա, թող
:::արևի շողն ընկնի վրան,
Չեմ տեսել երբեք կյանքում
:::այդքան մեծ հատիկներ նռան,
Բաց արա դրախտդ գոց՝
:::մրգերիդ բույրով արբենամ,
Եղել եմ, գուցե կասեմ,
:::դրախտում ես էլ մի անգամ։


'''ԺԳ

::''Ծոցիդ մեջ մի զույգ գերված
:::::''սևկտուց ճերմակ աղավնի
::''Ուզում են դուրս պրծնել, որ
:::::''վայելեն համբույրն արևի...

Վանդակված-գերված մի զույգ
:::սևկտուց ճերմակ աղավնի
Ուզում են դուրս թռչել, բայց
:::ամուր են կապանքներն էլի,
Սեղմվել են պատերի մեջ՝
:::քնքշանքի՛ կարոտ, արևի՛...
...Կրծկալիդ պայթյունը լոկ
:::կփրկի նրանց երևի։


'''ԺԴ

::''Ինչ ասես-չասես՝ մեկ է,
:::::''ուրագն իր արածն է անում...

-Մի՜ եղիր ուրագի պես,-
:::հին առածն այսպես է հուշում,-
Դու մեկ՝ այս, մեկ՝ այն, իսկ նա
:::միշտ դեպի իրեն է տաշում...
...Կորել են հույզ, անրջանք՝
:::թախիծն ո՞ւմ կարոտն է քաշում,
Երբևէ կհասկանա՞նք,
:::թե այս ի՜նչ օրեր ենք մաշում։


'''ԺԵ

::::''Արի, մի՛ գնա,
::::''Եկել ես՝ մնա...
::::::::::''Ժող. երգից
Չգիտեմ՝ գնա՞մ, մնա՞մ,-
:::ո՞րն է ճիշտ և որը՝ սխալ,
Մնալս՝ անհեռատես,
:::գնալս՝ անհեռանկա՞ր,
Անիմաստ ու անտեղի՞,
:::մնա՞լս՝ մշուշվել-մխա՞լ...
Ի՞նչ ասեմ... Բայց մարդ ենք, չէ՞,
:::գալուն էլ... գնա՜լն է ախար...

&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;


________________________________________________________________


{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;
'''''Գազելների պսակ

:::'''Ինչքան ուզում են՝ ասեն, 
::'''Թե հին ես դու հնացած,-
:'''Ապրի՛ր նախկին քո կյանքով, 
'''Նոր օրերի կես, գազել։

'''ԳԱԶԵԼ ՄՈՒՏՔԻ

Դուռդ բաց է, և, ահա, լուռ մտնում եմ ներս, գազել,
Սիրահարված քո ոգուն, սիրահարված քեզ, գազել։

Դեռ ասում են, թե դու քո դարը ապրել ես վաղուց,
Եվ հիմա նոր օրերին այլևս պետք չես, գազել։

Այլևս չես թովում դու իբր սրտերը մարդկանց,
Իբր՝ էլ այն չես հիմա, իբր՝ դու այլ ես, գազել։

Իբր՝ էլ չես այրում դու, կրակ չունես իբր էլ,-
Երախտամոռ են նրանք, դու քո բա՛խտը տես, գազել։

Դու, որ ապրել ես մինչև Տերյան, Չարենց ու Շիրազ՝
Այսօր պիտի չլինե՞ս,- ի՜նչ միամիտն ես, գազել։

Ինչքան ուզում են՝ ասեն, թե հին ես դու հնացած,-
Ապրի՛ր նախկին քո կյանքով, նոր օրերի կես, գազել։

Եվ սիրասթափ աշխարհը քեզ հետ նոր սեր կկապի,
Ներիր նրան ու մնա, նա կսիրի՛ քեզ, գազել։


'''ԳԱԶԵԼ ՍԻՐՈ

::::''Կնոջս՝ Ռուզանին

Նորից գարուն էր ու նորից սեր էր,
Սիրո բարի լույս, սիրո գիշեր էր։

Մինչ կմտնեիր հյուղակը սրտիս՝
Երջանկությունս ամպից էլ վեր էր։

Վսեմ դերերից անմասն էի ես՝
Իմը՝ մերժվածի ու ցավի դեր էր։

Մինչև քո գալը անհույս էր սիրտս,
Բայց սիրտս նաև հավատի տեր էր։

Որ գալու ես դու մի գեղեցիկ օր՝
Հավատի հունդն այդ արգասաբեր էր։

Դու եկար մի օր։ Թախծաբույր տանս
Երջանկությունս արդեն տանտեր է։

Եվ բարուրում ես անմեղությունս,
Իսկ ցավս արդեն յոթ սարից էլ դեն է։


'''ԳԱԶԵԼ ՊԱՊԻՍ

Նա մեծ ապա-պապ Խաչունց Անդրին էր,
Ականջը՝ ձայնի, աչքը՝ հանդին էր։

Նա հանդի կանչը զգում էր անձայն,
Գնում էր՝ ճամփան հողի կանչին էր։

Բանում էր հանդում մինչև ուշ գիշեր,-
Մենակ չէր, ընկեր կար՝ Ծիր-Կաթինն էր։

Լինում էր՝ հոգնած քնում էր հանդում,
Իսկ թոռան աչքը միշտ էլ ճամփին էր։

Ե՞րբ կգա պապը, որ հանդ գնան, բայց
Թոռան երազը հանդից անդին էր։

Պապը գալիս էր, լցվում էր թոռը,
Բայց հանդ չէր գնում, հանդը... պապինն էր։

...Պապը աշխարհում այլևս չկա,
Թոռը մեծացել, աչքը... հանդին է։


'''ԳԱԶԵԼ ՏԱՏԻՍ

Հիմա հուշից քո անգո, ես մրսում եմ, տատ, ների՜ր,
Տես, կրկին ոտքդ եկել՝ աղերսում եմ, տատ, ների՜ր։

Խոտ է բուսնում քո շիրմին, այնտեղ, հեռո՜ւ մեր գյուղում,
Իսկ ես՝ այստեղ՝ քաղաքում, լուռ տանջվում եմ, տատ, ների՜ր։

Մոռացել ես երևի չարություններս բոլոր,-
Դու ներող ես եղել միշտ, այս անգամ էլ, տատ, ների՜ր։

Ասում էիր՝ կզղջաս, երբ մեծանաս դու մի քիչ,
Մեծացել եմ արդեն, տես, ու զղջում եմ, տատ, ների՜ր։

Հաճախ ցավ եմ պատճառել, հաճախ էլ՝ չեմ լսել քեզ,
Հիմա այրող քո ցավից լուռ այրվում եմ, տատ, ների՜ր։

Մնացել է քեզնից արդ անշիրմաքար մի շիրիմ,-
Ես ինձ ներել չեմ կարող, դո՛ւ ինձ գոնե, տատ, ների՜ր...


'''ԳԱԶԵԼ ՈՐՈՆՄԱՆ

Դու առաջվա նման իմ հույզերն ես հորդուն,
Հոգուս լույսը վառող իմ սեր, երազ ու տուն։

Անրջել եմ հույսով անքուն կարոտը քո,
Կարոտ-երազ տեսել կարոտ-աչքով անքուն։

Ու միշտ որոնել եմ, որոնել եմ երկար,
Բայց գտել եմ միայն քեզ իմ... հանգ ու վանկում։


'''ԳԱԶԵԼ ՄԵՂՍԱԿԱՆ

Ամեն անխիղճ չարի համար մեղավորը մենք ենք,
Մեր այն խռով սարի համար մեղավորը մենք ենք։

Ավերվել են մեր տները, մեր քարերը խոսուն,
Ամեն կորած քարի համար մեղավորը մենք ենք։

Նոր դավեր են նյութվում հիմա, նոր տներ են քանդվում,
Այս մոլեգնած դարի համար մեղավորը մենք ենք։

Նոր օրերի հովով տարված, նոր անուրջներ երգող
Անսեր երգի, լարի համար մեղավորը մենք ենք։

Մեղավորը մենք ենք, որ էլ քամին սեր չի հուշում,
Այլ՝ դավ։ Ու այդ դավի համար մեղավորը մենք ենք։

Մենք ենք։ Մեղավոր ենք։ Դեմ չենք կանգնում չարին,
Չարի հարբած գավի համար մեղավորը մենք ենք։

Հավատում ենք մինչև անգամ չարի բերած... լավին,
Մեր այս «փոքրիկ» բացի համար մեղավո՞րը... Մենք ենք։


'''ԳԱԶԵԼ ՄՈՐՍ

::::''Սիրով ու քնքշությամբ

Մա՜յր, կուզեի եդեմի հրաշքները բերել քեզ,
Տունդ լցնել երազով ահագնացող ծովի պես։

Թեկուզ հոգնած ու հլու, բայց համարձակ, բայց համառ՝
Ես կրկին դեմն առնեի հորձանքների չար ու... հեզ։

Իսկ դու՝ համակ տխրություն, համակ տքնանք՝ ժպտայիր,
Ու չերևար քո դեմքին արտասուքի շիթը կեզ։

Ես կուզեի, որ քեզ հետ լիներ երազդ կյանքում,
Որ քո որդին քո գրկում վերջին իր շունչն էլ տար քեզ։

Բայց աղմկում են էլի ալիքները փոթորկի,
Կրկին ոտքի են ելնում ավերելու սիրտդ, տե՛ս։

Ու մոլորվել եմ այնպես, որ չգիտեմ ինչ անել,-
Փոթորկի դեմ հանդիման քեզ ո՞նց մենակ թողնեմ ես։

...Սակայն ուր էլ ես գնամ, ուր էլ լինեմ՝ հավատա,
Թեկուզ վերջին իմ շնչում՝ պիտի կանչեմ էլի...քեզ։


'''ԳԱԶԵԼ ՊԱՏՐԱՆՔԻ

Էլ չի կանչում ինձ Դնգդնգան ձորը
Եվ իմ մանկության սիրած աղբյուրը։

Մի վերջին ճիգով քարերը լիզել,
Ու... կտրվել է մեղրահամ ջուրը։

Լուռ քարացել է քարերի վրա՝
Քարերին թառած ջրի փրփուրը։

Անհույս նայում եմ լռած աղբյուրին,
(Ինչ ծա՜նր է նրա այդ լռությունը)։

Աչքերս են հանկարծ ծանրանում տխուր,
Ու... ջուր է դառնում աչքերիս հուրը։

Եվ արթնանում են քարերը կարծես՝
Կոտրում աղբյուրի լուռ քարությունը...


'''ԳԱԶԵԼ ՏԽՐՈՒԹՅԱՆ

::::''Արթուր ՎԱՐԴԱՆՅԱՆԻ հիշատակին

Ակնթարթներ կան քո կյանքում, որ ներկա եմ եղել,
Կան էլ՝ ինչ-ինչ պատճառներով բացակա եմ եղել։

Հետո ինքս ինձ քարին տվել, տառապել եմ երկար,
Քանզի ցավիդ հոգով, տենդով միշտ վկա եմ եղել։

Հետո եկել՝ հողակոշտդ ես գրկել եմ ամուր,
Հողաշերտիդ՝ մի տխրության հուշաքար եմ եղել։

Թեև դաժան ճակատագրի մռայլ քմայքներին
Ճարահատյալ իմ տխրությամբ միշտ անճար եմ եղել։


'''ԳԱԶԵԼ ԲՈՂՈՔԻ

Քո արածը քեզ դո՞ւր եկավ, Քրիստո՛ս,
Իմ եղբորը դու ո՞ւր տարար, Քրիստո՛ս։

Ի՞նչ խաղ էր սա, որ խաղացիր իմ գլխին,
Թե՞ իմ եղբոր կարիքը կար, Քրիստո՛ս։

Թե՞ իմ եղբոր պատկերն էիր ուզում դու
Դարձնել պարզ ու աստղանկար, Քրիստո՛ս։

Ու նայում է ինձ իր պայծառ նկարից,
Նկա՞ր, չէ, դա արցունքս է պաղ, Քրիստո՛ս։

Արցունքս է դա՝ կաթիլ-կաթիլ ծովացած,
Պիտի խեղդի ծովն այդ քեզ, գա՛ռ, Քրիստո՛ս...


'''ԳԱԶԵԼ ՑԱՎԻ

::::''Ընկերոջս՝ Պարգևին, մի տխուր առիթով

Ես երանության մեջ էի երեկ,
Իսկ իմ ընկերը՝ վշտի մեջ, երեկ։

Ու չգիտեի՝ հրճվե՞մ ինձ համար,
Թե՞ այրվեմ նրա կրակում, երեկ։

Ես չգիտեի։ Ու տալիս ծափին՝
Ընկերս վշտում այրվում էր երեկ։

Ես դեպի նրա կրակը գնում,
Գնում, ետ էի ընկրկում երեկ։

Քամին փչում էր, պողերս խառնում,
Կրակս... կարգին «հրճվում էր» երեկ։

Բայց հանկարծ նորից մարում էր մեկեն,
Ու ծուխն էր խեղդում կոկորդս երեկ։

...Եվ ոչ այրվեցի մինչև վերջ այդպես,
Ոչ վերագտա հանգիստս երեկ։


'''ԳԱԶԵԼ ԿԱՐՈՏԻ

Էլ չկա, էլ չի կանաչում մեր բակի կանաչ թթենին,
Մարել է ու էլ չի կանչում մեր բակի կարկաչ թթենին։

Մարել է՝ անհույս-անհավատ, մեր հավատն ու հույսն էր կյանքի,
Էլ չկա, էլ չի հառաչում մեր բակի հառաչ թթենին։

Թթենին մեր խեղճ ու կրակ՝ թողել է մեզ խեղճ ու լքված,
Թողել ու էլ չի շառաչում մեր բակի շառաչ թթենին։

Կարոտներ ու սեր է թողել, մեր կարոտն ու սերն էր սակայն,
Մարել ու էլ չի ճաճանչվում մեր բակի ճաճանչ թթենին։

Թողել է հույզեր անանուն, թողել է՝ ինչ թանկ էր իրեն։
Թողել ու... էլ չի ճանաչվում մեր բակին ճանաչ թթենին։

...Թթենու մի շիվ է այսօր կանաչում նորից մեր բակում։
Նա հույսի շողն է իմ բակի՝ հուշերիս կանաչ թթենին։


'''ԳԱԶԵԼ ՄՈՌԱՑՄԱՆ

Դու՝ հի՜ն հուշ սեր իմ հրկեզ, կարո՞ղ եմ քեզ մոռանալ,
Դու՝ իմ ամբողջ ու իմ... կես, կարո՞ղ եմ քեզ մոռանալ։

Այցելում ես, ի՛մ տեսիլք, ու լուսաստղի հետ չքվում
Դու չխամրող հուշի պես, կարո՞ղ եմ քեզ մոռանալ։

Մոլորվե՜լ եմ աշխարհի բավիղներում քարքարոտ,
Ինձ տուն կանչող իմ հյուղն ես, կարո՞ղ եմ քեզ մոռանալ։

Ա՜յլ է հիմա իմ ուղին, սակայն քայլերս երեր
Որոնում են կրկին քե՛զ, կարո՞ղ եմ քեզ մոռանալ։

Հիմա ուրիշ մի սեր է քո հին հուշը օրորում,
Որ մոռանամ հևքդ ես, կարո՞ղ եմ քեզ մոռանալ։

Ա՜յլ է հիմա իմ ուղին։ Եվ օրերում իմ այս կեզ
Մոռանո՜ւմ եմ արդեն, տե՛ս։ Կարո՞ղ եմ... Քե՞զ... Մոռանա՞լ...


&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;


________________________________________________________________


{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;
'''''Մատս՝ ձգանին

:::::'''Մատս՝ ձգանին՝ 
::::'''Կսպասեմ, տղաս, 
:::'''Առնականանաս,
::'''Հերթս կփոխեմ այնժամ, 
:'''Երբ որ դո՛ւ 
'''Հերթափոխի գաս...


'''Կարճատև մարտ

::''1994-ի հունվարի 8, Ներքին Սեիդահմեդլի։
::''Ծանր վիրավորվեց 4-րդ վաշտի
::''քաջարի հրամանատար Ժիրայր ՄԿՐՏՈՒՄՅԱՆԸ,
::''զոհվեցին դասակի հրամանատար Կարո ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆԸ
::''և շարքային Արմեն ԲԱԲԱՅԱՆԸ։

Իմ դեմ դաշտն է աղմկոտ՝
Մա՛հ, կոտորա՛ծ, արյո՛ւն,
Զենքերն իրար են խառնվել
Անհավասար մարտում։

- Արմենն ընկա՜վ,- Կարոն էր,-
Իսկույն առաջ նետվեց։
Հրազենից այդ պահին
Մի կարճ կրակահերթ
Նրան գետնին տապալեց
Ու նա պառկեց հանգիստ՝
Անէացած աշխարհի
Աղմուկից ու... բախտի՜ց։

Տղաները վազեցին.
-Նահանջո՜ւմ են, հասե՛ք...
-Լրբի լակո՛տ,-Ժիրայրի
Հրազենը խոսեց,
Ու փռվեցին թուրքերը,
Սակայն վերջին պահին
Վիրավորեց նռնակը
Հրամանատարին։

... Քիչ անց մարտն ավարտվեց,
Մի կարճ խաղաղություն
Մթնշաղի հետ ծածկեց
Այգի, փողոց ու տուն։


'''Փոքրիկը

::''1995-ի փետրվարի 2, Սեյսուլան։
::''Դավադիր ականի զոհ դարձավ
::''լեգենդար Փոքրիկը՝ Արթուր Օհանյանը։

Փոքրիկը պառկել է դագաղում,
Դագաղը Փոքրիկին չի սազում։

Փոքրիկին սազում են դիրքերը,
Կռիվը, պայքարը, զենքերը։

Փոքրիկն ո՜ւր ասես՝ չի եղել,
Փոքրիկն ի՜նչ ասես՝ չի տեսել։

Շահել է նա բոլոր մարտերը,
Սարսել են Փոքրիկից թուրքերը։

Բայց հիմա պարտվե՞լ է Փոքրիկը,
Ականը պայթել՝ ու... մոտի՞կ էր։

Մոտիկ էր ու հիմա... դագաղ է։
Դագաղում Փոքրիկը խաղաղ է։

...Փոքրիկն իր կռիվն արել է,
Սակայն մեր հողում դեռ կռիվ է։

Ու ելնում են տղերքը կրկին՝
Սրտերում վրեժը Փոքրիկի...


'''Սեյսուլանի ավերակներում

::''Թուրքն է անցել այստեղից...
::::''Վիկտոր ՀՅՈՒԳՈ

Նորից՝ արյուն, նորից՝ թալան,
Նորից՝ մամռած տուն ու քարեր,
Դժո՞խքն է սա դանթեական,
Թե՞ «այստեղով թուրքն է անցել»։

Ուր քայլում ես՝ պատեր փլված,
Ուր նայում ես՝ մահվան հետքեր,
Քո ճակատին ա՞յս էր գրված...
Չէ՛, այստեղով թուրքն է անցել։

Քանդված տներ, քանդված դպրոց,
Պղծված հին-նոր գերեզմաններ,
Ջարդված այգի ու օրորոց...
Չէ՛, այստեղով թուրքն է անցել։

Թուրքն է անցել, սակայն այսօր
Սեյսուլանում մենք ենք կանգնած,
Որ ոչ մի քար չպակասի
Ու ետ չգա թուրքը հանկարծ։

Մենք ենք կանգնած, որ էլ չգան,
Ավերակներն էլ չպղծեն,
Որ շենանան օջախները,
Օրորոցներն աղմկեն...


'''Ճակատագիր

::''Կոմիտասին ու Նունեին՝
:::''անապական սիրով...

Նա պահում է ափը՝ մոմակալ է ասես,
Իսկ դու մոմ ես՝ վառվող աչքերի մեջ նրա,
Ամրանալու համար դեռ շա՞տ պիտի «լացես»,
Կատարյա՞լ չէ ափը, կասկածո՞ւմ ես, տղա...

Ու՝ կաթում ես, կաթ-կաթ, տես, արցունք է ափիդ,
Տես, կարոտիդ՝ նրա երազանքն է ծալվում,
Մոմակալը թախծի աչքն է հառել ճամփին...
...Մոմ, հերիք է, այդպես մինչև ո՞ւր ես հալվում։


'''Եղբայրս, արի...

::''1994-ի ապրիլի 18, Հասանղայա։
::''Կատաղի մարտում արիաբար զոհվեց
::''գնդացրորդ եղբայրս՝ 
::''Անդրանիկ Արսենի ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԸ...

Գիշեր է, Ամանոր, իսկ դու դեռ... չկաս,
Բայց թույլ մի զգացում հուշում է՝ կգաս։

Կգաս ու աղմուկով դուռս կբացվի,
Կունկնդրես կարոտած պատերիս լացին։

Կգաս, որ կարոտած սիրտս ջերմանա,
Երազս թողնես ինձ, թախիծս գնա։

Կգաս, որ էլ իրար չմնանք ծարավ...
...Երա՜զս, կարո՜տս, թախիծս տարա՜ր։

Ի՜նչ «անխիղճ» տղա ես, եղբա՜յրս, արի՛,
Որ ուրախ սկսվի գոնե ա՛յս տարին։

Այստեղ էլ ձյուն տեղաց կարոտիս սրտին...
Բայց ինչ էլ լինի՝ քեզ սպասենք պիտի։

Բայց ինչ էլ լինի՝ դու անպայման կգաս,
Որ օ՜րս, արև՜ս, գալի՜քս դառնաս...


'''Քո... շքանշանը

::''...Ինչքան էլ ես քո մասին 
::''Խորհեմ, եղբա՜յրս,
::''Թեև հեռվում՝ անկասկած 
::''Ներկա՛ ես տանս...

Դու դեռ մանուկ օրերից եղել ես արի,
Խորթ են եղել քեզ անկուշտ բարքերը դարի,
Իսկ երբ ծագեց լուսարփին Արցախյան շարժման,
Անմնացորդ տրվեցիր քո կամքով նրան։

Քեզ կոչել են անունով քաջ Զորավարի,
Որ չլքի երբեք քեզ ոգին պայքարի։

Ծանր էր սակայն, մենք՝ անփորձ, թշնամին՝ ուժեղ,
Ցավ էր դառել ոսոխը, մեր տունն էր խուժել,
Գետաշենը պինդ էր դեռ՝ թեև արնաքամ,
Շահումյանը դատարկվեց, Մարտակերտն ընկավ...

...Քո գնդացրով անվարան նետվեցիր առաջ,
Որ թշնամին ճողոպրի քեզնից ահառած։

...Անունդ միշտ հավատքով կրեցիր կյանքում,
Հերոսի պես կռվեցիր դու ամեն մարտում,
Եվ իմացյալ՝ գնացիր մահվան հանդիման,
Ազատագրած հողերդ են քեզ շքանշան։


'''Հայրական պատգամ

::::''Զինվոր որդուս՝ Սամվելին

Այրվում է այտս՝ քո տղայական համբույրից այս տաք,
Ողջագուրման պահն անցած է, իսկ ե՞ս՝ տխո՞ւր եմ, հպա՞րտ։

Գիտեմ սոսկ՝ պիտի չընկրկես, լինես աննահանջ, արի,
Որ ընտրած ուղիդ միշտ կանաչ լինի, միշտ լինի բարի։

Այսօր սանիկ ես դու վարժարանի, իսկ վաղը՝ զինվոր,
Քո վաղվա օրը իմաստավորիր այստեղ ու այսօր։

Երբեք մի ցանկա հարթված-տրորված ուղիով քայլել,
Հույսդ դու եղիր, դու սովորիր քո՛ ամրությամբ փայլել։

Թույլ չես եղել դու, գիտեմ ես, ոգին քո չի թուլանա,
Բայց այնպես արա՝ քունը քեզ հաղթել չկարողանա՛։

Ամուր եղիր միշտ, ինչպես պողպատը, որ ինչքան ծեծվում,
Այնքան ավելի կարծրանում է նա, ու այնքան թրծվում։

Իմաստություն և ուսում ձեռք բեր, ու՝ կկարողանաս,
Դու պարտավոր ես այս թոհուբոհում դիմանալ, տղաս։

Իսկ թե թույլ եղար՝ վատ սովորույթ է գութ աղերսելը,
Սիրիր քո գործն ու պատիվ համարիր զինվոր լինելը։

Մատս՝ ձգանին, կսպասեմ մինչև առնականանաս,
Հերթս կփոխեմ այնժամ, երբ որ դու հերթափոխի գաս։

Հայրենյաց պաշտպան զինվորը դառնաս՝ ապավինենք քեզ,
Բայց ինչ էլ լինի՝ թշնամու առաջ երբեք չընկրկե՛ս։

Եվ հիշիր քո քաջ հորեղբոր կամքը ու ոգին տոկուն,
Որ ոսոխի դեմ երբեք չծնկեց, բայց ընկավ մարտում։

Գումարիր դու դա քո ոգուն, տղաս, եղիր աննահանջ,
Հաղթության կանաչ ճանապարհներով քայլիր միշտ առաջ։

...Աղոթում եմ ես Աստծո ամեն օր քեզ համար, տղաս,
Որ այնպես ապրես՝ մահին էլ հաղթել դու կարողանաս...


'''Դադարի պահին

::::''Ռուզանիս

Միշտ եղիր այդպիսին՝
Անկաշառ ու բարի,
Ծանրաբեռ՝ հոգսերով
Այս խելառ աշխարհի։

Իսկ եթե հոգսերդ
Սկսեն քեզ նեղել,
Դիմացիր, դու կյանքում
Հպարտ ես միշտ եղել։

Ու մնա այդպիսին,
Միշտ՝ սրտիս բարձունքում,
Որ այնտեղ մեն-մենակ
Փայփայեմ քեզ թաքուն...


'''Այս գիշեր

Ցուրտ կլինի այս գիշեր,
Անձրև կգա երևի,
«Սիփան-7»-ի դիրքերում
Մեր տղաներն են էլի։

Քամին պոկվում է տեղից,
Ծեծում քարերը սարի։
-Պի՜նդ կանգնեցեք, տղանե՛ր,
Բաճկոններդ չտանի՜...

Ծիծաղում են տղերքը,
Ու սաստկանում է քամին,
Իսկ քամու հետ անձրևը
Հորդ թափվում է գլխներին։

Շրջում եմ ես դիրքից-դիրք,
Խրամատից-խրամատ,
- Չե՛նք լքի մեր դիրքերը,
Պարո՛ն ավագ լեյտենանտ...

...Տեղատարափ է, անձրև,
Սարը ծափին է տալիս,
Իսկ թշնամու դիրքերից
Էլ ձեն-ծպտուն չի գալիս։


&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;


________________________________________________________________


{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;

'''''1988, փետրվար 27-29

::'''ԴՈՒ՝ ՀԱՅՈՑ ՎԵՐՋԻ՜Ն ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ,
:'''ՄԱՐԴԿՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐՋԻ՜Ն ՈՃԻՐԸ ԼԻՆԵՍ...

:::''Սումգայիթյան ցեղասպանության զոհերի հիշատակին

'''Ա

Հոգնածությունս զգում եմ արդեն,
Հոգնած ոտքերս նվում են արդեն,
Հոգնած ձեռքերս ճչում են արդեն
-Հերիք է հոգնած օրերդ ճոճե՛ս,
Հերիք է... ննջե՛ս,
Հերիք է դու քեզ քո ձեռքով... ջնջե՛ս,
Տե՛ր կանգնիր ոգուդ, հողիդ ու քարի՛դ,
Տե՛ր կանգնիր հոգնած, հյուծված աշխարհիդ...

Հոգնած բառերս չեն արտաբերվում,
Տառ-տառ գալիս են, կուտակվում, պայթում,
Քարս, անունս, հողս, կարոտս,
Ո՞նց է՝ իրարից էլ չեն տարբերվում։
Արցախ եմ ասում՝ կարոտ է լսվում,
Կարոտ եմ ասում՝ հող է զգացվում,
Իսկ հող ասելիս՝ քար է հասկացվում,
Իսկ քար ասելիս՝ հոգնում է շուրթս,
Շանթվում է շուրթս՝ մնում եմ... թլոր։

'''Բ

Հոգնածությունս զգում եմ արդեն,
Հոգնած օրերս նվում են արդեն,
Հոգնած ձեռքերս ճչում են արդեն...
...Հոգնած ոտքերս մի կերպ քարշ տալով
Ես հավաքում եմ հուշերս անցած,
Անցած-չկորսված,
Ու ոխերիմին ձգտում այսօր էլ
Ոխով չնայել,
Բայց միշտ ոսոխին՝ արյունով հարբած,
Ճանապարհները իմ տունն են բերել
Ու գրիչ-որդիդ մատյանը թողել՝
Զինվոր է գրվել,
Ու մաճկալ-որդիդ լծկանը թողել՝
Զինվոր է գրվել,
Ու կատաղել է ոսոխն ավելի,
Ու... ավերվել է իմ հողն ավելի,
Ու ավարայրվել-պարտվել է էլի
Երկիրս խուժած խուժանը խուժդուժ,
Հեռացել անուժ։

...Բոլոր դարերում այդպե՛ս է եղել։
Բոլոր դարերում արյո՜ւն է հեղվել։
Բոլոր դարերում՝ կոտորած-եղե՛ռն։
Բոլոր դարերում՝ մահ-թալան-ավե՛ր։

Բոլոր դարերում հրդեհվել-վառվել
Ու ավերվել են քարե՜րը հայոց։
Բոլոր դարերում հրդեհվել-վառվել
Ու ավերվել են... դարե՛րը հայոց։
Բոլոր դարերում հայ շինականը
Զոհել է իրեն՝ գի՜րքը փրկելով,
Որ հարատևեն տառե՛րը հայոց։
Այդպե՜ս է եղել բոլոր դարերում...
Այդպես ենք ապրել բոլոր դարերում...

'''Գ

Հոգնածությունս զգում եմ արդեն,
Հոգնած ոտքերս նվում են արդեն,
Հոգնած օրերս ճոճվում են արդեն,
Հոգնած ձեռքերս ճչում են արդեն.
Հայ գլխին կախված դու հի՜ն արհավիրք,
Որ ապրում ես դեռ վայրի մոլուցքո՜վ,
Մեր դարավերջի՝
Դարասկզբյան նորացված չարիք,
Դու՝ հայոց բախտի փլուզում մի նոր,
Դու՝ նորակերպված Համիդ ու Թալեա՜թ։
Ես էլ ի՞նչ սրտով դիմեմ քեզ այսօր,
Դու ի՞նչ երեսով նայես ինձ այսօր,
Եվ ինչպե՞ս ապրենք միասին, այսօր։

Ես հանգիստ խղճով ապրում եմ այսօր,
Եվ հանգիստ նայում սև կերպարանքիդ,
Ու իմ ապրելուց դու... ցա՛վ ես զգում։
Դու ավերում ես, իսկ ես՝ արարում,
Իմ արարումից դու ցա՜վ ես զգում։
Իմ արարումից գայլանում էլի,
Իմ արարումից մոլեգնու՛մ ես դու,
Ու... որոշեցիր սպանել էլի,
Սպանել, որ ես դեռ... հա՜յ եմ այսօր,
Բայց ես չմեռա՛,
Ինչպես չմեռա բոլո՜ր դարերում...

'''Դ

...Այդպե՜ս է եղել բոլոր դարերում,
Արյո՜ւն է հեղվել բոլոր դարերում,
Կոտորած-եղեռն՝ բոլոր դարերում,
Մահ-թալան-ավե՛ր՝ բոլոր դարերում։
Այդպես ենք ապրել բոլոր դարերում։
Բայց մի նոր ցավով այրվում է հոգիս
Մեր ամենդարյա ցավին լրացում՝
Մեր դարավերջյա՜ն կոտորածներից։

Եվ, այդուհանդերձ,
Հպարտ եմ այսօր, որ հա՜յ եմ այսօր,
Անպարտ եմ այսօր, որ... հա՜յ եմ այսօր,
Ու թող իմ չկամն այսօր իմանա,
Որ ինչ էլ լինի՝ չեմ... գայլանա ես՝
Գա՜յլը մարդանա...

'''Ե

...Հոգնածությունս զգում եմ արդեն,
Հոգնած ոտքերս նվում են արդեն,
Հոգնած օրերս ճոճվում են արդեն,
Հոգնած ձեռքերս երկինք բռունցքված
Հոգնածությունից ճչում են արդեն.
- ԴՈՒ՝ ՀԱՅՈՑ ՎԵՐՋԻ՜Ն ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ,
ՄԱՐԴԿՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐՋԻ՜Ն ՈՃԻՐԸ ԼԻՆԵՍ...
Հոգնած բառերս չեն արտաբերվում,
Տառ-տառ գալիս են՝
Կուտակվո՜ւմ,
Պայթո՜ւմ...

&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;


________________________________________________________________


{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;

'''''Լռության րոպե

:::''Արցախյան պատերազմի նահատակ համագյուղացիներիս հիշատակին

:::::::'''Դուք մեզ մի՜ կոչեք անհայտ կորածներ,
::::::'''Խնդրո՛ւմ ենք, մարդի՜կ։
:::::'''Դուք մեզ հիշեցե՛ք։
::::'''Մեր անունը դուք պահեք ձեր սրտում
:::'''Ու սպասեք մեզ՝
::'''Մենք մի օր կգա՛նք։
:'''Կգա՛նք,
'''Չէ՛ որ մենք ապրո՛ւմ ենք ու կա՛նք...


'''Որպես սկիզբ

Եվ պիրկ ձգվում է լռության րոպեն,
Անլուր ծանրանում հոգուս ծալքերում...
Սիրտ է քրքրում տվայտանքի թե՞-ն,
Որ տառապանքս է անտարբեր քերում։

Տխուր եմ, ցավիս սարերն են փլվել,
Մենակ եմ հիմա, սակայն ոչ անհույս,
Եվ ժամանակի դավին անտարբեր
Նոր շիվ է աճում տապալված կաղնուց։

...Թուրքը եկել է հասել Կոճողոտ,
Մեր օջախին է տիրանալ ուզում,
(Օ՜, ճակատագիր՝ դառն ու անողոք,
Քմահաճորեն ո՜նց ես հանդուրժում...

Ո՜նց ես թողնում, որ սուրբ երազը մեր
Անհույս թպրտա, կրնկահարվի,
Եվ հագուրդ տալով կրքերին իր նեռ՝
Թուրքը լիաթոք հիանա, հրճվի)։

Ու ելան անվախ տղաները մեր,
Հոգում վառ սերը հայրենի հողի,
Որ ավերակեն բերդերն «անառիկ»,
Որջերը՝ մեր շենն ասպատակողի...

Ու ելան... Սակայն արյուն էր, ավեր,
Եվ պատերազմում աշխարհակործան
Ընկան տղերքը՝ սրտերում՝ արև,
Սրտերում՝ գարուն, երազն՝ իրական...

- Արթուր Շուրայի Դանիելյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Գուրգեն Շուրայի Վարդանյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Մերուժան Սուրենի Սարգսյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Աշոտ Ռոբերտի Ավետիսյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Գարիկ Փարավոնի Հայրիյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...
Կարոտել եմ, մա՜...

- Հրանտ Յուրայի Խաչատրյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Ռոբերտ Ռաշիդի Շամիրյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...
Մայրս հիվանդ էր՝ անկողնուն գամված,
Բայց հայրենիքս թանկ էր ավելի...
Հայրս դիմանալ չկարողացավ...
Մայրս էլ գնաց...

- Մեխակ Զավենի Դանիելյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Բորիս Միշայի Սիմոնյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...
Բալե՛քս, ո՞նց եք առանց ինձ...

- Արթուր Ռազմիկի Թադևոսյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Մանվել Արտուշի Վարդանյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Ազատ Շահենի Խաչատրյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...
Դստրիկս ծնվեց, իսկ ես... չկայի,
Բայց ի՛մ կամքով է նա Ազատուհի...

- Կամո Ալբերտի Ադամյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Արարատ Ալեքսեյի Վանյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Անդրանիկ Արսենի Գրիգորյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...
Ներո՞ւմ եք, որ ձեզ «խաբեցի»
Ու էլ ետ չեկա...
Ներո՞ւմ եք, ասե՛ք, թե՞ խռով եք դեռ։

...Ընկան, որ մնան,
Ընկան, որ հիշվեն։
Որ սերունդները մի՜շտ հպարտանան։

...Իսկ երկարում է լռության րոպեն։


'''Եվ Դանիելյան Արթուրը հանկարծ
'''առաջինն այսպես խոսել սկսեց.

- Առաջին շարքում ե՛ս պիտի լինեմ,
Ես պիտի լինեմ մարտո՜ւմ առաջին։

Առաջին մարտում, ինչ էլ որ լինի,
Ես պիտի կռվեմ շարքո՜ւմ առաջին։

Իսկ թե առաջին մարտում պիտ ընկնեմ՝
Թող ընկնեմ միայն շարքո՛ւմ առաջին...


'''Եվ Գուրգենն ասաց.

- Երջանկությունս, իմ Արցա՛խ աշխարհ,
Քո անունն է լույս՝ իմ բախտի սյունը,
Ապրել քեզ համար, կռվել քեզ համար,
Զոհվել քեզ համար՝ երջանկություն է։

Ապրում եմ կյանքում միշտ քո հավատով,
Ու քո՛ սիրով եմ շնչում ես կյանքում,
Քայլում լուսաշող քո՛ ճանապարհով,
Արցախյան երկրի հանրապետություն։

Դժվար է ապրել առանց հավատի,
Հավատը պետք է դրոշ դարձնել,
Հավատով հաղթել նենգին, տմարդին,
Եվ անհավատին հավատքի բերել։

Երջանկությունս հենց այս է, որ կա,
Երջանկությունս ազատ ապրելն է,
Երջանկությունս կյանքն է արևկա
Ու մարդկանց ճամփին միշտ արևելն է։

Դու՛ ես, Արցախ իմ, երջանկությունս,
Սե՛րս, երա՛զս, հավատս դո՛ւ ես,
Ես՝ ի՞նչ՝ նույնիսկ կես ակնթարթ չկամ,
Իսկ դու մի ամբողջ հավերժությո՜ւն ես...


'''Մերուժանն ասաց.

- Ես մարտի կելնեմ առավոտ ծեգին,
Իմ ընկերներով կգնամ առաջ,
Իմ ընկերները՝ արծիվներ արի,
Չգիտեն անկում, չգիտեն նահանջ։

...Իսկ թե ինչ որ տեղ ինձ դարանակալ
Մահն է սպասում ժանիքը սրած՝
Թող շատ չշտապի՝ պարտք ունեմ ես դեռ,
Պարտքս կատարեմ՝ թող գա ինձ այցի...

(Կարծում եք՝ պարտքս լա՞վ կատարեցի)։


'''Աշոտը շեշտեց.

- Մենք մարտերի մեջ կոփված
Եղբայրությո՜ւնն ենք սիրում...
Երբ որ տված ուս-ուսի
Մարտնչում են քաջարի
Ընկերները դիրքային,
Նրանք կարող են հաղթել
Նույնիսկ զորեղ թշնամուն։
...Ու ելնում ենք քաջաբար
Թուրքերի դեմ մոլեգնած։
Թող չկարծեն իմ երկրի
Չարեկամները բոլոր,
Թե քնած ենք մենք այստեղ,
Նրանք թող լավ իմանան՝
Գիշերները չի քնում
Հայրենիքի զինվորը,
Զգոն աչքով հսկում է
Խաղաղությունն Արցախի։
Մենք պայքարով ձեռք բերված
Խաղաղությունն ենք սիրում։
...Այո՛, ապրում եք այսօր
Խաղաղ կյանքով, առանց... մեզ,
Եվ ոչ ոք չի՛ խանգարի
Ձեր այս խաղաղ երթը, ձե՛զ։
Բայց թե հանկարծ թուրքը սև
Բանակներով նորից գա՝
Մենք զինավառ կնետվենք՝
Գոցենք երախը նրա։
Որ արյունով ձեռք բերված
Խաղաղությունը մնա...


'''Եվ Գարիկն ասաց.

- Մեր հի՜ն հողի վրա թուրքի հետքե՞ր,
Մեր հի՜ն գյուղում հիմա թո՞ւրքն է նստել,
Մենք քնո՞վ ենք անցել՝ հնչե՛ք, զանգե՜ր,
Թե արթուն ենք՝ ո՞ւր է կռիվը մեր։

Հնչե՛ք, զանգե՜ր, հնչե՛ք, գնանք ի մարտ,
Հնչե՛ք, զանգե՜ր, քանի ջահել ենք մենք,
Հնչե՛ք, զանգե՜ր, էլի թող շատանանք,
Հնչե՛ք, զանգե՜ր, մենք դեռ պետք է կռվենք։

Մեջքը մեր չի ճկվի երբեք մարտում,
Մենք դեռ պետք է կռվե՛նք, պետք է կռվե՛նք,
Ծունկ չե՛նք չոքի երբեք, զանգակատո՜ւն,
Զա՜նգ հնչեցրու, գնանք կռվենք-մեռնե՛նք։

Գնանք կռվենք-մեռնենք, հաղթենք ու գա՛նք,
(Եվ կսազի՞, արդյոք, մեզ պարտություն,
Մենք եղե՛լ ենք անպարտ, եղե՛լ ենք, կա՛նք),
Զա՜նգ հնչեցրու, գնանք, զանգակատո՜ւն...


'''Եվ Հրանտն ասաց.

- Ինձ ցավ տուր,
Ես ցավը հեշտ եմ տանում։
Տառապանքը, որ ծնվել է սիրուց,
Իմ սիրտն է։
Իսկ առանց սրտի՝
Մեռնելը դժվար է խիստ։
...Ապրե՞լը՝
Անիմաստ ու սին։

...Իսկ տառապանքս՝
Իմ Արցախն է հեգ...


'''Ռոբերտն ընդհատեց Հրանտին,
'''ասաց.

- Արցախը հեգ չէ,
Ոսոխին տեգ է,
Ոսոխի սրտին՝ սուր ու դանակ,
Արցախը հուր է,
Թշնամուն՝ սուր է,
Թշնամու մուխը մարող բանակ։

Անհո՛ւն է, խե՛նթ է,
Բռո՛ւնցք է, զե՛նք է,
(Արցախում՝ կռի՞վ, ավեր-ավա՞ր...)։
Եվ նա չի՛ պարտվի,
Ոնց Ավարայրի
Մեր այն հի՜ն կռվում օրհասական։

Ո՛չ, նա չի՛ պարտվի,
Կկանգնի ոտքի՛,
Կկապի որդու՝ Դավթի գոտին,
Որ գետնի նրան
Մի ակնթարթում՝
«Յոթ-միլիոնանոց» իր ոսոխին...

...Տեսա՞ր, ոնց գետնեց ու չոքեց բկին։
Ասում էի, չէ՞...


'''Մեխակը խոսեց սարերի մասին,
'''ասաց.

- Մեր սարերը վեհ սարեր են,
Հրաշքներ են մեր սարերը,
Մարմնավորված երազներ են,
Մուրազներ են մեր սարերը։

Մեր սարերը շատ բարի են,
Հանճարեղ են մեր սարերը,
Մեզ համար են հավերժ կանգնել
Մեր թև-թիկունք՝ մեր սարերը...


'''Բորիսը խոսեց քարերի մասին,
'''ասաց.

- Քարե՛ր իմ, հայրենի՜ քարեր,
Չեմ ուզում խոսել ձեր հանդեպ տածած
Իմ ապրումների, խոհերի մասին։
Սակայն չեմ կարող,
Այդ մասին կյանքում լռել, չխոսել,
Չասել, որ առանց ձեզ կյանքում երբեք
Չեմ կարող ապրել...
Որ ձեր սիրով եմ շնչում ես կյանքում,
Իմ լեռնաշխարհը հոգուս հետ կապող
Հայրենի՛ քարեր...


'''Իսկ Թադևոսյան Արթուրը ասաց.

- Եվ հավերժության խորհուրդն է ահա՝
Մեզնից առաջ են լեռներն այս ծնվել
Ու մեզ հետ ապրում, կանգուն են հիմա,
Մեզնից հետո էլ դեռ պիտի ապրեն
Դարերում գալիք՝ հավիտյան անմահ։


'''Իսկ Մանվելն ասաց.

- Ծերանում են լեռները մեր,
Կծերանանք նաև մենք,
Բայց մնում են լեռները դեռ,
Իսկ մենք կյանքից գնում ենք։

Հրաշք լիներ, այնպես լիներ՝
Մենք էլ հավերժ մնայինք,
Մեր լեռներին թիկն տված
Կյանքում անվերջ ապրեինք։

...Բայց չտրվեց ինձ ծերանալ,
Ընկա մարտի թեժ պահին,
Որ բարի օր, բարի գարուն
Բացվի Արցախ աշխարհին...


'''Իսկ Ազատն այսպես խոսել սկսեց,
'''դիմելով կնոջն՝ իր թերեզային.

- Կարծես թե երբեք ինձ չես տեսել,
Չենք սեղմվել իրար երբեք կյանքում,
Բայց... հանդիպում եմ քեզ հետ միշտ էլ
Երազներիդ մեջ՝ քուն, թե արթուն։

Շրջում ենք մեկտեղ գիշեր-ցերեկ
Մեր Կոճողոտում՝ Աստծո թաս,
Ես պատմում եմ քեզ մարտերից թեժ,
Բայց արթնանում ես՝ թախծում՝ «չկա՜ս»։

Իսկ ասում են, թե Ցեխ-ձորում, ես...
Իբր... զոհվել եմ այն արկից կույր,
Մի՞թե ճիշտ է դա, ճի՞շտ է, Թերեզ,
Ես չեմ հավատա երբեք կյանքում։

Ես ապրում եմ, կամ, ես չեմ զոհվել,
(Ստում են նրանք, ստում, անգին),
Ես հանդիպում եմ քեզ հետ միշտ էլ
Քո երազների ճանապարհին...

...Բայց մոռացա քեզ հիշեցնել,
Որ... լավ նայես մեր երեխային...


'''Եվ խոսեց Կամոն.

- Իմ վիրավոր աչքերի մեջ
Քո պատկերն է, հայրենի՛ք,
Քո անունը իմ շուրթերին
Դարձել է թո՜ւյլ թիթեռնիկ։

Թպրտում է, թևահարում,
Մղձավանջ է, և կարծես,
Մթնում է լուռ աշխարհն իմ դեմ
Ու... փլվում եմ հողին ես։

Բայց՝ մի վայրկյան։ Սթափվում եմ
Եվ հրազենը ձեռքիս՝
Ոտքի ելնում՝ նետվում առաջ՝
Ընկերներիս ետևից...


'''Եվ՝ Արարատը.

- Թեժ մարտերի մեջ կոփված
Տղաներով մենք արի
Կրկին ելնո՛ւմ ենք, ահա,
Թուրքերի դեմ կատաղի։

Կրկին ելնում ենք, ու թող
Լա՛վ իմանա թշնամին,
Որ ինչքան էլ համառի՝
Չի՛ տիրանա Արցախին։

Մինչև շո՛ւնչը մեր վերջին,
Վերջին կաթի՛լը արյան,
Հանուն մեր լույս գալիքի՝
Կմարտնչե՛նք անվարան...


'''Իսկ Անդրանիկը
'''հրաժեշտ տվեց իր ծնողներին,
'''գնաց՝ ասելով.

- Ընկերներս այնտեղ՝
Մարտադաշտում ահեղ,
Ես չե՛մ կարող մնալ,
Ես գնո՜ւմ եմ, մայրի՛կ։

Չնեղանա՛ս ինձնից,
Որ թողի քեզ մենակ,
Ես դեռ կգա՜մ մի օր,
Ես դեռ կգա՜մ։

Դու սպասի՛ր հույսով,
Դու սպասի՛ր, մայրի՛կ,
Հաղթանակի՛ն մեր մեծ
Ու քո որդուն։

Ես դեռ կգա՜մ մի օր,
Ես դեռ կգա՜մ։
Իսկ թե հանկարծ...
Հանկարծ եթե... չգամ՝

Դու չլացե՜ս, մայրի՛կ,
Դու կսպասես հույսո՛վ,
Ես դեռ կգա՜մ,
Կգա՜մ,
:Կգա՜մ,
::Կգա՜մ...


'''...Ու ես այլևս չհամբերեցի.

- «Կգա՜մ»... Չեկա՛ր սակայն։
Բայց նեղացա՞նք քեզնից,
Խռովեցի՞նք քեզնից, եղբա՜յր, զինվո՛ր...
Ո՛չ, սիրեցի՜նք մենք քեզ,
Սպասեցի՜նք միշտ քեզ՝
Հուշաքարի տեսքով եկար մի օր։

Եկար ու կանգնեցի՜ր։
Եկար ու... հառնեցի՛ր։
Եկար ու մնացի՜ր երազիս մեջ։
Եկար՝ անխոս ու լուռ,
Դու՝ իմ ցավի մրմուռ,
Որ տառապեմ երկա՜ր, անհո՜ւյս, անվե՜րջ...

Եկա՜ր, դու, իմ կարո՛տ,
Չգալ չէիր կարող,
(Չգա՞լ՝ ինչպե՜ս եմ ես... համարձակվում)...
Դու կե՛սն ես իմ սրտի,
Իմ մեջ ապրե՜ս պիտի,
Ինձ հետ քայլե՜ս պիտի իմ օրերում...


'''Հետգրության կարգով

...Եվ դադարում են «ընդհատումները»,
Տղաները էլ ոչինչ չեն «ասում»,
Իմաստազուրկ են թվում բառերը,
Որ... նահանջում են, քաշվում, նվազում։

Ու տղաները գնում են նորից,
Որ ամուր պահեն իրենց... դիրքերը,
Իսկ անդառնալի կորստյան ցավից
Դեռ մղկտում են հարազատները։

«Կանգնած են» տղերքն՝ անհողդողդ, անքեն,
Որ կայուն լինի խաղաղությունը...
...Եվ ավարտված է լռության րոպեն,
Բայց լռությունը շարունակվում է։

&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;


________________________________________________________________


{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;

'''''Պաբլո Ներուդայի մենախոսությունը

Հեղինակի կողմից

1973 թվական, սեպտեմբերի 13։
Վաղ առավոտվանից մարդիկ զինված կանգնել ու սպասում են։
Նրանք նախագահական «Լա Մոնեդա» պալատի պաշտպաններն են։
Նրանց հետ է նաև ժողովրդական նախագահը՝ Սալվադոր Ալիենդեն՝
նույնպես ավտոմատով։ Ֆաշիստական նողկալի գրոհին
հաշված վայրկյաններ են մնացել...

Սկիզբ

Տագնապի իմ ցավը խորն է ու անամոք։
Ափերից ելել եմ, վարար եմ, հորդում եմ։
Ափերից ելել եմ, ինքս ինձ ուտում եմ։
Եվ էլ ո՞նց ես ցավս, մորմոքս ամոքեմ։
Եվ էլ ո՞ւմ հասցնեմ բռունցքված բողոքս։
Եվ ո՞վ է մոտիկս։
Եվ ո՞վ է ոսոխս։
...Սեպտեմբե՛ր, այս ինչքա՜ն անխիղճ ես ու դաժան։
Սեպտեմբե՛ր, ես ինչպե՞ս մոռանամ իմ ցավը։
(Այս ինչքա՜ն անամոթ, անխիղճ է աշխարհը)...
Մեր բաժին Աստվածն էլ քարացել՝ արձա՞ ն է...
Մեր բաժին Աստվածն էլ աստված չէ, վարձկա՛ն է։

Թախիծ

Ես սիրում եմ աշխարհը լույս...
Ես սիրում եմ փոքրիկ ու ցուրտ
Երկիրը իմ...
Պաբլո ՆԵՐՈՒԴԱ
Ապրում է իմ մեջ անունդ վառման՝
Կարո՞ղ եմ, արդյոք, մոռանալ ես քեզ,
Ես՝ որդին քո մեծ՝ Պաբլո Ներուդան,
Կանգնած եմ ահա հասակով իմ վես։
Ու կարոտներով, հավատով իմ լույս
Աշխարհներին եմ անունդ տանում,
Քեզ ո՞նց մոռանամ, Չի՛լի, սրբահույզ
Երկիր այրերի՝ քաջ ու աննկուն։
Քո տագնապները իմ հոգու մեջ են,
Ապրում են ինձ հետ իմ ամեն քայլում,
Դրանի՞ց է, որ տարերքի մեջ եմ,
Հուզմունքից դեմքս ինչպե՜ս է վառվում...
Քո մեծ սիրով եմ ես աշխարհ եկել,
Ապրել իմ կյանքը՝ քո սիրով միայն,
Չի՛լի, քո տրտունջ-տանջանքն եմ կրել,
Քո տառապանքը՝ աշխարհե-աշխարհ։
Եվ թեկուզ փոքր ես եղել, «ցուրտ երկիր»՝
Քո գիրկն եմ դարձել ես ամեն անգամ,
Սեր-հույսդ ինձ միշտ հուշել է՝ երգի՛ր,
Ու երգել եմ ես հավատով պայծառ։
Երգել եմ սերս, հավատս անսպառ
Ու քո քարերի մասին եմ երգել.
«Կծնվեի բյուր անգամ, քեզ համար
Կմարտնչեի, թե հնար լիներ»...
Ես ո՞նց կարող եմ, ես ո՞նց մոռանամ,
Երբ արյունը քո բռունցքված է դեռ,
Երբ որդիներդ քաջ ու անվարան
Բյուր անգամ կուզեն քեզ համար մեռնել։
Իմ հուշերի մեջ ապրում են նրանք,
Քո բյուր զոհերը՝ հերոս, քաջարի,
Որ մինչև վերջին կաթիլը արյան
Չեն զիջել երբեք դիրքը պայքարի։
Ընկել են թեկուզ, բայց չեն կորսվել,
Կանգուն են եղել ընդդեմ հողմերի,
Հավատով, սիրով լուռ մարտիրոսվել
Ու ապրում են դեռ փառքով... քաջերի։
Իմ մեջ ապրում է թախիծդ անհույս,
Թախիծդ՝ անծայր, թախիծդ անհուն...
...Ըմբոստ շարքերով քո որդեկորույս
Մայրերի երթն է ձգվում աննկուն։
Դեռ ողբն է հնչում քո հեգ որբերի,
Եվ շշունջները՝ լուռ, լալահառաչ,
Հոգնած քայլերը քո որդիների՝
Զրկված մայր հողից, զարկված, բզկտված։
Սակայն ապրում են նրանք ու դեռ կան՝
Աննկուն կամքով որդիները քո,
Մի գեղեցիկ օր նրանք դեռ կգան՝
Փրկելու և՛ տուն, և՛ երկիր, և՛ հող։
Ոտքի կելնի դեռ ժողովուրդը քո
Ընդդեմ խունտայի՝ նենգ ու դրուժան,
Ու նրան նորից կհաղթեմ երգով
Ես՝ ավագ որդիդ՝ Պաբլո Ներուդան։

Արյուն

Ես չեմ ուզում, որ արյունը
Նորից ծծվի մեր երգերի
Եվ հացի մեջ...
Պաբլո ՆԵՐՈՒԴԱ
Ես չուզեցի, սակայն այնպես
Եղավ, որ ի՛մ արյունը հենց
Ծծվեց իմ լույս, իմ հուզառատ
Երգերի և ի՛մ հացի մեջ։
Ես չուզեցի... Արյո՛ւն տեղաց,
Հողս վառվեց հրդեհներում,
Խունտան իր կեռ ճանկը խրեց,
Որ ծծի իմ արյունը հուր...
Ու բանտվեցին ազատության
Մարտիկները։ Գլխատեցին
ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ բառը անգամ։
Բանտվեց հողս՝ երկիրս ջինջ...
«Ես ծնվել եմ, որ միշտ երգեմ»՝
ԱՐԴԱՐՈՒԹՅՈՒՆ սակայն չկար...
Շղթաների զնգոց էր լոկ՝
Արգելված էր երգս կարդալ։
Ջնջել էին անունս հուր,
Ասելով, որ իբր էլ... չկամ։
Բայց ես կայի, ապրում էի
Ժողովրդիս ցավ ու հոգսում...
Հալածանքնե՜ր, հերյուրանքնե՜ր՝
Ինչե՜ր չարին նրանք իմ դեմ,
Որ մայր հողս անտեր թողած
Լուռ հեռանամ օտար ափեր,
Ուրիշ քամու ընկեր դառնամ
Ու մոռանամ իմ մայրենին,
Հող-հայրենին իմ մոռանամ...
Ինչե՜ր չարին նրանք իմ դեմ...
Բայց ես կայի՛, ապրում էի՝
Ժողովրդիս երազներում։
Թափառեցի ես ամենուր,
Ուր էլ եղա՝ ինձ տանջում էր
Ժողովրդիս ցավը խորունկ,
Ուր էլ եղա՝ ժողովրդիս հետ էի միշտ,
Ժողովրդիս ցավ ու հոգսից,
Հուզումներից միշտ անպակաս։
Ուր էլ եղա՝ մի մեծ հավատ
Ունեի լոկ. մի օր պիտի
Ա՛յգը բացվի երկրիս վրա՝
ԽԱՂԱՂՈՒԹՅԱՆ ա՛յգը բարի...
Ես չուզեցի՛...
Բայց արյունը մինչև հիմա
Դեռ ծծվում է իմ երգերի
Եվ... հացի մեջ։ Ու ես... եկա։
Եկա՝ տանս հող դառնալու...
«Ես ծնվել եմ,
Որ միշտ երգեմ»։
(Երգի՛ր, Պաբլո,
Երգի՛ր, անգի՜ն)...

Հավատ

Ես հավատում եմ քեզ, Չիլի, հավատում եմ քո ապագային։
Կլինեն մարդիկ, ովքեր կվերապրեն այս դառն ու մռայլ
ժամանակները, և կգա այն օրը, երբ մարդն ազատ կապրի
ու կկառուցի նոր, լուսավոր կյանք...
Սալվադոր ԱԼԻԵՆԴԵ
Ազատության համար ընկած
Զինվորները չեն մահանում,
Ապրում են հար ժողովրդի
Երազներում, հուշերի մեջ,
Կարոտներում,
Հույզերի մեջ...
Դու՝ զավակդ բազմաչարչար
Ու տառապած ժողովրդիդ,
Քո մեծազնիվ ձգտումներով,
Նվիրական ու մեծ սիրով
Արյունդ հուր՝ կաթիլ-կաթիլ
Տվիր առանց վարանելու՝
Հողի՛դ,
Երկրի՛դ,
Ժողովրդի՛դ։
Տվիր՝ առանց վարանելու,
Միայն ապրեր ժողովուրդդ,
Ծաղկեր հողդ,
Հայրենիքդ։
Այդպես չեղավ կյանքում սակայն։
Հողդ վառվեց հրդեհներում,
Մոխիր դարձավ բախտը դաժան
Քո տարաբախտ ժողովրդի։
Հետո արդեն դու... չկայիր։
Քեզ հետ քանի՜-քանի քաջեր
Հայրենիքի, հողի համար,
Ժողովրդի համար ընկան։
Ընկան՝ առանց վարանելու...
Ընկան, որ միշտ ծաղկուն լինի
Հող-հայրենին և ազատվի
Ժողովուրդը տառապանքից...
Նրանք ընկան...
Քեզ հետ էին ահեղ մարտում
Անհավասար, ու քեզ հետ էլ
Քաջի մահով մարտում ընկան,
Անմահացան՝ քաջի մահով...
Ընկան, որ վիշտ, ցավ չլինի
Չիլիացու ժպիտներում,
Վերք չլինի։
Այդպես չեղավ կյանքում սակայն...
Խունտան վայրի, նենգ ու դաժան
Մեր երկիրը ավերակեց,
Ազատության զինվորներին
Բանտեց, մորթեց...
Քանի՜-քանի
Ազնիվ սրտով,
Մաքուր սրտով չիլիացի
&lt;&lt;Անհետ կորան&gt;&gt;։
(Կորա՞ն, իրոք, թե՞ կորցրին)։
Բայց նրանք կան ու ապրում են,
Ազատության համար ընկած
Զինվորները չեն մահանում,
Երբե՛ք, երբե՛ք...
Ապրում են հար
Ժողովրդի երազներում,
Ինչպես դու ես ապրում ու կաս,
Դու՝ զավակդ՝ բազմաչարչար
Ու տառապյալ ժողովրդիդ...

Բռունցք

Ես սիրում եմ ազատությունը, բայց բանտից չեմ վախենում,
սիրում եմ կյանքը, բայց չեմ վախենում մահից...
Լուիս ԿՈՐՎԱԼԱՆ
Նահատակվա՛ծ իմ եղբայրներ,
Մեր գործն արդար, վեհ ու բարի՝
Չի՛ մնալու երբեք կիսատ։
Դեռ պայքարը չի վերջացել։
Ցած չեն դրվել դեռ զենքերը
Ու քանի դեռ ապրում ենք մենք՝
Մեր ձեռքերը
Պետք է փրկե՛ն մեր ապագան։
Ու կփրկեն միայն զենքով
Սուրբ հավատի՛, ճշմարտությա՛ն։
Մեր ապագան պետք է փրկենք
Մենք բռունցքված մեր հավատո՛վ։
Արյունակի՛ց իմ եղբայրներ,
Անհավասար, ահեղ մարտում
Ե՛վ զոհվեցինք, և՛ բանտվեցիք։
Մեզ տանջեցի՛ն, բզկտեցի՛ն,
ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ բառը սակայն
Մեզնից վանել, մեր մարմնից
Կտրել-զատել չհաջողվեց,
Մեր սրբազան հույս-հավատից
Զտել-հանել չհաջողվեց,
Մեզ հետ բանտամենախցի
Մի անկյունում ապրում էր այդ
ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ բառը ազնիվ,
Մաքրապայծառ, պայծառամեծ։
...Հիշում եմ ես՝
Քանի՜ անգամ ստիպեցին,
Որ բաժանվես ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ
Ազատամեծ ու լույս բառից։
Քեզ կբանտե՛ք...
(Վախեցրին)։
Քանի՜ անգամ դահիճներին
Նենգ ու դաժան դու ասացիր.
- Սիրո՛ւմ եմ ես ազատություն,
Բանտից սակայն չե՛մ վախենում,
Չե՛մ վախեցել կյանքում երբեք...
- Քեզ կմորթենք...
- Կյա՛նքն եմ սիրում
Մեծ ու անհուն,- ասացիր դու,-
Մահից սակայն չեմ վախենում...
Քանի՜ անգամ քեզ բանտեցին,
Տանջեցին ու բզկտեցին,
Աննկուն էր ոգիդ սակայն՝
Տառապեցիր բանտախցում,
Բայց ապրեցիր ու հաղթեցիր՝
Բանտախցիդ դուռը բացվեց...
Մի ցավ էր լոկ հոգիդ մաշում՝
Դու փրկվեցիր, ժողովո՛ւրդդ
Սակայն մնաց բանտախցում։
Բանտախցում մնաց հո՛ղդ,
Հայրենի՛քդ, հա՛ցդ, ջո՛ւրդ։
...Պետք էր փրկել ու տուն բերել
Ե՛վ ժողովուրդ, և՛ հայրենիք։

Նախավարտ

...Ինչքա՞ն է տևում կյանքը մարդկային,
Ինչո՞ւ են, արդյոք, մարդիկ մահանում,
Ես մեծ տագնապով, զայրույթով նաև
Մահվան ճամփեքին թակարդ եմ լարում։
Թող դարան մտած ինչ-որ քարայրից
Մահը դուրս ելնի դավին անտեղյակ,
Ու իմ թակարդի հպումի ցավից
Նա հանկարծակի ընկնի փակի տակ։
Եվ մահկանացու մարդիկ աշխարհի
Մոռանա՛ն նրան, մոռանա՛ն նրան,
Մարդկային կյանքում շրջադարձ լինի,
Էլ մահվան նշած ճամփով չընթանան։
Սակայն երբ նորից ամպերը գուժկան
Խաղաղ երկնքի կապույտն են ծածկում,
Ու երբ ինչ-որ տեղ մարդը դրուժան
Իր նման մարդու ճամփան է փակում,
Երբ արյան ծովում խեղդվում են մարդիկ
Ու չկա մի ձեռք՝ օգնության համար,
Երբ «վերջը միայն բարին կատարի»
Հույսով են ապրում, հավատով անմար,
Ես ինչպե՜ս ապրեմ հանգիստ, անտարբեր
Ու չարձագանքեմ աղմուկին դարի,
Ինչպե՞ս չտեսնեմ տառապանքն անել
Ու մեղսոտ խիղճը «անմեղ» աշխարհի։
Ինչպե՞ս չկանչեմ քնած աշխարհին,
Որ այս թմբիրից մի կերպ... արթնանա,
Որ պայթյուններից դավադիր ռումբի
Մշտնջենապես քնած չմնա։
Մարդն ապրի կյանքում միշտ հաշտ ու խաղաղ,
Վիետնամ, Լիբանան՝ էլ չկրկնվի,
Եվ Արցախական հայոց աշխարհից
Բռնակալության բռունցքը չքվի։
Չշշմի մարդը՝ հոտից վառոդի
Ու կերտի նորից իր համար նոր կյանք,
Ելնեն շենքերը Ստեփանակերտի,
Հրաշքը կերտվի հողում ավերակ։
Եվ ինչ էլ լինի՝ մարդը մարդ մնա,
Իր նման մարդու ձեռքով չգնա...

Ավարտ

Ամերիկյան մայր-ցամաքի
Կողը խրված սրի նմանվող
Քո քարտեզի առաջ կանգնել
Ու գլխահակ ինչ որ բան եմ
Ես մտմտում
Ազատության մասին նորից,
Խաղաղության,
Երջանիկ ու անհոգ կյանքի,
Քո՛ երազի մասին,
Չի՛լի...
Իմ դիմաց քո հայրենասեր
Կանանց երթն է ձգվում նորից,
Երթն է ձգվում մեր մայրերի,
Մեր քույրերի...
Խաղաղության,
Արդարության ե՛րթն է ձգվում։
Ե՜րթն է ձգվում տառապյալի՝
«ԱԶԱՏՈՒԹՅՈ՜ՒՆ ԼՈՒԻՍ ԿՈՐՎԱԼԱՆԻՆ»...
Ե՜րթն է ձգվում՝
«ԱԶԱՏՈՒԹՅՈ՜ՒՆ ՆԵԼՍՈՆ ՄԱՆԴԵԼԱՅԻՆ»...
Ե՜րթն է ձգվում՝
«ԱԶԱՏՈՒԹՅՈ՜ՒՆ ԱՐԿԱԴԻ ՄԱՆՈՒՉԱՐՈՎԻՆ»...
Ե՜րթն է ձգվում՝
«ԱԶԱՏՈՒԹՅՈ՜ՒՆ ..........................»...
...Ապրի՜ր, Չի՛լի։
Դեռ ուտում է քո մարմինը
Խլուրդը նեռ՝
Ապրի՜ր, Չի՛լի։
Պոկի՛ր գլխիդ կախված մահվան
Դաշույնը կեռ՝
Ապրի՜ր, Չի՛լի։
Դեռ ապրում է քո երազը,
Քո հավատը՝ հեռու մի տեղ,
Ապրի՜ր, Չի՛լի...
...Ամբողջովին բողոք դարձած,
Դարձած բռունցք մեծահզոր,
Հույս-հավատի ահազանգով
Ելել ես մեծ մի պայքարի՝
Ժողովրդո՛վ, հողո՛վ քո հին,
Չի՛լի, Երկիր՝ հայրենասեր քաջ այրերի...
Պիտի կերտես երազը քո,
Ու կիսավեր հողի վրա
Երկնես պիտի Չի՛լի մի նոր,
Նորացնես մի հի՜ն երկիր...
...Ապրի՜ր, Չի՛լի։

Հեղինակի կողմից

1973-ի սեպտեմբերի 28-ին Պաբլո Ներուդան այլևս չկար։
Խունտան չհանդուրժեց մեծ բանաստեղծի գոյությունը։ Ժողովրդի
համար սակայն՝ մեծ կորուստ էր դա։
Հրազենների փողերի տակ, սվինների ցցաշարերի միջով քայլում էին
չիլիացիները՝ նրանք վերջին ճանապարհ էին ուղեկցում սիրված բանաստեղծին։
Ներուդայի հուղարկավորությունը վերածվեց հուզիչ ցույցի՝ չիլիական
հայրենասերների արիության, նրանց կամքի՝ դիմադրության,
պայքարի ու հաղթանակի...
15-19.07.82, 15-20.08.82, Մարտակերտ 23.10-27.11.89, Ստեփանակերտ


&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;


________________________________________________________________


{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;

'''''Ամենա… իմը


:::Արի սիրե՛նք մենք մեկմեկու,
::Որ մեր մեկը դառնա երկու,
:Հետո՝ երեք, չորս, հինգ, վեց, յոթ...
Ու... սարսափի մահն ահարկու։


'''Առաջին սերը

Առաջին սերը միշտ լո՜ւռ է լինում,
Քնքո՜ւշ է լինում սերը առաջին,
Առաջին սերը տխո՜ւր է լինում,
Ու հո՜ւշ է մնում սերը առաջին։

Առաջին սերը մաքո՜ւր է լինում,
Ազնիվ, անարատ՝ սերը առաջին,
Առաջին սերը թաքո՜ւն է լինում,
Ազնիվ ու... հպարտ՝ սերը առաջին։

...Սիրո՜ւմ են իրար ծառերն ու քամին,
Ու նրանց սերը միշտ լո՛ւռ է լինում,
Արևը՝ հողին, տերևը՝ ծառին
Միշտ էլ առաջին սիրով են սիրում։

Լինում է՝ հաճախ լքում են իրար,
Հողին՝ արևը, ծառին՝ տերևը,
Բայց նրանց միշտ էլ դարձի է բերում
Ու կապում իրար՝ առաջին սերը...

Առաջին սերը միշտ վե՛հ է լինում,
Անկեղծ, անկաշառ՝ սե՛րը առաջին...
...Առաջին սիրո՛վ ապրեք միշտ կյանքում,
Ու սիրեք իրար՝ սիրո՜վ առաջին։


'''ԴՈՒ ԻՄ ԱՉՔԵՐԻՆ...

Դու իմ աչքերին բնավ մի՛ նայիր,
Իմ աչքերը քեզ ոչինչ չեն ասի,
Ոչինչ չեն հուշի կրակոտ ու տաք
Իմ ապրումների, հույզերի մասին։

Դու իմ աչքերին բնավ մի՛ նայիր,
Ոչ էլ՝ խոսքերին դու իմ հավատա,
Եթե քեզ խաբեն խոսքերս մի օր,
Իմացիր, որ իմ աչքերից է դա։

Դու իմ աչքերին բնավ մի՛ նայիր,
Դու խո՛րքը նայիր իմ խռով հոգու,
Ուր կրակված են և՛ սեր, և՛ երազ,
Ուր կարոտո՜ւմ են աչքերս անքուն։

Բայց՝ չէ։ Մեկ-մեկ էլ աչքերի՛ս նայիր,
Ու երբ-որ խո՛րքը նայես աչքերիս՝
Գուցե աչքերս խելքի գան մի պահ,
Գուցե աչքերս քեզ էլ... չխաբե՛ն։


'''ՆԵՐԲՈՂ ԿԱՐՈՏԻ

Եվ ուխտավորի մոլեռանդությամբ
Որերորդ անգամ խոնարհվում եմ լուռ
Քո առաջ, ահա,
Ու լուռ աղոթում,
Դու՝ երազակերտ իմ սրբապատկեր,
Դու՝ իմ լուսաշխարհ,
Իմ Աստվա՛ծ, իմ Սե՛ր...

Եվ աղոթք դարձած իմ շշունջները
Թռչում են մեկ-մեկ
Ու տեղ չեն հասնում...
Երևի ոչինչ դու չես հասկանում՝
Ապրում ես էլի քո նախկին կյանքով,
Իսկ մեկ-մեկ սակայն քո հայացքի մեջ
Թախիծ եմ կարդում,
Կարոտ եմ կարդում, նաև՝ ափսոսանք,
Եվ սակայն լռում։

Ների՛ր ինձ, ների՛ր...
Ես քանի՜ անգամ
Փորձեր արեցի նորից մոտենալ,
Ու առնել կրկին քեզ ափերիս մեջ,
Բայց ուժ չունեի՜,
Չկարողացա՜...

Եվ ես մոլեռանդ ուխտավորի պես
Ուխտի եմ գնում ամեն կիրակի։
Դու՝ միակ իմ Սուրբ, Իմ Աստվածուհի,
Սրբապատկերիդ առջև կանգնում եմ
Ու լուռ աղոթում.
- Ների՛ր, որ նորից ուշ եմ եկել ես,
Ների՛ր, որ նորից բառեր չեմ բերել
Ու քո առաջ ես լուռ եմ աղոթում։
Ների՛ր ինձ, ների՛ր...


'''ԳԻՇԵՐԱՅԻՆ ՆՎԱԳ

Դու ո՞ւր ես, որտե՞ղ է գիշերում իմ սերը,
Ո՞ւմ գրկի մեջ ես դու սպանում գիշերը...

...Գիշեր է։ Հանգիստ չեն տալիս ինձ հուշերս,
Այրվում է իմ հոգում կարոտի գիշերս։
Ու սիրտս լցվում է տագնապով մի հետին,
(Օ՜, ինչ ծա՜նր է նստում գիշերը իմ սրտին)։
Փողոց եմ դուրս գալիս, որ ցրեմ հուշերս,
Որ քամու հետ կիսեմ խոհերս, հույզերս,
Բայց քամին գնում է՝ ինձ լսել չի ուզում,
Հուշերիս հետ նորից մենակ եմ ես մնում։

Գիշե՜ր է... Խավա՜ր է։ Վառում եմ լույսե՜րը։
Թող լույսի հետ վառվեն խավարում հույսերս։
Իմ հույսը իմ տունն է՝ սերաշխարհս անծայր,
Ինչքան էլ նենգ լինի գիշերս ու խավար։
Եվ թեկուզ մենակ եմ, բայց նորից իմ տանն եմ,
Իսկ հուշս իմ հոգու արևահնձանն է։
Նրանից եմ առնում երազս, կարոտս,
Եվ արև նկարում նրանով մինչև լույս,
Որ խաղաղ, անաղմուկ լուսանա գիշերը,
Լույսի հետ տունս գա ու մնա իմ սերը։

...Իսկ հիմա դեռ մութ է, հիմա դեռ գիշեր է,
Բայց տանս մենակ չեմ, ինձ հետ են... հուշերս...


'''Խոստովանություն

Ես քեզ չեմ ասել՝ սիրում եմ,
Միայն ասել եմ, որ դու իմ միակն ես,
Իմ անփոխարինելին,
Որ առանց քեզ՝
Կյանքս գրազ է տանուլ տված,
Որ դու այն միակ էակն ես աշխարհում,
Առանց որի ես նավ եմ անղեկ՝
Մոլորված կյանքի ծովում։

Ես քեզ չեմ ասել՝ սիրում եմ,
Միայն ասել եմ, որ դու իմ լավն ես,
Իմ աննմանը,
Որ քեզ չեմ տա ուրիշի,
Չեմ տա,
Եթե նույնիսկ արևը մոխիր դառնա,
Տիեզերքն անէանա անթափանց խավարում։

Ոչինչ չեմ ուզում աշխարհից,
Ոչինչ,
Միայն դո՛ւ լինես ինձ հետ,
Միայն դո՛ւ թերթես կյանքիս էջերը...
...Ես քեզ չե՛մ ասի՝ սիրում եմ,
Եվ, ընդհանրապես, ոչի՛նչ չեմ ասի...
...Իմ փոխարեն աչքե՛րս թող խոսեն։


'''Հրավեր

Դու արի՛, քո սիրով լցրու
Իմ տունը և սիրտս մոլոր,
Քո սիրով արի հանգցրու
Իմ հոգու հրդեհը ոլոր։

Եվ մնա գրկիս մեջ թեկուզ
Մի վայրկյան, ակնթարթ միայն
, Իսկ հետո կարող ես, իմ սե՛ր,
Դու հետո կարող ես... գնալ։

Բայց եթե մոլորվես հանկարծ
Ու եթե քայլերդ... կանգնեն,
Դու կրկին ետ դարձիր ու թող
Գրկիս մեջ քեզ դարձյալ գտնեն։

Ու եթե կրկին ետ դառնաս
Եվ դառնաս իմ սրտի գերին,
Կգրկեմ քայլերդ հոգնած,
Որ կրկին քեզ ինձ մոտ բերին։


'''Երազ

Ես քո շրթո՛ւնքն եմ,
Դու՝ իմ համբո՜ւյրը,
Ես քո ակո՛ւնքն եմ,
Դու՝ իմ աղբյո՜ւրը։

Ես քո մաքրության
Վկա՜ն եմ միակ,
Ծովի տարերքում՝
Նավակիդ թիա՛կ։

Գնո՛ւմ եմ մենակ
Իմ երազ-հեռուն,
Ուր դու անընկեր
Ի՛նձ ես երազում...


'''Գետը, աղբյուրը, գիշերը, դու, ես

Դու գայիր նորից աղբյուրը՝ ջրի
Ու ետ գնալու միտքդ չլիներ,
Ուռենին գետի եզերքին լռին
Մեր երազների պսակը հիներ։

Ու տուն շինեինք գետի եզերքին,
Մեր տունը սիրով, կյանքով շեն լիներ,
Հավատ ու լույսով մեր երազ-սրտի
Եղեգան փողից ծուխը վեր ելներ։

Էլ ոչ-ոք չգար աղբյուրը՝ ջրի։
Չքնեինք մենք մի անհուն գիշեր,
Մեր սերը մաքուր, հավատը բարի՝
Մեր խենթ գիշերվա կանթեղը լիներ...

...Էլ ուրիշ ոչի՜նչ, ոչի՜նչ չլիներ,
:::Միայն սեր լիներ
:::Ու սիրո գիշե՜ր...


'''Լուռ եմ կարոտում

Ես լո՜ւռ եմ կարոտում։
Իմ կարոտը թռչուն է անթև։
Եթե իմ կարոտն ունենար թևեր՝
Ես կպատմեի նրան երազներիս մասին,
Եվ նա կտաներ աշխարհին իմ երազները,
Եվ երազներս կապրեին անվերջ,
Եվ թախիծս կվանվեր ընդմիշտ իմ աչքերից,
Եվ ես լեզու կառնեի՝
Մի կողմ թողնելով լուռ մնալս՝
Եթե իմ կարոտն ունենար թևեր...

... Բայց հիմա մի անթև թռչուն է իմ կարոտը
Եվ ես շարունակում եմ լուռ կարոտել...


'''Լուռ եմ սիրում

Ես լո՜ւռ եմ սիրում։
Եվ եթե հանկարծ ինձ չեն հասկանում՝
Մեղավոր չեմ, ո՛չ...

Մեղավորը իմ աչքերն են,
Որոնք նայում ու ոչինչ չեն տեսնում...
Մեղավորը իմ խոհերն են,
Որոնք հորդում են,
Սակայն չեն խոսում...
Մեղավորը իմ ձեռքերն են,
Որոնք շոյում են,
Սակայն չեն... գրկում...


'''Հավաստիացում

Դու ինձ աչքերիդ կապույտում թաղիր,
Թաղիր շուրթերիդ ադամանդ ծովում,
Քո երազները ինձ համար պահիր,
Քո երազները ինձ շատ են թովում։

Ինձ շատ են թովում անուրջները քո,
Ես առանց նրանց՝ չեմ կարող ապրել,
Առանց քեզ՝ ես միշտ լցվում եմ քաջքով,
Քեզ հետ՝ անհուն եմ, առանց քեզ՝ անել։

Քեզ հետ՝ աշխարհը հրաշք է ասես,
Առանց քեզ՝ հողմ է, քամին է վայում,
Քեզ հետ՝ խենթանում և գիշերն ի լույս
Քունը կոպերիս էլ չի այցելում...


'''Խոհերի լեզվով

'''1

Ես այսօր խոսեմ խոհերի լեզվով,
Դու՝ երազների ու կարոտների,
Երազով ապրենք ու ապրենք սիրով,
Ապրենք կարոտով սեր-անուրջների։

Եկ այսօր խոսենք առանց բառերի,
Եկ &lt;&lt;անխոհ-անհույզ&gt;&gt; բառերը թողնենք։
Ի՞նչ է՝ կարոտից, սիրուց խոսելիս,
Սիրտը բացելիս միայն բա՞ռ է պետք։

'''2

Դու խոհերիս մեջ կաս ծաղկանց բույրով,
Լեռան զովի պես, դու՝ խոհերիս մեջ,
Ծառերի քնքո՜ւշ, լո՜ւռ սոսափյունով,
Մեղմիկ հովի պես, դու՝ խոհերիս մեջ։

Հավատ ու կարոտ, կորուստ ու կսկիծ,
Ու անմար-անվերջ, անեղծ սիրո հուր՝
Միահյուսել ես, դարձրել մի սիրտ,
Դու խոհերիս մեջ ու իմ աշխարհում։


'''Անքնության պես

Եվ ինչ է սե՞րը,-
Հարցնում ես դու...

...Օրերի փոշին ծանրացել ճամփիս
Ու տեղ չի տալիս։
Անձրևը նորից մաքրության մասին
Հին երգն է լալիս։

Կանգնել եմ ճամփիդ ու գալ չեմ կարող,
Ի՞նչ անեմ, ասա։
Քամու հետ շա՛տ եմ խոհերս կիսել՝
Կբերի՞ նա քեզ հույսի մի պատառ
Եվ կսփոփի՞ քեզ։

...Այդ ցավ-տագնապի ցավագարությամբ
Տառապում եմ լուռ
Ողջ գիշերը ես։


'''Սիրո տողերից

Դու՝ սեր իմ մաքուր, երազ իմ՝ Ռուզան,-
Մի կապույտ օր մենք՝ երկու եզակի,
Հոգնակիացանք ու դարձանք մի «ես»։

Հոգնակիացանք, 
Որ մի օր կրկին եզակի դառնանք։
Եվ տունս լցվի ճիչով երջանիկ։

Ու թող տառապենք մենք հանուն սիրո,
Իսկ տառապանքից ծնվի խիղճը մեր,
Եվ... չորս դառնանք մենք,
Իսկ հետո էլ՝ հինգ,
Հետո՝ շատանա՜նք։

Թող խլվի քունս,
Հո՛գ չէ, անգինս,
Միայն իմանամ արժեքս, գինս։

...Դրանից հետո թեկուզ... վերջս լաս,
Բայց՝ մեր շատի հետ ապրես ու մնաս...


&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;


________________________________________________________________


{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;

'''''40-ից հետո

ՎԱՂՎԱ ՄԱՍԻՆ, ԵՎ՝ ԱՅՍՕՐՎԱ
40-ամյակիս նախօրյակին
Ես վաղը դառնում եմ քառասուն տարեկան,
Իսկ այսօր դեռ փոքր եմ, քառասուն դեռ չկամ։
Քառասո՞ւն՝ զարմացած հայացքս մաղում է,
Կրծքիս տակ արյունս թվում է՝ պաղո՛ւմ է,
Զարկերը դառնում են չափավոր ավելի,
Ես այս ե՞րբ՝ քառասուն, գժվե՞լ եմ, երևի՜...
Ատո՛ւմ եմ ես թիվը, տարիքը՝ առավել,
Ասում եք, որ հասուն տղամա՞րդ եմ արդեն։
Ուզում եք, որ չափե՞մ, հաշվարկե՞մ քայլերս,
Խոհե՛րս, գիշե՛րս, ցերե՛կս, ցավե՛րս։
Չե՛մ ուզում, չե՛մ կարող հաշվարկել տարիքս,
Տվա՛ծս, առա՛ծս, պարտքե՛րս, տալի՜քս...
...Քառասուն տարեկան դեռ վա՛ղն եմ դառնալու,
Իսկ հիմա դեռ փոքր եմ, գնում եմ... խաղալու։
Անհոգ եմ, օրերս օրորի թող քամին,
Եվ նման այն խիզախ, անձնազոհ տղային,
Որ ընկավ՝ տասնութը դեռ հազիվ բոլորած,
Ու փրկեց մեր ոգին, անունը մեր կորած...
09.06.99, երեկո, Ստեփանակերտ


ԺԱՅՌԻ ՃԱԿԱՏԻՆ...
Ժայռի ճակատին ստվեր կար ամպի,
Արևը երգել երգն իր կարապի,
Գնում էր՝ օրվա հոգսերից հոգնած,
Ժայռածերպերում հանգստանալու։
Այնպես էր գնում,
Ասես էլ երբեք ետ չի դառնալու...
03.11.00, Ստեփանակերտ


ԽՈՍԵՆՔ ՇՇՈՒԿՈՎ
Մի քիչ կամա՛ց,
Այնպե՛ս խոսիր, որ չարթնանամ,
Բայց հարցրու, թե երազում
Ի՞նչ եմ տեսնում ես այս անգամ։
Եվ կամ էլ՝ ո՞ւմ։
Գուցե մեկը քեզնից ծածուկ
Մտել է իմ երազի մե՞ջ,
Բա չիմանա՞ս։
Բա՜, կիմանա՛ս...
Տխրությունս թաց է այնքան,
Որ թե մզեմ՝
Չոր օրերս
Անշուշտ պիտի խոնավանան։
Բայց ո՛չ գարնան անձրևներից։
Գարուններս երանի՜ թե
Միշտ մնային ջրոտ-կանաչ՝
Անձրևային-արևային...
Տաք օրերս գարնան նման
Ժամանակի՛ն ժամանեին։
Գայի՛ն։
Գայի՜ն...
...Էլ չի լսվում շշուկը քո՝
Քնո՞վ անցար։
Դե, օրորիր՝ ես էլ քնեմ։
Մի՛ խանգարիր։
Մի՛ փախցրու քունս իզուր։
Ի՞նչ, չքնե՞մ...
Բա երազիս մյո՞ւս կեսը...
Ո՞ւմ վստահեմ։
Մի՞թե... նրան։
06.06.02, Ստեփանակերտ

ՃԱՆԱՊԱՐՀԻՆ...
Այնպես ստվա՜ր է ծառերի շարքը,
Այնպես ամո՜ւր են իրար գրկել,
Որ ոչ մի սամում, ոչ մի փոթորիկ
Չի՛ կարողանա նրանց ծնկել։
Անհանգիստ Թարթառն արդեն հանգիստ է,
Լենկթեմուրները կարող են գալ,
Բայց թող չփորձեն, հիմա դժվա՛ր թե
Նրանք մեզ հաղթել կարողանան։
Ձորը լցվե՛լ է, մշո՛ւշ է, մե՛գ է,
Ձորից բարձրացող մուժը բարակ
Եկել լցվե՛լ է, շուրջը դարձրել է
Աստղահանդեսի համաճարա՛կ։
...Իսկ կողքիս նստած այս աղջնակը
Ամուր գրկել է իր փոքրիկին։
Այնպե՜ս մատղաշ է նազուկ էակը,
Որ դժվա՛ր նրան համարես կին...
24.06.01, Կոճողոտ-Ստեփանակերտ (ավտոբուսում)


ԲԱԺԱՆՎՈ՜ՒՄ ԷԻՆ...
Բոլորն իրարից բաժանվում էին։
Անձրևն էր անվերջ ծեծում վերևից,
Քարափը՝ ամպից, ծառը՝ կեղևից,
Անցավ, անաղմուկ բաժանվում էին։
Այնպե՜ս տխուր էր այդ տարաժամին,
Նույնիսկ թախծում էր կարապը անբառ,
Նա, որ երգում էր միայն մի անգամ,
Այն էլ՝ վերջին օրն ու վերջին ժամին։
Բոլորն իրարից բաժանվում էին...
Խորհրդավոր էր՝ ցավն էլ, թախիծն էլ,
Բաժանվո՜ւմ էին... Բաժանվելիս էլ՝
Նրանք միացման խորհուրդն ունեին...
03.11.00, Ստեփանակերտ


ԳԱՐՆԱՆ... ՓՈԽԱՐԵՆ
Գարունը նոր է հունի մեջ մտնում,
Բայց ի՞նչ՝ ոչ աշուն, ոչ էլ ամառ է,
Մառախուղ-անձրև օրն է լուռ մթնում,
Արևն՝ անզիջում-այրող-համա՛ռ է։
Հավատի որմին թախիծը թառել՝
Մահվան կորստից փրկվել է ուզում,
Իր համար մի պուտ արև է ճարել,
Ու էլ աշխարհի ցավից չի հուզվում։
Երեկոն կախվել օձիքից օրվա,
Ողջ վաստակածը խլում տանում է,
Իսկ մնացածը, բաժինքը նրա,
Գիշերը առել ու կլանում է։
19.05.01, Ստեփանակերտ


ԱՅԼԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ
Ստելլային՝ հոր՝ բազմավաստակ մանկավարժ Սերգեյ Գրիգորյանի հիշատակի համար
Աչքերիս առաջ հեթանոսափայլ քո մարմինն է, Տե՛ր,
Տխուր նայում եմ մարմինը կորցրած նրա աչքերին,
Պառկած է՝ մարմինն անզգա, անէ, իսկ աչքերն ամպել,
Ոչինչ չեն տեսնում, չեն զգում ոչինչ...
Մարմինն՝ անզգա, ամպոտ աչքերով նայում է հեռուն,
Ափսոսանքի թույլ մի շի՛թ է կախվել հայացքից նրա,
Հիմա նրան ա՛յլ հեռաստանների թովչանք է գերում,
Եվ դեռ ափսոսա՞նք՝ թողածի՞ վրա...
Մարմինն՝ անզգա, իսկ հոգին արդեն սլանում է վեր,
Հոգին ազատ է, մարմին-պատյանի կարիքն էլ չկա,
Գալի՜ս է։ Դու քո արքայությունում պատվի՜ր նրան, Տե՛ր...
Գալիս է՝ որպես Սուրբ Դարձի վկա՛։
14.08.00, 03.07.02, Ստեփանակերտ


ԵՐԿՐԱՇԱՐԺ
«Հռոդոսյան կոթողը» կինոնկարը դիտելիս ակամա հիշեցի 1988-ի դեկտեմբերյոթյան Սպիտակը, Գյումրին, Ստեփանավանը...
Սյուները էլ չեն դիմանում,
Սյուները տեղի են տալիս,
Պատերը ճոճվում են օդում,
Պատերը իրար են գալիս։
Օդ ու ջուր խառնվել են իրար,
Արհավիրք-աղմուկ է չորս դին,
Մթնել է օրը ցավագար
Ու չոքել աշխարհի բկին։
15.09.00, 20.03.02, Ստեփանակերտ


ԼԱՎ ՄԱՐԴՈՒՆ՝ ԲԱՐԻ ՑԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ
Ուշացած խոսք՝ Բագրատ Մկրտումյանին
...Իսկ ծերությունն իրեն զգացնել է տալիս,
Իսկ ծերությունն արդեն անում է իր սև գործը։
Իսկ փողոցը բանուկ է՝
Գալիս են, գնում են,
Խմբերով, մեկ-մեկ, երկու-երկու,
Ամեն մեկն իր գործով,
Իր հոգսով ծանրաբեռնված։
Քայլում է Բագրատ Մկրտումյանը
Հարևան մայթով։
Քայլում ու չի էլ նկատում
Հակադարձ մայթով քայլողներիս,
Ծանոթներին նույնիսկ։
Դե, ի՞նչ անես, ճակատագիրն անողոք է,
Ուզես-չուզես։
Իսկ Բագրատ Մկրտումյանը երիտասարդ է դեռ՝
Ընդամենը... վաթսուն և մի քանի տարեկան։
07.07.90, Ստեփանակերտ


ԲԱՅՑ՝ ՈՉ ԱՓՍՈՍԱՆՔ
Դեղին ծաղիկներ ես քեզ բերեցի,
Ի նշան՝ սիրո, ոչ ատելության,
Բայց դու նվերս արհամարհեցիր
Ու նախընտրեցիր սիրո մեջ նրան։
Դասավորվեցի՞ր, չգիտեմ... Ի դեպ՝
Քեզ կորցնելուց չեմ տուժել բնավ,
Բախտը շռայլ է եղել իմ հանդեպ,
Ինձ նվիրել է մի չքնաղ Ռուզան։
Կյանքի ժխորում աղջամուղջային
Հաճախ անհարկի զրկանք ենք կրել,
Սակայն տոկուն ենք եղել ավելի,
Եվ ստիպված ենք եղել համառել։
...Իսկ քեզ՝ հիշեցի ոչ հանուն ցավի,
Թող սպիացած վերքս չնվա,
Եվ թող քո հիշվող թովչանքը ծավի
Ինձ ափսոսանքի պատրանք թվա...
23.09.00, Ստեփանակերտ


ԱՆԱԿՆԿԱԼ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ
Պրոֆտեխուսումնարանական ընկերոջս՝ Աշոտ ԱՍԼԱՆՅԱՆԻՆ
Ինչո՞ւ են պատանեկան
Մեր օրերն այսպես անցել...
Ցրվել ենք տարբեր կողմեր՝
Անանուն ու անհասցե։
Ցրվել ենք... Բայց գիտեի՞,
Որ մի օր ինձ կգտնես,
Եվ հուզմունքն այսքան տարվա
Կպոռթկա հանդիպելիս։
Տխրության նման մի բան
Կաթում է դեմքիս նորից,
Երեսուն տարի հետո
Այս ինչպե՜ս հանդիպեցինք։
Երեսուն տարին՝ ասես
Մի երկա՜ր դասամիջոց,
Կտրել է մեզանից մեզ,
Թողել ենք դաս ու դպրոց։
Թողել ենք՝ ինչ ունեինք,
Կարոտներ, սեր ու թախիծ...
Մեր ապրած լավ օրերի
Հուզմունքն է խեղդում նորից։
Ուզում եմ... Սակայն ինչպե՞ս
Անցյալը վերադառնա,
Մեր տարիքն այդ՝ տեսնում ենք
Մեր որդոց դեմքի վրա։
Հասակ ենք առել արդեն,
Մեծ ենք մենք՝ տուն-տեղ դրած,
Բայց հոգով ջահել ենք դեռ՝
Կնճռազարդ ու ճերմակած...
...Նայում ենք իրար դեմքի՝
Անցյալի սրտով կարոտ,
Այս ինչքա՜ն ցավ կար կյանքում,
Որ տարանք մենք անտրտունջ...
29.05.07, Ստեփանակերտ


ՄԱՂԹԱՆՔ ՎԵՐՋԻՆ ԶԱՆԳԻ
Մարիամիկ դստրիկիս
Իմ սրտի ջերմ խոսքն եմ բերում
Գարնանային այս լավ տոնին,
Ասում սրտանց՝
Շնորհավո՜ր ղողանջյունը
Վերջին զանգի։
Վերջին զանգի տոնն այս պայծառ
Թող ջերմությա՜մբ սիրտդ լցնի։
Քեզ ամենայն լա՜վն եմ մաղթում,
Բարեմաղթում ամեն բարի՜ն,
Որովհետև հո՛ւրը սրտիդ՝
Լույս է կյանքի ու ջերմություն,
Երջանկության նշա՜ն բարի...
...Թող ամենայն լավն ու բարին
Լինեն կյանքիդ ճանապարհին...
25.05.07, Ստեփանակերտ


ՀԱՐՄԱՐ ԱՌԻԹՈՎ
Նրան, որ... Է՛Ր, բայց դարձավ... ՈՉԻՆՉ...
Քամահրվա՞ծ են քո նկարները,
Բայց ե՞րբ ենք կրկին համակրելու,
Ինչո՞ւ դու, ասա՛, չդարձար մերը,
Զո՞ւր չէր վճիռը քո՝ լքելու...
Մենք ուզում էինք, և հավատալը
Այնքա՜ն դյուրին էր ու այնքա՜ն հեշտ,
Բայց վրա հասավ հարմար այդ պահը,
Որ լքի քեզ քո վարքը պարկեշտ։
Քո հեռանալու &lt;&lt;մեղավորնե՞րը&gt;&gt;...
Դու չե՞ս վախենում միթե Աստծուց։
...Աստվա՜ծ իմ, ինչո՞ւ այս &lt;&lt;ներոնները&gt;&gt;
Չեն խորշում սուտ աստվածանալուց։
18.10.01, Ստեփանակերտ


ԵՐԵԽԱՆԵՐԸ ՍԵՎԱՆՈՒՄ
Միշա Անտոնյանին
Դիլիջանը մնաց ձորում,
Վեր բարձրացանք կեռմաններով,
Սեմյոնովկան մեր առջևում
Բռնկվել էր... կապույտ հրով...
Ջուրը սառն է Սևանի,
Բայց Սամվելը ի՞նչ անի,
Որ չլողանա,
Անհանգիստ է, վազում ափ,
Ու հենց այնպես, հապշտապ
Ջուրն է նետվում նա։
Անդրանիկն էլ է ուզում,
Բայց մայրը շատ է հուզվում՝
Հանկարծ կմրսի...
Արևը կախ է ընկել,
Օրը իրեն սպառել՝
Գնում է... ննջի։
Միշա քեռին Սևանում
Ակրոբատ է ձևանում,
Գրգռում է մեզ,
Ջուրն է նետվում և Լիզոն,
Ու հենց այնպես, շորերով,
Լողանում է, տե՛ս...
Սևանը տաք է, հանգիստ,
Իսկ դրսում ցուրտ է սաստիկ,
Ջրից ո՞նց դուրս գանք,
Լավ չէ՞ թողնենք ամեն ինչ,
Ե՛վ հոգս, և՛ ցավ, և՛ թախիծ,
Ու... ջրում մնանք։
20.08.00, Սևանա լիճ


ՄԵՐ ՀԻ՜Ն, ՀՆԱՄՅԱ՜...
Մեր հի՜ն, հնամյա՜, մեր երկի՜ր հայոց,
Չես դառնա երբեք այլևս վայոց։
Չե՜ս անթեղվի էլ մոխիրների տակ,
Չե՜ս եղեռնվի էլ՝ կարմիր թե ճերմակ։
Էլ զոհ չե՜ս գնա նախճիրին վայրի,
Էլ կուլ չե՜ս գնա երախում գայլի։
Ոսոխն էլ հազի՛վ կգա քեզ վրա,-
Ջարդվե՛ց մարտի մեջ մռութը նրա։
...Մեր հի՜ն, հնամյա՜, երկի՜ր մեր հայոց,
Էլ չե՜ս կորչի դու ոտքի տակ այլոց։
13.05.09, Երևան


ՀԱՎԱՏՈ ՀԱՆԳԱՆԱԿ
Կանադայի Վանկուվեր քաղաքում ապրող իմ անվանակից Արիս Գրիգորյանին
Թեև նավը մեր կենաց չի էլ խորտակվել,
Բայց տառապյալ մեր հոգին այլ ափ է նետվել։
Եվ ի հեճուկս չարի՝ այսօր ես ու դու
Նույն անունն ենք կրում դեռ, ազգանունը նույն։
Ու դեռ կապրենք մենք այսպես, կապրենք շարունակ,
Նույն երազով, նույն ցավով՝ նույն արևի տակ։
Թեև՝ հեռու իրարից, իրար անծանոթ,
Բայց իրար հետ, իրար մեջ ու միշտ իրար... մոտ։
18.05.93, Ստեփանակերտ
&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;</text>
      <sha1>4jo0ts6l2coue537g2j0rzns655s3vn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393662</id>
      <parentid>393654</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T08:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99942" sha1="0e3t3rdw5saof8ldbkhpprfny5397cx" xml:space="preserve">'''[[Արիս Արսենի]], ՀԱՄԱՆՎԱԳ 
(բանաստեղծություններ և պոեմներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2005, 96 էջ, տպ. 250 օր.։
{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;
'''''[[Հայրենի կարգավ/Համանվագ|Հայրենի կարգավ]]

'''''Գազելների պսակ
* '''[[Գազել մուտքի/Համանվագ|Գազել մուտքի]]
* '''[[Գազել սիրո]]
* '''[[Գազել պապիս]]
* '''[[Գազել տատիս]]
* '''[[Գազել որոնման]]
* '''[[Գազել մեղսական]]
* '''[[Գազել մայրիկիս|Գազել մորս]]
* '''[[Գազել պատրանքի]]
* '''[[Գազել տխրության]]
* '''[[Գազել բողոքի]]
* '''[[Գազել ցավի]]
* '''[[Գազել կարոտի]]
* '''[[Գազել մոռացման]]

'''''Մատս՝ ձգանին
* '''[[Կարճատև մարտ]]
* '''[[Փոքրիկը]]
* '''[[Սեյսուլանի ավերակներում]]
* '''[[Ճակատագիր]]
* '''[[Եղբայրս, արի...]]
* '''[[Քո... շքանշանը]]
* '''[[Պատգամ հայրական|Հայրական պատգամ]]
* '''[[Դադարի պահին]]
* '''[[Այս գիշեր]]

'''''[[1988, փետրվար 27-29]]

'''''[[Լռության րոպե]]

'''''[[Պաբլո Ներուդայի մենախոսությունը]]

'''''Ամենա… իմը
* '''[[Առաջին սերը (Արիս Արսենի)|Առաջին սերը]]
* '''[[Դու իմ աչքերին...]]
* '''[[Ներբող կարոտի]]
* '''[[Գիշերային նվագ]]
* '''[[Խոստովանություն (Արիս Արսենի)|Խոստովանություն]]
* '''[[Հրավեր (Արիս Արսենի)|Հրավեր]]
* '''[[Երազ (Արիս Արսենի)|Երազ]]
* '''[[Գետը, աղբյուրը, գիշերը, դու, ես]]
* '''[[Լուռ եմ կարոտում]]
* '''[[Լուռ եմ սիրում]]
* '''[[Հավաստիացում]]
* '''[[Խոհերի լեզվով]]
* '''[[Անքնության պես]]
* '''[[Սիրո տողերից]]

'''''40-ից հետո
* '''[[Վաղվա մասին, և՝ այսօրվա]]
* '''[[Խոսենք շշուկով]]
* '''[[3 x... նույնին]]
* '''[[Ուրիշի... սեր]]
* '''[[Չգա՜ս... Կգա՞ս...]]
* '''[[Ճանապարհին...]]
* '''[[Հորս հիշատակին]]
* '''[[Այլակերպություն]]
* '''[[Հարմար առիթով]]
* '''[[Երկրաշարժ]]
* '''[[Տխուր հանդիպում]]
* '''[[Տրիոլետ-անկամ]]
* '''[[Երեխաները Սևանում]]
* '''[[Ժայռի ճակատին...]]
* '''[[Բաժանվո՜մ էին...]]
* '''[[Գարնան... փոխարեն]]
* '''[[Հավատո հանգանակ]]

&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;
[[Կատեգորիա:Արիս Արսենիի բանաստեղծություններ]]

________________________________________________________________


{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;
'''''ՀԱՅՐԵՆԻ ԿԱՐԳԱՎ

:::'''Մի հայրեն ասեմ ես էլ,
::'''Իմ անցած օրերին ասեմ...
:::::::'''''Համո ՍԱՀՅԱՆ

'''Ա

:::''Ալեհույզ, լուսեղ աչքերում
:::''Հմայք է՝ մաքուր կանացի...

Անո՜ւշ է գերում այնպես՝
:::նազանքով քնքուշ-առնացի,
Ալեհույզ-հուր աչքերում
:::հիացք է, սեր-կիրք կանացի,
Իսկ ի՞նչ է բախտն ինձ բերում՝
:::տանջամահ լինելուց բացի,
Տանջահար իմ այս... դերում
:::վախենամ սի՜րտը չբացի։


'''Բ

:::''Վարդաբույր շուրթերդ կեզ
:::''Այրվում են շուրթերիս վրա։

Անունդ՝ երազ տխուր,
:::լուսեղեն թախի՜ծ է անկեզ,
Վարդաբույր շուրթերդ տուր,
:::այրվո՜ւմ են շուրթերս հրկեզ,
Ապրո՜ւմ եմ աղոթքով լուռ՝
:::դողդոջուն հույսի՜կ տա մի հեզ,
Օտար մի՜ ձևանա զուր,
:::սիրո՜ւնս, սիրո՜ւմ եմ ես քեզ...


'''Գ

::''Քո թախծոտ աչքերում երազ կա վայրի,
::''Ես ինչպե՞ս թողնեմ քո թախիծն ինձ այրի...

Կարոտ կա աչքերիդ մեջ,
:::աչքերիդ ցոլանքը վայրի
Ես ինչպե՞ս ներս թողնեմ գա,
:::բա որ գա ու սիրտս այրի՞,
Իսկ հետո՞, ինչպե՞ս ապրեմ։
:::Մի՜ ստիպիր, որ սիրտս զայրի...
...Ի՜նչ հեշտ ես դու մարսում, թո՜ւղթ,
:::գովեստն ու... հեգնանքը սայրի։


'''Դ

::''Ասա՜, ինչո՞ւ ես ի՜նձ աչք ածում,
::''Երբ ժպտում ես ու... աղոթք հայցում...

Դո՜ւր եկար կնոջս դու՝
:::հարցնո՜ւմ էր անվերջ քո մասին։
-Ո՞վ էր այդ աղջիկն,-ասաց,-
:::որ ժպտում էիք միասին,
Թե՞ ուրիշ աչքով նայող
:::չունի, որ քեզ է աչք ածում...
...Ի՞նչ ասեմ, որ ճիշտ դուրս գամ,
:::հարցո՜ւմն է պատասխան հայցում։


'''Ե

::''-Ես միշտ ժպտա՜մ քեզ,-
::::::::''դո՜ւ ասացիր...

Ինձ այնպես լա՜վ ես ժպտում,
:::թվում է՝ դու ես իմ... կի՜նը,
Կործանվե՜մ թող քո գրկում,
:::կլինե՞ս դու իմ գրկինը,
Հուզո՜ւմ ես համակ ու սեր,
:::կարոտիս ցա՜վն է քո... գինը,
Որքա՜ն եմ, գիտե՞ս, ուզում՝
:::դու՜ լինես միշտ իմ մտքինը։


'''Զ

::''Դու ի՞նչ ես ուզում ինձանից,
::''Բաց թող ինձ՝ գնամ ես, թախի՜ծ...

Դավեր ես նյութում, թախիծ,
:::բայց էլի գոհ եմ քեզանից,
Քեզ ե՞րբ եմ վատ խոսք ասել,
:::խիղճ ունե՞ս դու գոնե մի քիչ։
Սիրտս քեզ երգ է տալիս,
:::իսկ դու միշտ ցավ ես բերում ինձ,
Հոգնել եմ, բայց թող՝ գնամ,
:::տարփածու-տնարար թախիծ...


'''Է

::''Ես ուզում եմ ցմրուր
::''Քո թովչանքը ճաշակել...

Ոչի՞նչ, որ սիրագարված
:::աչքերի ցոլանք տվեցի,
Ժպտա՜, թող աշխարհը քեզ
:::չթվա դատարկ մի խեցի,
Թե՞ իզուր երազս ես
:::քո առաջ այսպես խնկեցի,
Ե՞րբ սիրո վայելք տեսա,
:::այսքան շուտ ինչո՞ւ ծնկեցի։


'''Ը

::''Ո՞ւր ես հիմա՝ չգիտեմ,
::''Արի՜, լա՞վս, քեզ գգվեմ...

Քեզ անվե՜րջ եմ սիրելու,
:::գալո՞ւ ես բայց ինձ մոտ նորից,
Որ աչքերիդ մեջ փնտրեմ
:::կարոտ, երազ նաև՝ թախիծ,
Գրկեմ, գգվեմ, որ քամվի
:::դառնությունը քո աշքերից,
Արի՛, լա՜վս, քեզ սիրեմ,
:::թող աչքերդ միշտ ժպտա՜ն, ի՛նձ։


'''Թ

::''Կնացի՜ր ինձ, իմ լա՜վս,
::''Ես պաշտո՜ւմ եմ քեզ...

Խայտո՜ւմ ես նորից, սիրո՜ւն,
:::ամա՜ռ ես, ա՜լ ես դու ու կեզ,
Ուզո՜ւմ եմ քո ժպիտը,
:::ափսո՞ս է, որ ինձ նվիրես,
Աչքերդ հուր են ցայում,
:::օրերդ խինդ են ու հրկե՜զ,
Կնացի՜ր, լա՜վս, դու ինձ,
:::սիրո՞ւմ եմ՝ պաշտո՜ւմ եմ ես քեզ...


'''Ժ

::''Երազը՝ սուրբ, նաև սուտ է, նաև՝ խաբկանք,
::''Այնպես արա, որ չդառնա՜ս... երազախաբ...

Մենության ուշ գիշեր էր,
:::երբ նրան այցի գնացի,
Ուզեցի շուտ ետ դառնալ,
:::բայց գիշերն այնտեղ մնացի,
Եվ հետո... այնպե՜ս լավ էր,
:::որ, անկեղծ ասած, զղջացի,
Թե ինչո՞ւ մինչ այդ նրան
:::չտեսա՜, չճանաչեցի՜...


'''ԺԱ

:''Ա՜յն Զոյային, որ Շիրազը կոչեց Զվարթ...
:''-Դե՞մ ես՝ պահիր անվան երկու ձևերն էլ այդ...

Կայտառ է, զվարթ է նա,
:::ու այնպես լա՜վ է հիշելում,
Ոչինչ չի կորչի նրա
:::պահած ու փայած հուշերում,
Բայց այնպե՜ս շվար է, որ
:::պահվելով կյանքի փշերում,
Մի շունչ ու մի տուն է, և
:::հուշերի հետ է գիշերում...


'''ԺԲ

:::''Եղե՞լ եմ ես դրախտում...
:::''Հիշե՜լ եմ քեզ դրախտում։

Մի գոցիր, բաց արա, թող
:::արևի շողն ընկնի վրան,
Չեմ տեսել երբեք կյանքում
:::այդքան մեծ հատիկներ նռան,
Բաց արա դրախտդ գոց՝
:::մրգերիդ բույրով արբենամ,
Եղել եմ, գուցե կասեմ,
:::դրախտում ես էլ մի անգամ։


'''ԺԳ

::''Ծոցիդ մեջ մի զույգ գերված
:::::''սևկտուց ճերմակ աղավնի
::''Ուզում են դուրս պրծնել, որ
:::::''վայելեն համբույրն արևի...

Վանդակված-գերված մի զույգ
:::սևկտուց ճերմակ աղավնի
Ուզում են դուրս թռչել, բայց
:::ամուր են կապանքներն էլի,
Սեղմվել են պատերի մեջ՝
:::քնքշանքի՛ կարոտ, արևի՛...
...Կրծկալիդ պայթյունը լոկ
:::կփրկի նրանց երևի։


'''ԺԴ

::''Ինչ ասես-չասես՝ մեկ է,
:::::''ուրագն իր արածն է անում...

-Մի՜ եղիր ուրագի պես,-
:::հին առածն այսպես է հուշում,-
Դու մեկ՝ այս, մեկ՝ այն, իսկ նա
:::միշտ դեպի իրեն է տաշում...
...Կորել են հույզ, անրջանք՝
:::թախիծն ո՞ւմ կարոտն է քաշում,
Երբևէ կհասկանա՞նք,
:::թե այս ի՜նչ օրեր ենք մաշում։


'''ԺԵ

::::''Արի, մի՛ գնա,
::::''Եկել ես՝ մնա...
::::::::::''Ժող. երգից
Չգիտեմ՝ գնա՞մ, մնա՞մ,-
:::ո՞րն է ճիշտ և որը՝ սխալ,
Մնալս՝ անհեռատես,
:::գնալս՝ անհեռանկա՞ր,
Անիմաստ ու անտեղի՞,
:::մնա՞լս՝ մշուշվել-մխա՞լ...
Ի՞նչ ասեմ... Բայց մարդ ենք, չէ՞,
:::գալուն էլ... գնա՜լն է ախար...

&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;


________________________________________________________________


{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;
'''''Գազելների պսակ

:::'''Ինչքան ուզում են՝ ասեն, 
::'''Թե հին ես դու հնացած,-
:'''Ապրի՛ր նախկին քո կյանքով, 
'''Նոր օրերի կես, գազել։

'''ԳԱԶԵԼ ՄՈՒՏՔԻ

Դուռդ բաց է, և, ահա, լուռ մտնում եմ ներս, գազել,
Սիրահարված քո ոգուն, սիրահարված քեզ, գազել։

Դեռ ասում են, թե դու քո դարը ապրել ես վաղուց,
Եվ հիմա նոր օրերին այլևս պետք չես, գազել։

Այլևս չես թովում դու իբր սրտերը մարդկանց,
Իբր՝ էլ այն չես հիմա, իբր՝ դու այլ ես, գազել։

Իբր՝ էլ չես այրում դու, կրակ չունես իբր էլ,-
Երախտամոռ են նրանք, դու քո բա՛խտը տես, գազել։

Դու, որ ապրել ես մինչև Տերյան, Չարենց ու Շիրազ՝
Այսօր պիտի չլինե՞ս,- ի՜նչ միամիտն ես, գազել։

Ինչքան ուզում են՝ ասեն, թե հին ես դու հնացած,-
Ապրի՛ր նախկին քո կյանքով, նոր օրերի կես, գազել։

Եվ սիրասթափ աշխարհը քեզ հետ նոր սեր կկապի,
Ներիր նրան ու մնա, նա կսիրի՛ քեզ, գազել։


'''ԳԱԶԵԼ ՍԻՐՈ

::::''Կնոջս՝ Ռուզանին

Նորից գարուն էր ու նորից սեր էր,
Սիրո բարի լույս, սիրո գիշեր էր։

Մինչ կմտնեիր հյուղակը սրտիս՝
Երջանկությունս ամպից էլ վեր էր։

Վսեմ դերերից անմասն էի ես՝
Իմը՝ մերժվածի ու ցավի դեր էր։

Մինչև քո գալը անհույս էր սիրտս,
Բայց սիրտս նաև հավատի տեր էր։

Որ գալու ես դու մի գեղեցիկ օր՝
Հավատի հունդն այդ արգասաբեր էր։

Դու եկար մի օր։ Թախծաբույր տանս
Երջանկությունս արդեն տանտեր է։

Եվ բարուրում ես անմեղությունս,
Իսկ ցավս արդեն յոթ սարից էլ դեն է։


'''ԳԱԶԵԼ ՊԱՊԻՍ

Նա մեծ ապա-պապ Խաչունց Անդրին էր,
Ականջը՝ ձայնի, աչքը՝ հանդին էր։

Նա հանդի կանչը զգում էր անձայն,
Գնում էր՝ ճամփան հողի կանչին էր։

Բանում էր հանդում մինչև ուշ գիշեր,-
Մենակ չէր, ընկեր կար՝ Ծիր-Կաթինն էր։

Լինում էր՝ հոգնած քնում էր հանդում,
Իսկ թոռան աչքը միշտ էլ ճամփին էր։

Ե՞րբ կգա պապը, որ հանդ գնան, բայց
Թոռան երազը հանդից անդին էր։

Պապը գալիս էր, լցվում էր թոռը,
Բայց հանդ չէր գնում, հանդը... պապինն էր։

...Պապը աշխարհում այլևս չկա,
Թոռը մեծացել, աչքը... հանդին է։


'''ԳԱԶԵԼ ՏԱՏԻՍ

Հիմա հուշից քո անգո, ես մրսում եմ, տատ, ների՜ր,
Տես, կրկին ոտքդ եկել՝ աղերսում եմ, տատ, ների՜ր։

Խոտ է բուսնում քո շիրմին, այնտեղ, հեռո՜ւ մեր գյուղում,
Իսկ ես՝ այստեղ՝ քաղաքում, լուռ տանջվում եմ, տատ, ների՜ր։

Մոռացել ես երևի չարություններս բոլոր,-
Դու ներող ես եղել միշտ, այս անգամ էլ, տատ, ների՜ր։

Ասում էիր՝ կզղջաս, երբ մեծանաս դու մի քիչ,
Մեծացել եմ արդեն, տես, ու զղջում եմ, տատ, ների՜ր։

Հաճախ ցավ եմ պատճառել, հաճախ էլ՝ չեմ լսել քեզ,
Հիմա այրող քո ցավից լուռ այրվում եմ, տատ, ների՜ր։

Մնացել է քեզնից արդ անշիրմաքար մի շիրիմ,-
Ես ինձ ներել չեմ կարող, դո՛ւ ինձ գոնե, տատ, ների՜ր...


'''ԳԱԶԵԼ ՈՐՈՆՄԱՆ

Դու առաջվա նման իմ հույզերն ես հորդուն,
Հոգուս լույսը վառող իմ սեր, երազ ու տուն։

Անրջել եմ հույսով անքուն կարոտը քո,
Կարոտ-երազ տեսել կարոտ-աչքով անքուն։

Ու միշտ որոնել եմ, որոնել եմ երկար,
Բայց գտել եմ միայն քեզ իմ... հանգ ու վանկում։


'''ԳԱԶԵԼ ՄԵՂՍԱԿԱՆ

Ամեն անխիղճ չարի համար մեղավորը մենք ենք,
Մեր այն խռով սարի համար մեղավորը մենք ենք։

Ավերվել են մեր տները, մեր քարերը խոսուն,
Ամեն կորած քարի համար մեղավորը մենք ենք։

Նոր դավեր են նյութվում հիմա, նոր տներ են քանդվում,
Այս մոլեգնած դարի համար մեղավորը մենք ենք։

Նոր օրերի հովով տարված, նոր անուրջներ երգող
Անսեր երգի, լարի համար մեղավորը մենք ենք։

Մեղավորը մենք ենք, որ էլ քամին սեր չի հուշում,
Այլ՝ դավ։ Ու այդ դավի համար մեղավորը մենք ենք։

Մենք ենք։ Մեղավոր ենք։ Դեմ չենք կանգնում չարին,
Չարի հարբած գավի համար մեղավորը մենք ենք։

Հավատում ենք մինչև անգամ չարի բերած... լավին,
Մեր այս «փոքրիկ» բացի համար մեղավո՞րը... Մենք ենք։


'''ԳԱԶԵԼ ՄՈՐՍ

::::''Սիրով ու քնքշությամբ

Մա՜յր, կուզեի եդեմի հրաշքները բերել քեզ,
Տունդ լցնել երազով ահագնացող ծովի պես։

Թեկուզ հոգնած ու հլու, բայց համարձակ, բայց համառ՝
Ես կրկին դեմն առնեի հորձանքների չար ու... հեզ։

Իսկ դու՝ համակ տխրություն, համակ տքնանք՝ ժպտայիր,
Ու չերևար քո դեմքին արտասուքի շիթը կեզ։

Ես կուզեի, որ քեզ հետ լիներ երազդ կյանքում,
Որ քո որդին քո գրկում վերջին իր շունչն էլ տար քեզ։

Բայց աղմկում են էլի ալիքները փոթորկի,
Կրկին ոտքի են ելնում ավերելու սիրտդ, տե՛ս։

Ու մոլորվել եմ այնպես, որ չգիտեմ ինչ անել,-
Փոթորկի դեմ հանդիման քեզ ո՞նց մենակ թողնեմ ես։

...Սակայն ուր էլ ես գնամ, ուր էլ լինեմ՝ հավատա,
Թեկուզ վերջին իմ շնչում՝ պիտի կանչեմ էլի...քեզ։


'''ԳԱԶԵԼ ՊԱՏՐԱՆՔԻ

Էլ չի կանչում ինձ Դնգդնգան ձորը
Եվ իմ մանկության սիրած աղբյուրը։

Մի վերջին ճիգով քարերը լիզել,
Ու... կտրվել է մեղրահամ ջուրը։

Լուռ քարացել է քարերի վրա՝
Քարերին թառած ջրի փրփուրը։

Անհույս նայում եմ լռած աղբյուրին,
(Ինչ ծա՜նր է նրա այդ լռությունը)։

Աչքերս են հանկարծ ծանրանում տխուր,
Ու... ջուր է դառնում աչքերիս հուրը։

Եվ արթնանում են քարերը կարծես՝
Կոտրում աղբյուրի լուռ քարությունը...


'''ԳԱԶԵԼ ՏԽՐՈՒԹՅԱՆ

::::''Արթուր ՎԱՐԴԱՆՅԱՆԻ հիշատակին

Ակնթարթներ կան քո կյանքում, որ ներկա եմ եղել,
Կան էլ՝ ինչ-ինչ պատճառներով բացակա եմ եղել։

Հետո ինքս ինձ քարին տվել, տառապել եմ երկար,
Քանզի ցավիդ հոգով, տենդով միշտ վկա եմ եղել։

Հետո եկել՝ հողակոշտդ ես գրկել եմ ամուր,
Հողաշերտիդ՝ մի տխրության հուշաքար եմ եղել։

Թեև դաժան ճակատագրի մռայլ քմայքներին
Ճարահատյալ իմ տխրությամբ միշտ անճար եմ եղել։


'''ԳԱԶԵԼ ԲՈՂՈՔԻ

Քո արածը քեզ դո՞ւր եկավ, Քրիստո՛ս,
Իմ եղբորը դու ո՞ւր տարար, Քրիստո՛ս։

Ի՞նչ խաղ էր սա, որ խաղացիր իմ գլխին,
Թե՞ իմ եղբոր կարիքը կար, Քրիստո՛ս։

Թե՞ իմ եղբոր պատկերն էիր ուզում դու
Դարձնել պարզ ու աստղանկար, Քրիստո՛ս։

Ու նայում է ինձ իր պայծառ նկարից,
Նկա՞ր, չէ, դա արցունքս է պաղ, Քրիստո՛ս։

Արցունքս է դա՝ կաթիլ-կաթիլ ծովացած,
Պիտի խեղդի ծովն այդ քեզ, գա՛ռ, Քրիստո՛ս...


'''ԳԱԶԵԼ ՑԱՎԻ

::::''Ընկերոջս՝ Պարգևին, մի տխուր առիթով

Ես երանության մեջ էի երեկ,
Իսկ իմ ընկերը՝ վշտի մեջ, երեկ։

Ու չգիտեի՝ հրճվե՞մ ինձ համար,
Թե՞ այրվեմ նրա կրակում, երեկ։

Ես չգիտեի։ Ու տալիս ծափին՝
Ընկերս վշտում այրվում էր երեկ։

Ես դեպի նրա կրակը գնում,
Գնում, ետ էի ընկրկում երեկ։

Քամին փչում էր, պողերս խառնում,
Կրակս... կարգին «հրճվում էր» երեկ։

Բայց հանկարծ նորից մարում էր մեկեն,
Ու ծուխն էր խեղդում կոկորդս երեկ։

...Եվ ոչ այրվեցի մինչև վերջ այդպես,
Ոչ վերագտա հանգիստս երեկ։


'''ԳԱԶԵԼ ԿԱՐՈՏԻ

Էլ չկա, էլ չի կանաչում մեր բակի կանաչ թթենին,
Մարել է ու էլ չի կանչում մեր բակի կարկաչ թթենին։

Մարել է՝ անհույս-անհավատ, մեր հավատն ու հույսն էր կյանքի,
Էլ չկա, էլ չի հառաչում մեր բակի հառաչ թթենին։

Թթենին մեր խեղճ ու կրակ՝ թողել է մեզ խեղճ ու լքված,
Թողել ու էլ չի շառաչում մեր բակի շառաչ թթենին։

Կարոտներ ու սեր է թողել, մեր կարոտն ու սերն էր սակայն,
Մարել ու էլ չի ճաճանչվում մեր բակի ճաճանչ թթենին։

Թողել է հույզեր անանուն, թողել է՝ ինչ թանկ էր իրեն։
Թողել ու... էլ չի ճանաչվում մեր բակին ճանաչ թթենին։

...Թթենու մի շիվ է այսօր կանաչում նորից մեր բակում։
Նա հույսի շողն է իմ բակի՝ հուշերիս կանաչ թթենին։


'''ԳԱԶԵԼ ՄՈՌԱՑՄԱՆ

Դու՝ հի՜ն հուշ սեր իմ հրկեզ, կարո՞ղ եմ քեզ մոռանալ,
Դու՝ իմ ամբողջ ու իմ... կես, կարո՞ղ եմ քեզ մոռանալ։

Այցելում ես, ի՛մ տեսիլք, ու լուսաստղի հետ չքվում
Դու չխամրող հուշի պես, կարո՞ղ եմ քեզ մոռանալ։

Մոլորվե՜լ եմ աշխարհի բավիղներում քարքարոտ,
Ինձ տուն կանչող իմ հյուղն ես, կարո՞ղ եմ քեզ մոռանալ։

Ա՜յլ է հիմա իմ ուղին, սակայն քայլերս երեր
Որոնում են կրկին քե՛զ, կարո՞ղ եմ քեզ մոռանալ։

Հիմա ուրիշ մի սեր է քո հին հուշը օրորում,
Որ մոռանամ հևքդ ես, կարո՞ղ եմ քեզ մոռանալ։

Ա՜յլ է հիմա իմ ուղին։ Եվ օրերում իմ այս կեզ
Մոռանո՜ւմ եմ արդեն, տե՛ս։ Կարո՞ղ եմ... Քե՞զ... Մոռանա՞լ...


&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;


________________________________________________________________


{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;
'''''Մատս՝ ձգանին

:::::'''Մատս՝ ձգանին՝ 
::::'''Կսպասեմ, տղաս, 
:::'''Առնականանաս,
::'''Հերթս կփոխեմ այնժամ, 
:'''Երբ որ դո՛ւ 
'''Հերթափոխի գաս...


'''Կարճատև մարտ

::''1994-ի հունվարի 8, Ներքին Սեիդահմեդլի։
::''Ծանր վիրավորվեց 4-րդ վաշտի
::''քաջարի հրամանատար Ժիրայր ՄԿՐՏՈՒՄՅԱՆԸ,
::''զոհվեցին դասակի հրամանատար Կարո ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆԸ
::''և շարքային Արմեն ԲԱԲԱՅԱՆԸ։

Իմ դեմ դաշտն է աղմկոտ՝
Մա՛հ, կոտորա՛ծ, արյո՛ւն,
Զենքերն իրար են խառնվել
Անհավասար մարտում։

- Արմենն ընկա՜վ,- Կարոն էր,-
Իսկույն առաջ նետվեց։
Հրազենից այդ պահին
Մի կարճ կրակահերթ
Նրան գետնին տապալեց
Ու նա պառկեց հանգիստ՝
Անէացած աշխարհի
Աղմուկից ու... բախտի՜ց։

Տղաները վազեցին.
-Նահանջո՜ւմ են, հասե՛ք...
-Լրբի լակո՛տ,-Ժիրայրի
Հրազենը խոսեց,
Ու փռվեցին թուրքերը,
Սակայն վերջին պահին
Վիրավորեց նռնակը
Հրամանատարին։

... Քիչ անց մարտն ավարտվեց,
Մի կարճ խաղաղություն
Մթնշաղի հետ ծածկեց
Այգի, փողոց ու տուն։


'''Փոքրիկը

::''1995-ի փետրվարի 2, Սեյսուլան։
::''Դավադիր ականի զոհ դարձավ
::''լեգենդար Փոքրիկը՝ Արթուր Օհանյանը։

Փոքրիկը պառկել է դագաղում,
Դագաղը Փոքրիկին չի սազում։

Փոքրիկին սազում են դիրքերը,
Կռիվը, պայքարը, զենքերը։

Փոքրիկն ո՜ւր ասես՝ չի եղել,
Փոքրիկն ի՜նչ ասես՝ չի տեսել։

Շահել է նա բոլոր մարտերը,
Սարսել են Փոքրիկից թուրքերը։

Բայց հիմա պարտվե՞լ է Փոքրիկը,
Ականը պայթել՝ ու... մոտի՞կ էր։

Մոտիկ էր ու հիմա... դագաղ է։
Դագաղում Փոքրիկը խաղաղ է։

...Փոքրիկն իր կռիվն արել է,
Սակայն մեր հողում դեռ կռիվ է։

Ու ելնում են տղերքը կրկին՝
Սրտերում վրեժը Փոքրիկի...


'''Սեյսուլանի ավերակներում

::''Թուրքն է անցել այստեղից...
::::''Վիկտոր ՀՅՈՒԳՈ

Նորից՝ արյուն, նորից՝ թալան,
Նորից՝ մամռած տուն ու քարեր,
Դժո՞խքն է սա դանթեական,
Թե՞ «այստեղով թուրքն է անցել»։

Ուր քայլում ես՝ պատեր փլված,
Ուր նայում ես՝ մահվան հետքեր,
Քո ճակատին ա՞յս էր գրված...
Չէ՛, այստեղով թուրքն է անցել։

Քանդված տներ, քանդված դպրոց,
Պղծված հին-նոր գերեզմաններ,
Ջարդված այգի ու օրորոց...
Չէ՛, այստեղով թուրքն է անցել։

Թուրքն է անցել, սակայն այսօր
Սեյսուլանում մենք ենք կանգնած,
Որ ոչ մի քար չպակասի
Ու ետ չգա թուրքը հանկարծ։

Մենք ենք կանգնած, որ էլ չգան,
Ավերակներն էլ չպղծեն,
Որ շենանան օջախները,
Օրորոցներն աղմկեն...


'''Ճակատագիր

::''Կոմիտասին ու Նունեին՝
:::''անապական սիրով...

Նա պահում է ափը՝ մոմակալ է ասես,
Իսկ դու մոմ ես՝ վառվող աչքերի մեջ նրա,
Ամրանալու համար դեռ շա՞տ պիտի «լացես»,
Կատարյա՞լ չէ ափը, կասկածո՞ւմ ես, տղա...

Ու՝ կաթում ես, կաթ-կաթ, տես, արցունք է ափիդ,
Տես, կարոտիդ՝ նրա երազանքն է ծալվում,
Մոմակալը թախծի աչքն է հառել ճամփին...
...Մոմ, հերիք է, այդպես մինչև ո՞ւր ես հալվում։


'''Եղբայրս, արի...

::''1994-ի ապրիլի 18, Հասանղայա։
::''Կատաղի մարտում արիաբար զոհվեց
::''գնդացրորդ եղբայրս՝ 
::''Անդրանիկ Արսենի ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԸ...

Գիշեր է, Ամանոր, իսկ դու դեռ... չկաս,
Բայց թույլ մի զգացում հուշում է՝ կգաս։

Կգաս ու աղմուկով դուռս կբացվի,
Կունկնդրես կարոտած պատերիս լացին։

Կգաս, որ կարոտած սիրտս ջերմանա,
Երազս թողնես ինձ, թախիծս գնա։

Կգաս, որ էլ իրար չմնանք ծարավ...
...Երա՜զս, կարո՜տս, թախիծս տարա՜ր։

Ի՜նչ «անխիղճ» տղա ես, եղբա՜յրս, արի՛,
Որ ուրախ սկսվի գոնե ա՛յս տարին։

Այստեղ էլ ձյուն տեղաց կարոտիս սրտին...
Բայց ինչ էլ լինի՝ քեզ սպասենք պիտի։

Բայց ինչ էլ լինի՝ դու անպայման կգաս,
Որ օ՜րս, արև՜ս, գալի՜քս դառնաս...


'''Քո... շքանշանը

::''...Ինչքան էլ ես քո մասին 
::''Խորհեմ, եղբա՜յրս,
::''Թեև հեռվում՝ անկասկած 
::''Ներկա՛ ես տանս...

Դու դեռ մանուկ օրերից եղել ես արի,
Խորթ են եղել քեզ անկուշտ բարքերը դարի,
Իսկ երբ ծագեց լուսարփին Արցախյան շարժման,
Անմնացորդ տրվեցիր քո կամքով նրան։

Քեզ կոչել են անունով քաջ Զորավարի,
Որ չլքի երբեք քեզ ոգին պայքարի։

Ծանր էր սակայն, մենք՝ անփորձ, թշնամին՝ ուժեղ,
Ցավ էր դառել ոսոխը, մեր տունն էր խուժել,
Գետաշենը պինդ էր դեռ՝ թեև արնաքամ,
Շահումյանը դատարկվեց, Մարտակերտն ընկավ...

...Քո գնդացրով անվարան նետվեցիր առաջ,
Որ թշնամին ճողոպրի քեզնից ահառած։

...Անունդ միշտ հավատքով կրեցիր կյանքում,
Հերոսի պես կռվեցիր դու ամեն մարտում,
Եվ իմացյալ՝ գնացիր մահվան հանդիման,
Ազատագրած հողերդ են քեզ շքանշան։


'''Հայրական պատգամ

::::''Զինվոր որդուս՝ Սամվելին

Այրվում է այտս՝ քո տղայական համբույրից այս տաք,
Ողջագուրման պահն անցած է, իսկ ե՞ս՝ տխո՞ւր եմ, հպա՞րտ։

Գիտեմ սոսկ՝ պիտի չընկրկես, լինես աննահանջ, արի,
Որ ընտրած ուղիդ միշտ կանաչ լինի, միշտ լինի բարի։

Այսօր սանիկ ես դու վարժարանի, իսկ վաղը՝ զինվոր,
Քո վաղվա օրը իմաստավորիր այստեղ ու այսօր։

Երբեք մի ցանկա հարթված-տրորված ուղիով քայլել,
Հույսդ դու եղիր, դու սովորիր քո՛ ամրությամբ փայլել։

Թույլ չես եղել դու, գիտեմ ես, ոգին քո չի թուլանա,
Բայց այնպես արա՝ քունը քեզ հաղթել չկարողանա՛։

Ամուր եղիր միշտ, ինչպես պողպատը, որ ինչքան ծեծվում,
Այնքան ավելի կարծրանում է նա, ու այնքան թրծվում։

Իմաստություն և ուսում ձեռք բեր, ու՝ կկարողանաս,
Դու պարտավոր ես այս թոհուբոհում դիմանալ, տղաս։

Իսկ թե թույլ եղար՝ վատ սովորույթ է գութ աղերսելը,
Սիրիր քո գործն ու պատիվ համարիր զինվոր լինելը։

Մատս՝ ձգանին, կսպասեմ մինչև առնականանաս,
Հերթս կփոխեմ այնժամ, երբ որ դու հերթափոխի գաս։

Հայրենյաց պաշտպան զինվորը դառնաս՝ ապավինենք քեզ,
Բայց ինչ էլ լինի՝ թշնամու առաջ երբեք չընկրկե՛ս։

Եվ հիշիր քո քաջ հորեղբոր կամքը ու ոգին տոկուն,
Որ ոսոխի դեմ երբեք չծնկեց, բայց ընկավ մարտում։

Գումարիր դու դա քո ոգուն, տղաս, եղիր աննահանջ,
Հաղթության կանաչ ճանապարհներով քայլիր միշտ առաջ։

...Աղոթում եմ ես Աստծո ամեն օր քեզ համար, տղաս,
Որ այնպես ապրես՝ մահին էլ հաղթել դու կարողանաս...


'''Դադարի պահին

::::''Ռուզանիս

Միշտ եղիր այդպիսին՝
Անկաշառ ու բարի,
Ծանրաբեռ՝ հոգսերով
Այս խելառ աշխարհի։

Իսկ եթե հոգսերդ
Սկսեն քեզ նեղել,
Դիմացիր, դու կյանքում
Հպարտ ես միշտ եղել։

Ու մնա այդպիսին,
Միշտ՝ սրտիս բարձունքում,
Որ այնտեղ մեն-մենակ
Փայփայեմ քեզ թաքուն...


'''Այս գիշեր

Ցուրտ կլինի այս գիշեր,
Անձրև կգա երևի,
«Սիփան-7»-ի դիրքերում
Մեր տղաներն են էլի։

Քամին պոկվում է տեղից,
Ծեծում քարերը սարի։
-Պի՜նդ կանգնեցեք, տղանե՛ր,
Բաճկոններդ չտանի՜...

Ծիծաղում են տղերքը,
Ու սաստկանում է քամին,
Իսկ քամու հետ անձրևը
Հորդ թափվում է գլխներին։

Շրջում եմ ես դիրքից-դիրք,
Խրամատից-խրամատ,
- Չե՛նք լքի մեր դիրքերը,
Պարո՛ն ավագ լեյտենանտ...

...Տեղատարափ է, անձրև,
Սարը ծափին է տալիս,
Իսկ թշնամու դիրքերից
Էլ ձեն-ծպտուն չի գալիս։


&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;


________________________________________________________________


{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;

'''''1988, փետրվար 27-29

::'''ԴՈՒ՝ ՀԱՅՈՑ ՎԵՐՋԻ՜Ն ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ,
:'''ՄԱՐԴԿՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐՋԻ՜Ն ՈՃԻՐԸ ԼԻՆԵՍ...

:::''Սումգայիթյան ցեղասպանության զոհերի հիշատակին

'''Ա

Հոգնածությունս զգում եմ արդեն,
Հոգնած ոտքերս նվում են արդեն,
Հոգնած ձեռքերս ճչում են արդեն
-Հերիք է հոգնած օրերդ ճոճե՛ս,
Հերիք է... ննջե՛ս,
Հերիք է դու քեզ քո ձեռքով... ջնջե՛ս,
Տե՛ր կանգնիր ոգուդ, հողիդ ու քարի՛դ,
Տե՛ր կանգնիր հոգնած, հյուծված աշխարհիդ...

Հոգնած բառերս չեն արտաբերվում,
Տառ-տառ գալիս են, կուտակվում, պայթում,
Քարս, անունս, հողս, կարոտս,
Ո՞նց է՝ իրարից էլ չեն տարբերվում։
Արցախ եմ ասում՝ կարոտ է լսվում,
Կարոտ եմ ասում՝ հող է զգացվում,
Իսկ հող ասելիս՝ քար է հասկացվում,
Իսկ քար ասելիս՝ հոգնում է շուրթս,
Շանթվում է շուրթս՝ մնում եմ... թլոր։

'''Բ

Հոգնածությունս զգում եմ արդեն,
Հոգնած օրերս նվում են արդեն,
Հոգնած ձեռքերս ճչում են արդեն...
...Հոգնած ոտքերս մի կերպ քարշ տալով
Ես հավաքում եմ հուշերս անցած,
Անցած-չկորսված,
Ու ոխերիմին ձգտում այսօր էլ
Ոխով չնայել,
Բայց միշտ ոսոխին՝ արյունով հարբած,
Ճանապարհները իմ տունն են բերել
Ու գրիչ-որդիդ մատյանը թողել՝
Զինվոր է գրվել,
Ու մաճկալ-որդիդ լծկանը թողել՝
Զինվոր է գրվել,
Ու կատաղել է ոսոխն ավելի,
Ու... ավերվել է իմ հողն ավելի,
Ու ավարայրվել-պարտվել է էլի
Երկիրս խուժած խուժանը խուժդուժ,
Հեռացել անուժ։

...Բոլոր դարերում այդպե՛ս է եղել։
Բոլոր դարերում արյո՜ւն է հեղվել։
Բոլոր դարերում՝ կոտորած-եղե՛ռն։
Բոլոր դարերում՝ մահ-թալան-ավե՛ր։

Բոլոր դարերում հրդեհվել-վառվել
Ու ավերվել են քարե՜րը հայոց։
Բոլոր դարերում հրդեհվել-վառվել
Ու ավերվել են... դարե՛րը հայոց։
Բոլոր դարերում հայ շինականը
Զոհել է իրեն՝ գի՜րքը փրկելով,
Որ հարատևեն տառե՛րը հայոց։
Այդպե՜ս է եղել բոլոր դարերում...
Այդպես ենք ապրել բոլոր դարերում...

'''Գ

Հոգնածությունս զգում եմ արդեն,
Հոգնած ոտքերս նվում են արդեն,
Հոգնած օրերս ճոճվում են արդեն,
Հոգնած ձեռքերս ճչում են արդեն.
Հայ գլխին կախված դու հի՜ն արհավիրք,
Որ ապրում ես դեռ վայրի մոլուցքո՜վ,
Մեր դարավերջի՝
Դարասկզբյան նորացված չարիք,
Դու՝ հայոց բախտի փլուզում մի նոր,
Դու՝ նորակերպված Համիդ ու Թալեա՜թ։
Ես էլ ի՞նչ սրտով դիմեմ քեզ այսօր,
Դու ի՞նչ երեսով նայես ինձ այսօր,
Եվ ինչպե՞ս ապրենք միասին, այսօր։

Ես հանգիստ խղճով ապրում եմ այսօր,
Եվ հանգիստ նայում սև կերպարանքիդ,
Ու իմ ապրելուց դու... ցա՛վ ես զգում։
Դու ավերում ես, իսկ ես՝ արարում,
Իմ արարումից դու ցա՜վ ես զգում։
Իմ արարումից գայլանում էլի,
Իմ արարումից մոլեգնու՛մ ես դու,
Ու... որոշեցիր սպանել էլի,
Սպանել, որ ես դեռ... հա՜յ եմ այսօր,
Բայց ես չմեռա՛,
Ինչպես չմեռա բոլո՜ր դարերում...

'''Դ

...Այդպե՜ս է եղել բոլոր դարերում,
Արյո՜ւն է հեղվել բոլոր դարերում,
Կոտորած-եղեռն՝ բոլոր դարերում,
Մահ-թալան-ավե՛ր՝ բոլոր դարերում։
Այդպես ենք ապրել բոլոր դարերում։
Բայց մի նոր ցավով այրվում է հոգիս
Մեր ամենդարյա ցավին լրացում՝
Մեր դարավերջյա՜ն կոտորածներից։

Եվ, այդուհանդերձ,
Հպարտ եմ այսօր, որ հա՜յ եմ այսօր,
Անպարտ եմ այսօր, որ... հա՜յ եմ այսօր,
Ու թող իմ չկամն այսօր իմանա,
Որ ինչ էլ լինի՝ չեմ... գայլանա ես՝
Գա՜յլը մարդանա...

'''Ե

...Հոգնածությունս զգում եմ արդեն,
Հոգնած ոտքերս նվում են արդեն,
Հոգնած օրերս ճոճվում են արդեն,
Հոգնած ձեռքերս երկինք բռունցքված
Հոգնածությունից ճչում են արդեն.
- ԴՈՒ՝ ՀԱՅՈՑ ՎԵՐՋԻ՜Ն ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ,
ՄԱՐԴԿՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐՋԻ՜Ն ՈՃԻՐԸ ԼԻՆԵՍ...
Հոգնած բառերս չեն արտաբերվում,
Տառ-տառ գալիս են՝
Կուտակվո՜ւմ,
Պայթո՜ւմ...

&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;


________________________________________________________________


{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;

'''''Լռության րոպե

:::''Արցախյան պատերազմի նահատակ համագյուղացիներիս հիշատակին

:::::::'''Դուք մեզ մի՜ կոչեք անհայտ կորածներ,
::::::'''Խնդրո՛ւմ ենք, մարդի՜կ։
:::::'''Դուք մեզ հիշեցե՛ք։
::::'''Մեր անունը դուք պահեք ձեր սրտում
:::'''Ու սպասեք մեզ՝
::'''Մենք մի օր կգա՛նք։
:'''Կգա՛նք,
'''Չէ՛ որ մենք ապրո՛ւմ ենք ու կա՛նք...


'''Որպես սկիզբ

Եվ պիրկ ձգվում է լռության րոպեն,
Անլուր ծանրանում հոգուս ծալքերում...
Սիրտ է քրքրում տվայտանքի թե՞-ն,
Որ տառապանքս է անտարբեր քերում։

Տխուր եմ, ցավիս սարերն են փլվել,
Մենակ եմ հիմա, սակայն ոչ անհույս,
Եվ ժամանակի դավին անտարբեր
Նոր շիվ է աճում տապալված կաղնուց։

...Թուրքը եկել է հասել Կոճողոտ,
Մեր օջախին է տիրանալ ուզում,
(Օ՜, ճակատագիր՝ դառն ու անողոք,
Քմահաճորեն ո՜նց ես հանդուրժում...

Ո՜նց ես թողնում, որ սուրբ երազը մեր
Անհույս թպրտա, կրնկահարվի,
Եվ հագուրդ տալով կրքերին իր նեռ՝
Թուրքը լիաթոք հիանա, հրճվի)։

Ու ելան անվախ տղաները մեր,
Հոգում վառ սերը հայրենի հողի,
Որ ավերակեն բերդերն «անառիկ»,
Որջերը՝ մեր շենն ասպատակողի...

Ու ելան... Սակայն արյուն էր, ավեր,
Եվ պատերազմում աշխարհակործան
Ընկան տղերքը՝ սրտերում՝ արև,
Սրտերում՝ գարուն, երազն՝ իրական...

- Արթուր Շուրայի Դանիելյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Գուրգեն Շուրայի Վարդանյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Մերուժան Սուրենի Սարգսյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Աշոտ Ռոբերտի Ավետիսյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Գարիկ Փարավոնի Հայրիյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...
Կարոտել եմ, մա՜...

- Հրանտ Յուրայի Խաչատրյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Ռոբերտ Ռաշիդի Շամիրյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...
Մայրս հիվանդ էր՝ անկողնուն գամված,
Բայց հայրենիքս թանկ էր ավելի...
Հայրս դիմանալ չկարողացավ...
Մայրս էլ գնաց...

- Մեխակ Զավենի Դանիելյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Բորիս Միշայի Սիմոնյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...
Բալե՛քս, ո՞նց եք առանց ինձ...

- Արթուր Ռազմիկի Թադևոսյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Մանվել Արտուշի Վարդանյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Ազատ Շահենի Խաչատրյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...
Դստրիկս ծնվեց, իսկ ես... չկայի,
Բայց ի՛մ կամքով է նա Ազատուհի...

- Կամո Ալբերտի Ադամյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Արարատ Ալեքսեյի Վանյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...

- Անդրանիկ Արսենի Գրիգորյա՛ն...
- Ե՛ս եմ...
Ներո՞ւմ եք, որ ձեզ «խաբեցի»
Ու էլ ետ չեկա...
Ներո՞ւմ եք, ասե՛ք, թե՞ խռով եք դեռ։

...Ընկան, որ մնան,
Ընկան, որ հիշվեն։
Որ սերունդները մի՜շտ հպարտանան։

...Իսկ երկարում է լռության րոպեն։


'''Եվ Դանիելյան Արթուրը հանկարծ
'''առաջինն այսպես խոսել սկսեց.

- Առաջին շարքում ե՛ս պիտի լինեմ,
Ես պիտի լինեմ մարտո՜ւմ առաջին։

Առաջին մարտում, ինչ էլ որ լինի,
Ես պիտի կռվեմ շարքո՜ւմ առաջին։

Իսկ թե առաջին մարտում պիտ ընկնեմ՝
Թող ընկնեմ միայն շարքո՛ւմ առաջին...


'''Եվ Գուրգենն ասաց.

- Երջանկությունս, իմ Արցա՛խ աշխարհ,
Քո անունն է լույս՝ իմ բախտի սյունը,
Ապրել քեզ համար, կռվել քեզ համար,
Զոհվել քեզ համար՝ երջանկություն է։

Ապրում եմ կյանքում միշտ քո հավատով,
Ու քո՛ սիրով եմ շնչում ես կյանքում,
Քայլում լուսաշող քո՛ ճանապարհով,
Արցախյան երկրի հանրապետություն։

Դժվար է ապրել առանց հավատի,
Հավատը պետք է դրոշ դարձնել,
Հավատով հաղթել նենգին, տմարդին,
Եվ անհավատին հավատքի բերել։

Երջանկությունս հենց այս է, որ կա,
Երջանկությունս ազատ ապրելն է,
Երջանկությունս կյանքն է արևկա
Ու մարդկանց ճամփին միշտ արևելն է։

Դու՛ ես, Արցախ իմ, երջանկությունս,
Սե՛րս, երա՛զս, հավատս դո՛ւ ես,
Ես՝ ի՞նչ՝ նույնիսկ կես ակնթարթ չկամ,
Իսկ դու մի ամբողջ հավերժությո՜ւն ես...


'''Մերուժանն ասաց.

- Ես մարտի կելնեմ առավոտ ծեգին,
Իմ ընկերներով կգնամ առաջ,
Իմ ընկերները՝ արծիվներ արի,
Չգիտեն անկում, չգիտեն նահանջ։

...Իսկ թե ինչ որ տեղ ինձ դարանակալ
Մահն է սպասում ժանիքը սրած՝
Թող շատ չշտապի՝ պարտք ունեմ ես դեռ,
Պարտքս կատարեմ՝ թող գա ինձ այցի...

(Կարծում եք՝ պարտքս լա՞վ կատարեցի)։


'''Աշոտը շեշտեց.

- Մենք մարտերի մեջ կոփված
Եղբայրությո՜ւնն ենք սիրում...
Երբ որ տված ուս-ուսի
Մարտնչում են քաջարի
Ընկերները դիրքային,
Նրանք կարող են հաղթել
Նույնիսկ զորեղ թշնամուն։
...Ու ելնում ենք քաջաբար
Թուրքերի դեմ մոլեգնած։
Թող չկարծեն իմ երկրի
Չարեկամները բոլոր,
Թե քնած ենք մենք այստեղ,
Նրանք թող լավ իմանան՝
Գիշերները չի քնում
Հայրենիքի զինվորը,
Զգոն աչքով հսկում է
Խաղաղությունն Արցախի։
Մենք պայքարով ձեռք բերված
Խաղաղությունն ենք սիրում։
...Այո՛, ապրում եք այսօր
Խաղաղ կյանքով, առանց... մեզ,
Եվ ոչ ոք չի՛ խանգարի
Ձեր այս խաղաղ երթը, ձե՛զ։
Բայց թե հանկարծ թուրքը սև
Բանակներով նորից գա՝
Մենք զինավառ կնետվենք՝
Գոցենք երախը նրա։
Որ արյունով ձեռք բերված
Խաղաղությունը մնա...


'''Եվ Գարիկն ասաց.

- Մեր հի՜ն հողի վրա թուրքի հետքե՞ր,
Մեր հի՜ն գյուղում հիմա թո՞ւրքն է նստել,
Մենք քնո՞վ ենք անցել՝ հնչե՛ք, զանգե՜ր,
Թե արթուն ենք՝ ո՞ւր է կռիվը մեր։

Հնչե՛ք, զանգե՜ր, հնչե՛ք, գնանք ի մարտ,
Հնչե՛ք, զանգե՜ր, քանի ջահել ենք մենք,
Հնչե՛ք, զանգե՜ր, էլի թող շատանանք,
Հնչե՛ք, զանգե՜ր, մենք դեռ պետք է կռվենք։

Մեջքը մեր չի ճկվի երբեք մարտում,
Մենք դեռ պետք է կռվե՛նք, պետք է կռվե՛նք,
Ծունկ չե՛նք չոքի երբեք, զանգակատո՜ւն,
Զա՜նգ հնչեցրու, գնանք կռվենք-մեռնե՛նք։

Գնանք կռվենք-մեռնենք, հաղթենք ու գա՛նք,
(Եվ կսազի՞, արդյոք, մեզ պարտություն,
Մենք եղե՛լ ենք անպարտ, եղե՛լ ենք, կա՛նք),
Զա՜նգ հնչեցրու, գնանք, զանգակատո՜ւն...


'''Եվ Հրանտն ասաց.

- Ինձ ցավ տուր,
Ես ցավը հեշտ եմ տանում։
Տառապանքը, որ ծնվել է սիրուց,
Իմ սիրտն է։
Իսկ առանց սրտի՝
Մեռնելը դժվար է խիստ։
...Ապրե՞լը՝
Անիմաստ ու սին։

...Իսկ տառապանքս՝
Իմ Արցախն է հեգ...


'''Ռոբերտն ընդհատեց Հրանտին,
'''ասաց.

- Արցախը հեգ չէ,
Ոսոխին տեգ է,
Ոսոխի սրտին՝ սուր ու դանակ,
Արցախը հուր է,
Թշնամուն՝ սուր է,
Թշնամու մուխը մարող բանակ։

Անհո՛ւն է, խե՛նթ է,
Բռո՛ւնցք է, զե՛նք է,
(Արցախում՝ կռի՞վ, ավեր-ավա՞ր...)։
Եվ նա չի՛ պարտվի,
Ոնց Ավարայրի
Մեր այն հի՜ն կռվում օրհասական։

Ո՛չ, նա չի՛ պարտվի,
Կկանգնի ոտքի՛,
Կկապի որդու՝ Դավթի գոտին,
Որ գետնի նրան
Մի ակնթարթում՝
«Յոթ-միլիոնանոց» իր ոսոխին...

...Տեսա՞ր, ոնց գետնեց ու չոքեց բկին։
Ասում էի, չէ՞...


'''Մեխակը խոսեց սարերի մասին,
'''ասաց.

- Մեր սարերը վեհ սարեր են,
Հրաշքներ են մեր սարերը,
Մարմնավորված երազներ են,
Մուրազներ են մեր սարերը։

Մեր սարերը շատ բարի են,
Հանճարեղ են մեր սարերը,
Մեզ համար են հավերժ կանգնել
Մեր թև-թիկունք՝ մեր սարերը...


'''Բորիսը խոսեց քարերի մասին,
'''ասաց.

- Քարե՛ր իմ, հայրենի՜ քարեր,
Չեմ ուզում խոսել ձեր հանդեպ տածած
Իմ ապրումների, խոհերի մասին։
Սակայն չեմ կարող,
Այդ մասին կյանքում լռել, չխոսել,
Չասել, որ առանց ձեզ կյանքում երբեք
Չեմ կարող ապրել...
Որ ձեր սիրով եմ շնչում ես կյանքում,
Իմ լեռնաշխարհը հոգուս հետ կապող
Հայրենի՛ քարեր...


'''Իսկ Թադևոսյան Արթուրը ասաց.

- Եվ հավերժության խորհուրդն է ահա՝
Մեզնից առաջ են լեռներն այս ծնվել
Ու մեզ հետ ապրում, կանգուն են հիմա,
Մեզնից հետո էլ դեռ պիտի ապրեն
Դարերում գալիք՝ հավիտյան անմահ։


'''Իսկ Մանվելն ասաց.

- Ծերանում են լեռները մեր,
Կծերանանք նաև մենք,
Բայց մնում են լեռները դեռ,
Իսկ մենք կյանքից գնում ենք։

Հրաշք լիներ, այնպես լիներ՝
Մենք էլ հավերժ մնայինք,
Մեր լեռներին թիկն տված
Կյանքում անվերջ ապրեինք։

...Բայց չտրվեց ինձ ծերանալ,
Ընկա մարտի թեժ պահին,
Որ բարի օր, բարի գարուն
Բացվի Արցախ աշխարհին...


'''Իսկ Ազատն այսպես խոսել սկսեց,
'''դիմելով կնոջն՝ իր թերեզային.

- Կարծես թե երբեք ինձ չես տեսել,
Չենք սեղմվել իրար երբեք կյանքում,
Բայց... հանդիպում եմ քեզ հետ միշտ էլ
Երազներիդ մեջ՝ քուն, թե արթուն։

Շրջում ենք մեկտեղ գիշեր-ցերեկ
Մեր Կոճողոտում՝ Աստծո թաս,
Ես պատմում եմ քեզ մարտերից թեժ,
Բայց արթնանում ես՝ թախծում՝ «չկա՜ս»։

Իսկ ասում են, թե Ցեխ-ձորում, ես...
Իբր... զոհվել եմ այն արկից կույր,
Մի՞թե ճիշտ է դա, ճի՞շտ է, Թերեզ,
Ես չեմ հավատա երբեք կյանքում։

Ես ապրում եմ, կամ, ես չեմ զոհվել,
(Ստում են նրանք, ստում, անգին),
Ես հանդիպում եմ քեզ հետ միշտ էլ
Քո երազների ճանապարհին...

...Բայց մոռացա քեզ հիշեցնել,
Որ... լավ նայես մեր երեխային...


'''Եվ խոսեց Կամոն.

- Իմ վիրավոր աչքերի մեջ
Քո պատկերն է, հայրենի՛ք,
Քո անունը իմ շուրթերին
Դարձել է թո՜ւյլ թիթեռնիկ։

Թպրտում է, թևահարում,
Մղձավանջ է, և կարծես,
Մթնում է լուռ աշխարհն իմ դեմ
Ու... փլվում եմ հողին ես։

Բայց՝ մի վայրկյան։ Սթափվում եմ
Եվ հրազենը ձեռքիս՝
Ոտքի ելնում՝ նետվում առաջ՝
Ընկերներիս ետևից...


'''Եվ՝ Արարատը.

- Թեժ մարտերի մեջ կոփված
Տղաներով մենք արի
Կրկին ելնո՛ւմ ենք, ահա,
Թուրքերի դեմ կատաղի։

Կրկին ելնում ենք, ու թող
Լա՛վ իմանա թշնամին,
Որ ինչքան էլ համառի՝
Չի՛ տիրանա Արցախին։

Մինչև շո՛ւնչը մեր վերջին,
Վերջին կաթի՛լը արյան,
Հանուն մեր լույս գալիքի՝
Կմարտնչե՛նք անվարան...


'''Իսկ Անդրանիկը
'''հրաժեշտ տվեց իր ծնողներին,
'''գնաց՝ ասելով.

- Ընկերներս այնտեղ՝
Մարտադաշտում ահեղ,
Ես չե՛մ կարող մնալ,
Ես գնո՜ւմ եմ, մայրի՛կ։

Չնեղանա՛ս ինձնից,
Որ թողի քեզ մենակ,
Ես դեռ կգա՜մ մի օր,
Ես դեռ կգա՜մ։

Դու սպասի՛ր հույսով,
Դու սպասի՛ր, մայրի՛կ,
Հաղթանակի՛ն մեր մեծ
Ու քո որդուն։

Ես դեռ կգա՜մ մի օր,
Ես դեռ կգա՜մ։
Իսկ թե հանկարծ...
Հանկարծ եթե... չգամ՝

Դու չլացե՜ս, մայրի՛կ,
Դու կսպասես հույսո՛վ,
Ես դեռ կգա՜մ,
Կգա՜մ,
:Կգա՜մ,
::Կգա՜մ...


'''...Ու ես այլևս չհամբերեցի.

- «Կգա՜մ»... Չեկա՛ր սակայն։
Բայց նեղացա՞նք քեզնից,
Խռովեցի՞նք քեզնից, եղբա՜յր, զինվո՛ր...
Ո՛չ, սիրեցի՜նք մենք քեզ,
Սպասեցի՜նք միշտ քեզ՝
Հուշաքարի տեսքով եկար մի օր։

Եկար ու կանգնեցի՜ր։
Եկար ու... հառնեցի՛ր։
Եկար ու մնացի՜ր երազիս մեջ։
Եկար՝ անխոս ու լուռ,
Դու՝ իմ ցավի մրմուռ,
Որ տառապեմ երկա՜ր, անհո՜ւյս, անվե՜րջ...

Եկա՜ր, դու, իմ կարո՛տ,
Չգալ չէիր կարող,
(Չգա՞լ՝ ինչպե՜ս եմ ես... համարձակվում)...
Դու կե՛սն ես իմ սրտի,
Իմ մեջ ապրե՜ս պիտի,
Ինձ հետ քայլե՜ս պիտի իմ օրերում...


'''Հետգրության կարգով

...Եվ դադարում են «ընդհատումները»,
Տղաները էլ ոչինչ չեն «ասում»,
Իմաստազուրկ են թվում բառերը,
Որ... նահանջում են, քաշվում, նվազում։

Ու տղաները գնում են նորից,
Որ ամուր պահեն իրենց... դիրքերը,
Իսկ անդառնալի կորստյան ցավից
Դեռ մղկտում են հարազատները։

«Կանգնած են» տղերքն՝ անհողդողդ, անքեն,
Որ կայուն լինի խաղաղությունը...
...Եվ ավարտված է լռության րոպեն,
Բայց լռությունը շարունակվում է։

&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;


________________________________________________________________


{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;

'''''Պաբլո Ներուդայի մենախոսությունը

Հեղինակի կողմից

1973 թվական, սեպտեմբերի 13։
Վաղ առավոտվանից մարդիկ զինված կանգնել ու սպասում են։
Նրանք նախագահական «Լա Մոնեդա» պալատի պաշտպաններն են։
Նրանց հետ է նաև ժողովրդական նախագահը՝ Սալվադոր Ալիենդեն՝
նույնպես ավտոմատով։ Ֆաշիստական նողկալի գրոհին
հաշված վայրկյաններ են մնացել...

Սկիզբ

Տագնապի իմ ցավը խորն է ու անամոք։
Ափերից ելել եմ, վարար եմ, հորդում եմ։
Ափերից ելել եմ, ինքս ինձ ուտում եմ։
Եվ էլ ո՞նց ես ցավս, մորմոքս ամոքեմ։
Եվ էլ ո՞ւմ հասցնեմ բռունցքված բողոքս։
Եվ ո՞վ է մոտիկս։
Եվ ո՞վ է ոսոխս։
...Սեպտեմբե՛ր, այս ինչքա՜ն անխիղճ ես ու դաժան։
Սեպտեմբե՛ր, ես ինչպե՞ս մոռանամ իմ ցավը։
(Այս ինչքա՜ն անամոթ, անխիղճ է աշխարհը)...
Մեր բաժին Աստվածն էլ քարացել՝ արձա՞ ն է...
Մեր բաժին Աստվածն էլ աստված չէ, վարձկա՛ն է։

Թախիծ

Ես սիրում եմ աշխարհը լույս...
Ես սիրում եմ փոքրիկ ու ցուրտ
Երկիրը իմ...
Պաբլո ՆԵՐՈՒԴԱ
Ապրում է իմ մեջ անունդ վառման՝
Կարո՞ղ եմ, արդյոք, մոռանալ ես քեզ,
Ես՝ որդին քո մեծ՝ Պաբլո Ներուդան,
Կանգնած եմ ահա հասակով իմ վես։
Ու կարոտներով, հավատով իմ լույս
Աշխարհներին եմ անունդ տանում,
Քեզ ո՞նց մոռանամ, Չի՛լի, սրբահույզ
Երկիր այրերի՝ քաջ ու աննկուն։
Քո տագնապները իմ հոգու մեջ են,
Ապրում են ինձ հետ իմ ամեն քայլում,
Դրանի՞ց է, որ տարերքի մեջ եմ,
Հուզմունքից դեմքս ինչպե՜ս է վառվում...
Քո մեծ սիրով եմ ես աշխարհ եկել,
Ապրել իմ կյանքը՝ քո սիրով միայն,
Չի՛լի, քո տրտունջ-տանջանքն եմ կրել,
Քո տառապանքը՝ աշխարհե-աշխարհ։
Եվ թեկուզ փոքր ես եղել, «ցուրտ երկիր»՝
Քո գիրկն եմ դարձել ես ամեն անգամ,
Սեր-հույսդ ինձ միշտ հուշել է՝ երգի՛ր,
Ու երգել եմ ես հավատով պայծառ։
Երգել եմ սերս, հավատս անսպառ
Ու քո քարերի մասին եմ երգել.
«Կծնվեի բյուր անգամ, քեզ համար
Կմարտնչեի, թե հնար լիներ»...
Ես ո՞նց կարող եմ, ես ո՞նց մոռանամ,
Երբ արյունը քո բռունցքված է դեռ,
Երբ որդիներդ քաջ ու անվարան
Բյուր անգամ կուզեն քեզ համար մեռնել։
Իմ հուշերի մեջ ապրում են նրանք,
Քո բյուր զոհերը՝ հերոս, քաջարի,
Որ մինչև վերջին կաթիլը արյան
Չեն զիջել երբեք դիրքը պայքարի։
Ընկել են թեկուզ, բայց չեն կորսվել,
Կանգուն են եղել ընդդեմ հողմերի,
Հավատով, սիրով լուռ մարտիրոսվել
Ու ապրում են դեռ փառքով... քաջերի։
Իմ մեջ ապրում է թախիծդ անհույս,
Թախիծդ՝ անծայր, թախիծդ անհուն...
...Ըմբոստ շարքերով քո որդեկորույս
Մայրերի երթն է ձգվում աննկուն։
Դեռ ողբն է հնչում քո հեգ որբերի,
Եվ շշունջները՝ լուռ, լալահառաչ,
Հոգնած քայլերը քո որդիների՝
Զրկված մայր հողից, զարկված, բզկտված։
Սակայն ապրում են նրանք ու դեռ կան՝
Աննկուն կամքով որդիները քո,
Մի գեղեցիկ օր նրանք դեռ կգան՝
Փրկելու և՛ տուն, և՛ երկիր, և՛ հող։
Ոտքի կելնի դեռ ժողովուրդը քո
Ընդդեմ խունտայի՝ նենգ ու դրուժան,
Ու նրան նորից կհաղթեմ երգով
Ես՝ ավագ որդիդ՝ Պաբլո Ներուդան։

Արյուն

Ես չեմ ուզում, որ արյունը
Նորից ծծվի մեր երգերի
Եվ հացի մեջ...
Պաբլո ՆԵՐՈՒԴԱ
Ես չուզեցի, սակայն այնպես
Եղավ, որ ի՛մ արյունը հենց
Ծծվեց իմ լույս, իմ հուզառատ
Երգերի և ի՛մ հացի մեջ։
Ես չուզեցի... Արյո՛ւն տեղաց,
Հողս վառվեց հրդեհներում,
Խունտան իր կեռ ճանկը խրեց,
Որ ծծի իմ արյունը հուր...
Ու բանտվեցին ազատության
Մարտիկները։ Գլխատեցին
ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ բառը անգամ։
Բանտվեց հողս՝ երկիրս ջինջ...
«Ես ծնվել եմ, որ միշտ երգեմ»՝
ԱՐԴԱՐՈՒԹՅՈՒՆ սակայն չկար...
Շղթաների զնգոց էր լոկ՝
Արգելված էր երգս կարդալ։
Ջնջել էին անունս հուր,
Ասելով, որ իբր էլ... չկամ։
Բայց ես կայի, ապրում էի
Ժողովրդիս ցավ ու հոգսում...
Հալածանքնե՜ր, հերյուրանքնե՜ր՝
Ինչե՜ր չարին նրանք իմ դեմ,
Որ մայր հողս անտեր թողած
Լուռ հեռանամ օտար ափեր,
Ուրիշ քամու ընկեր դառնամ
Ու մոռանամ իմ մայրենին,
Հող-հայրենին իմ մոռանամ...
Ինչե՜ր չարին նրանք իմ դեմ...
Բայց ես կայի՛, ապրում էի՝
Ժողովրդիս երազներում։
Թափառեցի ես ամենուր,
Ուր էլ եղա՝ ինձ տանջում էր
Ժողովրդիս ցավը խորունկ,
Ուր էլ եղա՝ ժողովրդիս հետ էի միշտ,
Ժողովրդիս ցավ ու հոգսից,
Հուզումներից միշտ անպակաս։
Ուր էլ եղա՝ մի մեծ հավատ
Ունեի լոկ. մի օր պիտի
Ա՛յգը բացվի երկրիս վրա՝
ԽԱՂԱՂՈՒԹՅԱՆ ա՛յգը բարի...
Ես չուզեցի՛...
Բայց արյունը մինչև հիմա
Դեռ ծծվում է իմ երգերի
Եվ... հացի մեջ։ Ու ես... եկա։
Եկա՝ տանս հող դառնալու...
«Ես ծնվել եմ,
Որ միշտ երգեմ»։
(Երգի՛ր, Պաբլո,
Երգի՛ր, անգի՜ն)...

Հավատ

Ես հավատում եմ քեզ, Չիլի, հավատում եմ քո ապագային։
Կլինեն մարդիկ, ովքեր կվերապրեն այս դառն ու մռայլ
ժամանակները, և կգա այն օրը, երբ մարդն ազատ կապրի
ու կկառուցի նոր, լուսավոր կյանք...
Սալվադոր ԱԼԻԵՆԴԵ
Ազատության համար ընկած
Զինվորները չեն մահանում,
Ապրում են հար ժողովրդի
Երազներում, հուշերի մեջ,
Կարոտներում,
Հույզերի մեջ...
Դու՝ զավակդ բազմաչարչար
Ու տառապած ժողովրդիդ,
Քո մեծազնիվ ձգտումներով,
Նվիրական ու մեծ սիրով
Արյունդ հուր՝ կաթիլ-կաթիլ
Տվիր առանց վարանելու՝
Հողի՛դ,
Երկրի՛դ,
Ժողովրդի՛դ։
Տվիր՝ առանց վարանելու,
Միայն ապրեր ժողովուրդդ,
Ծաղկեր հողդ,
Հայրենիքդ։
Այդպես չեղավ կյանքում սակայն։
Հողդ վառվեց հրդեհներում,
Մոխիր դարձավ բախտը դաժան
Քո տարաբախտ ժողովրդի։
Հետո արդեն դու... չկայիր։
Քեզ հետ քանի՜-քանի քաջեր
Հայրենիքի, հողի համար,
Ժողովրդի համար ընկան։
Ընկան՝ առանց վարանելու...
Ընկան, որ միշտ ծաղկուն լինի
Հող-հայրենին և ազատվի
Ժողովուրդը տառապանքից...
Նրանք ընկան...
Քեզ հետ էին ահեղ մարտում
Անհավասար, ու քեզ հետ էլ
Քաջի մահով մարտում ընկան,
Անմահացան՝ քաջի մահով...
Ընկան, որ վիշտ, ցավ չլինի
Չիլիացու ժպիտներում,
Վերք չլինի։
Այդպես չեղավ կյանքում սակայն...
Խունտան վայրի, նենգ ու դաժան
Մեր երկիրը ավերակեց,
Ազատության զինվորներին
Բանտեց, մորթեց...
Քանի՜-քանի
Ազնիվ սրտով,
Մաքուր սրտով չիլիացի
&lt;&lt;Անհետ կորան&gt;&gt;։
(Կորա՞ն, իրոք, թե՞ կորցրին)։
Բայց նրանք կան ու ապրում են,
Ազատության համար ընկած
Զինվորները չեն մահանում,
Երբե՛ք, երբե՛ք...
Ապրում են հար
Ժողովրդի երազներում,
Ինչպես դու ես ապրում ու կաս,
Դու՝ զավակդ՝ բազմաչարչար
Ու տառապյալ ժողովրդիդ...

Բռունցք

Ես սիրում եմ ազատությունը, բայց բանտից չեմ վախենում,
սիրում եմ կյանքը, բայց չեմ վախենում մահից...
Լուիս ԿՈՐՎԱԼԱՆ
Նահատակվա՛ծ իմ եղբայրներ,
Մեր գործն արդար, վեհ ու բարի՝
Չի՛ մնալու երբեք կիսատ։
Դեռ պայքարը չի վերջացել։
Ցած չեն դրվել դեռ զենքերը
Ու քանի դեռ ապրում ենք մենք՝
Մեր ձեռքերը
Պետք է փրկե՛ն մեր ապագան։
Ու կփրկեն միայն զենքով
Սուրբ հավատի՛, ճշմարտությա՛ն։
Մեր ապագան պետք է փրկենք
Մենք բռունցքված մեր հավատո՛վ։
Արյունակի՛ց իմ եղբայրներ,
Անհավասար, ահեղ մարտում
Ե՛վ զոհվեցինք, և՛ բանտվեցիք։
Մեզ տանջեցի՛ն, բզկտեցի՛ն,
ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ բառը սակայն
Մեզնից վանել, մեր մարմնից
Կտրել-զատել չհաջողվեց,
Մեր սրբազան հույս-հավատից
Զտել-հանել չհաջողվեց,
Մեզ հետ բանտամենախցի
Մի անկյունում ապրում էր այդ
ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ բառը ազնիվ,
Մաքրապայծառ, պայծառամեծ։
...Հիշում եմ ես՝
Քանի՜ անգամ ստիպեցին,
Որ բաժանվես ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ
Ազատամեծ ու լույս բառից։
Քեզ կբանտե՛ք...
(Վախեցրին)։
Քանի՜ անգամ դահիճներին
Նենգ ու դաժան դու ասացիր.
- Սիրո՛ւմ եմ ես ազատություն,
Բանտից սակայն չե՛մ վախենում,
Չե՛մ վախեցել կյանքում երբեք...
- Քեզ կմորթենք...
- Կյա՛նքն եմ սիրում
Մեծ ու անհուն,- ասացիր դու,-
Մահից սակայն չեմ վախենում...
Քանի՜ անգամ քեզ բանտեցին,
Տանջեցին ու բզկտեցին,
Աննկուն էր ոգիդ սակայն՝
Տառապեցիր բանտախցում,
Բայց ապրեցիր ու հաղթեցիր՝
Բանտախցիդ դուռը բացվեց...
Մի ցավ էր լոկ հոգիդ մաշում՝
Դու փրկվեցիր, ժողովո՛ւրդդ
Սակայն մնաց բանտախցում։
Բանտախցում մնաց հո՛ղդ,
Հայրենի՛քդ, հա՛ցդ, ջո՛ւրդ։
...Պետք էր փրկել ու տուն բերել
Ե՛վ ժողովուրդ, և՛ հայրենիք։

Նախավարտ

...Ինչքա՞ն է տևում կյանքը մարդկային,
Ինչո՞ւ են, արդյոք, մարդիկ մահանում,
Ես մեծ տագնապով, զայրույթով նաև
Մահվան ճամփեքին թակարդ եմ լարում։
Թող դարան մտած ինչ-որ քարայրից
Մահը դուրս ելնի դավին անտեղյակ,
Ու իմ թակարդի հպումի ցավից
Նա հանկարծակի ընկնի փակի տակ։
Եվ մահկանացու մարդիկ աշխարհի
Մոռանա՛ն նրան, մոռանա՛ն նրան,
Մարդկային կյանքում շրջադարձ լինի,
Էլ մահվան նշած ճամփով չընթանան։
Սակայն երբ նորից ամպերը գուժկան
Խաղաղ երկնքի կապույտն են ծածկում,
Ու երբ ինչ-որ տեղ մարդը դրուժան
Իր նման մարդու ճամփան է փակում,
Երբ արյան ծովում խեղդվում են մարդիկ
Ու չկա մի ձեռք՝ օգնության համար,
Երբ «վերջը միայն բարին կատարի»
Հույսով են ապրում, հավատով անմար,
Ես ինչպե՜ս ապրեմ հանգիստ, անտարբեր
Ու չարձագանքեմ աղմուկին դարի,
Ինչպե՞ս չտեսնեմ տառապանքն անել
Ու մեղսոտ խիղճը «անմեղ» աշխարհի։
Ինչպե՞ս չկանչեմ քնած աշխարհին,
Որ այս թմբիրից մի կերպ... արթնանա,
Որ պայթյուններից դավադիր ռումբի
Մշտնջենապես քնած չմնա։
Մարդն ապրի կյանքում միշտ հաշտ ու խաղաղ,
Վիետնամ, Լիբանան՝ էլ չկրկնվի,
Եվ Արցախական հայոց աշխարհից
Բռնակալության բռունցքը չքվի։
Չշշմի մարդը՝ հոտից վառոդի
Ու կերտի նորից իր համար նոր կյանք,
Ելնեն շենքերը Ստեփանակերտի,
Հրաշքը կերտվի հողում ավերակ։
Եվ ինչ էլ լինի՝ մարդը մարդ մնա,
Իր նման մարդու ձեռքով չգնա...

Ավարտ

Ամերիկյան մայր-ցամաքի
Կողը խրված սրի նմանվող
Քո քարտեզի առաջ կանգնել
Ու գլխահակ ինչ որ բան եմ
Ես մտմտում
Ազատության մասին նորից,
Խաղաղության,
Երջանիկ ու անհոգ կյանքի,
Քո՛ երազի մասին,
Չի՛լի...
Իմ դիմաց քո հայրենասեր
Կանանց երթն է ձգվում նորից,
Երթն է ձգվում մեր մայրերի,
Մեր քույրերի...
Խաղաղության,
Արդարության ե՛րթն է ձգվում։
Ե՜րթն է ձգվում տառապյալի՝
«ԱԶԱՏՈՒԹՅՈ՜ՒՆ ԼՈՒԻՍ ԿՈՐՎԱԼԱՆԻՆ»...
Ե՜րթն է ձգվում՝
«ԱԶԱՏՈՒԹՅՈ՜ՒՆ ՆԵԼՍՈՆ ՄԱՆԴԵԼԱՅԻՆ»...
Ե՜րթն է ձգվում՝
«ԱԶԱՏՈՒԹՅՈ՜ՒՆ ԱՐԿԱԴԻ ՄԱՆՈՒՉԱՐՈՎԻՆ»...
Ե՜րթն է ձգվում՝
«ԱԶԱՏՈՒԹՅՈ՜ՒՆ ..........................»...
...Ապրի՜ր, Չի՛լի։
Դեռ ուտում է քո մարմինը
Խլուրդը նեռ՝
Ապրի՜ր, Չի՛լի։
Պոկի՛ր գլխիդ կախված մահվան
Դաշույնը կեռ՝
Ապրի՜ր, Չի՛լի։
Դեռ ապրում է քո երազը,
Քո հավատը՝ հեռու մի տեղ,
Ապրի՜ր, Չի՛լի...
...Ամբողջովին բողոք դարձած,
Դարձած բռունցք մեծահզոր,
Հույս-հավատի ահազանգով
Ելել ես մեծ մի պայքարի՝
Ժողովրդո՛վ, հողո՛վ քո հին,
Չի՛լի, Երկիր՝ հայրենասեր քաջ այրերի...
Պիտի կերտես երազը քո,
Ու կիսավեր հողի վրա
Երկնես պիտի Չի՛լի մի նոր,
Նորացնես մի հի՜ն երկիր...
...Ապրի՜ր, Չի՛լի։

Հեղինակի կողմից

1973-ի սեպտեմբերի 28-ին Պաբլո Ներուդան այլևս չկար։
Խունտան չհանդուրժեց մեծ բանաստեղծի գոյությունը։ Ժողովրդի
համար սակայն՝ մեծ կորուստ էր դա։
Հրազենների փողերի տակ, սվինների ցցաշարերի միջով քայլում էին
չիլիացիները՝ նրանք վերջին ճանապարհ էին ուղեկցում սիրված բանաստեղծին։
Ներուդայի հուղարկավորությունը վերածվեց հուզիչ ցույցի՝ չիլիական
հայրենասերների արիության, նրանց կամքի՝ դիմադրության,
պայքարի ու հաղթանակի...
15-19.07.82, 15-20.08.82, Մարտակերտ 23.10-27.11.89, Ստեփանակերտ


&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;


________________________________________________________________


{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;

'''''Ամենա… իմը


:::Արի սիրե՛նք մենք մեկմեկու,
::Որ մեր մեկը դառնա երկու,
:Հետո՝ երեք, չորս, հինգ, վեց, յոթ...
Ու... սարսափի մահն ահարկու։


'''Առաջին սերը

Առաջին սերը միշտ լո՜ւռ է լինում,
Քնքո՜ւշ է լինում սերը առաջին,
Առաջին սերը տխո՜ւր է լինում,
Ու հո՜ւշ է մնում սերը առաջին։

Առաջին սերը մաքո՜ւր է լինում,
Ազնիվ, անարատ՝ սերը առաջին,
Առաջին սերը թաքո՜ւն է լինում,
Ազնիվ ու... հպարտ՝ սերը առաջին։

...Սիրո՜ւմ են իրար ծառերն ու քամին,
Ու նրանց սերը միշտ լո՛ւռ է լինում,
Արևը՝ հողին, տերևը՝ ծառին
Միշտ էլ առաջին սիրով են սիրում։

Լինում է՝ հաճախ լքում են իրար,
Հողին՝ արևը, ծառին՝ տերևը,
Բայց նրանց միշտ էլ դարձի է բերում
Ու կապում իրար՝ առաջին սերը...

Առաջին սերը միշտ վե՛հ է լինում,
Անկեղծ, անկաշառ՝ սե՛րը առաջին...
...Առաջին սիրո՛վ ապրեք միշտ կյանքում,
Ու սիրեք իրար՝ սիրո՜վ առաջին։


'''ԴՈՒ ԻՄ ԱՉՔԵՐԻՆ...

Դու իմ աչքերին բնավ մի՛ նայիր,
Իմ աչքերը քեզ ոչինչ չեն ասի,
Ոչինչ չեն հուշի կրակոտ ու տաք
Իմ ապրումների, հույզերի մասին։

Դու իմ աչքերին բնավ մի՛ նայիր,
Ոչ էլ՝ խոսքերին դու իմ հավատա,
Եթե քեզ խաբեն խոսքերս մի օր,
Իմացիր, որ իմ աչքերից է դա։

Դու իմ աչքերին բնավ մի՛ նայիր,
Դու խո՛րքը նայիր իմ խռով հոգու,
Ուր կրակված են և՛ սեր, և՛ երազ,
Ուր կարոտո՜ւմ են աչքերս անքուն։

Բայց՝ չէ։ Մեկ-մեկ էլ աչքերի՛ս նայիր,
Ու երբ-որ խո՛րքը նայես աչքերիս՝
Գուցե աչքերս խելքի գան մի պահ,
Գուցե աչքերս քեզ էլ... չխաբե՛ն։


'''ՆԵՐԲՈՂ ԿԱՐՈՏԻ

Եվ ուխտավորի մոլեռանդությամբ
Որերորդ անգամ խոնարհվում եմ լուռ
Քո առաջ, ահա,
Ու լուռ աղոթում,
Դու՝ երազակերտ իմ սրբապատկեր,
Դու՝ իմ լուսաշխարհ,
Իմ Աստվա՛ծ, իմ Սե՛ր...

Եվ աղոթք դարձած իմ շշունջները
Թռչում են մեկ-մեկ
Ու տեղ չեն հասնում...
Երևի ոչինչ դու չես հասկանում՝
Ապրում ես էլի քո նախկին կյանքով,
Իսկ մեկ-մեկ սակայն քո հայացքի մեջ
Թախիծ եմ կարդում,
Կարոտ եմ կարդում, նաև՝ ափսոսանք,
Եվ սակայն լռում։

Ների՛ր ինձ, ների՛ր...
Ես քանի՜ անգամ
Փորձեր արեցի նորից մոտենալ,
Ու առնել կրկին քեզ ափերիս մեջ,
Բայց ուժ չունեի՜,
Չկարողացա՜...

Եվ ես մոլեռանդ ուխտավորի պես
Ուխտի եմ գնում ամեն կիրակի։
Դու՝ միակ իմ Սուրբ, Իմ Աստվածուհի,
Սրբապատկերիդ առջև կանգնում եմ
Ու լուռ աղոթում.
- Ների՛ր, որ նորից ուշ եմ եկել ես,
Ների՛ր, որ նորից բառեր չեմ բերել
Ու քո առաջ ես լուռ եմ աղոթում։
Ների՛ր ինձ, ների՛ր...


'''ԳԻՇԵՐԱՅԻՆ ՆՎԱԳ

Դու ո՞ւր ես, որտե՞ղ է գիշերում իմ սերը,
Ո՞ւմ գրկի մեջ ես դու սպանում գիշերը...

...Գիշեր է։ Հանգիստ չեն տալիս ինձ հուշերս,
Այրվում է իմ հոգում կարոտի գիշերս։
Ու սիրտս լցվում է տագնապով մի հետին,
(Օ՜, ինչ ծա՜նր է նստում գիշերը իմ սրտին)։
Փողոց եմ դուրս գալիս, որ ցրեմ հուշերս,
Որ քամու հետ կիսեմ խոհերս, հույզերս,
Բայց քամին գնում է՝ ինձ լսել չի ուզում,
Հուշերիս հետ նորից մենակ եմ ես մնում։

Գիշե՜ր է... Խավա՜ր է։ Վառում եմ լույսե՜րը։
Թող լույսի հետ վառվեն խավարում հույսերս։
Իմ հույսը իմ տունն է՝ սերաշխարհս անծայր,
Ինչքան էլ նենգ լինի գիշերս ու խավար։
Եվ թեկուզ մենակ եմ, բայց նորից իմ տանն եմ,
Իսկ հուշս իմ հոգու արևահնձանն է։
Նրանից եմ առնում երազս, կարոտս,
Եվ արև նկարում նրանով մինչև լույս,
Որ խաղաղ, անաղմուկ լուսանա գիշերը,
Լույսի հետ տունս գա ու մնա իմ սերը։

...Իսկ հիմա դեռ մութ է, հիմա դեռ գիշեր է,
Բայց տանս մենակ չեմ, ինձ հետ են... հուշերս...


'''Խոստովանություն

Ես քեզ չեմ ասել՝ սիրում եմ,
Միայն ասել եմ, որ դու իմ միակն ես,
Իմ անփոխարինելին,
Որ առանց քեզ՝
Կյանքս գրազ է տանուլ տված,
Որ դու այն միակ էակն ես աշխարհում,
Առանց որի ես նավ եմ անղեկ՝
Մոլորված կյանքի ծովում։

Ես քեզ չեմ ասել՝ սիրում եմ,
Միայն ասել եմ, որ դու իմ լավն ես,
Իմ աննմանը,
Որ քեզ չեմ տա ուրիշի,
Չեմ տա,
Եթե նույնիսկ արևը մոխիր դառնա,
Տիեզերքն անէանա անթափանց խավարում։

Ոչինչ չեմ ուզում աշխարհից,
Ոչինչ,
Միայն դո՛ւ լինես ինձ հետ,
Միայն դո՛ւ թերթես կյանքիս էջերը...
...Ես քեզ չե՛մ ասի՝ սիրում եմ,
Եվ, ընդհանրապես, ոչի՛նչ չեմ ասի...
...Իմ փոխարեն աչքե՛րս թող խոսեն։


'''Հրավեր

Դու արի՛, քո սիրով լցրու
Իմ տունը և սիրտս մոլոր,
Քո սիրով արի հանգցրու
Իմ հոգու հրդեհը ոլոր։

Եվ մնա գրկիս մեջ թեկուզ
Մի վայրկյան, ակնթարթ միայն
, Իսկ հետո կարող ես, իմ սե՛ր,
Դու հետո կարող ես... գնալ։

Բայց եթե մոլորվես հանկարծ
Ու եթե քայլերդ... կանգնեն,
Դու կրկին ետ դարձիր ու թող
Գրկիս մեջ քեզ դարձյալ գտնեն։

Ու եթե կրկին ետ դառնաս
Եվ դառնաս իմ սրտի գերին,
Կգրկեմ քայլերդ հոգնած,
Որ կրկին քեզ ինձ մոտ բերին։


'''Երազ

Ես քո շրթո՛ւնքն եմ,
Դու՝ իմ համբո՜ւյրը,
Ես քո ակո՛ւնքն եմ,
Դու՝ իմ աղբյո՜ւրը։

Ես քո մաքրության
Վկա՜ն եմ միակ,
Ծովի տարերքում՝
Նավակիդ թիա՛կ։

Գնո՛ւմ եմ մենակ
Իմ երազ-հեռուն,
Ուր դու անընկեր
Ի՛նձ ես երազում...


'''Գետը, աղբյուրը, գիշերը, դու, ես

Դու գայիր նորից աղբյուրը՝ ջրի
Ու ետ գնալու միտքդ չլիներ,
Ուռենին գետի եզերքին լռին
Մեր երազների պսակը հիներ։

Ու տուն շինեինք գետի եզերքին,
Մեր տունը սիրով, կյանքով շեն լիներ,
Հավատ ու լույսով մեր երազ-սրտի
Եղեգան փողից ծուխը վեր ելներ։

Էլ ոչ-ոք չգար աղբյուրը՝ ջրի։
Չքնեինք մենք մի անհուն գիշեր,
Մեր սերը մաքուր, հավատը բարի՝
Մեր խենթ գիշերվա կանթեղը լիներ...

...Էլ ուրիշ ոչի՜նչ, ոչի՜նչ չլիներ,
:::Միայն սեր լիներ
:::Ու սիրո գիշե՜ր...


'''Լուռ եմ կարոտում

Ես լո՜ւռ եմ կարոտում։
Իմ կարոտը թռչուն է անթև։
Եթե իմ կարոտն ունենար թևեր՝
Ես կպատմեի նրան երազներիս մասին,
Եվ նա կտաներ աշխարհին իմ երազները,
Եվ երազներս կապրեին անվերջ,
Եվ թախիծս կվանվեր ընդմիշտ իմ աչքերից,
Եվ ես լեզու կառնեի՝
Մի կողմ թողնելով լուռ մնալս՝
Եթե իմ կարոտն ունենար թևեր...

... Բայց հիմա մի անթև թռչուն է իմ կարոտը
Եվ ես շարունակում եմ լուռ կարոտել...


'''Լուռ եմ սիրում

Ես լո՜ւռ եմ սիրում։
Եվ եթե հանկարծ ինձ չեն հասկանում՝
Մեղավոր չեմ, ո՛չ...

Մեղավորը իմ աչքերն են,
Որոնք նայում ու ոչինչ չեն տեսնում...
Մեղավորը իմ խոհերն են,
Որոնք հորդում են,
Սակայն չեն խոսում...
Մեղավորը իմ ձեռքերն են,
Որոնք շոյում են,
Սակայն չեն... գրկում...


'''Հավաստիացում

Դու ինձ աչքերիդ կապույտում թաղիր,
Թաղիր շուրթերիդ ադամանդ ծովում,
Քո երազները ինձ համար պահիր,
Քո երազները ինձ շատ են թովում։

Ինձ շատ են թովում անուրջները քո,
Ես առանց նրանց՝ չեմ կարող ապրել,
Առանց քեզ՝ ես միշտ լցվում եմ քաջքով,
Քեզ հետ՝ անհուն եմ, առանց քեզ՝ անել։

Քեզ հետ՝ աշխարհը հրաշք է ասես,
Առանց քեզ՝ հողմ է, քամին է վայում,
Քեզ հետ՝ խենթանում և գիշերն ի լույս
Քունը կոպերիս էլ չի այցելում...


'''Խոհերի լեզվով

'''1

Ես այսօր խոսեմ խոհերի լեզվով,
Դու՝ երազների ու կարոտների,
Երազով ապրենք ու ապրենք սիրով,
Ապրենք կարոտով սեր-անուրջների։

Եկ այսօր խոսենք առանց բառերի,
Եկ &lt;&lt;անխոհ-անհույզ&gt;&gt; բառերը թողնենք։
Ի՞նչ է՝ կարոտից, սիրուց խոսելիս,
Սիրտը բացելիս միայն բա՞ռ է պետք։

'''2

Դու խոհերիս մեջ կաս ծաղկանց բույրով,
Լեռան զովի պես, դու՝ խոհերիս մեջ,
Ծառերի քնքո՜ւշ, լո՜ւռ սոսափյունով,
Մեղմիկ հովի պես, դու՝ խոհերիս մեջ։

Հավատ ու կարոտ, կորուստ ու կսկիծ,
Ու անմար-անվերջ, անեղծ սիրո հուր՝
Միահյուսել ես, դարձրել մի սիրտ,
Դու խոհերիս մեջ ու իմ աշխարհում։


'''Անքնության պես

Եվ ինչ է սե՞րը,-
Հարցնում ես դու...

...Օրերի փոշին ծանրացել ճամփիս
Ու տեղ չի տալիս։
Անձրևը նորից մաքրության մասին
Հին երգն է լալիս։

Կանգնել եմ ճամփիդ ու գալ չեմ կարող,
Ի՞նչ անեմ, ասա։
Քամու հետ շա՛տ եմ խոհերս կիսել՝
Կբերի՞ նա քեզ հույսի մի պատառ
Եվ կսփոփի՞ քեզ։

...Այդ ցավ-տագնապի ցավագարությամբ
Տառապում եմ լուռ
Ողջ գիշերը ես։


'''Սիրո տողերից

Դու՝ սեր իմ մաքուր, երազ իմ՝ Ռուզան,-
Մի կապույտ օր մենք՝ երկու եզակի,
Հոգնակիացանք ու դարձանք մի «ես»։

Հոգնակիացանք, 
Որ մի օր կրկին եզակի դառնանք։
Եվ տունս լցվի ճիչով երջանիկ։

Ու թող տառապենք մենք հանուն սիրո,
Իսկ տառապանքից ծնվի խիղճը մեր,
Եվ... չորս դառնանք մենք,
Իսկ հետո էլ՝ հինգ,
Հետո՝ շատանա՜նք։

Թող խլվի քունս,
Հո՛գ չէ, անգինս,
Միայն իմանամ արժեքս, գինս։

...Դրանից հետո թեկուզ... վերջս լաս,
Բայց՝ մեր շատի հետ ապրես ու մնաս...


&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;


________________________________________________________________


{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;

'''''40-ից հետո

ՎԱՂՎԱ ՄԱՍԻՆ, ԵՎ՝ ԱՅՍՕՐՎԱ
40-ամյակիս նախօրյակին
Ես վաղը դառնում եմ քառասուն տարեկան,
Իսկ այսօր դեռ փոքր եմ, քառասուն դեռ չկամ։
Քառասո՞ւն՝ զարմացած հայացքս մաղում է,
Կրծքիս տակ արյունս թվում է՝ պաղո՛ւմ է,
Զարկերը դառնում են չափավոր ավելի,
Ես այս ե՞րբ՝ քառասուն, գժվե՞լ եմ, երևի՜...
Ատո՛ւմ եմ ես թիվը, տարիքը՝ առավել,
Ասում եք, որ հասուն տղամա՞րդ եմ արդեն։
Ուզում եք, որ չափե՞մ, հաշվարկե՞մ քայլերս,
Խոհե՛րս, գիշե՛րս, ցերե՛կս, ցավե՛րս։
Չե՛մ ուզում, չե՛մ կարող հաշվարկել տարիքս,
Տվա՛ծս, առա՛ծս, պարտքե՛րս, տալի՜քս...
...Քառասուն տարեկան դեռ վա՛ղն եմ դառնալու,
Իսկ հիմա դեռ փոքր եմ, գնում եմ... խաղալու։
Անհոգ եմ, օրերս օրորի թող քամին,
Եվ նման այն խիզախ, անձնազոհ տղային,
Որ ընկավ՝ տասնութը դեռ հազիվ բոլորած,
Ու փրկեց մեր ոգին, անունը մեր կորած...
09.06.99, երեկո, Ստեփանակերտ


ԺԱՅՌԻ ՃԱԿԱՏԻՆ...
Ժայռի ճակատին ստվեր կար ամպի,
Արևը երգել երգն իր կարապի,
Գնում էր՝ օրվա հոգսերից հոգնած,
Ժայռածերպերում հանգստանալու։
Այնպես էր գնում,
Ասես էլ երբեք ետ չի դառնալու...
03.11.00, Ստեփանակերտ


ԽՈՍԵՆՔ ՇՇՈՒԿՈՎ
Մի քիչ կամա՛ց,
Այնպե՛ս խոսիր, որ չարթնանամ,
Բայց հարցրու, թե երազում
Ի՞նչ եմ տեսնում ես այս անգամ։
Եվ կամ էլ՝ ո՞ւմ։
Գուցե մեկը քեզնից ծածուկ
Մտել է իմ երազի մե՞ջ,
Բա չիմանա՞ս։
Բա՜, կիմանա՛ս...
Տխրությունս թաց է այնքան,
Որ թե մզեմ՝
Չոր օրերս
Անշուշտ պիտի խոնավանան։
Բայց ո՛չ գարնան անձրևներից։
Գարուններս երանի՜ թե
Միշտ մնային ջրոտ-կանաչ՝
Անձրևային-արևային...
Տաք օրերս գարնան նման
Ժամանակի՛ն ժամանեին։
Գայի՛ն։
Գայի՜ն...
...Էլ չի լսվում շշուկը քո՝
Քնո՞վ անցար։
Դե, օրորիր՝ ես էլ քնեմ։
Մի՛ խանգարիր։
Մի՛ փախցրու քունս իզուր։
Ի՞նչ, չքնե՞մ...
Բա երազիս մյո՞ւս կեսը...
Ո՞ւմ վստահեմ։
Մի՞թե... նրան։
06.06.02, Ստեփանակերտ

ՃԱՆԱՊԱՐՀԻՆ...
Այնպես ստվա՜ր է ծառերի շարքը,
Այնպես ամո՜ւր են իրար գրկել,
Որ ոչ մի սամում, ոչ մի փոթորիկ
Չի՛ կարողանա նրանց ծնկել։
Անհանգիստ Թարթառն արդեն հանգիստ է,
Լենկթեմուրները կարող են գալ,
Բայց թող չփորձեն, հիմա դժվա՛ր թե
Նրանք մեզ հաղթել կարողանան։
Ձորը լցվե՛լ է, մշո՛ւշ է, մե՛գ է,
Ձորից բարձրացող մուժը բարակ
Եկել լցվե՛լ է, շուրջը դարձրել է
Աստղահանդեսի համաճարա՛կ։
...Իսկ կողքիս նստած այս աղջնակը
Ամուր գրկել է իր փոքրիկին։
Այնպե՜ս մատղաշ է նազուկ էակը,
Որ դժվա՛ր նրան համարես կին...
24.06.01, Կոճողոտ-Ստեփանակերտ (ավտոբուսում)


ԲԱԺԱՆՎՈ՜ՒՄ ԷԻՆ...
Բոլորն իրարից բաժանվում էին։
Անձրևն էր անվերջ ծեծում վերևից,
Քարափը՝ ամպից, ծառը՝ կեղևից,
Անցավ, անաղմուկ բաժանվում էին։
Այնպե՜ս տխուր էր այդ տարաժամին,
Նույնիսկ թախծում էր կարապը անբառ,
Նա, որ երգում էր միայն մի անգամ,
Այն էլ՝ վերջին օրն ու վերջին ժամին։
Բոլորն իրարից բաժանվում էին...
Խորհրդավոր էր՝ ցավն էլ, թախիծն էլ,
Բաժանվո՜ւմ էին... Բաժանվելիս էլ՝
Նրանք միացման խորհուրդն ունեին...
03.11.00, Ստեփանակերտ


ԳԱՐՆԱՆ... ՓՈԽԱՐԵՆ
Գարունը նոր է հունի մեջ մտնում,
Բայց ի՞նչ՝ ոչ աշուն, ոչ էլ ամառ է,
Մառախուղ-անձրև օրն է լուռ մթնում,
Արևն՝ անզիջում-այրող-համա՛ռ է։
Հավատի որմին թախիծը թառել՝
Մահվան կորստից փրկվել է ուզում,
Իր համար մի պուտ արև է ճարել,
Ու էլ աշխարհի ցավից չի հուզվում։
Երեկոն կախվել օձիքից օրվա,
Ողջ վաստակածը խլում տանում է,
Իսկ մնացածը, բաժինքը նրա,
Գիշերը առել ու կլանում է։
19.05.01, Ստեփանակերտ


ԱՅԼԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ
Ստելլային՝ հոր՝ բազմավաստակ մանկավարժ Սերգեյ Գրիգորյանի հիշատակի համար
Աչքերիս առաջ հեթանոսափայլ քո մարմինն է, Տե՛ր,
Տխուր նայում եմ մարմինը կորցրած նրա աչքերին,
Պառկած է՝ մարմինն անզգա, անէ, իսկ աչքերն ամպել,
Ոչինչ չեն տեսնում, չեն զգում ոչինչ...
Մարմինն՝ անզգա, ամպոտ աչքերով նայում է հեռուն,
Ափսոսանքի թույլ մի շի՛թ է կախվել հայացքից նրա,
Հիմա նրան ա՛յլ հեռաստանների թովչանք է գերում,
Եվ դեռ ափսոսա՞նք՝ թողածի՞ վրա...
Մարմինն՝ անզգա, իսկ հոգին արդեն սլանում է վեր,
Հոգին ազատ է, մարմին-պատյանի կարիքն էլ չկա,
Գալի՜ս է։ Դու քո արքայությունում պատվի՜ր նրան, Տե՛ր...
Գալիս է՝ որպես Սուրբ Դարձի վկա՛։
14.08.00, 03.07.02, Ստեփանակերտ


ԵՐԿՐԱՇԱՐԺ
«Հռոդոսյան կոթողը» կինոնկարը դիտելիս ակամա հիշեցի 1988-ի դեկտեմբերյոթյան Սպիտակը, Գյումրին, Ստեփանավանը...
Սյուները էլ չեն դիմանում,
Սյուները տեղի են տալիս,
Պատերը ճոճվում են օդում,
Պատերը իրար են գալիս։
Օդ ու ջուր խառնվել են իրար,
Արհավիրք-աղմուկ է չորս դին,
Մթնել է օրը ցավագար
Ու չոքել աշխարհի բկին։
15.09.00, 20.03.02, Ստեփանակերտ


ԼԱՎ ՄԱՐԴՈՒՆ՝ ԲԱՐԻ ՑԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ
Ուշացած խոսք՝ Բագրատ Մկրտումյանին
...Իսկ ծերությունն իրեն զգացնել է տալիս,
Իսկ ծերությունն արդեն անում է իր սև գործը։
Իսկ փողոցը բանուկ է՝
Գալիս են, գնում են,
Խմբերով, մեկ-մեկ, երկու-երկու,
Ամեն մեկն իր գործով,
Իր հոգսով ծանրաբեռնված։
Քայլում է Բագրատ Մկրտումյանը
Հարևան մայթով։
Քայլում ու չի էլ նկատում
Հակադարձ մայթով քայլողներիս,
Ծանոթներին նույնիսկ։
Դե, ի՞նչ անես, ճակատագիրն անողոք է,
Ուզես-չուզես։
Իսկ Բագրատ Մկրտումյանը երիտասարդ է դեռ՝
Ընդամենը... վաթսուն և մի քանի տարեկան։
07.07.90, Ստեփանակերտ


ԲԱՅՑ՝ ՈՉ ԱՓՍՈՍԱՆՔ
Դեղին ծաղիկներ ես քեզ բերեցի,
Ի նշան՝ սիրո, ոչ ատելության,
Բայց դու նվերս արհամարհեցիր
Ու նախընտրեցիր սիրո մեջ նրան։
Դասավորվեցի՞ր, չգիտեմ... Ի դեպ՝
Քեզ կորցնելուց չեմ տուժել բնավ,
Բախտը շռայլ է եղել իմ հանդեպ,
Ինձ նվիրել է մի չքնաղ Ռուզան։
Կյանքի ժխորում աղջամուղջային
Հաճախ անհարկի զրկանք ենք կրել,
Սակայն տոկուն ենք եղել ավելի,
Եվ ստիպված ենք եղել համառել։
...Իսկ քեզ՝ հիշեցի ոչ հանուն ցավի,
Թող սպիացած վերքս չնվա,
Եվ թող քո հիշվող թովչանքը ծավի
Ինձ ափսոսանքի պատրանք թվա...
23.09.00, Ստեփանակերտ


ԱՆԱԿՆԿԱԼ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ
Պրոֆտեխուսումնարանական ընկերոջս՝ Աշոտ ԱՍԼԱՆՅԱՆԻՆ
Ինչո՞ւ են պատանեկան
Մեր օրերն այսպես անցել...
Ցրվել ենք տարբեր կողմեր՝
Անանուն ու անհասցե։
Ցրվել ենք... Բայց գիտեի՞,
Որ մի օր ինձ կգտնես,
Եվ հուզմունքն այսքան տարվա
Կպոռթկա հանդիպելիս։
Տխրության նման մի բան
Կաթում է դեմքիս նորից,
Երեսուն տարի հետո
Այս ինչպե՜ս հանդիպեցինք։
Երեսուն տարին՝ ասես
Մի երկա՜ր դասամիջոց,
Կտրել է մեզանից մեզ,
Թողել ենք դաս ու դպրոց։
Թողել ենք՝ ինչ ունեինք,
Կարոտներ, սեր ու թախիծ...
Մեր ապրած լավ օրերի
Հուզմունքն է խեղդում նորից։
Ուզում եմ... Սակայն ինչպե՞ս
Անցյալը վերադառնա,
Մեր տարիքն այդ՝ տեսնում ենք
Մեր որդոց դեմքի վրա։
Հասակ ենք առել արդեն,
Մեծ ենք մենք՝ տուն-տեղ դրած,
Բայց հոգով ջահել ենք դեռ՝
Կնճռազարդ ու ճերմակած...
...Նայում ենք իրար դեմքի՝
Անցյալի սրտով կարոտ,
Այս ինչքա՜ն ցավ կար կյանքում,
Որ տարանք մենք անտրտունջ...
29.05.07, Ստեփանակերտ


ՄԱՂԹԱՆՔ ՎԵՐՋԻՆ ԶԱՆԳԻ
Մարիամիկ դստրիկիս
Իմ սրտի ջերմ խոսքն եմ բերում
Գարնանային այս լավ տոնին,
Ասում սրտանց՝
Շնորհավո՜ր ղողանջյունը
Վերջին զանգի։
Վերջին զանգի տոնն այս պայծառ
Թող ջերմությա՜մբ սիրտդ լցնի։
Քեզ ամենայն լա՜վն եմ մաղթում,
Բարեմաղթում ամեն բարի՜ն,
Որովհետև հո՛ւրը սրտիդ՝
Լույս է կյանքի ու ջերմություն,
Երջանկության նշա՜ն բարի...
...Թող ամենայն լավն ու բարին
Լինեն կյանքիդ ճանապարհին...
25.05.07, Ստեփանակերտ


ՀԱՐՄԱՐ ԱՌԻԹՈՎ
Նրան, որ... Է՛Ր, բայց դարձավ... ՈՉԻՆՉ...
Քամահրվա՞ծ են քո նկարները,
Բայց ե՞րբ ենք կրկին համակրելու,
Ինչո՞ւ դու, ասա՛, չդարձար մերը,
Զո՞ւր չէր վճիռը քո՝ լքելու...
Մենք ուզում էինք, և հավատալը
Այնքա՜ն դյուրին էր ու այնքա՜ն հեշտ,
Բայց վրա հասավ հարմար այդ պահը,
Որ լքի քեզ քո վարքը պարկեշտ։
Քո հեռանալու &lt;&lt;մեղավորնե՞րը&gt;&gt;...
Դու չե՞ս վախենում միթե Աստծուց։
...Աստվա՜ծ իմ, ինչո՞ւ այս &lt;&lt;ներոնները&gt;&gt;
Չեն խորշում սուտ աստվածանալուց։
18.10.01, Ստեփանակերտ


ԵՐԵԽԱՆԵՐԸ ՍԵՎԱՆՈՒՄ
Միշա Անտոնյանին
Դիլիջանը մնաց ձորում,
Վեր բարձրացանք կեռմաններով,
Սեմյոնովկան մեր առջևում
Բռնկվել էր... կապույտ հրով...
Ջուրը սառն է Սևանի,
Բայց Սամվելը ի՞նչ անի,
Որ չլողանա,
Անհանգիստ է, վազում ափ,
Ու հենց այնպես, հապշտապ
Ջուրն է նետվում նա։
Անդրանիկն էլ է ուզում,
Բայց մայրը շատ է հուզվում՝
Հանկարծ կմրսի...
Արևը կախ է ընկել,
Օրը իրեն սպառել՝
Գնում է... ննջի։
Միշա քեռին Սևանում
Ակրոբատ է ձևանում,
Գրգռում է մեզ,
Ջուրն է նետվում և Լիզոն,
Ու հենց այնպես, շորերով,
Լողանում է, տե՛ս...
Սևանը տաք է, հանգիստ,
Իսկ դրսում ցուրտ է սաստիկ,
Ջրից ո՞նց դուրս գանք,
Լավ չէ՞ թողնենք ամեն ինչ,
Ե՛վ հոգս, և՛ ցավ, և՛ թախիծ,
Ու... ջրում մնանք։
20.08.00, Սևանա լիճ


ՄԵՐ ՀԻ՜Ն, ՀՆԱՄՅԱ՜...
Մեր հի՜ն, հնամյա՜, մեր երկի՜ր հայոց,
Չես դառնա երբեք այլևս վայոց։
Չե՜ս անթեղվի էլ մոխիրների տակ,
Չե՜ս եղեռնվի էլ՝ կարմիր թե ճերմակ։
Էլ զոհ չե՜ս գնա նախճիրին վայրի,
Էլ կուլ չե՜ս գնա երախում գայլի։
Ոսոխն էլ հազի՛վ կգա քեզ վրա,-
Ջարդվե՛ց մարտի մեջ մռութը նրա։
...Մեր հի՜ն, հնամյա՜, երկի՜ր մեր հայոց,
Էլ չե՜ս կորչի դու ոտքի տակ այլոց։
13.05.09, Երևան


ՀԱՎԱՏՈ ՀԱՆԳԱՆԱԿ
Կանադայի Վանկուվեր քաղաքում ապրող իմ անվանակից Արիս Գրիգորյանին
Թեև նավը մեր կենաց չի էլ խորտակվել,
Բայց տառապյալ մեր հոգին այլ ափ է նետվել։
Եվ ի հեճուկս չարի՝ այսօր ես ու դու
Նույն անունն ենք կրում դեռ, ազգանունը նույն։
Ու դեռ կապրենք մենք այսպես, կապրենք շարունակ,
Նույն երազով, նույն ցավով՝ նույն արևի տակ։
Թեև՝ հեռու իրարից, իրար անծանոթ,
Բայց իրար հետ, իրար մեջ ու միշտ իրար... մոտ։
18.05.93, Ստեփանակերտ
&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;</text>
      <sha1>0e3t3rdw5saof8ldbkhpprfny5397cx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Բանաստեղծություններ՝ Արցախյան բարբառով</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150106</id>
    <revision>
      <id>393652</id>
      <parentid>393483</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T05:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2653" sha1="dssy8j5axeit59xo0qxz7u6sze9vut7" xml:space="preserve">{{Սյուն|}}
= Մ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ԷՐ ԱՐՑԱԽԱ ԱՆՈՒՇ ԼՈՒԶՎԱՎ =
&lt;poem&gt;
'''[[Արիս Արսենի]]

* '''ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

::::[[Ղարաբա՜ղս...]] (բարբառային տարբերակ)
::::::::::«[[Չափածո և արձակ երգիծանք]]» գրքից (2008, էջ 77-78)
::::::::::[[Երկերի ժողովածու, գիրք առաջին|Երկերի ժողովածուի]] առաջին գրքից (2013, էջ 197-198)

::::[[Ղարաբա՜ղըս...]] (կարճ տարբերակ)
::::[[Հըղես կապ ա...|Հ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ղես կապ ա...]]
::::[[Մըէր յէրքը|Մ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր յէրքը]]
::::[[«Մենք ենք, մեր սարերը» կոթողի նկարի առաջ|«Մունք ընք, մ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր սարէրը» կօթօղէն նկարէն առաչ]]
::::[[Անուշ շըէնըս՝ Կըճօղօտըս|Անուշ շ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էնըս, Կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ճօղօտըս...]]
::::[[Արուն նան նօռնը]]
::::::::::«[[Անսաստ երկիր|Անսաստ երկիր]]» գրքից (2025, էջ 51-57)


* '''ԱՆՏԻՊ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՓՈԽԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

::''Անտիպ բանաստեղծություններ
::::[[Արազյ|Արազ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;]]
::::[[Միրչէմնը նան պրինձը]]
::::[[Սիրյըէրք|Սիրյ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էրք]]
::::[[Ափսօսանք]]
::::[[Խաչյունցհ Անդրին|Խաչ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ունց&lt;small&gt;&lt;sup&gt;հ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; Անդրին]]

::''Փոխադրություններ
::::[[Տերունական աղոթք (Արցախի բարբառով)|Տ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էրունական աղօթք]] (Մատթեոսի Ավետարանից, 6:9-13)
::::[[Ղարաբաղա վօխպը]] (Հովհաննես Շիրազից)


* '''ԱՐՑԱԽՅԱՆ ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ ԲԱՆԱՀՅՈՒՍՈՒԹՅԱՆ ՆՄՈՒՇՆԵՐ
::::[[Հանէլուկնէ]]
::::[[Սրամտութուննէ]]
::::[[Առածնէ ու ասացվածքնէ]]
::::[[Խաղիկնէ]]
::::::::::«[[Չափածո և արձակ երգիծանք]]» (2008, էջ 67-76)


* '''ՏԱՐԲԵՐ ԱՆՎԱՆՈՒՄՆԵՐ, ԱՆՈՒՆՆԵՐ, ԲԱՌԵՐ, ԱՐՏԱՀԱՅՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ (անտիպ)
::::[[«Արցախէրէնավ»]]
::::[[Նօրավօճ հապավումնէ|Հապավումնէ՝ հին ու նօր]]
::::[[Տարբէր արտահայտութուննէ]]

&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;

[[Կատեգորիա:Արիս Արսենիի բանաստեղծություններ]]</text>
      <sha1>dssy8j5axeit59xo0qxz7u6sze9vut7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Սրամտութուննէ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150130</id>
    <revision>
      <id>393653</id>
      <parentid>393076</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T05:31:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4041" sha1="ae5bibz1ulr9vv8e3mmc5vd3kyv5cjz" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=ՍՐԱՄՏՈՒԹՈՒՆՆԷ
|section = 
|previous =  [[Հանէլուկնէ]]
|next = [[Առածնէ ու ասացվածքնէ]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&quot;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ),&quot;&gt;[[Չափածո և արձակ երգիծանք|Չափածո և արձակ երգիծանք]] (պարոդիաներ, ֆելիետոններ, էպիգրամներ, մանրապատումներ, Արցախյան բանահյուսության նմուշներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2008, 80 էջ, տպ. 250 օր.։
|author =Արիս Արսենի}}

{{poem|ՍՐԱՄՏՈՒԹՈՒՆՆԷ|&lt;poem&gt;
''''***
''Աղվէս՝
Խանէն ք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ուրք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ումը թաղվէս:


'''***
''Տանձի՝
Կլ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;օխըտ տակեն խանձի:


'''***
''Շլ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;օրի՝
Ճուղնան փռնէ,
Ճլ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;օրի:


'''***
''Զըկռէ՝
Ճուղնան փռնէ,
Ճըկռէ:


'''***
''Հըռածած՝
Կըլխէտ ածած:


'''***
''Գ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ուլասի՝
Լօք տամ &lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էրինիմ քու հասի:


''''***
''Զավէն՝
Յըրա պըրծնէմ՝ 
Տաս թավէն:


''''***
''Սուրէն՝
Քացի տամ՝
Տաս չխուրէն: 


''''***
''Սուրէն՝
Սօր թաղէմ, 
Խօրէն՝
Խօր թաղէմ:


'''***
— Շաշա, Փաշա, 
Կօտրած մաշա,
Կընէգ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ըտ մէռնէ՝
Կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;անք թըմաշա:


'''***
— Ախճի, ախճի, 
Մարթըտ փախճի, 
Յ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էս փռնէմ՝
Տ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ու պաչի:


'''***
— ''Ախճի, նանէ:
— Հինչ ա՞, ջանէ։
— ''Մ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր շէնին ջյահիլ-ջհուլը
''Կարկուտ տանէ:
— Խէ՞, ա աշկէրըտ քէ կէնա:
— ''Վար մինը կավուչ, 
''Թա ինձ տանէ:
— Ախճի, պա վար տանէ 
Ու սպա՞նէ...
— ''Ջհաննամը, 
''Թ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;աքի տանէ...


'''***
— ''Մին, էրկու, իրէք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;...
— Մին ծմերուկ տըէս պիրէք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;:

— ''Չօրս, հէնգ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;, վէց&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;...
— Ծըմերուկը վերինգ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ավ՝ կոտրեց:

— ''Օխտը, օթ, իննը...
— Հինչ ա՞ նըրա կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ինը:

— ''Տասսը...
— Տուվէք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; նըրա վնասը:


'''***
— ''Մին:
— Օտէս մ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր շանը փին։

— ''էրկու:
— Քու հար ք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ինա կօրկու, 
Կօրկը պիրի խաշ անէ, 
Վ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;եննատ փըռնե՝ քաշ անէ:

— ''Իրէք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;:
— Քաք կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր քիշէր-ցիրէկ:

— ''Չօրս:
— Կօլ տօ ճըճօս:

— ''Հէնգ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;:
— Օտէս մին վաննա խլէնք&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;:

— ''Վէց&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;:
— Մօկնէն հալավը կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էց:

— ''Օխտը:
— Օտէս մ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր շանը կօխկը:

— ''Оթ:
— Յ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;Էր խըմե մին լ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;յ&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;ագան նօթ:

— ''Իննը:
— Կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր մ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր շանը ծիծիննը:

— ''Տասսը:
— Կ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր մ&lt;small&gt;&lt;sup&gt;ը&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;էր ուբօռնուն պրիպասը...

&lt;/poem&gt;|}}</text>
      <sha1>ae5bibz1ulr9vv8e3mmc5vd3kyv5cjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Հայրենի կարգավ/Համանվագ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150281</id>
    <revision>
      <id>393655</id>
      <timestamp>2026-07-20T06:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Վերնագիր |title=ՀԱՅՐԵՆԻ ԿԱՐԳԱՎ |section =  |previous =[[Արիս Արսենի]] |next =[[Գազել մուտքի]] |notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&gt;[[Համանվագ]] (բանաստեղծություններ և պոեմներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2005, 96 էջ, տպ. 250 օր. (էջ 3-8)։ |author =Արիս Արսենի}}  {{բանաստեղծություն|ՀԱՅՐԵՆԻ ԿԱՐԳԱՎ|&lt;poem&gt; :...»:</comment>
      <origin>393655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3253" sha1="99x2rm09jlyabs5pg3i6ohmx3xmtyt8" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=ՀԱՅՐԵՆԻ ԿԱՐԳԱՎ
|section = 
|previous =[[Արիս Արսենի]]
|next =[[Գազել մուտքի]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&gt;[[Համանվագ]] (բանաստեղծություններ և պոեմներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2005, 96 էջ, տպ. 250 օր. (էջ 3-8)։
|author =Արիս Արսենի}}

{{բանաստեղծություն|ՀԱՅՐԵՆԻ ԿԱՐԳԱՎ|&lt;poem&gt;
::::::::''Մի հայրեն ասեմ ես էլ,
::::::::''Իմ անցած օրերին ասեմ...
::::::::::::::::::'''''Համո ՍԱՀՅԱՆ

'''Ա
:::::''Ալեհույզ, լուսեղ աչքերում
:::::''Հմայք է՝ մաքուր կանացի...

Այնպե՜ս է անուշ գերում՝
::::նազանքով քնքուշ-առնացի,
Ալեհույզ-հուր աչքերում
::::հիացք է, սեր-կիրք կանացի,
Իսկ ի՞նչ է բախտն ինձ բերում՝
::::տանջամահ լինելուց բացի,
Տանջահար իմ այս... դերում
::::վախենամ սի՜րտը չբացի։


'''Բ
:::::''Վարդաբույր շուրթերդ կեզ
:::::''Այրվում են շուրթերիս վրա։

Անունդ երազ տխուր,
::::լուսեղեն թախի՛ծ է անկեզ,
Վարդաբույր շուրթերդ տուր,-
::::այրվո՜ւմ են շուրթերս հրկեզ,
Րոտում եմ աղոթքով լուռ,-
::::դողդոջուն հույսիկ տա մի հեզ,
Ռոշնություն մի՛ խաղա զուր,-
::::աղվակա՜ն, սիրում եմ ես քեզ...


'''Գ
:::::''Քո թախծոտ աչքերում երազ կա վայրի,
:::::''Ես ինչպե՞ս թողնեմ քո թախիծն ինձ այրի...

Կարոտ կա աչքերիդ մեջ,
::::աչքերիդ ցոլանքը վայրի
Ես ինչպե՞ս ներս թողնեմ գա,
::::բա որ գա ու սիրտս այրի՞,
Իսկ հետո՞, ինչպե՞ս ապրեմ։
::::Մի՛ ստիպիր, որ սիրտս զայրի...
...Ի՜նչ հեշտ ես դու մարսում, թո՜ւղթ,
::::գովեստն ու... հեգնանքը սայրի։


'''Դ
:::::''Ասա՜, ինչո՞ւ ես ի՜նձ աչք ածում,
:::::''Երբ ժպտում ես ու... աղոթք հայցում...

Դո՜ւր եկար կնոջս դու՝
::::հարցնում էր անվերջ քո մասին։
— Ո՞վ էր այդ աղջիկն,- ասաց,-
::::որ ժպտում էիք միասին,
Թե՞ ուրիշ աչքով նայող
::::չունի, որ քեզ է աչք ածում...
...Ի՞նչ ասեմ, որ ճիշտ դուրս գամ,
::::հարցո՜ւմն է պատասխան հայցում։


'''Ը
:::::''Ո՞ւր ես հիմա՝ չգիտեմ,
:::::''Արի՜, լա՞վս, քեզ գգվեմ...

Քեզ անվե՜րջ եմ սիրելու,
::::գալո՞ւ ես ինձ մոտ դու նորից,
Որ աչքերիդ մեջ փնտրեմ
::::կարոտ, երազ, նաև՝ թախիծ,
Գրկեմ, գգվեմ, որ քամվի
::::դառնությունը քո աչքերից,
Արի՛, լա՜վս, քեզ սիրեմ,
::::թող աչքերդ միշտ ժպտա՜ն ինձ։


&lt;small&gt;''10.06.85, Ստեփանակերտ&lt;/small&gt;

&lt;/poem&gt;|}}</text>
      <sha1>99x2rm09jlyabs5pg3i6ohmx3xmtyt8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393656</id>
      <parentid>393655</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T06:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4808" sha1="bg0nmlyt5o7nr6xd6we5h68myr4kdnz" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=ՀԱՅՐԵՆԻ ԿԱՐԳԱՎ
|section = 
|previous =[[Արիս Արսենի]]
|next =[[Գազել մուտքի]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&gt;[[Համանվագ]] (բանաստեղծություններ և պոեմներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2005, 96 էջ, տպ. 250 օր. (էջ 3-8)։
|author =Արիս Արսենի}}

{{բանաստեղծություն|ՀԱՅՐԵՆԻ ԿԱՐԳԱՎ|&lt;poem&gt;
::::::::''Մի հայրեն ասեմ ես էլ,
::::::::''Իմ անցած օրերին ասեմ...
::::::::::::::::::'''''Համո ՍԱՀՅԱՆ

'''Ա
:::::''Ալեհույզ, լուսեղ աչքերում
:::::''Հմայք է՝ մաքուր կանացի...

Այնպե՜ս է անուշ գերում՝
::::նազանքով քնքուշ-առնացի,
Ալեհույզ-հուր աչքերում
::::հիացք է, սեր-կիրք կանացի,
Իսկ ի՞նչ է բախտն ինձ բերում՝
::::տանջամահ լինելուց բացի,
Տանջահար իմ այս... դերում
::::վախենամ սի՜րտը չբացի։


'''Բ
:::::''Վարդաբույր շուրթերդ կեզ
:::::''Այրվում են շուրթերիս վրա։

Անունդ երազ տխուր,
::::լուսեղեն թախի՛ծ է անկեզ,
Վարդաբույր շուրթերդ տուր,-
::::այրվո՜ւմ են շուրթերս հրկեզ,
Րոտում եմ աղոթքով լուռ,-
::::դողդոջուն հույսիկ տա մի հեզ,
Ռոշնություն մի՛ խաղա զուր,-
::::աղվակա՜ն, սիրում եմ ես քեզ...


'''Գ
:::::''Քո թախծոտ աչքերում երազ կա վայրի,
:::::''Ես ինչպե՞ս թողնեմ քո թախիծն ինձ այրի...

Կարոտ կա աչքերիդ մեջ,
::::աչքերիդ ցոլանքը վայրի
Ես ինչպե՞ս ներս թողնեմ գա,
::::բա որ գա ու սիրտս այրի՞,
Իսկ հետո՞, ինչպե՞ս ապրեմ։
::::Մի՛ ստիպիր, որ սիրտս զայրի...
...Ի՜նչ հեշտ ես դու մարսում, թո՜ւղթ,
::::գովեստն ու... հեգնանքը սայրի։


'''Դ
:::::''Ասա, ինչո՞ւ ես ինձ աչք ածում,
:::::''Երբ ժպտում ես ու... աղոթք հայցում...

Դո՜ւր եկար կնոջս դու՝
::::հարցնում էր անվերջ քո մասին։
— Ո՞վ էր այդ աղջիկն,- ասաց,-
::::որ ժպտում էիք միասին,
Թե՞ ուրիշ աչքով նայող
::::չունի, որ քեզ է աչք ածում...
...Ի՞նչ ասեմ, որ ճիշտ դուրս գամ,
::::հարցո՜ւմն է պատասխան հայցում։


'''Ե
:::::''— Ես միշտ ժպտա՜մ քեզ,-
:::::::::::::''դո՜ւ ասացիր...

Ինձ այնպես լա՜վ ես ժպտում,
::::թվում է՝ դու ես իմ... իմը,
Կործանվե՜մ թող քո գրկում,
::::կլինե՞ս դու իմ գրկինը,
Հուզո՜ւմ ես համակ ու սեր,-
::::կարոտիս ցա՛վն է քո... գինը,
Որքա՜ն եմ, գիտե՞ս, ուզում՝
::::դո՛ւ լինես միշտ իմ մտքինը։


'''Զ
:::::''Դու ի՞նչ ես ուզում ինձանից,
:::::''Բաց թող ինձ՝ գնամ ես, թախի՜ծ...

Դավեր ես նյութում, թախիծ,
::::բայց էլի գոհ եմ քեզանից,
Քեզ ե՞րբ եմ վատ խոսք ասել,
::::խիղճ ունե՞ս դու գոնե մի քիչ։
Սիրտս քեզ երգ է տալիս,
::::իսկ դու միշտ ցավ ես բերում ինձ,
Հոգնել եմ, բայց թող՝ գնամ,
::::տարփածու-տնավե՜ր թախիծ...


'''Է
:::::''Ես ուզում եմ ցմրուր
:::::''Քո թովչանքը ճաշակել...

Ոչի՞նչ, որ սիրագարված
::::աչքերի ցոլանք տվեցի,
Ժպտա՛, թող աշխարհը քեզ
::::չթվա դատարկ մի խեցի,
Թե՞ իզուր երազս ես
::::քո առաջ այսպես խնկեցի,
Ե՞րբ սիրո վայելք տեսա,
::::այսքան շուտ ինչո՞ւ ծնկեցի։


'''Ը
:::::''Ո՞ւր ես հիմա՝ չգիտեմ,
:::::''Արի՜, լա՞վս, քեզ գգվեմ...

Քեզ անվե՜րջ եմ սիրելու,
::::գալո՞ւ ես ինձ մոտ դու նորից,
Որ աչքերիդ մեջ փնտրեմ
::::կարոտ, երազ, նաև՝ թախիծ,
Գրկեմ, գգվեմ, որ քամվի
::::դառնությունը քո աչքերից,
Արի՛, լա՜վս, քեզ սիրեմ,
::::թող աչքերդ միշտ ժպտա՜ն ինձ։


'''Թ
:::::''


'''Ժ
:::::''


'''ԺԱ
:::::''


'''ԺԲ
:::::''


'''ԺԳ
:::::''


'''ԺԴ
:::::''


'''ԺԵ
:::::''

&lt;small&gt;''10.06.85, Ստեփանակերտ&lt;/small&gt;

&lt;/poem&gt;|}}</text>
      <sha1>bg0nmlyt5o7nr6xd6we5h68myr4kdnz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393657</id>
      <parentid>393656</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T07:04:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8168" sha1="cp2la7n1ho1y9uv5ga95ov0og56b0kz" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=ՀԱՅՐԵՆԻ ԿԱՐԳԱՎ
|section = 
|previous =[[Արիս Արսենի]]
|next =[[Գազել մուտքի]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&gt;[[Համանվագ]] (բանաստեղծություններ և պոեմներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2005, 96 էջ, տպ. 250 օր. (էջ 3-8)։
|author =Արիս Արսենի}}

{{բանաստեղծություն|ՀԱՅՐԵՆԻ ԿԱՐԳԱՎ|&lt;poem&gt;
::::::::''Մի հայրեն ասեմ ես էլ,
::::::::''Իմ անցած օրերին ասեմ...
::::::::::::::::::'''''Համո ՍԱՀՅԱՆ

'''Ա
:::::''Ալեհույզ, լուսեղ աչքերում
:::::''Հմայք է՝ մաքուր կանացի...

Այնպե՜ս է անուշ գերում՝
::::նազանքով քնքուշ-առնացի,
Ալեհույզ-հուր աչքերում
::::հիացք է, սեր-կիրք կանացի,
Իսկ ի՞նչ է բախտն ինձ բերում՝
::::տանջամահ լինելուց բացի,
Տանջահար իմ այս... դերում
::::վախենամ սի՜րտը չբացի։


'''Բ
:::::''Վարդաբույր շուրթերդ կեզ
:::::''Այրվում են շուրթերիս վրա։

Անունդ երազ տխուր,
::::լուսեղեն թախի՛ծ է անկեզ,
Վարդաբույր շուրթերդ տուր,-
::::այրվո՜ւմ են շուրթերս հրկեզ,
Րոտում եմ աղոթքով լուռ,-
::::դողդոջուն հույսիկ տա մի հեզ,
Ռոշնություն մի՛ խաղա զուր,-
::::աղվակա՜ն, սիրում եմ ես քեզ...


'''Գ
:::::''Քո թախծոտ աչքերում երազ կա վայրի,
:::::''Ես ինչպե՞ս թողնեմ քո թախիծն ինձ այրի...

Կարոտ կա աչքերիդ մեջ,
::::աչքերիդ ցոլանքը վայրի
Ես ինչպե՞ս ներս թողնեմ գա,
::::բա որ գա ու սիրտս այրի՞,
Իսկ հետո՞, ինչպե՞ս ապրեմ։
::::Մի՛ ստիպիր, որ սիրտս զայրի...
...Ի՜նչ հեշտ ես դու մարսում, թո՜ւղթ,
::::գովեստն ու... հեգնանքը սայրի։


'''Դ
:::::''Ասա, ինչո՞ւ ես ինձ աչք ածում,
:::::''Երբ ժպտում ես ու... աղոթք հայցում...

Դո՜ւր եկար կնոջս դու՝
::::հարցնում էր անվերջ քո մասին։
— Ո՞վ էր այդ աղջիկն,- ասաց,-
::::որ ժպտում էիք միասին,
Թե՞ ուրիշ աչքով նայող
::::չունի, որ քեզ է աչք ածում...
...Ի՞նչ ասեմ, որ ճիշտ դուրս գամ,
::::հարցո՜ւմն է պատասխան հայցում։


'''Ե
:::::''— Ես միշտ ժպտա՜մ քեզ,-
:::::::::::::''դո՜ւ ասացիր...

Ինձ այնպես լա՜վ ես ժպտում,
::::թվում է՝ դու ես իմ... իմը,
Կործանվե՜մ թող քո գրկում,
::::կլինե՞ս դու իմ գրկինը,
Հուզո՜ւմ ես համակ ու սեր,-
::::կարոտիս ցա՛վն է քո... գինը,
Որքա՜ն եմ, գիտե՞ս, ուզում՝
::::դո՛ւ լինես միշտ իմ մտքինը։


'''Զ
:::::''Դու ի՞նչ ես ուզում ինձանից,
:::::''Բաց թող ինձ՝ գնամ ես, թախի՜ծ...

Դավեր ես նյութում, թախիծ,
::::բայց էլի գոհ եմ քեզանից,
Քեզ ե՞րբ եմ վատ խոսք ասել,
::::խիղճ ունե՞ս դու գոնե մի քիչ։
Սիրտս քեզ երգ է տալիս,
::::իսկ դու միշտ ցավ ես բերում ինձ,
Հոգնել եմ, բայց թող՝ գնամ,
::::տարփածու-տնավե՜ր թախիծ...


'''Է
:::::''Ես ուզում եմ ցմրուր
:::::''Քո թովչանքը ճաշակել...

Ոչի՞նչ, որ սիրագարված
::::աչքերի ցոլանք տվեցի,
Ժպտա՛, թող աշխարհը քեզ
::::չթվա դատարկ մի խեցի,
Թե՞ իզուր երազս ես
::::քո առաջ այսպես խնկեցի,
Ե՞րբ սիրո վայելք տեսա,
::::այսքան շուտ ինչո՞ւ ծնկեցի։


'''Ը
:::::''Ո՞ւր ես հիմա՝ չգիտեմ,
:::::''Արի՜, լա՞վս, քեզ գգվեմ...

Քեզ անվե՜րջ եմ սիրելու,
::::գալո՞ւ ես ինձ մոտ դու նորից,
Որ աչքերիդ մեջ փնտրեմ
::::կարոտ, երազ, նաև՝ թախիծ,
Գրկեմ, գգվեմ, որ քամվի
::::դառնությունը քո աչքերից,
Արի՛, լա՜վս, քեզ սիրեմ,
::::թող աչքերդ միշտ ժպտա՜ն ինձ։


'''Թ
:::::''Կնացի՜ր ինձ, իմ լա՜վս,
Ես պաշտո՜ւմ եմ քեզ...
01.08.01
Խայտո՜ւմ ես նորից, սիրո՜ւն,

ամա՜ռ ես, ա՜լ ես դու ու կեզ,
Ուզո՜ւմ եմ քո ժպիտը,

ափսո՞ս է, որ ինձ նվիրես,
Աչքերդ հուր են ցայում,

օրերդ խինդ են ու հրկե՜զ,
Կնացի՜ր, լա՜վս, դու ինձ,

սիրո՞ւմ եմ՝ պաշտո՜ւմ եմ ես քեզ...


'''Ժ
:::::''Երազը՝ սուրբ, նաև սուտ է, նաև՝ խաբկանք,
Այնպես արա, որ չդառնա՜ս... երազախաբ...
24.08.03
Մենության ուշ գիշեր էր,

երբ նրան այցի գնացի,
Ուզեցի շուտ ետ դառնալ,

բայց գիշերն այնտեղ մնացի,
Եվ հետո... այնպե՜ս լավ էր,

որ, անկեղծ ասած, զղջացի,
Թե ինչո՞ւ մինչ այդ նրան

չտեսա՜, չճանաչեցի՜...


'''ԺԱ
:::::''Ա՜յն Զոյային, ում Շիրազը կոչեց Զվարթ...
-Դե՞մ ես՝ պահիր անվան երկու ձևերն էլ այդ...
22.03.03
Կայտառ է, զվարթ է նա,

ու այնպես լա՜վ է հիշելում,
Ոչինչ չի կորչի նրա

պահած ու փայած հուշերում,
Բայց այնպե՜ս շվար է, որ

պահվելով կյանքի փշերում,
Մի շունչ ու մի տուն է, և

հուշերի հետ է գիշերում...


'''ԺԲ
:::::''Եղե՞լ եմ ես դրախտում...
Հիշե՜լ եմ քեզ դրախտում։
17.07.04
Մի՜ գոցիր, բա՜ց արա, թող

արևի շողն ընկնի վրան,
Չե՜մ տեսել երբեք կյանքում

այդքան մեծ հատիկներ նռան,
Բա՜ց արա դրախտդ գոց՝

մրգերիդ բույրով արբենամ,
Եղե՜լ եմ, գուցե կասեմ,

դրախտում ես էլ մի անգամ։


'''ԺԳ
:::::''Ծոցիդ մեջ մի զույգ գերված
սևկտուց ճերմակ աղավնի
Ուզում են դուրս պրծնել, որ
վայելեն համբո՜ւյրն արևի...
27.07.04
Վանդակված-գերված մի զույգ

սևկտուց ճերմակ աղավնի
Ուզում են դուրս թռչել, բայց

ամուր են կապանքներն էլի,
Սեղմվել են պատերի մեջ՝

քնքշանքի՜ կարոտ, արևի՜...
...Կրծկալիդ պայթյունը լոկ

կփրկի նրանց երևի։


'''ԺԴ
:::::''Ինչ ասես-չասես՝ մեկ է,
ուրագն իր արածն է անում...
16.09.03
-Մի՜ եղիր ուրագի պես,-
::::հին առածն այսպես է հուշում,-
Դու մեկ՝ այս, մեկ՝ այն, իսկ նա
::::միշտ դեպի իրեն է տաշում...
...Կորել են հույզ, անրջանք՝
::::թախիծն ո՞ւմ կարոտն է քաշում,
Երբևէ կհասկանա՞նք,
::::թե այս ի՜նչ օրեր ենք մաշում։


'''ԺԵ
:::::''Արի՜, մի՜ գնա,
:::::''Եկել ես՝ մնա՜...
::::::::::''Ժող. երգից

Չգիտեմ՝ գնա՞մ, մնա՞մ,-
::::ո՞րն է ճիշտ և որը՝ սխալ,
Մնալս՝ անհեռատես,
::::գնալս՝ անհեռանկա՞ր,
Անիմաստ ու անտեղի՞,
::::մնա՞լս՝ մշուշվել-մխա՞լ...
Ի՞նչ ասեմ... Բայց մարդ ենք, չէ՞,
::::գալուն էլ... գնա՜լն է ախար...

&lt;small&gt;''10.06.85, Ստեփանակերտ&lt;/small&gt;

&lt;/poem&gt;|}}</text>
      <sha1>cp2la7n1ho1y9uv5ga95ov0og56b0kz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393658</id>
      <parentid>393657</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T08:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8177" sha1="4li2jbubasm3grcg7warfyj93r5h9nh" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=ՀԱՅՐԵՆԻ ԿԱՐԳԱՎ
|section = 
|previous =[[Արիս Արսենի]]
|next =[[Գազել մուտքի]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&gt;[[Համանվագ]] (բանաստեղծություններ և պոեմներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2005, 96 էջ, տպ. 250 օր. (էջ 3-8)։
|author =Արիս Արսենի}}

{{բանաստեղծություն|ՀԱՅՐԵՆԻ ԿԱՐԳԱՎ|&lt;poem&gt;
::::::::''Մի հայրեն ասեմ ես էլ,
::::::::''Իմ անցած օրերին ասեմ...
::::::::::::::::::'''''Համո ՍԱՀՅԱՆ

'''Ա
:::::''Ալեհույզ, լուսեղ աչքերում
:::::''Հմայք է՝ մաքուր կանացի...

Այնպե՜ս է անուշ գերում՝
::::նազանքով քնքուշ-առնացի,
Ալեհույզ-հուր աչքերում
::::հիացք է, սեր-կիրք կանացի,
Իսկ ի՞նչ է բախտն ինձ բերում՝
::::տանջամահ լինելուց բացի,
Տանջահար իմ այս... դերում
::::վախենամ սի՜րտը չբացի։


'''Բ
:::::''Վարդաբույր շուրթերդ կեզ
:::::''Այրվում են շուրթերիս վրա։

Անունդ երազ տխուր,
::::լուսեղեն թախի՛ծ է անկեզ,
Վարդաբույր շուրթերդ տուր,-
::::այրվո՜ւմ են շուրթերս հրկեզ,
Րոտում եմ աղոթքով լուռ,-
::::դողդոջուն հույսիկ տա մի հեզ,
Ռոշնություն մի՛ խաղա զուր,-
::::աղվակա՜ն, սիրում եմ ես քեզ...


'''Գ
:::::''Քո թախծոտ աչքերում երազ կա վայրի,
:::::''Ես ինչպե՞ս թողնեմ քո թախիծն ինձ այրի...

Կարոտ կա աչքերիդ մեջ,
::::աչքերիդ ցոլանքը վայրի
Ես ինչպե՞ս ներս թողնեմ գա,
::::բա որ գա ու սիրտս այրի՞,
Իսկ հետո՞, ինչպե՞ս ապրեմ։
::::Մի՛ ստիպիր, որ սիրտս զայրի...
...Ի՜նչ հեշտ ես դու մարսում, թո՜ւղթ,
::::գովեստն ու... հեգնանքը սայրի։


'''Դ
:::::''Ասա, ինչո՞ւ ես ինձ աչք ածում,
:::::''Երբ ժպտում ես ու... աղոթք հայցում...

Դո՜ւր եկար կնոջս դու՝
::::հարցնում էր անվերջ քո մասին։
— Ո՞վ էր այդ աղջիկն,- ասաց,-
::::որ ժպտում էիք միասին,
Թե՞ ուրիշ աչքով նայող
::::չունի, որ քեզ է աչք ածում...
...Ի՞նչ ասեմ, որ ճիշտ դուրս գամ,
::::հարցո՜ւմն է պատասխան հայցում։


'''Ե
:::::''— Ես միշտ ժպտա՜մ քեզ,-
:::::::::::::''դո՜ւ ասացիր...

Ինձ այնպես լա՜վ ես ժպտում,
::::թվում է՝ դու ես իմ... իմը,
Կործանվե՜մ թող քո գրկում,
::::կլինե՞ս դու իմ գրկինը,
Հուզո՜ւմ ես համակ ու սեր,-
::::կարոտիս ցա՛վն է քո... գինը,
Որքա՜ն եմ, գիտե՞ս, ուզում՝
::::դո՛ւ լինես միշտ իմ մտքինը։


'''Զ
:::::''Դու ի՞նչ ես ուզում ինձանից,
:::::''Բաց թող ինձ՝ գնամ ես, թախի՜ծ...

Դավեր ես նյութում, թախիծ,
::::բայց էլի գոհ եմ քեզանից,
Քեզ ե՞րբ եմ վատ խոսք ասել,
::::խիղճ ունե՞ս դու գոնե մի քիչ։
Սիրտս քեզ երգ է տալիս,
::::իսկ դու միշտ ցավ ես բերում ինձ,
Հոգնել եմ, բայց թող՝ գնամ,
::::տարփածու-տնավե՜ր թախիծ...


'''Է
:::::''Ես ուզում եմ ցմրուր
:::::''Քո թովչանքը ճաշակել...

Ոչի՞նչ, որ սիրագարված
::::աչքերի ցոլանք տվեցի,
Ժպտա՛, թող աշխարհը քեզ
::::չթվա դատարկ մի խեցի,
Թե՞ իզուր երազս ես
::::քո առաջ այսպես խնկեցի,
Ե՞րբ սիրո վայելք տեսա,
::::այսքան շուտ ինչո՞ւ ծնկեցի։


'''Ը
:::::''Ո՞ւր ես հիմա՝ չգիտեմ,
:::::''Արի՜, լա՞վս, քեզ գգվեմ...

Քեզ անվե՜րջ եմ սիրելու,
::::գալո՞ւ ես ինձ մոտ դու նորից,
Որ աչքերիդ մեջ փնտրեմ
::::կարոտ, երազ, նաև՝ թախիծ,
Գրկեմ, գգվեմ, որ քամվի
::::դառնությունը քո աչքերից,
Արի՛, լա՜վս, քեզ սիրեմ,
::::թող աչքերդ միշտ ժպտա՜ն ինձ։


'''Թ
:::::''Կնացի՛ր ինձ, իմ լավս,
:::::''Ես պաշտո՜ւմ եմ քեզ...

Խայտում ես նորից, սիրուն,
::::ամառ ես, ալ ես դու ու կեզ,
Ուզում եմ քո ժպիտը,
::::ափսո՞ս է, որ ինձ նվիրես,
Աչքերդ հուր են ցայում,
::::օրերդ խինդ են ու հրկեզ,
Կնացի՛ր, լա՜վս, դու ինձ,
::::սիրո՞ւմ եմ՝ պաշտո՜ւմ եմ ես քեզ...


'''Ժ
:::::''Երազը՝ սուրբ, նաև սուտ է, նաև՝ խաբկանք,
:::::''Այնպես արա, որ չդառնա՜ս... երազախաբ...

Մենության ուշ գիշեր էր,
::::երբ նրան այցի գնացի,
Ուզեցի շուտ ետ դառնալ,
::::բայց գիշերն այնտեղ մնացի,
Եվ հետո... այնպե՜ս լավ էր,
::::որ, անկեղծ ասած, զղջացի,
Թե ինչո՞ւ մինչ այդ նրան
::::չտեսա՜, չճանաչեցի՜...


'''ԺԱ
:::::''Ա՜յն Զոյային, ում Շիրազը կոչեց Զվարթ...
:::::''— Դե՞մ ես՝ պահիր անվան երկու ձևերն էլ այդ...

Կայտառ է, զվարթ է նա,
::::ու այնպես լա՜վ է հիշելում,
Ոչինչ չի կորչի նրա
::::պահած ու փայած հուշերում,
Բայց այնպե՜ս շվար է, որ
::::պահվելով կյանքի փշերում,
Մի շունչ ու մի տուն է, և
::::հուշերի հետ է գիշերում...


'''ԺԲ
:::::''Եղե՞լ եմ ես դրախտում...
:::::''Հիշե՜լ եմ քեզ դրախտում։

Մի գոցիր, բաց արա, թող
::::արևի շողն ընկնի վրան,
Չեմ տեսել երբեք կյանքում
::::այդքան մեծ հատիկներ նռան,
Բաց արա դրախտդ գոց՝
::::մրգերիդ բույրով արբենամ,
Եղել եմ, գուցե կասեմ,
::::դրախտում ես էլ մի անգամ։


'''ԺԳ
:::::''Ծոցիդ մեջ մի զույգ գերված
:::::::::''սևկտուց ճերմակ աղավնի
:::::''Ուզում են դուրս պրծնել, որ
:::::::::''վայելեն համբո՜ւյրն արևի...

Վանդակված-գերված մի զույգ
::::սևկտուց ճերմակ աղավնի
Ուզում են դուրս թռչել, բայց
::::ամուր են կապանքներն էլի,
Սեղմվել են պատերի մեջ՝
::::քնքշանքի՜ կարոտ, արևի՜...
...Կրծկալիդ պայթյունը լոկ
::::կփրկի նրանց երևի։


'''ԺԴ
:::::''Ինչ ասես-չասես՝ մեկ է,
:::::::::''ուրագն իր արածն է անում...

-Մի՜ եղիր ուրագի պես,-
::::հին առածն այսպես է հուշում,-
Դու մեկ՝ այս, մեկ՝ այն, իսկ նա
::::միշտ դեպի իրեն է տաշում...
...Կորել են հույզ, անրջանք՝
::::թախիծն ո՞ւմ կարոտն է քաշում,
Երբևէ կհասկանա՞նք,
::::թե այս ի՜նչ օրեր ենք մաշում։


'''ԺԵ
:::::''Արի՜, մի՜ գնա,
:::::''Եկել ես՝ մնա՜...
::::::::::''Ժող. երգից

Չգիտեմ՝ գնա՞մ, մնա՞մ,-
::::ո՞րն է ճիշտ և որը՝ սխալ,
Մնալս՝ անհեռատես,
::::գնալս՝ անհեռանկա՞ր,
Անիմաստ ու անտեղի՞,
::::մնա՞լս՝ մշուշվել-մխա՞լ...
Ի՞նչ ասեմ... Բայց մարդ ենք, չէ՞,
::::գալուն էլ... գնա՜լն է ախար...


&lt;/poem&gt;|}}</text>
      <sha1>4li2jbubasm3grcg7warfyj93r5h9nh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393659</id>
      <parentid>393658</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T08:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8169" sha1="cquvv66kq10tki3rj4zecxrixfjf9lb" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=ՀԱՅՐԵՆԻ ԿԱՐԳԱՎ
|section = 
|previous =[[Արիս Արսենի]]
|next =[[Գազել մուտքի]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&gt;[[Համանվագ]] (բանաստեղծություններ և պոեմներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2005, 96 էջ, տպ. 250 օր. (էջ 3-8)։
|author =Արիս Արսենի}}

{{բանաստեղծություն|ՀԱՅՐԵՆԻ ԿԱՐԳԱՎ|&lt;poem&gt;
::::::::''Մի հայրեն ասեմ ես էլ,
::::::::''Իմ անցած օրերին ասեմ...
::::::::::::::::::'''''Համո ՍԱՀՅԱՆ

'''Ա
:::::''Ալեհույզ, լուսեղ աչքերում
:::::''Հմայք է՝ մաքուր կանացի...

Անո՜ւշ է գերում այնպես՝
::::նազանքով քնքուշ-առնացի,
Ալեհույզ-հուր աչքերում
::::հիացք է, սեր-կիրք կանացի,
Իսկ ի՞նչ է բախտն ինձ բերում՝
::::տանջամահ լինելուց բացի,
Ռոշնական իմ այս... դերում
::::վախենամ սի՛րտը չբացի։


'''Բ
:::::''Վարդաբույր շուրթերդ կեզ
:::::''Այրվում են շուրթերիս վրա։

Անունդ երազ տխուր,
::::լուսեղեն թախի՛ծ է անկեզ,
Վարդաբույր շուրթերդ տուր,-
::::այրվո՜ւմ են շուրթերս հրկեզ,
Րոտում եմ աղոթքով լուռ,-
::::դողդոջուն հույսիկ տա մի հեզ,
Ռոշնություն մի՛ խաղա զուր,-
::::աղվակա՜ն, սիրում եմ ես քեզ...


'''Գ
:::::''Քո թախծոտ աչքերում երազ կա վայրի,
:::::''Ես ինչպե՞ս թողնեմ քո թախիծն ինձ այրի...

Կարոտ կա աչքերիդ մեջ,
::::աչքերիդ ցոլանքը վայրի
Ես ինչպե՞ս ներս թողնեմ՝ գա,
::::բա որ գա ու սիրտս այրի՞,
Իսկ հետո՞, ինչպե՞ս ապրեմ։
::::Մի՛ ստիպիր, որ սիրտս զայրի...
...Ի՜նչ հեշտ ես դու մարսում, թուղթ,
::::գովեստն ու... հեգնանքը սայրի։


'''Դ
:::::''Ասա, ինչո՞ւ ես ինձ աչք ածում,
:::::''Երբ ժպտում ես ու... աղոթք հայցում...

Դո՜ւր եկար կնոջս դու՝
::::հարցնում էր անվերջ քո մասին։
— Ո՞վ էր այդ աղջիկն,- ասաց,-
::::որ ժպտում էիք միասին,
Թե՞ ուրիշ աչքով նայող
::::չունի, որ քեզ է աչք ածում...
...Ի՞նչ ասեմ, որ ճիշտ դուրս գամ,
::::հարցումն է պատասխան հայցում։


'''Ե
:::::''— Ես միշտ ժպտա՜մ քեզ,-
:::::::::::::''դո՜ւ ասացիր...

Ինձ այնպես լա՜վ ես ժպտում,
::::թվում է՝ դու ես իմ... իմը,
Կործանվե՜մ թող քո գրկում,
::::կլինե՞ս դու իմ գրկինը,
Հուզո՜ւմ ես համակ ու սեր,-
::::կարոտիս ցա՛վն է քո... գինը,
Որքա՜ն եմ, գիտե՞ս, ուզում՝
::::դո՛ւ լինես միշտ իմ մտքինը։


'''Զ
:::::''Դու ի՞նչ ես ուզում ինձանից,-
:::::''Բաց թող ինձ՝ գնամ ես, թախի՜ծ...

Դավեր ես նյութում, թախիծ,
::::բայց էլի գոհ եմ քեզանից,
Քեզ ե՞րբ եմ վատ խոսք ասել,
::::խիղճ ունե՞ս դու գոնե մի քիչ։
Սիրտս քեզ երգ է տալիս,
::::իսկ դու միշտ ցավ ես բերում ինձ,
Հոգնել եմ, բայց թող՝ գնամ,
::::տարփածու-տնավե՜ր թախիծ...


'''Է
:::::''Ես ուզում եմ ցմրուր
:::::''Քո թովչանքը ճաշակել...

Ոչի՞նչ, որ սիրագարված
::::աչքերի ցոլանք տվեցի,
Ժպտա՛, թող աշխարհը քեզ
::::չթվա դատարկ մի խեցի,
Թե՞ իզուր երազս ես
::::քո առաջ այսպես խնկեցի,
Ե՞րբ սիրո վայելք տեսա,
::::այսքան շուտ ինչո՞ւ ծնկեցի։


'''Ը
:::::''Ո՞ւր ես հիմա՝ չգիտեմ,
:::::''Արի՜, լա՞վս, քեզ գգվեմ...

Քեզ անվե՜րջ եմ սիրելու,
::::գալո՞ւ ես ինձ մոտ դու նորից,
Որ աչքերիդ մեջ փնտրեմ
::::կարոտ, երազ, նաև՝ թախիծ,
Գրկեմ, գգվեմ, որ քամվի
::::դառնությունը քո աչքերից,
Արի՛, լա՜վս, քեզ սիրեմ,
::::թող աչքերդ միշտ ժպտա՜ն ինձ։


'''Թ
:::::''Կնացի՛ր ինձ, իմ լավս,
:::::''Ես պաշտո՜ւմ եմ քեզ...

Խայտում ես նորից, սիրուն,
::::ամառ ես, ալ ես դու ու կեզ,
Ուզում եմ քո ժպիտը,
::::ափսո՞ս է, որ ինձ նվիրես,
Աչքերդ հուր են ցայում,
::::օրերդ խինդ են ու հրկեզ,
Կնացի՛ր, լա՜վս, դու ինձ,
::::սիրո՞ւմ եմ՝ պաշտո՜ւմ եմ ես քեզ...


'''Ժ
:::::''Երազը՝ սուրբ, նաև սուտ է, նաև՝ խաբկանք,
:::::''Այնպես արա, որ չդառնաս... երազախաբ...

Մենության ուշ գիշեր էր,
::::երբ նրան այցի գնացի,
Ուզեցի շուտ ետ դառնալ,
::::բայց գիշերն այնտեղ մնացի,
Եվ հետո... այնպե՜ս լավ էր,
::::որ, անկեղծ ասած, զղջացի,
Թե ինչո՞ւ մինչ այդ նրան
::::չտեսա՜, չճանաչեցի՜...


'''ԺԱ
:::::''Այն Զոյային, ում Շիրազը կոչեց Զվարթ...
:::::''— Դե՞մ ես՝ պահիր անվան երկու ձևերն էլ այդ...

Կայտառ է, զվարթ է նա,
::::ու այնպես լա՜վ է հիշելում,
Ոչինչ չի կորչի նրա
::::պահած ու փայած հուշերում,
Բայց այնպե՜ս շվար է, որ
::::պահվելով կյանքի փշերում,
Մի շունչ ու մի տուն է, և
::::հուշերի հետ է գիշերում...


'''ԺԲ
:::::''Եղե՞լ եմ ես դրախտում...
:::::''Հիշե՜լ եմ քեզ դրախտում։

Մի գոցիր, բաց արա, թող
::::արևի շողն ընկնի վրան,
Չեմ տեսել երբեք կյանքում
::::այդքան մեծ հատիկներ նռան,
Բաց արա դրախտդ գոց՝
::::մրգերիդ բույրով արբենամ,
Եղել եմ, գուցե կասեմ,
::::դրախտում ես էլ մի անգամ։


'''ԺԳ
:::::''Ծոցիդ մեջ մի զույգ գերված
:::::::::''սևկտուց ճերմակ աղավնի
:::::''Ուզում են դուրս պրծնել, որ
:::::::::''վայելեն համբույրն արևի...

Վանդակված-գերված մի զույգ
::::սևկտուց ճերմակ աղավնի
Ուզում են դուրս թռչել, բայց
::::ամուր են կապանքներն էլի,
Սեղմվել են պատերի մեջ՝
::::քնքշանքի՛ կարոտ, արևի՛...
...Կրծկալիդ պայթյունը լոկ
::::կփրկի նրանց երևի։


'''ԺԴ
:::::''Ինչ ասես-չասես՝ մեկ է,
:::::::::''ուրագն իր արածն է անում...

— Մի՛ եղիր ուրագի պես,-
::::հին առածն այսպես է հուշում,-
Դու մեկ՝ այս, մեկ՝ այն, իսկ նա
::::միշտ դեպի իրեն է տաշում...
...Կորել են հույզ, անրջանք՝
::::թախիծն ո՞ւմ կարոտն է քաշում,
Երբևէ կհասկանա՞նք,
::::թե այս ի՜նչ օրեր ենք մաշում։


'''ԺԵ
:::::''Արի, մի՛ գնա,
:::::''Եկել ես՝ մնա...
::::::::::''Ժող. երգից

Չգիտեմ՝ գնա՞մ, մնա՞մ,-
::::ո՞րն է ճիշտ և որը՝ սխալ,
Մնալս՝ անհեռատես,
::::գնալս՝ անհեռանկա՞ր,
Անիմաստ ու անտեղի՞,
::::մնա՞լս՝ մշուշվել-մխա՞լ...
Ի՞նչ ասեմ... Բայց մարդ ենք, չէ՞,
::::գալուն էլ... գնա՜լն է ախար...


&lt;/poem&gt;|}}</text>
      <sha1>cquvv66kq10tki3rj4zecxrixfjf9lb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Գազել մուտքի/Համանվագ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150282</id>
    <revision>
      <id>393661</id>
      <timestamp>2026-07-20T08:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Վերնագիր |title=ԳԱԶԵԼ ՄՈՒՏՔԻ |section =  |previous =[[Հայրենի կարգավ]] |next =[[Գազել սիրո]] |notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&gt;[[Համանվագ]] (բանաստեղծություններ և պոեմներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2005, 96 էջ, տպ. 250 օր. (էջ 10)։ |author =Արիս Արսենի}}  {{բանաստեղծություն|ԳԱԶԵԼ ՄՈՒՏՔԻ|&lt;poem&gt; Դուռ...»:</comment>
      <origin>393661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1623" sha1="h6h0p5iivgvmrqo32jxf8d52oriqz81" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=ԳԱԶԵԼ ՄՈՒՏՔԻ
|section = 
|previous =[[Հայրենի կարգավ]]
|next =[[Գազել սիրո]]
|notes = Աղբյուր՝ &lt;span title=&gt;[[Համանվագ]] (բանաստեղծություններ և պոեմներ), Ստեփանակերտ, «Վաչագան Բարեպաշտ» հրատ., 2005, 96 էջ, տպ. 250 օր. (էջ 10)։
|author =Արիս Արսենի}}

{{բանաստեղծություն|ԳԱԶԵԼ ՄՈՒՏՔԻ|&lt;poem&gt;
Դուռդ բաց է, և, ահա, լուռ մտնում եմ ներս, գազել,
Սիրահարված քո ոգուն, սիրահարված քեզ, գազել։

Դեռ ասում են, թե դու քո դարը ապրել ես վաղուց,
Եվ հիմա նոր օրերին էլ այլևս պետք չես, գազել։

Այլևս չես թովում դու իբր սրտերը մարդկանց,
Իբր՝ էլ այն չես հիմա, իբր՝ դու այլ ես, գազել։

Իբր՝ էլ չես այրում դու, կրակ չունես իբր՝ էլ,—
Երախտամոռ են նրանք, դու քո բախտը տես, գազել։

Դու, որ ապրել ես մինչև Տերյան, Չարենց ու Շիրազ,—
Այսօր պիտի չլինե՞ս,— ի՜նչ միամիտն ես, գազել։

Ինչքան ուզում են՝ ասեն, թե հին ես դու, հնացած,—
Ապրիր նախկին քո կյանքով, նոր օրերի կես, գազել։

Եվ սիրասթափ աշխարհը քեզ հետ նոր սեր կկապի,
Ներիր նրան ու մնա, ներիր՝ դու ինձ պես, գազել։
&lt;/poem&gt;|}}</text>
      <sha1>h6h0p5iivgvmrqo32jxf8d52oriqz81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ԸՆՏՐԱՆԻ. Բարձունք տանող արահետով</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150283</id>
    <revision>
      <id>393664</id>
      <timestamp>2026-07-20T08:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «'''[[Արիս Արսենի]], ԸՆՏՐԱՆԻ. Բարձունք տանող արահետով  (բանաստեղծություններ և պոեմներ), Երևան, «Արմավ» հրատ., 2019, 224 էջ, տպ. 100 օր.։  {{Սյուն|4}} &lt;poem&gt;  *[[]]   &lt;/poem&gt; &lt;/div class&gt;   [[Կատեգորիա:Արիս Արսենիի բանաստեղծություններ]]»:</comment>
      <origin>393664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="366" sha1="qag6m3qaqzoqa11d3zvy2eq1k21kwg7" xml:space="preserve">'''[[Արիս Արսենի]], ԸՆՏՐԱՆԻ. Բարձունք տանող արահետով 
(բանաստեղծություններ և պոեմներ), Երևան, «Արմավ» հրատ., 2019, 224 էջ, տպ. 100 օր.։

{{Սյուն|4}}
&lt;poem&gt;

*[[]]


&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;


[[Կատեգորիա:Արիս Արսենիի բանաստեղծություններ]]</text>
      <sha1>qag6m3qaqzoqa11d3zvy2eq1k21kwg7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393665</id>
      <parentid>393664</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T09:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14194" sha1="ddxu7n7c9g137roue2raxczissgu1du" xml:space="preserve">'''[[Արիս Արսենի]], ԸՆՏՐԱՆԻ. Բարձունք տանող արահետով 
(բանաստեղծություններ և պոեմներ), Երևան, «Արմավ» հրատ., 2019, 224 էջ, տպ. 100 օր.։

Ա. Արսենիի ստեղծագործությունները հիմնականում հայրենասիրության, սիրո, մարդկայնության ու խաղաղության, բազմաթիվ այլ թեմաներով են, նվիրված են ազգային ազատագրական պայքարին, հայրենիքին, պատերազմին ու խաղաղությանը, հայրենի բնաշխարհին: Գրքում առկա թեմատիկ բազմազանությունը, կառուցվածքային նրբություններն ու բանաստեղծական ասելիքը փոխկապակցված են և ընթերցողի հոգում հուշերի, կարոտի զգացումներ արթնացնե-լու, աշխարհը, կյանքի բազմազան երևույթները բանաստեղծորեն վերարտադրված տեսնելու նպատակաուղղվածություն ունեն:

Գիրքը հեղինակի չափածոյի ընտրանին է, ուր ներկայացված գործերն ընտրված են նրա բանաստեղծական բոլոր շարքերից և տեղադրված են ժամանակագրական կարգով: Գրքում տեղ է հատկացվել նաև հեղինակի երգիծական ու մանկական, ինչպես նաև վերջին տարիներին գրված գործերին:

Ընտրանին լույս է ընծայվել հեղինակի ծննդյան 60-ամյա-կի կապակցությամբ:
{{Սյուն|2}}
&lt;poem&gt;

Արիս Արսենին (Գրիգորյան) Հայաստանի ու Արցախի գրողների, ինչպես նաև Արցախի ժուռնալիստների միու-թյունների անդամ է:

Ծնվել է 1959-ի հունիսի 10-ին Արցախի Մարտակերտի շրջանի Կոճողոտ գյուղում:

1966-74-ին սովորել է հայրենի գյուղի ութամյա (այժմ՝ միջնակարգ) և Մարտակերտի միջնակարգ-գիշերօթիկ (1971-73) դպրոցներում:

1977-ին ավարտել է Դիլիջանի թիվ 12 միջնակարգ պրոֆտեխուսումնարանը՝ ստանալով դերձակի մասնագի տություն և միջնակարգ կրթություն, իսկ 1986-ին՝ Ստե-փանակերտի պետական մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը:

1978-80-ին ծառայել է Խորհրդային բանակում:

Գրել սկսել է 6-րդ դասարանից, տպագրվում է 16 տա-

րեկանից:

Աշխատանքային գործունեությունն սկսել է Մարտակեր-տի խաղողագործական պետտնտեսությունում, այնուհետև տեղափոխվել է Ստեփանակերտ, աշխատել որպես մարզա-յին տպարանի գրաշար գրաշար (1983), Արցախի հեռուստատեսու թյան թղթակից (1988-90, 1996), «Արցախ» գրական-գե-ղարվեստական, հասարակական-քաղաքական հանդեսի ավագ խմբագիր (1990-93), «Մարտիկ» թերթի թղթակից (1995-2009 թթ.), խմբագրել է «Մետաքսագործ» (բազմա-տպաքանակ, 1988 թ.), «Պայքար» (ընդհատակյա, 1990-91 թթ.), «Ջրաբերդ» (Մարտակերտի շրջանային, 2009 թ.), «Նոր Շահումյան» (Շահումյանի շրջանային, 2012-2014 թթ.) թերթերը, 2013-ից ԼՂ կոմկուսի Կենտկոմի «Արցախի կոմունիստ» ամսաթերթի խմբագիրն է:

Արցախյան ազգային-ազատագրական շարժման մաս-նակիցներից է, 1990-91-ին ակտիվորեն ներգրավվել է ընդ-հատակյա պայքարին՝ Դավիթ Ջրաբերդ կուսակցական ծածկանունով խմբագրել է Հայոց՝ Ընկերվարական Արցա-խական կուսակցության «Պայքար» (ընդհատակյա) հա-սարակական-քաղաքական, մշակութային պարբերականը: 1993-ի սեպտեմբերի 24-ից մինչև 2009-ի հուլիսի 21-ը ծառայել է ԼՂՀ Պաշտպանության բանակի շարքերում, եղել է Կենտրոնական պաշտպանական շրջանի (ԿՊՇ) երկ-րորդ հրաձգային գումարտակի 4-րդ, իսկ այնուհետև՝ 6-րդ վաշտի հրամանատարի տեղակալը, մասնակցել է Ջաբ-րայիլի, Աղդամի, Ֆիզուլու և Մարտակերտի շրջաններում

3տեղակայված թշնամական կրակակետերի վնասազերծ-տեղ համար մղված մի շարք բազմացվել է 1994-ինների ու պաշտպանական մարտերի, վիրավորվել է 1994-ի հունվա -րի 15-ին` Ֆիզուլու շրջանի Վերին Սեիդահմեդլի գյուղի մերձակայքում մղված պաշտպանական մարտում։ 1995-ի հուլիսի 1-ից մինչև Զինված ուժերի պահեստազոր ուղարկ-վելը (1 օգոստոսի 2009 թ.) ծառայությունը շարունակել է բանակային «Մարտիկ» թերթի խմբագրությունում՝ որպես զինվորական լրագրող: Պահեստազորի կապիտան է: ԼՂՀ կառավարության Եղիշեի անվան («Լրագրության բնագավառ», 2004) և Արցախի ժուռնալիստների միու-թյան («Զինվորական թեմաներով լավագույն հրապարա-կումների համար», 2005) ամենամյա մրցանակների դափ-նեկիր է:

T

Արցախի Հանրապետության Նախագահի 2012 թ. մայի սի 4-ի (ՆՀ-26-Ա) և 2018 թ. փետրվարի 16-ի (ՆՀ-13-Ա) հրամանագրերով պարգևատրվել է «Մարտական ծառայու-թյուն» («մարտական առաջադրանքների կատարմանը նպաստող հմուտ, համարձակ գործողությունների, զորքե-րի մարտական պատրաստվածության ապահովման, երկ-րի սահմանները պաշտպանելիս ցուցաբերած արիության համար») և «Վաչագան Բարեպաշտ» («Արցախյան ազգա-յին-ազատագրական շարժման 30-րդ տարեդարձի կա-պակցությամբ և Արցախի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար») մեդալներով, ՀՀ մշակույթի նախարարության պատվոգրով (2008, արդի հայ գրակա-նության զարգացման և տարածման գործում ունեցած վաստակի համար) և Արցախի գրողների միության դիպ-լոմով (2012, պոեզիայի միջազգային փառատոնին ակտի-վորեն մասնակցելու համար) ու պատվոգրով (2012, ստեղ-ծագործական ակտիվության համար):

Պարգևատրվել է նաև ԱՀ «Մայրություն» հիմնադրամի «Մայրական երախտագիտություն՝ Արցախի քաջորդինե-րին» (2008) և ՀՀ պաշտպանության նախարարության «Անբասիր ծառայության համար» առաջին աստիճանի (2006) մեդալներով, ԱՀ Պաշտպանության բանակի հրա-մանատարության (2001), ԱՀ պաշտպանության նախարա-րության (2006), ԽՍՀՄ ԶՈՒ Մերձբալթյան զինվորական օկ րուգի 78684 զորամասի հրամանատարության (1980), ԱԼԿԵՄ Մարտակերտի շրջկոմի (1981), Ստեփանակերտի պետական մանկավարժական ինստիտուտի (1984) և մի

շարք այլ պատվոգրերով ու կրծքանշաններով: Հրատարակել է 17 գիրք (չափածո և արձակ): Ամուսնացած է, ունի չորս զավակ, վեց թոռ:
&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;

____________________________________________________________________________________________


{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;
4ԿՈՏՆԵՐԻ

ՇԱՐՔԻՑ

1973-1982

6 Լույսը բացվում է...

7 Կարոտներիս կանաչ հովտում...

7 Ընկերոջ համար

8 Իմ երգը

8 Հիշողության մեղեդի

و 9 Խաչունց աղբյուրը

10 Նորից այցի կգնամ

Լեռները խոնարհվել չգիտեն

10 11 Գարուն

12

Գարնանային բնանկար

12 Գարնան հրավեր

13 Այս ճանապարհը

15 Xանապարհները

16|Մինա մայրիկը

16 Հավատարմություն

17|Շիրազական

17 Կարոտ

18|Աշուն

19|Ճակատամարտ

21 Անձրևը

22

Մեկ-երկու տողով

24

Բարձունք տանող արահետով

Susuyty

ՇԱՐՔԻՑ

1977-1982

26 Նախերգ-ընծայական՝ «գալիքից»

27 Քաղցր հուշ

28 Արի կամա՛ց քայլենք...

28|Պատասխան

28 Վերհուշ

29 Ասում են, թե աղջիկները...

29 Չէ՞ որ ես քեզ...

30 Առաջին անգամ...

30 Ես գիտեմ...

31 Դու եկար...

31 Կգնամ...

32 Ուշացած... կանչ

33 Ես չեմ մոռանա, իսկ դու...

34 Նորից կգաս...

34 Երբ եկար...

35 Տրիոլետներ Վ. Աղասյանին

39 Քառատողեր

41 Մեկ-երկու տողով

42

Վեներա... սիրո խորհուրդը

46 Վերջերգ


ՇԱՐՔԻՑ

48 Ես ու դու

49 Դո՛ւ ես իմ կյանքը...

49 Ես քո շրթունքն եմ...

50 Դու իմ աչքերին...

51 Ես լո՛ւռ եմ սիրում...

52 Դու ո՞ւր ես...

53 Ես լո՜ւռ եմ կարոտում...

54 Դու արի...

55 Ես քեզ չեմ ասել...

56 Դու ինձ չթողիր...

56 Ես քեզ սպասել եմ...

57| Դու գայիր նորից...

57|Ես չիմանայի...

58 Դու խռո՞վ ես ինձանից...

59 Ես ա՛յլ կանչով եմ...

59

Դու ինձ աչքերիդ...

60 Ես քեզ տեսա...

60 Դու մի պահ դեմքիս...

61 Ես ուխտավորի...

62

Դու, այնպե՜ս լիներ...

1977-1985

62 Ես քո անունը...

63 Դու հարցնում ես...

63 Ես այսօր խոսեմ...

64 Դու խոհերիս մեջ...

64

Ես ուրիշների...

65

Դու Արև՛ եղիր ինձ...

65

Ես գիտեի...

66

Դու՝ սեր իմ մաքուր...스트들이

ՇԱՐՔԻՑ

1982-1993

76

Արցախի հավերժությունը

77

Տունը

78

Հայ ժողովրդի ճակատագիրը

79

Հայոց պատմության դասին

80 Նամակներ Իզաբելային

82

Տխրություն

82 Շիրազականչ

83

Աշխարհընդդեմ հառաչանք

83 Սիրում եմ ձեզ...

84 Մենք

85 ժամադրություն

86 Լեռները

87 Ես կուզեի լինել...

87

Պատգամ որդուս

88 Տրիոլետներ՝ պարետային

88

ժամի շրջանակներում

Աշնանային պատկեր

89

Տխուր նոր տարի

90 Մի կյանքի պատմություն

91

Նվագներ արարվող լույսի

92 Առաջին սերը

93

Ջանգյուլումներ

94

Սիրո տողերից.

95

Պապիս հեքիաթը

96 Տատս

97

Խոստովանություն

97 Հավատ

98

1988, փետրվար 27-29ՇԱՐՔԻՑ

1977-1985

68 Քամին ծառերից...

68 Բարեկամներ են...

68 Պատուհանիս տակ...

69 Մրսում էին քարերը...

69 Մենավոր կաղնուն...

69|Սառը նիրհում էր...

70 Անտառը այնքա՜ն...

70 Անտառն ինձ...

70 Միշտ, երբ փողոցով...

71 Ողբերգական դեպք էր այն...

71 Ես երազներով...

71 Կապույտ են լինում...

72 Երբ հայ են ասում...

72 Քարերին ձյան...

72 Մեծերի մահով...

73 Տեսնես մահամերձն...

73 Ամպը սարին...

73 Թև է առնում...

74 Ես միշտ ժպտում եմ...102 Գազել մուտքի

103 Գազել սիրո

104

Գազել պապիս

105 Գազել տատիս

106 Գազել մայրիկիս

107 Գազել բողոքի

107 Գազել մտերմական

108 Գազել մեղսական

108 Գազել որոնման

109

| Գազել պատրանքի

109

Գազել տխրության

110

Գազել կարոտի

110

Գազել մոռացման

ՇԱՐՔԻՑ

1981-1994currs

112 Նախերգ

112 Ծաղկանց փունջ ես...

113 Ռուզանին

113 Թվաբանական սեր

1143 x նույնին

114 Թող այսպես լինի...

115 Ուրիշի... սեր

115 Դու քնե՜լ ես...

116 Պատահական հանդիպում

116 Ես ի՞նչ անեմ...

116 Միայն դո՞ւ տեսար...

117 Այրո՛ւմ է կարոտդ...

117 Քեզ «քաղե՞լ» են արդեն...

118 Կդարձնե՞ս սիրտս գերիդ...

118 Անունդ եռք է...

119 Բառախաղ-1 (Ակրոստիքոսը...)

119 Բառախաղ-2 (Թողնենք...)

119 Բառախաղ-3 (Կրծքածալ...)

120 Ես այդ գիշեր...

120 Անորոշություն

120 Անքնություն

121 Հրաժեշտի փոխարեն

121 คน นทพ...

122 Ընդամենը՝ ցանկություն

122 Լո՛ւյսն ուղեկից....

122 Սիրո տողերն այս...

123 Uph...

124 Չգա՛ս... Կգա՞ս...
*[[]]


&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;


[[Կատեգորիա:Արիս Արսենիի բանաստեղծություններ]]</text>
      <sha1>ddxu7n7c9g137roue2raxczissgu1du</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>393666</id>
      <parentid>393665</parentid>
      <timestamp>2026-07-20T09:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Անունով խմբագիր</username>
        <id>4841</id>
      </contributor>
      <origin>393666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14215" sha1="rraoawyqxa4w98pvz20odbsmavg8kwg" xml:space="preserve">'''[[Արիս Արսենի]], ԸՆՏՐԱՆԻ. Բարձունք տանող արահետով 
(բանաստեղծություններ և պոեմներ), Երևան, «Արմավ» հրատ., 2019, 224 էջ, տպ. 100 օր.։

:::::''Ա. Արսենիի ստեղծագործությունները հիմնականում հայրենասիրության, սիրո, մարդկայնության ու խաղաղության, բազմաթիվ այլ թեմաներով են, նվիրված են ազգային ազատագրական պայքարին, հայրենիքին, պատերազմին ու խաղաղությանը, հայրենի բնաշխարհին: Գրքում առկա թեմատիկ բազմազանությունը, կառուցվածքային նրբություններն ու բանաստեղծական ասելիքը փոխկապակցված են և ընթերցողի հոգում հուշերի, կարոտի զգացումներ արթնացնե-լու, աշխարհը, կյանքի բազմազան երևույթները բանաստեղծորեն վերարտադրված տեսնելու նպատակաուղղվածություն ունեն:

:::::''Գիրքը հեղինակի չափածոյի ընտրանին է, ուր ներկայացված գործերն ընտրված են նրա բանաստեղծական բոլոր շարքերից և տեղադրված են ժամանակագրական կարգով: Գրքում տեղ է հատկացվել նաև հեղինակի երգիծական ու մանկական, ինչպես նաև վերջին տարիներին գրված գործերին:

:::::''Ընտրանին լույս է ընծայվել հեղինակի ծննդյան 60-ամյա-կի կապակցությամբ:
{{Սյուն|2}}
&lt;poem&gt;

Արիս Արսենին (Գրիգորյան) Հայաստանի ու Արցախի գրողների, ինչպես նաև Արցախի ժուռնալիստների միու-թյունների անդամ է:

Ծնվել է 1959-ի հունիսի 10-ին Արցախի Մարտակերտի շրջանի Կոճողոտ գյուղում:

1966-74-ին սովորել է հայրենի գյուղի ութամյա (այժմ՝ միջնակարգ) և Մարտակերտի միջնակարգ-գիշերօթիկ (1971-73) դպրոցներում:

1977-ին ավարտել է Դիլիջանի թիվ 12 միջնակարգ պրոֆտեխուսումնարանը՝ ստանալով դերձակի մասնագի տություն և միջնակարգ կրթություն, իսկ 1986-ին՝ Ստե-փանակերտի պետական մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը:

1978-80-ին ծառայել է Խորհրդային բանակում:

Գրել սկսել է 6-րդ դասարանից, տպագրվում է 16 տա-

րեկանից:

Աշխատանքային գործունեությունն սկսել է Մարտակեր-տի խաղողագործական պետտնտեսությունում, այնուհետև տեղափոխվել է Ստեփանակերտ, աշխատել որպես մարզա-յին տպարանի գրաշար գրաշար (1983), Արցախի հեռուստատեսու թյան թղթակից (1988-90, 1996), «Արցախ» գրական-գե-ղարվեստական, հասարակական-քաղաքական հանդեսի ավագ խմբագիր (1990-93), «Մարտիկ» թերթի թղթակից (1995-2009 թթ.), խմբագրել է «Մետաքսագործ» (բազմա-տպաքանակ, 1988 թ.), «Պայքար» (ընդհատակյա, 1990-91 թթ.), «Ջրաբերդ» (Մարտակերտի շրջանային, 2009 թ.), «Նոր Շահումյան» (Շահումյանի շրջանային, 2012-2014 թթ.) թերթերը, 2013-ից ԼՂ կոմկուսի Կենտկոմի «Արցախի կոմունիստ» ամսաթերթի խմբագիրն է:

Արցախյան ազգային-ազատագրական շարժման մաս-նակիցներից է, 1990-91-ին ակտիվորեն ներգրավվել է ընդ-հատակյա պայքարին՝ Դավիթ Ջրաբերդ կուսակցական ծածկանունով խմբագրել է Հայոց՝ Ընկերվարական Արցա-խական կուսակցության «Պայքար» (ընդհատակյա) հա-սարակական-քաղաքական, մշակութային պարբերականը: 1993-ի սեպտեմբերի 24-ից մինչև 2009-ի հուլիսի 21-ը ծառայել է ԼՂՀ Պաշտպանության բանակի շարքերում, եղել է Կենտրոնական պաշտպանական շրջանի (ԿՊՇ) երկ-րորդ հրաձգային գումարտակի 4-րդ, իսկ այնուհետև՝ 6-րդ վաշտի հրամանատարի տեղակալը, մասնակցել է Ջաբ-րայիլի, Աղդամի, Ֆիզուլու և Մարտակերտի շրջաններում

3տեղակայված թշնամական կրակակետերի վնասազերծ-տեղ համար մղված մի շարք բազմացվել է 1994-ինների ու պաշտպանական մարտերի, վիրավորվել է 1994-ի հունվա -րի 15-ին` Ֆիզուլու շրջանի Վերին Սեիդահմեդլի գյուղի մերձակայքում մղված պաշտպանական մարտում։ 1995-ի հուլիսի 1-ից մինչև Զինված ուժերի պահեստազոր ուղարկ-վելը (1 օգոստոսի 2009 թ.) ծառայությունը շարունակել է բանակային «Մարտիկ» թերթի խմբագրությունում՝ որպես զինվորական լրագրող: Պահեստազորի կապիտան է: ԼՂՀ կառավարության Եղիշեի անվան («Լրագրության բնագավառ», 2004) և Արցախի ժուռնալիստների միու-թյան («Զինվորական թեմաներով լավագույն հրապարա-կումների համար», 2005) ամենամյա մրցանակների դափ-նեկիր է:

T

Արցախի Հանրապետության Նախագահի 2012 թ. մայի սի 4-ի (ՆՀ-26-Ա) և 2018 թ. փետրվարի 16-ի (ՆՀ-13-Ա) հրամանագրերով պարգևատրվել է «Մարտական ծառայու-թյուն» («մարտական առաջադրանքների կատարմանը նպաստող հմուտ, համարձակ գործողությունների, զորքե-րի մարտական պատրաստվածության ապահովման, երկ-րի սահմանները պաշտպանելիս ցուցաբերած արիության համար») և «Վաչագան Բարեպաշտ» («Արցախյան ազգա-յին-ազատագրական շարժման 30-րդ տարեդարձի կա-պակցությամբ և Արցախի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար») մեդալներով, ՀՀ մշակույթի նախարարության պատվոգրով (2008, արդի հայ գրակա-նության զարգացման և տարածման գործում ունեցած վաստակի համար) և Արցախի գրողների միության դիպ-լոմով (2012, պոեզիայի միջազգային փառատոնին ակտի-վորեն մասնակցելու համար) ու պատվոգրով (2012, ստեղ-ծագործական ակտիվության համար):

Պարգևատրվել է նաև ԱՀ «Մայրություն» հիմնադրամի «Մայրական երախտագիտություն՝ Արցախի քաջորդինե-րին» (2008) և ՀՀ պաշտպանության նախարարության «Անբասիր ծառայության համար» առաջին աստիճանի (2006) մեդալներով, ԱՀ Պաշտպանության բանակի հրա-մանատարության (2001), ԱՀ պաշտպանության նախարա-րության (2006), ԽՍՀՄ ԶՈՒ Մերձբալթյան զինվորական օկ րուգի 78684 զորամասի հրամանատարության (1980), ԱԼԿԵՄ Մարտակերտի շրջկոմի (1981), Ստեփանակերտի պետական մանկավարժական ինստիտուտի (1984) և մի

շարք այլ պատվոգրերով ու կրծքանշաններով: Հրատարակել է 17 գիրք (չափածո և արձակ): Ամուսնացած է, ունի չորս զավակ, վեց թոռ:
&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;

____________________________________________________________________________________________


{{Սյուն|3}}
&lt;poem&gt;
4ԿՈՏՆԵՐԻ

ՇԱՐՔԻՑ

1973-1982

6 Լույսը բացվում է...

7 Կարոտներիս կանաչ հովտում...

7 Ընկերոջ համար

8 Իմ երգը

8 Հիշողության մեղեդի

و 9 Խաչունց աղբյուրը

10 Նորից այցի կգնամ

Լեռները խոնարհվել չգիտեն

10 11 Գարուն

12

Գարնանային բնանկար

12 Գարնան հրավեր

13 Այս ճանապարհը

15 Xանապարհները

16|Մինա մայրիկը

16 Հավատարմություն

17|Շիրազական

17 Կարոտ

18|Աշուն

19|Ճակատամարտ

21 Անձրևը

22

Մեկ-երկու տողով

24

Բարձունք տանող արահետով

Susuyty

ՇԱՐՔԻՑ

1977-1982

26 Նախերգ-ընծայական՝ «գալիքից»

27 Քաղցր հուշ

28 Արի կամա՛ց քայլենք...

28|Պատասխան

28 Վերհուշ

29 Ասում են, թե աղջիկները...

29 Չէ՞ որ ես քեզ...

30 Առաջին անգամ...

30 Ես գիտեմ...

31 Դու եկար...

31 Կգնամ...

32 Ուշացած... կանչ

33 Ես չեմ մոռանա, իսկ դու...

34 Նորից կգաս...

34 Երբ եկար...

35 Տրիոլետներ Վ. Աղասյանին

39 Քառատողեր

41 Մեկ-երկու տողով

42

Վեներա... սիրո խորհուրդը

46 Վերջերգ


ՇԱՐՔԻՑ

48 Ես ու դու

49 Դո՛ւ ես իմ կյանքը...

49 Ես քո շրթունքն եմ...

50 Դու իմ աչքերին...

51 Ես լո՛ւռ եմ սիրում...

52 Դու ո՞ւր ես...

53 Ես լո՜ւռ եմ կարոտում...

54 Դու արի...

55 Ես քեզ չեմ ասել...

56 Դու ինձ չթողիր...

56 Ես քեզ սպասել եմ...

57| Դու գայիր նորից...

57|Ես չիմանայի...

58 Դու խռո՞վ ես ինձանից...

59 Ես ա՛յլ կանչով եմ...

59

Դու ինձ աչքերիդ...

60 Ես քեզ տեսա...

60 Դու մի պահ դեմքիս...

61 Ես ուխտավորի...

62

Դու, այնպե՜ս լիներ...

1977-1985

62 Ես քո անունը...

63 Դու հարցնում ես...

63 Ես այսօր խոսեմ...

64 Դու խոհերիս մեջ...

64

Ես ուրիշների...

65

Դու Արև՛ եղիր ինձ...

65

Ես գիտեի...

66

Դու՝ սեր իմ մաքուր...스트들이

ՇԱՐՔԻՑ

1982-1993

76

Արցախի հավերժությունը

77

Տունը

78

Հայ ժողովրդի ճակատագիրը

79

Հայոց պատմության դասին

80 Նամակներ Իզաբելային

82

Տխրություն

82 Շիրազականչ

83

Աշխարհընդդեմ հառաչանք

83 Սիրում եմ ձեզ...

84 Մենք

85 ժամադրություն

86 Լեռները

87 Ես կուզեի լինել...

87

Պատգամ որդուս

88 Տրիոլետներ՝ պարետային

88

ժամի շրջանակներում

Աշնանային պատկեր

89

Տխուր նոր տարի

90 Մի կյանքի պատմություն

91

Նվագներ արարվող լույսի

92 Առաջին սերը

93

Ջանգյուլումներ

94

Սիրո տողերից.

95

Պապիս հեքիաթը

96 Տատս

97

Խոստովանություն

97 Հավատ

98

1988, փետրվար 27-29ՇԱՐՔԻՑ

1977-1985

68 Քամին ծառերից...

68 Բարեկամներ են...

68 Պատուհանիս տակ...

69 Մրսում էին քարերը...

69 Մենավոր կաղնուն...

69|Սառը նիրհում էր...

70 Անտառը այնքա՜ն...

70 Անտառն ինձ...

70 Միշտ, երբ փողոցով...

71 Ողբերգական դեպք էր այն...

71 Ես երազներով...

71 Կապույտ են լինում...

72 Երբ հայ են ասում...

72 Քարերին ձյան...

72 Մեծերի մահով...

73 Տեսնես մահամերձն...

73 Ամպը սարին...

73 Թև է առնում...

74 Ես միշտ ժպտում եմ...102 Գազել մուտքի

103 Գազել սիրո

104

Գազել պապիս

105 Գազել տատիս

106 Գազել մայրիկիս

107 Գազել բողոքի

107 Գազել մտերմական

108 Գազել մեղսական

108 Գազել որոնման

109

| Գազել պատրանքի

109

Գազել տխրության

110

Գազել կարոտի

110

Գազել մոռացման

ՇԱՐՔԻՑ

1981-1994currs

112 Նախերգ

112 Ծաղկանց փունջ ես...

113 Ռուզանին

113 Թվաբանական սեր

1143 x նույնին

114 Թող այսպես լինի...

115 Ուրիշի... սեր

115 Դու քնե՜լ ես...

116 Պատահական հանդիպում

116 Ես ի՞նչ անեմ...

116 Միայն դո՞ւ տեսար...

117 Այրո՛ւմ է կարոտդ...

117 Քեզ «քաղե՞լ» են արդեն...

118 Կդարձնե՞ս սիրտս գերիդ...

118 Անունդ եռք է...

119 Բառախաղ-1 (Ակրոստիքոսը...)

119 Բառախաղ-2 (Թողնենք...)

119 Բառախաղ-3 (Կրծքածալ...)

120 Ես այդ գիշեր...

120 Անորոշություն

120 Անքնություն

121 Հրաժեշտի փոխարեն

121 คน นทพ...

122 Ընդամենը՝ ցանկություն

122 Լո՛ւյսն ուղեկից....

122 Սիրո տողերն այս...

123 Uph...

124 Չգա՛ս... Կգա՞ս...
*[[]]


&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;


[[Կատեգորիա:Արիս Արսենիի բանաստեղծություններ]]</text>
      <sha1>rraoawyqxa4w98pvz20odbsmavg8kwg</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>