Վիքիդարան hywikisource https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D6%80_%D5%A7%D5%BB MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Վիքիդարան Վիքիդարանի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Կատեգորիա Կատեգորիայի քննարկում Հեղինակ Հեղինակի քննարկում Պորտալ Պորտալի քննարկում Էջ Էջի քննարկում Ինդեքս Ինդեքսի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 104 32572 397978 209949 2026-10-30T12:42:46Z Իրինա̠Ղազարյան 8313 397978 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="XelgenBot" /></noinclude>ԴԱՆԴՈՒՐՏԱՆ Ալհքսհյ (Ալեքսանդր) Սեբգեյի (ծն․ 26․6․1905, Թիֆլիս), հայ սո– վեաական բեմանկարիչ։ 1925-ից Լենին– գրադում զբաղվել է գործվածքեղենի ն հախճապակու նկարազարդումով։ 1932-ին հրավիրվել է Երնաև որպես թատերական նկարիչ։ Գլխավոր գործերից են՝ Չայ–կովսկու «Կարապի լիճը» (1935), Վերդիի «Տրավիատա» (1936), Պուչչինիի «Բոհե–մա» (1936, բոլորն էլ՝ Սպենդիարյանի անվ․ օպերայի ն բալետի թատրոնում), Ա․ Այ– վազյանի «Քաջ Նազար» (1948, ըստ Դ․ Դե– միրճյանի, Երնանի երաժշտական կոմե–դիայի թատրոն) ներկայացումնևրի, «Անա–հիտ» (1947, Ա․ Սաֆարյանի ն Ցու․ Շվեցի հետ) կինոնկարի ձևավորումները։ 1965– 1968-իև Մոսկվայի «Բալետ սառույցի վրա» պետ․ անսամբլի գլխավոր նկարիչն Էր։ Ա․ Դ ա ն դ ու բ յ ա ն, «Քաջ Նազար» բե–մադրության (ըսա Դ․ Գեմիրճյանի, երաժշա․ Ա․ Այվազյանի, Երնանի երաժշտական կո–մեդիայի թատրոն, 1948) գործող անձանց զգեստների էսքիզներ ԴԱՆձԱՍՆԵՐ, հայ սովետական դերա–սաններ։ 1․ Իզաբելլա Գրիգորի Դ ա ն զ ա ս [իսկակաև ազգանունը՝ Կ ո– զ ո դ յ ա ն, ծն․ 3(16)․12․1903, Նոր Նա–խիջևան]։ ՏՍՍՏ ժող․ արտիստուհի (1950)։ Տայկ Դանզասի կինը։ 1929-ին ավարտել է Դոնի Ռոստովի երաժշտական տեխնի–կումը։ Բեմական գործունեությունն սկսել է 1926-ից՝ Դոնի Ռոստովում։ Խաղացել է Թբիլիսիի, Բաքվի, Կրասնոդարի, Երե– վանի, Լևնինակաևի թատրոններում՝ դրա–մատիկական և օպերետային ներկայա–ցումներում։ 1942-ից աշխատում է Երնանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում։ Դերերից են՝ Էլիզա (Շոուի «Պիգմալիոն», 1935), Նատաշա (Շիրվանզադեի «Մոր– գանի խնամին», 1948), Ռւստիան (Ա․ Այ–վազյանի «Քաջ Նազար», ըստ Դ․ Դեմիրճ– յանի, 1948), Միրաբելլա (Շտրաուսի «Գնչուների բարոն», 1952), Կատարինա, Բեատրիչե (Շեքսպիրի «Անսանձի սան–ձահարումը», 1958, «Մեծ աղմուկ ոչըն– չից», 1960)։ Դ–ին հատուկ է կոմեդիա– կան–օպերետային ժանրի նուրբ զգացո–ղությունը, բեմական փայլն ու գրավչու–թյունը։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։ 2․ Տայկ Քրիստափո– րի Դանզաս [իսկական ազգանունը՝ Բ ի ն ա յ ա ն, 10(22)․5․1899, Նոր Նախիջևան – 22․3․1977, Երնան]։ ՏՍՍՏ ժող․ արտիստ (1950)։ Սովորել է ծննդավայրի հայկ․ հոգևոր սեմինարիայում, ապա Խարկովի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Մասնագիտական կրթությունն ստացել է Դոնի Ռոստովում, Մ|օԱՏ–ի դերասան Ա․ Պ․ իյառլամովի «Դրամատիկական դասընթացներում»։ Բեմական գործունեությունն սկսել է 1919-ին՝ տեղի ռուս, թատրոնում։ 1920-ից որպես ռեժի–սոր, դրամատիկական և օպերետային դերասան հանդես է եկել Դոնի Ռոստովի, Թբիլիսիի, Բաքվի, Կրասնոդարի, Լենինականի հայկ․ թատրոններում։ Եղել է Ռոստովի հայկ․ սովետական առաջին երաժշտ․ կոմեդ․ թատրոնի (1922), Երևանի (1942) նույնատիպ թատրոնի հիմնադիրներից։ 1942-ից աշխատել է Երևանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում։ Դերերից են՝ Բոնի (Կալմանի «Սիլվա», 1925, 1933, 1939, 1942), Ֆլորիդոր (Էրվեի «Մադմուազել Նիտուշ», 1933), Ալֆրեդ (Շոուի «Պիգմալիոն», 1935), Նազար (Ա․ Այվազյանի «Քաջ Նազար», ըստ Դ․ Դեմիրճյանի, 1948), Ստեֆան (Շտրաուսի «Գնչուների բարոն», 1952), Չոկան (Կոտոյանի «Սիրո հովիտը», 1956)։ Բեմադրել է Կալմանի «Սիլվա» (1923, 1933), «Մարիցա» (1925, 1933, 1943), Լեհարի «Կենսուրախ այրին» (1933) օպերետնևրը, Սունդուկյանի «Խաթաբալա»-ն (1937)։ Դ․ վարպետորեն տիրապետում էր օպերետային* ժանրի արտահայտչամիջոցներին, վերամարմնավորման արվեստին։ Ի․ և Տ․ Դ–ի արվեստը նպաստել է Սովետական Հայաստանում օպերետային ժանրի կատարողական ավանդույթների հաստատմանը։ Գրկ․ Սարգսյան Ս․ Տ․, Սիրելի անուններ, Ե․, 1967։ Լալայանց Տ․, Դանզասներ, Ե․, 1973։ Ս․ Հարությունյան ԴԱՆԹԵ (Դ ա ն տ ե) Ալիգիերի (Dante Alighieri, մայիս, 1265, Ֆլորենցիա – 14․9․1321, Ռավեննա), իտալացի բա–նաստեղծ։ Վաղ շրջանի ստեղծագործու–թյուններում («Նոր կյանք», 1292) ևրգել է սիրած կնոջը՝ Բեատրիչեին։ Դա երկրային սիրո գովքն Էր, որի պատմական իմաստը մարդկային անհատի գիտակցության զարթոնքի բանաստեղծացումն Է։ Դ․ ակտիվորեն մասնակցել է Ֆլորենցիայի քաղ․ կյանքին։ Տարել է «սպիտակ» գվելֆներին (հիմնականում առևտրա–ար հեստագործական շրջանների կուսակցություն)։ «Սև» գվելֆների (քաղաքային ազնվականության կուսակցություն) հաղթանակից հետո տարագրվել Է, հեռակա դատապարտվել մահվան (1302)։ Ավելի ուշ շրջանում հեռացել է «սպիտակներից»։ Երկրորդ անգամ մահվան է դատապարտ–վել 1315-ին (դատավճիռը վերացվել է 1966-ին)։ Կյանքի վերջին 6 տարին անց է կացրել Ռավեննայում։ Դ․ իտալ․ գրական լեզվի հիմնադիրն Է։ Դ–ի գլուխ գործոցը «Կատակերգություն» պոեմն է (գրել է մոտ 1307–21-ին, առա– «Աստվածային կա–տակերգություն» (1969) գրքի կազ–մը Ա․ Դանթե ջին տպագիր հրտ․ 1472), որ սերունդներն անվանել են «Աստվածային կատակեր–գություն»։ Պոեմն ամփոփում է միջնա–դարյան աշխարհայեցողությունը և ար–տացոլում նոր շարժման ընձյուղումը։ Բաղկացած է երեք մասից՝ «Դժոխք», «Քա–վարան», «Դրախտ», որոնց միջով անցնում է երեք առաջատար մոտիվ՝ քաղ․ աշխար–հի, հոգևորականության և բարքերի անկ–ման քննադատությունը։ «Աստվածային կատակերգության» մեջ շոշափվել են գի– տական–փիլ․ բնույթի հարցեր, արտացոլ–վել նոր տրամադրություններ, տևղ գտել պատմական իրադարձություններ ու դեմ–քեր։ Գեղարվեստական ձևի տեսակետից այն մի սահմանագիծ է եվրոպական նոր գրականության պատմության մեջ։ Դրա–նով ավարտվում է միջնադարյան մշա–կույթը, միաժամանակ սկսվում նոր ժա–մանակի գեղարվեստական մտածողու–թյունը, որով և Դ․ համարվում է «․․․ միջ–նադարի վերջին բանաստեղծը և դրա հետ միասին նոր ժամանակի առաջին բանաս–տեղծը» (Կ․ Մարքսը և Ֆ․ Էնգելսը արվես–տի մասին, հ․ 1, էջ 411)։ Դ–ի հումանիզմի հիմքը նրա հետաքրքրությունն է երկրա–յին կյանքի, մարդկային անհատի ճակա–տագրի նկատմամբ։ Նրան հուզում է Իտա–լիայի, Ֆլորենցիայի ճակատագիրը։ Պոե–մի գործող անձանցից առանձնապես ուշա–գրավ են իմաստուն Վերգիլիոսը, փառա–հեղ ու քնքուշ Բեատրիչևն և ինքը՝ Դ․, հպարտ, կրքոտ, անհաշտ, միաժամա–նակ զգայուն՝ մարդկային տառապանք–ների հանդեպ։ Դ․ պոևմում մերթ անհատ է, մերթ մարդկության ներկայացուցիչ։ Դ–ի ստեղծագործություննևրը հայերեն առաջինը թարգմանել են Վենևտիկի Մխի–թարյան միաբանության անդամները։ Տա– յերեն թարգմանության սկզբնական շըր– ջանը գրաբարյանն է (1865–95), երբ «Աստվածային կատակերգության» միև–նույն դրվագի մի քանի թարգմանություն–ներ կատարվել են չափածո և արձակ։ Առաջին հայերեն (գրաբար) թարգմանու–թյունը Ա․ Բագրատունունն է (1866)։ Գոր–ծի մի փոքր մասը («Դժոխք», Երգ Գ) տպագրվել է 1868–ին «Բազմավեպ»-ում։ Տայ իրականության մեջ առաջին անգամ «Աստվածային կատակերգություն»-ը (ան–տիպ) գրաբարով ամբողջապես թարգմա–նել է Դ․ Նազարեթյանը։ XIX դ․ վերջերին Ա․ Ղազիկյանը ձեռնարկել է պոեմի աշ–խարհաբար թարգմանությանը, որը տևել է մի ամբողջ երեսնամյակ (1899–1930)։ Արևելահայերենով առաջին լիակատար թարգմանությունը կատարել է Ա․ Տայա– նր։ Տայ գրողներից շատերը (Մ․ Նալբան–<noinclude></noinclude> o4ibbazjgvu1upcreslxjoxm0jc7468 397979 397978 2026-10-30T12:47:06Z Իրինա̠Ղազարյան 8313 397979 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="XelgenBot" /></noinclude>ԴԱՆԴՈՒՐՏԱՆ Ալհքսհյ (Ալեքսանդր) Սեբգեյի (ծն․ 26․6․1905, Թիֆլիս), հայ սո– վեաական բեմանկարիչ։ 1925-ից Լենին– գրադում զբաղվել է գործվածքեղենի ն հախճապակու նկարազարդումով։ 1932-ին հրավիրվել է Երնաև որպես թատերական նկարիչ։ Գլխավոր գործերից են՝ Չայկովսկու «Կարապի լիճը» (1935), Վերդիի «Տրավիատա» (1936), Պուչչինիի «Բոհեմա» (1936, բոլորն էլ՝ Սպենդիարյանի անվ․ օպերայի ն բալետի թատրոնում), Ա․ Այվազյանի «Քաջ Նազար» (1948, ըստ Դ․ Դեմիրճյանի, Երևանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոն) ներկայացումնևրի, «Անա–հիտ» (1947, Ա․ Սաֆարյանի ն Ցու․ Շվեցի հետ) կինոնկարի ձևավորումները։ 1965– 1968-իև Մոսկվայի «Բալետ սառույցի վրա» պետ․ անսամբլի գլխավոր նկարիչն Էր։ Ա․ Դ ա ն դ ու բ յ ա ն, «Քաջ Նազար» բե–մադրության (ըսա Դ․ Գեմիրճյանի, երաժշա․ Ա․ Այվազյանի, Երնանի երաժշտական կո–մեդիայի թատրոն, 1948) գործող անձանց զգեստների էսքիզներ ԴԱՆձԱՍՆԵՐ, հայ սովետական դերա–սաններ։ 1․ Իզաբելլա Գրիգորի Դ ա ն զ ա ս [իսկակաև ազգանունը՝ Կ ո– զ ո դ յ ա ն, ծն․ 3(16)․12․1903, Նոր Նա–խիջևան]։ ՏՍՍՏ ժող․ արտիստուհի (1950)։ Տայկ Դանզասի կինը։ 1929-ին ավարտել է Դոնի Ռոստովի երաժշտական տեխնիկումը։ Բեմական գործունեությունն սկսել է 1926-ից՝ Դոնի Ռոստովում։ Խաղացել է Թբիլիսիի, Բաքվի, Կրասնոդարի, Երեվանի, Լենինականի թատրոններում՝ դրամատիկական և օպերետային ներկայացումներում։ 1942-ից աշխատում է Երնանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում։ Դերերից են՝ Էլիզա (Շոուի «Պիգմալիոն», 1935), Նատաշա (Շիրվանզադեի «Մորգանի խնամին», 1948), Ռւստիան (Ա․ Այ–վազյանի «Քաջ Նազար», ըստ Դ․ Դեմիրճյանի, 1948), Միրաբելլա (Շտրաուսի «Գնչուների բարոն», 1952), Կատարինա, Բեատրիչե (Շեքսպիրի «Անսանձի սանձահարումը», 1958, «Մեծ աղմուկ ոչնչից», 1960)։ Դ–ին հատուկ է կոմեդիական–օպերետային ժանրի նուրբ զգացողությունը, բեմական փայլն ու գրավչությունը։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։ 2․ Հայկ Քրիստափորի Դանզաս [իսկական ազգանունը՝ Բ ի ն ա յ ա ն, 10(22)․5․1899, Նոր Նախիջևան – 22․3․1977, Երնան]։ ՏՍՍՏ ժող․ արտիստ (1950)։ Սովորել է ծննդավայրի հայկ․ հոգևոր սեմինարիայում, ապա Խարկովի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Մասնագիտական կրթությունն ստացել է Դոնի Ռոստովում, Մ|օԱՏ–ի դերասան Ա․ Պ․ իյառլամովի «Դրամատիկական դասընթացներում»։ Բեմական գործունեությունն սկսել է 1919-ին՝ տեղի ռուս, թատրոնում։ 1920-ից որպես ռեժի–սոր, դրամատիկական և օպերետային դերասան հանդես է եկել Դոնի Ռոստովի, Թբիլիսիի, Բաքվի, Կրասնոդարի, Լենինականի հայկ․ թատրոններում։ Եղել է Ռոստովի հայկ․ սովետական առաջին երաժշտ․ կոմեդ․ թատրոնի (1922), Երևանի (1942) նույնատիպ թատրոնի հիմնադիրներից։ 1942-ից աշխատել է Երևանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում։ Դերերից են՝ Բոնի (Կալմանի «Սիլվա», 1925, 1933, 1939, 1942), Ֆլորիդոր (Էրվեի «Մադմուազել Նիտուշ», 1933), Ալֆրեդ (Շոուի «Պիգմալիոն», 1935), Նազար (Ա․ Այվազյանի «Քաջ Նազար», ըստ Դ․ Դեմիրճյանի, 1948), Ստեֆան (Շտրաուսի «Գնչուների բարոն», 1952), Չոկան (Կոտոյանի «Սիրո հովիտը», 1956)։ Բեմադրել է Կալմանի «Սիլվա» (1923, 1933), «Մարիցա» (1925, 1933, 1943), Լեհարի «Կենսուրախ այրին» (1933) օպերետնևրը, Սունդուկյանի «Խաթաբալա»-ն (1937)։ Դ․ վարպետորեն տիրապետում էր օպերետային* ժանրի արտահայտչամիջոցներին, վերամարմնավորման արվեստին։ Ի․ և Տ․ Դ–ի արվեստը նպաստել է Սովետական Հայաստանում օպերետային ժանրի կատարողական ավանդույթների հաստատմանը։ Գրկ․ Սարգսյան Ս․ Տ․, Սիրելի անուններ, Ե․, 1967։ Լալայանց Տ․, Դանզասներ, Ե․, 1973։ Ս․ Հարությունյան ԴԱՆԹԵ (Դ ա ն տ ե) Ալիգիերի (Dante Alighieri, մայիս, 1265, Ֆլորենցիա – 14․9․1321, Ռավեննա), իտալացի բա–նաստեղծ։ Վաղ շրջանի ստեղծագործու–թյուններում («Նոր կյանք», 1292) ևրգել է սիրած կնոջը՝ Բեատրիչեին։ Դա երկրային սիրո գովքն Էր, որի պատմական իմաստը մարդկային անհատի գիտակցության զարթոնքի բանաստեղծացումն Է։ Դ․ ակտիվորեն մասնակցել է Ֆլորենցիայի քաղ․ կյանքին։ Տարել է «սպիտակ» գվելֆներին (հիմնականում առևտրա–ար հեստագործական շրջանների կուսակցություն)։ «Սև» գվելֆների (քաղաքային ազնվականության կուսակցություն) հաղթանակից հետո տարագրվել Է, հեռակա դատապարտվել մահվան (1302)։ Ավելի ուշ շրջանում հեռացել է «սպիտակներից»։ Երկրորդ անգամ մահվան է դատապարտ–վել 1315-ին (դատավճիռը վերացվել է 1966-ին)։ Կյանքի վերջին 6 տարին անց է կացրել Ռավեննայում։ Դ․ իտալ․ գրական լեզվի հիմնադիրն Է։ Դ–ի գլուխ գործոցը «Կատակերգություն» պոեմն է (գրել է մոտ 1307–21-ին, առա– «Աստվածային կա–տակերգություն» (1969) գրքի կազ–մը Ա․ Դանթե ջին տպագիր հրտ․ 1472), որ սերունդներն անվանել են «Աստվածային կատակեր–գություն»։ Պոեմն ամփոփում է միջնա–դարյան աշխարհայեցողությունը և ար–տացոլում նոր շարժման ընձյուղումը։ Բաղկացած է երեք մասից՝ «Դժոխք», «Քա–վարան», «Դրախտ», որոնց միջով անցնում է երեք առաջատար մոտիվ՝ քաղ․ աշխար–հի, հոգևորականության և բարքերի անկ–ման քննադատությունը։ «Աստվածային կատակերգության» մեջ շոշափվել են գի– տական–փիլ․ բնույթի հարցեր, արտացոլ–վել նոր տրամադրություններ, տևղ գտել պատմական իրադարձություններ ու դեմ–քեր։ Գեղարվեստական ձևի տեսակետից այն մի սահմանագիծ է եվրոպական նոր գրականության պատմության մեջ։ Դրա–նով ավարտվում է միջնադարյան մշա–կույթը, միաժամանակ սկսվում նոր ժա–մանակի գեղարվեստական մտածողու–թյունը, որով և Դ․ համարվում է «․․․ միջ–նադարի վերջին բանաստեղծը և դրա հետ միասին նոր ժամանակի առաջին բանաս–տեղծը» (Կ․ Մարքսը և Ֆ․ Էնգելսը արվես–տի մասին, հ․ 1, էջ 411)։ Դ–ի հումանիզմի հիմքը նրա հետաքրքրությունն է երկրա–յին կյանքի, մարդկային անհատի ճակա–տագրի նկատմամբ։ Նրան հուզում է Իտա–լիայի, Ֆլորենցիայի ճակատագիրը։ Պոե–մի գործող անձանցից առանձնապես ուշա–գրավ են իմաստուն Վերգիլիոսը, փառա–հեղ ու քնքուշ Բեատրիչևն և ինքը՝ Դ․, հպարտ, կրքոտ, անհաշտ, միաժամա–նակ զգայուն՝ մարդկային տառապանք–ների հանդեպ։ Դ․ պոևմում մերթ անհատ է, մերթ մարդկության ներկայացուցիչ։ Դ–ի ստեղծագործություննևրը հայերեն առաջինը թարգմանել են Վենևտիկի Մխի–թարյան միաբանության անդամները։ Տա– յերեն թարգմանության սկզբնական շըր– ջանը գրաբարյանն է (1865–95), երբ «Աստվածային կատակերգության» միև–նույն դրվագի մի քանի թարգմանություն–ներ կատարվել են չափածո և արձակ։ Առաջին հայերեն (գրաբար) թարգմանու–թյունը Ա․ Բագրատունունն է (1866)։ Գոր–ծի մի փոքր մասը («Դժոխք», Երգ Գ) տպագրվել է 1868–ին «Բազմավեպ»-ում։ Տայ իրականության մեջ առաջին անգամ «Աստվածային կատակերգություն»-ը (ան–տիպ) գրաբարով ամբողջապես թարգմա–նել է Դ․ Նազարեթյանը։ XIX դ․ վերջերին Ա․ Ղազիկյանը ձեռնարկել է պոեմի աշ–խարհաբար թարգմանությանը, որը տևել է մի ամբողջ երեսնամյակ (1899–1930)։ Արևելահայերենով առաջին լիակատար թարգմանությունը կատարել է Ա․ Տայա– նր։ Տայ գրողներից շատերը (Մ․ Նալբան–<noinclude></noinclude> 5j0vmtbf5zbq7fufnb04tkqu21n8yox 397980 397979 2026-10-30T12:49:16Z Իրինա̠Ղազարյան 8313 397980 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="XelgenBot" /></noinclude>ԴԱՆԴՈՒՐՏԱՆ Ալհքսհյ (Ալեքսանդր) Սեբգեյի (ծն․ 26․6․1905, Թիֆլիս), հայ սո– վեաական բեմանկարիչ։ 1925-ից Լենին– գրադում զբաղվել է գործվածքեղենի ն հախճապակու նկարազարդումով։ 1932-ին հրավիրվել է Երնաև որպես թատերական նկարիչ։ Գլխավոր գործերից են՝ Չայկովսկու «Կարապի լիճը» (1935), Վերդիի «Տրավիատա» (1936), Պուչչինիի «Բոհեմա» (1936, բոլորն էլ՝ Սպենդիարյանի անվ․ օպերայի ն բալետի թատրոնում), Ա․ Այվազյանի «Քաջ Նազար» (1948, ըստ Դ․ Դեմիրճյանի, Երևանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոն) ներկայացումնևրի, «Անա–հիտ» (1947, Ա․ Սաֆարյանի ն Ցու․ Շվեցի հետ) կինոնկարի ձևավորումները։ 1965– 1968-իև Մոսկվայի «Բալետ սառույցի վրա» պետ․ անսամբլի գլխավոր նկարիչն Էր։ Ա․ Դ ա ն դ ու բ յ ա ն, «Քաջ Նազար» բե–մադրության (ըսա Դ․ Գեմիրճյանի, երաժշա․ Ա․ Այվազյանի, Երնանի երաժշտական կո–մեդիայի թատրոն, 1948) գործող անձանց զգեստների էսքիզներ ԴԱՆԶԱՍՆԵՐ, հայ սովետական դերասաններ։ 1․ Իզաբելլա Գրիգորի Դ ա ն զ ա ս [իսկակաև ազգանունը՝ Կոզոդյան, ծն․ 3(16)․12․1903, Նոր Նա–խիջևան]։ ՀՍՍՀ ժող․ արտիստուհի (1950)։ Հայկ Դանզասի կինը։ 1929-ին ավարտել է Դոնի Ռոստովի երաժշտական տեխնիկումը։ Բեմական գործունեությունն սկսել է 1926-ից՝ Դոնի Ռոստովում։ Խաղացել է Թբիլիսիի, Բաքվի, Կրասնոդարի, Երեվանի, Լենինականի թատրոններում՝ դրամատիկական և օպերետային ներկայացումներում։ 1942-ից աշխատում է Երևանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում։ Դերերից են՝ Էլիզա (Շոուի «Պիգմալիոն», 1935), Նատաշա (Շիրվանզադեի «Մորգանի խնամին», 1948), Ռւստիան (Ա․ Այվազյանի «Քաջ Նազար», ըստ Դ․ Դեմիրճյանի, 1948), Միրաբելլա (Շտրաուսի «Գնչուների բարոն», 1952), Կատարինա, Բեատրիչե (Շեքսպիրի «Անսանձի սանձահարումը», 1958, «Մեծ աղմուկ ոչնչից», 1960)։ Դ–ին հատուկ է կոմեդիական–օպերետային ժանրի նուրբ զգացողությունը, բեմական փայլն ու գրավչությունը։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։ 2․ Հայկ Քրիստափորի Դանզաս [իսկական ազգանունը՝ Բ ի ն ա յ ա ն, 10(22)․5․1899, Նոր Նախիջևան – 22․3․1977, Երնան]։ ՏՍՍՏ ժող․ արտիստ (1950)։ Սովորել է ծննդավայրի հայկ․ հոգևոր սեմինարիայում, ապա Խարկովի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Մասնագիտական կրթությունն ստացել է Դոնի Ռոստովում, Մ|օԱՏ–ի դերասան Ա․ Պ․ իյառլամովի «Դրամատիկական դասընթացներում»։ Բեմական գործունեությունն սկսել է 1919-ին՝ տեղի ռուս, թատրոնում։ 1920-ից որպես ռեժիսոր, դրամատիկական և օպերետային դերասան հանդես է եկել Դոնի Ռոստովի, Թբիլիսիի, Բաքվի, Կրասնոդարի, Լենինականի հայկ․ թատրոններում։ Եղել է Ռոստովի հայկ․ սովետական առաջին երաժշտ․ կոմեդ․ թատրոնի (1922), Երևանի (1942) նույնատիպ թատրոնի հիմնադիրներից։ 1942-ից աշխատել է Երևանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում։ Դերերից են՝ Բոնի (Կալմանի «Սիլվա», 1925, 1933, 1939, 1942), Ֆլորիդոր (Էրվեի «Մադմուազել Նիտուշ», 1933), Ալֆրեդ (Շոուի «Պիգմալիոն», 1935), Նազար (Ա․ Այվազյանի «Քաջ Նազար», ըստ Դ․ Դեմիրճյանի, 1948), Ստեֆան (Շտրաուսի «Գնչուների բարոն», 1952), Չոկան (Կոտոյանի «Սիրո հովիտը», 1956)։ Բեմադրել է Կալմանի «Սիլվա» (1923, 1933), «Մարիցա» (1925, 1933, 1943), Լեհարի «Կենսուրախ այրին» (1933) օպերետնևրը, Սունդուկյանի «Խաթաբալա»-ն (1937)։ Դ․ վարպետորեն տիրապետում էր օպերետային* ժանրի արտահայտչամիջոցներին, վերամարմնավորման արվեստին։ Ի․ և Տ․ Դ–ի արվեստը նպաստել է Սովետական Հայաստանում օպերետային ժանրի կատարողական ավանդույթների հաստատմանը։ Գրկ․ Սարգսյան Ս․ Տ․, Սիրելի անուններ, Ե․, 1967։ Լալայանց Տ․, Դանզասներ, Ե․, 1973։ Ս․ Հարությունյան ԴԱՆԹԵ (Դ ա ն տ ե) Ալիգիերի (Dante Alighieri, մայիս, 1265, Ֆլորենցիա – 14․9․1321, Ռավեննա), իտալացի բա–նաստեղծ։ Վաղ շրջանի ստեղծագործու–թյուններում («Նոր կյանք», 1292) ևրգել է սիրած կնոջը՝ Բեատրիչեին։ Դա երկրային սիրո գովքն Էր, որի պատմական իմաստը մարդկային անհատի գիտակցության զարթոնքի բանաստեղծացումն Է։ Դ․ ակտիվորեն մասնակցել է Ֆլորենցիայի քաղ․ կյանքին։ Տարել է «սպիտակ» գվելֆներին (հիմնականում առևտրա–ար հեստագործական շրջանների կուսակցություն)։ «Սև» գվելֆների (քաղաքային ազնվականության կուսակցություն) հաղթանակից հետո տարագրվել Է, հեռակա դատապարտվել մահվան (1302)։ Ավելի ուշ շրջանում հեռացել է «սպիտակներից»։ Երկրորդ անգամ մահվան է դատապարտ–վել 1315-ին (դատավճիռը վերացվել է 1966-ին)։ Կյանքի վերջին 6 տարին անց է կացրել Ռավեննայում։ Դ․ իտալ․ գրական լեզվի հիմնադիրն Է։ Դ–ի գլուխ գործոցը «Կատակերգություն» պոեմն է (գրել է մոտ 1307–21-ին, առա– «Աստվածային կա–տակերգություն» (1969) գրքի կազ–մը Ա․ Դանթե ջին տպագիր հրտ․ 1472), որ սերունդներն անվանել են «Աստվածային կատակեր–գություն»։ Պոեմն ամփոփում է միջնա–դարյան աշխարհայեցողությունը և ար–տացոլում նոր շարժման ընձյուղումը։ Բաղկացած է երեք մասից՝ «Դժոխք», «Քա–վարան», «Դրախտ», որոնց միջով անցնում է երեք առաջատար մոտիվ՝ քաղ․ աշխար–հի, հոգևորականության և բարքերի անկ–ման քննադատությունը։ «Աստվածային կատակերգության» մեջ շոշափվել են գի– տական–փիլ․ բնույթի հարցեր, արտացոլ–վել նոր տրամադրություններ, տևղ գտել պատմական իրադարձություններ ու դեմ–քեր։ Գեղարվեստական ձևի տեսակետից այն մի սահմանագիծ է եվրոպական նոր գրականության պատմության մեջ։ Դրա–նով ավարտվում է միջնադարյան մշա–կույթը, միաժամանակ սկսվում նոր ժա–մանակի գեղարվեստական մտածողու–թյունը, որով և Դ․ համարվում է «․․․ միջ–նադարի վերջին բանաստեղծը և դրա հետ միասին նոր ժամանակի առաջին բանաս–տեղծը» (Կ․ Մարքսը և Ֆ․ Էնգելսը արվես–տի մասին, հ․ 1, էջ 411)։ Դ–ի հումանիզմի հիմքը նրա հետաքրքրությունն է երկրա–յին կյանքի, մարդկային անհատի ճակա–տագրի նկատմամբ։ Նրան հուզում է Իտա–լիայի, Ֆլորենցիայի ճակատագիրը։ Պոե–մի գործող անձանցից առանձնապես ուշա–գրավ են իմաստուն Վերգիլիոսը, փառա–հեղ ու քնքուշ Բեատրիչևն և ինքը՝ Դ․, հպարտ, կրքոտ, անհաշտ, միաժամա–նակ զգայուն՝ մարդկային տառապանք–ների հանդեպ։ Դ․ պոևմում մերթ անհատ է, մերթ մարդկության ներկայացուցիչ։ Դ–ի ստեղծագործություննևրը հայերեն առաջինը թարգմանել են Վենևտիկի Մխի–թարյան միաբանության անդամները։ Տա– յերեն թարգմանության սկզբնական շըր– ջանը գրաբարյանն է (1865–95), երբ «Աստվածային կատակերգության» միև–նույն դրվագի մի քանի թարգմանություն–ներ կատարվել են չափածո և արձակ։ Առաջին հայերեն (գրաբար) թարգմանու–թյունը Ա․ Բագրատունունն է (1866)։ Գոր–ծի մի փոքր մասը («Դժոխք», Երգ Գ) տպագրվել է 1868–ին «Բազմավեպ»-ում։ Տայ իրականության մեջ առաջին անգամ «Աստվածային կատակերգություն»-ը (ան–տիպ) գրաբարով ամբողջապես թարգմա–նել է Դ․ Նազարեթյանը։ XIX դ․ վերջերին Ա․ Ղազիկյանը ձեռնարկել է պոեմի աշ–խարհաբար թարգմանությանը, որը տևել է մի ամբողջ երեսնամյակ (1899–1930)։ Արևելահայերենով առաջին լիակատար թարգմանությունը կատարել է Ա․ Տայա– նր։ Տայ գրողներից շատերը (Մ․ Նալբան–<noinclude></noinclude> 0xwttg4yjglokopc32h15gb6svfb13a 104 32573 397977 209950 2026-10-30T12:35:03Z Իրինա̠Ղազարյան 8313 397977 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="XelgenBot" /></noinclude>դյան, Գ․ Սունդուկյան, Ե․ Չարենց, Տ․ Շի– բազ և ուրիշներ) կրել են Դ–ի ազդեցությունը, դիմել դանթեական թեմաներին։ Երկ․ La divina commedia, a сига di N․ Sapeg- no, v․ 1–3, Firenze, 1955–57; Աստվածային կատակերգություն (h․ 1–3), թրգմ․ Ա․ Տայան, Ե․, 1947 – 59, Ե․, 1969։ Գբկ* Սոդոմոնյան Ս․, Գանթե, Պեւորարկա, Շեքսպիր, Մոլիեր, Ե․, 1973։ Дживелегов А․ К․, Данте Алигьери, 2 изд․, М․, 1946; Дакте в СССР․ Библиогра–фия переводов и критической литературы, М․, 1965․ Ս․ Սոդոմոնյան ԴԱՆԺՈՒԱ (Denjoy) Առնո (5․1․1884, Օշ, Ֆրանսիա – 21․1․1974), ֆրանսիացի մաթեմատիկոս։ Փարիզի ԳԱ անդամ (1942) և պրեզիդենտ (1962), ՍՍՏՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամ (1971)։ 1922-ից Փարի–զի համալսարանի պրոֆ․։ Ֆրանս, մաթ․ ընկերության պրեզիդևնտ։ Տիմնական աշխատությունները վերաբերում են իրական փոփոխականի ֆունկցիաների տեսությանը։ Տվել է նախնական ֆունկցիաների վերաբերյալ դասական խնդրի լրիվ լուծումը։ Զբաղվել է նաև կոմպլեքս փոփոխականի ֆունկցիաների տեսության, քվազիանա– լիտիկ ֆունկցիաների և տոպոլոգիայի հարցերով։ ԴԱՆԻԱ (Danmark), Դանիայի թագավորություն (Kongeriget Danmark)։ Բովանդակ ու թյունը I․ Ընդհանուր տեղեկություններ ․ ․ ․ 276 II․ Պետական կարգը • 276 III․ Բնությունը 276 IV․ Բնակչությունը 276 V․ Պատմական ակնարկ 276 VI․ Քաղաքական կուսակցությունները, արհմիությունները և մյուս հասարակական կազմակերպությունները 277 VII․ Տնտեսաաշխարհագրական ակնարկ , 278 VIII․ Առողջապահությունը 278 IX․ ժողովրդական կրթությունը • ․ ․ ․ 278 X․ Գիտությունը և գիտական հիմնարկները 279 XI․ Մամուլը, ռադիոն, հեռուստատե–սությունը 279 XII․ Գրականությունը 279 XIII․ ճարտարապետությունը և կերպարվեստը 280 XIV․ Երաժշտությունը 280 XV․ Բալետը 280 XVI․ Թատրոնը 280 XVII․ կինոն ․ 280 I․ Ընդհանուր տեղեկություններ Դ․ պետություն է Արևմտյան Եվրոպայում։ Գտնվում է Ցուտլանդիա թերակղզու, Դանիական արշիպելագի (Զևլանդիա, Ֆյուն, Լոլան, Ֆալստեր, Մյոն ևն) և Բորնհոլմ կղզու վրա։ Արմ–ից ողողվում է Հյուսիսային, արլ–ից՝ Բալթիկ ծովևրով։ Ակագերակ նեղուցով անջատվում է Նորվեգիայից, Կատեգատով և Երեսունով՝ Շվեդիայից։ Հվ–ում սահմանակից է ԳՖՏ–ին։ Տարածությունը 44,5 հզ․ կմ21, բն․՝ 5094 հզ․ (1975)։ Մայրաքաղաքը՝ Կոպենհագեն։ Բաժանված է վարչական 14 միավորի (ամտի)։ Դ–ի կազմի մեջ են մտնում Գրենլանդիան (տարածությունը՝ 2,2 մլն կմ2, բն․՝ 48 հզ․) և ներքին ինքնավարության իրավունքով Ֆարերյան կղզիները (տարածությունը՝ 1,4 հզ․ կմ2, բն․՝ 40 հզ․)։ Քարտեզը տես 280-րդ էջից հետո՝ ներդիրում։ II․ Պետական կարգը Դ․ սահմանադրական միապետություն է։ Ըստ 1953-ի սահմանադրության, գերագույն իշխանությունն իրականացնում է թագավորը՝ կառավարության միջոցով։ Թագավորն իրավասու է պրեմիեր–մինիստրի և պառլամենտի (ֆոլկետինգ) նախագահի կամ պառլամենտական ֆրակցիաների ղեկավարների ներկայացմամբ նշանակել և ազատել պրեմիեր–մինիստ– րին ու մինիստրներին, իրավունք ունի արձակել պառլամենտը։ Թագավորը նաև զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրա–մանատարն է ու եկեղեցու ղեկավարը։ Օրենսդրական բարձրագույն մարմինը՝ ֆոլկետինգը, ընտրվում է 4 տարի ժամ–կետով։ Դատական համակարգը կազմում են գերագույն դատարանը, II ատյանի 2 դատարանը և ստորին դատարանները։ 4 ․արչա ч աս բաժասումը Ամտը Տարածությու–նը հզ․ կմ2 Բնակչությունը հզ, մարդ (1974) Ամտի կենտրոնը Արևմտյան Զելանդիա 2,98 257,0 Սորյո Բորնհոլմ 0,59 47,4 Ռյոննե Կոպենհագեն 0,6 1346,7 Կոպենհագեն "Հարավային Ցուտլանդիա 3,93 237,3 Օբենրո Հյուսիսային Ցուտլանդիա 6,16 455,1 Օլբորգ Օրհուս 4,56 525,2 Օրհուս Ստորստրյոմ 3,39 251,8 Նյուկյոբինգ – – – Ֆալստեր Վայլե 2,99 304,4 Վայլե Վիբորգ 4,11 220,2 Վիբորգ Ռիբե 3,14 196,9 Ռիբե Ռինգկյոբինգ 4,88 240,0 Ռինգկյոբինգ Ռոսկիլե 0,89 147,4 Ռոսկիլե Ֆյուն 3,48 431,0 Օդենսե Ֆրեդերիկսբորգ 1,3 252,6 Հիլերյոդ III․ Բնությունը Դ․ գտնվում է Միջին–Եվրոպական հար–թավայրի հս–ում։ Արմ–ում և հս–արմ–ում սփևրը հարթ են, ցածրադիր, գոտևորված Ավազաթմբերով, որոնք Ռինգկյոբինգ– եիորդը, Նիսում Ֆիորդը և մյուս ծովա– ճակները բաժանում են Տյուսիսային *ովից։ Ափերը խիստ կտրտված են։ Կլիման բարեխառն է․ ծովային, ւմեռը՝ անկայուն, մեղմ, ամառը՝ զով։ Իետրվարի միջին ջերմաստիճանը 0°C հոււհսհնո՝ 15-ha 16°C․ տաոեհան տե– ղումները՝ 600–800 մմ։ Տաճախակի են մառախուղները։ Գետերն ունեն անձրևա–յին սնում։ Տողերը արմ–ում պոդզո– լային են, արլ–ում՝ գորշ անտառային։ Ծովափնյա ցածրադիր շրջաններում զար–գացած են ալյուվիալ մարգագետնային հողերը։ Մարդը խիստ փոփոխել է բուսա–կանությունը։ Տերիտորիայի մոտ 10% –ը անտառածածկ է՛․ Տարածքի մեծ մասը գյուղատնտեսության համար պիտանի հո–ղեր ևն։ Կենդանական աշխար– հ ի ներկայացուցիչներից են ազնիվ և բծավոր եղջերուն, այծյամը, սկյուռը, նա–պաստակը, փասիանը, բազմատեսակ թըռ– չուններ։ IV․ Բնակչությունը Դ–ի ազգային կազմը միատարր է, 98%-ից ավելին դանիացիներ են (1974), ապրում են նաև գերմանացիներ, ֆարեր– ցիներ, գրենլանդացիներ, շվեդներ։ Պաշ–տոնական լեզուն դանիերենն է*- Գրեթե ամբողջ հավատացյալ բնակչությունը բո–ղոքական է։ Առավել խիտ են բնակեցված Զելանդիա (1 կմ2 վրա 250 մարդ) և Ֆյուն (ավելի քան 100 մարդ) կղզիները։ Բնակ–չության ավելի քան 2/3-ը ապրում է քա–ղաքներում։ խոշոր քաղաքներն են Մեծ Կոպենհագենը, Օրհուսը, Օդենսեն, Օլ– բորգը։ V․ Պատմական ակնարկ Դ–ի տերիտորիայի բնակեցումն սկսվել է ուշ պալեոլիթի դարաշրջանում։ Տնա– գույն բնակիչները եղել են յոսոերը, անգ– լերը, սաքսերը, կիմվրները, տևտոնները։ V դ․ կեսերին սկսվեց անգլերի և յուտերի գաղթը Բրիտանիա, իսկ V–VI դդ․ Տարա– վային Շվեդիայից Դ–ի տարածքը փոխա–դրվեցին դաները (նրանցից էլ երկիրն ստացևլ է Դ․ անունը)։ VI–VIII դդ․ քայ– քայվեց տոհմական կարգը, ուժեղացավ կոնունգների (զինվորական առաջնորդ–ների) իշխանությունը, VIII – XI դդ․ ծայր առան վիկինգների կիսաավազակային– կիսաառևտրական ծովային արշավանք–ները։ Դանիացիները, որոնք մասնակցում Էին այդ արշավանքներին, IX դ․ երկրորդ կեսին հարձակվեցին ֆրանկական պե–տության հս․ ծովափնյա շրջանների վրա, նվաճեցին հս–արլ․ Անգլիան, իսկ X դ․ սկզբին մասնակցեցին Տյուսիսային Ֆրան–սիայի նվաճմանը։ Գորմ Ալևոր թագավորի<noinclude></noinclude> qlbxmyae7seyvg6y04diiqgxlxjjn7d