Տաղ Վարդավառի

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hy">
  <siteinfo>
    <sitename>Վիքիդարան</sitename>
    <dbname>hywikisource</dbname>
    <base>https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D5%BE%D5%B8%D6%80_%D5%A7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Վիքիդարան</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Վիքիդարանի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Կատեգորիա</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Հեղինակ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Հեղինակի քննարկում</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Պորտալ</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Պորտալի քննարկում</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Էջ</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Էջի քննարկում</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Ինդեքս</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Ինդեքսի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Տաղ Վարդավառի</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22288</id>
    <revision>
      <id>397984</id>
      <parentid>393757</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T07:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57836-03</username>
        <id>14254</id>
      </contributor>
      <origin>397984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1642" sha1="1ofiiv9hqg8axpx1u0j339sz8s50gld" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = Տաղ ՎարդավառԻ
|author = Գրիգոր Նարեկացի}}

&lt;poem&gt;
Գոհար վարդն վառ առեալ
ի վեհից վարսիցն արփենից:
Ի վեր ի վերայ վարսից
ծավալէր ծաղիկ ծովային:
Ի համատարած ծովէն
պղպջէր գոյնն այն ծաղկին,
Երփին երփնունակ ծաղկին
շողշողէր պտուղն ի ճղին:
Քրքում վակասիր պտուղն
սնանէր խուռն տերևով.
Տերևն տաւիղ տուողին
զոր երգէր Դաւիթ հրաշալին:
Ի փունջ խուռներամ վարդից
գոյնզգոյն ծաղկունք ծաղկեցան:
Այդ սօս ու տօսախ ծառերդ
վարդագոյն ոստս արձակեցին:
Այդ նոճ ու բողբոջ արօսդ
զարդ առեալ վարդն շուշանին.
Շուշանն շողէր հովտին,
շողշողէր դէմ արեգականն.
Այն հիւսիսային հովէն
հով հարեալ գոհար շուշանին.
յԱյն հարաւային լեռնէն
քաղցր օդով ցօղէր շուշանին:
Շուշանն շաղով լցեալ,
շող-շաղով և շար մարգարտով:
Ծաղկունքդ ամէն շաղ առին,
շաղն յամպէն, ամպն յարեգակնէն.
Աստեղքդ ամէն շուրջ առին,
դէմ լուսնին գունդ-գունդ բոլորին:
Գունդ-գունդ խաչաձև գնդակ,
յօրինուած երկնից շուրջանակ:
Փառք Հօր և Որդւոյն յաւէտ,
սուրբ Հոգւոյն այժմ և յաւիտեանս:»
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>1ofiiv9hqg8axpx1u0j339sz8s50gld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397985</id>
      <parentid>397984</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T07:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57836-03</username>
        <id>14254</id>
      </contributor>
      <origin>397985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1642" sha1="ck2rdms1w8bbr3bnz5lqwrio3ecd3bn" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title = Տաղ Վարդավառի
|author = Գրիգոր Նարեկացի}}

&lt;poem&gt;
Գոհար վարդն վառ առեալ
ի վեհից վարսիցն արփենից:
Ի վեր ի վերայ վարսից
ծավալէր ծաղիկ ծովային:
Ի համատարած ծովէն
պղպջէր գոյնն այն ծաղկին,
Երփին երփնունակ ծաղկին
շողշողէր պտուղն ի ճղին:
Քրքում վակասիր պտուղն
սնանէր խուռն տերևով.
Տերևն տաւիղ տուողին
զոր երգէր Դաւիթ հրաշալին:
Ի փունջ խուռներամ վարդից
գոյնզգոյն ծաղկունք ծաղկեցան:
Այդ սօս ու տօսախ ծառերդ
վարդագոյն ոստս արձակեցին:
Այդ նոճ ու բողբոջ արօսդ
զարդ առեալ վարդն շուշանին.
Շուշանն շողէր հովտին,
շողշողէր դէմ արեգականն.
Այն հիւսիսային հովէն
հով հարեալ գոհար շուշանին.
յԱյն հարաւային լեռնէն
քաղցր օդով ցօղէր շուշանին:
Շուշանն շաղով լցեալ,
շող-շաղով և շար մարգարտով:
Ծաղկունքդ ամէն շաղ առին,
շաղն յամպէն, ամպն յարեգակնէն.
Աստեղքդ ամէն շուրջ առին,
դէմ լուսնին գունդ-գունդ բոլորին:
Գունդ-գունդ խաչաձև գնդակ,
յօրինուած երկնից շուրջանակ:
Փառք Հօր և Որդւոյն յաւէտ,
սուրբ Հոգւոյն այժմ և յաւիտեանս:»
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>ck2rdms1w8bbr3bnz5lqwrio3ecd3bn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Խոհ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35479</id>
    <revision>
      <id>397981</id>
      <parentid>355793</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T19:54:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57968-01</username>
        <id>14252</id>
      </contributor>
      <origin>397981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5794" sha1="sfeerfxboqo8bcfa0eb4cgwgmkns48u" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Խոհ
|section = 
|previous =[[Թուղթ Ակսել Բակունցին, գրված Լենինգրադից]]
|next = [[էպիքական առավոտ]] 
|notes = 
|author =Եղիշե Չարենց}}
&lt;center&gt;
&lt;poem&gt;Սերը — ահա՛ նրա միակ մեղքը։

''ՕՎԻԴԻՈՍ ՆԱԶՈՆ''

Շա՜տ էր լեցուն հոգվույս, ո՛վ Տեր,
բազմազեղումն այս շրջասփյուռ...

''ՄԻՍԱՔ ՄԵԾԱՐԵՆՑ''

Ես մարդ եմ, պոետ ու քաղաքացի,
Ապրում եմ ահա լենինյան դարում,
Գրում եմ երգեր, գնում եմ գործի,—
Ապրում եմ այնպես, ինչպես աշխարհում
Ապրել է մարդը բազմաթիվ դարեր.
Իմ երակներում արյունն է եռում
Եվ սիրում եմ ես «աշխարհ ու արև»։—
Իմ սրտում ունեմ ես անթիվ սերեր.
Ու ցանկություններ, ու խոհեր բազում.—
Ես ինձ հետ այսօր աշխարք եմ բերել
Հազա՛ր մտորում, հազար զգացում։—

Եվ այնպես, ինչպես բոլո՛ր դարերում
Կապված է եղել մարդը իր դարին,—
Ես իմ մեջ այսօր տենչերն եմ կրում
Մեր ժամանակի անդուլ պայքարի։
Եվ ինչպես ճորտը շվայտ Հռոմում
Պատրիկների հետ չի՛ նստել ճաշի—
Այնպես ես այսօր, լենինյան դարում,
Չե՛մ կարող լինել բռնակալ դասի՝
Պատրիկների հետ... Հազա՛ր թելերով
Կապված եմ ես այս հսկա պայքարին—
Եվ մաքառումի այս ճանապարհին
Ես ամե՛ն տանջանք տարել եմ սիրով։

Ես դարիս ահեղ փորձության պահուն
Ո՛չ միայն հատու երգեր եմ կռել,
Այլ մարտ եմ մղել կյանքի ու մահու,
Որպես մի զինվոր։— Պատրաստ եմ կրել
Ես կրկի՛ն սվին, երբ օրերը գան.
Հազար թելերով քաշում է ներկան
Ինձ հորձանուտը իր լուռ պայքարի.—
Իմ բոլո՛ր, բոլո՛ր նյարդերով, որ կան,
Ես կապված եմ իմ վիթխարի դարին։—

Բայց չե՛մ մոռանում ես երբե՛ք, երբե՛ք,
Որ տրված է ինձ մարդկային մի սիրտ,
Տրված են սերեր, կարոտներ, կրքեր,
Եվ կա աշխարհում... մի «հիմար լուսին»։—
Վարդե՜ր կան կյանքում, կրքե՜ր կան անանց,
Կան գրքե՜ր, գրքե՜ր հազարաչքանի,
Մրգե՜ր կան հասուն, մարգե՜ր կան կանաչ—
Եվ ես աշխարհում ապրում եմ քանի,—
Չե՛մ կարող սիրով, սրտով իմ անհագ
Զգացմունքներիս հորձանքով բեղուն
Չսիրել կյանքի լիությունն անհաս,
Ամբողջությունը այս բազմաբեղուն...

Հազար հույզերով հուզում է ներկան
Ու փռում իմ դեմ հուզումների բերք.—
— Ողջո՜ւյն քեզ, կարո՛տ, ու խո՜հ, ու պայքա՛ր,
Ողջո՜ւյն քեզ, կյանքի բազմալեզու ե՛րգ:
Պայծա՜ռ եմ նայում աշխարհին հիմա,
Իմաստություն է իմ սրտին իջել.
Հնձի եմ ելել հնձվորի նման—
Եվ ո՛չ մի ցողուն չե՛մ ուզում զիջել։
Չե՛մ ուզում լինել արճիճ ու երկաթ,
Այլ, սիրտս սրբած վաղվա հավատով՝
Ընդունում եմ ինձ այնպես, ինչպես կամ՝
Իմ ոգու ամբո՛ղջ տենդով ու տապով։

Եվ դո՛ւ, գալիքի երջանի՛կ ընկեր,
Համաշխարհային դու քաղաքացի.
Լսո՞ւմ ես՝ մարտիկ լինելուց բացի
Ես է՛լ քեզ նման մի մարդ եմ եղել։
Ես է՛լ քեզ նման ունեցել եմ բյուր
Կարոտներ, կրքեր ու զգացմունքներ,
Տքնել եմ, հոգնել, պայքարել անքուն,
Թափել խնդության, ցավի արցունքներ,—
Սիրել եմ, սիրվել, ատել ու ներել,
Ընկել եմ հաճախ, բարձրացել էլի՛—
Եվ բազմապիսի երգեր եմ գրել՝
Խոհով, պայքարով ու կրքերով լի՛։—

Եվ երբ հուշ դառնա այսօրվա ներկան,
Ու դարը այս մեծ փոխվի երազի,
Եվ դու, իմ հեռու, գալի՛ք բարեկամ,
Կարդալու լինես իմ կյանքի մասին,—
Իմացի՛ր, որ մեր օրերի խորքում
Ե՛ս էլ եմ եղել կրքերի գերի,—
Հասկացիր սրտիս հույզերը հորդուն
Եվ պայծա՜ռ նայիր անցած պատկերիս...&lt;/poem&gt;&lt;/center&gt;[[Կատեգորիա:Եղիշե Չարենցի բանաստեղծություններ]]

Հ.Գ. Այս հետգրության հեղինակը Չարենցը չէ, այլ նրա հեռվի, գալիքի բարեկամը, ով, կարդալով Ե. Չ.-ի &lt;&lt;Խոհ&gt;&gt; բանաստեղծությունը, իր վրա վերցրեց պոետի գալիքի բարեկամը լինելու մեծ պատասխանատվությունը ու ուզում է ասել, որ պայծառ նայեք ՉԱՐԵՆՑԻ &lt;&lt;անցած&gt;&gt; պատկերին։ 

Պոետը մարդ է ի վերջո, ով մի փոքր ավելին է զգում։
 
Սերը - ահա նրա միակ մեղքը։
Օվիդիոս Նազոն

 ՉԱՐԵՆՑԻ հեռվի, գալիքի բարեկամ` Մ.Թ.</text>
      <sha1>sfeerfxboqo8bcfa0eb4cgwgmkns48u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397982</id>
      <parentid>397981</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T19:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-57968-01</username>
        <id>14252</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>397982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5795" sha1="2sjc203zgz5k28l5j58tdqjguegokr2" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Խոհ
|section = 
|previous =[[Թուղթ Ակսել Բակունցին, գրված Լենինգրադից]]
|next = [[էպիքական առավոտ]] 
|notes = 
|author =Եղիշե Չարենց}}
&lt;center&gt;
&lt;poem&gt;Սերը — ահա՛ նրա միակ մեղքը։

''ՕՎԻԴԻՈՍ ՆԱԶՈՆ''

Շա՜տ էր լեցուն հոգվույս, ո՛վ Տեր,
բազմազեղումն այս շրջասփյուռ...

''ՄԻՍԱՔ ՄԵԾԱՐԵՆՑ''

Ես մարդ եմ, պոետ ու քաղաքացի,
Ապրում եմ ահա լենինյան դարում,
Գրում եմ երգեր, գնում եմ գործի,—
Ապրում եմ այնպես, ինչպես աշխարհում
Ապրել է մարդը բազմաթիվ դարեր.
Իմ երակներում արյունն է եռում
Եվ սիրում եմ ես «աշխարհ ու արև»։—
Իմ սրտում ունեմ ես անթիվ սերեր.
Ու ցանկություններ, ու խոհեր բազում.—
Ես ինձ հետ այսօր աշխարք եմ բերել
Հազա՛ր մտորում, հազար զգացում։—

Եվ այնպես, ինչպես բոլո՛ր դարերում
Կապված է եղել մարդը իր դարին,—
Ես իմ մեջ այսօր տենչերն եմ կրում
Մեր ժամանակի անդուլ պայքարի։
Եվ ինչպես ճորտը շվայտ Հռոմում
Պատրիկների հետ չի՛ նստել ճաշի—
Այնպես ես այսօր, լենինյան դարում,
Չե՛մ կարող լինել բռնակալ դասի՝
Պատրիկների հետ... Հազա՛ր թելերով
Կապված եմ ես այս հսկա պայքարին—
Եվ մաքառումի այս ճանապարհին
Ես ամե՛ն տանջանք տարել եմ սիրով։

Ես դարիս ահեղ փորձության պահուն
Ո՛չ միայն հատու երգեր եմ կռել,
Այլ մարտ եմ մղել կյանքի ու մահու,
Որպես մի զինվոր։— Պատրաստ եմ կրել
Ես կրկի՛ն սվին, երբ օրերը գան.
Հազար թելերով քաշում է ներկան
Ինձ հորձանուտը իր լուռ պայքարի.—
Իմ բոլո՛ր, բոլո՛ր նյարդերով, որ կան,
Ես կապված եմ իմ վիթխարի դարին։—

Բայց չե՛մ մոռանում ես երբե՛ք, երբե՛ք,
Որ տրված է ինձ մարդկային մի սիրտ,
Տրված են սերեր, կարոտներ, կրքեր,
Եվ կա աշխարհում... մի «հիմար լուսին»։—
Վարդե՜ր կան կյանքում, կրքե՜ր կան անանց,
Կան գրքե՜ր, գրքե՜ր հազարաչքանի,
Մրգե՜ր կան հասուն, մարգե՜ր կան կանաչ—
Եվ ես աշխարհում ապրում եմ քանի,—
Չե՛մ կարող սիրով, սրտով իմ անհագ
Զգացմունքներիս հորձանքով բեղուն
Չսիրել կյանքի լիությունն անհաս,
Ամբողջությունը այս բազմաբեղուն...

Հազար հույզերով հուզում է ներկան
Ու փռում իմ դեմ հուզումների բերք.—
— Ողջո՜ւյն քեզ, կարո՛տ, ու խո՜հ, ու պայքա՛ր,
Ողջո՜ւյն քեզ, կյանքի բազմալեզու ե՛րգ:
Պայծա՜ռ եմ նայում աշխարհին հիմա,
Իմաստություն է իմ սրտին իջել.
Հնձի եմ ելել հնձվորի նման—
Եվ ո՛չ մի ցողուն չե՛մ ուզում զիջել։
Չե՛մ ուզում լինել արճիճ ու երկաթ,
Այլ, սիրտս սրբած վաղվա հավատով՝
Ընդունում եմ ինձ այնպես, ինչպես կամ՝
Իմ ոգու ամբո՛ղջ տենդով ու տապով։

Եվ դո՛ւ, գալիքի երջանի՛կ ընկեր,
Համաշխարհային դու քաղաքացի.
Լսո՞ւմ ես՝ մարտիկ լինելուց բացի
Ես է՛լ քեզ նման մի մարդ եմ եղել։
Ես է՛լ քեզ նման ունեցել եմ բյուր
Կարոտներ, կրքեր ու զգացմունքներ,
Տքնել եմ, հոգնել, պայքարել անքուն,
Թափել խնդության, ցավի արցունքներ,—
Սիրել եմ, սիրվել, ատել ու ներել,
Ընկել եմ հաճախ, բարձրացել էլի՛—
Եվ բազմապիսի երգեր եմ գրել՝
Խոհով, պայքարով ու կրքերով լի՛։—

Եվ երբ հուշ դառնա այսօրվա ներկան,
Ու դարը այս մեծ փոխվի երազի,
Եվ դու, իմ հեռու, գալի՛ք բարեկամ,
Կարդալու լինես իմ կյանքի մասին,—
Իմացի՛ր, որ մեր օրերի խորքում
Ե՛ս էլ եմ եղել կրքերի գերի,—
Հասկացիր սրտիս հույզերը հորդուն
Եվ պայծա՜ռ նայիր անցած պատկերիս...&lt;/poem&gt;&lt;/center&gt;[[Կատեգորիա:Եղիշե Չարենցի բանաստեղծություններ]]

Հ.Գ. Այս հետգրության հեղինակը Չարենցը չէ, այլ նրա հեռվի, գալիքի բարեկամը, ով, կարդալով Ե. Չ.-ի &lt;&lt;Խոհ&gt;&gt; բանաստեղծությունը, իր վրա վերցրեց պոետի գալիքի բարեկամը լինելու մեծ պատասխանատվությունը, ու ուզում է ասել, որ պայծառ նայեք ՉԱՐԵՆՑԻ &lt;&lt;անցած&gt;&gt; պատկերին։ 

Պոետը մարդ է ի վերջո, ով մի փոքր ավելին է զգում։
 
Սերը - ահա նրա միակ մեղքը։
Օվիդիոս Նազոն

 ՉԱՐԵՆՑԻ հեռվի, գալիքի բարեկամ` Մ.Թ.</text>
      <sha1>2sjc203zgz5k28l5j58tdqjguegokr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>397983</id>
      <parentid>397982</parentid>
      <timestamp>2026-10-31T20:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Թադևոսյան Մարի</username>
        <id>13194</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>397983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5796" sha1="by0x67u8wulhpy6sk26qzb07h2i39ls" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title=Խոհ
|section = 
|previous =[[Թուղթ Ակսել Բակունցին, գրված Լենինգրադից]]
|next = [[էպիքական առավոտ]] 
|notes = 
|author =Եղիշե Չարենց}}
&lt;center&gt;
&lt;poem&gt;Սերը — ահա՛ նրա միակ մեղքը։

''ՕՎԻԴԻՈՍ ՆԱԶՈՆ''

Շա՜տ էր լեցուն հոգվույս, ո՛վ Տեր,
բազմազեղումն այս շրջասփյուռ...

''ՄԻՍԱՔ ՄԵԾԱՐԵՆՑ''

Ես մարդ եմ, պոետ ու քաղաքացի,
Ապրում եմ ահա լենինյան դարում,
Գրում եմ երգեր, գնում եմ գործի,—
Ապրում եմ այնպես, ինչպես աշխարհում
Ապրել է մարդը բազմաթիվ դարեր.
Իմ երակներում արյունն է եռում
Եվ սիրում եմ ես «աշխարհ ու արև»։—
Իմ սրտում ունեմ ես անթիվ սերեր.
Ու ցանկություններ, ու խոհեր բազում.—
Ես ինձ հետ այսօր աշխարք եմ բերել
Հազա՛ր մտորում, հազար զգացում։—

Եվ այնպես, ինչպես բոլո՛ր դարերում
Կապված է եղել մարդը իր դարին,—
Ես իմ մեջ այսօր տենչերն եմ կրում
Մեր ժամանակի անդուլ պայքարի։
Եվ ինչպես ճորտը շվայտ Հռոմում
Պատրիկների հետ չի՛ նստել ճաշի—
Այնպես ես այսօր, լենինյան դարում,
Չե՛մ կարող լինել բռնակալ դասի՝
Պատրիկների հետ... Հազա՛ր թելերով
Կապված եմ ես այս հսկա պայքարին—
Եվ մաքառումի այս ճանապարհին
Ես ամե՛ն տանջանք տարել եմ սիրով։

Ես դարիս ահեղ փորձության պահուն
Ո՛չ միայն հատու երգեր եմ կռել,
Այլ մարտ եմ մղել կյանքի ու մահու,
Որպես մի զինվոր։— Պատրաստ եմ կրել
Ես կրկի՛ն սվին, երբ օրերը գան.
Հազար թելերով քաշում է ներկան
Ինձ հորձանուտը իր լուռ պայքարի.—
Իմ բոլո՛ր, բոլո՛ր նյարդերով, որ կան,
Ես կապված եմ իմ վիթխարի դարին։—

Բայց չե՛մ մոռանում ես երբե՛ք, երբե՛ք,
Որ տրված է ինձ մարդկային մի սիրտ,
Տրված են սերեր, կարոտներ, կրքեր,
Եվ կա աշխարհում... մի «հիմար լուսին»։—
Վարդե՜ր կան կյանքում, կրքե՜ր կան անանց,
Կան գրքե՜ր, գրքե՜ր հազարաչքանի,
Մրգե՜ր կան հասուն, մարգե՜ր կան կանաչ—
Եվ ես աշխարհում ապրում եմ քանի,—
Չե՛մ կարող սիրով, սրտով իմ անհագ
Զգացմունքներիս հորձանքով բեղուն
Չսիրել կյանքի լիությունն անհաս,
Ամբողջությունը այս բազմաբեղուն...

Հազար հույզերով հուզում է ներկան
Ու փռում իմ դեմ հուզումների բերք.—
— Ողջո՜ւյն քեզ, կարո՛տ, ու խո՜հ, ու պայքա՛ր,
Ողջո՜ւյն քեզ, կյանքի բազմալեզու ե՛րգ:
Պայծա՜ռ եմ նայում աշխարհին հիմա,
Իմաստություն է իմ սրտին իջել.
Հնձի եմ ելել հնձվորի նման—
Եվ ո՛չ մի ցողուն չե՛մ ուզում զիջել։
Չե՛մ ուզում լինել արճիճ ու երկաթ,
Այլ, սիրտս սրբած վաղվա հավատով՝
Ընդունում եմ ինձ այնպես, ինչպես կամ՝
Իմ ոգու ամբո՛ղջ տենդով ու տապով։

Եվ դո՛ւ, գալիքի երջանի՛կ ընկեր,
Համաշխարհային դու քաղաքացի.
Լսո՞ւմ ես՝ մարտիկ լինելուց բացի
Ես է՛լ քեզ նման մի մարդ եմ եղել։
Ես է՛լ քեզ նման ունեցել եմ բյուր
Կարոտներ, կրքեր ու զգացմունքներ,
Տքնել եմ, հոգնել, պայքարել անքուն,
Թափել խնդության, ցավի արցունքներ,—
Սիրել եմ, սիրվել, ատել ու ներել,
Ընկել եմ հաճախ, բարձրացել էլի՛—
Եվ բազմապիսի երգեր եմ գրել՝
Խոհով, պայքարով ու կրքերով լի՛։—

Եվ երբ հուշ դառնա այսօրվա ներկան,
Ու դարը այս մեծ փոխվի երազի,
Եվ դու, իմ հեռու, գալի՛ք բարեկամ,
Կարդալու լինես իմ կյանքի մասին,—
Իմացի՛ր, որ մեր օրերի խորքում
Ե՛ս էլ եմ եղել կրքերի գերի,—
Հասկացիր սրտիս հույզերը հորդուն
Եվ պայծա՜ռ նայիր անցած պատկերիս...&lt;/poem&gt;&lt;/center&gt;[[Կատեգորիա:Եղիշե Չարենցի բանաստեղծություններ]]

Հ.Գ. Այս հետգրության հեղինակը Չարենցը չէ, այլ նրա հեռվի, գալիքի բարեկամը, ով, կարդալով Ե. Չ.-ի &lt;&lt;Խոհ&gt;&gt; բանաստեղծությունը, իր վրա վերցրեց պոետի գալիքի բարեկամը լինելու մեծ պատասխանատվությունը, ու ուզում է ասել, որ պայծառ նայեք ՉԱՐԵՆՑԻ &lt;&lt;անցած&gt;&gt; պատկերին։ 

Պոետը մարդ է ի վերջո, ով մի փոքր ավելին է զգում։
 
Սերը - ահա նրա միակ մեղքը։
Օվիդիոս Նազոն

 ՉԱՐԵՆՑԻ` հեռվի, գալիքի բարեկամ` Մ.Թ.</text>
      <sha1>by0x67u8wulhpy6sk26qzb07h2i39ls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Փոքրիկ ճանապարհորդը</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152098</id>
    <revision>
      <id>397986</id>
      <parentid>397975</parentid>
      <timestamp>2026-11-01T11:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AGA59</username>
        <id>14249</id>
      </contributor>
      <origin>397986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20148" sha1="7az39ezo7ykn55kle2epedjnqn6hc2j" xml:space="preserve">{{Վերնագիր
|title= Փոքրիկ ճանապարհորդը
|section ='''Երազի հետքերով
|previous =
|next =
|notes = 
|author= Արիս Արսենի
|year=  Անտիպ
}}
 
{{Սյուն|1}}
&lt;poem&gt;

* [[Հրաշքների ճանապարհը]]
* [[Հին արցախի լեռներում]]
* [[Հաթերքի ամրոցում]]
* [[Դադիվանքի ճանապարհին]]
* [[Ամարասում (Փոքրիկ ճանապարհորդը)|Ամարասում]]
* [[Հանդիպում Մխիթար Գոշի հետ]]
* [[Գանձասարում (Փոքրիկ ճանապարհորդը)|Գանձասարում]]
* [[Որոնումների ճանապարհին]]
* [[Գյուղական առօրյան]]
* [[Բերդապահների կողքին]]
* [[Քարե հիշողություն]]
* [[Վերադարձի ճանապարհին]]
* [[Պատմությունը շարունակվում է]]

&lt;/div class&gt;

________________________________________________________________
{{Սյուն|2}}
'''ՀՐԱՇՔՆԵՐԻ ՃԱՆԱՊԱՐՀԸ


Առավոտյան Արփին արթնացավ մի շատ հետաքրքիր երազից:

Նա երազում տեսել էր բարձր լեռներ, կանաչ անտառներ, քարե ամրոցներ ու հին եկեղեցիներ:

— Տեսնես որտեղ է այդ գեղեցիկ վայրը,— երազկոտ մտածեց Արփին:   

Քամին հանկարծ մի մեղմ ձայն հասցրեց նրա ականջին.

— Դա Արցախն է...

Արփին նայեց շուրջը.

— Արցա՞խը...

Հանկարծ նրա առաջ բացվեց մի հրաշք ճանապարհ:

Ճանապարհը տանում էր դեպի լեռները:

— Ես ուզում եմ իմանալ, թե ինչ պատմություններ են պահում այդ լեռները, — մտածեց Արփին ու ճանապարհ ընկավ:


'''ՀԻՆ ԱՐՑԱԽԻ ԼԵՌՆԵՐՈՒՄ


Արփին քայլում էր կանաչների միջով՝ հանգիստ ու վստահ:

Մի կողմում ժայռերն էին, մյուսում՝ անտառները:

Հեռվում երևում էր մի հին ամրոց:

— Երևի այստեղ շատ վաղուց մարդիկ են ապրել, — մտածեց նա:

Այդ պահին նրա առաջ հայտնվեց մի հեծյալ:

Նրա հագին իշխանական զգեստ էր և սուր ուներ ձեռքին:

— Բարի գալո՛ւստ, փոքրի՛կ ճանանապարհորդ, — ասաց նա:

— Դուք ո՞վ եք:

— Ես Հաթերքի իշխան Հասանն եմ:

Արփին զարմացավ.

— Իսկ որտե՞ղ է Հաթերքը:

Հասանը ժպտաց.

— Ահա այս լեռների ու հովիտների մեջ: Այստեղ մեր ժողովուրդն է ապրում ու արարում:


'''ՀԱԹԵՐՔԻ ԱՄՐՈՑՈՒՄ


Հասան իշխանը Արփիին տարավ Հաթերքի ամրոցը:

Մարդիկ զբաղված էին իրենց առօրյա գործերով, ոմանք հող էին մշակում, ոմանք՝ անասուններին խնամում, իսկ արհեստավորները քարից ու փայտից իրեր էին պատրաստում:

— Իշխան լինելը միայն ամրոցում նստելը չէ, — ասաց Հասանը:

— Իսկ ի՞նչ է նշանակում իշխան լինել:

— Նշանակում է հոգ տանել ժողովրդի մասին, պաշտպանել երկիրը և այնպես ապրել, որ կարողանաս վայելել մարդկանց վստահությունը:

Արփին երկար մտածեց այդ խոսքերի վրա ու հասկացավ, որ իսկական ուժը միայն սրի մեջ չէ:


...Հասանի կողքին մի երիտասարդ էր կանգնած:

— Սա իմ որդին է՝ Վախթանգը: 

Վախթանգը բարևեց Արփիին:

— Ես նույնպես սիրում եմ այս երկիրը, — ասաց նա:

— Իսկ ի՞նչ ես ուզում անել, երբ մեծանաս:

Վախթանգը նայեց հեռու լեռներին:

— Ուզում եմ պաշտպանել մարդկանց, բայց նաև ուզում եմ, որ մեր երկրում դպրոցներ լինեն, գրքեր գրվեն և վանքերում գիտություն սովորեն:

Արփին ժպտաց:

— Ուրեմն դու ուզում ես պաշտպանել ոչ միայն երկիրը, այլև նրա գիտելիքը:

— Այո՛ — պատասխանեց Վախթանգը:


'''ԴԱԴԻՎԱՆՔԻ ՃԱՆԱՊԱՐՀԻՆ


Հաջորդ առավոտյան Արփին շարունակեց իր ճանապարհը:    

Արփիին ուղեկցում էր Վախթանգը: Նրանք անցան անտառներով ու լեռնային արահետներով:

Հանկարծ ծառերի արանքից երևացին գեղեցիկ քարե շինություններ:

— Դադիվանքն է, — ասաց Վախթանգը:

Արփին հիացած նայեց վանքին:

— Այստեղ ինչո՞վ են զբաղվում մարդիկ:

— Այստեղ աղոթում են, սովորում, գրում, աշխատում և պահպանում գիտելիքը:

Արփին զգաց, որ այս վանքը սովորական տուն չէ: Այն կարծես մի մեծ գիրք լիներ՝ քարից կառուցված: 

Դադիվանքի համալիրը դարերի ընթացքում համալրվել է նոր եկեղեցիներով և օժանդակ շինություններով, իսկ միջնադարում այստեղ եղել են նաև կրթական ու ձեռագրերի ընդօրինակման գործունեություն ծավալող կենտրոններ:

Դադիվանքում Արփին կանգնեց մի գեղեցիկ եկեղեցու առաջ:

— Իսկ սա ո՞վ է կառուցել:

— Արզու Խաթունը, — պատասխանեց Վախթանգը:

— Ինչո՞ւ:

— Նա ուզում էր իր սերն ու հիշողությունը քարերի մեջ թողնել:

Արփին ձեռքը դրեց սառը քարին:

— Ուրեմն մարդիկ կարող են իրենց սերը նույնիսկ քարե պատերի մե՞ջ պահել:

— Այո՛, — ասաց Վախթանգը: — Եթե սերը մեծ է, այն կարող է երկար ապրել:


'''ԱՄԱՐԱՍՈՒՄ


Հաջորդ օրը Արփին հասավ Ամարաս:

Այստեղ նա լսեց երեխաների ձայներ:

— Այբ, Բեն, Գիմ, Դա, Եչ, Զա...

Արփին մոտեցավ և տեսավ մի փոքրիկ դպրոց:

Երեխաները սովորում էին կարդալ ու գրել:

— Իսկ ո՞վ է նրանց սովորեցնում, — հարցրեց Արփին:

Նրան պատմեցին Մեսրոպ Մաշտոցի և հայոց գրերի մասին:

Արփին վերցրեց մի փոքրիկ գրիչ:

— Իսկ եթե ես իմ անունը գրեմ, կստացվի՞:

— Փորձիր:

Արփին դանդաղ, տառ առ տառ գրեց. «Ա Ր Փ Ի»...

Նա այնքան ուրախացավ, կարծես մի փոքրիկ գանձ էր գտել:

Արփին նայեց իր գրած տառերին:

— Հիմա հասկացա, — ասաց նա, — գանձը միշտ չէ, որ ոսկին է միայն:

— Իսկ ոսկուց բացի էլ ի՞նչը կարող է գանձ լինել:

— Գիրքը, գիտելիքը, լեզուն...

Եվ Արփին մտածեց. «Եթե մենք պահենք մեր լեզուն ու գրքերը, կպահենք նաև մեր հիշողությունը»:


'''ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ ՄԽԻԹԱՐ ԳՈՇԻ ՀԵՏ


Երբ Արփին նորից վերադարձավ Հաթերք՝ հանդիպեց մի բարի ու իմաստուն մարդու:

— Բարև, փոքրի՛կ աղջիկ, — ասաց անծանոթը:

Նրա առջև սեղանին դրված էին մագաղաթներ, թանաք և գրիչ:

—  Բարև, — երկյուղածությամբ պատասխանեց «փոքրիկ աղջիկը», — Դուք ո՞վ եք:

— Ես Մխիթար Գոշն եմ:

— Իսկ ի՞նչ եք գրում:

— Մի մեծ գիրք:

— Մեծ գի՞րք, — զարմացավ Արփին:

Գոշը ժպտաց, ցույց տվեց իր ձեռագրերը:

— Այն կոչվելու է  «Դատաստանագիրք»:

Արփին հետաքրքրվեց.

— Իսկ ինչի՞ համար է այդ գիրքը:

— Իմ գիրքը մարդկանց կօգնի հասկանալ՝ ինչն է ճիշտ, ինչն է անարդար, և ինչպես կարող են մարդիկ իրար հետ հաշտ ու խաղաղ ապրել: Մարդիկ այս գրքի միջոցով նաև կհասկանան, թե ինչ իրավունքներ ու պարտականություններ ունեն և ինչպես կարելի է հասարակության մեջ կարգ ու արդարություն պահպանել:

Արփին տեսավ, թե ինչպես է գրում Գոշը:

Նա յուրաքանչյուր տառը շատ ուշադիր էր շարադրում:

— Դժվա՞ր է այդքան մեծ գիրք գրել:

— Շատ աշխատանք է պահանջում, — պատասխանեց Գոշը: — Բայց երբ ուզում ես մարդկանց օգնել, դժվարությունը չի վախեցնում:

— Իսկ ե՞րբ ու որտե՞ղ սկսեցիք գրել այս գիրքը:

— 1184 թվականին՝ Հաթերքում: Այստեղ ես ապաստան գտա Վախթանգ իշխանի մոտ՝ նրա ապարանքում և սկսեցի իմ մեծ աշխատանքը:

Արփին նայեց Վախթանգին:

— Ուրեմն ձեր տունը մի մե՜ծ գրքի ծննդավա՛յր դարձավ:

Վախթանգը ժպտաց:

— Եթե գիտելիքը կարող է ծնվել մեր տանը, մենք պետք է ուրախ լինենք:

Արփին մոտեցավ սեղանին, ուր դրված էին մագաղաթներ, թանաք և փետուրե գրիչ:

Գոշը դանդաղ էր գրում՝ տառ առ տառ: Կարծես՝ նկարեր:

— Այս գիրքը միայն դատավորների համար չէ, — ասաց նա: — Ես ուզում եմ, որ մարդիկ իմանան իրենց իրավունքները, սովորեն արդարություն և հասկանան, որ ուժեղ լինելը նաև արդար լինել է նշանակում:

Արփին երկար նայեց գրքին:

— Իսկ հետո այս գիրքը ո՞ւր է գնալու:

Մխիթար Գոշը ժպտաց:

— Գուցե մի օր շատ հեռու գնա: Գուցե այն կարդան նաև այն մարդիկ, ովքեր դեռ չեն ծնվել:

Արփին մտածեց ու ասաց.

— Ուրեմն դուք գիրք չեք գրում միայն այսօրվա մարդկանց համար: Դուք գրում եք նաև մեզ՝ ապագայում ապրողների՛ս համար:

— Ճիշտ այդպե՛ս, փոքրի՛կ Արփի:

Եվ այդ օրը Արփին հասկացավ մի կարևոր բան. լավ գրված գիրքը կարող է ապրել հարյուրավոր տարիներ և պատմել մարդկանց՝ ինչպես ապրել ավելի արդար ու ավելի բարի աշխարհում:


...Տարիներ անց Մխիթար Գոշի շուրջ հավաքվեցին աշակերտներ ու գիտելիք փնտրող մարդիկ:

Վախթանգը և նրա եղբայրները աջակցեցին նրան, և կառուցվեց Նոր Գետիկ վանքը:

Այն դարձավ մի վայր, որտեղ մարդիկ գալիս էին սովորելու, աղոթելու, գրքեր կարդալու և գիտելիք փոխանցելու:

Հետագայում Նոր Գետիկը հայտնի դարձավ որպես Գոշավանք՝ Մխիթար Գոշի անունով:

Արփին նայեց վանքին ու ասաց.

— Հիմա հասկանում եմ: Վանքը միայն քարե պատեր չէ:

— Ճիշտ ես, — ասաց Գոշը: — Վանքը կենդանի է, երբ այնտեղ գիտելիք կա:


'''ԳԱՆՁԱՍԱՐՈՒՄ


Մի օր էլ ճանապարհի հաջորդ ոլորանն Արփիին տարավ Գանձասար:

Լեռան վրա կանգնած էր հիասքանչ եկեղեցին:

Արփին երկար նայեց նրա պատերին:

— Ինչքա՜ն գեղեցիկ է:

— Վարպետները քարերի մեջ պատմություններ են թողել, — ասաց ուղեկիցը:

Արփին սկսեց ուսումնասիրել քանդակները:

Այստեղ նա տեսավ խաչեր, բույսերի ու կենդանիների պատկերներ և բազմաթիվ գեղեցիկ զարդեր:

— Քարերը խոսո՞ւմ են:

— Եթե ուշադիր նայես, այո՛:


...Գանձասարի պատմությունը Արփիին հասցրեց Հասան-Ջալալ իշխանի ժամանակները:

Նա իմացավ, որ Գանձասարի գլխավոր եկեղեցին կառուցվել է 13-րդ դարում՝ Հասան-Ջալալ Դոլա իշխանի նախաձեռնությամբ:

Շինարարները երկար տարիներ աշխատեցին: 

Քարերը մեկը մյուսի վրա դրվեցին: 

Վարպետները քանդակեցին պատերը:

Եվ վերջում լեռան վրա կանգնեց մի հրաշալի եկեղեցի:

Արփին ասաց.

— Հիմա եմ հասկանում՝ մեծ գործերը մեկ օրում չեն ստեղծվում:


'''ՈՐՈՆՈՒՄՆԵՐԻ ՃԱՆԱՊԱՐՀԻՆ


Արփին շարունակեց ճանապարհը: Նա տեսավ Գտչավանքը, հին եկեղեցիներ, խաչքարեր ու փոքրիկ մատուռներ:

Ամեն տեղ մի պատմություն կար: 

Մի տեղ մարդիկ գիրք էին գրում:

Մի այլ տեղ՝ երեխաներ էին սովորում:

Մի ուրիշ վայրում՝ վարպետները քար էին կտրում: 

Իսկ գյուղերում մարդիկ հող էին մշակում, այգիներ խնամում ու հաց էին թխում:

Արփին հասկացավ, որ Արցախը միայն բերդերն ու եկեղեցիները չեն:

Արցախը նաև այնտեղ ապրող մարդկանց առօրյան էր:

Արփին հարցրեց.

— Իսկ ինչո՞ւ են մարդիկ վանքերում այդքան շատ բան անում:

— Որովհետև վանքը կարող է լինել և՛ աղոթքի վայր, և՛ դպրոց, և՛ գրքերի ստեղծման ու պահպանման կենտրոն, — ասացին նրան:

Արփին հասկացավ, որ այստեղ սովորում են:

Այստեղ գրվում են ձեռագիր գրքեր:

Գրիչներն ու վարպետներն աշխատում են այստեղ:

Գիշեր ու զօր:

Արևի լույսի տակ:

Մոմի լույսի տակ:

Այստեղ մարդիկ նաև պահպանում են իրենց հիշողությունն ու մշակույթը: 

Գալիք սերունդների համար:

Արփին եզրակացրեց.

— Ուրեմն՝ յուրաքանչյուր վանք մի փոքրիկ, մի ուրույն աշխարհ էր: Մի փոքրիկ մոմ էր, որ պահում-պահպանում էր իր լույսը մեզ՝ «գալիքցիներիս» համար: 


'''ԳՅՈՒՂԱԿԱՆ ԱՌՕՐՅԱՆ


Արփին իջավ լեռներից և մտավ մի փոքրիկ գյուղ:

Այստեղ մարդիկ աշխատում են արևածագից մինչև երեկո:

Պապիկն այգին է խնամում:

Կինը հաց է թխում:

Երեխաները վազվզում են բակում:

Հեռվից լսվում է ջրի ձայնը:

Արփին ժպտաց:

— Այստեղ մարդիկ շատ սովորական կյանքով են ապրում:

— Այո՛, — ասաց նրա ուղեկիցը: — Բայց հենց այդ սովորական մարդկանց կյանքն էլ մեր պատմության մի մասն է:


'''ԲԵՐԴԱՊԱՀՆԵՐԻ ԿՈՂՔԻՆ


Երեկոյան Արփին բարձրացավ մի հին բերդ:

Բարձր պատերից երևում էր ամբողջ հովիտը, իսկ հեռավոր լեռներն ասես ափիդ մեջ լինեին:

— Ինչո՞ւ են բերդերը բարձր տեղերում կառուցել:

— Որպեսզի կարողանան տեսնել հեռվից եկող վտանգը և պաշտպանել բնակավայրերը:

Արփին նայեց շուրջը:

Նա պատկերացրեց, թե ինչպես էին հին բերդապահները գիշեր-ցերեկ հսկում իրենց տունը:

— Նրանք երևի շատ քաջ էին:

— Քաջությունը նաև պատասխանատվություն է, — պատասխանեց ուղեկիցը:


'''ՔԱՐԵ ՀԻՇՈՂՈՒԹՅՈՒՆ


Ճանապարհի վերջում Արփին նստեց մի հին խաչքարի կողքին:

Նա ձեռքով դիպավ քարին:

— Այս քարը շատ հին է:

— Այո՛:

— Իսկ ինչո՞ւ է դեռ այստեղ:

— Որովհետև մարդիկ ցանկացել են, որ իրենց հիշողությունը չկորչի:

Արփին լռեց:

Նա հասկացավ, որ հին եկեղեցիները, խաչքարերը, ձեռագրերն ու բերդերը կարծես մեծ հիշողության գրքեր լինեն:

Միայն թե՝ դրանց էջերը քարից են:


'''ՎԵՐԱԴԱՐՁԻ ՃԱՆԱՊԱՐՀԻՆ


Արփին արդեն պատրաստվում էր վերադառնալ տուն:

Նա վերջին անգամ նայեց Արցախի լեռներին:

Նա հիշեց Հասան իշխանին:

Հիշեց Վախթանգին:

Հիշեց Մխիթար Գոշին և նրա ձեռագրերը:

Հիշեց Ամարասի երեխաներին:

Դադիվանքի խաղաղ բակը:

Գանձասարի քարե քանդակները:

Գտչավանքի լեռները:

Եվ բոլոր այն մարդկանց, ովքեր ամեն օր աշխատում էին, սովորում ու պահում իրենց տունը:

— Ես այս ամենը չեմ մոռանա, — ասաց Արփին:


'''ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ ՇԱՐՈՒՆԱԿՎՈՒՄ Է


Երբ Արփին վերադարձավ տուն, արևն արդեն մայր էր մտնում:

Նա նստեց իր սեղանի մոտ և բացեց փոքրիկ տետրը:

Առաջին էջի վերևում մեծ-մեծ տառերով գրեց. «Ա Ր Ց Ա Խ»:

Հետո մտածեց ու ավելացրեց. «Այստեղ ես սովորեցի, որ հայրենիքը միայն վայր ու տեղանուն չէ:

Հայրենիքը նաև մարդկանց հիշողությունն է, լեզուն է, բարբառը, գիրքն է,  եկեղեցին է, տունն է, լեռներն ու ճանապարհներն են: 

Եվ եթե մենք հիշում ենք մեր պատմությունը՝ այն շարունակում է ապրել մեր մեջ»:

Արփին փակեց տետրը:

Նա ժպտաց ինքնագոհ:

Իսկ հեռվից, կարծես շա՜տ հեռու Արցախյան կապո՜ւյտ-կապույտ լեռների հեռվից, նրա ականջին մի մեղմ ձայն հասավ.
 
— Պատմությունը շարունակվո՜ւմ է: Դո՜ւ ես մեր պատմության շարունակությունը...

&lt;/poem&gt;
&lt;/div class&gt;

[[Կատեգորիա:Արիս Արսենիի արձակ գործեր]]
[[Կատեգորիա:Արիս Արսենիի մանկական գործեր]]</text>
      <sha1>7az39ezo7ykn55kle2epedjnqn6hc2j</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>