Եւպատորիա

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="hyw">
  <siteinfo>
    <sitename>Ուիքիփետիա</sitename>
    <dbname>hywwiki</dbname>
    <base>https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Մեդիա</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Սպասարկող</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Քննարկում</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Մասնակից</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Մասնակցի քննարկում</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Ուիքիփետիա</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Ուիքիփետիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Պատկեր</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Պատկերի քննարկում</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki քննարկում</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Կաղապար</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Կաղապարի քննարկում</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Օգնություն</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Օգնության քննարկում</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Ստորոգութիւն</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Կատեգորիայի քննարկում</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Մոդուլ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Մոդուլի քննարկում</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Եւպատորիա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2910</id>
    <revision>
      <id>250756</id>
      <parentid>250685</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3997" sha1="a4dh3voe3r20iwwzmc1mc11mbfa8sg2" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Քաղաք}}

'''[[Եւպատորիա]]''', Եւպատորիա ( ուկր. ՝ Євпатория, ռոմ. ՝ Yevpatoriia, ռուս. ՝ Евпатория, ռոմանիզացված ՝ Yevpatoriya , Ղրիմի թաթարերէն ՝ Kezlev, Kezlev , յունարէն ՝ Ευπατορία ) ուքրանական տարածաշրջանային նշանակութիւն ունեցող քաղաք է Արեւմտյան Ղրիմի շրջանին մէջ՝ Կալամիտա ծոցէն դէպի հիւսիս։ Եւպատորիան կը ծառայէ որպես Եւպատորիայի քաղաքապետարանի վարչական կեդրոն՝ այն շրջաններուն համար, որոնցմէ բաղկացած է Ղրիմը։ Ունեցած է 105719 բնակչութիւն (2014 թուականի մարդահամար) [[ռուս]], յոյն, կարայիմ, [[թաթար]], [[հայ]] եւ [[հրեա]]յ: Ամառները  50000-60000 հոգի, աւելի հայ եւ ռուս ընտանիքներ՝ [[Ռուսաստան]]էն հոս կու գան լողալու եւ օդափոխութեան համար. որովհետեւ քաղաքին օդը սքանչելի է եւ ծովը շատ օգտակար, մանաւանդ յօդացաւի բուժիչ Սասխ լիճովը՝ համայն Ռուսիոյ մէջ անուանի եղած է, մինչեւ անգամ անդամալոյծներ ու կաթուածահարներ առողջացած են: Կան հիւրանոցներ եւ տուներ, որոնց վարձքը ամառը շատ կը բարձրանայ: Ամբողջ ծովեզերքը լի է մաքուր տուներով եւ տարուէ տարի նորանոր շէնքերով կը զարդարուի քաղաքը: Ժամանակին թաթարները Կէօզլէվ կը կոչէին եւ Եւպատորիա կոչուեցաւ [[1784]]-ին Ռուսաց կայսրուհի Եկատերինա Բ.էն: Թաթար խաներու ժամանակ եղած է Ղրիմի ամէնաբարգաւաճ քաղաքը ու նաւահանգիստը: Նշանաւոր էին հին հինգ մեծ դռներով բերդը եւ բազմաթիւ մզկիթները, որոնցմէ ոմանք տակաւին կը մնան եւ նշանաւոր է մին՝ [[1552]]-ին կառուցուած՝ [[Կ. Պոլիս]] Ս. Սոֆիայի նմանութեամբ եւ շատ գեղեցիկ ճարտարապետութեամբ: Թաթարական ուրիշ քաղաքներու նման պարսպապատ էր, բերդն ունէր լայն խրամ, զոր յետոյ Ռուսերը լեցուցին եւ բերդը քանդեցին: Քաղաքին մէջ իւրաքանչիւր ազգ ունի իր եկեղեցին, մզկիթը կամ ժողովարանը: Կան վաճառատուներ, պազարներ, բաղնիքներ եւայլն: Հ. Բժշկեան իր այցելութեանց ընթացքին 90 տուն հայ գտած է, որոնց թիւը այժմ նուազ է: Կը պարապին վաճառականութեամբ եւ ունին Ս. Նիկողայոս անուամբ մեծ ու գեղեցիկ եկեղեցի մը: Կան նաեւ քանի մը տուն կաթողիկէ հայեր եւ ունին մատուռ մը: Եւպատորիան քաղաքի մը յատուկ ամէն տեսակի հասարակաց շինութիւններ եւ զբօսավայրեր ունի: Գլխաւոր առեւտուրի նիւթն է աղը, որ մերձակայ աղի լիճերէն կը հանուի տարին  միլիոն փութէն աւելի. կ’արտածեն նաեւ ցորեն, գարի, կաշի, բուրդ եւայլն:

== Աղբիւրներ ==
* Հայ Հանրագիտակ, Հ. Մկրտիչ  Վարդ. Պոտուրեան, 1939, Պուքրէշ, Հատոր  Դ., էջ 749 :

[[Ստորոգութիւն:Ռուսաստանի քաղաքներ]]
[[Ստորոգութիւն:Ուքրանիոյ քաղաքներ]]</text>
      <sha1>a4dh3voe3r20iwwzmc1mc11mbfa8sg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Կանաչեղէններով հաց (Ժինգեալով հաց)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3754</id>
    <revision>
      <id>250719</id>
      <parentid>250718</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6354" sha1="9h12ydeelb3kx7x419j4enfbsx6aesy" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Jengyalov hats1.jpg|250px|մինի|Ժենգիալով հաց]]

'''Ժենգիալով հաց''', ղարաբաղեան խոհանոցի, ինչպէս նաեւ [[Կապան]]ի եւ [[Գորիս]]ի խոհանոցի ուտեստներէն, որ բաղկացած է կանաչիներով (ժենգիալով) լեցուած հացէ։ Որոշ շրջաններու մէջ այն նաեւ կը կոչուի բինջարով հաց, հացի մէջ օգտագործած բինջարի (եղինջի) շնորհիւ։

Ժենգիալով հացը մօտ 25 տեսակի կանաչիներով պատրաստուած տափակ բլիթ է։

Ժենգիալով հացի խմորը կը պատրաստուի [[ալիւր]]է, [[աղ]]է եւ ջուրէ։ Հացի մէջ տեղադրուող կանաչիները կը կոչուին ժենգիալ եւ կրնան տարբերուիլ ըստ թխուելու շրջանի եւ ճաշակի։ Ժենգիալով հացին մէջ օգտագործուող կանաչիներէն են կանաչ սոխը՝ ([[լատիներէն|լատ]].՝ ''Āllium pōrrum''), կանաչ [[սխտոր]]ը (լատ.՝ Állium satívum), [[գինձ]]ը (լատ.՝ ''Coriándrum sátivum'', [[արաբերէն]], համեմ), [[կարմանտիւկ]]ը կամ [[կնձմնձուկ]]ը (լատ.՝ ''Anthríscus cerefólium''), [[ճռճռուկ]]ը (լատ.՝ ''Stellaria media''), [[թրթնջուկ]]ը կամ [[թթուաշ]]ը (լատ.՝ ''Rumex''), [[ծտապաշար]]ը (լատ.՝ ''Capsélla''), [[դաղձ|դաղձը]] (լատ.՝ ''Méntha suaveólens'', [[արաբերէն]]` նանա), [[եղինջ]]ը (լատ.՝ ''Urtíca dióica''), [[մանուշակ]]ի ծաղիկները (լատ.՝ Víola odoráta), [[գառնականջ]]ը (լատ.՝ ''Silene noctiflora''), [[խազազ]]ը կամ վայրի անսովոր սոխը (լատ.՝ Allium paradoxum), [[անանուխ]]ը (լատ.՝ ''Mentha Piperita L.''), մշակովի դաղձը (լատ.՝ ''Méntha longifólia''), [[բաղբակ]]ը ([[արաբերէն]]՝ [[սամիթ|սամիթը]], լատ.՝ ''Anethum graveolens''), [[մոխրաթալ]] (վայրի [[սպանախ]]ի տեսակ) (լատ.՝ ''Spinácia olerácea''), [[սինձ]]ը (լատ.՝ ''Tragopógon''), [[պտուտկուն]]ը (լատ.՝ ''Papaver commutatum Fisch''), [[պուտ]]ը կամ [[կակաչ]]ը (լատ.՝ ''Papáver''), կտաւատի երիտասարդ տերեւները (լատ.՝ ''Línum usitatíssimum''), տեսնը կամ հասկադաղձը (լատ.՝''Méntha spicáta''), ծիթենուկը (լատ.՝ ''Nonea''), [[խաղող]]ի երիտասարդ տերեւները, տոպը կամ ալպիական կակաչը (լատ.՝ ''Papaver alpinum''), սիմսիմոկը (քերչախոտ, լատ.՝ ''Asperugo procumbens''), ուտիմ տիտիմը (լատ.՝''Capsella bursa-pastoris''), պառաւապորտը (լատ.՝ ''Anchúsa arvénsis''), առօք-փառօքը։ Նախքան կանաչիները հացի մէջ տեղադրելը, անոնք մանր կը կտրատուին, եւ անոնց կ'աւելցուին աղ, ձէթ եւ պղպեղ։

Պատրաստման ամբողջ գործընթացը կ'իրակնացուի տարեց, փորձառու կանանց կողմէ, որոնք կը փոխանցուին պատրաստման սեփական գաղտնիքները իրենց աղջիկներուն ու հարսերուն։ Բարակ շերտով բացուած խմորը կը լեցնեն գրեթէ 25 տեսակի մանր կտրտուած վայրի կանաչիներէ բուսական իւղով պատրաստուած միջուկով։ Կը թխուի սաջ կոչուող տաքցուած ջեռոցում քանի մը վայրկեան տեւողութեամբ։

[[Պատկեր:Jengyal.jpg|300px|մինի|Ժենգիալ]]Ժենգիալով հացը կարելի է մատուցել կարմիր [[գինի]]ի, գարեջուրի, կամ թանի հետ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ha.nt.am/newsday.php?p=0&amp;c=0&amp;t=0&amp;r=0&amp;year=2009&amp;month=04&amp;day=30&amp;shownews=11&amp;?p=0&amp;c=0&amp;t=0&amp;r=0&amp;year=2009&amp;month=04&amp;day=30&amp;shownews=11&amp;LangID=4#11|title=Աւանդական ժինգիալով հաց|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;։

[[Պատկեր:Jengyale sajin.jpg|300px|մինի|ձախից|alt=|Ժենգիալով հացը՝ սաջին եփելու պահուն]]

== Ժենգիալով հացը մշակոյթին մէջ ==
Հայ նշանաւոր մանկագիր [[Գուրգէն Գաբրիէլեան]]ը հետեւեալ բանաստեղծութեամբ կը ներկայացնէ հացին բաղադրատոմսը՝

{{քաղվածք|Քաղեմ, հնդրեմ, փնջեմ, կտրեմ,&lt;br/&gt;Տատիս ճանաչ մի բուռ կանաչ,-&lt;br/&gt;Կնձմնձուկ ու թրթնջուկ,&lt;br/&gt;Սպանախ, սինձ, սամիթ ու գինձ,&lt;br/&gt;Առոք-փառոք, սոխ-ճռճոռոկ,&lt;br/&gt;Պտուտկուն, պուտ, պառաւապուրտ։&lt;br/&gt;Ձէթը շաղեմ ու շաղախեմ,&lt;br/&gt;Խմոր հունձեմ, գնդեր թրծեմ,&lt;br/&gt;Գնդեր հարթեմ, կանաչ լցնեմ,&lt;br/&gt;Տեփեմ,&lt;br/&gt;Ծեփեմ,&lt;br/&gt;Բովին եփեմ...&lt;br/&gt;Դառնայ թխած,&lt;br/&gt;Շահած-պահած&lt;br/&gt;Ժենգեալով հաց։}}

== Պատկերասրահ ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Պատկեր:Jengyalov_hats1.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Jengyalov_hats1.jpg|Ժենգիալով հաց
Պատկեր:Jengyal.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Jengyal.jpg|Ժենգիալ
Պատկեր:Jengyale_sajin.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Jengyale_sajin.jpg|Ժենգիալով հացը՝ սաճին վրայ եփած ատեն
Պատկեր:Jengyal_roll.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Jengyal_roll.JPG|Ժենգիալով հաց
&lt;/gallery&gt;

== Արտաքին հղումներ ==

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

==Արտաքին յղումներ==
* [http://artsakh.luys.am/ Արցախի հրաշքները] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151009054427/http://artsakh.luys.am/ |date=2015-10-09 }}։</text>
      <sha1>9h12ydeelb3kx7x419j4enfbsx6aesy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250720</id>
      <parentid>250719</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Կանաչեղէններով հաց (Ժինգիալով հաց)]]»-էն «[[Կանաչեղէններով հաց (Ժինգեալով հաց)]]»</comment>
      <origin>250719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6354" sha1="9h12ydeelb3kx7x419j4enfbsx6aesy" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Jengyalov hats1.jpg|250px|մինի|Ժենգիալով հաց]]

'''Ժենգիալով հաց''', ղարաբաղեան խոհանոցի, ինչպէս նաեւ [[Կապան]]ի եւ [[Գորիս]]ի խոհանոցի ուտեստներէն, որ բաղկացած է կանաչիներով (ժենգիալով) լեցուած հացէ։ Որոշ շրջաններու մէջ այն նաեւ կը կոչուի բինջարով հաց, հացի մէջ օգտագործած բինջարի (եղինջի) շնորհիւ։

Ժենգիալով հացը մօտ 25 տեսակի կանաչիներով պատրաստուած տափակ բլիթ է։

Ժենգիալով հացի խմորը կը պատրաստուի [[ալիւր]]է, [[աղ]]է եւ ջուրէ։ Հացի մէջ տեղադրուող կանաչիները կը կոչուին ժենգիալ եւ կրնան տարբերուիլ ըստ թխուելու շրջանի եւ ճաշակի։ Ժենգիալով հացին մէջ օգտագործուող կանաչիներէն են կանաչ սոխը՝ ([[լատիներէն|լատ]].՝ ''Āllium pōrrum''), կանաչ [[սխտոր]]ը (լատ.՝ Állium satívum), [[գինձ]]ը (լատ.՝ ''Coriándrum sátivum'', [[արաբերէն]], համեմ), [[կարմանտիւկ]]ը կամ [[կնձմնձուկ]]ը (լատ.՝ ''Anthríscus cerefólium''), [[ճռճռուկ]]ը (լատ.՝ ''Stellaria media''), [[թրթնջուկ]]ը կամ [[թթուաշ]]ը (լատ.՝ ''Rumex''), [[ծտապաշար]]ը (լատ.՝ ''Capsélla''), [[դաղձ|դաղձը]] (լատ.՝ ''Méntha suaveólens'', [[արաբերէն]]` նանա), [[եղինջ]]ը (լատ.՝ ''Urtíca dióica''), [[մանուշակ]]ի ծաղիկները (լատ.՝ Víola odoráta), [[գառնականջ]]ը (լատ.՝ ''Silene noctiflora''), [[խազազ]]ը կամ վայրի անսովոր սոխը (լատ.՝ Allium paradoxum), [[անանուխ]]ը (լատ.՝ ''Mentha Piperita L.''), մշակովի դաղձը (լատ.՝ ''Méntha longifólia''), [[բաղբակ]]ը ([[արաբերէն]]՝ [[սամիթ|սամիթը]], լատ.՝ ''Anethum graveolens''), [[մոխրաթալ]] (վայրի [[սպանախ]]ի տեսակ) (լատ.՝ ''Spinácia olerácea''), [[սինձ]]ը (լատ.՝ ''Tragopógon''), [[պտուտկուն]]ը (լատ.՝ ''Papaver commutatum Fisch''), [[պուտ]]ը կամ [[կակաչ]]ը (լատ.՝ ''Papáver''), կտաւատի երիտասարդ տերեւները (լատ.՝ ''Línum usitatíssimum''), տեսնը կամ հասկադաղձը (լատ.՝''Méntha spicáta''), ծիթենուկը (լատ.՝ ''Nonea''), [[խաղող]]ի երիտասարդ տերեւները, տոպը կամ ալպիական կակաչը (լատ.՝ ''Papaver alpinum''), սիմսիմոկը (քերչախոտ, լատ.՝ ''Asperugo procumbens''), ուտիմ տիտիմը (լատ.՝''Capsella bursa-pastoris''), պառաւապորտը (լատ.՝ ''Anchúsa arvénsis''), առօք-փառօքը։ Նախքան կանաչիները հացի մէջ տեղադրելը, անոնք մանր կը կտրատուին, եւ անոնց կ'աւելցուին աղ, ձէթ եւ պղպեղ։

Պատրաստման ամբողջ գործընթացը կ'իրակնացուի տարեց, փորձառու կանանց կողմէ, որոնք կը փոխանցուին պատրաստման սեփական գաղտնիքները իրենց աղջիկներուն ու հարսերուն։ Բարակ շերտով բացուած խմորը կը լեցնեն գրեթէ 25 տեսակի մանր կտրտուած վայրի կանաչիներէ բուսական իւղով պատրաստուած միջուկով։ Կը թխուի սաջ կոչուող տաքցուած ջեռոցում քանի մը վայրկեան տեւողութեամբ։

[[Պատկեր:Jengyal.jpg|300px|մինի|Ժենգիալ]]Ժենգիալով հացը կարելի է մատուցել կարմիր [[գինի]]ի, գարեջուրի, կամ թանի հետ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ha.nt.am/newsday.php?p=0&amp;c=0&amp;t=0&amp;r=0&amp;year=2009&amp;month=04&amp;day=30&amp;shownews=11&amp;?p=0&amp;c=0&amp;t=0&amp;r=0&amp;year=2009&amp;month=04&amp;day=30&amp;shownews=11&amp;LangID=4#11|title=Աւանդական ժինգիալով հաց|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;։

[[Պատկեր:Jengyale sajin.jpg|300px|մինի|ձախից|alt=|Ժենգիալով հացը՝ սաջին եփելու պահուն]]

== Ժենգիալով հացը մշակոյթին մէջ ==
Հայ նշանաւոր մանկագիր [[Գուրգէն Գաբրիէլեան]]ը հետեւեալ բանաստեղծութեամբ կը ներկայացնէ հացին բաղադրատոմսը՝

{{քաղվածք|Քաղեմ, հնդրեմ, փնջեմ, կտրեմ,&lt;br/&gt;Տատիս ճանաչ մի բուռ կանաչ,-&lt;br/&gt;Կնձմնձուկ ու թրթնջուկ,&lt;br/&gt;Սպանախ, սինձ, սամիթ ու գինձ,&lt;br/&gt;Առոք-փառոք, սոխ-ճռճոռոկ,&lt;br/&gt;Պտուտկուն, պուտ, պառաւապուրտ։&lt;br/&gt;Ձէթը շաղեմ ու շաղախեմ,&lt;br/&gt;Խմոր հունձեմ, գնդեր թրծեմ,&lt;br/&gt;Գնդեր հարթեմ, կանաչ լցնեմ,&lt;br/&gt;Տեփեմ,&lt;br/&gt;Ծեփեմ,&lt;br/&gt;Բովին եփեմ...&lt;br/&gt;Դառնայ թխած,&lt;br/&gt;Շահած-պահած&lt;br/&gt;Ժենգեալով հաց։}}

== Պատկերասրահ ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Պատկեր:Jengyalov_hats1.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Jengyalov_hats1.jpg|Ժենգիալով հաց
Պատկեր:Jengyal.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Jengyal.jpg|Ժենգիալ
Պատկեր:Jengyale_sajin.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Jengyale_sajin.jpg|Ժենգիալով հացը՝ սաճին վրայ եփած ատեն
Պատկեր:Jengyal_roll.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Jengyal_roll.JPG|Ժենգիալով հաց
&lt;/gallery&gt;

== Արտաքին հղումներ ==

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

==Արտաքին յղումներ==
* [http://artsakh.luys.am/ Արցախի հրաշքները] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151009054427/http://artsakh.luys.am/ |date=2015-10-09 }}։</text>
      <sha1>9h12ydeelb3kx7x419j4enfbsx6aesy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250747</id>
      <parentid>250720</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:54:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6315" sha1="lnp2df10rpnvsksxvjdan9cn17845u9" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Jengyalov hats1.jpg|250px|մինի|Ժինգիալով հաց]]

'''Ժինգիալով հաց''', ղարաբաղեան խոհանոցի, ինչպէս նաեւ [[Կապան]]ի եւ [[Գորիս]]ի խոհանոցի ուտեստներէն, որ բաղկացած է կանաչիներով (ժինգիալով) լեցուած հացէ։ Որոշ շրջաններու մէջ այն նաեւ կը կոչուի բինջարով հաց, հացի մէջ օգտագործած բինջարի (եղինջի) շնորհիւ։

Ժինգիալով հացը մօտ 25 տեսակի կանաչիներով պատրաստուած տափակ բլիթ է։

Ժինգիալով հացի խմորը կը պատրաստուի [[ալիւր]]է, [[աղ]]է եւ ջուրէ։ Հացի մէջ տեղադրուող կանաչիները կը կոչուին ժինգիալ եւ կրնան տարբերուիլ ըստ թխուելու շրջանի եւ ճաշակի։ Ժինգիալով հացին մէջ օգտագործուող կանաչիներէն են կանաչ սոխը՝ ([[լատիներէն|լատ]].՝ ''Āllium pōrrum''), կանաչ [[սխտոր]]ը (լատ.՝ Állium satívum), [[գինձ]]ը (լատ.՝ ''Coriándrum sátivum'', [[արաբերէն]], համեմ), [[կարմանտիւկ]]ը կամ [[կնձմնձուկ]]ը (լատ.՝ ''Anthríscus cerefólium''), [[ճռճռուկ]]ը (լատ.՝ ''Stellaria media''), [[թրթնջուկ]]ը կամ [[թթուաշ]]ը (լատ.՝ ''Rumex''), [[ծտապաշար]]ը (լատ.՝ ''Capsélla''), [[դաղձ|դաղձը]] (լատ.՝ ''Méntha suaveólens'', [[արաբերէն]]` նանա), [[եղինջ]]ը (լատ.՝ ''Urtíca dióica''), [[մանուշակ]]ի ծաղիկները (լատ.՝ Víola odoráta), [[գառնականջ]]ը (լատ.՝ ''Silene noctiflora''), [[խազազ]]ը կամ վայրի անսովոր սոխը (լատ.՝ Allium paradoxum), [[անանուխ]]ը (լատ.՝ ''Mentha Piperita L.''), մշակովի դաղձը (լատ.՝ ''Méntha longifólia''), [[բաղբակ]]ը ([[արաբերէն]]՝ [[սամիթ|սամիթը]], լատ.՝ ''Anethum graveolens''), [[մոխրաթալ]] (վայրի [[սպանախ]]ի տեսակ) (լատ.՝ ''Spinácia olerácea''), [[սինձ]]ը (լատ.՝ ''Tragopógon''), [[պտուտկուն]]ը (լատ.՝ ''Papaver commutatum Fisch''), [[պուտ]]ը կամ [[կակաչ]]ը (լատ.՝ ''Papáver''), կտաւատի երիտասարդ տերեւները (լատ.՝ ''Línum usitatíssimum''), տեսնը կամ հասկադաղձը (լատ.՝''Méntha spicáta''), ծիթենուկը (լատ.՝ ''Nonea''), [[խաղող]]ի երիտասարդ տերեւները, տոպը կամ ալպիական կակաչը (լատ.՝ ''Papaver alpinum''), սիմսիմոկը (քերչախոտ, լատ.՝ ''Asperugo procumbens''), ուտիմ տիտիմը (լատ.՝''Capsella bursa-pastoris''), պառաւապորտը (լատ.՝ ''Anchúsa arvénsis''), առօք-փառօքը։ Նախքան կանաչիները հացի մէջ տեղադրելը, անոնք մանր կը կտրատուին, եւ անոնց կ'աւելցուին աղ, ձէթ եւ պղպեղ։

Պատրաստման ամբողջ գործընթացը կ'իրակնացուի տարեց, փորձառու կանանց կողմէ, որոնք կը փոխանցուին պատրաստման սեփական գաղտնիքները իրենց աղջիկներուն ու հարսերուն։ Բարակ շերտով բացուած խմորը կը լեցնեն գրեթէ 25 տեսակի մանր կտրտուած վայրի կանաչիներէ բուսական իւղով պատրաստուած միջուկով։ Կը թխուի սաջ կոչուող տաքցուած ջեռոցում քանի մը վայրկեան տեւողութեամբ։

[[Պատկեր:Jengyal.jpg|300px|մինի|Ժինգիալ]]Ժինգիալով հացը կարելի է մատուցել կարմիր [[գինի]]ի, գարեջուրի, կամ թանի հետ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ha.nt.am/newsday.php?p=0&amp;c=0&amp;t=0&amp;r=0&amp;year=2009&amp;month=04&amp;day=30&amp;shownews=11&amp;?p=0&amp;c=0&amp;t=0&amp;r=0&amp;year=2009&amp;month=04&amp;day=30&amp;shownews=11&amp;LangID=4#11|title=Աւանդական ժինգիալով հաց|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;։

[[Պատկեր:Jengyale sajin.jpg|300px|մինի|ձախից|alt=|Ժինգիալով հացը՝ սաջին եփելու պահուն]]

== Ժինգիալով հացը մշակոյթին մէջ ==
Հայ նշանաւոր մանկագիր [[Գուրգէն Գաբրիէլեան]]ը հետեւեալ բանաստեղծութեամբ կը ներկայացնէ հացին բաղադրատոմսը՝

{{քաղվածք|Քաղեմ, հնդրեմ, փնջեմ, կտրեմ,&lt;br/&gt;Տատիս ճանաչ մի բուռ կանաչ,-&lt;br/&gt;Կնձմնձուկ ու թրթնջուկ,&lt;br/&gt;Սպանախ, սինձ, սամիթ ու գինձ,&lt;br/&gt;Առոք-փառոք, սոխ-ճռճոռոկ,&lt;br/&gt;Պտուտկուն, պուտ, պառաւապուրտ։&lt;br/&gt;Ձէթը շաղեմ ու շաղախեմ,&lt;br/&gt;Խմոր հունձեմ, գնդեր թրծեմ,&lt;br/&gt;Գնդեր հարթեմ, կանաչ լցնեմ,&lt;br/&gt;Տեփեմ,&lt;br/&gt;Ծեփեմ,&lt;br/&gt;Բովին եփեմ...&lt;br/&gt;Դառնայ թխած,&lt;br/&gt;Շահած-պահած&lt;br/&gt;Ժենգեալով հաց։}}

== Պատկերասրահ ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Պատկեր:Jengyalov_hats1.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Jengyalov_hats1.jpg|Ժինգիալով հաց
Պատկեր:Jengyal.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Jengyal.jpg|Ժինգիալ
Պատկեր:Jengyale_sajin.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Jengyale_sajin.jpg|Ժինգիալով հացը՝ սաճին վրայ եփած ատեն
Պատկեր:Jengyal_roll.JPG|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Jengyal_roll.JPG|Ժինգիալով հաց
&lt;/gallery&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

==Արտաքին յղումներ==
* [http://artsakh.luys.am/ Արցախի հրաշքները] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151009054427/http://artsakh.luys.am/ |date=2015-10-09 }}։</text>
      <sha1>lnp2df10rpnvsksxvjdan9cn17845u9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մարտիկ Մարտիկեան</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4502</id>
    <revision>
      <id>250750</id>
      <parentid>220115</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>250750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5446" sha1="5vxuc2hffs80si3kx443dho8rbdxnan" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
'''Մարտիկ Մարտիկեան''' ({{lang-ar|مارديك مارديكيان}}, {{lang-en|Mardig Mardigian}}, {{ԱԾ}}) ֆութպոլի մարզիկ, ներկայիս կը խաղայ Ալ-Ճազիրա Յորդանանեան ակումբին մէջ:

== Կենսագրութիւն ==
Ծնած է Սուրիոյ Լաթաքիա մարզին մէջ, 14 Ապրիլ 1994-ին: Ծագումով հայ է, իսկ քաղաքացիութեամբ՝ սուրիացի: Որդին է Գէորգ Մարտիկեանի, ով ճանչուած է իբրեւ Սուրիոյ պատմութեան ամենալաւ ֆութպոլիստներէն մէկը:

== Ֆութպոլի Ասպարեզ ==
=== Սուրիա ===
Մարտիկ Մարդիկեան ֆութպոլի իր առաջին քայլերը առաւ՝ խաղալով սուրիական Հութթին ակումբին մէջ։ Այս ակումբին հետ իր չորս խաղերուն ընթացքին կրցաւ արձանագրել  հինգ կէտ:

=== Պահրէյն ===
Հութթին ակումբի մէջ իր յաջող խաղերէն ետք, ան ստացաւ բազմաթիւ գնահատագիրներ եւ առաջարկներ GCC-ի տարբեր ակումբներէն: Ի վերջոյ ան տեղափոխուեցաւ Ռիֆֆա ակումբ 2012 թուականին։ Այս խումբին հետ եւս իր խաղացած խաղերուն արձանագրեց հինգ կէտ (մէկ կէտը՝ Ալ Նահտա ակումբին դէմ GCC Champions League-ի զտման մրցումներուն ժամանակ):

=== Վերադարձ դէպի Սուրիա ===
Վերադառնալով Սուրիա՝ ան կը վերսկսի խաղալ Հութթին խումբին հետ եւ արձանագրեց չորս կէտ:

=== Յորդանան ===
Ա 2013-ին կ'երթայ  Յորդանան, ուր Ալ Ճազիրա ակումբին հետ կը կնքէ պայմանագիր։ Այս ակումբին հետ խաղացած խաղերուն, ընդհանուր գումարով կ'արձանագրէ ութ կէտ:

=== Օման ===
Նոյն մրցաշրջանի ժամանակ ան կը տեղափոխուի Օման եւ վեց ամսուան պայմանագիր կը ստորսգրէ Oman Professional League-ի Սոհար ակումբին հետ: Անոր այս քայլը իր ասպարէզին ամենալաւ որոշումներէն մէկը կը դառնայ, ուր ան կ'արձանագրէ տասնմէկ կէտ եւ պատճառ կը դառնայ որ ակումբը շարունակէ մնալ ցանկի առաջնակարգ ակումբներուն շարքին:

17 Յուլիս 2014-ին ան մէկ տարուան պայմանագիր կը ստորագրէ Ֆանճա ակումբին հետ, սակայն նոյն տարուան Դեկտեմբերին ան կը ձգէ այս ակումբը:

=== Քաթար ===
19 Յունուար 2015-ին ան վեց ամսուան ժամկէտով կը կնքէ պայմանագիր Club of Qatargas League-ի Ալ Մարխիա ակումբին հետ:

== Ակումբային Ասպարէզի Վճակագրութիւն ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Ակումբ
! rowspan=&quot;2&quot; |Շրջան
! rowspan=&quot;2&quot; |Բաժանմունք
! colspan=&quot;2&quot; |Լիկա
! colspan=&quot;2&quot; |Բաժակ
! colspan=&quot;2&quot; |Անարժէք
! colspan=&quot;2&quot; |Այլ
! colspan=&quot;2&quot; |Ընդհանուր
|-
!Apps
!Կէտ
!Apps
!Կէտ
!Apps
!Կէտ
!Apps
!Կէտ
!Apps
!Կէտ
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |Հութթին
|2010–11
| rowspan=&quot;3&quot; |Syrian Premier League
| -
|2
| -
|2
|0
|0
|0
|0
| -
|4
|-
|2011–12
| -
|4
| -
|0
|0
|0
|0
|0
| -
|4
|-
|2012–13
| -
|4
| -
|0
|0
|0
|0
|0
| -
|4
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Ընդհանուր
!-
!10
!-
!2
!0
!0
!0
!0
!-
!12
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Ալ Րիֆֆա
|2011–12
| rowspan=&quot;1&quot; |Bahraini Premier League
| -
|4
| -
|0
|0
|0
|0
|1
| -
|5
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Ընդհանուր
!-
!4
!-
!0
!0
!0
!0
!1
!-
!5
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Ալ Ճազիրա
|2012–13
| rowspan=&quot;1&quot; |Jordan Premier League
| -
|8
| -
|0
|0
|0
|0
|0
| -
|8
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Ընդհանուր
!-
!8
!-
!0
!0
!0
!0
!0
!-
!8
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Սոհար
|2013–14
| rowspan=&quot;1&quot; |Oman Professional League
|22
|11
|0
|0
|0
|0
|0
|0
|22
|11
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Ընդհանուր
!22
!11
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!22
!11
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Ֆանճա
|2014–15
| rowspan=&quot;1&quot; |Oman Professional League
| -
|3
|0
|0
|0
|0
|0
|0
| -
|3
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Ընդհանուր
!-
!3
!0
!0
!0
!0
!0
!0
!-
!3
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Ամբողջ ասպարէզի ընթացքին
!-
!36
!-
!2
!0
!0
!-
!1
!-
!39&lt;br /&gt;
|}

== Միջազգային Կէտեր ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Կէտ
!Թուական
!Մրցավայր
!Հակառակորդ
!Հաշուեցուցակ
!Արդիւնք
!Մրցակցութիւն
|-
|1
|24 March 2015
|Saida International Stadium, Sidon, Lebanon
|Լիբանան
|'''2'''–0
|2–2
|Միջազգային Ընկերական
|-
|2
|2 June 2017
|Sultan Qaboos Sports Complex, Muscat, Oman
|Օման
|'''1'''–1
|1–1
|Միջազգային Ընկերական
|-
|3
|7 June 2017
|Ajinomoto Stadium, Chōfu, Japan
|Ճափոն
|'''1'''–0
|1–1
|Kirin Cup 2017
|}

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Արտաքին յղումներ ==
* [https://www.national-football-teams.com/player/48433/Mardik_Mardikian.html Մարտիկ Մարտիկեան]

[[Ստորոգութիւն:Մարզիկներ]]</text>
      <sha1>5vxuc2hffs80si3kx443dho8rbdxnan</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ուքրանիա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5369</id>
    <revision>
      <id>250753</id>
      <parentid>250356</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103714" sha1="bt0rja0cxtfl5i6y62y2z2s7y9bug7d" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Երկիր
|բնագիր_անուանում = Ուքրանիա&lt;br /&gt;Україна&lt;br /&gt; 
|common_name = Ուքրանիոյ
|դրօշի_պատկեր = Flag of Ukraine.svg
|դրօշի_նկարագրութիւն = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg
|զինանշանի_նկարագրութիւն = {{PAGENAME}}ի զինանշան
|քարտէզի_պատկեր = Europe-Ukraine (disputed territory).svg
|ազգային_քայլերգ = ''[[Ուքրանիոյ քայլերգ|Ще не вмерла України і слава, і воля]]''
|պաշտօնական_լեզուներ = [[Ուքրաներէն]]
|մայրաքաղաք = [[Քիեւ]]
|latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW=
|ամենամեծ_քաղաք = 
|կառավարութեան_տեսակ = Նախագահ, &lt;br /&gt; Վարչապետ
|established_event1 = &amp;nbsp;-&amp;nbsp;Յայտարարուած&lt;br /&gt; &amp;nbsp;-&amp;nbsp;Հաստատուած
|established_date1 = Սկսած [[ԽՍՀՄ]]-էն&lt;br /&gt; [[Օգոստոս 24]] [[1991]]&lt;br /&gt; [[Դեկտեմբեր 1]] [[1991]]
|population_estimate = 46, 481, 000 
|population_estimate_year = 2005
|population_census = 48, 457, 102
|population_census_year = 2001
|population_density = 78
|population_densitymi² = 202
|currency = Գրիւնա
|currency_code = UAH 
|time_zone = [[EET]]
|utc_offset = +2
|time_zone_DST = [[EEST]]
|utc_offset_DST = +3
|cctld = [[.ua]]&lt;br/&gt;[[.укр]]
|calling_code = 380
}}
[[Պատկեր:Flag of Ukraine.svg|մինի|Ուքրանիայի դրօշ]]
[[Պատկեր:Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg|մինի|Ուքրանիայի զինանշան]]
'''Ուքրանիա''' ([[ուքրաներէն|ուքր.]]՝ Україна, {{IPA|[ukrɑˈjinɑ]}}), պետութիւն Արեւելեան [[Եւրոպա]]յի մէջ։ Ուքրանիան հիւսիսէն եւ հիւսիս արեւելքէն սահմանակից է Ռուսիոյ, հիւսիս արեւմուտքէն՝ [[Բելառուս|Պելառուս]]ին, արեւմուտքէն՝ [[Լեհաստան]]ին, [[Սլովակիա|Սլովաքիոյ եւ]] [[Հունգարիա|Հունգարիոյ]], հարաւ արեւմուտքէն՝ [[Մոլդովա|Մոլտովա]]յին, հարաւէն եւ հարաւ արեւելքէն համապատասխանաբար [[Սեւ Ծով]]ուն եւ [[Ազովի Ծով]]ուն։ Ան 603, 628&amp;nbsp;քմ² ցուցանիշով Եւրոպային յարակից երկիրներու մէջ Ռուսիոյ Դաշնութենէն ետք երկրորդն է իր տարածքով։&lt;ref&gt;[https://books.google.am/books?id=owsHh0v-QT4C&amp;pg=PA345&amp;dq=second+largest+European+country+after+%22Russian+federation%22&amp;hl=nl&amp;sa=X&amp;ei=CXJKT4KvCOis0QW9oJWmDg&amp;ved=0CGcQ6AEwCQ#v=onepage&amp;q=second%20largest%20European%20country%20after%20%22Russian%20federation%22&amp;f=false Global Clinical Trials] by [[Richard Chin]], [[Elsevier]], 2011, ISBN 0123815371 (page 345)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.am/books?id=JXPK9Qp8Yu8C&amp;pg=PT88&amp;dq=Ukraine+second+largest+country+Europe+after+Russia&amp;hl=nl&amp;sa=X&amp;ei=u3NKT6LYNeWe0QWDkoGlDg&amp;ved=0CG8Q6AEwCQ#v=onepage&amp;q=Ukraine%20second%20largest%20country%20Europe%20after%20Russia&amp;f=false Future of Google Earth] by [[Chandler Evans]], [[BookSurge Publishing]], 2008, ISBN 1419689037 (page 174)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UKRCONSUL&quot;&gt;{{cite web|title=Basic facts about Ukraine|url=http://www.ukrconsul.org/BASIC_FACTS.htm|publisher=Ukrainian consul in NY|accessdate=November 10, 2010|archive-date=March 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326032109/http://ukrconsul.org/BASIC_FACTS.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

Համաձայն տարածուած եւ հիմնաւոր տեսութեան [[Քիեւեան Ռուսիա|Քիեւեան Ռուսիայի]] պետութիւնը հիմնադրուած է [[Վարանգեաններ|Վարանգեաններուն]] կողմէ 9-րդ դարուն, որպէս պատմականօրէն հաստատագրուած առաջին [[արեւելեան սլաւոն]]ական պետութիւնը։ Ան ասպարէզ եկաւ [[միջին դարեր]]ուն որպէս հզօր պետութիւն, սակայն 12-րդ դարուն փլուզուեցաւ։ 14-րդ դարու կէսերուն Ուքրանական տարածքները երեք արտաքին ոյժերու տիրապետութեան տակ էին՝ [[Ոսկէ Հորդա|Ոսկի Հորդայ]], [[Լիտուական Մեծ Դքսութիւն|Լիթուական Մեծ Դքսութիւն]] եւ [[Լեհաստանի թագաւորութիւն]]։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/612921/Ukraine/214508/History |title=Ukraine :: History – Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |accessdate=October 31, 2011}}&lt;/ref&gt; [[Հիւսիսային Մեծ Պատերազմ]]էն ետք (1700–1721), Ուքրանիան բաժնուեցաւ քանի մը շրջանային ոյժերու միջեւ։ 19-րդ դարուն Ուքրանիոյ գերակշռող մասը ինտեգրուած էր [[Ռուսական կայսրութիւն|Ռուսական կայսրութեան]] մէջ, մնացած հատուածը [[Աւստրո-Հունգարիա|Աւստրօ-Հունգարիա]]յի վերահսկողութեան տակ էր։  

Ռուսական յեղափոխութենէն ետք մշտական պատերազմական իրադարձութիւններուն հետեւած է 1917-1919 թթ. Ուքրանիոյ անկախութեան ճանաչման քանի մը միջազգային փորձ։

1922 թ. Դեկտեմբեր 30-ին, Ուքրանական անկախութեան պատերազմէն կը կազմաւորուի [[Ուքրանիոյ Խորհրդային Հանրապետութիւն]]ը եւ կը դառնայ [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] հիմնադիր հանրապետութիւններէն մէկը։ Ուքրանիոյ Խորհրդային Հանրապետութեան տարածքը ընդարձակուած էր արեւմուտքէն անմիջապէս [[II Համաշխարհային պատերազմ]]էն առաջ եւ ետքը։ 1954 թ. Ուքրանիան ընդարձակուեցաւ դէպի հարաւ [[Ղրիմ]]ի փոխանցումով։ 1945-ին Ուքրանիոյ ԽՍՀ-ն դարձաւ [[Միաւորուած ազգերու կազմակերպութիւն|Միաւորուած ազգերու կազմակերպութեան]] հիմնադիր անդամներէն մէկը։

Ուքրանիան կրկին անկախացաւ 1991 թ., երբ Խորհրդային Միութիւնը փլուզուեցաւ։ Այդ փլուզումով սկսաւ անցումը [[շուկայական տնտեսութիւն|շուկայական տնտեսութեան]], որուն ընթացքին Ուքրանիան շուրջ 8 տարի շարունակ յետընթաց ունեցաւ։ Այնուհետեւ յաջորդեց տնտեսական բարձրակարգ վերելքի ժամանակաշրջանը։ 2008–2009 թթ Ուքրանիան ընկղմեցաւ ճգնաժամի մէջ։ ՀՆԱ-ն 2008 թ. գարունէն մինչեւ 2009 թ. գարունը նուազեցաւ 20% -ով, այնուհետեւ կարգաւորուեցաւ։ Երկիրը ինչպէս նախապէս, կարեւոր դեր կը խաղայ հացահատիկի համաշխարհային շուկային մէջ եւ 2011 թ. տուեալներով հացահատիկի արտահանման ծաւալով աշխարհին մէջ երրորդն է։

Ուքրանիան [[ունիտար պետութիւն]] է, բաղկացած 24 [[մարզ]]երէ, մէկ ինքնավար հանրապետութենէ (Ղրիմ) եւ յատուկ կարգավիճակ ունեցող երկու քաղաքներէ. [[Կիեւ|Քիեւ]]՝ մայրաքաղաք ու ամէնամեծ քաղաք եւ [[Սեւաստոպոլ]]ը, ուր վարձակալութեան պայմանագրով տեղակայուած է Ռուսիոյ [[Սեւծովեան նաւատորմ]]ը։ Ուքրանիան [[կիսանախագահական համակարգ]]ով պետութիւն է առանձին օրէնսդրական, գործադիր եւ դատական ճիւղերով։ Խորհրդային միութեան փլուզումէն ի վեր Ուքրանիան կը շարունակէ պահպանել իր դիրքերը որպէս Եւրոպայի մէջ, Ռուսիայէն ետք, երկրորդ մեծ [[սպառազինութիւն]] ունեցող պետութիւն։ Երկրին մէջ կը բնակին շուրջ 46 միլիոն մարդ, որուն 77.8 տոկոսը ուքրանացիներ են, կ'ապրին նաեւ [[ռուսեր]] (17%), [[բելառուսներ|պելառուսներ]] եւ [[ռումնացիներ|ռումանացիներ]]. [[պաշտօնական լեզու]]ն [[ուքրաներէն]]ն է։ Ռուսերէնը նոյնպէս շատ տարածուած է։ Երկրին մէջ գերակայող կրօնը [[Արևեւելեան Ուղղափառ քրիստոնէութիւն|Արեւելեան Ուղղափառ քրիստոնէութիւն]]ն է, որ նշանակալից ազդեցութիւն գործած է [[Ուքրանական ճարտարապետութիւն|Ուքրանական ճարտարապետութեան]], [[գրականութիւն|գրականութեան]] եւ [[երաժշտութիւն|երաժշտութեան]] վրայ։
== Ծագումնաբանութիւն ==
Ըստ աւանդական տեսակէտի, որ ձեւաւորուած է ռուսական եւ լեհական պատմագրութեան ազդեցութեան ներքեւ&lt;ref&gt;Русанівський, В. М. Українська мова // Енциклопедія «Українська мова». — К., 2000.&lt;/ref&gt; ''Ուքրանիա'' բառը սլաւոնական ծագում ունի, որ կը նշանակէ ''սահմանի մօտ''։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://litopys.org.ua/rizne/nazva_eu.htm |title=З Енциклопедії Українознавства; Назва &quot;Україна&quot; |publisher=Litopys.org.ua |accessdate=October 31, 2011}}&lt;/ref&gt;
== Պատմութիւն ==
=== Վաղ Պատմութիւն ===
Ուքրանիոյ մէջ եւ շրջակայ տարածքներուն մէջ, բնակութիւն հաստատուած է մ.թ.ա. 32, 000 դարերուն, որուն վկայութիւնն է [[Գրաւետեան մշակոյթ]]ի առկայութիւնը [[Ղրիմեան լեռներ]]ուն մէջ։&lt;ref name=orig&gt;{{cite news | url = http://www.plosone.org/article/info:doi/10.1371/journal.pone.0020834 | title = The Oldest Anatomically Modern Humans from Far Southeast Europe: Direct Dating, Culture and Behavior | first1 = Sandrine | last1= Prat | first2= Stéphane C. | last2= Péan | first3= Laurent | last3= Crépin | first4 =Dorothée G. |last4= Drucker | first5 =Simon J. | last5= Puaud | first6 =Hélène | last6=Valladas | first7= Martina |last7 =Lázničková-Galetová | first8 =Johannes | last8 =van der Plicht | first9= Alexander | last9= Yanevich |date = June 17, 2011 | publisher = plosone | accessdate =June 21, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bbc&gt;{{cite news | url = http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-13846262 | title = Early human fossils unearthed in Ukraine | first = Jennifer | last = Carpenter |date = June 20, 2011 |publisher=BBC | accessdate =June 21, 2011}}&lt;/ref&gt;
Մ. թ.ա. 4, 500 ականներուն [[Նեոլիտեան մշակոյթ]]ը կը ծաղկէր ամենուր ներառեալ ներկայիս Ուքրանիոյ տարածքի մասը մը [[Տրիբոլի]]ն եւ [[Դնեպր]]-[[Դնեստր]] տարածաշրջանը ամբողջովին։ [[Երկաթի դար]]ուն, երկրամասում բնակութիւն հաստատեցին [[Կիմերացիներ]]ը, [[Սկիւթներ]]ը եւ [[Սարմաթներ]]ը։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9066426|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930012558/http://www.britannica.com/eb/article-9066426|archivedate=September 30, 2007|title=Scythian|accessdate=September 12, 2007|work=[[Encyclopædia Britannica]] (fee required)|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

Յետագային մ. թ. 6-րդ դարու սկզբներուն [[Սեւ Ծով]]ու հիւսիսարեւելեան ափին հիմնուեցան եւ նշանակալից առաջընթաց ապրեցան [[Հին Յունաստան]]ի, [[Հին Հռոմ]]ի եւ [[Բիւզանդական կայսրութիւն|Բիւզանդական կայսրութեան]] գաղութները, ինչպիսի են [[Տիրա]]ն, [[Օլբիա]]ն եւ [[Հերմոնասա]]ն։ [[Գոթեր]]ը մնացին տարածաշրջանին մէջ, սակայն մ.թ. 370-ականներէն, իյնկան [[հուններ]]ու ազդեցութեան տակ։ Մ. թ. 7–րդ դարէն սկսած Արեւելեան Ուքրանիոյ տարածքը [[Հին Մեծ Բուլղարիա]]յի կեդրոնն էր։ Դարավերջին պուլկարական ցեղերու մեծ մասը գաղթեցին տարբեր ուղղութիւններով եւ հողերու մեծ մասը անցաւ [[խազարներ]]ուն։

=== Քիեւի Ոսկէ Դար ===
&lt;!-- 800–1349 --&gt;
[[Պատկեր:Vasnetsov Bapt Vladimir.jpg|մինի|ձախից|upright|Իշխան Վլադիմիրի կնքուիլը կը տանի դէպի '''Քիեւեան Ռուսիոյ''' Քրիստոնէութեան ընդունում։]]
Քիեւեան Ռուսիան հիմնած են ռուս մարդիկ, վարեագները, որոնք սկզբը բնակեցան [[Լադոգա]]յի եւ [[Նովգորոդ]]ի շրջակայքին մէջ, այնուհետ աստիճանաբար տեղաշարժեցան հարաւ վերջապէս մօտաւորապէս 880-ին հասան Քիեւ։ Քիեւեան Ռուսիան կ'ընդգրկէր Ժամանակակէն Ուքրանիոյ, Բելառուսիոյ արեւմտեան մասը, որուն գերակշռող մասը ժամանակակէն Ռուսիոյ տարածքին մէջէ։ Համաձայն սկզբնական գրառումներու ռուսական էլիտան կազմաւորուած է [[Սկանդինավիա]]յի վարեագեաններէն։
10-11-րդ դարերուն, ան կը դառմայ Եւրոպայի մեծագոյն եւ ամենահզոր պետութիւնը։&lt;ref name=cia&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html|title=Ukraine|accessdate=December 24, 2007|date=December 13, 2007|work=[[CIA World Factbook]]|archive-date=January 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126230340/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Յաջորդ դարերուն, ան ուքրանացիներու եւ ռուսերու համար ազգային ինքնագիտակցութեան հիմք կը ձեւաւորէ։&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;&gt;{{cite encyclopedia|encyclopedia=The Columbia Encyclopedia|edition=|year=2001–2005|article=Kievan Rus|url=http://www.bartleby.com/65/ki/KievanRu.html|title=Archive copy|access-date=2016-03-28|archive-date=2000-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20000819153626/http://www.bartleby.com/65/ki/KievanRu.html|dead-url=yes}} Retrieved on 2008-01-27.&lt;/ref&gt; Ժամանակակէն Ուքրանիոյ մայրաքաղաք [[Կիեւ|Քիեւ]]ը հը դարռնայ Ռուսիոյ ամենակարեւոր քաղաքը։
[[Պատկեր:Kievan Rus en.jpg|մինի|Քիեւեան Ռուսիոյ քարտէզը 11-րդ դարուն։ Կիրի Ոսկէ Դարու ժամանակաշրջանին մէջ, Քիեւեան Ռուսիոյ կազմին մէջ կը մտնէին ժամանակակից արեւմտեան, կեդրոնական Ուքրանիոյ, Պելառուսի եւ արեւմտեան Ռուսիոյ տարածքը։ Ժամանակակից արեւելեան եւ հարաւային Ուքրանիան բնակեցուցած են նոմադները եւ այլ պատմութիւն ունին։]]

Վարանգեանները հետագային, ձուլուեցան տեղացի սլավոնական բնակչութեան հետ եւ դարձան Ռուսիոյ առաջին դինաստիայի՝ [[Ռիւրիկեան դինաստիա]]յի մաս։&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;/&gt;
Քիեւեան Ռուսիան կազմուած էր քանի մը իշխանութիւններէն, որոնք կը կառավարուէին Ռիւրիկեան իշխաններու կողմէն։ Քիեւի նստավայրը ամենաազդեցիկն ու հեղինակութիւն վայելողն էր, ուստի այն դարձած էր մրցակցութեան առարկա Ռիւրիկեան իշխաններու համար։

Քիեւեան Ռուսիոյ Ոսկէ Դարը կը սկսի [[Վլատիմիր Մեծ]]ի (980–1015) թագաւորութեամբ, ով Քրիստոնէութիւն ընդունելով Քիեւեան Ռուսիան շրջեց դէպի [[Բիւզանդական Քրիստոնէութիւն]]. անոր որդի՝ [[Յարոսլաւ Իմաստուն]]ի (1019–1054) թագաւորութեան ժամանակ Քիեւեան Ռուսիան հասաւ իր մշակութային ռազմական հզորութեան գագաթնակէտին։&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;/&gt;
Ատոր ետեւէն պետութեան մասնատում եւ նորէն արդիականացաւ տարածաշրջանային իշխանութիւններու կարեւորութիւնը։ [[Վլատիմիր Մոնոմախ]]ի (1113–1125) եւ անոր որդի [[Մստիսլաւ]]ի (1125–1132) օրով, Քիեւեան Ռուսիան վերջնականապէս մասնատուաւ առանձին իշխանութիւններու։

11 եւ 12-րդ դարերուն քոչվոր [[թուրք]] ցեղերու կողմիէն մշտական յարձակումները բերին սլաւոնական ժողովուրդներու զանգվածային տեղահանման դէպի հիւսիս՝ աւելի անվտանգ անտառային շրջաններ։&lt;ref name=&quot;Klyuch1&quot;&gt;{{cite book|last=Klyuchevsky|first=Vasily|title=The course of the Russian history|location=v.1|url=http://www.kulichki.com/inkwell/text/special/history/kluch/kluch16.htm|isbn=5-244-00072-1|year=1987|publisher=&quot;Myslʹ}}&lt;/ref&gt;
13-րդ դարու մոնկոլական ներխուժման հետեւանքով Քիեւան Ռուսիան դատարկուեցաւ, իսկ Քիեւը 1240 թ. ամբողջովին աւերուեցաւ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|title=The Destruction of Kiev|accessdate=January 3, 2008|work=University of Toronto's Research Repository|archive-date=August 19, 2016|archive-url=https://wayback.archive-it.org/6473/20160819150506/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։ Ուքրանիոյ ներկայիս տարածքը Քիեւեան Ռուսիայէն յաջողած է պահպանել Գալիչի եւ Վոլհինիայի տարածքները, որոնք միացած են կազմաւորել [[Գալիցիա-Վոլհինիա]] պետութիւնը։

=== Օտարերկրեայ Տիրապետությիւն ===
[[Պատկեր:Repin Cossacks.jpg|մինի|''&quot;Զապորոժեան կազակներու պատասխանը [[Օսմանեան կայսրութիւն|թրքական]] սուլթանին.&quot;'' Նկարիչ՝ [[Իլյա Րեպին]] 1880 - 1891]]
&lt;!-- 1349–1914 --&gt;
 [[Պատկեր:Rzeczpospolita2nar.png|մինի|ձախից| [[Մոնկոլեան ներխուժում]]էն ետք ինկած դարերուն, Ուքրանիան մեծապէս կը գտնուէր Լիթուայի տիրապետութեան տակ, ( 14-րդ դարէն) եւ Լիւբլինի միութենէն (1569) սկսած Լեհաստանի [[Լեհ–Լիտուական համագործակցութիւն|Լեհ–Լիթուական համագործակցութիւն]] 1619]]
14-րդ դարու կէսերուն [[Լեհաստանի Կազիմիր III թագաւոր]]-ը ձեռք բերաւ Գալիցիա-Վոլինիայի վերահսկողութիւնը, այն դեպքին մէջ, երբ Ռուսիոյ սիրտը այդ թիւին մէջ եւ Քիեւը [[Իրպէն գետի ճակատամարտ]]էն ետք դարձավւ[[Գեդեմինաս]]ի՝ Լիտուայի մեծ դքսութեան տարածք։
1386 թ. [[Կրեվոյի միութիւն]], Լեհաստանի եւ Լիտուայի [[արքայատներու միաւորում]]էն ետք, Հիւսիսային Ուքրանիոյ մեծ մասը կը կառավարուէր Լիտուայի տեղական ազնուականութեան կողմէն, որպէս Լիտուայի Մեծ Դքսութեան մաս։

1569 թ. [[Լիւբլինի միութիւն]]ը կը ձեւաւորէ Լեհ–Լիտուական համաձայնագիրը, որմով Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը լիտուական ենթակայութենէն կ'անցնի [[Լեհական թագաւորութիւն|Լեհական թագաւորութեան]] ենթակայութեան տակ, այդպիսով կը դառնայ լեհական տարածք։
Լեհականացման ուղղուած ճնշման ներքեւ, բարձր խաւի ներկայացուցիչները կրօնափոխ եղան եւ դարձան կաթողիկէ եւ լեհ ազնուականութենէն անհնար էր անոնց տարբերել։&lt;ref&gt;Subtelny, p. 92–93&lt;/ref&gt; Այդպիսով հասարակ մարդիկ զրկուելով իրենց ազգակից պաշտպաններէն՝ հանձինս ուղղափառ ազնուականութեան, շրջեցան դէպի կազակները, որոնք կը մնային ուղղափառ։

=== Ուքրանիոյ Ժողովրդական Հանրապետութիւն ===
Հանրապետութիւնը ստեղծուած է 1917 թ.-ի [[Նոյեմբեր 20]]-ին, անկախ հռչակուած է 1918 թ.-ի Յունուար 22-ին՝ Կեդոնական խորհուրդը ({{lang-uk|Центральна Рада}})-ի որոշմամբ։

Սկզբնապէս հանրապետութիւնը իրեն կը համարէր Ռուսական հանրապետութեան մաս, սակայն [[Հոկտեմբերեան Ընկերային Յեղափոխութիւն|Փետրուարեան Յեղափոխութենէն]] ետք ան կը փորձէր բոլորովին անկախ ըլլալ։ 1919 թ.-ի սկզբին ան իրեն միացուց [[արեւմտաուքրանական շրջաններ]]ը, որոնք առանձնացած էին [[Աւստրո-Հունգարիա]]յէն։ Սակայն շուտով [[Կարմիր բանակ]]ը գրաւած է երկիրը։ 1919 թ.-ի Յունուար 14-ին ստեղծուեցաւ [[Ուքրանական ԽՍՀ]]-ն։

Ուքրանիոյ Ժողովրդական Հանրապետութեան պետական խորհրդանիշները՝
{|class=&quot;graytable&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
|[[Պատկեր:Coat of Arms of UNR.svg|100px|աջից]]
|[[Պատկեր:Flag of Ukrainian People's Republic 1917.svg|160px|աջից]]
|-
|Զինանշան||դրօշ
|}
== Աշխարհագրութիւն ==
{{Հիմնական|Ուքրանիոյ աշխարհագրութիւն}}
[[Պատկեր:Ukraine topo en.jpg|մինի|300px|աջից]]
'''Ուքրանիան''' տարածքով երկրորդ պետութիւնն է [[Արեւելեան Եւրոպա|Արեւելեան]] [[Եւրոպա]]յի մէջ Երկրի տարբեր մասերն ունեն աշխարհագրական տարբեր առանձնահատկություններ՝ լեռնայինից մինչեւ հարթավայրային։ Երկիրը գտնվում է {{coord|49|00|N|32|00|E|type:country}} կոորդինատներում։ Զբաղեցնում է 603 700 կմ² տարածք, որն աշխարհում 44-րդ ցուցանիշն է։ Ուքրանիայի մակերեւույթի 98% ցամաքային է, եւ միայն 2% են զբաղեցնում ջրային տարածքները։ Հարավից երկիրը դուրս է գալիս դեպի [[Սև ծով]], ափեզրի երկարությունն է 2782 կմ։

Ուքրանիայի ընդհանուր սահմանի երկարությունն է 4663 կմ։ Երկիրը սահմանակից է [[Ռուսաստան]]ի (1576 կմ), [[Մոլդավիա]]յի (939 կմ), [[Բելառուսիա]]յի (891 կմ), [[Ռումինիա]]յի (531 կմ), [[Լեհաստան]]ի (526 կմ), [[Հունգարիա]]յի (103 կմ), եւ [[Սլովակիա]]յի (97 կմ) հետ։ Ուքրանիայի ամենաբարձր կետն է [[Գովերլա]] լեռը, որի բարձրությունն է 2061 մ, իսկ ամենացածրադիր կետն է [[Կույալնիկի լիման]]ը, այս կետը ընկնում է [[ծովի մակերևույթ]]ից 5 մ. ներքեւ։

=== Ընդհանուր Տեղեկութիւններ ===
Ուքրանիան ունի կարեւոր ռազմավարական դիրք [[Արեւելեան Եւրոպա]]յի մէջ, շրջապատուած [[Սեւ Ծով]]ով հարաւէն, միւս կողմերէն այն կը շրջապատեն [[Լեհաստան]]ը, [[Սլովակիա]]ն եւ [[Հունգարիա]]ն արեւելքէն, [[Բելառուսիա]]ն հիւսիսէն, [[Մոլդովա]]ն եւ [[Ռումինիա]]ն հարաւ-արեւմուտքէն եւ [[Ռուսիա]]ն արեւելքէն։ Ուքրանիան կը տարածուի արեւմուտքէն արեւելք 1316 քմ եւ հիւսիսէն հարաւ 893կմ։ Երկրի ծայրագոյն կէտերն են [[Գրեմեաչ]] գիւղը ([[Չեռնիգովի մարզ]]) հիւսիսին մէջ, [[Սառիչ հրուանդան]]ը ([[Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետութիւն]]) հարաւին մէջ, [[Չոպ]] քաղաքը ([[Անդրկարպատեան մարզ]]) արեւմուտքէն մէջ եւ [[Չերվոնա Զիրկա (Լուգանսկի մարզ)|Չերվոնա Զիրկա]] գիւղը ([[Լուգանսկի մարզ]]) արեւելքին մէջ։

[[Կարպատեան լեռներ]]ի հիւսիսային մասը կը հասնի Ուքրանիոյ արեւելեան մասին։ Երկրի ամենաբարձր կէտը [[Գովերլա]] լեռն է, որուն բարձրութիւնը կը կազմէ 2061 մ։ Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը կը զբաղեցնեն [[Սեւ Ծով]]ու հիւսիսին մէջ տարածուող [[տափաստան]]անման շրջանները։ Ուքրանիան համարեայ կը կիսուի երկու հաւասար մասերու [[Դնեպր]] գետով, որ կը տարածուի ամբողջ Ուքրանիայով հիւսիսէն հարաւ։ Ան կը թափուի Սեւ ծով [[Ղրիմ]] թերակղզիին հիւսիս [[Հարաւային Բուգ]]ի եւ [[Դնեստր]]ի գետաբերաններու մօտ։ Սահմանը Ռուսիոյ հետ երկրէ երկիր ամենաերկար սահմանն է, ան կը տարածուի նաեւ [[Ազովի ծով]]ով։

[[Պատկեր:Pontic Caspian climate.png|մինի|300px|Մօտաւորապէս կը ներկայացնէ Սեւ ծովու շուրջ ինկած [[բիոմ]]ները։ [[Ղրիմի թերակղզի]]ի հարաւային ծայրամասին մէջ, [[Ղրիմի լեռներ]]էն ներքեւ ինկած է [[մերձարեւադարձային գօտի]]:]]

Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը կը զբաղեցնեն ոչ բերրի [[տափաստան]]ները եւ [[սարաւանդ]]ները։ Ուքրանիոյ հողերու հետ 58% կ'օգտագործուի որպէս ոռոգուող տարածքներ, 2% կ'օգտագործուի մշտական մշակաբոյսերու աճեցման համար, 13% որպէս արոտավայրեր, 18% կը զբաղեցնեն անտառները եւ 9% միւսները։

Երկիրը կը շրջապատեն լեռներ, հարաւին մէջ այդ [[Ղրիմի լեռներ]]ն են [[Ղրիմի թերակղզի|Ղրիմի թերակղզիի մէջ]] եւ [[Ազովի ծով]]ու մօտ, արեւմտեան կողմէն այդ [[Կարպատեան լեռներ]]ն են, արեւելքին մէջ, Ազովի ծովու մօտ կան նաեւ քամահրուած ցածր լեռներ՝ [[Դոնեցի բլրաշար]]ը։

=== Ռելիեֆ ===
Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը կը զբաղեցնեն սովորական հարթավայրեր, [[ծովու մակարդակ]]էն միջինին մէջ 175 մ բարձրութեամբ։ Հարթավայրերը շրջապատուած են լեռներով արեւմուտքին եւ հարաւին մէջ, Ուքրանիոյ տարածքին մէջ գտնուող հարթավայրերու մեծ մասը տեղաբաշխուած են [[Արեւելաեւրոպական հարթավայր]]ի հարաւ արեւմտեան մասին մէջ։ Հարթավայրերը ունին բազմաթիւ բարձրադիր եւ ցածրադիր շրջաններ, որոնք առաջացած են [[Արեւելաեւոպական պլատֆորմ]]ի հիմքերու ոչ հաւասար բիւրեղացման հետեւանքով։
Ուքրանիոյ տարածքին մէջ կը գտնուին հետեւեալ ցածրավայրերը՝ հիւսիսին մէջ [[Պոլեսեան ցածրավայր|Պոլեսեան]], երկրի կեդրոնին մէջ [[Մերձդնեպրեան ցածրավայր|Մերձդնեպրեան]] եւ հարաւին էջ [[Մերձսեւծովեան ցածրավայր]]երը։ Ուքրանիոյ տարածքի բարձրավայրերն են՝ [[Վոլինեան բարձրավայր|Վոլինեան]], [[Պոդոլեան բարձրավայր|Պոդոլեան]], [[Մերձդնեպրեան բարձրավայր|Մերձդնեպրեան]], ինչպէս նաեւ հետեւեալ բլրաշարերը՝ [[Տովրի]]ները արեւմուտքին մէջ, [[Սլովեչանսկ-Օվրուչանսկի բլրաշար]]ը հիւսիսին մէջ, [[Դոնեցի բլրաշար]]ը եւ [[Մերձազովեան դաշտավայր]]ը հարաւ արեւելքին մէջ։
Երկրի տարածքի մօտ 5 % կը զբաղեցնեն լեռները՝ Ուքրանիան [[Արեւելեան Կարպատներ|Կարպատները]] (բարձրութիւնը՝ 2061 մ) հարաւ-արեւմուտքին մէջ եւ [[Ղրիմի լեռներ]]ը [[Ղրիմի թերակղզի|Ղրիմի թերակղզոո]] հարաւին մէջ։

=== Կլիմայ ===
Ուքրանիան ունի չափաւոր մայրցամաքային կլիմա ցուրտ [[ձմեռ]]ներով եւ համեմատաբար շոգ [[ամառ]]ներով։ Միայն Ղրիմի թերակղզիի հարաւային ափերուն գոյութիւն ունի խոնաւ մերձարեւադարձային կլիմայի գօտի&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Կոտեկ | first = Մ. | coauthors =Ջ. Գրեզեր, Ս. Բեք, Բ. Ռուդոլֆ, և Ֆ. Ռուբել | title =Կլիմայի դասակարգման Կյոպեն-Գեյգերի աշխարհի քարտէզը | journal =Մետեորոլ. Զ. | volume =15 | pages =259–263 | url =http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/kottek_et_al_2006_A4.pdf | doi =10.1127/0941-2948/2006/0130 | accessdate = 2012-08-24 | year =2006 | issue = 3}}&lt;/ref&gt;։ Ուքրանիոյ կլիման կ'ենթարկուի խոնաւ [[Ատլանտեան օվկիանոս|ատլանտիկական]] օդի ազդեցութեան&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;Ուքրանիա։ (2010). Բրիտանիկա հանրագիտարանին մէջ։ Ստացած է 23 Օգոստոս 2010-ին, առցանց Encyclopædia Britannica-էն՝ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/612921/Ukraine&lt;/ref&gt;։ Տեղումների մակարդակը Ուքրանիոյ տարածքին մէջ, հաւասարաչափ չէ բաշխուած, հիւսիսին մէջ, կը գրանցուին մեծ քանակութեամբ տեղումներ, արեւելքն մէջ ատորմէ պակաս եւ հարաւ-արեւելքին մէջ աւելի քիչ։ Տարեկան տեղումներու քանակությիւնը հարթավայրերուն մէջ 300 - 700 մմ է, Ղրիմի լեռներուն մէջ 1000 - 1200 մմ, Ուքրանիոյ Կարպատներուն մէջ աւելի քան 1500 մմ։

Յւնիսը եւ Յուլիսը սովորաբար ամենախոնաւ ամիսներն են, մինչդեռ Փետրուար ամիսը սովորաբար ամենաչորն է&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;/&gt;։ Ձմեռային կլիման կը տատանուի պաղ եղանակէն Սեվ ծովու ափերուն մինչեւ ցուրտ եղանակը երկրի ներսը, ամառները երկրի հիմնական մասին մէջ տաք են, իսկ՝ հարաւային մասին մէջ սովորաբար կ'ըլլան շատ շոգ։

Միջին բազմամեայ օդի ջերմաստիճանը կը կազմէ՝ Յունուարին −5&amp;nbsp;°C, Յուլիսին +20&amp;nbsp;°C։

=== Ջրային Ռեսուրսներ ===
{{Հիմնական|Ուքրանիոյ մեծ գետեր|Ուքրանիոյ լիճեր}}
Ուքրանիան հարաւային եւ հարաւ արեւելեան կողմերէն կը լուացուի [[Սեւ Ծով|Սեւ]] եւ [[Ազովի ծով]]երով։ Երկրի տարածքով հոսող գետերու 90% կը հանդիսնան այս երկու ծովերու [[ներհոսքի աւազան]]ի մասեր։ քանի մը գետեր կը պատկանին [[Բալթիկ ծով]]ի աւազանին։ Ուքրանիոյ մէջ կան յոթ հիմնական գետեր (փակագծերուն մէջ տրուած է գետերու երկարութիւնը Ուքրանիոյ տարածքին մէջ)՝ [[Դեսնա (Դնեպրի վտակը)|Դեսնան]] (591 քմ), [[Դնեպր]]ը (982 քմ), [[Դնեստր]]ը (705 քմ), [[Դանուբ]]ը (174 քմ), [[Պրիպեատ (գետ)|Պրիպյատը]] (261 քմ), [[Սեւերսկի Դոնեց]]ը (672 քմ) եւ [[Հարաւային Բուգ]]ը (806 քմ)։

Ուքրանիոյ տարածքի 2 տոկոսը կը կազմեն ջրային տարածքները, անոնց մէջ կը մտնեն [[լիճ|լճերը]] եւժեւ [[լիման]]ները։
Ուքրանիոյ շեծ լիճերը եւ լիմաններն են (փակագծերուն մէջ ցույց տրուած է մակերեսը քմ²)՝
Լիճեր՝
* [[Սասիկ (Օդեսայի մարզ)|Սասիկ]] (Կունդուկ) (205 քմ²)
* [[Յալպուգ]] (149 քմ²)
* [[Կուրուգլույ]] (94 քմ²)
* [[Կագուլ (լիճ)|Կագուլ]] (90 քմ²)
Լիմաններ՝
* [[Դնեպրի լիման]] (800 քմ²)
* [[Ուտլյուկի լիման]] (700 քմ²)
* [[Դնեստրի լիման]] (360 քմ²)
* [[Մոլոչնի լիման]] (168 քմ²)
* [[Տիլիգուլի լիման]] (70 − 150 քմ²)
* [[Խաջիբեյի լիման]] (70 քմ²)
* [[Կույալնիկի լիման]] (60 − 56 քմ²)

=== Լեռներ ===
Ուքրանիոյ տարածքի հարթաւայրային մասի ամենաբարձր կէտն է [[Բերդա (լեռ)|Բերդա]] լեռը (515 մ), ձախափնեայ հարթաւայրային մասի բարձրագոյն կէտն է [[Մոգիլա Մեչետնաեայ]]ն (367, 1 մ)։ Ստորեւ կը բերուի Ուքրանիոյ բարձր լեռներու ցանկը՝

Ուքրանական Կարպատներ
* [[Գովերլա]] - 2060, 8 մ
* [[Բրեբենեսկուլ (լեռ)|Բրեբենեսկուլ]] - 2035, 8 մ
* [[Չոռնայա Գոռա]] - 2020, 2 մ
* [[Պետրոս (լեռ)|Պետրոս]] - 2020, 2 մ
* [[Գուտին Տոմնատիկ]] - 2016, 4 մ
* [[Ռեբրա]] - 2001, 1 մ
Ղրիմի լեռներ
* [[Ռոման-Կոշ]] - 1545 մ
* [[Դեմիր-Կապու]] - 1540 մ
* [[Զեյտին-Կոշ]] - 1534 մ
* [[Քեմալ-Էգերեկ]] - 1529 մ
* [[Էկլիզի-Բուրուն]] - 1527 մ

=== Օգտակար Հանածոներ ===
Ուքրանիոյ մէջ առկա են [[երկաթ]]ի հանքաքարի, [[ածուխ]]ի, [[մանգան]]ի, [[բնական գազ]]ի, [[նաֆթ]]ի, [[աղ]]ի, [[ծծումբ]]ի, [[գրաֆիտ]]ի, [[տիտան]]ի, [[մագնեզիում]]ի, [[կաոլին]]ի, [[նիկել]]ի, [[պղինձ]]ի զգալի պաշարներ։

=== Բնապահպանական խնդիրներ ===
Ուքրանիան ունի բազմաթիւ բնապահպանական խնդիրներ։ Որոշ շրջաններուն մէջ, կայ խմելու ջուրի զգալի պակաս։ Օդը եւ ջուրը երկրին մէջ ապականած են, ինչպէս նաեւ՝ կայ անտառահատման խնդիր։

Երկրի հիւսիս-արեւելքին մէջ 1986 թուականի [[Չեռնոբիլի ատոմակայան]]ի մէջ տեղի ունեցած աղետէն ետք գոյութիւն ունի հսկայական տարածութիւն, որ վարակուած է ռադիացիայով։

=== Երկնաքարային Խառնարաններ ===
Տուեալ պահին Ուքրանիոյ տարածքին մէջ, յայտնի են ութ [[հարուածային խառնարան]]ներ, որոնք առաջացած են [[երկնային մարմին]]ներու անկման պատճառով։ Բոլոր [[խառնարան]]ները, բացի Իլինեցկիէն, թաղուած են, այսինքն ծածկուած են [[նստուածքային ապար]]ներով, եւ հետազոտուած են հորատանցքերու միջոցով։

* [[Բոլտիշի խառնարան]] ([[Կիրովոգրադի մարզ]]) - տրամագիծը 25 քմ, տարիքը - 100 մլն. տարի
* [[Իլինեցկիի խառնարան]] ([[Վիննիցայի մարզ]]) - տրամագիծը 300 մ, տարիքը - 400 մլն. տարի
* [[Զապադնի (խառնարան)|Զապադնի]] - տրամագիծը 4 քմ, տարիքը - 115 մլն. տարի
* [[Զելենոգայի խառնարան]] - տրամագիծը 2, 5 քմ, տարիքը - 120 մլն. տարի
* [[Օբոլոնի խառնարան]] ([[Պոլտաւայի մարզ]]) - տրամագիծը - 20 կմ, տարիքը - 169 ± 7 մլն. տարի, կոորդինատները՝ 49°35’հս.լ. 32°55’աե.ե.
* [[Ռոտմիստրովի խառնարան]] - տրամագիծը - 2, 7 քմ, տարիքը - 140 մլն. տարի
* [[Տերնովի խառնարան]] - տրամագիծը - 12 քմ, տարիքը - 280 մլն. տարի
* [[Բելիլովի խառնարան]] - տրամագիծը - 6, 2 քմ, տարիքը - 166± 10 մլն. Տարի

== Վարչական Բաժանում ==
{{Հիմնական|Ուքրանիոյ վարչական բաժանում}}
Համաձայն 1996 թուականի [[Ուքրանիոյ սահմանադրութիւն|Ուքրանիոյ սահմանադրութեան]] երկրին մէջ ընդունուած է հետեւեալ վարչկան բաժանումը՝ 24 մարզ, 2 հանրապետական նշանակութեան քաղաք եւ [[Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետութիւն]]։ Ուքրանիոյ մէջ կան 490 շրջաններ, 446 քաղաք, 907 քաղաքատիպ աւան եւ 10196 գիւղ։

Ուքրանիոյ տարածքային կազմութիւնը կը հիմնուի միասնականութեան եւ պետական տարածքի ամբողջականությեան, համադրելով կեդրոնացած եւ ապակեդրոնացած պետական իշխանութեան համակարգերը, ինչպէս նաեւ ռեգիոններու հաւասարակշռուած ընկերա-տնտեսական զարգացման սկզբունքներու վրայ, հաշւի առնելով անոնց պատմական, տնտեսական, աշխարհագրական եւ դեմոգրաֆիկ առանձնահատկութինները, էթնիկական եւ մշակութային աւանդոյթները։

; Մարզեր
{{col-begin}}
{{col-4}}
* [[Վիննիցայի մարզ]]
* [[Վոլինի մարզ]]
* [[Դնեպրոպետրովսկի մարզ]]
* [[Դոնեցկի մարզ]]
* [[Ժիտոմիրի մարզ]]
* [[Անդրկարպատեան մարզ]]
* [[Զապորոժիէի մարզ]]
* [[Իվանո-Ֆրանկովսկի մարզ]]

; Պետական նշանակութեան քաղաքներ
[[Պատկեր:COA of Kyiv Kurovskyi.svg|50px|link=Կիեւ]] [[Կիեւ]]
{{col-4}}
* [[Քիեւի մարզ]]
* [[Կիրովոգրադի մարզ]]
* [[Լուգանսկի մարզ]]
* [[Լուովի մարզ]]
* [[Նիկոլաեւի մարզ]]
* [[Օդեսայի մարզ]]
* [[Պոլտաւայի մարզ]]
* [[Ռովնոյի մարզ]]

;

[[Պատկեր:COA of Sevastopol.svg|50px|link=Սեգաստոպոլ]] [[Սեգաստոպոլ]]
{{col-4}}
* [[Սումիի մարզ]]
* [[Տերնոպոլի մարզ]]
* [[Խարկովի մարզ]]
* [[Խերսոնի մարզ]]
* [[Խմելնիցկիի մարզ]]
* [[Չերկասիի մարզ]]
* [[Չեռնիգովի մարզ]]
* [[Չերնովիցիի մարզ]]
{{col-4}}
{{Ukraine Labelled Map|float=right}}
{{col-end}}

Ղրիմի Ինքանավար Հանրապետութիւնը կը հանդիսանայ Ուքրանիոյ անբաժան մասը, եւ Ուքրանիոյ սահմանադրութեան շրջանակներում մէջ, գործող իրաւասութիւններով կը լուծէ իրեն յատկացուած խնդրիները։
== Քաղաքական Համակարգ ==
Ուքրանիան [[ունիտար պետութիւն|ունիտար հանրապետութիւն]] է, որուն գլխաւոր օրէնքը կը հանդիսանայ [[1996]] թուականին ընդունուած [[Սահմանադրութիւն]]ը։

=== Գործադիր Իշխանութիւն ===
Պետութեան եւ գործադիր իշխանութեան ղեկավարը [[նախագահ]]ն է, 2014 թ. Յունիս 7-էն՝ [[Պետրո Պորոշենկո]]ն։ Նախագահը կը հանդիսանայ նաեւ [[Ուքրանիոյ զինուած ոյժեր]]ու գլխաւոր [[հրամանատար]]ը։ Պետութեան ղեկավարի պարտականութիւնները կատարած նախագահին կ'օգնէ [[վարչապետ]]ը․ 2013 թ դրութեամբ՝ [[Նիքոլայ Ազարով]]ը։ Վարչապետը կը զբաղեցնէ նախագահի պաշտօնը վերջինիս մահուան կամ հրաժարականի պարագային։

Նախագահը կ'ընտրուի հինգ տարի ժամկէտով գաղտնի քուէարկութեամբ ուղղակի համընդհանուր ընտրական իրաւունքի հիման վրայ։ Նոյն թեկնածուն չի կրնար զբաղեցնել նախագահի պաշտօնը 2 անգամէն աւելի անընդմէջ։ [[1991]] թ երկրի առաջին նախագահ ընտրուած է [[Լեոնիդ Կրավչուկ]]ը։

Նախագահը կը կազմէ [[կառավարութիւն]]ը՝ [[նախարարներու կաբինետ]]ը, որուն ղեկավարն է [[վարչապետ]]ը։

Կառավարութեան կազմին մէջ կը մտնեն [[փոխվարչապետ]]ներ (կը վերահսկեն քանի մը նախարարութիւններ եւ գերատեսչութիւններ), [[նախարար]]ներ (կը ղեկավարեն նախարարութիւնները) եւ գերատեսչութիւններու ղեկավարներ, որոնք նախարարական պաշտօն չեն զբաղեցներ, սակայն պաշտօնապէս իրենց կարգավիճակով նախարարներուն հաւասար են։ Կառավարութեան քանակական կազմը եւ կառուցուածքը (փոխվարչապետներու, նախարարներու եւ գերատեսչութիւններու ղեկավարներու քանակը) օրէնքով չեն կարգաւորուիր եւ կը սահմանուին նախագահին կողմէ։

=== Օրէնսդիր Իշխանութիւն ===
Ուքրանիոյ գերագոյն օրենսդիր մարմինը [[Ուքրանիոյ գերագոյն ռադա|Գերագոյն ռադան]] է ({{lang-uk|Верховна рада України, ВРУ}})։ Ան կը հանդիսանայ մշտական գործող կառոյց, որ կը հրաւիրուի տարին 2 անգամ։

Գերագոյն ռադան իր կանոնաւոր նստաշրջաններուն կ'իրականացնէ նորընտիր նախագահի երդմնակալութեան արարողութիւնը եւ կը հաստատէ նախագահին կողմէ առաջարկուող պետական քաղաքականութեան հիմնական ուղղութիւնները 5 տարի ժամկէտով։ Նախագահը պատասխանատու է ռադայի առջեւ, [[խորհրդարան]]ը կրնայ անվստահութիւն յայտարարել անոր։

Գերագոյն ռադան կազմուած է 450 պատգամաւորներէ։ [[2013]] թ դրութեամբ խորհրդարանի նախագահն է [[Վլատիմիր Ռիբակ]]ը։

Ռադայի իրաւասութիւններուն մէջ կը մտնէ [[օրէնք]]ներու մշակումը, ընդունումը եւ ատոնց իրագործման վերահսկողությունը, պետական պիւտճէի հաստատումը, միջազգային համաձայնագրերու վաւերացումը։ Ռադայի պատգամաւորները կ'ընտրուին 5 տարի ժամկէտով ընդհանուր ուղղակի ընտրութիւններու միջոցով, որոնք տեղի կ'ունենան խառն համակարգով։

[[ՊատկերВерховна рада 8 скликання.png|մինի|435px|Գերագոյն ռադայի 8-րդ նստաշրջանի կուսակցական կազմը]]
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Խմբակցություն||Տեղ
|-
|[[Շրջաններու կուսակցութիւններ]]
|align=right|210
|-
|[[Բատկիվշչինա]]
|align=right|99
|-
|[[Ուքրանիոյ ժողովրդավարական դաշինք յանուն բարեփոխումներու]]
|align=right|42
|-
|[[«Ազատութիւն» համաուքրանական միաւորում]]
|align=right|37
|-
|[[Ուքրանիոյ կոմունիստական կուսակցութիւն]]
|align=right|32
|-
|Անկախ պատգամաւորներ
|align=right|30
|-
|'''Տեղերու ընդհանուր քանակը'''
|align=right|450
|}

=== Դատական Իշխանութիւն ===
Արդարադատութիւնը Ուքրանիոյ մէջ կ'իրականացուի բացառապէս դատարաններու միջոցով։ Դատարաններու իրաւասութիւնները կը տարածուին պետութեան մէջ առկայ բոլոր իրաւայարաբերութիւններու վրայ։ Ուքրանիոյ մէջ ընդհանուր իրաւասութիւններու դատարաններու համակարգը կը կազմուի մասնագիտացման եւ տարածքայնութեան սկզբունքներու հիման վրայ։ Ընդհանուր իրաւասութեան դատարաններուն մէջ կը գործեն քաղաքացիական եւ քրէական գործերով զբաղող խորհուրդներ։ Ընդհանուր իրաւասութեան դատարաններու համակարգի գերագոյն դատական մարմինը կը հանդիսանայ քաղաքացիական եւ քրէական գործերը քննող [[Ուքրանիոյ Գերագոյն դատարան|Գերագոյն դատարանը]]։ Գերագոյն դատարանը աւելի շատ դատական գործունէութիւնը համընդհանրացնող կարգավիճակ ունի։ Ունի վերանայման իրաւունք։ Գերագոյն դատարանն իր ոյժը կորսնցուցած է [[Ուքրանիոյ Բարձրագոյն յատուկ դատարան|Բարձրագոյն յատուկ դատարանի]] ձեւաւորումէն ետք։

Յատուկ դատարաններ՝

* Կենցաղային (Տարածաշրջանային, Վերաքննիչ, Բարձրագոյն)
* Վարչական (Թաղային, Վերաքննիչ, Բարձրագոյն)
[[Ուքրանիոյ Սահմանադրական դատարան]]ը առանձին, ընդհանուր իրաւասութիւններու դատարաններէն անկախ դատարան է։

=== Քաղաքական Կուսակցութիւններ ===
Ուքրանիոյ ներկայիս կուսակցական համակարգը կազմուած է [[1990]]-ական թուականներուն։ Այն ժամանակ լիպերալ-դեմոկրատական փոփոխութիւններու հետեւանքով միակուսակցական համակարգը փոխարինուեցաւ բազմակուսակցականով։

Կուսակցութիւններու գործունէութիւնը կը կարգաւորուի գործող օրէնսդրութեամբ, որ պարբերաբար վերանայման կ'ենթարկուի։ [[2012]] թ [[Հոկտեմբեր]]ի դրութեամբ կը գործէ կուսակցութիւններու վերաբերեալ [[2011]] թ [[Նոյեմբեր]]ին ընդունուած օրէնքը։ Համաձայն այդ օրէնքի՝ կուսակցութիւն ստեղծելու իրաւունք ունին երկրի որեւէ 30 քաղաքացի։ Կուսակցութիւնը պէտք է գրանցուի արդարադատութեան նախարարութեան մէջ եւ կուսակցական գործունէութիւն սկսելու համար պէտք է ապացոյց ներկայացնէ, որ երկրի բոլոր մարզերուն մէջ ունի իր անդամները։ Բոլոր կուսակցութիւնները պարտաւոր են ընդունիլ [[Սահմանադրութիւն]]ը որպէս Ուքրանիոյ հիմնական օրէնք։

[[2012]] թ դրութեամբ Ուքրանիոյ մէջ պաշտօնապէս գրանցուած է աւելի քան 200 կուսակցութիւն։&lt;ref&gt;[http://www.minjust.gov.ua/parties Ուքրանիոյ արդարադատութեան նախարարութիւն]&lt;/ref&gt; Վերջին խորհրդարանական ընտրութիւններու ժամանակ, որ տեղի ունեցած է [[2012]] թ [[Հոկտեմբեր 28]]-ին, մասնակցած է 21 կուսակցութիւն։ Օրէնքով սահմանուած 5%-ի շեմը յաղթահարեց 5 կուսակցութիւն, 16 կուսակցութիւն խորհրդարանին մէջ տեղ չզբաղեցուց։

=== Արտաքին Քաղաքականութիւն ===
[[1918]]-[[1922]] թթ Ուքրանիան դիւանագիտական յարաբերութիւններ ունէր [[Լեհաստան]]ի, Պուլկարիոյ, Թուրքիոյ, [[Վատիկան]]ի, [[Դանիա]]յի, [[Նորվեկիա]]յի, [[Շուետիա]]յի, [[Շվեյցարիա]]յի, [[Իրան]]ի, [[Ռումինիա]]յի, [[Լիտվա]]յի, [[Լատվիա]]յի, [[Ֆինլանդիա]]յի, [[Էստոնիա]]յի, [[Վրաստան]]ի, [[Աւստրիա]]յի եւ [[Չեխոսլովակիա]]յի հետ։ [[1945]] թ դարձաւ [[ՄԱԿ]]-ի, այնուհետեւ [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ]]-ի, [[Աշխատանքի միջազգային կազմակերպութիւն|Աշխատանքի միջազգային կազմակերպութեան]] (ԱՄԿ) անդամ։ Խորհրդային Ուքրանիոյ առաքելութիւնը ՄԱԿ-ին կից որոշուեցաւ [[Վիեննա]]յի, [[Փարիզ]]ի, [[Ժնեւ]]ի, [[Նիւ Յորք]]ի մէջ։ [[1948]] թ Ուքրանիան առաջին անգամ դարձաւ [[ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան Խորհուրդ|ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան խորհուրդի]] ոչ մշտական անդամ։ Մինչեւ [[1991]] թ Լեհաստանը, [[Գերմանիոյ Դեմոկրատական Հանրապետութիւն|ԳԴՀ]]-ն, Չեխոսլովակիան, [[Հունգարիա]]ն, Ռումինիան, Պուլկարիան, [[Հարաւսլաւիա]]ն, [[Կանադա]]ն, [[Գերմանիոյ Դաշնային Հանրապետութիւն|ԳԴՀ]]-ն, [[ԱՄՆ]] հիւպատոսութիւններ ունէին [[Կիեւ]]ի մէջ, իսկ Պուլկարիան, [[Կուբա]]ն, [[Հնդկաստան]]ը եւ [[Եգիպտոս]]ը՝ [[Օտեսա]]յի մէջ։ [[1991]] թ ետք, Ուքրանիան վերականգնեց դիւանագիտական յարաբերութիւնները աշխարհի պետութիւններու մեծ մասի հետ։ Որովհետեւ [[ՌԴ]] [[ԽՍՀՄ]]-ին պարտքի փոխարէն իրեն վերցուց Ուքրանիոյ արտերկրներուն մէջ գտնուող նախկին դեսպանատները, ապա պետութիւնը բոլորովին մնաց առանց դեսպանատներու՝ բացառութեամբ ԱՄՆ-ում գտնուող դեսպանատանը։ ՌԴ եւ [[Բելառուս]]ի հետ միասին Ուքրանիան դարձաւ [[ԱՊՀ]] հիմնադիրը, թէեւ յետագային որոշակիօրէն հեռացաւ անորմէ։ [[1997]] թ [[Մայիս 31]]-ին ՌԴ եւ Ուքրանիոյ նախագահները ստորագրեցին ընկերութեան, համագործակցութեան եւ գործընկերութեան պայմանագիր, որ վավերացուեցաւ Գլխաւոր ռադայի եւ Պետական դումայի կողմէն։ [[1999]] թ [[Մայիս 14]]-[[Մայիս 15|15]] [[Լվով]]ի մէջ կայացած [[Կեդրոնական Եւրոպա]]յի պետութիւններու նախագահներու հանդիպման Կուչման յայտարարեց, որ Ուքրանիան կ'երթայ «եւրոպական ուղիով» եւ սերտ կապեր կը հաստատի ԵՄ հետ։ Դատապարտելով [[1999]] թ գարնան Հարաւսլաւիայի ռմբակոծութիւնները՝ ուքրանացի դիւանագետները իրենց միջնորդական դերակատարութիւնը առաջարկեցին [[Բալկաններ]]ի հակամարտութեան լուծման գործին մէջ։

Ներկային, Ուքրանիան կը հանդիսանայ հետեւեալ կազմակերպութիւններու անդամ՝ [[ՄԱԿ]] ([[1945]]), [[ՄԱԿ-ի Եւրոպական Տնտեսական Հանձնաժողով|ՄԱԿ-ի ԵՏՀ]] ([[1947]]), [[Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութիւն|ԱՀԿ]] ([[1948]]), [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ]] ([[1954]]), [[Եւրոպայի անվտանգութեան եւ համագործակցութեան կազմակերպութիւն|ԵԱՀԿ]] ([[1992]]), [[Վերակառուցման եւ զարգացման եւրոպական բանկ|ՎԶԵԲ]] ([[1992]]), [[Արժոյթի միջազգային հիմնադրամ|ԱՄՀ]] ([[1992]]), [[Վերակառուցման եւ զարգացման միջազգային բանկ|ՎԶՄԲ]] ([[1992]]), [[Սեւծովեան տնտեսական համագործակցութեան կազմակերպութիւն|ՍՏՀԿ]] ([[1992]]), [[Միջազգային ֆինանսական կորպորացիա|ՄՖԿ]] ([[1993]]), [[Ներդրումային երաշխիքներու բազմակողմ գործակալութիւն|ՆԵԲԳ]] ([[1994]]), [[Գործընկերութիւն հանուն խաղաղութեան կազմակերպութիւն|ԳՀԽԿ]] ([[1994]]), [[Եւրախորհուրդ|ԵԽ]] ([[1995]]), [[Ժողովրդավարութեան եւ տնտեսական զարգացման կազմակերպութիւն|ՏՀՁԿ]] ([[1997]]), [[Եւրո-ատլանտեան համագործակցութեան խորհուրդ]] ([[1997]]), [[Սեւծովեան առեւտուրի եւ զարգացման բանկ|ՍԱԶԲ]] ([[1998]]), [[Ներդրումային վէճերու կարգաւորման միջազգային կեդրոն]] ([[2000]]), [[Զարգացման միջազգային ասոցիացիա|ԶՄԱ]] ([[2004]]), [[Առեւտուրի Համաշխարհային Կազմակերպութիւն|ԱՀԿ]] ([[2008]])։ Ուքրանիան նաեւ կը հանդիսանայ ԱՊՀ-ի փաստացի անդամը ([[1991]]) եւ դիտորդի կարգավիճակ ունի հետեւեալ կազմակերպութիւններուն մէջ՝ [[Բալթեան երկրներու խորհուրդ]] ([[1999]]), [[Եւրասիական տնտեսական ընկերակցութիւն|ԵվրԱզԷՍ]] ([[2002]]), [[Ֆրանկոֆոնիա]] ([[2006]])։

=== Զինուած ոյժեր ===
[[Պատկեր:Ukrainian BTR-80.jpg|մինի|Ուքրանական բանակի զինուորները ԲՏՌ-80 զրահափոխադրիչի մէջ իրաքեան պատերազմին մէջ]]
[[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] փլուզումէն ետք, Ուքրանիոյ մնաց 780000 զինուժ, որ կը համարուի աշխարհի երրորդ մեծագոյն [[միջուկային զէնք]]ով հագեցած ռազմական ոյժը։&lt;ref name=milgov/&gt;&lt;ref&gt;
[http://www.globalsecurity.org/wmd/world/ukraine/index.html Ուքրանիոյ յատուկ զինամթերքը]&lt;/ref&gt;[[1992]] թ [[Մայիս]]ին Ուքրանիան ստորագրեց [[Ստրատեգիական յարձակողական սպառազինութիւններու սահմանափակման պայմանագիր]], ուր երկիրը համաձայնուեցաւ Ռուսիոյ տալ ողջ միջուկային զենքը եւ միանալ միջուկային զենքի չտարածման պայմանագրին որպես միջուկային զյնք չունեցող երկիր։ Ուքրանիան վավերացուց պայմանագիրը [[1994]] թ եւ [[1996]] թ երկիրը ազատեցաւ միջուկային զէնքէն։&lt;ref name=milgov&gt;[http://www.mil.gov.ua/index.php?lang=en&amp;part=history&amp;sub=history Ուքրանիոյ ռազմական ոյժերու պատմութիւնը]&lt;/ref&gt;

Ուքրանիան հետեւողական քայլեր ձեռնարկեց սովորական զէնքի կրճատման ուղղութեամբ։ Ան ստորագրեց [[Եւրոպայի մէջ Սովորական Սպառազինութիւններու մասին պայմանագիր]], որ կ'ենթադրէր [[տանկ]]երի, [[հրետանի]]ի եւ [[զրահապատ մեքենա]]ներու թիւի կրճատում (զինուած ոյժերը կրճատուեցան 300000-ի)։ Պետութիւնը կը նախատեսնէ ներկայիս բանակը փոխարկել պրոֆեսիոնալ կամաւոր բանակի ոչ ուշ քան [[2011]] թ։&lt;ref name=&quot;wbook06&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.mil.gov.ua/files/white_book_eng2006.pdf |title=Սպիտակ գիրք, 2006 թ |accessdate=2012-10-28 |archive-date=2012-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028133352/http://www.mil.gov.ua/files/white_book_eng2006.pdf |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;

[[Պատկեր:Sukhoi Su-27UB Belyakov.jpg|մինի|ձախից|Ուքրանիոյ օդային ոյժը, Սուխոյ Սու-27]]
Ուքրանիան զգալի դեր կը խաղայ խաղաղապահ գործողութիւններուն մէջ։ Ուքրանական զորքերը տեղաբաշխուած են [[Կոսովո]]յի մէջ որպէս ուքրանիա-լեհական [[գումարտակ]]ի մաս։&lt;ref&gt;[http://www.mil.gov.ua/index.php?lang=en&amp;part=peacekeeping&amp;sub=kfor_kosovo Բազմազգային խաղաղապահ զորքերը Կոսովոյի մէջ]&lt;/ref&gt; Ուքրանական զորքեր տեղաբաշխուեցան նաեւ [[Լիբանան]]ի մէջ, որպէս [[ՄԱԿ-ի ժամանակաւոր ոյժեր]]ի մաս՝ հրադադարը պահպանելու նպատակով։ Տեխնիկական սպասարկման եւ ուսումնական գումարտակ տեղակայուեցաւ նաեւ [[Սիերա Լեոնե]]ի մէջ։ [[2003]]-[[2005]] թթ ուքրանական զորքերը լեհական հրամանատարութեան ներքո մեկնեցան [[Իրաք]] որպէս [[Միջազգային կոալիցիոն ոյժեր Իրաքի մէջ|միջազգային կոալիցիոն ոյժերու]] մաս։ Ուքրանական բանակի զինծառայողներիւ թիւին աշխարհին մէջ, կը կազմէ շուրջ 562։&lt;ref&gt;
[http://www.mil.gov.ua/index.php?part=peacekeeping&amp;lang=en Խաղաղապահ առաքելութիւն]&lt;/ref&gt;

Այլ երկրներու զինմիաւորումները՝ ներառեալ [[ԱՄՆ զինուժ]]ը, ուքրանական ոյժերու հետ մէկտեղ կանոնաւորապէս կը մասնակցին զորավարժութիւններու Ուքրանիոյ մէջ։&lt;ref&gt;[http://www.kyivpost.com/news/politics/detail/67094 Խորհրդարանը կը հաստատէ օտարերկրեայ զինմիաւորումներու մասնակցութիւնը Ուքրանիոյ զորավարժութիւններուն]&lt;/ref&gt;

Անկախութենէն ետք, Ուքրանիան իրեն չեզոք երկիր հռչակեց։&lt;ref&gt;[http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Ukraine_rev1.htm Ուքրանիոյ ինքնիշխանութեան մասին հռչակագիր]&lt;/ref&gt; Պետութիւնը սահմանափակ ռազմական համագործակցութիւն ունի Ռուսիոյ, այլ [[Անկախ պետութիւններու համագործակցութիւն|Անկախ պետութիւններիու համագործակցութեան]] երկրներու եւ [[ՆԱՏՕ]]-ի հետ սկսած [[1994]] թուականէն։ [[2000]]-ական թուականներուն, կառավարութիւնը հակուած էր դէպի ՆԱՏՕ-ն եւ խորը համագործակցութեան սկիզբը դրուեցաւ, երբ [[2002]] թ ստորագրուեցաւ ՆԱՏՕ-Ուքրանական գործողութիւններու ծրագիրը։ Ետքը որոշուեցաւ, որ ՆԱՏՕ-ին միանալու որոշումը պետք է ընդունուի համազգային հանրաքվեի միջոցով հետագային։&lt;ref name=&quot;wbook06&quot;/&gt; Գործող նախագահ [[Վիկտոր Յանուկովիչ]]ը Ուքրանիոյ եւ ՆԱՏՕ-ի միջեւ համագործակցութիւնը բաւարար կը համարէ։&lt;ref name=NATOTAK&gt;[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/63797/ ՆԱՏՕ-ն կը հաստատէ Ուքրանիոյ պատրաստուածութիւնը կազմակերպութեան մէջ ընդգրկուելու համար]&lt;/ref&gt; Յանուկովիչը դէմ է Ուքրանիոյ միացման ՆԱՏՕ-ին։&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/idUSTRE6062P320100107 Յանուկովիչը կը խոստանայ Ուքրանիոյ հեռու պահել ՆԱՏՕ-ից]&lt;/ref&gt; [[2008]] թ [[Բուխարեստ]]ի մէջ, կայացած համաժողովին ՆԱՏՕ-ն յայտարարեց, որ Ուքրանիան կրնայ անդամակցել ՆԱՏՕ-ին, երբ ան ցանկանայ եւ երբ ան կը համապատասխանի անդամակցման չափանիշերուն։&lt;ref name=NATOTAK/&gt;

=== Պետական Խորհրդանիշեր ===
Ուքրանիան ունի 3 պետական խորհրդանիշ՝ [[դրօշ]], [[զինանշան]], [[քայլերգ]]։ [[1996]] թ [[Յունիս 28]]-ին Ուքրանիոյ Սահմանադրութեան 20-րդ յօդուածով հաստատուեցաւ պետութեան փոքր զինանշանը՝ ոսկէ եռաժանին՝ կապոյտ ֆոնի վրայ։ Եռաժանին [[Կիեւեան Ռուսիոյ ժամանակ Ռիւրիկովիչ իշխանատոհմի պետական խորհրդանիշը եւ տոհմական կնիքը կը հանդիսանար։ Փոքր զինանշանը այդպէս ալ չընդունուած մեծ զինանշանի մասը կը կազմէ. անոր վրայ պատկերուած է կապոյտ վահան՝ դեղին եռաժանիով։

[[1992]] թ [[Յունուար 28]]-ին Ուքրանիոյ Գերագոյն խորհուրդը հաստատեց Ազգային դրօշը, որ ուղղանկիւն պաստառ՝ կազմուած լայնութեամբ իրար հաւասար 2 հորիզոնական շերտերէն․ վերին շերտը [[կապոյտ]] է, ստորինը՝ [[դեղին]]։&lt;ref name=&quot;Конституция Украины&quot;&gt;[[Ուքրանիոյ Սահմանադրութիւնը]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.is/20120913134435/www.ukrgold.net/country/page554.htm Խորհրդանիշեր]&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;graytable&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
|[[Պատկեր:Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg|100px]]
|[[Պատկեր:Flag of Ukraine.svg|150px]]
|[[Պատկեր:Flag of the President of Ukraine.svg|120px]]
|-
|Զինանշան||դրօշ||Նախագահական դրօշ
|}

=== Պետական Տօներ ===
* [[Յունուար 1]] - [[Նոր տարի]]
* [[Յունուար 7]] - [[Սուրբ Ծնունդ]]
* [[Յունուար 22]] - Ուքրանիոյ համախմբուածութեան եւ ազատութեան օր
* [[Մարտ 8]] - Կանանց միջազգային օր
* [[Մայիս 1]] - Աշխատաւորներու համերաշխութեան միջազգային օր
* [[Մայիս 9]] - Յաղթանակի օր
* [[Յունիս 28]] – Ուքրանիոյ Սահմանադրութեան օր
* [[Օգոստոս 24]] - Անկախութեան օր
* Փոփուող ամսաթիւ - [[Զատիկ]]
* Փոփուող ամսաթիւ - Սուրբ Երրորդութեան օր
== Տնտեսութիւն ==
Ուքրանիան կը պատկանի արդիւնաբերաագրարային երկիրներու բաժինին։ Ըստ ազգային մրցունակութեան՝ ան [[2012]] թ աշխարհին մէջ, զբաղեցուցած է 73-րդ տեղը։

Ուքրանիոյ տնտեսութիւնը կը զբաղեցնէ 39-րդ տեղը աշխարհին մէջ, ըստ [[ՀՆԱ]]-ի չափի ([[2011]])։&lt;ref&gt;[http://mostinfo.su/86-vvp-po-pps-stran-mira.html Աշխարհի երկիրներու ՀՆԱ-ն]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Сіа.gov&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |title=CIA — The World Factbook |accessdate=2016-03-28 |archive-date=2018-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126230340/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Մէկ բնակչին բաժին իյնկող ՀՆԱ-ի չափը կը կազմէ 7600 ԱՄՆ դոլար (2011)։&lt;ref name=&quot;Сіа.gov&quot; /&gt; 2011 թ ՀՆԱ-ի աճը կազմեց 5, 2%։&lt;ref name=&quot;Сіа.gov:рост&quot;&gt;[http://korrespondent.net/business/economics/1313156-vvp-ukrainy-v-2011-godu-vyros-na-52-gosstat Ուքրանիոյ ՀՆԱ-ն 2011 թ աճեցաւ 5, 2%-ով]&lt;/ref&gt; Ուքրանիոյ պարտքը [[2010]] թ հասաւ ՀՆԱ-էն 93, 5%-ի, իսկ 2010 թ [[Յուլիս 1]]-ի դրութեամբ ՀՆԱ-ի աճը կազմեց 3, 7%։&lt;ref&gt;[http://top.rbc.ru/economics/17/03/2010/381129.shtml Ուքրանիոյ պետական պարտքը կազմեց ՀՆԱ-էն 93, 5%։]&lt;/ref&gt;

Ուքրանիան կը համարուի արտահանման ուղղուածութիւն ունեցող երկիր․ ըստ որոշ գնահատականներու՝ երկրի ՀՆԱ-ի 50%-ը կը կազմուի արտահանումէն։&lt;ref&gt;[http://www.ukrrudprom.ua/digest/Vsemirniy_bank_poddergit_ukrainskiy_eksport.html Համաշխարհային բանկը կ'աջակցէ ուքրանական արտահանութեան]&lt;/ref&gt; [[2011]] թ ըստ [[Առեւտուրի Համաշխարհային Կազմակերպութիւն|Առեւտուրի Համաշխարհային Կազմակերպութեան]]՝ Ուքրանիան համաշխարհային ներմուծողներու շարքին մէջ զբաղեցուց 25-րդ տեղը։

[[1992]] թ սկսած նկատուեցաւ հարաճող ապաինդուստրալացին մէջ, որ բարձր տեխնոլոգիական արտադրութուններու մէջ եւ [[մեքենաշինութիւն|մեքենաշինութեան]] ոլորտին մէջ, ընդհանուր բնոյթ կրեց։ [[1999]] թ [[ՀՆԱ]]-ն 40%-ով ցած էր [[1991]] թ մակարդակէն։ Որոշակիօրէն բարորակ վիճակին մէջ, յայտնուեցան մետաղագործական, քիմիական եւ ցած աւելացուած արժէքով այլ էներգատար արտադրութիւնները, որոնք [[համաշխարհային շուկա]]յին մէջ պահպանեցին իրենց մրցունակութիւնը՝ ի շնորհիւ էներգակիրներու ռուսական ցած գիներու։ Արդիւնաբերութեան այն ճիւղերը, որոնք քիչ թէ շատ կ'աշխատին [[մետաղագործութիւն]]ն է, [[էներգետիկա]]ն (կան ատոմային էլեկտրակայաններ եւ [[Դնեպր (գետ)|Դնեպր]] գետի վրայ ՀԷԿ-ի ամբողջ մը համալիր), ինչպէս նաեւ [[քիմիական արդիւնաբերութիւն]]ը եւ [[հանքարդիւնաբերութիւն]]ը ([[ածուխ]]ի, [[հանքանիւթ]]ի արդիւնահանում)։ Որոշակի չափով տնտեսապէս զարգացած շրջաններն են [[Դոնբաս]]ը (Դոնեցկի եւ Լուգանսկի մարզ), [[Պրիդնեպրովիէ]]ն (Դնեպրոպետրովսկի եւ Զապորոժիէի մարզ), ինչպէս նաեւ [[Կիև]], [[Խարկով]], [[Օտեսա]] եւ [[Լվով]] քաղաքները։

Տնտեսութեան իր շուկայական բնոյթի համաձայն բնորոշ է պետութեան աշխոյժ դերը՝ անոր կը պատկանին մօտ 140 մեծ ընկերութիւններ ազգային տնտեսութեան տարբեր ոլորտներուն մէջ, ինչպէս նաեւ պետութիւնը կը վերահսկէ շարք մը ապրանքներու գիները՝ ներառեալ հիմնական [[սննդամթերք]]ը եւ վառելիքաքսանիւթերը։ [[2011]] թ ՀՆԱ ծաւալին մէջ, արդիւնաբերութեան մասնաբաժինը կազմեց 34, 4%, ծառայութիւններու ոլորտը՝ 56, 2%, [[գիւղատնտեսութիւն]]ը՝ 9, 4%։ Ընդ որուն արդիւնաբերութեան մէջ, զբաղուած է աշխատող բնակչութեան 18, 5%, գիւղատնտեսութեան մէջ՝ 15, 8%, իսկ ծառայութիւններու ոլորտին մէջ՝ 65, 7%։ Աշխատունակ բնակչութեան ընդհանուր թուաքանակը կը կազմէ 22.09մլն մարդ (30-րդ տեղը աշխարհին մէջ), գործազրկութեան մակարդակը կը կազմէ 7% (81-րդ տեղը աշխարհին մէջ)։

=== Արդիւնաբերութիւն ===
Ուքրանիոյ արդիւնաբերական զարգացումը սկսաւ [[18-րդ դար|18]]-[[19-րդ դար]]երուն, երբ հիմք դրուեցաւ գիւղատնտեսական արտադրանքի մշակման։ Սակայն ինդուստրացման ուղղուած ծրագիրը մշակուեցաւ միայն 19-րդ դարու վերջին եւ [[20-րդ դար]]ու սկիզբին։ Ուքրանիան գլխաւորապէս կ'արտահանէ [[գունաւոր մետալուրգիա]], որ կը կազմէ [[ծանր արդիւնաբերութիւն|ծանր արդիւնաբերութեան]] արտահանման գրեթէ կէսը։ [[Քիմիական արդիւնաբերութիւն]]ը կ'աշխատի մետալուրգիայի հետ մէկտեղ՝ օգտագործելով մետաղագործութեան եւ [[գետնածուխ]]ի արդիւնաբերութեան կողմնակի ապրանքները՝ [[ազոտային պարարտանիւթ]]երու, [[լաք]]երու, [[ներկ]]երու, [[դեղ]]երու արտադրութեան համար։ [[Ֆոսֆորիտ]]ները, [[կալիումի աղ]]երը եւ [[կերակուրի աղ]]ը կ'օգտագործուի հանքային պարարտանիւթերու՝ [[ծծմբաթթու|ծծմբաթթվի]] արտադրութեան մէջ։ [[Նաֆթ]]ը ու [[գազ]]ը (ինչպէս տեղական, այնպէս ալ ներմուծուած) կ'օգտագործուի [[սինթետիկ կաուչուկ]]ի եւ [[սինթետիկ մանրաթել]]ի արտադրութեան մէջ։

Արդիւնաբերութեան հիմնական կեդրոններն են՝
* ''Ցեմենտի արտադրութիւն''՝ [[Բալակլեա]], [[Ամվրոսիևկա]], [[Զդոլբունով]], [[Բախչիսարայ]], [[Նիկոլաեւ]] (Լվովի մարզ)
* ''Բետոնային կառուցուածքներու արտադրութիւն''՝ [[Խարկով]], [[Դնեպրոպետրովսկ]], [[Զապորոժիէ]], [[Կրիվոյ Ռոգ]], [[Չերնիգով]], [[Կիեւ]], [[Դոնեցկ]], [[Սոկիրեանի]], [[Կախովկա]]
* ''Պատերու կառուցման նիւթերու արտադրութիւն''՝ [[Սումի]], [[Կիեւ]], [[Խմելնիցկի]], [[Չերնովցի]], [[Չերնիգով]]
* ''Ապակիի արտադրութիւն''՝ [[Կիեւ]], [[Ստրի]], [[Կոնստանտինովկա]], [[Լուով]], [[Բերեժանի]], [[Բուչա]]
* ''Ճենապակու և հախճապակու արդյունաբերություն''՝ [[Բուդի]], [[Կորոստեն]], [[Պոլոննոյէ]], [[Բարանովկա]], [[Սումի]]
* ''Սնունդի արդիւնաբերութեան'' մէջ զբաղուած է երկրի աշխատուժի 12.8%-ը ([[2003]] թ տուեալներով)։ Կ'արտադրուի աւելի քան 3000 տեսակ ապրանք։

Ուքրանիոյ անտառային ռեսուրսները սահմանափակ են եւ կը կազմեն երկրի տարածքի 14, 3%-ը։ Անտառներու հիմնական մասը կը գտնուի [[Կարպատներ]]ու, [[Պոլեսիէ]]ի եւ [[Ղրիմ]]ի լեռներուն մէջ։ Տարածուած են ծառերու թանկարժէք տեսակներ՝ [[հաճարենի]], [[կաղնի]], [[եղեւնի]], [[սոճի]], [[հացենի]]։

Անտառամշակման արդիւնաբերութիւնը ձեւաւորուած է Կարպատներու եւ Պոլեսիեու մէջ, (կը կազմէ ամբողջ անտառամշակման արդիւնաբերութեան 90%)։ Անտառային զանգուածները անխնայ օգտագործուած են։ Անտառամշակման մեծ կեդրոններն են՝ [[Լուով]], [[Չերնովցի]], [[Իվանո-Ֆրանկովսկ]], [[Լուցկ]], [[Ժիտոմիր]], [[Չերնիգով]], [[Ռախով]], [[Յասինյա]], [[Խուստ]], [[Ուժգորոդ]], [[Մուկաչեւո]], [[Կոստոպոլ]], [[Շոստկա]]։

Անտառամշակման գօտիներէն դուրս՝ արդիւնաբերական մեծ կեդրոններուն մէջ եւ փոխադրութեան հանգոյցներուն մէջ ([[Կիեւ]], [[Դոնեցկ]], [[Խարկով]], [[Օտեսա]], [[Չերկասի]], [[Խերսոն]]) ներկրուող հումքի հիման վրայ, կը գործեն փայտամշակման գործարաններ։ Կ'արտադրուի [[փայտանիւթ]], [[նրբատախտակ]], [[լուցկի]]։ Կահոյքագործական գործարանները տարածուած են հիմնականին մէջ, այնպիսի մեծ քաղաքներու մէջ, ինչպիսիք են [[Կիեւ]]ը, [[Լուով]]ը, [[Օտեսա]]ն, [[Խարկով]]ը։ Այս բնագաւառի գործարաններու տեղաբաշխումը իրականացնելէն հաշուի կ'առնուի հումքը, ջրային ռեսուրսները, էլեկտրաէներգիայի առկայութիւնը, որակաւորուած աշխատուժը։

=== Գիւղատնտեսութիւն ===
[[ԽՍՀՄ]]-ի փլուզումէն ետք, [[գիւղատնտեսութիւն|գիւղատնտեսութեան]] մէջ նկատուեցաւ համակարգային ճգնաժամ, որ բացասաբար անդրադարձաւ բնագաւառի արտադրական ցուցանիշերու վրայ։ [[2000]]-ական թուականներու կէսերուն, [[բուսաբուծութիւն|բուսաբուծութեան]] ցուցանիշերը հասան եւ նոյնիսկ գերազանցեցին [[1990]]-ական թուականներուն արձանագրուած ցուցանիշերուն։ Միեւնոյն ժամանակ [[անասնաբուծութիւն]]ը մինչ՝ այժմ չի կրնար վերականգնել նախկին ծաւալները։

Գիւղատնտեսութեյան ցուցանիշերը ըստ [[2011]] թ Ուքրանիոյ Պետական վերլուծական ծառայութեան տուեալներու՝
# [[Բուսաբուծութիւն]]
* [[Հացահատիկ]]ի արտադրութիւն՝ 56.7մլն տոննա (51մլն տոննա [[1990]] թ)
* [[Շաքարի ճակնդեղ]]ի արտադրութիւն՝ 18, 7մլն տոննա (44, 2մլն տոննա 1990 թ)
* [[Արեւածաղիկ|Արեւածաղկի]] արտադրութիւն՝ 8, 6մլն տոննա (2, 5մլն տոննա 1990 թ)
* [[Կարտոֆիլ]]ի արտադրութիւն՝ 24, 2մլն տոննա (16, 7մլն տոննա 1990 թ)
* [[Բանջարեղէն]]ի արտադրութիւն՝ 9, 8մլն տոննա (6, 6մլն տոննա 1990 թ)
# [[Անասնաբուծութիւն]]
* [[Միս|Մսի]] արտադրութիւն՝ 2, 1մլն տոննա (4, 3մլն տոննա 1990 թ)
* [[Կաթ]]ի արտադրութիւն՝ 11մլն տոննա (24, 5մլն տոննա 1990 թ)
* [[Ձու|Ձվի]] արտադրություն՝ 18, 6մլդ տոննա (16, 2մլն տոննա 1990 թ)
* Ոչխարի բուրդի արտադրութիւն՝ 3, 8 հազ. տոննա (29, 8մլն տոննա 1990 թ)

=== Ծառայութիւններու Ոլորտ ===
Ծառայութիւններու ոլորտը սովորաբար կարեւոր դեր չէ խաղացած Ուքրանիոյ տնտեսությեն մէջ (ներառեալ [[ԽՍՀՄ]] կազմի մէջ)։ Այս ոլորտի զարգացումը կապուած է [[1990]]-[[2000]] թթ հետ։ [[2011]] թ ծառայութիւններու ոլորտը կը կազմէր [[ՀՆԱ]]-ի 56, 2%-ը եւ աշխատանքով կ'ապահովէր երկրի աշխատուժի 65.7%-ին։

==== Բանկային Ոլորտ ====
Ուքրանիոյ ֆինանսաւարկային համակարգը [[1997]]-[[1998]] թթ խորը ճգնաժամէն ետք, [[2000]]-ական թթ առաջին կիսուն, ընդհանուր առմամբ կայունացաւ։ [[2005]] թ [[Ուքրանիոյ Ազգային բանկ]]ը երկարաժամկէտ ծրագիր մշակեց՝ ուղղուած երկրին մէջ գործող մասնաւոր բանկային հաստատութիւններու թիւի կրճատմանը՝ փոքր բանկերու միաձուլման կամ մեծ բանկերու կողմէն փոքրերու «կուլ տալու» միջոցով։ Ի տարբերութիւն [[2009]]-[[2011]] թթ բացասական արդիւնքներու ([[2009]] թ կորուստը կազմեց 38 450մլն գրին, [[2010]] թ՝ 13 027մլն գրին, [[2011]] թ՝ 7 708մլն գրին) [[2012]] թ 9 ամիսներու ընթացքին, Ուքրանիոյ բանկային համակարգը դրական ֆինանսական արդիւնք ցուցաբերեց, որ հաւասար էր +2 775մլն գրինի։&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.finance.ua/ru/~/3/0/all/2012/11/16/291418 |title=Ուքրանիոյ բանկային համակարգի վերլուծական ուսումնասիրութիւնը 2012 թ 9 ամիսներու ընթացքին |accessdate=2016-03-28 |archive-date=2013-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130103914/http://news.finance.ua/ru/~/3/0/all/2012/11/16/291418 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; [[2012]] թ [[Սեպտեմբեր]]ի դրութեամբ Ուքրանիոյ մէջ, կը հաշուըւի 176 կոմերցիոն [[բանկ]], որոնցմէ 55-ը օտարերկրեայ գործընկերներու հետ կը համագործակցի, 10-ի վերահսկող փաթեթը կը պատկանի օտարերկրեայ սեփականատերերու։&lt;ref&gt;[http://www.bank.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=36807 Основні показники діяльності банків України]&lt;/ref&gt; Յատկանշական է, որ այդ բանկերէն 10 ամենամեծերը կը ղեկավարուին բանկային ոլորտի 63, 4%-ը, որուն ընդհանուր միջոցները կը կազմեն $353մլդ։&lt;ref name=&quot;Госдеп&quot;&gt;[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3211.htm Department of State]&lt;/ref&gt;

[[2010]] թ Ուքրանիոյ Ազգային բանկի վերաֆինանսաւորումը կը կազմէր 11, 97% (27-րդ տեղը աշխարհին մէջ), կոմերցիոն բանկերու վարկաւորման բազային տոկոսադրոյքը՝ 15, 95% (36-րդ տեղը աշխարհին)։&lt;ref name=&quot;CIA-Main&quot; /&gt;

==== Զբօսաշրջութիւն ====
Ուքրանիան ունի զբոսաշրջական լայն հնարաւորութիւններ՝ Ղրիմը եւ Կարպատները, հին ուքրանական քաղաքներու պատմական յուշարձանները, գիւղական զբօսաշրջութիւնը եւ բնական արգելոցները։

''Համաշխարհային ժառանգութեան օբյեկտները Ուքրանիոյ մէջ''
* [[Սոֆիայի տաճար (Կիեւ)|Սոֆիայի տաճարը]] եւ անոր հետ կապուած վանքային կառոյցները
* [[Կիեւ-Պեչորեան մայրավանք]] (Կիեւ)
* [[Լուովի պատմական կեդրոն]]ը (Լուով)

=== Էներգետիկա ===
Ուքրանիան կը հանդիսանայ էներգետիկայի արտահանող։ Ըստ «Ուքրանատերէներգո» պետական ընկերութեան տուեալներու՝ [[2012]] թ Ուքրանիան արտահանած է 9 745մլդ կվ/ժ էլեկտրաէներգիա։ Հիմնական գնորդներն են [[Հունգարիա]]ն, [[Լեհաստան]]ը, [[Սլովակիա]]ն, [[Ռումինիա]]ն եւ [[Մոլդովա]]ն։

Միջուկային վառելիքի 100%-ը Ուքրանիան կ'երթայ արտասահմանէն։ Հիմնական մատակարարը կը հանդիսանայ ռուսական «ТВЭЛ» (վառելիքի մեծ մասը Ուքրանիոյ համար ընկերութիւնը կը ստանայ ուքրանական [[ուրան]]էն) ընկերութիւնը։ [[2011]] թուականէն, ՀարաւՈւքրանիական ատոմակայանի երրորդ եւ չորրորդ սնուցման բլոկներուն մէջ մասնակիօրէն կ'օգտագործուի Westinghouse ընկերութեան վառելիքը։

[[2004]] թ ուքրանական 4 ատոմակայաններ արտադրեցին երկրի էլեկտրաէներգիայի 53.2%-ը։ Մինչ 2030 թ Ուքրանիան կը ծրագրէ կառուցել 9 նոր ատոմային էներգաբլոկներ եւ եւս 2 բլոկներ կառուցման տարբեր մակարդակներու վրայ կ'ըլլան։

{| class=&quot;wikitable&quot;
|Ուքրանիոյ ատոմակայաններ
!Ատոմակայաններու անուանում
!Էներգաբլոկներու քանակ
!Օգտագործուող ռեակտորներու տեսակ
!Աշխարհագրական դիրք
!Արտադրուող էլեկտրաէներգիայի ամենամեայ ծաւալ
|-
|[[Զապորոժիէի ատոմակայան]]
|6
|[[ՎՎԷՌ-1000]]
|քաղաք [[Էներգոդար]], [[Զապորոժիէի մարզ]], [[Կախովսկի ջրամբար]]ի մօտ
|40-42մլդ կվ/ժ
|-
|[[Հարաւուքրանական ատոմակայան]]
|3
|[[ՎՎԷՌ-1000]], 
|քաղաք [[Յուժնոուկրանսկ]], [[Նիկոլաեւի մարզ]], [[Հարաւային Բուգ (գետ)|Հարաւային Բուգի]] ափ
|17-18մլդ կվ/ժ
|-
|[[Ռովենսկի ատոմակայան]]
|4
|[[ՎՎԷՌ-440]], [[ՎՎԷՌ-1000]]
|քաղաք [[Կուզնեցովսկ]], [[Ռովենսկի մարզ]], [[Ստիր (գետ)|Ստիր]] գետի ափին
|11-12մլդ կվ/ժ
|-
|[[Խմելնիցկի ատոմակայան]]
|2
|[[ՎՎԷՌ-1000]]
|քաղաք [[Նետեշին]], [[Սլավուցկի շրջան]], [[Խմելնիցկի մարզ]], [[Գորին (գետ)|Գորին]] գետի ափին
|7մլդ կվ/ժ
|-
|}

Ուքրանիան ունի նաեւ 2 չգործող ատոմակայան՝
* [[Չեռնոբիլի ատոմակայան]]ը, որ [[2000]] թ [[Դեկտեմբեր 15]]-էն հանուած է շահագործումէն
* [[Ղրիմի ատոմակայան]]ը, որուն միայն շէնքը կառուցուած է։ Շինարարութիւնը դադարեցուած է դեռեւս [[ԽՍՀՄ]]-ի ժամանակ, երբ պարզ դարձաւ, որ շէնքի նախագծման ժամանակ հաշուի չէ առնուած Ղրիմի սեյսմիկ աշխուժութիւնը։

[[2005]] թ [[Դեկտեմբեր]]ին պետական ատոմային էներգետիկ «Էներգոատոմ» ընկերութիւնը պայմանագիր ստորագրեց ամերիկեան «Holtec International» ընկերութեան հետ՝ չոր տեսակի թափոն հանդիսացող միջուկային վառելիքի համար պահեստի նախագծման եւ կառուցման համար։ Այս պահեստը օգտագործուելու է Ռովենսկի, Հարավուքրանական եւ Խմելնիցկի ատոմակայաններու թափոն միջուկային վառելիքի պահպանման համար, որ այժմ արտահանուած է [[Ռուսաստան]]։

[[2010]] թ 20 տարով երկարաձգուած է Ռովենսկի ատոմակայանի առաջին Էներգաբլոկի ռեսուրսը, իսկ [[2011]] թ աշխատանքներ տարուած են Ռովենսկի ատոմակայանի երկրորդ էներգաբլոկի եւ Հարաւուքրանական ատոմակայանի առաջին էներգաբլոկի ռեսուրսներու երկարաձգման ուղղութեամբ։

=== Արտաքին Առեւտուր եւ Օտարերկրեայ Ներդրումներ ===
[[2011]] թ արտաքին առեւտուրի ծաւալը կազմեց $125, 3մլդ՝ $31, 1մլդ բացասական մնացորդի դէպքին մէջ, արտահանման ծաւալը՝ $69, 42մլդ, ներմուծումը՝ $83, 22մլդ (արտահանումով 38-րդն է աշխարհին, իսկ ներմուծմամբ՝ 51-րդը)։&lt;ref name=&quot;CIA-Main&quot; /&gt;

Կ'Արտահանոուի հիմնականին մէջ, ելեկտրական սարքաւորումներ, տեքստիլ, փայտանիւթ, նրբատախտակ։

Կը ներմուծուի գլխաւորապէս [[էներգակիր]]ներ, [[մեքենա]]ներ, սարքաւորումներ, քիմիական արդիւնաբերութեան եւ նաֆթամշակման ապրանքներ։&lt;ref name=&quot;CIA-Main&quot; /&gt;

[[2009]] թ դրութեամբ ուքրանական արտահանման հիմնական սպառողները կը հանդիսանան [[ՌԴ]] (27.3%), [[Թուրքիա]]ն (5.9%), [[Իտալիա]]ն (4.7%)։&lt;ref name=&quot;CIA-Main&quot; /&gt;

Ուքրանական տնտեսութեան մէջ օտարերկրեայ ներդրումները [[2011]] թ դրութեամբ կազմած են մօտ $60.5մլդ (52-րդ տեղը աշխարհին)։ Ուքրանական ներդրումները արտասահմանին մօտ, կազմած են $3մլդ (65-րդ տեղը աշխարհին)։&lt;ref name=&quot;CIA-Main&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |title=Տեղեկութիւն Ուքրանիոյ մասին ԿՀՎ-ի պաշտօնական կայքին մէջ |accessdate=2016-03-28 |archive-date=2018-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126230340/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Փոխադրութիւն ===
==== Ջրային Փոխադրութիւն ====
Գետային նաւարկելու ճանապարհներու երկարութիւնը կը կազմէ 1672կմ։ [[Դնեպր (գետ)|Դնեպր]] եւ [[Դանուբ (գետ)|Դանուբ]] գետերը միջազգային բեռնափոխադրումներու գործին մէջ, կարեւոր դեր կը խաղան։ Ուքրանիոյ մէջ, կը գործէ նաֆթատարներու եւ գազատարներու զարգացած համակարգ (20 070կմ եւ 7 4540կմ համապատասխանաբար, ինչպէս նաեւ 4170քմ խողովակատար մաքուր ապրանքներւ համար)։ [[Սեւ Ծով|Սեւ]] եւ [[Ազովի Ծով]]ու հիմնական նաւահանգիստներն են՝ [[Յուժնի]], [[Խերսոն]], [[Նիկոլաև]], [[Մարիուպոլ]]։ 2008 թ ընդհանուր առմամբ բոլոր նաւահանգիստներու բեռնաշրջանառութիւնը կազմած է 132.18մլն տոննա։

{|class=&quot;wikitable&quot;
!colspan=2|Ուքրանիոյ մեծագոյն նաւահանգիստները ([[2008]])
|-
!Նաւահանգիստ
!Բեռնաշրջանառութիւն, միլիոն տոննա
|-
|[[Օդեսայի նաւահանգիստ]]
|34, 56
|-
|[[Հարաւային նաւահանգիստ]]
|21, 7
|-
|[[Իլյիչյովսկի նաւահանգիստ]]
|18, 9
|-
|[[Մարիուպոլի նաւահանգիստ]]
|16, 3
|-
|[[Նիկոլաեւի նաւահանգիստ]]
|9, 25
|}

Միջազգային օդակայաններ կը գործեն [[Կիեւ]]ի, [[Խարկով]]ի, [[Դնեպրոպետրովսկ]]ի, [[Դոնեցկ]]ի, [[Մարիուպոլ]]ի (2009 թուականէն կանոնաւոր ուղերթներ չ'իրականար), [[Սիմֆերոպոլ]]ի, [[Լվով]]ի, [[Օտեսա]]յի մէջ։

[[1833]] թ ստեղծուած եւ [[ԽՍՀՄ]]-ի ժամանակ զարգացող Սեւծովեան [[շոգենաւ]]երը վաճառուեցան կասկածելի գործարքներու արդիւնքինմէջ եւ այժմ գրեթէ դադարած են գոյութիւն ունենալ․ 350 նաւերէն մնացած է միայն 6։&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zn.ua/2000/2675/54298/ |title=Ցամաքային նաւագնացութիւն |accessdate=2007-07-16 |archive-date=2007-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070716095103/http://www.zn.ua/2000/2675/54298/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.realestate.net.ua/news234.html Սեւծովեան նաւագնացութիւնը կը զբաղի անշարժ գոյքով]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==== Երկաթուղային Փոխադրութիւն ====
Երկաթուղային փոխադրութիւնը սկսաւ բաւական աշխուժօրէն զարգանալ [[19-րդ դար]]ու վերջին (առաջին երկաթուղային ճանապարհը դրբւած է [[1861]] թ)։ [[2009]] թ դրութեամբ երկաթուղային ճանապարհներու երկարութիւնը կը կազմէ 22 300քմ եւ կը զբաղեցնէ 7-րդ տեղը աշխարհին։ Ելեկտրաֆիկացուած երկաթուղիներու երկարութիւնը 9752քմ է։ Որպէս ազգային ստանդարտ ընդունուած է այսպէս կոչուած լայնագիծը, որ ունի 1520մմ լայնութիւն։ Երկաթուղային ցանցի զարգացման համար բնորոշ են նույն շրջանային անհամաչափութիւնները, ինչ աւտոճանապարհներու համար։

[[2012]] թ վերջի դրութեամբ [[Կիեւ]]ի, [[Խարկով]]ի, [[Դնեպրոպետրովսկ]]ի կը գործէ մեթրօ։

==== Կապ եւ Հեռայաղորդակցութիւն ====
Բնակչութեան կապի միջոցներով ապահովելու աստիճանով Ուքրանիան միջին զարգացած երկրներու շարքին մէջ, առաջնային տեղ կը գրաւէ, սակայն [[2000]]-ական թուականներուն այս ոլորտին բնորոշ էր բարձր դրական դինամիկան, մասնաւորապէս՝ [[համացանձ]]ի բնագաւառին մէջ։ Պետութեան հեռախոսային կոդն է՝ +380։ Բաւական արագ կը տարածուի նաեւ համացանձի հասանելիութիւնը։ Ազգային համացանձի դոմենն է՝ .ua։

== Մշակոյթ ==
 [[Պատկեր:St. Michael's Cathedral from belltower.JPG|մինի|ձախից|[[Ս. Մխայիլի Ոսկեգմբեթ տաճար]]ը [[Կիեւ]]ի մէջ որպէս ուքրանական ենմուշ]]
Ուքրանիոյ աւանդոյթները մեծ ազդեցութեան տակ կը գտնուին քրիստոնէական կրօնէն, որ երկրի գերակայող կրոնն է։&lt;ref name=derzhkomrelig&gt;{{cite web|url=http://www.derzhkomrelig.gov.ua/info_zvit_2003.html|title=Ուքրանիոյ կրոնական պետդեպարտամենտ|accessdate=Յունուար 27, 2008|work=2003 Statistical report|archive-date=2004-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20041204115821/http://www.derzhkomrelig.gov.ua/info_zvit_2003.html|dead-url=}}&lt;/ref&gt; Ուքրանացիները կ'աշխատին պահել իրենց աւանդոյթները եւ երեխաներու դաստիարակման գործին մէջ, էական է տատիկներու եւ պապիկներու աւանդը։ Այն զգալիօրէն կը տարբերի արեւմուտքէն։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tryukraine.com/society/cultural_differences.shtml |title=մշակութային տարբերութիւններ|accessdate=Յունուար 27, 2008|work=Ուքրանացիներու մշակոյթ}}&lt;/ref&gt; Ուքրանիոյ մշակոյթի վրայ ազդած են նաեւ արեւելեան եւ արեւմտեան հարեւանները՝ հիմանականին մէջ ազդեցութիւն ընելու [[Ուքրանիոյ ճարտարապետութիւն|ճարտարապետութեան]] եւ երաժշտութեան վրայ։

[[Պատկեր:VolynPysanky.jpg|մինի|[[Վոլինիա]]յի աւանդական [[Զատկի ձեւի նկարազարդում]]ը
Կոմունիստական դարաշրջանը մեծ ազդեցութիւն ըրած է ուքրանական գիրի վրայ։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-30078/Ukraine|title=Խորհրդային Ուքրանիա|accessdate=Սեպտեմբեր 12, 2007|work=Բրիտանիկա հանրագիտարան|quote=Ընդհանուր առմամբ Ուքրանիոյ մշակոյթի չորս հինգերորդը վերացուած է 1930-ական թթ.}}&lt;/ref&gt; 1932 թ.-ին Ստալինը Խորհրդային Միութեան մէջ, հրապարակեց «գրական գեղարուեստական խմբակցութիւններու ռեֆորմ», որմով եւ առաջ քաշեց [[ընկերային ռեալիզմ]]ը։ Այս հանգամանքը զգալիօրէն խեղդեց մշակւյթը։ Իրավիճակը շտկուեցաւ միայն 1980-ականներուն, երբ սովետական գրողները եւ նկարիչները ազատօրէն կրնային արտայայտել իրենց միտքերը։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9037405|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080622041436/http://www.britannica.com/eb/article-9037405|archivedate=2008-06-22|title=Միխայիլ Գրոբաչով|accessdate=Յուլիս 30, 2008|publisher=Բրիտանիկա հանրագիտարան|quote=Անոր նոր քաղաքականութեան շնորհիւ խօսքի ազատութիւն եղաւ։|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

[[Զատկի ձու]]ն նկարազարդելու աւանդոյթը խորը արմատներ ունի Ուքրանիոյ մէջ։ Անոնք զայն կ'անուանեն ''պիսանկա''։ Ներկելու համար կայ յատուկ տեխնոլոգիա։ Ձուերը կը պատուին մոմի շերտով, որմէ ետք, անոնք կը սկսին գունազարդել տարբեր ներկանիւթերով։ Մոմը արդիւնքին մէջ, կը պաշտպանէ ձուի կլեպը ներկերու ազդեցութենէն։ Ներկելէն ետք, մոմի շերտը կը հեռացնեն՝ արտոնելով որ մնան գեղեցիկ նախշերը։ Այս աւանդոյթը ունի հազարաւոր տարիներէն աւելի պատմութիւն եւ նոյնիսկ եղած է քրիստոնէութենէն առաջ։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cs.unc.edu/~yakowenk/pysanky/index.html|title=Ուքրանիոյ Զատկի ձուեր|accessdate=Յուլիս 28, 2008|publisher=Հիւսիսային Գարոլինայի համալսարան|archive-date=2021-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125004425/http://www.cs.unc.edu/~yakowenk/pysanky/index.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 2000 թ.-ին Կոլոմիա քաղաքի մոտակայքին մէջ՝ [[Կարպատներ]]ու ստորորտը, կառուցուած է «պիսանկայի» թանգարանը, որ 2007 թ.-ին ճանաչցուած է [[Ուքրանիոյ եօթ հրաշալիքներ]]էն մէկը։

=== Ճարտարապետութիւն ===
[[Պատկեր:2005-08-15 Pechersk Lavra seen from river Dnepr Kiev 311 cropped.jpeg|մինի|ձախից|[[Կիեւ-Պեչորեան մայրավանք]]]]
[[Ուքրանական ճարտարապետութիւն]]ը տերմին է, որ կը նկարագրէ այն մոտիվները եւ ոճը, որոնցմով կառուցուած են շինութիւնները ժամանակակէն Ուքրանիիոյ մէջ, ամբողջ աշխարհին մէջ գտնուող ուքրանացիներու կողմէն։ Ուքրանական ճարտարապետութեան առաջին տարրերը ի յայտ հկած են Կիեւեան Ռուսիոյ ժամանակաշրջանին մէջ։ [[12-րդ դար]]էն ետք, ճարտարապետական պատմութիւնը միանգամայն այլ կերպ զարգացաւ Գալիցկի-Վոլինսկեան տիրապետութեան ժամանակաշրջանին մէջ։ Զապորոժեան կազակներու տիրապետութեան ժամանակաշրջանին մէջ, նոր եզակի ճարտարապետական ոճ զարգացաւ Լեհա-Լիտվական միութեան ազդեցութեան տակ։ Ցարական Ռուսիոյ հետ միաւորուելէն ետք, ճարտարապետութիւնը սկսաւ զարգանալ տարբեր ուղղութիւններով․ ռուսական տիրապետութեան տակ գտնուող շրջաններուն մէջ, շինութիւնները կը կառուցուէին այդ ժամանակաշրջանի Ռուսիոյ բնորոշ ոճով, մինչդեռ արեւմտեան Գալիցիայի ճարտարապետութիւնը, կը զարգանար Աւստրո-Հունգարական ազդեցութեան տակ՝ երկու դէպքերուն մէջ ա, լ հոյակերտ շինութիւններ կառուցուեցաւ։ Ուքրանական ազգային մոտիվները կիրառուեցան նաեւ [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] ժամանակ եւ այժմեան անկախ Ուքրանիոյ մէջ։

=== Թատրոն ===
Ուքրանիոյ թատրոնը [[կերպարուեստ]]ի ձեւ է, որ կը հանդիսանայ մշակութային զարգացման մակարդակի նույնականացման եւ մշակութային արտայայտման միջոց։ Որպէս [[արուեստ]]ի տեսակ այն դերասանի խաղի միջոցով գեղարւեստօրէն կը բնութագրէ կեանքը հանդիսատեսի առջեւ։

Ուքրանական թատրոնը, որպէս ազգային թատրոն, հիմնուած է Ուքրանիոյ [[աւանդութիւն]]ներու, [[սովորոթիւն]]ներու եւ [[լեզու]]ի վրայ։ Ուքրանական թատրոնի մասին առաջին յիշատակները եղած են [[19-րդ դար]]ու սկզբներուն։

== Մարզանք ==
Ուքրանիան ընդունեց [[Ոտնագնդակի Եւրոպայի առաջնութիւն 2012|2012 թուականի Ոտնագնդակի Եւրոպայի առաջնութինը]] Ուքրանիոյ մէջ խաղացին 16 խումբեր, Ուքրանիոյ մէջ 8 քաղաքներու նոյնքան մարզադաշտներուն մէջ։ [[Ամառային Օլիմպիական խաղեր 2012|2012 թ.-ի ամառային օլիմպիական խաղերուն]] մէջ, Ուքրանիոյ խումբը նուաճեց՝ 6 ոսկիէ, 5 արծաթէ եւ 9 պրոնզէ մետալներ։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Արտաքին Յղումներ ==
* [http://samu.org.ua/index/armjansikj_vestnik/0-38 «Ուքրանիոյ Հայերու Միութեան» տեղեկատուական-վերլուծական հանդէս]
* [http://encyclopediaofukraine.com Ուքրանական Հանրագիտարանին մէջ]
* [http://kievao.com.ua Կիեւի Հայ Համայնք] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130171804/http://kievao.com.ua/ |date=2020-11-30 }}
* [http://khano.com.ua Խարկովի Հայ Համայնք] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120183912/http://khano.com.ua/ |date=2021-01-20 }}
* [http://arm-odessa.ucoz.ru Օդեսայի Հայ Համայնք]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
{{Արտաքին յղումներ}}

[[Ստորոգութիւն:Ուքրանիա]]
[[Ստորոգութիւն:Եւրոպայի երկրներ]]
[[Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>bt0rja0cxtfl5i6y62y2z2s7y9bug7d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250757</id>
      <parentid>250753</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103753" sha1="gme5j217d28tbl3jvmf5epayne4lcrz" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Երկիր
|բնագիր_անուանում = Ուքրանիա&lt;br /&gt;Україна&lt;br /&gt; 
|common_name = Ուքրանիոյ
|դրօշի_պատկեր = Flag of Ukraine.svg
|դրօշի_նկարագրութիւն = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg
|զինանշանի_նկարագրութիւն = {{PAGENAME}}ի զինանշան
|քարտէզի_պատկեր = Europe-Ukraine (disputed territory).svg
|ազգային_քայլերգ = ''[[Ուքրանիոյ քայլերգ|Ще не вмерла України і слава, і воля]]''
|պաշտօնական_լեզուներ = [[Ուքրաներէն]]
|մայրաքաղաք = [[Քիեւ]]
|latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW=
|ամենամեծ_քաղաք = 
|կառավարութեան_տեսակ = Նախագահ, &lt;br /&gt; Վարչապետ
|established_event1 = &amp;nbsp;-&amp;nbsp;Յայտարարուած&lt;br /&gt; &amp;nbsp;-&amp;nbsp;Հաստատուած
|established_date1 = Սկսած [[ԽՍՀՄ]]-էն&lt;br /&gt; [[Օգոստոս 24]] [[1991]]&lt;br /&gt; [[Դեկտեմբեր 1]] [[1991]]
|population_estimate = 46, 481, 000 
|population_estimate_year = 2005
|population_census = 48, 457, 102
|population_census_year = 2001
|population_density = 78
|population_densitymi² = 202
|currency = Գրիւնա
|currency_code = UAH 
|time_zone = [[EET]]
|utc_offset = +2
|time_zone_DST = [[EEST]]
|utc_offset_DST = +3
|cctld = [[.ua]]&lt;br/&gt;[[.укр]]
|calling_code = 380
}}
[[Պատկեր:Flag of Ukraine.svg|մինի|Ուքրանիայի դրօշ]]
[[Պատկեր:Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg|մինի|Ուքրանիայի զինանշան]]
'''Ուքրանիա''' ([[ուքրաներէն|ուքր.]]՝ Україна, {{IPA|[ukrɑˈjinɑ]}}), պետութիւն Արեւելեան [[Եւրոպա]]յի մէջ։ Ուքրանիան հիւսիսէն եւ հիւսիս արեւելքէն սահմանակից է Ռուսիոյ, հիւսիս արեւմուտքէն՝ [[Բելառուս|Պելառուս]]ին, արեւմուտքէն՝ [[Լեհաստան]]ին, [[Սլովակիա|Սլովաքիոյ եւ]] [[Հունգարիա|Հունգարիոյ]], հարաւ արեւմուտքէն՝ [[Մոլդովա|Մոլտովա]]յին, հարաւէն եւ հարաւ արեւելքէն համապատասխանաբար [[Սեւ Ծով]]ուն եւ [[Ազովի Ծով]]ուն։ Ան 603, 628&amp;nbsp;քմ² ցուցանիշով Եւրոպային յարակից երկիրներու մէջ Ռուսիոյ Դաշնութենէն ետք երկրորդն է իր տարածքով։&lt;ref&gt;[https://books.google.am/books?id=owsHh0v-QT4C&amp;pg=PA345&amp;dq=second+largest+European+country+after+%22Russian+federation%22&amp;hl=nl&amp;sa=X&amp;ei=CXJKT4KvCOis0QW9oJWmDg&amp;ved=0CGcQ6AEwCQ#v=onepage&amp;q=second%20largest%20European%20country%20after%20%22Russian%20federation%22&amp;f=false Global Clinical Trials] by [[Richard Chin]], [[Elsevier]], 2011, ISBN 0123815371 (page 345)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.am/books?id=JXPK9Qp8Yu8C&amp;pg=PT88&amp;dq=Ukraine+second+largest+country+Europe+after+Russia&amp;hl=nl&amp;sa=X&amp;ei=u3NKT6LYNeWe0QWDkoGlDg&amp;ved=0CG8Q6AEwCQ#v=onepage&amp;q=Ukraine%20second%20largest%20country%20Europe%20after%20Russia&amp;f=false Future of Google Earth] by [[Chandler Evans]], [[BookSurge Publishing]], 2008, ISBN 1419689037 (page 174)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UKRCONSUL&quot;&gt;{{cite web|title=Basic facts about Ukraine|url=http://www.ukrconsul.org/BASIC_FACTS.htm|publisher=Ukrainian consul in NY|accessdate=November 10, 2010|archive-date=March 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326032109/http://ukrconsul.org/BASIC_FACTS.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

Համաձայն տարածուած եւ հիմնաւոր տեսութեան [[Քիեւեան Ռուսիա|Քիեւեան Ռուսիայի]] պետութիւնը հիմնադրուած է [[Վարանգեաններ|Վարանգեաններուն]] կողմէ 9-րդ դարուն, որպէս պատմականօրէն հաստատագրուած առաջին [[արեւելեան սլաւոն]]ական պետութիւնը։ Ան ասպարէզ եկաւ [[միջին դարեր]]ուն որպէս հզօր պետութիւն, սակայն 12-րդ դարուն փլուզուեցաւ։ 14-րդ դարու կէսերուն Ուքրանական տարածքները երեք արտաքին ոյժերու տիրապետութեան տակ էին՝ [[Ոսկէ Հորդա|Ոսկի Հորդայ]], [[Լիտուական Մեծ Դքսութիւն|Լիթուական Մեծ Դքսութիւն]] եւ [[Լեհաստանի թագաւորութիւն]]։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/612921/Ukraine/214508/History |title=Ukraine :: History – Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |accessdate=October 31, 2011}}&lt;/ref&gt; [[Հիւսիսային Մեծ Պատերազմ]]էն ետք (1700–1721), Ուքրանիան բաժնուեցաւ քանի մը շրջանային ոյժերու միջեւ։ 19-րդ դարուն Ուքրանիոյ գերակշռող մասը ինտեգրուած էր [[Ռուսական կայսրութիւն|Ռուսական կայսրութեան]] մէջ, մնացած հատուածը [[Աւստրո-Հունգարիա|Աւստրօ-Հունգարիա]]յի վերահսկողութեան տակ էր։  

Ռուսական յեղափոխութենէն ետք մշտական պատերազմական իրադարձութիւններուն հետեւած է 1917-1919 թթ. Ուքրանիոյ անկախութեան ճանաչման քանի մը միջազգային փորձ։

1922 թ. Դեկտեմբեր 30-ին, Ուքրանական անկախութեան պատերազմէն կը կազմաւորուի [[Ուքրանիոյ Խորհրդային Հանրապետութիւն]]ը եւ կը դառնայ [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] հիմնադիր հանրապետութիւններէն մէկը։ Ուքրանիոյ Խորհրդային Հանրապետութեան տարածքը ընդարձակուած էր արեւմուտքէն անմիջապէս [[II Համաշխարհային պատերազմ]]էն առաջ եւ ետքը։ 1954 թ. Ուքրանիան ընդարձակուեցաւ դէպի հարաւ [[Ղրիմ]]ի փոխանցումով։ 1945-ին Ուքրանիոյ ԽՍՀ-ն դարձաւ [[Միաւորուած ազգերու կազմակերպութիւն|Միաւորուած ազգերու կազմակերպութեան]] հիմնադիր անդամներէն մէկը։

Ուքրանիան կրկին անկախացաւ 1991 թ., երբ Խորհրդային Միութիւնը փլուզուեցաւ։ Այդ փլուզումով սկսաւ անցումը [[շուկայական տնտեսութիւն|շուկայական տնտեսութեան]], որուն ընթացքին Ուքրանիան շուրջ 8 տարի շարունակ յետընթաց ունեցաւ։ Այնուհետեւ յաջորդեց տնտեսական բարձրակարգ վերելքի ժամանակաշրջանը։ 2008–2009 թթ Ուքրանիան ընկղմեցաւ ճգնաժամի մէջ։ ՀՆԱ-ն 2008 թ. գարունէն մինչեւ 2009 թ. գարունը նուազեցաւ 20% -ով, այնուհետեւ կարգաւորուեցաւ։ Երկիրը ինչպէս նախապէս, կարեւոր դեր կը խաղայ հացահատիկի համաշխարհային շուկային մէջ եւ 2011 թ. տուեալներով հացահատիկի արտահանման ծաւալով աշխարհին մէջ երրորդն է։

Ուքրանիան [[ունիտար պետութիւն]] է, բաղկացած 24 [[մարզ]]երէ, մէկ ինքնավար հանրապետութենէ (Ղրիմ) եւ յատուկ կարգավիճակ ունեցող երկու քաղաքներէ. [[Կիեւ|Քիեւ]]՝ մայրաքաղաք ու ամէնամեծ քաղաք եւ [[Սեւաստոպոլ]]ը, ուր վարձակալութեան պայմանագրով տեղակայուած է Ռուսիոյ [[Սեւծովեան նաւատորմ]]ը։ Ուքրանիան [[կիսանախագահական համակարգ]]ով պետութիւն է առանձին օրէնսդրական, գործադիր եւ դատական ճիւղերով։ Խորհրդային միութեան փլուզումէն ի վեր Ուքրանիան կը շարունակէ պահպանել իր դիրքերը որպէս Եւրոպայի մէջ, Ռուսիայէն ետք, երկրորդ մեծ [[սպառազինութիւն]] ունեցող պետութիւն։ Երկրին մէջ կը բնակին շուրջ 46 միլիոն մարդ, որուն 77.8 տոկոսը ուքրանացիներ են, կ'ապրին նաեւ [[ռուսեր]] (17%), [[բելառուսներ|պելառուսներ]] եւ [[ռումնացիներ|ռումանացիներ]]. [[պաշտօնական լեզու]]ն [[ուքրաներէն]]ն է։ Ռուսերէնը նոյնպէս շատ տարածուած է։ Երկրին մէջ գերակայող կրօնը [[Արևեւելեան Ուղղափառ քրիստոնէութիւն|Արեւելեան Ուղղափառ քրիստոնէութիւն]]ն է, որ նշանակալից ազդեցութիւն գործած է [[Ուքրանական ճարտարապետութիւն|Ուքրանական ճարտարապետութեան]], [[գրականութիւն|գրականութեան]] եւ [[երաժշտութիւն|երաժշտութեան]] վրայ։
== Ծագումնաբանութիւն ==
Ըստ աւանդական տեսակէտի, որ ձեւաւորուած է ռուսական եւ լեհական պատմագրութեան ազդեցութեան ներքեւ&lt;ref&gt;Русанівський, В. М. Українська мова // Енциклопедія «Українська мова». — К., 2000.&lt;/ref&gt; ''Ուքրանիա'' բառը սլաւոնական ծագում ունի, որ կը նշանակէ ''սահմանի մօտ''։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://litopys.org.ua/rizne/nazva_eu.htm |title=З Енциклопедії Українознавства; Назва &quot;Україна&quot; |publisher=Litopys.org.ua |accessdate=October 31, 2011}}&lt;/ref&gt;
== Պատմութիւն ==
=== Վաղ Պատմութիւն ===
Ուքրանիոյ եւ շրջակայ տարածքներուն մէջ, բնակութիւն հաստատուած է մ.թ.ա. 32, 000 դարերուն, որուն վկայութիւնն է [[Գրաւետեան մշակոյթ]]ի առկայութիւնը [[Ղրիմեան լեռներ]]ուն մէջ։&lt;ref name=orig&gt;{{cite news | url = http://www.plosone.org/article/info:doi/10.1371/journal.pone.0020834 | title = The Oldest Anatomically Modern Humans from Far Southeast Europe: Direct Dating, Culture and Behavior | first1 = Sandrine | last1= Prat | first2= Stéphane C. | last2= Péan | first3= Laurent | last3= Crépin | first4 =Dorothée G. |last4= Drucker | first5 =Simon J. | last5= Puaud | first6 =Hélène | last6=Valladas | first7= Martina |last7 =Lázničková-Galetová | first8 =Johannes | last8 =van der Plicht | first9= Alexander | last9= Yanevich |date = June 17, 2011 | publisher = plosone | accessdate =June 21, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bbc&gt;{{cite news | url = http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-13846262 | title = Early human fossils unearthed in Ukraine | first = Jennifer | last = Carpenter |date = June 20, 2011 |publisher=BBC | accessdate =June 21, 2011}}&lt;/ref&gt;

Մ. թ.ա. 4, 500 ականներուն [[Նեոլիտեան մշակոյթ]]ը կը ծաղկէր ամէնուր ներառեալ ներկայիս Ուքրանիոյ տարածքի մաս մը [[Տրիբոլի]]ն եւ [[Դնեպր]]-[[Դնեստր]] տարածաշրջանը ամբողջովին։ [[Երկաթի դար]]ուն, երկրամասին մէջ բնակութիւն հաստատեցին [[Կիմերացիներ]]ը, [[Սկիւթներ]]ը եւ [[Սարմաթներ]]ը։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9066426|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930012558/http://www.britannica.com/eb/article-9066426|archivedate=September 30, 2007|title=Scythian|accessdate=September 12, 2007|work=[[Encyclopædia Britannica]] (fee required)|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

Յետագային մ. թ. 6-րդ դարու սկզբները [[Սեւ Ծով]]ու հիւսիսարեւելեան ափին հիմնուեցան եւ նշանակալից առաջընթաց ապրեցան [[Հին Յունաստան]]ի, [[Հին Հռոմ]]ի եւ [[Բիւզանդական կայսրութիւն|Բիւզանդական կայսրութեան]] գաղութները, ինչպիսիք են [[Տիրա]]ն, [[Օլբիա]]ն եւ [[Հերմոնասա]]ն։ [[Գոթեր]]ը մնացին տարածաշրջանին մէջ, սակայն մ.թ. 370-ականներէն, ինկան [[հուններ|հուներ]]ու ազդեցութեան տակ։ Մ. թ. 7–րդ դարէն սկսած Արեւելեան Ուքրանիոյ տարածքը [[Հին Մեծ Պուլկարիա|Հին Մեծ Պուլկարիայի]] կեդրոնն էր։ Դարավերջին պուլկարական ցեղերու մեծ մասը գաղթեց տարբեր ուղղութիւններով եւ հողերու մեծ մասը անցաւ [[խազարներ]]ուն։

=== Քիեւի Ոսկէ Դար ===
&lt;!-- 800–1349 --&gt;
[[Պատկեր:Vasnetsov Bapt Vladimir.jpg|մինի|ձախից|upright|Իշխան Վլադիմիրի կնքուիլը կը տանի դէպի '''Քիեւեան Ռուսիոյ''' Քրիստոնէութեան ընդունում։]]
Քիեւեան Ռուսիան հիմնած են ռուս մարդիկ, վարեագները, որոնք սկիզբը բնակեցան [[Լադոգա]]յի եւ [[Նովգորոդ]]ի շրջակայքին մէջ, այնուհետ աստիճանաբար տեղաշարժեցան հարաւ, վերջապէս մօտաւորապէս 880-ին հասան Քիեւ։ Քիեւեան Ռուսիան կ'ընդգրկէր ժամանակակից Ուքրանիոյ, Պելառուսիոյ արեւմտեան մասը, որուն գերակշռող մասը ժամանակակից Ռուսիոյ տարածքին մէջ է։ Համաձայն սկզբնական գրառումներու ռուսական էլիտան կազմաւորուած է [[Սկանդինավիա]]յի վարեագեաններէն։

10-11-րդ դարերուն ան կը դառմայ Եւրոպայի մեծագոյն եւ ամէնահզօր պետութիւնը։&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html|title=Ukraine|accessdate=December 24, 2007|date=December 13, 2007|work=[[CIA World Factbook]]|archive-date=January 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126230340/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Յաջորդ դարերուն, ան ուքրանացիներու եւ ռուսերու համար ազգային ինքնագիտակցութեան հիմք կը ձեւաւորէ։&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;&gt;{{cite encyclopedia|encyclopedia=The Columbia Encyclopedia|edition=|year=2001–2005|article=Kievan Rus|url=http://www.bartleby.com/65/ki/KievanRu.html|title=Archive copy|access-date=2016-03-28|archive-date=2000-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20000819153626/http://www.bartleby.com/65/ki/KievanRu.html|dead-url=yes}} Retrieved on 2008-01-27.&lt;/ref&gt; Ժամանակակից Ուքրանիոյ մայրաքաղաք [[Կիեւ|Քիեւ]]ը հը դառնայ Ռուսիոյ ամենակարեւոր քաղաքը։
[[Պատկեր:Kievan Rus en.jpg|մինի|Քիեւեան Ռուսիոյ քարտէզը 11-րդ դարուն։ Կիրի Ոսկէ Դարու ժամանակաշրջանին մէջ, Քիեւեան Ռուսիոյ կազմին մէջ կը մտնէին ժամանակակից արեւմտեան, կեդրոնական Ուքրանիոյ, Պելառուսի եւ արեւմտեան Ռուսիոյ տարածքը։ Ժամանակակից արեւելեան եւ հարաւային Ուքրանիան բնակեցուցած են նոմադները եւ այլ պատմութիւն ունին։]]

Վարանգեանները հետագային, ձուլուեցան տեղացի սլավոնական բնակչութեան հետ եւ դարձան Ռուսիոյ առաջին դինաստիայի՝ [[Ռիւրիկեան դինաստիա]]յի մաս։&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;/&gt;
Քիեւեան Ռուսիան կազմուած էր քանի մը իշխանութիւններէն, որոնք կը կառավարուէին Ռիւրիկեան իշխաններու կողմէն։ Քիեւի նստավայրը ամենաազդեցիկն ու հեղինակութիւն վայելողն էր, ուստի այն դարձած էր մրցակցութեան առարկա Ռիւրիկեան իշխաններու համար։

Քիեւեան Ռուսիոյ Ոսկէ Դարը կը սկսի [[Վլատիմիր Մեծ]]ի (980–1015) թագաւորութեամբ, ով Քրիստոնէութիւն ընդունելով Քիեւեան Ռուսիան շրջեց դէպի [[Բիւզանդական Քրիստոնէութիւն]]. անոր որդի՝ [[Յարոսլաւ Իմաստուն]]ի (1019–1054) թագաւորութեան ժամանակ Քիեւեան Ռուսիան հասաւ իր մշակութային ռազմական հզորութեան գագաթնակէտին։&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;/&gt;
Ատոր ետեւէն պետութեան մասնատում եւ նորէն արդիականացաւ տարածաշրջանային իշխանութիւններու կարեւորութիւնը։ [[Վլատիմիր Մոնոմախ]]ի (1113–1125) եւ անոր որդի [[Մստիսլաւ]]ի (1125–1132) օրով, Քիեւեան Ռուսիան վերջնականապէս մասնատուաւ առանձին իշխանութիւններու։

11 եւ 12-րդ դարերուն քոչվոր [[թուրք]] ցեղերու կողմիէն մշտական յարձակումները բերին սլաւոնական ժողովուրդներու զանգվածային տեղահանման դէպի հիւսիս՝ աւելի անվտանգ անտառային շրջաններ։&lt;ref name=&quot;Klyuch1&quot;&gt;{{cite book|last=Klyuchevsky|first=Vasily|title=The course of the Russian history|location=v.1|url=http://www.kulichki.com/inkwell/text/special/history/kluch/kluch16.htm|isbn=5-244-00072-1|year=1987|publisher=&quot;Myslʹ}}&lt;/ref&gt;
13-րդ դարու մոնկոլական ներխուժման հետեւանքով Քիեւան Ռուսիան դատարկուեցաւ, իսկ Քիեւը 1240 թ. ամբողջովին աւերուեցաւ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|title=The Destruction of Kiev|accessdate=January 3, 2008|work=University of Toronto's Research Repository|archive-date=August 19, 2016|archive-url=https://wayback.archive-it.org/6473/20160819150506/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։ Ուքրանիոյ ներկայիս տարածքը Քիեւեան Ռուսիայէն յաջողած է պահպանել Գալիչի եւ Վոլհինիայի տարածքները, որոնք միացած են կազմաւորել [[Գալիցիա-Վոլհինիա]] պետութիւնը։

=== Օտարերկրեայ Տիրապետությիւն ===
[[Պատկեր:Repin Cossacks.jpg|մինի|''&quot;Զապորոժեան կազակներու պատասխանը [[Օսմանեան կայսրութիւն|թրքական]] սուլթանին.&quot;'' Նկարիչ՝ [[Իլյա Րեպին]] 1880 - 1891]]
&lt;!-- 1349–1914 --&gt;
 [[Պատկեր:Rzeczpospolita2nar.png|մինի|ձախից| [[Մոնկոլեան ներխուժում]]էն ետք ինկած դարերուն, Ուքրանիան մեծապէս կը գտնուէր Լիթուայի տիրապետութեան տակ, ( 14-րդ դարէն) եւ Լիւբլինի միութենէն (1569) սկսած Լեհաստանի [[Լեհ–Լիտուական համագործակցութիւն|Լեհ–Լիթուական համագործակցութիւն]] 1619]]
14-րդ դարու կէսերուն [[Լեհաստանի Կազիմիր III թագաւոր]]-ը ձեռք բերաւ Գալիցիա-Վոլինիայի վերահսկողութիւնը, այն դեպքին մէջ, երբ Ռուսիոյ սիրտը այդ թիւին մէջ եւ Քիեւը [[Իրպէն գետի ճակատամարտ]]էն ետք դարձավւ[[Գեդեմինաս]]ի՝ Լիտուայի մեծ դքսութեան տարածք։
1386 թ. [[Կրեվոյի միութիւն]], Լեհաստանի եւ Լիտուայի [[արքայատներու միաւորում]]էն ետք, Հիւսիսային Ուքրանիոյ մեծ մասը կը կառավարուէր Լիտուայի տեղական ազնուականութեան կողմէն, որպէս Լիտուայի Մեծ Դքսութեան մաս։

1569 թ. [[Լիւբլինի միութիւն]]ը կը ձեւաւորէ Լեհ–Լիտուական համաձայնագիրը, որմով Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը լիտուական ենթակայութենէն կ'անցնի [[Լեհական թագաւորութիւն|Լեհական թագաւորութեան]] ենթակայութեան տակ, այդպիսով կը դառնայ լեհական տարածք։
Լեհականացման ուղղուած ճնշման ներքեւ, բարձր խաւի ներկայացուցիչները կրօնափոխ եղան եւ դարձան կաթողիկէ եւ լեհ ազնուականութենէն անհնար էր անոնց տարբերել։&lt;ref&gt;Subtelny, p. 92–93&lt;/ref&gt; Այդպիսով հասարակ մարդիկ զրկուելով իրենց ազգակից պաշտպաններէն՝ հանձինս ուղղափառ ազնուականութեան, շրջեցան դէպի կազակները, որոնք կը մնային ուղղափառ։

=== Ուքրանիոյ Ժողովրդական Հանրապետութիւն ===
Հանրապետութիւնը ստեղծուած է 1917 թ.-ի [[Նոյեմբեր 20]]-ին, անկախ հռչակուած է 1918 թ.-ի Յունուար 22-ին՝ Կեդոնական խորհուրդը ({{lang-uk|Центральна Рада}})-ի որոշմամբ։

Սկզբնապէս հանրապետութիւնը իրեն կը համարէր Ռուսական հանրապետութեան մաս, սակայն [[Հոկտեմբերեան Ընկերային Յեղափոխութիւն|Փետրուարեան Յեղափոխութենէն]] ետք ան կը փորձէր բոլորովին անկախ ըլլալ։ 1919 թ.-ի սկզբին ան իրեն միացուց [[արեւմտաուքրանական շրջաններ]]ը, որոնք առանձնացած էին [[Աւստրո-Հունգարիա]]յէն։ Սակայն շուտով [[Կարմիր բանակ]]ը գրաւած է երկիրը։ 1919 թ.-ի Յունուար 14-ին ստեղծուեցաւ [[Ուքրանական ԽՍՀ]]-ն։

Ուքրանիոյ Ժողովրդական Հանրապետութեան պետական խորհրդանիշները՝
{|class=&quot;graytable&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
|[[Պատկեր:Coat of Arms of UNR.svg|100px|աջից]]
|[[Պատկեր:Flag of Ukrainian People's Republic 1917.svg|160px|աջից]]
|-
|Զինանշան||դրօշ
|}
== Աշխարհագրութիւն ==
{{Հիմնական|Ուքրանիոյ աշխարհագրութիւն}}
[[Պատկեր:Ukraine topo en.jpg|մինի|300px|աջից]]
'''Ուքրանիան''' տարածքով երկրորդ պետութիւնն է [[Արեւելեան Եւրոպա|Արեւելեան]] [[Եւրոպա]]յի մէջ Երկրի տարբեր մասերն ունեն աշխարհագրական տարբեր առանձնահատկություններ՝ լեռնայինից մինչեւ հարթավայրային։ Երկիրը գտնվում է {{coord|49|00|N|32|00|E|type:country}} կոորդինատներում։ Զբաղեցնում է 603 700 կմ² տարածք, որն աշխարհում 44-րդ ցուցանիշն է։ Ուքրանիայի մակերեւույթի 98% ցամաքային է, եւ միայն 2% են զբաղեցնում ջրային տարածքները։ Հարավից երկիրը դուրս է գալիս դեպի [[Սև ծով]], ափեզրի երկարությունն է 2782 կմ։

Ուքրանիայի ընդհանուր սահմանի երկարությունն է 4663 կմ։ Երկիրը սահմանակից է [[Ռուսաստան]]ի (1576 կմ), [[Մոլդավիա]]յի (939 կմ), [[Բելառուսիա]]յի (891 կմ), [[Ռումինիա]]յի (531 կմ), [[Լեհաստան]]ի (526 կմ), [[Հունգարիա]]յի (103 կմ), եւ [[Սլովակիա]]յի (97 կմ) հետ։ Ուքրանիայի ամենաբարձր կետն է [[Գովերլա]] լեռը, որի բարձրությունն է 2061 մ, իսկ ամենացածրադիր կետն է [[Կույալնիկի լիման]]ը, այս կետը ընկնում է [[ծովի մակերևույթ]]ից 5 մ. ներքեւ։

=== Ընդհանուր Տեղեկութիւններ ===
Ուքրանիան ունի կարեւոր ռազմավարական դիրք [[Արեւելեան Եւրոպա]]յի մէջ, շրջապատուած [[Սեւ Ծով]]ով հարաւէն, միւս կողմերէն այն կը շրջապատեն [[Լեհաստան]]ը, [[Սլովակիա]]ն եւ [[Հունգարիա]]ն արեւելքէն, [[Բելառուսիա]]ն հիւսիսէն, [[Մոլդովա]]ն եւ [[Ռումինիա]]ն հարաւ-արեւմուտքէն եւ [[Ռուսիա]]ն արեւելքէն։ Ուքրանիան կը տարածուի արեւմուտքէն արեւելք 1316 քմ եւ հիւսիսէն հարաւ 893կմ։ Երկրի ծայրագոյն կէտերն են [[Գրեմեաչ]] գիւղը ([[Չեռնիգովի մարզ]]) հիւսիսին մէջ, [[Սառիչ հրուանդան]]ը ([[Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետութիւն]]) հարաւին մէջ, [[Չոպ]] քաղաքը ([[Անդրկարպատեան մարզ]]) արեւմուտքէն մէջ եւ [[Չերվոնա Զիրկա (Լուգանսկի մարզ)|Չերվոնա Զիրկա]] գիւղը ([[Լուգանսկի մարզ]]) արեւելքին մէջ։

[[Կարպատեան լեռներ]]ի հիւսիսային մասը կը հասնի Ուքրանիոյ արեւելեան մասին։ Երկրի ամենաբարձր կէտը [[Գովերլա]] լեռն է, որուն բարձրութիւնը կը կազմէ 2061 մ։ Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը կը զբաղեցնեն [[Սեւ Ծով]]ու հիւսիսին մէջ տարածուող [[տափաստան]]անման շրջանները։ Ուքրանիան համարեայ կը կիսուի երկու հաւասար մասերու [[Դնեպր]] գետով, որ կը տարածուի ամբողջ Ուքրանիայով հիւսիսէն հարաւ։ Ան կը թափուի Սեւ ծով [[Ղրիմ]] թերակղզիին հիւսիս [[Հարաւային Բուգ]]ի եւ [[Դնեստր]]ի գետաբերաններու մօտ։ Սահմանը Ռուսիոյ հետ երկրէ երկիր ամենաերկար սահմանն է, ան կը տարածուի նաեւ [[Ազովի ծով]]ով։

[[Պատկեր:Pontic Caspian climate.png|մինի|300px|Մօտաւորապէս կը ներկայացնէ Սեւ ծովու շուրջ ինկած [[բիոմ]]ները։ [[Ղրիմի թերակղզի]]ի հարաւային ծայրամասին մէջ, [[Ղրիմի լեռներ]]էն ներքեւ ինկած է [[մերձարեւադարձային գօտի]]:]]

Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը կը զբաղեցնեն ոչ բերրի [[տափաստան]]ները եւ [[սարաւանդ]]ները։ Ուքրանիոյ հողերու հետ 58% կ'օգտագործուի որպէս ոռոգուող տարածքներ, 2% կ'օգտագործուի մշտական մշակաբոյսերու աճեցման համար, 13% որպէս արոտավայրեր, 18% կը զբաղեցնեն անտառները եւ 9% միւսները։

Երկիրը կը շրջապատեն լեռներ, հարաւին մէջ այդ [[Ղրիմի լեռներ]]ն են [[Ղրիմի թերակղզի|Ղրիմի թերակղզիի մէջ]] եւ [[Ազովի ծով]]ու մօտ, արեւմտեան կողմէն այդ [[Կարպատեան լեռներ]]ն են, արեւելքին մէջ, Ազովի ծովու մօտ կան նաեւ քամահրուած ցածր լեռներ՝ [[Դոնեցի բլրաշար]]ը։

=== Ռելիեֆ ===
Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը կը զբաղեցնեն սովորական հարթավայրեր, [[ծովու մակարդակ]]էն միջինին մէջ 175 մ բարձրութեամբ։ Հարթավայրերը շրջապատուած են լեռներով արեւմուտքին եւ հարաւին մէջ, Ուքրանիոյ տարածքին մէջ գտնուող հարթավայրերու մեծ մասը տեղաբաշխուած են [[Արեւելաեւրոպական հարթավայր]]ի հարաւ արեւմտեան մասին մէջ։ Հարթավայրերը ունին բազմաթիւ բարձրադիր եւ ցածրադիր շրջաններ, որոնք առաջացած են [[Արեւելաեւոպական պլատֆորմ]]ի հիմքերու ոչ հաւասար բիւրեղացման հետեւանքով։
Ուքրանիոյ տարածքին մէջ կը գտնուին հետեւեալ ցածրավայրերը՝ հիւսիսին մէջ [[Պոլեսեան ցածրավայր|Պոլեսեան]], երկրի կեդրոնին մէջ [[Մերձդնեպրեան ցածրավայր|Մերձդնեպրեան]] եւ հարաւին էջ [[Մերձսեւծովեան ցածրավայր]]երը։ Ուքրանիոյ տարածքի բարձրավայրերն են՝ [[Վոլինեան բարձրավայր|Վոլինեան]], [[Պոդոլեան բարձրավայր|Պոդոլեան]], [[Մերձդնեպրեան բարձրավայր|Մերձդնեպրեան]], ինչպէս նաեւ հետեւեալ բլրաշարերը՝ [[Տովրի]]ները արեւմուտքին մէջ, [[Սլովեչանսկ-Օվրուչանսկի բլրաշար]]ը հիւսիսին մէջ, [[Դոնեցի բլրաշար]]ը եւ [[Մերձազովեան դաշտավայր]]ը հարաւ արեւելքին մէջ։
Երկրի տարածքի մօտ 5 % կը զբաղեցնեն լեռները՝ Ուքրանիան [[Արեւելեան Կարպատներ|Կարպատները]] (բարձրութիւնը՝ 2061 մ) հարաւ-արեւմուտքին մէջ եւ [[Ղրիմի լեռներ]]ը [[Ղրիմի թերակղզի|Ղրիմի թերակղզոո]] հարաւին մէջ։

=== Կլիմայ ===
Ուքրանիան ունի չափաւոր մայրցամաքային կլիմա ցուրտ [[ձմեռ]]ներով եւ համեմատաբար շոգ [[ամառ]]ներով։ Միայն Ղրիմի թերակղզիի հարաւային ափերուն գոյութիւն ունի խոնաւ մերձարեւադարձային կլիմայի գօտի&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Կոտեկ | first = Մ. | coauthors =Ջ. Գրեզեր, Ս. Բեք, Բ. Ռուդոլֆ, և Ֆ. Ռուբել | title =Կլիմայի դասակարգման Կյոպեն-Գեյգերի աշխարհի քարտէզը | journal =Մետեորոլ. Զ. | volume =15 | pages =259–263 | url =http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/kottek_et_al_2006_A4.pdf | doi =10.1127/0941-2948/2006/0130 | accessdate = 2012-08-24 | year =2006 | issue = 3}}&lt;/ref&gt;։ Ուքրանիոյ կլիման կ'ենթարկուի խոնաւ [[Ատլանտեան օվկիանոս|ատլանտիկական]] օդի ազդեցութեան&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;Ուքրանիա։ (2010). Բրիտանիկա հանրագիտարանին մէջ։ Ստացած է 23 Օգոստոս 2010-ին, առցանց Encyclopædia Britannica-էն՝ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/612921/Ukraine&lt;/ref&gt;։ Տեղումների մակարդակը Ուքրանիոյ տարածքին մէջ, հաւասարաչափ չէ բաշխուած, հիւսիսին մէջ, կը գրանցուին մեծ քանակութեամբ տեղումներ, արեւելքն մէջ ատորմէ պակաս եւ հարաւ-արեւելքին մէջ աւելի քիչ։ Տարեկան տեղումներու քանակությիւնը հարթավայրերուն մէջ 300 - 700 մմ է, Ղրիմի լեռներուն մէջ 1000 - 1200 մմ, Ուքրանիոյ Կարպատներուն մէջ աւելի քան 1500 մմ։

Յւնիսը եւ Յուլիսը սովորաբար ամենախոնաւ ամիսներն են, մինչդեռ Փետրուար ամիսը սովորաբար ամենաչորն է&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;/&gt;։ Ձմեռային կլիման կը տատանուի պաղ եղանակէն Սեվ ծովու ափերուն մինչեւ ցուրտ եղանակը երկրի ներսը, ամառները երկրի հիմնական մասին մէջ տաք են, իսկ՝ հարաւային մասին մէջ սովորաբար կ'ըլլան շատ շոգ։

Միջին բազմամեայ օդի ջերմաստիճանը կը կազմէ՝ Յունուարին −5&amp;nbsp;°C, Յուլիսին +20&amp;nbsp;°C։

=== Ջրային Ռեսուրսներ ===
{{Հիմնական|Ուքրանիոյ մեծ գետեր|Ուքրանիոյ լիճեր}}
Ուքրանիան հարաւային եւ հարաւ արեւելեան կողմերէն կը լուացուի [[Սեւ Ծով|Սեւ]] եւ [[Ազովի ծով]]երով։ Երկրի տարածքով հոսող գետերու 90% կը հանդիսնան այս երկու ծովերու [[ներհոսքի աւազան]]ի մասեր։ քանի մը գետեր կը պատկանին [[Բալթիկ ծով]]ի աւազանին։ Ուքրանիոյ մէջ կան յոթ հիմնական գետեր (փակագծերուն մէջ տրուած է գետերու երկարութիւնը Ուքրանիոյ տարածքին մէջ)՝ [[Դեսնա (Դնեպրի վտակը)|Դեսնան]] (591 քմ), [[Դնեպր]]ը (982 քմ), [[Դնեստր]]ը (705 քմ), [[Դանուբ]]ը (174 քմ), [[Պրիպեատ (գետ)|Պրիպյատը]] (261 քմ), [[Սեւերսկի Դոնեց]]ը (672 քմ) եւ [[Հարաւային Բուգ]]ը (806 քմ)։

Ուքրանիոյ տարածքի 2 տոկոսը կը կազմեն ջրային տարածքները, անոնց մէջ կը մտնեն [[լիճ|լճերը]] եւժեւ [[լիման]]ները։
Ուքրանիոյ շեծ լիճերը եւ լիմաններն են (փակագծերուն մէջ ցույց տրուած է մակերեսը քմ²)՝
Լիճեր՝
* [[Սասիկ (Օդեսայի մարզ)|Սասիկ]] (Կունդուկ) (205 քմ²)
* [[Յալպուգ]] (149 քմ²)
* [[Կուրուգլույ]] (94 քմ²)
* [[Կագուլ (լիճ)|Կագուլ]] (90 քմ²)
Լիմաններ՝
* [[Դնեպրի լիման]] (800 քմ²)
* [[Ուտլյուկի լիման]] (700 քմ²)
* [[Դնեստրի լիման]] (360 քմ²)
* [[Մոլոչնի լիման]] (168 քմ²)
* [[Տիլիգուլի լիման]] (70 − 150 քմ²)
* [[Խաջիբեյի լիման]] (70 քմ²)
* [[Կույալնիկի լիման]] (60 − 56 քմ²)

=== Լեռներ ===
Ուքրանիոյ տարածքի հարթաւայրային մասի ամենաբարձր կէտն է [[Բերդա (լեռ)|Բերդա]] լեռը (515 մ), ձախափնեայ հարթաւայրային մասի բարձրագոյն կէտն է [[Մոգիլա Մեչետնաեայ]]ն (367, 1 մ)։ Ստորեւ կը բերուի Ուքրանիոյ բարձր լեռներու ցանկը՝

Ուքրանական Կարպատներ
* [[Գովերլա]] - 2060, 8 մ
* [[Բրեբենեսկուլ (լեռ)|Բրեբենեսկուլ]] - 2035, 8 մ
* [[Չոռնայա Գոռա]] - 2020, 2 մ
* [[Պետրոս (լեռ)|Պետրոս]] - 2020, 2 մ
* [[Գուտին Տոմնատիկ]] - 2016, 4 մ
* [[Ռեբրա]] - 2001, 1 մ
Ղրիմի լեռներ
* [[Ռոման-Կոշ]] - 1545 մ
* [[Դեմիր-Կապու]] - 1540 մ
* [[Զեյտին-Կոշ]] - 1534 մ
* [[Քեմալ-Էգերեկ]] - 1529 մ
* [[Էկլիզի-Բուրուն]] - 1527 մ

=== Օգտակար Հանածոներ ===
Ուքրանիոյ մէջ առկա են [[երկաթ]]ի հանքաքարի, [[ածուխ]]ի, [[մանգան]]ի, [[բնական գազ]]ի, [[նաֆթ]]ի, [[աղ]]ի, [[ծծումբ]]ի, [[գրաֆիտ]]ի, [[տիտան]]ի, [[մագնեզիում]]ի, [[կաոլին]]ի, [[նիկել]]ի, [[պղինձ]]ի զգալի պաշարներ։

=== Բնապահպանական խնդիրներ ===
Ուքրանիան ունի բազմաթիւ բնապահպանական խնդիրներ։ Որոշ շրջաններուն մէջ, կայ խմելու ջուրի զգալի պակաս։ Օդը եւ ջուրը երկրին մէջ ապականած են, ինչպէս նաեւ՝ կայ անտառահատման խնդիր։

Երկրի հիւսիս-արեւելքին մէջ 1986 թուականի [[Չեռնոբիլի ատոմակայան]]ի մէջ տեղի ունեցած աղետէն ետք գոյութիւն ունի հսկայական տարածութիւն, որ վարակուած է ռադիացիայով։

=== Երկնաքարային Խառնարաններ ===
Տուեալ պահին Ուքրանիոյ տարածքին մէջ, յայտնի են ութ [[հարուածային խառնարան]]ներ, որոնք առաջացած են [[երկնային մարմին]]ներու անկման պատճառով։ Բոլոր [[խառնարան]]ները, բացի Իլինեցկիէն, թաղուած են, այսինքն ծածկուած են [[նստուածքային ապար]]ներով, եւ հետազոտուած են հորատանցքերու միջոցով։

* [[Բոլտիշի խառնարան]] ([[Կիրովոգրադի մարզ]]) - տրամագիծը 25 քմ, տարիքը - 100 մլն. տարի
* [[Իլինեցկիի խառնարան]] ([[Վիննիցայի մարզ]]) - տրամագիծը 300 մ, տարիքը - 400 մլն. տարի
* [[Զապադնի (խառնարան)|Զապադնի]] - տրամագիծը 4 քմ, տարիքը - 115 մլն. տարի
* [[Զելենոգայի խառնարան]] - տրամագիծը 2, 5 քմ, տարիքը - 120 մլն. տարի
* [[Օբոլոնի խառնարան]] ([[Պոլտաւայի մարզ]]) - տրամագիծը - 20 կմ, տարիքը - 169 ± 7 մլն. տարի, կոորդինատները՝ 49°35’հս.լ. 32°55’աե.ե.
* [[Ռոտմիստրովի խառնարան]] - տրամագիծը - 2, 7 քմ, տարիքը - 140 մլն. տարի
* [[Տերնովի խառնարան]] - տրամագիծը - 12 քմ, տարիքը - 280 մլն. տարի
* [[Բելիլովի խառնարան]] - տրամագիծը - 6, 2 քմ, տարիքը - 166± 10 մլն. Տարի

== Վարչական Բաժանում ==
{{Հիմնական|Ուքրանիոյ վարչական բաժանում}}
Համաձայն 1996 թուականի [[Ուքրանիոյ սահմանադրութիւն|Ուքրանիոյ սահմանադրութեան]] երկրին մէջ ընդունուած է հետեւեալ վարչկան բաժանումը՝ 24 մարզ, 2 հանրապետական նշանակութեան քաղաք եւ [[Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետութիւն]]։ Ուքրանիոյ մէջ կան 490 շրջաններ, 446 քաղաք, 907 քաղաքատիպ աւան եւ 10196 գիւղ։

Ուքրանիոյ տարածքային կազմութիւնը կը հիմնուի միասնականութեան եւ պետական տարածքի ամբողջականությեան, համադրելով կեդրոնացած եւ ապակեդրոնացած պետական իշխանութեան համակարգերը, ինչպէս նաեւ ռեգիոններու հաւասարակշռուած ընկերա-տնտեսական զարգացման սկզբունքներու վրայ, հաշւի առնելով անոնց պատմական, տնտեսական, աշխարհագրական եւ դեմոգրաֆիկ առանձնահատկութինները, էթնիկական եւ մշակութային աւանդոյթները։

; Մարզեր
{{col-begin}}
{{col-4}}
* [[Վիննիցայի մարզ]]
* [[Վոլինի մարզ]]
* [[Դնեպրոպետրովսկի մարզ]]
* [[Դոնեցկի մարզ]]
* [[Ժիտոմիրի մարզ]]
* [[Անդրկարպատեան մարզ]]
* [[Զապորոժիէի մարզ]]
* [[Իվանո-Ֆրանկովսկի մարզ]]

; Պետական նշանակութեան քաղաքներ
[[Պատկեր:COA of Kyiv Kurovskyi.svg|50px|link=Կիեւ]] [[Կիեւ]]
{{col-4}}
* [[Քիեւի մարզ]]
* [[Կիրովոգրադի մարզ]]
* [[Լուգանսկի մարզ]]
* [[Լուովի մարզ]]
* [[Նիկոլաեւի մարզ]]
* [[Օդեսայի մարզ]]
* [[Պոլտաւայի մարզ]]
* [[Ռովնոյի մարզ]]

;

[[Պատկեր:COA of Sevastopol.svg|50px|link=Սեգաստոպոլ]] [[Սեգաստոպոլ]]
{{col-4}}
* [[Սումիի մարզ]]
* [[Տերնոպոլի մարզ]]
* [[Խարկովի մարզ]]
* [[Խերսոնի մարզ]]
* [[Խմելնիցկիի մարզ]]
* [[Չերկասիի մարզ]]
* [[Չեռնիգովի մարզ]]
* [[Չերնովիցիի մարզ]]
{{col-4}}
{{Ukraine Labelled Map|float=right}}
{{col-end}}

Ղրիմի Ինքանավար Հանրապետութիւնը կը հանդիսանայ Ուքրանիոյ անբաժան մասը, եւ Ուքրանիոյ սահմանադրութեան շրջանակներում մէջ, գործող իրաւասութիւններով կը լուծէ իրեն յատկացուած խնդրիները։
== Քաղաքական Համակարգ ==
Ուքրանիան [[ունիտար պետութիւն|ունիտար հանրապետութիւն]] է, որուն գլխաւոր օրէնքը կը հանդիսանայ [[1996]] թուականին ընդունուած [[Սահմանադրութիւն]]ը։

=== Գործադիր Իշխանութիւն ===
Պետութեան եւ գործադիր իշխանութեան ղեկավարը [[նախագահ]]ն է, 2014 թ. Յունիս 7-էն՝ [[Պետրո Պորոշենկո]]ն։ Նախագահը կը հանդիսանայ նաեւ [[Ուքրանիոյ զինուած ոյժեր]]ու գլխաւոր [[հրամանատար]]ը։ Պետութեան ղեկավարի պարտականութիւնները կատարած նախագահին կ'օգնէ [[վարչապետ]]ը․ 2013 թ դրութեամբ՝ [[Նիքոլայ Ազարով]]ը։ Վարչապետը կը զբաղեցնէ նախագահի պաշտօնը վերջինիս մահուան կամ հրաժարականի պարագային։

Նախագահը կ'ընտրուի հինգ տարի ժամկէտով գաղտնի քուէարկութեամբ ուղղակի համընդհանուր ընտրական իրաւունքի հիման վրայ։ Նոյն թեկնածուն չի կրնար զբաղեցնել նախագահի պաշտօնը 2 անգամէն աւելի անընդմէջ։ [[1991]] թ երկրի առաջին նախագահ ընտրուած է [[Լեոնիդ Կրավչուկ]]ը։

Նախագահը կը կազմէ [[կառավարութիւն]]ը՝ [[նախարարներու կաբինետ]]ը, որուն ղեկավարն է [[վարչապետ]]ը։

Կառավարութեան կազմին մէջ կը մտնեն [[փոխվարչապետ]]ներ (կը վերահսկեն քանի մը նախարարութիւններ եւ գերատեսչութիւններ), [[նախարար]]ներ (կը ղեկավարեն նախարարութիւնները) եւ գերատեսչութիւններու ղեկավարներ, որոնք նախարարական պաշտօն չեն զբաղեցներ, սակայն պաշտօնապէս իրենց կարգավիճակով նախարարներուն հաւասար են։ Կառավարութեան քանակական կազմը եւ կառուցուածքը (փոխվարչապետներու, նախարարներու եւ գերատեսչութիւններու ղեկավարներու քանակը) օրէնքով չեն կարգաւորուիր եւ կը սահմանուին նախագահին կողմէ։

=== Օրէնսդիր Իշխանութիւն ===
Ուքրանիոյ գերագոյն օրենսդիր մարմինը [[Ուքրանիոյ գերագոյն ռադա|Գերագոյն ռադան]] է ({{lang-uk|Верховна рада України, ВРУ}})։ Ան կը հանդիսանայ մշտական գործող կառոյց, որ կը հրաւիրուի տարին 2 անգամ։

Գերագոյն ռադան իր կանոնաւոր նստաշրջաններուն կ'իրականացնէ նորընտիր նախագահի երդմնակալութեան արարողութիւնը եւ կը հաստատէ նախագահին կողմէ առաջարկուող պետական քաղաքականութեան հիմնական ուղղութիւնները 5 տարի ժամկէտով։ Նախագահը պատասխանատու է ռադայի առջեւ, [[խորհրդարան]]ը կրնայ անվստահութիւն յայտարարել անոր։

Գերագոյն ռադան կազմուած է 450 պատգամաւորներէ։ [[2013]] թ դրութեամբ խորհրդարանի նախագահն է [[Վլատիմիր Ռիբակ]]ը։

Ռադայի իրաւասութիւններուն մէջ կը մտնէ [[օրէնք]]ներու մշակումը, ընդունումը եւ ատոնց իրագործման վերահսկողությունը, պետական պիւտճէի հաստատումը, միջազգային համաձայնագրերու վաւերացումը։ Ռադայի պատգամաւորները կ'ընտրուին 5 տարի ժամկէտով ընդհանուր ուղղակի ընտրութիւններու միջոցով, որոնք տեղի կ'ունենան խառն համակարգով։

[[ՊատկերВерховна рада 8 скликання.png|մինի|435px|Գերագոյն ռադայի 8-րդ նստաշրջանի կուսակցական կազմը]]
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Խմբակցություն||Տեղ
|-
|[[Շրջաններու կուսակցութիւններ]]
|align=right|210
|-
|[[Բատկիվշչինա]]
|align=right|99
|-
|[[Ուքրանիոյ ժողովրդավարական դաշինք յանուն բարեփոխումներու]]
|align=right|42
|-
|[[«Ազատութիւն» համաուքրանական միաւորում]]
|align=right|37
|-
|[[Ուքրանիոյ կոմունիստական կուսակցութիւն]]
|align=right|32
|-
|Անկախ պատգամաւորներ
|align=right|30
|-
|'''Տեղերու ընդհանուր քանակը'''
|align=right|450
|}

=== Դատական Իշխանութիւն ===
Արդարադատութիւնը Ուքրանիոյ մէջ կ'իրականացուի բացառապէս դատարաններու միջոցով։ Դատարաններու իրաւասութիւնները կը տարածուին պետութեան մէջ առկայ բոլոր իրաւայարաբերութիւններու վրայ։ Ուքրանիոյ մէջ ընդհանուր իրաւասութիւններու դատարաններու համակարգը կը կազմուի մասնագիտացման եւ տարածքայնութեան սկզբունքներու հիման վրայ։ Ընդհանուր իրաւասութեան դատարաններուն մէջ կը գործեն քաղաքացիական եւ քրէական գործերով զբաղող խորհուրդներ։ Ընդհանուր իրաւասութեան դատարաններու համակարգի գերագոյն դատական մարմինը կը հանդիսանայ քաղաքացիական եւ քրէական գործերը քննող [[Ուքրանիոյ Գերագոյն դատարան|Գերագոյն դատարանը]]։ Գերագոյն դատարանը աւելի շատ դատական գործունէութիւնը համընդհանրացնող կարգավիճակ ունի։ Ունի վերանայման իրաւունք։ Գերագոյն դատարանն իր ոյժը կորսնցուցած է [[Ուքրանիոյ Բարձրագոյն յատուկ դատարան|Բարձրագոյն յատուկ դատարանի]] ձեւաւորումէն ետք։

Յատուկ դատարաններ՝

* Կենցաղային (Տարածաշրջանային, Վերաքննիչ, Բարձրագոյն)
* Վարչական (Թաղային, Վերաքննիչ, Բարձրագոյն)
[[Ուքրանիոյ Սահմանադրական դատարան]]ը առանձին, ընդհանուր իրաւասութիւններու դատարաններէն անկախ դատարան է։

=== Քաղաքական Կուսակցութիւններ ===
Ուքրանիոյ ներկայիս կուսակցական համակարգը կազմուած է [[1990]]-ական թուականներուն։ Այն ժամանակ լիպերալ-դեմոկրատական փոփոխութիւններու հետեւանքով միակուսակցական համակարգը փոխարինուեցաւ բազմակուսակցականով։

Կուսակցութիւններու գործունէութիւնը կը կարգաւորուի գործող օրէնսդրութեամբ, որ պարբերաբար վերանայման կ'ենթարկուի։ [[2012]] թ [[Հոկտեմբեր]]ի դրութեամբ կը գործէ կուսակցութիւններու վերաբերեալ [[2011]] թ [[Նոյեմբեր]]ին ընդունուած օրէնքը։ Համաձայն այդ օրէնքի՝ կուսակցութիւն ստեղծելու իրաւունք ունին երկրի որեւէ 30 քաղաքացի։ Կուսակցութիւնը պէտք է գրանցուի արդարադատութեան նախարարութեան մէջ եւ կուսակցական գործունէութիւն սկսելու համար պէտք է ապացոյց ներկայացնէ, որ երկրի բոլոր մարզերուն մէջ ունի իր անդամները։ Բոլոր կուսակցութիւնները պարտաւոր են ընդունիլ [[Սահմանադրութիւն]]ը որպէս Ուքրանիոյ հիմնական օրէնք։

[[2012]] թ դրութեամբ Ուքրանիոյ մէջ պաշտօնապէս գրանցուած է աւելի քան 200 կուսակցութիւն։&lt;ref&gt;[http://www.minjust.gov.ua/parties Ուքրանիոյ արդարադատութեան նախարարութիւն]&lt;/ref&gt; Վերջին խորհրդարանական ընտրութիւններու ժամանակ, որ տեղի ունեցած է [[2012]] թ [[Հոկտեմբեր 28]]-ին, մասնակցած է 21 կուսակցութիւն։ Օրէնքով սահմանուած 5%-ի շեմը յաղթահարեց 5 կուսակցութիւն, 16 կուսակցութիւն խորհրդարանին մէջ տեղ չզբաղեցուց։

=== Արտաքին Քաղաքականութիւն ===
[[1918]]-[[1922]] թթ Ուքրանիան դիւանագիտական յարաբերութիւններ ունէր [[Լեհաստան]]ի, Պուլկարիոյ, Թուրքիոյ, [[Վատիկան]]ի, [[Դանիա]]յի, [[Նորվեկիա]]յի, [[Շուետիա]]յի, [[Շվեյցարիա]]յի, [[Իրան]]ի, [[Ռումինիա]]յի, [[Լիտվա]]յի, [[Լատվիա]]յի, [[Ֆինլանդիա]]յի, [[Էստոնիա]]յի, [[Վրաստան]]ի, [[Աւստրիա]]յի եւ [[Չեխոսլովակիա]]յի հետ։ [[1945]] թ դարձաւ [[ՄԱԿ]]-ի, այնուհետեւ [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ]]-ի, [[Աշխատանքի միջազգային կազմակերպութիւն|Աշխատանքի միջազգային կազմակերպութեան]] (ԱՄԿ) անդամ։ Խորհրդային Ուքրանիոյ առաքելութիւնը ՄԱԿ-ին կից որոշուեցաւ [[Վիեննա]]յի, [[Փարիզ]]ի, [[Ժնեւ]]ի, [[Նիւ Յորք]]ի մէջ։ [[1948]] թ Ուքրանիան առաջին անգամ դարձաւ [[ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան Խորհուրդ|ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան խորհուրդի]] ոչ մշտական անդամ։ Մինչեւ [[1991]] թ Լեհաստանը, [[Գերմանիոյ Դեմոկրատական Հանրապետութիւն|ԳԴՀ]]-ն, Չեխոսլովակիան, [[Հունգարիա]]ն, Ռումինիան, Պուլկարիան, [[Հարաւսլաւիա]]ն, [[Կանադա]]ն, [[Գերմանիոյ Դաշնային Հանրապետութիւն|ԳԴՀ]]-ն, [[ԱՄՆ]] հիւպատոսութիւններ ունէին [[Կիեւ]]ի մէջ, իսկ Պուլկարիան, [[Կուբա]]ն, [[Հնդկաստան]]ը եւ [[Եգիպտոս]]ը՝ [[Օտեսա]]յի մէջ։ [[1991]] թ ետք, Ուքրանիան վերականգնեց դիւանագիտական յարաբերութիւնները աշխարհի պետութիւններու մեծ մասի հետ։ Որովհետեւ [[ՌԴ]] [[ԽՍՀՄ]]-ին պարտքի փոխարէն իրեն վերցուց Ուքրանիոյ արտերկրներուն մէջ գտնուող նախկին դեսպանատները, ապա պետութիւնը բոլորովին մնաց առանց դեսպանատներու՝ բացառութեամբ ԱՄՆ-ում գտնուող դեսպանատանը։ ՌԴ եւ [[Բելառուս]]ի հետ միասին Ուքրանիան դարձաւ [[ԱՊՀ]] հիմնադիրը, թէեւ յետագային որոշակիօրէն հեռացաւ անորմէ։ [[1997]] թ [[Մայիս 31]]-ին ՌԴ եւ Ուքրանիոյ նախագահները ստորագրեցին ընկերութեան, համագործակցութեան եւ գործընկերութեան պայմանագիր, որ վավերացուեցաւ Գլխաւոր ռադայի եւ Պետական դումայի կողմէն։ [[1999]] թ [[Մայիս 14]]-[[Մայիս 15|15]] [[Լվով]]ի մէջ կայացած [[Կեդրոնական Եւրոպա]]յի պետութիւններու նախագահներու հանդիպման Կուչման յայտարարեց, որ Ուքրանիան կ'երթայ «եւրոպական ուղիով» եւ սերտ կապեր կը հաստատի ԵՄ հետ։ Դատապարտելով [[1999]] թ գարնան Հարաւսլաւիայի ռմբակոծութիւնները՝ ուքրանացի դիւանագետները իրենց միջնորդական դերակատարութիւնը առաջարկեցին [[Բալկաններ]]ի հակամարտութեան լուծման գործին մէջ։

Ներկային, Ուքրանիան կը հանդիսանայ հետեւեալ կազմակերպութիւններու անդամ՝ [[ՄԱԿ]] ([[1945]]), [[ՄԱԿ-ի Եւրոպական Տնտեսական Հանձնաժողով|ՄԱԿ-ի ԵՏՀ]] ([[1947]]), [[Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութիւն|ԱՀԿ]] ([[1948]]), [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ]] ([[1954]]), [[Եւրոպայի անվտանգութեան եւ համագործակցութեան կազմակերպութիւն|ԵԱՀԿ]] ([[1992]]), [[Վերակառուցման եւ զարգացման եւրոպական բանկ|ՎԶԵԲ]] ([[1992]]), [[Արժոյթի միջազգային հիմնադրամ|ԱՄՀ]] ([[1992]]), [[Վերակառուցման եւ զարգացման միջազգային բանկ|ՎԶՄԲ]] ([[1992]]), [[Սեւծովեան տնտեսական համագործակցութեան կազմակերպութիւն|ՍՏՀԿ]] ([[1992]]), [[Միջազգային ֆինանսական կորպորացիա|ՄՖԿ]] ([[1993]]), [[Ներդրումային երաշխիքներու բազմակողմ գործակալութիւն|ՆԵԲԳ]] ([[1994]]), [[Գործընկերութիւն հանուն խաղաղութեան կազմակերպութիւն|ԳՀԽԿ]] ([[1994]]), [[Եւրախորհուրդ|ԵԽ]] ([[1995]]), [[Ժողովրդավարութեան եւ տնտեսական զարգացման կազմակերպութիւն|ՏՀՁԿ]] ([[1997]]), [[Եւրո-ատլանտեան համագործակցութեան խորհուրդ]] ([[1997]]), [[Սեւծովեան առեւտուրի եւ զարգացման բանկ|ՍԱԶԲ]] ([[1998]]), [[Ներդրումային վէճերու կարգաւորման միջազգային կեդրոն]] ([[2000]]), [[Զարգացման միջազգային ասոցիացիա|ԶՄԱ]] ([[2004]]), [[Առեւտուրի Համաշխարհային Կազմակերպութիւն|ԱՀԿ]] ([[2008]])։ Ուքրանիան նաեւ կը հանդիսանայ ԱՊՀ-ի փաստացի անդամը ([[1991]]) եւ դիտորդի կարգավիճակ ունի հետեւեալ կազմակերպութիւններուն մէջ՝ [[Բալթեան երկրներու խորհուրդ]] ([[1999]]), [[Եւրասիական տնտեսական ընկերակցութիւն|ԵվրԱզԷՍ]] ([[2002]]), [[Ֆրանկոֆոնիա]] ([[2006]])։

=== Զինուած ոյժեր ===
[[Պատկեր:Ukrainian BTR-80.jpg|մինի|Ուքրանական բանակի զինուորները ԲՏՌ-80 զրահափոխադրիչի մէջ իրաքեան պատերազմին մէջ]]
[[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] փլուզումէն ետք, Ուքրանիոյ մնաց 780000 զինուժ, որ կը համարուի աշխարհի երրորդ մեծագոյն [[միջուկային զէնք]]ով հագեցած ռազմական ոյժը։&lt;ref name=milgov/&gt;&lt;ref&gt;
[http://www.globalsecurity.org/wmd/world/ukraine/index.html Ուքրանիոյ յատուկ զինամթերքը]&lt;/ref&gt;[[1992]] թ [[Մայիս]]ին Ուքրանիան ստորագրեց [[Ստրատեգիական յարձակողական սպառազինութիւններու սահմանափակման պայմանագիր]], ուր երկիրը համաձայնուեցաւ Ռուսիոյ տալ ողջ միջուկային զենքը եւ միանալ միջուկային զենքի չտարածման պայմանագրին որպես միջուկային զյնք չունեցող երկիր։ Ուքրանիան վավերացուց պայմանագիրը [[1994]] թ եւ [[1996]] թ երկիրը ազատեցաւ միջուկային զէնքէն։&lt;ref name=milgov&gt;[http://www.mil.gov.ua/index.php?lang=en&amp;part=history&amp;sub=history Ուքրանիոյ ռազմական ոյժերու պատմութիւնը]&lt;/ref&gt;

Ուքրանիան հետեւողական քայլեր ձեռնարկեց սովորական զէնքի կրճատման ուղղութեամբ։ Ան ստորագրեց [[Եւրոպայի մէջ Սովորական Սպառազինութիւններու մասին պայմանագիր]], որ կ'ենթադրէր [[տանկ]]երի, [[հրետանի]]ի եւ [[զրահապատ մեքենա]]ներու թիւի կրճատում (զինուած ոյժերը կրճատուեցան 300000-ի)։ Պետութիւնը կը նախատեսնէ ներկայիս բանակը փոխարկել պրոֆեսիոնալ կամաւոր բանակի ոչ ուշ քան [[2011]] թ։&lt;ref name=&quot;wbook06&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.mil.gov.ua/files/white_book_eng2006.pdf |title=Սպիտակ գիրք, 2006 թ |accessdate=2012-10-28 |archive-date=2012-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028133352/http://www.mil.gov.ua/files/white_book_eng2006.pdf |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;

[[Պատկեր:Sukhoi Su-27UB Belyakov.jpg|մինի|ձախից|Ուքրանիոյ օդային ոյժը, Սուխոյ Սու-27]]
Ուքրանիան զգալի դեր կը խաղայ խաղաղապահ գործողութիւններուն մէջ։ Ուքրանական զորքերը տեղաբաշխուած են [[Կոսովո]]յի մէջ որպէս ուքրանիա-լեհական [[գումարտակ]]ի մաս։&lt;ref&gt;[http://www.mil.gov.ua/index.php?lang=en&amp;part=peacekeeping&amp;sub=kfor_kosovo Բազմազգային խաղաղապահ զորքերը Կոսովոյի մէջ]&lt;/ref&gt; Ուքրանական զորքեր տեղաբաշխուեցան նաեւ [[Լիբանան]]ի մէջ, որպէս [[ՄԱԿ-ի ժամանակաւոր ոյժեր]]ի մաս՝ հրադադարը պահպանելու նպատակով։ Տեխնիկական սպասարկման եւ ուսումնական գումարտակ տեղակայուեցաւ նաեւ [[Սիերա Լեոնե]]ի մէջ։ [[2003]]-[[2005]] թթ ուքրանական զորքերը լեհական հրամանատարութեան ներքո մեկնեցան [[Իրաք]] որպէս [[Միջազգային կոալիցիոն ոյժեր Իրաքի մէջ|միջազգային կոալիցիոն ոյժերու]] մաս։ Ուքրանական բանակի զինծառայողներիւ թիւին աշխարհին մէջ, կը կազմէ շուրջ 562։&lt;ref&gt;
[http://www.mil.gov.ua/index.php?part=peacekeeping&amp;lang=en Խաղաղապահ առաքելութիւն]&lt;/ref&gt;

Այլ երկրներու զինմիաւորումները՝ ներառեալ [[ԱՄՆ զինուժ]]ը, ուքրանական ոյժերու հետ մէկտեղ կանոնաւորապէս կը մասնակցին զորավարժութիւններու Ուքրանիոյ մէջ։&lt;ref&gt;[http://www.kyivpost.com/news/politics/detail/67094 Խորհրդարանը կը հաստատէ օտարերկրեայ զինմիաւորումներու մասնակցութիւնը Ուքրանիոյ զորավարժութիւններուն]&lt;/ref&gt;

Անկախութենէն ետք, Ուքրանիան իրեն չեզոք երկիր հռչակեց։&lt;ref&gt;[http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Ukraine_rev1.htm Ուքրանիոյ ինքնիշխանութեան մասին հռչակագիր]&lt;/ref&gt; Պետութիւնը սահմանափակ ռազմական համագործակցութիւն ունի Ռուսիոյ, այլ [[Անկախ պետութիւններու համագործակցութիւն|Անկախ պետութիւններիու համագործակցութեան]] երկրներու եւ [[ՆԱՏՕ]]-ի հետ սկսած [[1994]] թուականէն։ [[2000]]-ական թուականներուն, կառավարութիւնը հակուած էր դէպի ՆԱՏՕ-ն եւ խորը համագործակցութեան սկիզբը դրուեցաւ, երբ [[2002]] թ ստորագրուեցաւ ՆԱՏՕ-Ուքրանական գործողութիւններու ծրագիրը։ Ետքը որոշուեցաւ, որ ՆԱՏՕ-ին միանալու որոշումը պետք է ընդունուի համազգային հանրաքվեի միջոցով հետագային։&lt;ref name=&quot;wbook06&quot;/&gt; Գործող նախագահ [[Վիկտոր Յանուկովիչ]]ը Ուքրանիոյ եւ ՆԱՏՕ-ի միջեւ համագործակցութիւնը բաւարար կը համարէ։&lt;ref name=NATOTAK&gt;[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/63797/ ՆԱՏՕ-ն կը հաստատէ Ուքրանիոյ պատրաստուածութիւնը կազմակերպութեան մէջ ընդգրկուելու համար]&lt;/ref&gt; Յանուկովիչը դէմ է Ուքրանիոյ միացման ՆԱՏՕ-ին։&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/idUSTRE6062P320100107 Յանուկովիչը կը խոստանայ Ուքրանիոյ հեռու պահել ՆԱՏՕ-ից]&lt;/ref&gt; [[2008]] թ [[Բուխարեստ]]ի մէջ, կայացած համաժողովին ՆԱՏՕ-ն յայտարարեց, որ Ուքրանիան կրնայ անդամակցել ՆԱՏՕ-ին, երբ ան ցանկանայ եւ երբ ան կը համապատասխանի անդամակցման չափանիշերուն։&lt;ref name=NATOTAK/&gt;

=== Պետական Խորհրդանիշեր ===
Ուքրանիան ունի 3 պետական խորհրդանիշ՝ [[դրօշ]], [[զինանշան]], [[քայլերգ]]։ [[1996]] թ [[Յունիս 28]]-ին Ուքրանիոյ Սահմանադրութեան 20-րդ յօդուածով հաստատուեցաւ պետութեան փոքր զինանշանը՝ ոսկէ եռաժանին՝ կապոյտ ֆոնի վրայ։ Եռաժանին [[Կիեւեան Ռուսիոյ ժամանակ Ռիւրիկովիչ իշխանատոհմի պետական խորհրդանիշը եւ տոհմական կնիքը կը հանդիսանար։ Փոքր զինանշանը այդպէս ալ չընդունուած մեծ զինանշանի մասը կը կազմէ. անոր վրայ պատկերուած է կապոյտ վահան՝ դեղին եռաժանիով։

[[1992]] թ [[Յունուար 28]]-ին Ուքրանիոյ Գերագոյն խորհուրդը հաստատեց Ազգային դրօշը, որ ուղղանկիւն պաստառ՝ կազմուած լայնութեամբ իրար հաւասար 2 հորիզոնական շերտերէն․ վերին շերտը [[կապոյտ]] է, ստորինը՝ [[դեղին]]։&lt;ref name=&quot;Конституция Украины&quot;&gt;[[Ուքրանիոյ Սահմանադրութիւնը]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.is/20120913134435/www.ukrgold.net/country/page554.htm Խորհրդանիշեր]&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;graytable&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
|[[Պատկեր:Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg|100px]]
|[[Պատկեր:Flag of Ukraine.svg|150px]]
|[[Պատկեր:Flag of the President of Ukraine.svg|120px]]
|-
|Զինանշան||դրօշ||Նախագահական դրօշ
|}

=== Պետական Տօներ ===
* [[Յունուար 1]] - [[Նոր տարի]]
* [[Յունուար 7]] - [[Սուրբ Ծնունդ]]
* [[Յունուար 22]] - Ուքրանիոյ համախմբուածութեան եւ ազատութեան օր
* [[Մարտ 8]] - Կանանց միջազգային օր
* [[Մայիս 1]] - Աշխատաւորներու համերաշխութեան միջազգային օր
* [[Մայիս 9]] - Յաղթանակի օր
* [[Յունիս 28]] – Ուքրանիոյ Սահմանադրութեան օր
* [[Օգոստոս 24]] - Անկախութեան օր
* Փոփուող ամսաթիւ - [[Զատիկ]]
* Փոփուող ամսաթիւ - Սուրբ Երրորդութեան օր
== Տնտեսութիւն ==
Ուքրանիան կը պատկանի արդիւնաբերաագրարային երկիրներու բաժինին։ Ըստ ազգային մրցունակութեան՝ ան [[2012]] թ աշխարհին մէջ, զբաղեցուցած է 73-րդ տեղը։

Ուքրանիոյ տնտեսութիւնը կը զբաղեցնէ 39-րդ տեղը աշխարհին մէջ, ըստ [[ՀՆԱ]]-ի չափի ([[2011]])։&lt;ref&gt;[http://mostinfo.su/86-vvp-po-pps-stran-mira.html Աշխարհի երկիրներու ՀՆԱ-ն]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Сіа.gov&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |title=CIA — The World Factbook |accessdate=2016-03-28 |archive-date=2018-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126230340/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Մէկ բնակչին բաժին իյնկող ՀՆԱ-ի չափը կը կազմէ 7600 ԱՄՆ դոլար (2011)։&lt;ref name=&quot;Сіа.gov&quot; /&gt; 2011 թ ՀՆԱ-ի աճը կազմեց 5, 2%։&lt;ref name=&quot;Сіа.gov:рост&quot;&gt;[http://korrespondent.net/business/economics/1313156-vvp-ukrainy-v-2011-godu-vyros-na-52-gosstat Ուքրանիոյ ՀՆԱ-ն 2011 թ աճեցաւ 5, 2%-ով]&lt;/ref&gt; Ուքրանիոյ պարտքը [[2010]] թ հասաւ ՀՆԱ-էն 93, 5%-ի, իսկ 2010 թ [[Յուլիս 1]]-ի դրութեամբ ՀՆԱ-ի աճը կազմեց 3, 7%։&lt;ref&gt;[http://top.rbc.ru/economics/17/03/2010/381129.shtml Ուքրանիոյ պետական պարտքը կազմեց ՀՆԱ-էն 93, 5%։]&lt;/ref&gt;

Ուքրանիան կը համարուի արտահանման ուղղուածութիւն ունեցող երկիր․ ըստ որոշ գնահատականներու՝ երկրի ՀՆԱ-ի 50%-ը կը կազմուի արտահանումէն։&lt;ref&gt;[http://www.ukrrudprom.ua/digest/Vsemirniy_bank_poddergit_ukrainskiy_eksport.html Համաշխարհային բանկը կ'աջակցէ ուքրանական արտահանութեան]&lt;/ref&gt; [[2011]] թ ըստ [[Առեւտուրի Համաշխարհային Կազմակերպութիւն|Առեւտուրի Համաշխարհային Կազմակերպութեան]]՝ Ուքրանիան համաշխարհային ներմուծողներու շարքին մէջ զբաղեցուց 25-րդ տեղը։

[[1992]] թ սկսած նկատուեցաւ հարաճող ապաինդուստրալացին մէջ, որ բարձր տեխնոլոգիական արտադրութուններու մէջ եւ [[մեքենաշինութիւն|մեքենաշինութեան]] ոլորտին մէջ, ընդհանուր բնոյթ կրեց։ [[1999]] թ [[ՀՆԱ]]-ն 40%-ով ցած էր [[1991]] թ մակարդակէն։ Որոշակիօրէն բարորակ վիճակին մէջ, յայտնուեցան մետաղագործական, քիմիական եւ ցած աւելացուած արժէքով այլ էներգատար արտադրութիւնները, որոնք [[համաշխարհային շուկա]]յին մէջ պահպանեցին իրենց մրցունակութիւնը՝ ի շնորհիւ էներգակիրներու ռուսական ցած գիներու։ Արդիւնաբերութեան այն ճիւղերը, որոնք քիչ թէ շատ կ'աշխատին [[մետաղագործութիւն]]ն է, [[էներգետիկա]]ն (կան ատոմային էլեկտրակայաններ եւ [[Դնեպր (գետ)|Դնեպր]] գետի վրայ ՀԷԿ-ի ամբողջ մը համալիր), ինչպէս նաեւ [[քիմիական արդիւնաբերութիւն]]ը եւ [[հանքարդիւնաբերութիւն]]ը ([[ածուխ]]ի, [[հանքանիւթ]]ի արդիւնահանում)։ Որոշակի չափով տնտեսապէս զարգացած շրջաններն են [[Դոնբաս]]ը (Դոնեցկի եւ Լուգանսկի մարզ), [[Պրիդնեպրովիէ]]ն (Դնեպրոպետրովսկի եւ Զապորոժիէի մարզ), ինչպէս նաեւ [[Կիև]], [[Խարկով]], [[Օտեսա]] եւ [[Լվով]] քաղաքները։

Տնտեսութեան իր շուկայական բնոյթի համաձայն բնորոշ է պետութեան աշխոյժ դերը՝ անոր կը պատկանին մօտ 140 մեծ ընկերութիւններ ազգային տնտեսութեան տարբեր ոլորտներուն մէջ, ինչպէս նաեւ պետութիւնը կը վերահսկէ շարք մը ապրանքներու գիները՝ ներառեալ հիմնական [[սննդամթերք]]ը եւ վառելիքաքսանիւթերը։ [[2011]] թ ՀՆԱ ծաւալին մէջ, արդիւնաբերութեան մասնաբաժինը կազմեց 34, 4%, ծառայութիւններու ոլորտը՝ 56, 2%, [[գիւղատնտեսութիւն]]ը՝ 9, 4%։ Ընդ որուն արդիւնաբերութեան մէջ, զբաղուած է աշխատող բնակչութեան 18, 5%, գիւղատնտեսութեան մէջ՝ 15, 8%, իսկ ծառայութիւններու ոլորտին մէջ՝ 65, 7%։ Աշխատունակ բնակչութեան ընդհանուր թուաքանակը կը կազմէ 22.09մլն մարդ (30-րդ տեղը աշխարհին մէջ), գործազրկութեան մակարդակը կը կազմէ 7% (81-րդ տեղը աշխարհին մէջ)։

=== Արդիւնաբերութիւն ===
Ուքրանիոյ արդիւնաբերական զարգացումը սկսաւ [[18-րդ դար|18]]-[[19-րդ դար]]երուն, երբ հիմք դրուեցաւ գիւղատնտեսական արտադրանքի մշակման։ Սակայն ինդուստրացման ուղղուած ծրագիրը մշակուեցաւ միայն 19-րդ դարու վերջին եւ [[20-րդ դար]]ու սկիզբին։ Ուքրանիան գլխաւորապէս կ'արտահանէ [[գունաւոր մետալուրգիա]], որ կը կազմէ [[ծանր արդիւնաբերութիւն|ծանր արդիւնաբերութեան]] արտահանման գրեթէ կէսը։ [[Քիմիական արդիւնաբերութիւն]]ը կ'աշխատի մետալուրգիայի հետ մէկտեղ՝ օգտագործելով մետաղագործութեան եւ [[գետնածուխ]]ի արդիւնաբերութեան կողմնակի ապրանքները՝ [[ազոտային պարարտանիւթ]]երու, [[լաք]]երու, [[ներկ]]երու, [[դեղ]]երու արտադրութեան համար։ [[Ֆոսֆորիտ]]ները, [[կալիումի աղ]]երը եւ [[կերակուրի աղ]]ը կ'օգտագործուի հանքային պարարտանիւթերու՝ [[ծծմբաթթու|ծծմբաթթվի]] արտադրութեան մէջ։ [[Նաֆթ]]ը ու [[գազ]]ը (ինչպէս տեղական, այնպէս ալ ներմուծուած) կ'օգտագործուի [[սինթետիկ կաուչուկ]]ի եւ [[սինթետիկ մանրաթել]]ի արտադրութեան մէջ։

Արդիւնաբերութեան հիմնական կեդրոններն են՝
* ''Ցեմենտի արտադրութիւն''՝ [[Բալակլեա]], [[Ամվրոսիևկա]], [[Զդոլբունով]], [[Բախչիսարայ]], [[Նիկոլաեւ]] (Լվովի մարզ)
* ''Բետոնային կառուցուածքներու արտադրութիւն''՝ [[Խարկով]], [[Դնեպրոպետրովսկ]], [[Զապորոժիէ]], [[Կրիվոյ Ռոգ]], [[Չերնիգով]], [[Կիեւ]], [[Դոնեցկ]], [[Սոկիրեանի]], [[Կախովկա]]
* ''Պատերու կառուցման նիւթերու արտադրութիւն''՝ [[Սումի]], [[Կիեւ]], [[Խմելնիցկի]], [[Չերնովցի]], [[Չերնիգով]]
* ''Ապակիի արտադրութիւն''՝ [[Կիեւ]], [[Ստրի]], [[Կոնստանտինովկա]], [[Լուով]], [[Բերեժանի]], [[Բուչա]]
* ''Ճենապակու և հախճապակու արդյունաբերություն''՝ [[Բուդի]], [[Կորոստեն]], [[Պոլոննոյէ]], [[Բարանովկա]], [[Սումի]]
* ''Սնունդի արդիւնաբերութեան'' մէջ զբաղուած է երկրի աշխատուժի 12.8%-ը ([[2003]] թ տուեալներով)։ Կ'արտադրուի աւելի քան 3000 տեսակ ապրանք։

Ուքրանիոյ անտառային ռեսուրսները սահմանափակ են եւ կը կազմեն երկրի տարածքի 14, 3%-ը։ Անտառներու հիմնական մասը կը գտնուի [[Կարպատներ]]ու, [[Պոլեսիէ]]ի եւ [[Ղրիմ]]ի լեռներուն մէջ։ Տարածուած են ծառերու թանկարժէք տեսակներ՝ [[հաճարենի]], [[կաղնի]], [[եղեւնի]], [[սոճի]], [[հացենի]]։

Անտառամշակման արդիւնաբերութիւնը ձեւաւորուած է Կարպատներու եւ Պոլեսիեու մէջ, (կը կազմէ ամբողջ անտառամշակման արդիւնաբերութեան 90%)։ Անտառային զանգուածները անխնայ օգտագործուած են։ Անտառամշակման մեծ կեդրոններն են՝ [[Լուով]], [[Չերնովցի]], [[Իվանո-Ֆրանկովսկ]], [[Լուցկ]], [[Ժիտոմիր]], [[Չերնիգով]], [[Ռախով]], [[Յասինյա]], [[Խուստ]], [[Ուժգորոդ]], [[Մուկաչեւո]], [[Կոստոպոլ]], [[Շոստկա]]։

Անտառամշակման գօտիներէն դուրս՝ արդիւնաբերական մեծ կեդրոններուն մէջ եւ փոխադրութեան հանգոյցներուն մէջ ([[Կիեւ]], [[Դոնեցկ]], [[Խարկով]], [[Օտեսա]], [[Չերկասի]], [[Խերսոն]]) ներկրուող հումքի հիման վրայ, կը գործեն փայտամշակման գործարաններ։ Կ'արտադրուի [[փայտանիւթ]], [[նրբատախտակ]], [[լուցկի]]։ Կահոյքագործական գործարանները տարածուած են հիմնականին մէջ, այնպիսի մեծ քաղաքներու մէջ, ինչպիսիք են [[Կիեւ]]ը, [[Լուով]]ը, [[Օտեսա]]ն, [[Խարկով]]ը։ Այս բնագաւառի գործարաններու տեղաբաշխումը իրականացնելէն հաշուի կ'առնուի հումքը, ջրային ռեսուրսները, էլեկտրաէներգիայի առկայութիւնը, որակաւորուած աշխատուժը։

=== Գիւղատնտեսութիւն ===
[[ԽՍՀՄ]]-ի փլուզումէն ետք, [[գիւղատնտեսութիւն|գիւղատնտեսութեան]] մէջ նկատուեցաւ համակարգային ճգնաժամ, որ բացասաբար անդրադարձաւ բնագաւառի արտադրական ցուցանիշերու վրայ։ [[2000]]-ական թուականներու կէսերուն, [[բուսաբուծութիւն|բուսաբուծութեան]] ցուցանիշերը հասան եւ նոյնիսկ գերազանցեցին [[1990]]-ական թուականներուն արձանագրուած ցուցանիշերուն։ Միեւնոյն ժամանակ [[անասնաբուծութիւն]]ը մինչ՝ այժմ չի կրնար վերականգնել նախկին ծաւալները։

Գիւղատնտեսութեյան ցուցանիշերը ըստ [[2011]] թ Ուքրանիոյ Պետական վերլուծական ծառայութեան տուեալներու՝
# [[Բուսաբուծութիւն]]
* [[Հացահատիկ]]ի արտադրութիւն՝ 56.7մլն տոննա (51մլն տոննա [[1990]] թ)
* [[Շաքարի ճակնդեղ]]ի արտադրութիւն՝ 18, 7մլն տոննա (44, 2մլն տոննա 1990 թ)
* [[Արեւածաղիկ|Արեւածաղկի]] արտադրութիւն՝ 8, 6մլն տոննա (2, 5մլն տոննա 1990 թ)
* [[Կարտոֆիլ]]ի արտադրութիւն՝ 24, 2մլն տոննա (16, 7մլն տոննա 1990 թ)
* [[Բանջարեղէն]]ի արտադրութիւն՝ 9, 8մլն տոննա (6, 6մլն տոննա 1990 թ)
# [[Անասնաբուծութիւն]]
* [[Միս|Մսի]] արտադրութիւն՝ 2, 1մլն տոննա (4, 3մլն տոննա 1990 թ)
* [[Կաթ]]ի արտադրութիւն՝ 11մլն տոննա (24, 5մլն տոննա 1990 թ)
* [[Ձու|Ձվի]] արտադրություն՝ 18, 6մլդ տոննա (16, 2մլն տոննա 1990 թ)
* Ոչխարի բուրդի արտադրութիւն՝ 3, 8 հազ. տոննա (29, 8մլն տոննա 1990 թ)

=== Ծառայութիւններու Ոլորտ ===
Ծառայութիւններու ոլորտը սովորաբար կարեւոր դեր չէ խաղացած Ուքրանիոյ տնտեսությեն մէջ (ներառեալ [[ԽՍՀՄ]] կազմի մէջ)։ Այս ոլորտի զարգացումը կապուած է [[1990]]-[[2000]] թթ հետ։ [[2011]] թ ծառայութիւններու ոլորտը կը կազմէր [[ՀՆԱ]]-ի 56, 2%-ը եւ աշխատանքով կ'ապահովէր երկրի աշխատուժի 65.7%-ին։

==== Բանկային Ոլորտ ====
Ուքրանիոյ ֆինանսաւարկային համակարգը [[1997]]-[[1998]] թթ խորը ճգնաժամէն ետք, [[2000]]-ական թթ առաջին կիսուն, ընդհանուր առմամբ կայունացաւ։ [[2005]] թ [[Ուքրանիոյ Ազգային բանկ]]ը երկարաժամկէտ ծրագիր մշակեց՝ ուղղուած երկրին մէջ գործող մասնաւոր բանկային հաստատութիւններու թիւի կրճատմանը՝ փոքր բանկերու միաձուլման կամ մեծ բանկերու կողմէն փոքրերու «կուլ տալու» միջոցով։ Ի տարբերութիւն [[2009]]-[[2011]] թթ բացասական արդիւնքներու ([[2009]] թ կորուստը կազմեց 38 450մլն գրին, [[2010]] թ՝ 13 027մլն գրին, [[2011]] թ՝ 7 708մլն գրին) [[2012]] թ 9 ամիսներու ընթացքին, Ուքրանիոյ բանկային համակարգը դրական ֆինանսական արդիւնք ցուցաբերեց, որ հաւասար էր +2 775մլն գրինի։&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.finance.ua/ru/~/3/0/all/2012/11/16/291418 |title=Ուքրանիոյ բանկային համակարգի վերլուծական ուսումնասիրութիւնը 2012 թ 9 ամիսներու ընթացքին |accessdate=2016-03-28 |archive-date=2013-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130103914/http://news.finance.ua/ru/~/3/0/all/2012/11/16/291418 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; [[2012]] թ [[Սեպտեմբեր]]ի դրութեամբ Ուքրանիոյ մէջ, կը հաշուըւի 176 կոմերցիոն [[բանկ]], որոնցմէ 55-ը օտարերկրեայ գործընկերներու հետ կը համագործակցի, 10-ի վերահսկող փաթեթը կը պատկանի օտարերկրեայ սեփականատերերու։&lt;ref&gt;[http://www.bank.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=36807 Основні показники діяльності банків України]&lt;/ref&gt; Յատկանշական է, որ այդ բանկերէն 10 ամենամեծերը կը ղեկավարուին բանկային ոլորտի 63, 4%-ը, որուն ընդհանուր միջոցները կը կազմեն $353մլդ։&lt;ref name=&quot;Госдеп&quot;&gt;[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3211.htm Department of State]&lt;/ref&gt;

[[2010]] թ Ուքրանիոյ Ազգային բանկի վերաֆինանսաւորումը կը կազմէր 11, 97% (27-րդ տեղը աշխարհին մէջ), կոմերցիոն բանկերու վարկաւորման բազային տոկոսադրոյքը՝ 15, 95% (36-րդ տեղը աշխարհին)։&lt;ref name=&quot;CIA-Main&quot; /&gt;

==== Զբօսաշրջութիւն ====
Ուքրանիան ունի զբոսաշրջական լայն հնարաւորութիւններ՝ Ղրիմը եւ Կարպատները, հին ուքրանական քաղաքներու պատմական յուշարձանները, գիւղական զբօսաշրջութիւնը եւ բնական արգելոցները։

''Համաշխարհային ժառանգութեան օբյեկտները Ուքրանիոյ մէջ''
* [[Սոֆիայի տաճար (Կիեւ)|Սոֆիայի տաճարը]] եւ անոր հետ կապուած վանքային կառոյցները
* [[Կիեւ-Պեչորեան մայրավանք]] (Կիեւ)
* [[Լուովի պատմական կեդրոն]]ը (Լուով)

=== Էներգետիկա ===
Ուքրանիան կը հանդիսանայ էներգետիկայի արտահանող։ Ըստ «Ուքրանատերէներգո» պետական ընկերութեան տուեալներու՝ [[2012]] թ Ուքրանիան արտահանած է 9 745մլդ կվ/ժ էլեկտրաէներգիա։ Հիմնական գնորդներն են [[Հունգարիա]]ն, [[Լեհաստան]]ը, [[Սլովակիա]]ն, [[Ռումինիա]]ն եւ [[Մոլդովա]]ն։

Միջուկային վառելիքի 100%-ը Ուքրանիան կ'երթայ արտասահմանէն։ Հիմնական մատակարարը կը հանդիսանայ ռուսական «ТВЭЛ» (վառելիքի մեծ մասը Ուքրանիոյ համար ընկերութիւնը կը ստանայ ուքրանական [[ուրան]]էն) ընկերութիւնը։ [[2011]] թուականէն, ՀարաւՈւքրանիական ատոմակայանի երրորդ եւ չորրորդ սնուցման բլոկներուն մէջ մասնակիօրէն կ'օգտագործուի Westinghouse ընկերութեան վառելիքը։

[[2004]] թ ուքրանական 4 ատոմակայաններ արտադրեցին երկրի էլեկտրաէներգիայի 53.2%-ը։ Մինչ 2030 թ Ուքրանիան կը ծրագրէ կառուցել 9 նոր ատոմային էներգաբլոկներ եւ եւս 2 բլոկներ կառուցման տարբեր մակարդակներու վրայ կ'ըլլան։

{| class=&quot;wikitable&quot;
|Ուքրանիոյ ատոմակայաններ
!Ատոմակայաններու անուանում
!Էներգաբլոկներու քանակ
!Օգտագործուող ռեակտորներու տեսակ
!Աշխարհագրական դիրք
!Արտադրուող էլեկտրաէներգիայի ամենամեայ ծաւալ
|-
|[[Զապորոժիէի ատոմակայան]]
|6
|[[ՎՎԷՌ-1000]]
|քաղաք [[Էներգոդար]], [[Զապորոժիէի մարզ]], [[Կախովսկի ջրամբար]]ի մօտ
|40-42մլդ կվ/ժ
|-
|[[Հարաւուքրանական ատոմակայան]]
|3
|[[ՎՎԷՌ-1000]], 
|քաղաք [[Յուժնոուկրանսկ]], [[Նիկոլաեւի մարզ]], [[Հարաւային Բուգ (գետ)|Հարաւային Բուգի]] ափ
|17-18մլդ կվ/ժ
|-
|[[Ռովենսկի ատոմակայան]]
|4
|[[ՎՎԷՌ-440]], [[ՎՎԷՌ-1000]]
|քաղաք [[Կուզնեցովսկ]], [[Ռովենսկի մարզ]], [[Ստիր (գետ)|Ստիր]] գետի ափին
|11-12մլդ կվ/ժ
|-
|[[Խմելնիցկի ատոմակայան]]
|2
|[[ՎՎԷՌ-1000]]
|քաղաք [[Նետեշին]], [[Սլավուցկի շրջան]], [[Խմելնիցկի մարզ]], [[Գորին (գետ)|Գորին]] գետի ափին
|7մլդ կվ/ժ
|-
|}

Ուքրանիան ունի նաեւ 2 չգործող ատոմակայան՝
* [[Չեռնոբիլի ատոմակայան]]ը, որ [[2000]] թ [[Դեկտեմբեր 15]]-էն հանուած է շահագործումէն
* [[Ղրիմի ատոմակայան]]ը, որուն միայն շէնքը կառուցուած է։ Շինարարութիւնը դադարեցուած է դեռեւս [[ԽՍՀՄ]]-ի ժամանակ, երբ պարզ դարձաւ, որ շէնքի նախագծման ժամանակ հաշուի չէ առնուած Ղրիմի սեյսմիկ աշխուժութիւնը։

[[2005]] թ [[Դեկտեմբեր]]ին պետական ատոմային էներգետիկ «Էներգոատոմ» ընկերութիւնը պայմանագիր ստորագրեց ամերիկեան «Holtec International» ընկերութեան հետ՝ չոր տեսակի թափոն հանդիսացող միջուկային վառելիքի համար պահեստի նախագծման եւ կառուցման համար։ Այս պահեստը օգտագործուելու է Ռովենսկի, Հարավուքրանական եւ Խմելնիցկի ատոմակայաններու թափոն միջուկային վառելիքի պահպանման համար, որ այժմ արտահանուած է [[Ռուսաստան]]։

[[2010]] թ 20 տարով երկարաձգուած է Ռովենսկի ատոմակայանի առաջին Էներգաբլոկի ռեսուրսը, իսկ [[2011]] թ աշխատանքներ տարուած են Ռովենսկի ատոմակայանի երկրորդ էներգաբլոկի եւ Հարաւուքրանական ատոմակայանի առաջին էներգաբլոկի ռեսուրսներու երկարաձգման ուղղութեամբ։

=== Արտաքին Առեւտուր եւ Օտարերկրեայ Ներդրումներ ===
[[2011]] թ արտաքին առեւտուրի ծաւալը կազմեց $125, 3մլդ՝ $31, 1մլդ բացասական մնացորդի դէպքին մէջ, արտահանման ծաւալը՝ $69, 42մլդ, ներմուծումը՝ $83, 22մլդ (արտահանումով 38-րդն է աշխարհին, իսկ ներմուծմամբ՝ 51-րդը)։&lt;ref name=&quot;CIA-Main&quot; /&gt;

Կ'Արտահանոուի հիմնականին մէջ, ելեկտրական սարքաւորումներ, տեքստիլ, փայտանիւթ, նրբատախտակ։

Կը ներմուծուի գլխաւորապէս [[էներգակիր]]ներ, [[մեքենա]]ներ, սարքաւորումներ, քիմիական արդիւնաբերութեան եւ նաֆթամշակման ապրանքներ։&lt;ref name=&quot;CIA-Main&quot; /&gt;

[[2009]] թ դրութեամբ ուքրանական արտահանման հիմնական սպառողները կը հանդիսանան [[ՌԴ]] (27.3%), [[Թուրքիա]]ն (5.9%), [[Իտալիա]]ն (4.7%)։&lt;ref name=&quot;CIA-Main&quot; /&gt;

Ուքրանական տնտեսութեան մէջ օտարերկրեայ ներդրումները [[2011]] թ դրութեամբ կազմած են մօտ $60.5մլդ (52-րդ տեղը աշխարհին)։ Ուքրանական ներդրումները արտասահմանին մօտ, կազմած են $3մլդ (65-րդ տեղը աշխարհին)։&lt;ref name=&quot;CIA-Main&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |title=Տեղեկութիւն Ուքրանիոյ մասին ԿՀՎ-ի պաշտօնական կայքին մէջ |accessdate=2016-03-28 |archive-date=2018-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126230340/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Փոխադրութիւն ===
==== Ջրային Փոխադրութիւն ====
Գետային նաւարկելու ճանապարհներու երկարութիւնը կը կազմէ 1672կմ։ [[Դնեպր (գետ)|Դնեպր]] եւ [[Դանուբ (գետ)|Դանուբ]] գետերը միջազգային բեռնափոխադրումներու գործին մէջ, կարեւոր դեր կը խաղան։ Ուքրանիոյ մէջ, կը գործէ նաֆթատարներու եւ գազատարներու զարգացած համակարգ (20 070կմ եւ 7 4540կմ համապատասխանաբար, ինչպէս նաեւ 4170քմ խողովակատար մաքուր ապրանքներւ համար)։ [[Սեւ Ծով|Սեւ]] եւ [[Ազովի Ծով]]ու հիմնական նաւահանգիստներն են՝ [[Յուժնի]], [[Խերսոն]], [[Նիկոլաև]], [[Մարիուպոլ]]։ 2008 թ ընդհանուր առմամբ բոլոր նաւահանգիստներու բեռնաշրջանառութիւնը կազմած է 132.18մլն տոննա։

{|class=&quot;wikitable&quot;
!colspan=2|Ուքրանիոյ մեծագոյն նաւահանգիստները ([[2008]])
|-
!Նաւահանգիստ
!Բեռնաշրջանառութիւն, միլիոն տոննա
|-
|[[Օդեսայի նաւահանգիստ]]
|34, 56
|-
|[[Հարաւային նաւահանգիստ]]
|21, 7
|-
|[[Իլյիչյովսկի նաւահանգիստ]]
|18, 9
|-
|[[Մարիուպոլի նաւահանգիստ]]
|16, 3
|-
|[[Նիկոլաեւի նաւահանգիստ]]
|9, 25
|}

Միջազգային օդակայաններ կը գործեն [[Կիեւ]]ի, [[Խարկով]]ի, [[Դնեպրոպետրովսկ]]ի, [[Դոնեցկ]]ի, [[Մարիուպոլ]]ի (2009 թուականէն կանոնաւոր ուղերթներ չ'իրականար), [[Սիմֆերոպոլ]]ի, [[Լվով]]ի, [[Օտեսա]]յի մէջ։

[[1833]] թ ստեղծուած եւ [[ԽՍՀՄ]]-ի ժամանակ զարգացող Սեւծովեան [[շոգենաւ]]երը վաճառուեցան կասկածելի գործարքներու արդիւնքինմէջ եւ այժմ գրեթէ դադարած են գոյութիւն ունենալ․ 350 նաւերէն մնացած է միայն 6։&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zn.ua/2000/2675/54298/ |title=Ցամաքային նաւագնացութիւն |accessdate=2007-07-16 |archive-date=2007-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070716095103/http://www.zn.ua/2000/2675/54298/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.realestate.net.ua/news234.html Սեւծովեան նաւագնացութիւնը կը զբաղի անշարժ գոյքով]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==== Երկաթուղային Փոխադրութիւն ====
Երկաթուղային փոխադրութիւնը սկսաւ բաւական աշխուժօրէն զարգանալ [[19-րդ դար]]ու վերջին (առաջին երկաթուղային ճանապարհը դրբւած է [[1861]] թ)։ [[2009]] թ դրութեամբ երկաթուղային ճանապարհներու երկարութիւնը կը կազմէ 22 300քմ եւ կը զբաղեցնէ 7-րդ տեղը աշխարհին։ Ելեկտրաֆիկացուած երկաթուղիներու երկարութիւնը 9752քմ է։ Որպէս ազգային ստանդարտ ընդունուած է այսպէս կոչուած լայնագիծը, որ ունի 1520մմ լայնութիւն։ Երկաթուղային ցանցի զարգացման համար բնորոշ են նույն շրջանային անհամաչափութիւնները, ինչ աւտոճանապարհներու համար։

[[2012]] թ վերջի դրութեամբ [[Կիեւ]]ի, [[Խարկով]]ի, [[Դնեպրոպետրովսկ]]ի կը գործէ մեթրօ։

==== Կապ եւ Հեռայաղորդակցութիւն ====
Բնակչութեան կապի միջոցներով ապահովելու աստիճանով Ուքրանիան միջին զարգացած երկրներու շարքին մէջ, առաջնային տեղ կը գրաւէ, սակայն [[2000]]-ական թուականներուն այս ոլորտին բնորոշ էր բարձր դրական դինամիկան, մասնաւորապէս՝ [[համացանձ]]ի բնագաւառին մէջ։ Պետութեան հեռախոսային կոդն է՝ +380։ Բաւական արագ կը տարածուի նաեւ համացանձի հասանելիութիւնը։ Ազգային համացանձի դոմենն է՝ .ua։

== Մշակոյթ ==
 [[Պատկեր:St. Michael's Cathedral from belltower.JPG|մինի|ձախից|[[Ս. Մխայիլի Ոսկեգմբեթ տաճար]]ը [[Կիեւ]]ի մէջ որպէս ուքրանական ենմուշ]]
Ուքրանիոյ աւանդոյթները մեծ ազդեցութեան տակ կը գտնուին քրիստոնէական կրօնէն, որ երկրի գերակայող կրոնն է։&lt;ref name=derzhkomrelig&gt;{{cite web|url=http://www.derzhkomrelig.gov.ua/info_zvit_2003.html|title=Ուքրանիոյ կրոնական պետդեպարտամենտ|accessdate=Յունուար 27, 2008|work=2003 Statistical report|archive-date=2004-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20041204115821/http://www.derzhkomrelig.gov.ua/info_zvit_2003.html|dead-url=}}&lt;/ref&gt; Ուքրանացիները կ'աշխատին պահել իրենց աւանդոյթները եւ երեխաներու դաստիարակման գործին մէջ, էական է տատիկներու եւ պապիկներու աւանդը։ Այն զգալիօրէն կը տարբերի արեւմուտքէն։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tryukraine.com/society/cultural_differences.shtml |title=մշակութային տարբերութիւններ|accessdate=Յունուար 27, 2008|work=Ուքրանացիներու մշակոյթ}}&lt;/ref&gt; Ուքրանիոյ մշակոյթի վրայ ազդած են նաեւ արեւելեան եւ արեւմտեան հարեւանները՝ հիմանականին մէջ ազդեցութիւն ընելու [[Ուքրանիոյ ճարտարապետութիւն|ճարտարապետութեան]] եւ երաժշտութեան վրայ։

[[Պատկեր:VolynPysanky.jpg|մինի|[[Վոլինիա]]յի աւանդական [[Զատկի ձեւի նկարազարդում]]ը
Կոմունիստական դարաշրջանը մեծ ազդեցութիւն ըրած է ուքրանական գիրի վրայ։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-30078/Ukraine|title=Խորհրդային Ուքրանիա|accessdate=Սեպտեմբեր 12, 2007|work=Բրիտանիկա հանրագիտարան|quote=Ընդհանուր առմամբ Ուքրանիոյ մշակոյթի չորս հինգերորդը վերացուած է 1930-ական թթ.}}&lt;/ref&gt; 1932 թ.-ին Ստալինը Խորհրդային Միութեան մէջ, հրապարակեց «գրական գեղարուեստական խմբակցութիւններու ռեֆորմ», որմով եւ առաջ քաշեց [[ընկերային ռեալիզմ]]ը։ Այս հանգամանքը զգալիօրէն խեղդեց մշակւյթը։ Իրավիճակը շտկուեցաւ միայն 1980-ականներուն, երբ սովետական գրողները եւ նկարիչները ազատօրէն կրնային արտայայտել իրենց միտքերը։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9037405|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080622041436/http://www.britannica.com/eb/article-9037405|archivedate=2008-06-22|title=Միխայիլ Գրոբաչով|accessdate=Յուլիս 30, 2008|publisher=Բրիտանիկա հանրագիտարան|quote=Անոր նոր քաղաքականութեան շնորհիւ խօսքի ազատութիւն եղաւ։|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

[[Զատկի ձու]]ն նկարազարդելու աւանդոյթը խորը արմատներ ունի Ուքրանիոյ մէջ։ Անոնք զայն կ'անուանեն ''պիսանկա''։ Ներկելու համար կայ յատուկ տեխնոլոգիա։ Ձուերը կը պատուին մոմի շերտով, որմէ ետք, անոնք կը սկսին գունազարդել տարբեր ներկանիւթերով։ Մոմը արդիւնքին մէջ, կը պաշտպանէ ձուի կլեպը ներկերու ազդեցութենէն։ Ներկելէն ետք, մոմի շերտը կը հեռացնեն՝ արտոնելով որ մնան գեղեցիկ նախշերը։ Այս աւանդոյթը ունի հազարաւոր տարիներէն աւելի պատմութիւն եւ նոյնիսկ եղած է քրիստոնէութենէն առաջ։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cs.unc.edu/~yakowenk/pysanky/index.html|title=Ուքրանիոյ Զատկի ձուեր|accessdate=Յուլիս 28, 2008|publisher=Հիւսիսային Գարոլինայի համալսարան|archive-date=2021-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125004425/http://www.cs.unc.edu/~yakowenk/pysanky/index.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 2000 թ.-ին Կոլոմիա քաղաքի մոտակայքին մէջ՝ [[Կարպատներ]]ու ստորորտը, կառուցուած է «պիսանկայի» թանգարանը, որ 2007 թ.-ին ճանաչցուած է [[Ուքրանիոյ եօթ հրաշալիքներ]]էն մէկը։

=== Ճարտարապետութիւն ===
[[Պատկեր:2005-08-15 Pechersk Lavra seen from river Dnepr Kiev 311 cropped.jpeg|մինի|ձախից|[[Կիեւ-Պեչորեան մայրավանք]]]]
[[Ուքրանական ճարտարապետութիւն]]ը տերմին է, որ կը նկարագրէ այն մոտիվները եւ ոճը, որոնցմով կառուցուած են շինութիւնները ժամանակակէն Ուքրանիիոյ մէջ, ամբողջ աշխարհին մէջ գտնուող ուքրանացիներու կողմէն։ Ուքրանական ճարտարապետութեան առաջին տարրերը ի յայտ հկած են Կիեւեան Ռուսիոյ ժամանակաշրջանին մէջ։ [[12-րդ դար]]էն ետք, ճարտարապետական պատմութիւնը միանգամայն այլ կերպ զարգացաւ Գալիցկի-Վոլինսկեան տիրապետութեան ժամանակաշրջանին մէջ։ Զապորոժեան կազակներու տիրապետութեան ժամանակաշրջանին մէջ, նոր եզակի ճարտարապետական ոճ զարգացաւ Լեհա-Լիտվական միութեան ազդեցութեան տակ։ Ցարական Ռուսիոյ հետ միաւորուելէն ետք, ճարտարապետութիւնը սկսաւ զարգանալ տարբեր ուղղութիւններով․ ռուսական տիրապետութեան տակ գտնուող շրջաններուն մէջ, շինութիւնները կը կառուցուէին այդ ժամանակաշրջանի Ռուսիոյ բնորոշ ոճով, մինչդեռ արեւմտեան Գալիցիայի ճարտարապետութիւնը, կը զարգանար Աւստրո-Հունգարական ազդեցութեան տակ՝ երկու դէպքերուն մէջ ա, լ հոյակերտ շինութիւններ կառուցուեցաւ։ Ուքրանական ազգային մոտիվները կիրառուեցան նաեւ [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] ժամանակ եւ այժմեան անկախ Ուքրանիոյ մէջ։

=== Թատրոն ===
Ուքրանիոյ թատրոնը [[կերպարուեստ]]ի ձեւ է, որ կը հանդիսանայ մշակութային զարգացման մակարդակի նույնականացման եւ մշակութային արտայայտման միջոց։ Որպէս [[արուեստ]]ի տեսակ այն դերասանի խաղի միջոցով գեղարւեստօրէն կը բնութագրէ կեանքը հանդիսատեսի առջեւ։

Ուքրանական թատրոնը, որպէս ազգային թատրոն, հիմնուած է Ուքրանիոյ [[աւանդութիւն]]ներու, [[սովորոթիւն]]ներու եւ [[լեզու]]ի վրայ։ Ուքրանական թատրոնի մասին առաջին յիշատակները եղած են [[19-րդ դար]]ու սկզբներուն։

== Մարզանք ==
Ուքրանիան ընդունեց [[Ոտնագնդակի Եւրոպայի առաջնութիւն 2012|2012 թուականի Ոտնագնդակի Եւրոպայի առաջնութինը]] Ուքրանիոյ մէջ խաղացին 16 խումբեր, Ուքրանիոյ մէջ 8 քաղաքներու նոյնքան մարզադաշտներուն մէջ։ [[Ամառային Օլիմպիական խաղեր 2012|2012 թ.-ի ամառային օլիմպիական խաղերուն]] մէջ, Ուքրանիոյ խումբը նուաճեց՝ 6 ոսկիէ, 5 արծաթէ եւ 9 պրոնզէ մետալներ։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Արտաքին Յղումներ ==
* [http://samu.org.ua/index/armjansikj_vestnik/0-38 «Ուքրանիոյ Հայերու Միութեան» տեղեկատուական-վերլուծական հանդէս]
* [http://encyclopediaofukraine.com Ուքրանական Հանրագիտարանին մէջ]
* [http://kievao.com.ua Կիեւի Հայ Համայնք] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130171804/http://kievao.com.ua/ |date=2020-11-30 }}
* [http://khano.com.ua Խարկովի Հայ Համայնք] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120183912/http://khano.com.ua/ |date=2021-01-20 }}
* [http://arm-odessa.ucoz.ru Օդեսայի Հայ Համայնք]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
{{Արտաքին յղումներ}}

[[Ստորոգութիւն:Ուքրանիա]]
[[Ստորոգութիւն:Եւրոպայի երկրներ]]
[[Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>gme5j217d28tbl3jvmf5epayne4lcrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250758</id>
      <parentid>250757</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:54:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103899" sha1="c7xq7nom178jj68rbjjbc69iuew9p3z" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Երկիր
|բնագիր_անուանում = Ուքրանիա&lt;br /&gt;Україна&lt;br /&gt; 
|common_name = Ուքրանիոյ
|դրօշի_պատկեր = Flag of Ukraine.svg
|դրօշի_նկարագրութիւն = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg
|զինանշանի_նկարագրութիւն = {{PAGENAME}}ի զինանշան
|քարտէզի_պատկեր = Europe-Ukraine (disputed territory).svg
|ազգային_քայլերգ = ''[[Ուքրանիոյ քայլերգ|Ще не вмерла України і слава, і воля]]''
|պաշտօնական_լեզուներ = [[Ուքրաներէն]]
|մայրաքաղաք = [[Քիեւ]]
|latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW=
|ամենամեծ_քաղաք = 
|կառավարութեան_տեսակ = Նախագահ, &lt;br /&gt; Վարչապետ
|established_event1 = &amp;nbsp;-&amp;nbsp;Յայտարարուած&lt;br /&gt; &amp;nbsp;-&amp;nbsp;Հաստատուած
|established_date1 = Սկսած [[ԽՍՀՄ]]-էն&lt;br /&gt; [[Օգոստոս 24]] [[1991]]&lt;br /&gt; [[Դեկտեմբեր 1]] [[1991]]
|population_estimate = 46, 481, 000 
|population_estimate_year = 2005
|population_census = 48, 457, 102
|population_census_year = 2001
|population_density = 78
|population_densitymi² = 202
|currency = Գրիւնա
|currency_code = UAH 
|time_zone = [[EET]]
|utc_offset = +2
|time_zone_DST = [[EEST]]
|utc_offset_DST = +3
|cctld = [[.ua]]&lt;br/&gt;[[.укр]]
|calling_code = 380
}}
[[Պատկեր:Flag of Ukraine.svg|մինի|Ուքրանիայի դրօշ]]
[[Պատկեր:Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg|մինի|Ուքրանիայի զինանշան]]
'''Ուքրանիա''' ([[ուքրաներէն|ուքր.]]՝ Україна, {{IPA|[ukrɑˈjinɑ]}}), պետութիւն Արեւելեան [[Եւրոպա]]յի մէջ։ Ուքրանիան հիւսիսէն եւ հիւսիս արեւելքէն սահմանակից է Ռուսիոյ, հիւսիս արեւմուտքէն՝ [[Բելառուս|Պելառուս]]ին, արեւմուտքէն՝ [[Լեհաստան]]ին, [[Սլովակիա|Սլովաքիոյ եւ]] [[Հունգարիա|Հունգարիոյ]], հարաւ արեւմուտքէն՝ [[Մոլդովա|Մոլտովա]]յին, հարաւէն եւ հարաւ արեւելքէն համապատասխանաբար [[Սեւ Ծով]]ուն եւ [[Ազովի Ծով]]ուն։ Ան 603, 628&amp;nbsp;քմ² ցուցանիշով Եւրոպային յարակից երկիրներու մէջ Ռուսիոյ Դաշնութենէն ետք երկրորդն է իր տարածքով։&lt;ref&gt;[https://books.google.am/books?id=owsHh0v-QT4C&amp;pg=PA345&amp;dq=second+largest+European+country+after+%22Russian+federation%22&amp;hl=nl&amp;sa=X&amp;ei=CXJKT4KvCOis0QW9oJWmDg&amp;ved=0CGcQ6AEwCQ#v=onepage&amp;q=second%20largest%20European%20country%20after%20%22Russian%20federation%22&amp;f=false Global Clinical Trials] by [[Richard Chin]], [[Elsevier]], 2011, ISBN 0123815371 (page 345)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.am/books?id=JXPK9Qp8Yu8C&amp;pg=PT88&amp;dq=Ukraine+second+largest+country+Europe+after+Russia&amp;hl=nl&amp;sa=X&amp;ei=u3NKT6LYNeWe0QWDkoGlDg&amp;ved=0CG8Q6AEwCQ#v=onepage&amp;q=Ukraine%20second%20largest%20country%20Europe%20after%20Russia&amp;f=false Future of Google Earth] by [[Chandler Evans]], [[BookSurge Publishing]], 2008, ISBN 1419689037 (page 174)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UKRCONSUL&quot;&gt;{{cite web|title=Basic facts about Ukraine|url=http://www.ukrconsul.org/BASIC_FACTS.htm|publisher=Ukrainian consul in NY|accessdate=November 10, 2010|archive-date=March 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326032109/http://ukrconsul.org/BASIC_FACTS.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

Համաձայն տարածուած եւ հիմնաւոր տեսութեան [[Քիեւեան Ռուսիա|Քիեւեան Ռուսիայի]] պետութիւնը հիմնադրուած է [[Վարանգեաններ|Վարանգեաններուն]] կողմէ 9-րդ դարուն, որպէս պատմականօրէն հաստատագրուած առաջին [[արեւելեան սլաւոն]]ական պետութիւնը։ Ան ասպարէզ եկաւ [[միջին դարեր]]ուն որպէս հզօր պետութիւն, սակայն 12-րդ դարուն փլուզուեցաւ։ 14-րդ դարու կէսերուն Ուքրանական տարածքները երեք արտաքին ոյժերու տիրապետութեան տակ էին՝ [[Ոսկէ Հորդա|Ոսկի Հորդայ]], [[Լիտուական Մեծ Դքսութիւն|Լիթուական Մեծ Դքսութիւն]] եւ [[Լեհաստանի թագաւորութիւն]]։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/612921/Ukraine/214508/History |title=Ukraine :: History – Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |accessdate=October 31, 2011}}&lt;/ref&gt; [[Հիւսիսային Մեծ Պատերազմ]]էն ետք (1700–1721), Ուքրանիան բաժնուեցաւ քանի մը շրջանային ոյժերու միջեւ։ 19-րդ դարուն Ուքրանիոյ գերակշռող մասը ինտեգրուած էր [[Ռուսական կայսրութիւն|Ռուսական կայսրութեան]] մէջ, մնացած հատուածը [[Աւստրո-Հունգարիա|Աւստրօ-Հունգարիա]]յի վերահսկողութեան տակ էր։  

Ռուսական յեղափոխութենէն ետք մշտական պատերազմական իրադարձութիւններուն հետեւած է 1917-1919 թթ. Ուքրանիոյ անկախութեան ճանաչման քանի մը միջազգային փորձ։

1922 թ. Դեկտեմբեր 30-ին, Ուքրանական անկախութեան պատերազմէն կը կազմաւորուի [[Ուքրանիոյ Խորհրդային Հանրապետութիւն]]ը եւ կը դառնայ [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] հիմնադիր հանրապետութիւններէն մէկը։ Ուքրանիոյ Խորհրդային Հանրապետութեան տարածքը ընդարձակուած էր արեւմուտքէն անմիջապէս [[II Համաշխարհային պատերազմ]]էն առաջ եւ ետքը։ 1954 թ. Ուքրանիան ընդարձակուեցաւ դէպի հարաւ [[Ղրիմ]]ի փոխանցումով։ 1945-ին Ուքրանիոյ ԽՍՀ-ն դարձաւ [[Միաւորուած ազգերու կազմակերպութիւն|Միաւորուած ազգերու կազմակերպութեան]] հիմնադիր անդամներէն մէկը։

Ուքրանիան կրկին անկախացաւ 1991 թ., երբ Խորհրդային Միութիւնը փլուզուեցաւ։ Այդ փլուզումով սկսաւ անցումը [[շուկայական տնտեսութիւն|շուկայական տնտեսութեան]], որուն ընթացքին Ուքրանիան շուրջ 8 տարի շարունակ յետընթաց ունեցաւ։ Այնուհետեւ յաջորդեց տնտեսական բարձրակարգ վերելքի ժամանակաշրջանը։ 2008–2009 թթ Ուքրանիան ընկղմեցաւ ճգնաժամի մէջ։ ՀՆԱ-ն 2008 թ. գարունէն մինչեւ 2009 թ. գարունը նուազեցաւ 20% -ով, այնուհետեւ կարգաւորուեցաւ։ Երկիրը ինչպէս նախապէս, կարեւոր դեր կը խաղայ հացահատիկի համաշխարհային շուկային մէջ եւ 2011 թ. տուեալներով հացահատիկի արտահանման ծաւալով աշխարհին մէջ երրորդն է։

Ուքրանիան [[ունիտար պետութիւն]] է, բաղկացած 24 [[մարզ]]երէ, մէկ ինքնավար հանրապետութենէ (Ղրիմ) եւ յատուկ կարգավիճակ ունեցող երկու քաղաքներէ. [[Կիեւ|Քիեւ]]՝ մայրաքաղաք ու ամէնամեծ քաղաք եւ [[Սեւաստոպոլ]]ը, ուր վարձակալութեան պայմանագրով տեղակայուած է Ռուսիոյ [[Սեւծովեան նաւատորմ]]ը։ Ուքրանիան [[կիսանախագահական համակարգ]]ով պետութիւն է առանձին օրէնսդրական, գործադիր եւ դատական ճիւղերով։ Խորհրդային միութեան փլուզումէն ի վեր Ուքրանիան կը շարունակէ պահպանել իր դիրքերը որպէս Եւրոպայի մէջ, Ռուսիայէն ետք, երկրորդ մեծ [[սպառազինութիւն]] ունեցող պետութիւն։ Երկրին մէջ կը բնակին շուրջ 46 միլիոն մարդ, որուն 77.8 տոկոսը ուքրանացիներ են, կ'ապրին նաեւ [[ռուսեր]] (17%), [[բելառուսներ|պելառուսներ]] եւ [[ռումնացիներ|ռումանացիներ]]. [[պաշտօնական լեզու]]ն [[ուքրաներէն]]ն է։ Ռուսերէնը նոյնպէս շատ տարածուած է։ Երկրին մէջ գերակայող կրօնը [[Արևեւելեան Ուղղափառ քրիստոնէութիւն|Արեւելեան Ուղղափառ քրիստոնէութիւն]]ն է, որ նշանակալից ազդեցութիւն գործած է [[Ուքրանական ճարտարապետութիւն|Ուքրանական ճարտարապետութեան]], [[գրականութիւն|գրականութեան]] եւ [[երաժշտութիւն|երաժշտութեան]] վրայ։
== Ծագումնաբանութիւն ==
Ըստ աւանդական տեսակէտի, որ ձեւաւորուած է ռուսական եւ լեհական պատմագրութեան ազդեցութեան ներքեւ&lt;ref&gt;Русанівський, В. М. Українська мова // Енциклопедія «Українська мова». — К., 2000.&lt;/ref&gt; ''Ուքրանիա'' բառը սլաւոնական ծագում ունի, որ կը նշանակէ ''սահմանի մօտ''։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://litopys.org.ua/rizne/nazva_eu.htm |title=З Енциклопедії Українознавства; Назва &quot;Україна&quot; |publisher=Litopys.org.ua |accessdate=October 31, 2011}}&lt;/ref&gt;
== Պատմութիւն ==
=== Վաղ Պատմութիւն ===
Ուքրանիոյ եւ շրջակայ տարածքներուն մէջ, բնակութիւն հաստատուած է մ.թ.ա. 32, 000 դարերուն, որուն վկայութիւնն է [[Գրաւետեան մշակոյթ]]ի առկայութիւնը [[Ղրիմեան լեռներ]]ուն մէջ։&lt;ref name=orig&gt;{{cite news | url = http://www.plosone.org/article/info:doi/10.1371/journal.pone.0020834 | title = The Oldest Anatomically Modern Humans from Far Southeast Europe: Direct Dating, Culture and Behavior | first1 = Sandrine | last1= Prat | first2= Stéphane C. | last2= Péan | first3= Laurent | last3= Crépin | first4 =Dorothée G. |last4= Drucker | first5 =Simon J. | last5= Puaud | first6 =Hélène | last6=Valladas | first7= Martina |last7 =Lázničková-Galetová | first8 =Johannes | last8 =van der Plicht | first9= Alexander | last9= Yanevich |date = June 17, 2011 | publisher = plosone | accessdate =June 21, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bbc&gt;{{cite news | url = http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-13846262 | title = Early human fossils unearthed in Ukraine | first = Jennifer | last = Carpenter |date = June 20, 2011 |publisher=BBC | accessdate =June 21, 2011}}&lt;/ref&gt;

Մ. թ.ա. 4, 500 ականներուն [[Նեոլիտեան մշակոյթ]]ը կը ծաղկէր ամէնուր ներառեալ ներկայիս Ուքրանիոյ տարածքի մաս մը [[Տրիբոլի]]ն եւ [[Դնեպր]]-[[Դնեստր]] տարածաշրջանը ամբողջովին։ [[Երկաթի դար]]ուն, երկրամասին մէջ բնակութիւն հաստատեցին [[Կիմերացիներ]]ը, [[Սկիւթներ]]ը եւ [[Սարմաթներ]]ը։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9066426|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930012558/http://www.britannica.com/eb/article-9066426|archivedate=September 30, 2007|title=Scythian|accessdate=September 12, 2007|work=[[Encyclopædia Britannica]] (fee required)|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

Յետագային մ. թ. 6-րդ դարու սկզբները [[Սեւ Ծով]]ու հիւսիսարեւելեան ափին հիմնուեցան եւ նշանակալից առաջընթաց ապրեցան [[Հին Յունաստան]]ի, [[Հին Հռոմ]]ի եւ [[Բիւզանդական կայսրութիւն|Բիւզանդական կայսրութեան]] գաղութները, ինչպիսիք են [[Տիրա]]ն, [[Օլբիա]]ն եւ [[Հերմոնասա]]ն։ [[Գոթեր]]ը մնացին տարածաշրջանին մէջ, սակայն մ.թ. 370-ականներէն, ինկան [[հուններ|հուներ]]ու ազդեցութեան տակ։ Մ. թ. 7–րդ դարէն սկսած Արեւելեան Ուքրանիոյ տարածքը [[Հին Մեծ Պուլկարիա|Հին Մեծ Պուլկարիայի]] կեդրոնն էր։ Դարավերջին պուլկարական ցեղերու մեծ մասը գաղթեց տարբեր ուղղութիւններով եւ հողերու մեծ մասը անցաւ [[խազարներ]]ուն։

=== Քիեւի Ոսկէ Դար ===
&lt;!-- 800–1349 --&gt;
[[Պատկեր:Vasnetsov Bapt Vladimir.jpg|մինի|ձախից|upright|Իշխան Վլադիմիրի կնքուիլը կը տանի դէպի '''Քիեւեան Ռուսիոյ''' Քրիստոնէութեան ընդունում։]]
Քիեւեան Ռուսիան հիմնած են ռուս մարդիկ, վարեագները, որոնք սկիզբը բնակեցան [[Լադոգա]]յի եւ [[Նովգորոդ]]ի շրջակայքին մէջ, այնուհետ աստիճանաբար տեղաշարժեցան հարաւ, վերջապէս մօտաւորապէս 880-ին հասան Քիեւ։ Քիեւեան Ռուսիան կ'ընդգրկէր ժամանակակից Ուքրանիոյ, Պելառուսիոյ արեւմտեան մասը, որուն գերակշռող մասը ժամանակակից Ռուսիոյ տարածքին մէջ է։ Համաձայն սկզբնական գրառումներու ռուսական էլիտան կազմաւորուած է [[Սկանդինավիա]]յի վարեագեաններէն։

10-11-րդ դարերուն ան կը դառմայ Եւրոպայի մեծագոյն եւ ամէնահզօր պետութիւնը։&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html|title=Ukraine|accessdate=December 24, 2007|date=December 13, 2007|work=[[CIA World Factbook]]|archive-date=January 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126230340/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Յաջորդ դարերուն, ան ուքրանացիներու եւ ռուսերու համար ազգային ինքնագիտակցութեան հիմք կը ձեւաւորէ։&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;&gt;{{cite encyclopedia|encyclopedia=The Columbia Encyclopedia|edition=|year=2001–2005|article=Kievan Rus|url=http://www.bartleby.com/65/ki/KievanRu.html|title=Archive copy|access-date=2016-03-28|archive-date=2000-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20000819153626/http://www.bartleby.com/65/ki/KievanRu.html|dead-url=yes}} Retrieved on 2008-01-27.&lt;/ref&gt; Ժամանակակից Ուքրանիոյ մայրաքաղաք [[Կիեւ|Քիեւ]]ը կը դառնայ Ռուսիոյ ամէնակարեւոր քաղաքը։
[[Պատկեր:Kievan Rus en.jpg|մինի|Քիեւեան Ռուսիոյ քարտէզը 11-րդ դարուն։ Կիրի Ոսկէ Դարու ժամանակաշրջանին մէջ, Քիեւեան Ռուսիոյ կազմին մէջ կը մտնէին ժամանակակից արեւմտեան, կեդրոնական Ուքրանիոյ, Պելառուսի եւ արեւմտեան Ռուսիոյ տարածքը։ Ժամանակակից արեւելեան եւ հարաւային Ուքրանիան բնակեցուցած են նոմադները եւ այլ պատմութիւն ունին։]]

Վարանգեանները յետագային ձուլուեցան տեղացի սլավոնական բնակչութեան հետ եւ դարձան Ռուսիոյ առաջին դինաստիայի՝ [[Ռիւրիկեան դինաստիա]]յի մաս։&lt;ref name=&quot;Columbia&quot;/&gt;

Քիեւեան Ռուսիան կազմուած էր քանի մը իշխանութիւններէ, որոնք կը կառավարուէին Ռիւրիկեան իշխաններու կողմէ։ Քիեւի նստավայրը ամէնաազդեցիկն ու հեղինակութիւն վայելողն էր, ուստի այն դարձած էր մրցակցութեան առարկայ Ռիւրիկեան իշխաններու համար։

Քիեւեան Ռուսիոյ Ոսկէ Դարը կը սկսի [[Վլատիմիր Մեծ]]ի (980–1015) թագաւորութեամբ, որ Քրիստոնէութիւն ընդունելով Քիեւեան Ռուսիան շրջեց դէպի [[Բիւզանդական Քրիստոնէութիւն]]. անոր որդի՝ [[Յարոսլաւ Իմաստուն]]ի (1019–1054) թագաւորութեան ժամանակ Քիեւեան Ռուսիան հասաւ իր մշակութային ռազմական հզօրութեան գագաթնակէտին։&lt;ref name=&quot;Columbia&quot; /&gt;Ատոր ետեւէն պետութեան մասնատում եւ նորէն արդիականացաւ տարածաշրջանային իշխանութիւններու կարեւորութիւնը։ [[Վլատիմիր Մոնոմախ]]ի (1113–1125) եւ անոր որդի [[Մստիսլաւ]]ի (1125–1132) օրով, Քիեւեան Ռուսիան վերջնականապէս մասնատուեցաւ առանձին իշխանութիւններու։

11 եւ 12-րդ դարերուն քոչուոր [[թուրք]] ցեղերու կողմէ մշտական յարձակումները բերին սլաւոնական ժողովուրդներու զանգուածային տեղահանման դէպի հիւսիս՝ աւելի անվտանգ անտառային շրջաններ։&lt;ref name=&quot;Klyuch1&quot;&gt;{{cite book|last=Klyuchevsky|first=Vasily|title=The course of the Russian history|location=v.1|url=http://www.kulichki.com/inkwell/text/special/history/kluch/kluch16.htm|isbn=5-244-00072-1|year=1987|publisher=&quot;Myslʹ}}&lt;/ref&gt;

13-րդ դարու մոնկոլական ներխուժման հետեւանքով Քիեւան Ռուսիան դատարկուեցաւ, իսկ Քիեւը 1240 թ. ամբողջովին աւերուեցաւ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|title=The Destruction of Kiev|accessdate=January 3, 2008|work=University of Toronto's Research Repository|archive-date=August 19, 2016|archive-url=https://wayback.archive-it.org/6473/20160819150506/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;։ Ուքրանիոյ ներկայիս տարածքը Քիեւեան Ռուսիայէն յաջողած է պահպանել Գալիչի եւ Վոլհինիայի տարածքները, որոնք միացած են կազմաւորել [[Գալիցիա-Վոլհինիա]] պետութիւնը։

=== Օտարերկրեայ Տիրապետութիւն ===
[[Պատկեր:Repin Cossacks.jpg|մինի|''&quot;Զապորոժեան կազակներու պատասխանը [[Օսմանեան կայսրութիւն|թրքական]] սուլթանին.&quot;'' Նկարիչ՝ [[Իլյա Րեպին]] 1880 - 1891]]
&lt;!-- 1349–1914 --&gt;
 [[Պատկեր:Rzeczpospolita2nar.png|մինի|ձախից| [[Մոնկոլեան ներխուժում]]էն ետք ինկած դարերուն, Ուքրանիան մեծապէս կը գտնուէր Լիթուայի տիրապետութեան տակ, ( 14-րդ դարէն) եւ Լիւբլինի միութենէն (1569) սկսած Լեհաստանի [[Լեհ–Լիտուական համագործակցութիւն|Լեհ–Լիթուական համագործակցութիւն]] 1619]]
14-րդ դարու կէսերուն [[Լեհաստանի Կազիմիր III թագաւոր]]-ը ձեռք բերաւ Գալիցիա-Վոլինիայի վերահսկողութիւնը, երբ Ռուսիոյ սիրտը այդ թիւին մէջ եւ Քիեւը [[Իրպէն գետի ճակատամարտ]]էն ետք դարձաւ [[Գեդեմինաս|Գեդեմինասի]]՝ Լիտուայի մեծ դքսութեան տարածք։

1386 թ. [[Կրեվոյի միութիւն]], Լեհաստանի եւ Լիտուայի [[արքայատներու միաւորում|արքայատուներու միաւորում]]էն ետք, Հիւսիսային Ուքրանիոյ մեծ մասը կը կառավարուէր Լիտուայի տեղական ազնուականութեան կողմէ, որպէս Լիտուայի Մեծ Դքսութեան մաս։

1569 թ. [[Լիւբլինի միութիւն]]ը կը ձեւաւորէ Լեհ–Լիտուական համաձայնագիրը, որմով Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը լիտուական ենթակայութենէն կ'անցնի [[Լեհական թագաւորութիւն|Լեհական թագաւորութեան]] ենթակայութեան տակ, այդպիսով կը դառնայ լեհական տարածք։

Լեհականացման ուղղուած ճնշման ներքեւ, բարձր խաւի ներկայացուցիչները կրօնափոխ եղան եւ դարձան կաթողիկէ եւ լեհ ազնուականութենէն անհնար էր զանոնք տարբերել։&lt;ref&gt;Subtelny, p. 92–93&lt;/ref&gt; Այդպիսով հասարակ մարդիկ զրկուելով իրենց ազգակից պաշտպաններէն՝ յանձինս ուղղափառ ազնուականութեան, շրջեցան դէպի կազակները, որոնք կը մնային ուղղափառ։

=== Ուքրանիոյ Ժողովրդական Հանրապետութիւն ===
Հանրապետութիւնը ստեղծուած է 1917 թ.-ի [[Նոյեմբեր 20]]-ին, անկախ հռչակուած է 1918 թ.-ի Յունուար 22-ին՝ Կեդրոնական խորհուրդի ({{lang-uk|Центральна Рада}})-ի որոշմամբ։

Սկզբնապէս հանրապետութիւնը ինքզինք կը համարէր Ռուսական հանրապետութեան մաս, սակայն [[Հոկտեմբերեան Ընկերային Յեղափոխութիւն|Փետրուարեան Յեղափոխութենէն]] ետք ան կը փորձէր բոլորովին անկախ ըլլալ։ 1919 թ.-ի սկիզբը ան իրեն միացուց [[արեւմտաուքրանական շրջաններ]]ը, որոնք առանձնացած էին [[Աւստրո-Հունգարիա]]յէն։ Սակայն շուտով [[Կարմիր բանակ]]ը գրաւեց երկիրը։ 1919 թ.-ի Յունուար 14-ին ստեղծուեցաւ [[Ուքրանական ԽՍՀ]]-ն։

Ուքրանիոյ Ժողովրդական Հանրապետութեան պետական խորհրդանիշները՝
{|class=&quot;graytable&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
|[[Պատկեր:Coat of Arms of UNR.svg|100px|աջից]]
|[[Պատկեր:Flag of Ukrainian People's Republic 1917.svg|160px|աջից]]
|-
|Զինանշան||դրօշ
|}
== Աշխարհագրութիւն ==
{{Հիմնական|Ուքրանիոյ աշխարհագրութիւն}}
[[Պատկեր:Ukraine topo en.jpg|մինի|300px|աջից]]
'''Ուքրանիան''' տարածքով երկրորդ պետութիւնն է [[Արեւելեան Եւրոպա|Արեւելեան]] [[Եւրոպա]]յի մէջ Երկրի տարբեր մասերն ունեն աշխարհագրական տարբեր առանձնահատկություններ՝ լեռնայինից մինչեւ հարթավայրային։ Երկիրը գտնվում է {{coord|49|00|N|32|00|E|type:country}} կոորդինատներում։ Զբաղեցնում է 603 700 քմ² տարածք, որն աշխարհում 44-րդ ցուցանիշն է։ Ուքրանիայի մակերեւույթի 98% ցամաքային է, եւ միայն 2% են զբաղեցնում ջրային տարածքները։ Հարավից երկիրը դուրս է գալիս դեպի [[Սև ծով|Սեւ ծով]], ափեզրի երկարությունն է 2782 քմ։

Ուքրանիայի ընդհանուր սահմանի երկարությունն է 4663 քմ։ Երկիրը սահմանակից է [[Ռուսաստան]]ի (1576 քմ), [[Մոլդավիա]]յի (939 քմ), [[Պելառուսիա|Պելառուսիայի]] (891 քմ), [[Ռումանիա|Ռումանիայի]] (531 քմ), [[Լեհաստան]]ի (526 քմ), [[Հունգարիա]]յի (103 քմ), եւ [[Սլովաքիա|Սլովաքիայի]] (97 քմ) հետ։ Ուքրանիայի ամէնաբարձր կետն է [[Գովերլա]] լեռը, որու բարձրութիւնն է 2061 մ, իսկ ամէնացած կէտն է [[Կույալնիկի լիման]]ը, այս կէտը կ'իյնայ [[ծովի մակերևույթ|ծովի մակերեւոյթէն]] 5 մ. ցած։

=== Ընդհանուր Տեղեկութիւններ ===
Ուքրանիան ունի կարեւոր ռազմավարական դիրք [[Արեւելեան Եւրոպա]]յի մէջ, շրջապատուած [[Սեւ Ծով]]ով հարաւէն, միւս կողմերէն այն կը շրջապատեն [[Լեհաստան]]ը, [[Սլովակիա]]ն եւ [[Հունգարիա]]ն արեւելքէն, [[Բելառուսիա|Պելառուսիա]]ն հիւսիսէն, [[Մոլդովա]]ն եւ [[Ռումինիա]]ն հարաւ-արեւմուտքէն եւ [[Ռուսիա]]ն արեւելքէն։ Ուքրանիան կը տարածուի արեւմուտքէն արեւելք 1316 քմ եւ հիւսիսէն հարաւ 893քմ։ Երկրի ծայրագոյն կէտերն են [[Գրեմեաչ]] գիւղը ([[Չեռնիգովի մարզ]]) հիւսիսին մէջ, [[Սառիչ հրուանդան]]ը ([[Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետութիւն]]) հարաւին մէջ, [[Չոպ]] քաղաքը ([[Անդրկարպատեան մարզ]]) արեւմուտքէն մէջ եւ [[Չերվոնա Զիրկա (Լուգանսկի մարզ)|Չերվոնա Զիրկա]] գիւղը ([[Լուգանսկի մարզ]]) արեւելքին մէջ։

[[Կարպատեան լեռներ]]ի հիւսիսային մասը կը հասնի Ուքրանիոյ արեւելեան մասին։ Երկրի ամէնաբարձր կէտը [[Գովերլա]] լեռն է, որուն բարձրութիւնը կը կազմէ 2061 մ։ Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը կը զբաղեցնեն [[Սեւ Ծով]]ու հիւսիսին մէջ տարածուող [[տափաստան]]անման շրջանները։ Ուքրանիան համարեայ կը կիսուի երկու հաւասար մասերու [[Դնեպր]] գետով, որ կը տարածուի ամբողջ Ուքրանիայով հիւսիսէն հարաւ։ Ան կը թափուի Սեւ ծով [[Ղրիմ]] թերակղզիին հիւսիս [[Հարաւային Բուգ]]ի եւ [[Դնեստր]]ի գետաբերաններու մօտ։ Սահմանը Ռուսիոյ հետ երկրէ երկիր ամէնաերկար սահմանն է, ան կը տարածուի նաեւ [[Ազովի ծով]]ով։

[[Պատկեր:Pontic Caspian climate.png|մինի|300px|Մօտաւորապէս կը ներկայացնէ Սեւ ծովու շուրջ ինկած [[բիոմ]]ները։ [[Ղրիմի թերակղզի]]ի հարաւային ծայրամասին մէջ, [[Ղրիմի լեռներ]]էն ներքեւ ինկած է [[մերձարեւադարձային գօտի]]:]]

Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը կը զբաղեցնեն ոչ բերրի [[տափաստան]]ները եւ [[սարաւանդ]]ները։ Ուքրանիոյ հողերու հետ 58% կ'օգտագործուի որպէս ոռոգուող տարածքներ, 2% կ'օգտագործուի մշտական մշակաբոյսերու աճեցման համար, 13% որպէս արոտավայրեր, 18% կը զբաղեցնեն անտառները եւ 9% միւսները։

Երկիրը կը շրջապատեն լեռներ, հարաւին մէջ այդ [[Ղրիմի լեռներ]]ն են [[Ղրիմի թերակղզի|Ղրիմի թերակղզիի մէջ]] եւ [[Ազովի ծով]]ու մօտ, արեւմտեան կողմէն այդ [[Կարպատեան լեռներ]]ն են, արեւելքին մէջ, Ազովի ծովու մօտ կան նաեւ քամահրուած ցածր լեռներ՝ [[Դոնեցի բլրաշար]]ը։

=== Ռելիեֆ ===
Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը կը զբաղեցնեն սովորական հարթավայրեր, [[ծովու մակարդակ]]էն միջինին մէջ 175 մ բարձրութեամբ։ Հարթավայրերը շրջապատուած են լեռներով արեւմուտքին եւ հարաւին մէջ, Ուքրանիոյ տարածքին մէջ գտնուող հարթավայրերու մեծ մասը տեղաբաշխուած են [[Արեւելաեւրոպական հարթավայր]]ի հարաւ արեւմտեան մասին մէջ։ Հարթավայրերը ունին բազմաթիւ բարձրադիր եւ ցածրադիր շրջաններ, որոնք առաջացած են [[Արեւելաեւոպական պլատֆորմ]]ի հիմքերու ոչ հաւասար բիւրեղացման հետեւանքով։
Ուքրանիոյ տարածքին մէջ կը գտնուին հետեւեալ ցածրավայրերը՝ հիւսիսին մէջ [[Պոլեսեան ցածրավայր|Պոլեսեան]], երկրի կեդրոնին մէջ [[Մերձդնեպրեան ցածրավայր|Մերձդնեպրեան]] եւ հարաւին էջ [[Մերձսեւծովեան ցածրավայր]]երը։ Ուքրանիոյ տարածքի բարձրավայրերն են՝ [[Վոլինեան բարձրավայր|Վոլինեան]], [[Պոդոլեան բարձրավայր|Պոդոլեան]], [[Մերձդնեպրեան բարձրավայր|Մերձդնեպրեան]], ինչպէս նաեւ հետեւեալ բլրաշարերը՝ [[Տովրի]]ները արեւմուտքին մէջ, [[Սլովեչանսկ-Օվրուչանսկի բլրաշար]]ը հիւսիսին մէջ, [[Դոնեցի բլրաշար]]ը եւ [[Մերձազովեան դաշտավայր]]ը հարաւ արեւելքին մէջ։
Երկրի տարածքի մօտ 5 % կը զբաղեցնեն լեռները՝ Ուքրանիան [[Արեւելեան Կարպատներ|Կարպատները]] (բարձրութիւնը՝ 2061 մ) հարաւ-արեւմուտքին մէջ եւ [[Ղրիմի լեռներ]]ը [[Ղրիմի թերակղզի|Ղրիմի թերակղզոո]] հարաւին մէջ։

=== Կլիմայ ===
Ուքրանիան ունի չափաւոր մայրցամաքային կլիմա ցուրտ [[ձմեռ]]ներով եւ համեմատաբար շոգ [[ամառ]]ներով։ Միայն Ղրիմի թերակղզիի հարաւային ափերուն գոյութիւն ունի խոնաւ մերձարեւադարձային կլիմայի գօտի&lt;ref&gt;{{cite journal | last = Կոտեկ | first = Մ. | coauthors =Ջ. Գրեզեր, Ս. Բեք, Բ. Ռուդոլֆ, և Ֆ. Ռուբել | title =Կլիմայի դասակարգման Կյոպեն-Գեյգերի աշխարհի քարտէզը | journal =Մետեորոլ. Զ. | volume =15 | pages =259–263 | url =http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/kottek_et_al_2006_A4.pdf | doi =10.1127/0941-2948/2006/0130 | accessdate = 2012-08-24 | year =2006 | issue = 3}}&lt;/ref&gt;։ Ուքրանիոյ կլիման կ'ենթարկուի խոնաւ [[Ատլանտեան օվկիանոս|ատլանտիկական]] օդի ազդեցութեան&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;&gt;Ուքրանիա։ (2010). Բրիտանիկա հանրագիտարանին մէջ։ Ստացած է 23 Օգոստոս 2010-ին, առցանց Encyclopædia Britannica-էն՝ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/612921/Ukraine&lt;/ref&gt;։ Տեղումների մակարդակը Ուքրանիոյ տարածքին մէջ, հաւասարաչափ չէ բաշխուած, հիւսիսին մէջ, կը գրանցուին մեծ քանակութեամբ տեղումներ, արեւելքն մէջ ատորմէ պակաս եւ հարաւ-արեւելքին մէջ աւելի քիչ։ Տարեկան տեղումներու քանակությիւնը հարթավայրերուն մէջ 300 - 700 մմ է, Ղրիմի լեռներուն մէջ 1000 - 1200 մմ, Ուքրանիոյ Կարպատներուն մէջ աւելի քան 1500 մմ։

Յւնիսը եւ Յուլիսը սովորաբար ամէնախոնաւ ամիսներն են, մինչդեռ Փետրուար ամիսը սովորաբար ամէնաչորն է&lt;ref name=&quot;britannica.com&quot;/&gt;։ Ձմեռային կլիման կը տատանուի պաղ եղանակէն Սեվ ծովու ափերուն մինչեւ ցուրտ եղանակը երկրի ներսը, ամառները երկրի հիմնական մասին մէջ տաք են, իսկ՝ հարաւային մասին մէջ սովորաբար կ'ըլլան շատ շոգ։

Միջին բազմամեայ օդի ջերմաստիճանը կը կազմէ՝ Յունուարին −5&amp;nbsp;°C, Յուլիսին +20&amp;nbsp;°C։

=== Ջրային Ռեսուրսներ ===
{{Հիմնական|Ուքրանիոյ մեծ գետեր|Ուքրանիոյ լիճեր}}
Ուքրանիան հարաւային եւ հարաւ արեւելեան կողմերէն կը լուացուի [[Սեւ Ծով|Սեւ]] եւ [[Ազովի ծով]]երով։ Երկրի տարածքով հոսող գետերու 90% կը հանդիսնան այս երկու ծովերու [[ներհոսքի աւազան]]ի մասեր։ քանի մը գետեր կը պատկանին [[Բալթիկ ծով]]ի աւազանին։ Ուքրանիոյ մէջ կան յոթ հիմնական գետեր (փակագծերուն մէջ տրուած է գետերու երկարութիւնը Ուքրանիոյ տարածքին մէջ)՝ [[Դեսնա (Դնեպրի վտակը)|Դեսնան]] (591 քմ), [[Դնեպր]]ը (982 քմ), [[Դնեստր]]ը (705 քմ), [[Դանուբ]]ը (174 քմ), [[Պրիպեատ (գետ)|Պրիպյատը]] (261 քմ), [[Սեւերսկի Դոնեց]]ը (672 քմ) եւ [[Հարաւային Բուգ]]ը (806 քմ)։

Ուքրանիոյ տարածքի 2 տոկոսը կը կազմեն ջրային տարածքները, անոնց մէջ կը մտնեն [[լիճ|լճերը]] եւժեւ [[լիման]]ները։
Ուքրանիոյ շեծ լիճերը եւ լիմաններն են (փակագծերուն մէջ ցույց տրուած է մակերեսը քմ²)՝
Լիճեր՝
* [[Սասիկ (Օդեսայի մարզ)|Սասիկ]] (Կունդուկ) (205 քմ²)
* [[Յալպուգ]] (149 քմ²)
* [[Կուրուգլույ]] (94 քմ²)
* [[Կագուլ (լիճ)|Կագուլ]] (90 քմ²)
Լիմաններ՝
* [[Դնեպրի լիման]] (800 քմ²)
* [[Ուտլյուկի լիման]] (700 քմ²)
* [[Դնեստրի լիման]] (360 քմ²)
* [[Մոլոչնի լիման]] (168 քմ²)
* [[Տիլիգուլի լիման]] (70 − 150 քմ²)
* [[Խաջիբեյի լիման]] (70 քմ²)
* [[Կույալնիկի լիման]] (60 − 56 քմ²)

=== Լեռներ ===
Ուքրանիոյ տարածքի հարթաւայրային մասի ամէնաբարձր կէտն է [[Բերդա (լեռ)|Բերդա]] լեռը (515 մ), ձախափնեայ հարթաւայրային մասի բարձրագոյն կէտն է [[Մոգիլա Մեչետնաեայ]]ն (367, 1 մ)։ Ստորեւ կը բերուի Ուքրանիոյ բարձր լեռներու ցանկը՝

Ուքրանական Կարպատներ
* [[Գովերլա]] - 2060, 8 մ
* [[Բրեբենեսկուլ (լեռ)|Բրեբենեսկուլ]] - 2035, 8 մ
* [[Չոռնայա Գոռա]] - 2020, 2 մ
* [[Պետրոս (լեռ)|Պետրոս]] - 2020, 2 մ
* [[Գուտին Տոմնատիկ]] - 2016, 4 մ
* [[Ռեբրա]] - 2001, 1 մ
Ղրիմի լեռներ
* [[Ռոման-Կոշ]] - 1545 մ
* [[Դեմիր-Կապու]] - 1540 մ
* [[Զեյտին-Կոշ]] - 1534 մ
* [[Քեմալ-Էգերեկ]] - 1529 մ
* [[Էկլիզի-Բուրուն]] - 1527 մ

=== Օգտակար Հանածոներ ===
Ուքրանիոյ մէջ առկա են [[երկաթ]]ի հանքաքարի, [[ածուխ]]ի, [[մանգան]]ի, [[բնական գազ]]ի, [[նաֆթ]]ի, [[աղ]]ի, [[ծծումբ]]ի, [[գրաֆիտ]]ի, [[տիտան]]ի, [[մագնեզիում]]ի, [[կաոլին]]ի, [[նիկել]]ի, [[պղինձ]]ի զգալի պաշարներ։

=== Բնապահպանական խնդիրներ ===
Ուքրանիան ունի բազմաթիւ բնապահպանական խնդիրներ։ Որոշ շրջաններուն մէջ, կայ խմելու ջուրի զգալի պակաս։ Օդը եւ ջուրը երկրին մէջ ապականած են, ինչպէս նաեւ՝ կայ անտառահատման խնդիր։

Երկրի հիւսիս-արեւելքին մէջ 1986 թուականի [[Չեռնոբիլի ատոմակայան]]ի մէջ տեղի ունեցած աղետէն ետք գոյութիւն ունի հսկայական տարածութիւն, որ վարակուած է ռադիացիայով։

=== Երկնաքարային Խառնարաններ ===
Տուեալ պահին Ուքրանիոյ տարածքին մէջ, յայտնի են ութ [[հարուածային խառնարան]]ներ, որոնք առաջացած են [[երկնային մարմին]]ներու անքման պատճառով։ Բոլոր [[խառնարան]]ները, բացի Իլինեցկիէն, թաղուած են, այսինքն ծածկուած են [[նստուածքային ապար]]ներով, եւ հետազոտուած են հորատանցքերու միջոցով։

* [[Բոլտիշի խառնարան]] ([[Կիրովոգրադի մարզ]]) - տրամագիծը 25 քմ, տարիքը - 100 մլն. տարի
* [[Իլինեցկիի խառնարան]] ([[Վիննիցայի մարզ]]) - տրամագիծը 300 մ, տարիքը - 400 մլն. տարի
* [[Զապադնի (խառնարան)|Զապադնի]] - տրամագիծը 4 քմ, տարիքը - 115 մլն. տարի
* [[Զելենոգայի խառնարան]] - տրամագիծը 2, 5 քմ, տարիքը - 120 մլն. տարի
* [[Օբոլոնի խառնարան]] ([[Պոլտաւայի մարզ]]) - տրամագիծը - 20 քմ, տարիքը - 169 ± 7 մլն. տարի, կոորդինատները՝ 49°35’հս.լ. 32°55’աե.ե.
* [[Ռոտմիստրովի խառնարան]] - տրամագիծը - 2, 7 քմ, տարիքը - 140 մլն. տարի
* [[Տերնովի խառնարան]] - տրամագիծը - 12 քմ, տարիքը - 280 մլն. տարի
* [[Բելիլովի խառնարան]] - տրամագիծը - 6, 2 քմ, տարիքը - 166± 10 մլն. Տարի

== Վարչական Բաժանում ==
{{Հիմնական|Ուքրանիոյ վարչական բաժանում}}
Համաձայն 1996 թուականի [[Ուքրանիոյ սահմանադրութիւն|Ուքրանիոյ սահմանադրութեան]] երկրին մէջ ընդունուած է հետեւեալ վարչկան բաժանումը՝ 24 մարզ, 2 հանրապետական նշանակութեան քաղաք եւ [[Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետութիւն]]։ Ուքրանիոյ մէջ կան 490 շրջաններ, 446 քաղաք, 907 քաղաքատիպ աւան եւ 10196 գիւղ։

Ուքրանիոյ տարածքային կազմութիւնը կը հիմնուի միասնականութեան եւ պետական տարածքի ամբողջականությեան, համադրելով կեդրոնացած եւ ապակեդրոնացած պետական իշխանութեան համակարգերը, ինչպէս նաեւ ռեգիոններու հաւասարակշռուած ընկերա-տնտեսական զարգացման սկզբունքներու վրայ, հաշւի առնելով անոնց պատմական, տնտեսական, աշխարհագրական եւ դեմոգրաֆիկ առանձնահատկութինները, էթնիկական եւ մշակութային աւանդոյթները։

; Մարզեր
{{col-begin}}
{{col-4}}
* [[Վիննիցայի մարզ]]
* [[Վոլինի մարզ]]
* [[Դնեպրոպետրովսկի մարզ]]
* [[Դոնեցկի մարզ]]
* [[Ժիտոմիրի մարզ]]
* [[Անդրկարպատեան մարզ]]
* [[Զապորոժիէի մարզ]]
* [[Իվանո-Ֆրանկովսկի մարզ]]

; Պետական նշանակութեան քաղաքներ
[[Պատկեր:COA of Kyiv Kurovskyi.svg|50px|link=Կիեւ]] [[Կիեւ]]
{{col-4}}
* [[Քիեւի մարզ]]
* [[Կիրովոգրադի մարզ]]
* [[Լուգանսկի մարզ]]
* [[Լուովի մարզ]]
* [[Նիկոլաեւի մարզ]]
* [[Օդեսայի մարզ]]
* [[Պոլտաւայի մարզ]]
* [[Ռովնոյի մարզ]]

;

[[Պատկեր:COA of Sevastopol.svg|50px|link=Սեգաստոպոլ]] [[Սեգաստոպոլ]]
{{col-4}}
* [[Սումիի մարզ]]
* [[Տերնոպոլի մարզ]]
* [[Խարկովի մարզ]]
* [[Խերսոնի մարզ]]
* [[Խմելնիցկիի մարզ]]
* [[Չերկասիի մարզ]]
* [[Չեռնիգովի մարզ]]
* [[Չերնովիցիի մարզ]]
{{col-4}}
{{Ukraine Labelled Map|float=right}}
{{col-end}}

Ղրիմի Ինքանավար Հանրապետութիւնը կը հանդիսանայ Ուքրանիոյ անբաժան մասը, եւ Ուքրանիոյ սահմանադրութեան շրջանակներում մէջ, գործող իրաւասութիւններով կը լուծէ իրեն յատկացուած խնդրիները։
== Քաղաքական Համակարգ ==
Ուքրանիան [[ունիտար պետութիւն|ունիտար հանրապետութիւն]] է, որուն գլխաւոր օրէնքը կը հանդիսանայ [[1996]] թուականին ընդունուած [[Սահմանադրութիւն]]ը։

=== Գործադիր Իշխանութիւն ===
Պետութեան եւ գործադիր իշխանութեան ղեկավարը [[նախագահ]]ն է, 2014 թ. Յունիս 7-էն՝ [[Պետրո Պորոշենկո]]ն։ Նախագահը կը հանդիսանայ նաեւ [[Ուքրանիոյ զինուած ոյժեր]]ու գլխաւոր [[հրամանատար]]ը։ Պետութեան ղեկավարի պարտականութիւնները կատարած նախագահին կ'օգնէ [[վարչապետ]]ը․ 2013 թ դրութեամբ՝ [[Նիքոլայ Ազարով]]ը։ Վարչապետը կը զբաղեցնէ նախագահի պաշտօնը վերջինիս մահուան կամ հրաժարականի պարագային։

Նախագահը կ'ընտրուի հինգ տարի ժամկէտով գաղտնի քուէարկութեամբ ուղղակի համընդհանուր ընտրական իրաւունքի հիման վրայ։ Նոյն թեկնածուն չի կրնար զբաղեցնել նախագահի պաշտօնը 2 անգամէն աւելի անընդմէջ։ [[1991]] թ երկրի առաջին նախագահ ընտրուած է [[Լեոնիդ Կրավչուկ]]ը։

Նախագահը կը կազմէ [[կառավարութիւն]]ը՝ [[նախարարներու կաբինետ]]ը, որուն ղեկավարն է [[վարչապետ]]ը։

Կառավարութեան կազմին մէջ կը մտնեն [[փոխվարչապետ]]ներ (կը վերահսկեն քանի մը նախարարութիւններ եւ գերատեսչութիւններ), [[նախարար]]ներ (կը ղեկավարեն նախարարութիւնները) եւ գերատեսչութիւններու ղեկավարներ, որոնք նախարարական պաշտօն չեն զբաղեցներ, սակայն պաշտօնապէս իրենց կարգավիճակով նախարարներուն հաւասար են։ Կառավարութեան քանակական կազմը եւ կառուցուածքը (փոխվարչապետներու, նախարարներու եւ գերատեսչութիւններու ղեկավարներու քանակը) օրէնքով չեն կարգաւորուիր եւ կը սահմանուին նախագահին կողմէ։

=== Օրէնսդիր Իշխանութիւն ===
Ուքրանիոյ գերագոյն օրենսդիր մարմինը [[Ուքրանիոյ գերագոյն ռադա|Գերագոյն ռադան]] է ({{lang-uk|Верховна рада України, ВРУ}})։ Ան կը հանդիսանայ մշտական գործող կառոյց, որ կը հրաւիրուի տարին 2 անգամ։

Գերագոյն ռադան իր կանոնաւոր նստաշրջաններուն կ'իրականացնէ նորընտիր նախագահի երդմնակալութեան արարողութիւնը եւ կը հաստատէ նախագահին կողմէ առաջարկուող պետական քաղաքականութեան հիմնական ուղղութիւնները 5 տարի ժամկէտով։ Նախագահը պատասխանատու է ռադայի առջեւ, [[խորհրդարան]]ը կրնայ անվստահութիւն յայտարարել անոր։

Գերագոյն ռադան կազմուած է 450 պատգամաւորներէ։ [[2013]] թ դրութեամբ խորհրդարանի նախագահն է [[Վլատիմիր Ռիբակ]]ը։

Ռադայի իրաւասութիւններուն մէջ կը մտնէ [[օրէնք]]ներու մշակումը, ընդունումը եւ ատոնց իրագործման վերահսկողությունը, պետական պիւտճէի հաստատումը, միջազգային համաձայնագրերու վաւերացումը։ Ռադայի պատգամաւորները կ'ընտրուին 5 տարի ժամկէտով ընդհանուր ուղղակի ընտրութիւններու միջոցով, որոնք տեղի կ'ունենան խառն համակարգով։

[[ՊատկերВерховна рада 8 скликання.png|մինի|435px|Գերագոյն ռադայի 8-րդ նստաշրջանի կուսակցական կազմը]]
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Խմբակցություն||Տեղ
|-
|[[Շրջաններու կուսակցութիւններ]]
|align=right|210
|-
|[[Բատկիվշչինա]]
|align=right|99
|-
|[[Ուքրանիոյ ժողովրդավարական դաշինք յանուն բարեփոխումներու]]
|align=right|42
|-
|[[«Ազատութիւն» համաուքրանական միաւորում]]
|align=right|37
|-
|[[Ուքրանիոյ կոմունիստական կուսակցութիւն]]
|align=right|32
|-
|Անկախ պատգամաւորներ
|align=right|30
|-
|'''Տեղերու ընդհանուր քանակը'''
|align=right|450
|}

=== Դատական Իշխանութիւն ===
Արդարադատութիւնը Ուքրանիոյ մէջ կ'իրականացուի բացառապէս դատարաններու միջոցով։ Դատարաններու իրաւասութիւնները կը տարածուին պետութեան մէջ առկայ բոլոր իրաւայարաբերութիւններու վրայ։ Ուքրանիոյ մէջ ընդհանուր իրաւասութիւններու դատարաններու համակարգը կը կազմուի մասնագիտացման եւ տարածքայնութեան սկզբունքներու հիման վրայ։ Ընդհանուր իրաւասութեան դատարաններուն մէջ կը գործեն քաղաքացիական եւ քրէական գործերով զբաղող խորհուրդներ։ Ընդհանուր իրաւասութեան դատարաններու համակարգի գերագոյն դատական մարմինը կը հանդիսանայ քաղաքացիական եւ քրէական գործերը քննող [[Ուքրանիոյ Գերագոյն դատարան|Գերագոյն դատարանը]]։ Գերագոյն դատարանը աւելի շատ դատական գործունէութիւնը համընդհանրացնող կարգավիճակ ունի։ Ունի վերանայման իրաւունք։ Գերագոյն դատարանն իր ոյժը կորսնցուցած է [[Ուքրանիոյ Բարձրագոյն յատուկ դատարան|Բարձրագոյն յատուկ դատարանի]] ձեւաւորումէն ետք։

Յատուկ դատարաններ՝

* Կենցաղային (Տարածաշրջանային, Վերաքննիչ, Բարձրագոյն)
* Վարչական (Թաղային, Վերաքննիչ, Բարձրագոյն)
[[Ուքրանիոյ Սահմանադրական դատարան]]ը առանձին, ընդհանուր իրաւասութիւններու դատարաններէն անկախ դատարան է։

=== Քաղաքական Կուսակցութիւններ ===
Ուքրանիոյ ներկայիս կուսակցական համակարգը կազմուած է [[1990]]-ական թուականներուն։ Այն ժամանակ լիպերալ-դեմոկրատական փոփոխութիւններու հետեւանքով միակուսակցական համակարգը փոխարինուեցաւ բազմակուսակցականով։

Կուսակցութիւններու գործունէութիւնը կը կարգաւորուի գործող օրէնսդրութեամբ, որ պարբերաբար վերանայման կ'ենթարկուի։ [[2012]] թ [[Հոկտեմբեր]]ի դրութեամբ կը գործէ կուսակցութիւններու վերաբերեալ [[2011]] թ [[Նոյեմբեր]]ին ընդունուած օրէնքը։ Համաձայն այդ օրէնքի՝ կուսակցութիւն ստեղծելու իրաւունք ունին երկրի որեւէ 30 քաղաքացի։ Կուսակցութիւնը պէտք է գրանցուի արդարադատութեան նախարարութեան մէջ եւ կուսակցական գործունէութիւն սկսելու համար պէտք է ապացոյց ներկայացնէ, որ երկրի բոլոր մարզերուն մէջ ունի իր անդամները։ Բոլոր կուսակցութիւնները պարտաւոր են ընդունիլ [[Սահմանադրութիւն]]ը որպէս Ուքրանիոյ հիմնական օրէնք։

[[2012]] թ դրութեամբ Ուքրանիոյ մէջ պաշտօնապէս գրանցուած է աւելի քան 200 կուսակցութիւն։&lt;ref&gt;[http://www.minjust.gov.ua/parties Ուքրանիոյ արդարադատութեան նախարարութիւն]&lt;/ref&gt; Վերջին խորհրդարանական ընտրութիւններու ժամանակ, որ տեղի ունեցած է [[2012]] թ [[Հոկտեմբեր 28]]-ին, մասնակցած է 21 կուսակցութիւն։ Օրէնքով սահմանուած 5%-ի շեմը յաղթահարեց 5 կուսակցութիւն, 16 կուսակցութիւն խորհրդարանին մէջ տեղ չզբաղեցուց։

=== Արտաքին Քաղաքականութիւն ===
[[1918]]-[[1922]] թթ Ուքրանիան դիւանագիտական յարաբերութիւններ ունէր [[Լեհաստան]]ի, Պուլկարիոյ, Թուրքիոյ, [[Վատիկան]]ի, [[Դանիա]]յի, [[Նորվեկիա]]յի, [[Շուետիա]]յի, [[Շվեյցարիա]]յի, [[Իրան]]ի, [[Ռումինիա]]յի, [[Լիտվա]]յի, [[Լատվիա]]յի, [[Ֆինլանդիա]]յի, [[Էստոնիա]]յի, [[Վրաստան]]ի, [[Աւստրիա]]յի եւ [[Չեխոսլովակիա]]յի հետ։ [[1945]] թ դարձաւ [[ՄԱԿ]]-ի, այնուհետեւ [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ]]-ի, [[Աշխատանքի միջազգային կազմակերպութիւն|Աշխատանքի միջազգային կազմակերպութեան]] (ԱՄԿ) անդամ։ Խորհրդային Ուքրանիոյ առաքելութիւնը ՄԱԿ-ին կից որոշուեցաւ [[Վիեննա]]յի, [[Փարիզ]]ի, [[Ժնեւ]]ի, [[Նիւ Յորք]]ի մէջ։ [[1948]] թ Ուքրանիան առաջին անգամ դարձաւ [[ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան Խորհուրդ|ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան խորհուրդի]] ոչ մշտական անդամ։ Մինչեւ [[1991]] թ Լեհաստանը, [[Գերմանիոյ Դեմոկրատական Հանրապետութիւն|ԳԴՀ]]-ն, Չեխոսլովակիան, [[Հունգարիա]]ն, Ռումինիան, Պուլկարիան, [[Հարաւսլաւիա]]ն, [[Կանադա]]ն, [[Գերմանիոյ Դաշնային Հանրապետութիւն|ԳԴՀ]]-ն, [[ԱՄՆ]] հիւպատոսութիւններ ունէին [[Կիեւ]]ի մէջ, իսկ Պուլկարիան, [[Կուբա]]ն, [[Հնդկաստան]]ը եւ [[Եգիպտոս]]ը՝ [[Օտեսա]]յի մէջ։ [[1991]] թ ետք, Ուքրանիան վերականգնեց դիւանագիտական յարաբերութիւնները աշխարհի պետութիւններու մեծ մասի հետ։ Որովհետեւ [[ՌԴ]] [[ԽՍՀՄ]]-ին պարտքի փոխարէն իրեն վերցուց Ուքրանիոյ արտերկրներուն մէջ գտնուող նախկին դեսպանատները, ապա պետութիւնը բոլորովին մնաց առանց դեսպանատներու՝ բացառութեամբ ԱՄՆ-ում գտնուող դեսպանատանը։ ՌԴ եւ [[Բելառուս]]ի հետ միասին Ուքրանիան դարձաւ [[ԱՊՀ]] հիմնադիրը, թէեւ յետագային որոշակիօրէն հեռացաւ անորմէ։ [[1997]] թ [[Մայիս 31]]-ին ՌԴ եւ Ուքրանիոյ նախագահները ստորագրեցին ընկերութեան, համագործակցութեան եւ գործընկերութեան պայմանագիր, որ վավերացուեցաւ Գլխաւոր ռադայի եւ Պետական դումայի կողմէն։ [[1999]] թ [[Մայիս 14]]-[[Մայիս 15|15]] [[Լվով]]ի մէջ կայացած [[Կեդրոնական Եւրոպա]]յի պետութիւններու նախագահներու հանդիպման Կուչման յայտարարեց, որ Ուքրանիան կ'երթայ «եւրոպական ուղիով» եւ սերտ կապեր կը հաստատի ԵՄ հետ։ Դատապարտելով [[1999]] թ գարնան Հարաւսլաւիայի ռմբակոծութիւնները՝ ուքրանացի դիւանագետները իրենց միջնորդական դերակատարութիւնը առաջարկեցին [[Բալկաններ]]ի հակամարտութեան լուծման գործին մէջ։

Ներկային, Ուքրանիան կը հանդիսանայ հետեւեալ կազմակերպութիւններու անդամ՝ [[ՄԱԿ]] ([[1945]]), [[ՄԱԿ-ի Եւրոպական Տնտեսական Հանձնաժողով|ՄԱԿ-ի ԵՏՀ]] ([[1947]]), [[Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութիւն|ԱՀԿ]] ([[1948]]), [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ]] ([[1954]]), [[Եւրոպայի անվտանգութեան եւ համագործակցութեան կազմակերպութիւն|ԵԱՀԿ]] ([[1992]]), [[Վերակառուցման եւ զարգացման եւրոպական բանկ|ՎԶԵԲ]] ([[1992]]), [[Արժոյթի միջազգային հիմնադրամ|ԱՄՀ]] ([[1992]]), [[Վերակառուցման եւ զարգացման միջազգային բանկ|ՎԶՄԲ]] ([[1992]]), [[Սեւծովեան տնտեսական համագործակցութեան կազմակերպութիւն|ՍՏՀԿ]] ([[1992]]), [[Միջազգային ֆինանսական կորպորացիա|ՄՖԿ]] ([[1993]]), [[Ներդրումային երաշխիքներու բազմակողմ գործակալութիւն|ՆԵԲԳ]] ([[1994]]), [[Գործընկերութիւն հանուն խաղաղութեան կազմակերպութիւն|ԳՀԽԿ]] ([[1994]]), [[Եւրախորհուրդ|ԵԽ]] ([[1995]]), [[Ժողովրդավարութեան եւ տնտեսական զարգացման կազմակերպութիւն|ՏՀՁԿ]] ([[1997]]), [[Եւրո-ատլանտեան համագործակցութեան խորհուրդ]] ([[1997]]), [[Սեւծովեան առեւտուրի եւ զարգացման բանկ|ՍԱԶԲ]] ([[1998]]), [[Ներդրումային վէճերու կարգաւորման միջազգային կեդրոն]] ([[2000]]), [[Զարգացման միջազգային ասոցիացիա|ԶՄԱ]] ([[2004]]), [[Առեւտուրի Համաշխարհային Կազմակերպութիւն|ԱՀԿ]] ([[2008]])։ Ուքրանիան նաեւ կը հանդիսանայ ԱՊՀ-ի փաստացի անդամը ([[1991]]) եւ դիտորդի կարգավիճակ ունի հետեւեալ կազմակերպութիւններուն մէջ՝ [[Բալթեան երկրներու խորհուրդ]] ([[1999]]), [[Եւրասիական տնտեսական ընկերակցութիւն|ԵվրԱզԷՍ]] ([[2002]]), [[Ֆրանկոֆոնիա]] ([[2006]])։

=== Զինուած ոյժեր ===
[[Պատկեր:Ukrainian BTR-80.jpg|մինի|Ուքրանական բանակի զինուորները ԲՏՌ-80 զրահափոխադրիչի մէջ իրաքեան պատերազմին մէջ]]
[[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] փլուզումէն ետք, Ուքրանիոյ մնաց 780000 զինուժ, որ կը համարուի աշխարհի երրորդ մեծագոյն [[միջուկային զէնք]]ով հագեցած ռազմական ոյժը։&lt;ref name=milgov/&gt;&lt;ref&gt;
[http://www.globalsecurity.org/wmd/world/ukraine/index.html Ուքրանիոյ յատուկ զինամթերքը]&lt;/ref&gt;[[1992]] թ [[Մայիս]]ին Ուքրանիան ստորագրեց [[Ստրատեգիական յարձակողական սպառազինութիւններու սահմանափակման պայմանագիր]], ուր երկիրը համաձայնուեցաւ Ռուսիոյ տալ ողջ միջուկային զենքը եւ միանալ միջուկային զենքի չտարածման պայմանագրին որպես միջուկային զյնք չունեցող երկիր։ Ուքրանիան վավերացուց պայմանագիրը [[1994]] թ եւ [[1996]] թ երկիրը ազատեցաւ միջուկային զէնքէն։&lt;ref name=milgov&gt;[http://www.mil.gov.ua/index.php?lang=en&amp;part=history&amp;sub=history Ուքրանիոյ ռազմական ոյժերու պատմութիւնը]&lt;/ref&gt;

Ուքրանիան հետեւողական քայլեր ձեռնարկեց սովորական զէնքի կրճատման ուղղութեամբ։ Ան ստորագրեց [[Եւրոպայի մէջ Սովորական Սպառազինութիւններու մասին պայմանագիր]], որ կ'ենթադրէր [[տանկ]]երի, [[հրետանի]]ի եւ [[զրահապատ մեքենա]]ներու թիւի կրճատում (զինուած ոյժերը կրճատուեցան 300000-ի)։ Պետութիւնը կը նախատեսնէ ներկայիս բանակը փոխարկել պրոֆեսիոնալ կամաւոր բանակի ոչ ուշ քան [[2011]] թ։&lt;ref name=&quot;wbook06&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.mil.gov.ua/files/white_book_eng2006.pdf |title=Սպիտակ գիրք, 2006 թ |accessdate=2012-10-28 |archive-date=2012-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028133352/http://www.mil.gov.ua/files/white_book_eng2006.pdf |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;

[[Պատկեր:Sukhoi Su-27UB Belyakov.jpg|մինի|ձախից|Ուքրանիոյ օդային ոյժը, Սուխոյ Սու-27]]
Ուքրանիան զգալի դեր կը խաղայ խաղաղապահ գործողութիւններուն մէջ։ Ուքրանական զորքերը տեղաբաշխուած են [[Կոսովո]]յի մէջ որպէս ուքրանիա-լեհական [[գումարտակ]]ի մաս։&lt;ref&gt;[http://www.mil.gov.ua/index.php?lang=en&amp;part=peacekeeping&amp;sub=kfor_kosovo Բազմազգային խաղաղապահ զորքերը Կոսովոյի մէջ]&lt;/ref&gt; Ուքրանական զորքեր տեղաբաշխուեցան նաեւ [[Լիբանան]]ի մէջ, որպէս [[ՄԱԿ-ի ժամանակաւոր ոյժեր]]ի մաս՝ հրադադարը պահպանելու նպատակով։ Տեխնիկական սպասարկման եւ ուսումնական գումարտակ տեղակայուեցաւ նաեւ [[Սիերա Լեոնե]]ի մէջ։ [[2003]]-[[2005]] թթ ուքրանական զորքերը լեհական հրամանատարութեան ներքո մեկնեցան [[Իրաք]] որպէս [[Միջազգային կոալիցիոն ոյժեր Իրաքի մէջ|միջազգային կոալիցիոն ոյժերու]] մաս։ Ուքրանական բանակի զինծառայողներիւ թիւին աշխարհին մէջ, կը կազմէ շուրջ 562։&lt;ref&gt;
[http://www.mil.gov.ua/index.php?part=peacekeeping&amp;lang=en Խաղաղապահ առաքելութիւն]&lt;/ref&gt;

Այլ երկրներու զինմիաւորումները՝ ներառեալ [[ԱՄՆ զինուժ]]ը, ուքրանական ոյժերու հետ մէկտեղ կանոնաւորապէս կը մասնակցին զորավարժութիւններու Ուքրանիոյ մէջ։&lt;ref&gt;[http://www.kyivpost.com/news/politics/detail/67094 Խորհրդարանը կը հաստատէ օտարերկրեայ զինմիաւորումներու մասնակցութիւնը Ուքրանիոյ զորավարժութիւններուն]&lt;/ref&gt;

Անկախութենէն ետք, Ուքրանիան իրեն չեզոք երկիր հռչակեց։&lt;ref&gt;[http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Ukraine_rev1.htm Ուքրանիոյ ինքնիշխանութեան մասին հռչակագիր]&lt;/ref&gt; Պետութիւնը սահմանափակ ռազմական համագործակցութիւն ունի Ռուսիոյ, այլ [[Անկախ պետութիւններու համագործակցութիւն|Անկախ պետութիւններիու համագործակցութեան]] երկրներու եւ [[ՆԱՏՕ]]-ի հետ սկսած [[1994]] թուականէն։ [[2000]]-ական թուականներուն, կառավարութիւնը հակուած էր դէպի ՆԱՏՕ-ն եւ խորը համագործակցութեան սկիզբը դրուեցաւ, երբ [[2002]] թ ստորագրուեցաւ ՆԱՏՕ-Ուքրանական գործողութիւններու ծրագիրը։ Ետքը որոշուեցաւ, որ ՆԱՏՕ-ին միանալու որոշումը պետք է ընդունուի համազգային հանրաքվեի միջոցով հետագային։&lt;ref name=&quot;wbook06&quot;/&gt; Գործող նախագահ [[Վիկտոր Յանուկովիչ]]ը Ուքրանիոյ եւ ՆԱՏՕ-ի միջեւ համագործակցութիւնը բաւարար կը համարէ։&lt;ref name=NATOTAK&gt;[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/63797/ ՆԱՏՕ-ն կը հաստատէ Ուքրանիոյ պատրաստուածութիւնը կազմակերպութեան մէջ ընդգրկուելու համար]&lt;/ref&gt; Յանուկովիչը դէմ է Ուքրանիոյ միացման ՆԱՏՕ-ին։&lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/idUSTRE6062P320100107 Յանուկովիչը կը խոստանայ Ուքրանիոյ հեռու պահել ՆԱՏՕ-ից]&lt;/ref&gt; [[2008]] թ [[Բուխարեստ]]ի մէջ, կայացած համաժողովին ՆԱՏՕ-ն յայտարարեց, որ Ուքրանիան կրնայ անդամակցել ՆԱՏՕ-ին, երբ ան ցանկանայ եւ երբ ան կը համապատասխանի անդամակցման չափանիշերուն։&lt;ref name=NATOTAK/&gt;

=== Պետական Խորհրդանիշեր ===
Ուքրանիան ունի 3 պետական խորհրդանիշ՝ [[դրօշ]], [[զինանշան]], [[քայլերգ]]։ [[1996]] թ [[Յունիս 28]]-ին Ուքրանիոյ Սահմանադրութեան 20-րդ յօդուածով հաստատուեցաւ պետութեան փոքր զինանշանը՝ ոսկէ եռաժանին՝ կապոյտ ֆոնի վրայ։ Եռաժանին [[Կիեւեան Ռուսիոյ ժամանակ Ռիւրիկովիչ իշխանատոհմի պետական խորհրդանիշը եւ տոհմական կնիքը կը հանդիսանար։ Փոքր զինանշանը այդպէս ալ չընդունուած մեծ զինանշանի մասը կը կազմէ. անոր վրայ պատկերուած է կապոյտ վահան՝ դեղին եռաժանիով։

[[1992]] թ [[Յունուար 28]]-ին Ուքրանիոյ Գերագոյն խորհուրդը հաստատեց Ազգային դրօշը, որ ուղղանկիւն պաստառ՝ կազմուած լայնութեամբ իրար հաւասար 2 հորիզոնական շերտերէն․ վերին շերտը [[կապոյտ]] է, ստորինը՝ [[դեղին]]։&lt;ref name=&quot;Конституция Украины&quot;&gt;[[Ուքրանիոյ Սահմանադրութիւնը]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.is/20120913134435/www.ukrgold.net/country/page554.htm Խորհրդանիշեր]&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;graytable&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
|[[Պատկեր:Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg|100px]]
|[[Պատկեր:Flag of Ukraine.svg|150px]]
|[[Պատկեր:Flag of the President of Ukraine.svg|120px]]
|-
|Զինանշան||դրօշ||Նախագահական դրօշ
|}

=== Պետական Տօներ ===
* [[Յունուար 1]] - [[Նոր տարի]]
* [[Յունուար 7]] - [[Սուրբ Ծնունդ]]
* [[Յունուար 22]] - Ուքրանիոյ համախմբուածութեան եւ ազատութեան օր
* [[Մարտ 8]] - Կանանց միջազգային օր
* [[Մայիս 1]] - Աշխատաւորներու համերաշխութեան միջազգային օր
* [[Մայիս 9]] - Յաղթանակի օր
* [[Յունիս 28]] – Ուքրանիոյ Սահմանադրութեան օր
* [[Օգոստոս 24]] - Անկախութեան օր
* Փոփուող ամսաթիւ - [[Զատիկ]]
* Փոփուող ամսաթիւ - Սուրբ Երրորդութեան օր
== Տնտեսութիւն ==
Ուքրանիան կը պատկանի արդիւնաբերաագրարային երկիրներու բաժինին։ Ըստ ազգային մրցունակութեան՝ ան [[2012]] թ աշխարհին մէջ, զբաղեցուցած է 73-րդ տեղը։

Ուքրանիոյ տնտեսութիւնը կը զբաղեցնէ 39-րդ տեղը աշխարհին մէջ, ըստ [[ՀՆԱ]]-ի չափի ([[2011]])։&lt;ref&gt;[http://mostinfo.su/86-vvp-po-pps-stran-mira.html Աշխարհի երկիրներու ՀՆԱ-ն]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Сіа.gov&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |title=CIA — The World Factbook |accessdate=2016-03-28 |archive-date=2018-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126230340/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Մէկ բնակչին բաժին իյնկող ՀՆԱ-ի չափը կը կազմէ 7600 ԱՄՆ դոլար (2011)։&lt;ref name=&quot;Сіа.gov&quot; /&gt; 2011 թ ՀՆԱ-ի աճը կազմեց 5, 2%։&lt;ref name=&quot;Сіа.gov:рост&quot;&gt;[http://korrespondent.net/business/economics/1313156-vvp-ukrainy-v-2011-godu-vyros-na-52-gosstat Ուքրանիոյ ՀՆԱ-ն 2011 թ աճեցաւ 5, 2%-ով]&lt;/ref&gt; Ուքրանիոյ պարտքը [[2010]] թ հասաւ ՀՆԱ-էն 93, 5%-ի, իսկ 2010 թ [[Յուլիս 1]]-ի դրութեամբ ՀՆԱ-ի աճը կազմեց 3, 7%։&lt;ref&gt;[http://top.rbc.ru/economics/17/03/2010/381129.shtml Ուքրանիոյ պետական պարտքը կազմեց ՀՆԱ-էն 93, 5%։]&lt;/ref&gt;

Ուքրանիան կը համարուի արտահանման ուղղուածութիւն ունեցող երկիր․ ըստ որոշ գնահատականներու՝ երկրի ՀՆԱ-ի 50%-ը կը կազմուի արտահանումէն։&lt;ref&gt;[http://www.ukrrudprom.ua/digest/Vsemirniy_bank_poddergit_ukrainskiy_eksport.html Համաշխարհային բանկը կ'աջակցէ ուքրանական արտահանութեան]&lt;/ref&gt; [[2011]] թ ըստ [[Առեւտուրի Համաշխարհային Կազմակերպութիւն|Առեւտուրի Համաշխարհային Կազմակերպութեան]]՝ Ուքրանիան համաշխարհային ներմուծողներու շարքին մէջ զբաղեցուց 25-րդ տեղը։

[[1992]] թ սկսած նկատուեցաւ հարաճող ապաինդուստրալացին մէջ, որ բարձր տեխնոլոգիական արտադրութուններու մէջ եւ [[մեքենաշինութիւն|մեքենաշինութեան]] ոլորտին մէջ, ընդհանուր բնոյթ կրեց։ [[1999]] թ [[ՀՆԱ]]-ն 40%-ով ցած էր [[1991]] թ մակարդակէն։ Որոշակիօրէն բարորակ վիճակին մէջ, յայտնուեցան մետաղագործական, քիմիական եւ ցած աւելացուած արժէքով այլ էներգատար արտադրութիւնները, որոնք [[համաշխարհային շուկա]]յին մէջ պահպանեցին իրենց մրցունակութիւնը՝ ի շնորհիւ էներգակիրներու ռուսական ցած գիներու։ Արդիւնաբերութեան այն ճիւղերը, որոնք քիչ թէ շատ կ'աշխատին [[մետաղագործութիւն]]ն է, [[էներգետիկա]]ն (կան ատոմային էլեկտրակայաններ եւ [[Դնեպր (գետ)|Դնեպր]] գետի վրայ ՀԷԿ-ի ամբողջ մը համալիր), ինչպէս նաեւ [[քիմիական արդիւնաբերութիւն]]ը եւ [[հանքարդիւնաբերութիւն]]ը ([[ածուխ]]ի, [[հանքանիւթ]]ի արդիւնահանում)։ Որոշակի չափով տնտեսապէս զարգացած շրջաններն են [[Դոնբաս]]ը (Դոնեցկի եւ Լուգանսկի մարզ), [[Պրիդնեպրովիէ]]ն (Դնեպրոպետրովսկի եւ Զապորոժիէի մարզ), ինչպէս նաեւ [[Կիև]], [[Խարկով]], [[Օտեսա]] եւ [[Լվով]] քաղաքները։

Տնտեսութեան իր շուկայական բնոյթի համաձայն բնորոշ է պետութեան աշխոյժ դերը՝ անոր կը պատկանին մօտ 140 մեծ ընկերութիւններ ազգային տնտեսութեան տարբեր ոլորտներուն մէջ, ինչպէս նաեւ պետութիւնը կը վերահսկէ շարք մը ապրանքներու գիները՝ ներառեալ հիմնական [[սննդամթերք]]ը եւ վառելիքաքսանիւթերը։ [[2011]] թ ՀՆԱ ծաւալին մէջ, արդիւնաբերութեան մասնաբաժինը կազմեց 34, 4%, ծառայութիւններու ոլորտը՝ 56, 2%, [[գիւղատնտեսութիւն]]ը՝ 9, 4%։ Ընդ որուն արդիւնաբերութեան մէջ, զբաղուած է աշխատող բնակչութեան 18, 5%, գիւղատնտեսութեան մէջ՝ 15, 8%, իսկ ծառայութիւններու ոլորտին մէջ՝ 65, 7%։ Աշխատունակ բնակչութեան ընդհանուր թուաքանակը կը կազմէ 22.09մլն մարդ (30-րդ տեղը աշխարհին մէջ), գործազրկութեան մակարդակը կը կազմէ 7% (81-րդ տեղը աշխարհին մէջ)։

=== Արդիւնաբերութիւն ===
Ուքրանիոյ արդիւնաբերական զարգացումը սկսաւ [[18-րդ դար|18]]-[[19-րդ դար]]երուն, երբ հիմք դրուեցաւ գիւղատնտեսական արտադրանքի մշակման։ Սակայն ինդուստրացման ուղղուած ծրագիրը մշակուեցաւ միայն 19-րդ դարու վերջին եւ [[20-րդ դար]]ու սկիզբին։ Ուքրանիան գլխաւորապէս կ'արտահանէ [[գունաւոր մետալուրգիա]], որ կը կազմէ [[ծանր արդիւնաբերութիւն|ծանր արդիւնաբերութեան]] արտահանման գրեթէ կէսը։ [[Քիմիական արդիւնաբերութիւն]]ը կ'աշխատի մետալուրգիայի հետ մէկտեղ՝ օգտագործելով մետաղագործութեան եւ [[գետնածուխ]]ի արդիւնաբերութեան կողմնակի ապրանքները՝ [[ազոտային պարարտանիւթ]]երու, [[լաք]]երու, [[ներկ]]երու, [[դեղ]]երու արտադրութեան համար։ [[Ֆոսֆորիտ]]ները, [[կալիումի աղ]]երը եւ [[կերակուրի աղ]]ը կ'օգտագործուի հանքային պարարտանիւթերու՝ [[ծծմբաթթու|ծծմբաթթվի]] արտադրութեան մէջ։ [[Նաֆթ]]ը ու [[գազ]]ը (ինչպէս տեղական, այնպէս ալ ներմուծուած) կ'օգտագործուի [[սինթետիկ կաուչուկ]]ի եւ [[սինթետիկ մանրաթել]]ի արտադրութեան մէջ։

Արդիւնաբերութեան հիմնական կեդրոններն են՝
* ''Ցեմենտի արտադրութիւն''՝ [[Բալակլեա]], [[Ամվրոսիևկա]], [[Զդոլբունով]], [[Բախչիսարայ]], [[Նիկոլաեւ]] (Լվովի մարզ)
* ''Բետոնային կառուցուածքներու արտադրութիւն''՝ [[Խարկով]], [[Դնեպրոպետրովսկ]], [[Զապորոժիէ]], [[Կրիվոյ Ռոգ]], [[Չերնիգով]], [[Կիեւ]], [[Դոնեցկ]], [[Սոկիրեանի]], [[Կախովկա]]
* ''Պատերու կառուցման նիւթերու արտադրութիւն''՝ [[Սումի]], [[Կիեւ]], [[Խմելնիցկի]], [[Չերնովցի]], [[Չերնիգով]]
* ''Ապակիի արտադրութիւն''՝ [[Կիեւ]], [[Ստրի]], [[Կոնստանտինովկա]], [[Լուով]], [[Բերեժանի]], [[Բուչա]]
* ''Ճենապակու և հախճապակու արդյունաբերություն''՝ [[Բուդի]], [[Կորոստեն]], [[Պոլոննոյէ]], [[Բարանովկա]], [[Սումի]]
* ''Սնունդի արդիւնաբերութեան'' մէջ զբաղուած է երկրի աշխատուժի 12.8%-ը ([[2003]] թ տուեալներով)։ Կ'արտադրուի աւելի քան 3000 տեսակ ապրանք։

Ուքրանիոյ անտառային ռեսուրսները սահմանափակ են եւ կը կազմեն երկրի տարածքի 14, 3%-ը։ Անտառներու հիմնական մասը կը գտնուի [[Կարպատներ]]ու, [[Պոլեսիէ]]ի եւ [[Ղրիմ]]ի լեռներուն մէջ։ Տարածուած են ծառերու թանկարժէք տեսակներ՝ [[հաճարենի]], [[կաղնի]], [[եղեւնի]], [[սոճի]], [[հացենի]]։

Անտառամշակման արդիւնաբերութիւնը ձեւաւորուած է Կարպատներու եւ Պոլեսիեու մէջ, (կը կազմէ ամբողջ անտառամշակման արդիւնաբերութեան 90%)։ Անտառային զանգուածները անխնայ օգտագործուած են։ Անտառամշակման մեծ կեդրոններն են՝ [[Լուով]], [[Չերնովցի]], [[Իվանո-Ֆրանկովսկ]], [[Լուցկ]], [[Ժիտոմիր]], [[Չերնիգով]], [[Ռախով]], [[Յասինյա]], [[Խուստ]], [[Ուժգորոդ]], [[Մուկաչեւո]], [[Կոստոպոլ]], [[Շոստկա]]։

Անտառամշակման գօտիներէն դուրս՝ արդիւնաբերական մեծ կեդրոններուն մէջ եւ փոխադրութեան հանգոյցներուն մէջ ([[Կիեւ]], [[Դոնեցկ]], [[Խարկով]], [[Օտեսա]], [[Չերկասի]], [[Խերսոն]]) ներկրուող հումքի հիման վրայ, կը գործեն փայտամշակման գործարաններ։ Կ'արտադրուի [[փայտանիւթ]], [[նրբատախտակ]], [[լուցկի]]։ Կահոյքագործական գործարանները տարածուած են հիմնականին մէջ, այնպիսի մեծ քաղաքներու մէջ, ինչպիսիք են [[Կիեւ]]ը, [[Լուով]]ը, [[Օտեսա]]ն, [[Խարկով]]ը։ Այս բնագաւառի գործարաններու տեղաբաշխումը իրականացնելէն հաշուի կ'առնուի հումքը, ջրային ռեսուրսները, էլեկտրաէներգիայի առկայութիւնը, որակաւորուած աշխատուժը։

=== Գիւղատնտեսութիւն ===
[[ԽՍՀՄ]]-ի փլուզումէն ետք, [[գիւղատնտեսութիւն|գիւղատնտեսութեան]] մէջ նկատուեցաւ համակարգային ճգնաժամ, որ բացասաբար անդրադարձաւ բնագաւառի արտադրական ցուցանիշերու վրայ։ [[2000]]-ական թուականներու կէսերուն, [[բուսաբուծութիւն|բուսաբուծութեան]] ցուցանիշերը հասան եւ նոյնիսկ գերազանցեցին [[1990]]-ական թուականներուն արձանագրուած ցուցանիշերուն։ Միեւնոյն ժամանակ [[անասնաբուծութիւն]]ը մինչ՝ այժմ չի կրնար վերականգնել նախկին ծաւալները։

Գիւղատնտեսութեյան ցուցանիշերը ըստ [[2011]] թ Ուքրանիոյ Պետական վերլուծական ծառայութեան տուեալներու՝
# [[Բուսաբուծութիւն]]
* [[Հացահատիկ]]ի արտադրութիւն՝ 56.7մլն տոննա (51մլն տոննա [[1990]] թ)
* [[Շաքարի ճակնդեղ]]ի արտադրութիւն՝ 18, 7մլն տոննա (44, 2մլն տոննա 1990 թ)
* [[Արեւածաղիկ|Արեւածաղկի]] արտադրութիւն՝ 8, 6մլն տոննա (2, 5մլն տոննա 1990 թ)
* [[Կարտոֆիլ]]ի արտադրութիւն՝ 24, 2մլն տոննա (16, 7մլն տոննա 1990 թ)
* [[Բանջարեղէն]]ի արտադրութիւն՝ 9, 8մլն տոննա (6, 6մլն տոննա 1990 թ)
# [[Անասնաբուծութիւն]]
* [[Միս|Մսի]] արտադրութիւն՝ 2, 1մլն տոննա (4, 3մլն տոննա 1990 թ)
* [[Կաթ]]ի արտադրութիւն՝ 11մլն տոննա (24, 5մլն տոննա 1990 թ)
* [[Ձու|Ձվի]] արտադրություն՝ 18, 6մլդ տոննա (16, 2մլն տոննա 1990 թ)
* Ոչխարի բուրդի արտադրութիւն՝ 3, 8 հազ. տոննա (29, 8մլն տոննա 1990 թ)

=== Ծառայութիւններու Ոլորտ ===
Ծառայութիւններու ոլորտը սովորաբար կարեւոր դեր չէ խաղացած Ուքրանիոյ տնտեսությեն մէջ (ներառեալ [[ԽՍՀՄ]] կազմի մէջ)։ Այս ոլորտի զարգացումը կապուած է [[1990]]-[[2000]] թթ հետ։ [[2011]] թ ծառայութիւններու ոլորտը կը կազմէր [[ՀՆԱ]]-ի 56, 2%-ը եւ աշխատանքով կ'ապահովէր երկրի աշխատուժի 65.7%-ին։

==== Բանկային Ոլորտ ====
Ուքրանիոյ ֆինանսաւարկային համակարգը [[1997]]-[[1998]] թթ խորը ճգնաժամէն ետք, [[2000]]-ական թթ առաջին կիսուն, ընդհանուր առմամբ կայունացաւ։ [[2005]] թ [[Ուքրանիոյ Ազգային բանկ]]ը երկարաժամկէտ ծրագիր մշակեց՝ ուղղուած երկրին մէջ գործող մասնաւոր բանկային հաստատութիւններու թիւի կրճատմանը՝ փոքր բանկերու միաձուլման կամ մեծ բանկերու կողմէն փոքրերու «կուլ տալու» միջոցով։ Ի տարբերութիւն [[2009]]-[[2011]] թթ բացասական արդիւնքներու ([[2009]] թ կորուստը կազմեց 38 450մլն գրին, [[2010]] թ՝ 13 027մլն գրին, [[2011]] թ՝ 7 708մլն գրին) [[2012]] թ 9 ամիսներու ընթացքին, Ուքրանիոյ բանկային համակարգը դրական ֆինանսական արդիւնք ցուցաբերեց, որ հաւասար էր +2 775մլն գրինի։&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.finance.ua/ru/~/3/0/all/2012/11/16/291418 |title=Ուքրանիոյ բանկային համակարգի վերլուծական ուսումնասիրութիւնը 2012 թ 9 ամիսներու ընթացքին |accessdate=2016-03-28 |archive-date=2013-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130103914/http://news.finance.ua/ru/~/3/0/all/2012/11/16/291418 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; [[2012]] թ [[Սեպտեմբեր]]ի դրութեամբ Ուքրանիոյ մէջ, կը հաշուըւի 176 կոմերցիոն [[բանկ]], որոնցմէ 55-ը օտարերկրեայ գործընկերներու հետ կը համագործակցի, 10-ի վերահսկող փաթեթը կը պատկանի օտարերկրեայ սեփականատերերու։&lt;ref&gt;[http://www.bank.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=36807 Основні показники діяльності банків України]&lt;/ref&gt; Յատկանշական է, որ այդ բանկերէն 10 ամենամեծերը կը ղեկավարուին բանկային ոլորտի 63, 4%-ը, որուն ընդհանուր միջոցները կը կազմեն $353մլդ։&lt;ref name=&quot;Госдеп&quot;&gt;[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3211.htm Department of State]&lt;/ref&gt;

[[2010]] թ Ուքրանիոյ Ազգային բանկի վերաֆինանսաւորումը կը կազմէր 11, 97% (27-րդ տեղը աշխարհին մէջ), կոմերցիոն բանկերու վարկաւորման բազային տոկոսադրոյքը՝ 15, 95% (36-րդ տեղը աշխարհին)։&lt;ref name=&quot;CIA-Main&quot; /&gt;

==== Զբօսաշրջութիւն ====
Ուքրանիան ունի զբոսաշրջական լայն հնարաւորութիւններ՝ Ղրիմը եւ Կարպատները, հին ուքրանական քաղաքներու պատմական յուշարձանները, գիւղական զբօսաշրջութիւնը եւ բնական արգելոցները։

''Համաշխարհային ժառանգութեան օբյեկտները Ուքրանիոյ մէջ''
* [[Սոֆիայի տաճար (Կիեւ)|Սոֆիայի տաճարը]] եւ անոր հետ կապուած վանքային կառոյցները
* [[Կիեւ-Պեչորեան մայրավանք]] (Կիեւ)
* [[Լուովի պատմական կեդրոն]]ը (Լուով)

=== Էներգետիկա ===
Ուքրանիան կը հանդիսանայ էներգետիկայի արտահանող։ Ըստ «Ուքրանատերէներգո» պետական ընկերութեան տուեալներու՝ [[2012]] թ Ուքրանիան արտահանած է 9 745մլդ կվ/ժ էլեկտրաէներգիա։ Հիմնական գնորդներն են [[Հունգարիա]]ն, [[Լեհաստան]]ը, [[Սլովակիա]]ն, [[Ռումինիա]]ն եւ [[Մոլդովա]]ն։

Միջուկային վառելիքի 100%-ը Ուքրանիան կ'երթայ արտասահմանէն։ Հիմնական մատակարարը կը հանդիսանայ ռուսական «ТВЭЛ» (վառելիքի մեծ մասը Ուքրանիոյ համար ընկերութիւնը կը ստանայ ուքրանական [[ուրան]]էն) ընկերութիւնը։ [[2011]] թուականէն, ՀարաւՈւքրանիական ատոմակայանի երրորդ եւ չորրորդ սնուցման բլոկներուն մէջ մասնակիօրէն կ'օգտագործուի Westinghouse ընկերութեան վառելիքը։

[[2004]] թ ուքրանական 4 ատոմակայաններ արտադրեցին երկրի էլեկտրաէներգիայի 53.2%-ը։ Մինչ 2030 թ Ուքրանիան կը ծրագրէ կառուցել 9 նոր ատոմային էներգաբլոկներ եւ եւս 2 բլոկներ կառուցման տարբեր մակարդակներու վրայ կ'ըլլան։

{| class=&quot;wikitable&quot;
|Ուքրանիոյ ատոմակայաններ
!Ատոմակայաններու անուանում
!Էներգաբլոկներու քանակ
!Օգտագործուող ռեակտորներու տեսակ
!Աշխարհագրական դիրք
!Արտադրուող էլեկտրաէներգիայի ամենամեայ ծաւալ
|-
|[[Զապորոժիէի ատոմակայան]]
|6
|[[ՎՎԷՌ-1000]]
|քաղաք [[Էներգոդար]], [[Զապորոժիէի մարզ]], [[Կախովսկի ջրամբար]]ի մօտ
|40-42մլդ կվ/ժ
|-
|[[Հարաւուքրանական ատոմակայան]]
|3
|[[ՎՎԷՌ-1000]], 
|քաղաք [[Յուժնոուկրանսկ]], [[Նիկոլաեւի մարզ]], [[Հարաւային Բուգ (գետ)|Հարաւային Բուգի]] ափ
|17-18մլդ կվ/ժ
|-
|[[Ռովենսկի ատոմակայան]]
|4
|[[ՎՎԷՌ-440]], [[ՎՎԷՌ-1000]]
|քաղաք [[Կուզնեցովսկ]], [[Ռովենսկի մարզ]], [[Ստիր (գետ)|Ստիր]] գետի ափին
|11-12մլդ կվ/ժ
|-
|[[Խմելնիցկի ատոմակայան]]
|2
|[[ՎՎԷՌ-1000]]
|քաղաք [[Նետեշին]], [[Սլավուցկի շրջան]], [[Խմելնիցկի մարզ]], [[Գորին (գետ)|Գորին]] գետի ափին
|7մլդ կվ/ժ
|-
|}

Ուքրանիան ունի նաեւ 2 չգործող ատոմակայան՝
* [[Չեռնոբիլի ատոմակայան]]ը, որ [[2000]] թ [[Դեկտեմբեր 15]]-էն հանուած է շահագործումէն
* [[Ղրիմի ատոմակայան]]ը, որուն միայն շէնքը կառուցուած է։ Շինարարութիւնը դադարեցուած է դեռեւս [[ԽՍՀՄ]]-ի ժամանակ, երբ պարզ դարձաւ, որ շէնքի նախագծման ժամանակ հաշուի չէ առնուած Ղրիմի սեյսմիկ աշխուժութիւնը։

[[2005]] թ [[Դեկտեմբեր]]ին պետական ատոմային էներգետիկ «Էներգոատոմ» ընկերութիւնը պայմանագիր ստորագրեց ամերիկեան «Holtec International» ընկերութեան հետ՝ չոր տեսակի թափոն հանդիսացող միջուկային վառելիքի համար պահեստի նախագծման եւ կառուցման համար։ Այս պահեստը օգտագործուելու է Ռովենսկի, Հարավուքրանական եւ Խմելնիցկի ատոմակայաններու թափոն միջուկային վառելիքի պահպանման համար, որ այժմ արտահանուած է [[Ռուսաստան]]։

[[2010]] թ 20 տարով երկարաձգուած է Ռովենսկի ատոմակայանի առաջին Էներգաբլոկի ռեսուրսը, իսկ [[2011]] թ աշխատանքներ տարուած են Ռովենսկի ատոմակայանի երկրորդ էներգաբլոկի եւ Հարաւուքրանական ատոմակայանի առաջին էներգաբլոկի ռեսուրսներու երկարաձգման ուղղութեամբ։

=== Արտաքին Առեւտուր եւ Օտարերկրեայ Ներդրումներ ===
[[2011]] թ արտաքին առեւտուրի ծաւալը կազմեց $125, 3մլդ՝ $31, 1մլդ բացասական մնացորդի դէպքին մէջ, արտահանման ծաւալը՝ $69, 42մլդ, ներմուծումը՝ $83, 22մլդ (արտահանումով 38-րդն է աշխարհին, իսկ ներմուծմամբ՝ 51-րդը)։&lt;ref name=&quot;CIA-Main&quot; /&gt;

Կ'Արտահանոուի հիմնականին մէջ, ելեկտրական սարքաւորումներ, տեքստիլ, փայտանիւթ, նրբատախտակ։

Կը ներմուծուի գլխաւորապէս [[էներգակիր]]ներ, [[մեքենա]]ներ, սարքաւորումներ, քիմիական արդիւնաբերութեան եւ նաֆթամշակման ապրանքներ։&lt;ref name=&quot;CIA-Main&quot; /&gt;

[[2009]] թ դրութեամբ ուքրանական արտահանման հիմնական սպառողները կը հանդիսանան [[ՌԴ]] (27.3%), [[Թուրքիա]]ն (5.9%), [[Իտալիա]]ն (4.7%)։&lt;ref name=&quot;CIA-Main&quot; /&gt;

Ուքրանական տնտեսութեան մէջ օտարերկրեայ ներդրումները [[2011]] թ դրութեամբ կազմած են մօտ $60.5մլդ (52-րդ տեղը աշխարհին)։ Ուքրանական ներդրումները արտասահմանին մօտ, կազմած են $3մլդ (65-րդ տեղը աշխարհին)։&lt;ref name=&quot;CIA-Main&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |title=Տեղեկութիւն Ուքրանիոյ մասին ԿՀՎ-ի պաշտօնական կայքին մէջ |accessdate=2016-03-28 |archive-date=2018-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126230340/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Փոխադրութիւն ===
==== Ջրային Փոխադրութիւն ====
Գետային նաւարկելու ճանապարհներու երկարութիւնը կը կազմէ 1672կմ։ [[Դնեպր (գետ)|Դնեպր]] եւ [[Դանուբ (գետ)|Դանուբ]] գետերը միջազգային բեռնափոխադրումներու գործին մէջ, կարեւոր դեր կը խաղան։ Ուքրանիոյ մէջ, կը գործէ նաֆթատարներու եւ գազատարներու զարգացած համակարգ (20 070կմ եւ 7 4540կմ համապատասխանաբար, ինչպէս նաեւ 4170քմ խողովակատար մաքուր ապրանքներւ համար)։ [[Սեւ Ծով|Սեւ]] եւ [[Ազովի Ծով]]ու հիմնական նաւահանգիստներն են՝ [[Յուժնի]], [[Խերսոն]], [[Նիկոլաև]], [[Մարիուպոլ]]։ 2008 թ ընդհանուր առմամբ բոլոր նաւահանգիստներու բեռնաշրջանառութիւնը կազմած է 132.18մլն տոննա։

{|class=&quot;wikitable&quot;
!colspan=2|Ուքրանիոյ մեծագոյն նաւահանգիստները ([[2008]])
|-
!Նաւահանգիստ
!Բեռնաշրջանառութիւն, միլիոն տոննա
|-
|[[Օդեսայի նաւահանգիստ]]
|34, 56
|-
|[[Հարաւային նաւահանգիստ]]
|21, 7
|-
|[[Իլյիչյովսկի նաւահանգիստ]]
|18, 9
|-
|[[Մարիուպոլի նաւահանգիստ]]
|16, 3
|-
|[[Նիկոլաեւի նաւահանգիստ]]
|9, 25
|}

Միջազգային օդակայաններ կը գործեն [[Կիեւ]]ի, [[Խարկով]]ի, [[Դնեպրոպետրովսկ]]ի, [[Դոնեցկ]]ի, [[Մարիուպոլ]]ի (2009 թուականէն կանոնաւոր ուղերթներ չ'իրականար), [[Սիմֆերոպոլ]]ի, [[Լվով]]ի, [[Օտեսա]]յի մէջ։

[[1833]] թ ստեղծուած եւ [[ԽՍՀՄ]]-ի ժամանակ զարգացող Սեւծովեան [[շոգենաւ]]երը վաճառուեցան կասկածելի գործարքներու արդիւնքինմէջ եւ այժմ գրեթէ դադարած են գոյութիւն ունենալ․ 350 նաւերէն մնացած է միայն 6։&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.zn.ua/2000/2675/54298/ |title=Ցամաքային նաւագնացութիւն |accessdate=2007-07-16 |archive-date=2007-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070716095103/http://www.zn.ua/2000/2675/54298/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.realestate.net.ua/news234.html Սեւծովեան նաւագնացութիւնը կը զբաղի անշարժ գոյքով]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==== Երկաթուղային Փոխադրութիւն ====
Երկաթուղային փոխադրութիւնը սկսաւ բաւական աշխուժօրէն զարգանալ [[19-րդ դար]]ու վերջին (առաջին երկաթուղային ճանապարհը դրբւած է [[1861]] թ)։ [[2009]] թ դրութեամբ երկաթուղային ճանապարհներու երկարութիւնը կը կազմէ 22 300քմ եւ կը զբաղեցնէ 7-րդ տեղը աշխարհին։ Ելեկտրաֆիկացուած երկաթուղիներու երկարութիւնը 9752քմ է։ Որպէս ազգային ստանդարտ ընդունուած է այսպէս կոչուած լայնագիծը, որ ունի 1520մմ լայնութիւն։ Երկաթուղային ցանցի զարգացման համար բնորոշ են նույն շրջանային անհամաչափութիւնները, ինչ աւտոճանապարհներու համար։

[[2012]] թ վերջի դրութեամբ [[Կիեւ]]ի, [[Խարկով]]ի, [[Դնեպրոպետրովսկ]]ի կը գործէ մեթրօ։

==== Կապ եւ Հեռայաղորդակցութիւն ====
Բնակչութեան կապի միջոցներով ապահովելու աստիճանով Ուքրանիան միջին զարգացած երկրներու շարքին մէջ, առաջնային տեղ կը գրաւէ, սակայն [[2000]]-ական թուականներուն այս ոլորտին բնորոշ էր բարձր դրական դինամիկան, մասնաւորապէս՝ [[համացանձ]]ի բնագաւառին մէջ։ Պետութեան հեռախոսային կոդն է՝ +380։ Բաւական արագ կը տարածուի նաեւ համացանձի հասանելիութիւնը։ Ազգային համացանձի դոմենն է՝ .ua։

== Մշակոյթ ==
 [[Պատկեր:St. Michael's Cathedral from belltower.JPG|մինի|ձախից|[[Ս. Մխայիլի Ոսկեգմբեթ տաճար]]ը [[Կիեւ]]ի մէջ որպէս ուքրանական ենմուշ]]
Ուքրանիոյ աւանդոյթները մեծ ազդեցութեան տակ կը գտնուին քրիստոնէական կրօնէն, որ երկրի գերակայող կրոնն է։&lt;ref name=derzhkomrelig&gt;{{cite web|url=http://www.derzhkomrelig.gov.ua/info_zvit_2003.html|title=Ուքրանիոյ կրոնական պետդեպարտամենտ|accessdate=Յունուար 27, 2008|work=2003 Statistical report|archive-date=2004-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20041204115821/http://www.derzhkomrelig.gov.ua/info_zvit_2003.html|dead-url=}}&lt;/ref&gt; Ուքրանացիները կ'աշխատին պահել իրենց աւանդոյթները եւ երեխաներու դաստիարակման գործին մէջ, էական է տատիկներու եւ պապիկներու աւանդը։ Այն զգալիօրէն կը տարբերի արեւմուտքէն։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tryukraine.com/society/cultural_differences.shtml |title=մշակութային տարբերութիւններ|accessdate=Յունուար 27, 2008|work=Ուքրանացիներու մշակոյթ}}&lt;/ref&gt; Ուքրանիոյ մշակոյթի վրայ ազդած են նաեւ արեւելեան եւ արեւմտեան հարեւանները՝ հիմանականին մէջ ազդեցութիւն ընելու [[Ուքրանիոյ ճարտարապետութիւն|ճարտարապետութեան]] եւ երաժշտութեան վրայ։

[[Պատկեր:VolynPysanky.jpg|մինի|[[Վոլինիա]]յի աւանդական [[Զատկի ձեւի նկարազարդում]]ը
Կոմունիստական դարաշրջանը մեծ ազդեցութիւն ըրած է ուքրանական գիրի վրայ։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-30078/Ukraine|title=Խորհրդային Ուքրանիա|accessdate=Սեպտեմբեր 12, 2007|work=Բրիտանիկա հանրագիտարան|quote=Ընդհանուր առմամբ Ուքրանիոյ մշակոյթի չորս հինգերորդը վերացուած է 1930-ական թթ.}}&lt;/ref&gt; 1932 թ.-ին Ստալինը Խորհրդային Միութեան մէջ, հրապարակեց «գրական գեղարուեստական խմբակցութիւններու ռեֆորմ», որմով եւ առաջ քաշեց [[ընկերային ռեալիզմ]]ը։ Այս հանգամանքը զգալիօրէն խեղդեց մշակւյթը։ Իրավիճակը շտկուեցաւ միայն 1980-ականներուն, երբ սովետական գրողները եւ նկարիչները ազատօրէն կրնային արտայայտել իրենց միտքերը։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9037405|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080622041436/http://www.britannica.com/eb/article-9037405|archivedate=2008-06-22|title=Միխայիլ Գրոբաչով|accessdate=Յուլիս 30, 2008|publisher=Բրիտանիկա հանրագիտարան|quote=Անոր նոր քաղաքականութեան շնորհիւ խօսքի ազատութիւն եղաւ։|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

[[Զատկի ձու]]ն նկարազարդելու աւանդոյթը խորը արմատներ ունի Ուքրանիոյ մէջ։ Անոնք զայն կ'անուանեն ''պիսանկա''։ Ներկելու համար կայ յատուկ տեխնոլոգիա։ Ձուերը կը պատուին մոմի շերտով, որմէ ետք, անոնք կը սկսին գունազարդել տարբեր ներկանիւթերով։ Մոմը արդիւնքին մէջ, կը պաշտպանէ ձուի կլեպը ներկերու ազդեցութենէն։ Ներկելէն ետք, մոմի շերտը կը հեռացնեն՝ արտոնելով որ մնան գեղեցիկ նախշերը։ Այս աւանդոյթը ունի հազարաւոր տարիներէն աւելի պատմութիւն եւ նոյնիսկ եղած է քրիստոնէութենէն առաջ։&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cs.unc.edu/~yakowenk/pysanky/index.html|title=Ուքրանիոյ Զատկի ձուեր|accessdate=Յուլիս 28, 2008|publisher=Հիւսիսային Գարոլինայի համալսարան|archive-date=2021-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125004425/http://www.cs.unc.edu/~yakowenk/pysanky/index.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 2000 թ.-ին Կոլոմիա քաղաքի մոտակայքին մէջ՝ [[Կարպատներ]]ու ստորորտը, կառուցուած է «պիսանկայի» թանգարանը, որ 2007 թ.-ին ճանաչցուած է [[Ուքրանիոյ եօթ հրաշալիքներ]]էն մէկը։

=== Ճարտարապետութիւն ===
[[Պատկեր:2005-08-15 Pechersk Lavra seen from river Dnepr Kiev 311 cropped.jpeg|մինի|ձախից|[[Կիեւ-Պեչորեան մայրավանք]]]]
[[Ուքրանական ճարտարապետութիւն]]ը տերմին է, որ կը նկարագրէ այն մոտիվները եւ ոճը, որոնցմով կառուցուած են շինութիւնները ժամանակակէն Ուքրանիիոյ մէջ, ամբողջ աշխարհին մէջ գտնուող ուքրանացիներու կողմէն։ Ուքրանական ճարտարապետութեան առաջին տարրերը ի յայտ հկած են Կիեւեան Ռուսիոյ ժամանակաշրջանին մէջ։ [[12-րդ դար]]էն ետք, ճարտարապետական պատմութիւնը միանգամայն այլ կերպ զարգացաւ Գալիցկի-Վոլինսկեան տիրապետութեան ժամանակաշրջանին մէջ։ Զապորոժեան կազակներու տիրապետութեան ժամանակաշրջանին մէջ, նոր եզակի ճարտարապետական ոճ զարգացաւ Լեհա-Լիտվական միութեան ազդեցութեան տակ։ Ցարական Ռուսիոյ հետ միաւորուելէն ետք, ճարտարապետութիւնը սկսաւ զարգանալ տարբեր ուղղութիւններով․ ռուսական տիրապետութեան տակ գտնուող շրջաններուն մէջ, շինութիւնները կը կառուցուէին այդ ժամանակաշրջանի Ռուսիոյ բնորոշ ոճով, մինչդեռ արեւմտեան Գալիցիայի ճարտարապետութիւնը, կը զարգանար Աւստրո-Հունգարական ազդեցութեան տակ՝ երկու դէպքերուն մէջ ա, լ հոյակերտ շինութիւններ կառուցուեցաւ։ Ուքրանական ազգային մոտիվները կիրառուեցան նաեւ [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] ժամանակ եւ այժմեան անկախ Ուքրանիոյ մէջ։

=== Թատրոն ===
Ուքրանիոյ թատրոնը [[կերպարուեստ]]ի ձեւ է, որ կը հանդիսանայ մշակութային զարգացման մակարդակի նույնականացման եւ մշակութային արտայայտման միջոց։ Որպէս [[արուեստ]]ի տեսակ այն դերասանի խաղի միջոցով գեղարւեստօրէն կը բնութագրէ կեանքը հանդիսատեսի առջեւ։

Ուքրանական թատրոնը, որպէս ազգային թատրոն, հիմնուած է Ուքրանիոյ [[աւանդութիւն]]ներու, [[սովորոթիւն]]ներու եւ [[լեզու]]ի վրայ։ Ուքրանական թատրոնի մասին առաջին յիշատակները եղած են [[19-րդ դար]]ու սկզբներուն։

== Մարզանք ==
Ուքրանիան ընդունեց [[Ոտնագնդակի Եւրոպայի առաջնութիւն 2012|2012 թուականի Ոտնագնդակի Եւրոպայի առաջնութինը]] Ուքրանիոյ մէջ խաղացին 16 խումբեր, Ուքրանիոյ մէջ 8 քաղաքներու նոյնքան մարզադաշտներուն մէջ։ [[Ամառային Օլիմպիական խաղեր 2012|2012 թ.-ի ամառային օլիմպիական խաղերուն]] մէջ, Ուքրանիոյ խումբը նուաճեց՝ 6 ոսկիէ, 5 արծաթէ եւ 9 պրոնզէ մետալներ։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

== Արտաքին Յղումներ ==
* [http://samu.org.ua/index/armjansikj_vestnik/0-38 «Ուքրանիոյ Հայերու Միութեան» տեղեկատուական-վերլուծական հանդէս]
* [http://encyclopediaofukraine.com Ուքրանական Հանրագիտարանին մէջ]
* [http://kievao.com.ua Կիեւի Հայ Համայնք] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130171804/http://kievao.com.ua/ |date=2020-11-30 }}
* [http://khano.com.ua Խարկովի Հայ Համայնք] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120183912/http://khano.com.ua/ |date=2021-01-20 }}
* [http://arm-odessa.ucoz.ru Օդեսայի Հայ Համայնք]

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
{{Արտաքին յղումներ}}

[[Ստորոգութիւն:Ուքրանիա]]
[[Ստորոգութիւն:Եւրոպայի երկրներ]]
[[Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով]]</text>
      <sha1>c7xq7nom178jj68rbjjbc69iuew9p3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Սեւ Ծով</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6044</id>
    <revision>
      <id>250754</id>
      <parentid>242208</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11970" sha1="a1mr28qj3j5x1dk6bp5a8wd19zzciw7" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Ծով|Պատկեր=Black Sea Nasa May 25 2004.jpg}}

'''Սեւ ծով'''&lt;ref&gt;{{ՏՈՒՏ|section=II.A.3|page=55}}&lt;/ref&gt;, [[Ատլանտեան Ովկիանոս|Ատլանտեան ովկիանոսի]] ներքին ծով [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]], [[Պուլկարիա|Պուլկարիոյ]], [[Ռումանիա|Ռումանիոյ]], [[Ուքրանիա|Ուքրանիոյ]], [[Ռուսաստան]]ի, [[Վրաստան]]ի եւ մասամբ ճանչուած [[Աբխազիա|Աբխազիոյ]] ափերուն մօտ։ Կերչի նեղուցով կը միանայ [[Ազովի ծով]]ուն, Պոսֆորի նեղուցով՝ Մարմարա ծովուն եւ այնուհետեւ Տարտանէլի նեղուցով՝ [[Էգէական Ծով|Էգէական]] եւ [[Միջերկրական Ծով|Միջերկրական ծովերուն]]։ Մակերեսը 422 հազար քմ² է։ Առաւելագոյն խորութիւնը՝ 2210 մեթր, ջուրի ծաւալը ծովուն մէջ՝ 555.000 քմ³ է։ Առաւել՝ մեծ ծոցերը՝ Կարկինտսկի, Կալամիտսկի, Դնեստրի եւ Եպրի-Բուգի ծովաբները՝ հիւսիս-արեւմտեան ափերուն մօտ, Սինոբ եւ Սամսունի՝ հարաւային ափերուն մօտ։ Ծով կը թափուին [[Տանուպ]], [[Տնեսթր]], [[Հարաւային Պուկ]], [[Տնեփր]], [[Ռիոն]], [[Քըզըլ Ըրմաք]] մեծ գետերը, ինչպէս նաեւ հայկական լեռնաշխարհէն սկիզբ առնող [[Ճորոխ]] գետը։ Առաւել մեծ նաւահանգիստները՝ [[Օտեսա]], [[Իլեիչովսք]], [[Նովոռոսիյսք]], [[Թուապսէ]], [[Փոթի]], [[Պաթում]], [[Քոսթանցա]], [[Պուրկաս]], [[Վառնա]], [[Տրապիզոն]], [[Սամսոն]], [[Զոնգուլդակ|Զոնկուլտակ]]&lt;ref name=&quot;Գրգեարյան&quot;&gt;Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան, Աշխարհագրական անունների բառարան (Հ-Ֆ), Երեւան, «Լույս», էջ 290&lt;/ref&gt;։

[[Սեւ ծով]]ու բնութենական իւրայատկութիւնը այն է, որ 150-200 մեթրէն աւելի խորութիւններուն մէջ կեանք գոյութիւն չունի:

Ծովը կ'ողողէ Ռուսաստանի, Ուքրանիոյ, Ռումանիոյ, Թուրքիոյ մասամբ ճանչցուած Ապխազիոյ եւ Վրաստանի ափերը։

Սեւ ծովը բեռնատար փոխադրումներու համար կարեւոր շրջան է։ Ատոր հետ մէկտեղ, Սեւ ծովը կը պահպանէ իր ռազմավարական եւ ռազմական մեծ նշանակութիւնը։ [[Սեւասթոփոլ]] եւ [[Նովոռոսիյսք]] քաղաքներուն մէջ կը գտնուին Ռուսաստանի Սեւ ծովեան նաւատորմի հիմնական ռազմական խարիսխները, իսկ Սինոպի եւ Սամսոնի մէջ կեդրոնացուած են Թուրքիոյ ռազմածովային նաւատորմի սեւծովեան ստորաբաժանումները։ Վառնայի մէջ տեղակայուած են Պուլկարիոյ, Փոթիի եւ Պաթումի մէջ՝ Վրաստանի ռազմածովային ուժերու ռազմական խմբաւորումը (ներկայիս՝ [[Վրաստան]]ի սահմանապահ ոստիկանութեան ծովափնեայ պահպանութեան դեպարտամենտի նաւային անձնակազմը), Քոնսթանցի եւ Մանգալի մէջ՝ Ռումանիոյ ռազմածովային ուժերը։ Բացի այդ, մինչեւ [[2014]], Մարտին՝ Սեւաստոպլի եւ Նովոռոսիսկի մէջ տեղակայուած էր Ուքրանիոյ ռազմածովային ուժերէն մասը մը։)

== Անուանում ==
Ք.ա. 6-5-րդ դարերուն, առաջին յոյն ծովագնացները ծովը անուանած են Աքսենյոս ([[Աքսինեան Պոնտոս]] «''Անհիւրընկալ Ծով''») կամ Պոնտոս Մելաս («Սեւ ծով»), նկատի ունենալով անոր փոթորկոտ ալիքներու պատճառած վնասները եւ դժուարութիւնները։ Մեր թուարկութեան սկիզբներուն յոյները, արդէն ծովը իւրացնելով, անոր ափերուն գաղութներ հիմնելէն յետոյ, զայն վերանուանեցին [[Եւքսենյոս]] ([[Եւքսինեան Պոնտոս]] «''Հիւրընկալ ծով''»)։

[[Անանիա Շիրակացի]]ն (7-րդ դար) այս ծովը կը յիշատակէ «[[Պոնտոս]]» եւ «[[Պոնտական Ծով]]» անուններով։ 9-րդ դարուն, երեւան եկած է «Ռուսական ծով» անուանումը (այս անուանումը յիշատակուած է ռուսական տարեգրութիւններուն եւ նշուած է քարտէսներու վրայ, մինչեւ 8-15-րդ դարերը)։

15-16-րդ դարերուն թուրքերը, գրաւելով Մերձսեւծովեան շրջանը, ծովը անուանած են Գարա Տենիզ («Չար (սեւ) ծով»՝ ոչ միայն այն պատճառով, որ եղած է մրրկածուփ ու վտանգաւոր, այլեւ թուրք նուաճողներուն Մերձսեւծովեան շրջանի ժողովուրդներու ցոյց տուած դիմադրութեան պատճառով)։ Ծովու անուանման առաջացման մէկ այլ վարկած կապուած է աշխարհի կողմերը գոյներով նշելու հետ։ [[Ասիա|Ասիոյ]] ժողովուրդներու շատ լեզուներով սեւ գոյնը կը նշանակէ հիւսիս։ Այսպիսով, Սեւ ծովը «Հիւսիսային ծով» է։

=== '''Արդի անուններ''' &lt;ref&gt;{{Citation|title=Black Sea|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Black_Sea&amp;oldid=1352773653|date=2026-05-06|accessdate=2026-05-06|language=en}}&lt;/ref&gt; ===
Ծովուն ներկայիս անունները ընդհանրապէս անգլերէն «Black Sea» (Սեւ ծով) անուան համարժէքներն են, ներառեալ ծովափնեայ երկիրներու լեզուներով տրուած հետեւեալ անունները.

* '''Աբխազերէն՝''' Ամշըն Եյքուա (Амшын Еиқәа)
* '''Ատիկէերէն (Չերքեզերէն)՝''' Խը Շուուցէ (Хы Шӏуцӏэ)
* '''Հայերէն՝''' Սեւ ծով
* '''Ազրպէյճաներէն՝''' Գարա տենիզ (Qara dəniz)
* '''Պուլկարերէն՝''' Չեռնօ մորէ (Чeрно морe)
* '''Ղրիմի թաթարերէն՝''' Գարա տենիզ (Qara deñiz)
* '''Գագաուզերէն՝''' Գարա տենիզ (Kara deniz)
* '''Վրացերէն՝''' Շաւի զղուա (შავი ზღვა)
* '''Լազերէն եւ Մինկրելերէն՝''' Ուչա զուղա (უჩա ზუღა) կամ պարզապէս Զուղա («Ծով»)
* '''Պարսկերէն՝''' Տարեայէ սիահ (دریای سیاه)
* '''Ռումաներէն՝''' Մարեա Նեակրը (Marea Neagră)
* '''Ռուսերէն՝''' Չիոռնոյէ մորէ (Чёрное мо́ре)
* '''Թրքերէն՝''' Քարատենիզ (Karadeniz)
* '''Ուքրաներէն՝''' Չորնէ մորէ (Чо́рне мо́ре)

Դեռեւս վերջնականապէս չէ ապացուցուած, որ այս անունները գոյութիւն ունեցած են 13-րդ դարէն առաջ:

Յունաստանի մէջ տակաւին լայնօրէն կը գործածուի պատմական «'''Եւքսինեան Պոնտոս'''» անունը, որ ունի տարբեր բառացի նշանակութիւն (տե՛ս վարը).

* '''Յունարէն՝''' Էֆքսինոս Փոնտոս (Εύξεινος Πόντος), բառացի՝ «'''Հիւրընկալ ծով'''»: «Մաւրի Թալասսա» (Μαύρη Θάλασσα - Սեւ ծով) անուանումը նոյնպէս կը գործածուի, բայց շատ աւելի հազուադէպ է:

Սեւ ծովը այն չորս ծովերէն մէկն է, որոնք անգլերէնի մէջ կոչուած են ընդհանուր գոյնի անուններով. միւսներն են '''Կարմիր ծովը''', '''Սպիտակ ծովը''' եւ '''Դեղին ծովը''':

== Աշխարհագրութիւն ==

Սեւ ծովու ափերը քիչ կտրտուած են, յատկապէս հիւսիսային հատուածին մէջ։ Միակ մեծ թերակղզին Ղրիմն է։ Մեծ ծոցերն են՝ Յագորլիկի, Թենդրայի, Ջարիլգաչիի ծոցերը Ուքրանիոյ, Կարկինիտայի (Ուքրանիա, Ռուսաստան), Կալամիտայի եւ Թեոտոսիոյ ծոցերը Ռուսաստանի մէջ, Վառնայի եւ Պուրկասի ծոցերը Պուլկարիոյ մէջ, Սինոպի եւ Սամսոնի ծոցերը՝ ծովու հարաւային ափերուն՝ Թուրքիոյ մէջ։ Հիւսիսային եւ հիւսիս-արեւմտեան մասերուն մէջ, գետերու թափման վայրին մէջ կ'առաջանայ գետաբերան կամ ջրատարածքներ եւ աղահամ տարածքներ։ Ափի գիծի ընդհանուր երկարութիւնը՝ 3400 քմ. է։
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;120px&quot;&gt;
Untitled - panoramio - Wolodymyr Lavrynenko (58).jpg
Адлер (Сочи), Черноморское побережье, РФ.JPG
Arapya.jpg
Cape Aya, Crimea, Ukraine.jpg
&lt;/gallery&gt;
Ծովու առափնեայ հատուածները ունին իրենց սեփական անուանումները՝ «[[Ղրիմի Հարաւային Ափ]]», «[[Կովկասի Սեւծովեան Ափեր]]&lt;nowiki/&gt;» Ռուսաստանի մէջ, «[[Անատոլիական Ափ]]» եւ «[[Ռումելի Ափ]]» Թուրքիոյ մէջ։ Արեւմուտքի եւ հիւսիս-արեւմտեան ափին կան կտրուկ կտրուածքներ, Ղրիմի ցած շրջանին հիմնականին մէջ՝ անփոփոխ է: Բացառութիւն կը կազմեն հարաւային լեռնոտ ափերը եւ Թարխանկուտ թերակղզին, արեւմուտքին մէջ։ Ծովու արեւմտեան եւ արեւելեան ափերուն ընդհուպ ծովուն կը մօտենան Կովկասի եւ Պոնտոսի լեռները։

Սեւ ծովուն մէջ կղզիները քիչ են։ Ամէնամեծ կղզին Ջարիլգաչ կղզին է, որուն տարածքը կը կազմէ 62 քմ²։ Մնացած կղզիները աւելի փոքր են։ Աւելի մեծ կղզիներն են Բերեզան եւ Զմէինի կղզիները (երկու կղզիներու տարածքներն ալ փոքր են 1 քմ²-էն)։

Սեւ ծով կը թափին [[Տանուպ]], [[Տնեփր]], [[Տնեսթր]] գետերը, ինչպէս նաեւ աւելի փոքր գետեր՝ [[Մզիմտա]], [[Փսոու]], [[Բզիպ]], [[Ռիոնի]], [[Քոտոր]], [[Ինկուրի]] (ծովու արեւելք բաժնին մէջ), Ճորոխ, Կիզիլիրմակ, Եշիլ Ըրմաք, Սակարյա (հարաւը), հարաւային Բուգ (հիւսիսի բաժնին մէջ), [[Կամչիա]], [[Վելեկա]] (արեւմտեան բաժնին մէջ)։ Տարեկան Սեւ ծով կը թափի մօտաւորապէս 310 քմ³ ջուր, որուն 80%-ը կը թափի հիւսիս-արեւմտեան մաս, հիմնականը՝ [[Տանուպէն]] եւ [[Տնեփրէն]]։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}

[[Ստորոգութիւն:Ատլանտեան ովկիանոսի ծովեր]]</text>
      <sha1>a1mr28qj3j5x1dk6bp5a8wd19zzciw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Վարշաւա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6459</id>
    <revision>
      <id>250748</id>
      <parentid>228435</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6518" sha1="s1ocibhfokc8v4yg1ored741iek7bn1" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Castle square (8020519752).jpg|250px|մինի|Վարշավա]]

'''Վարշաւան''' (լեհերէն՝ Warszawa) պաշտօնապէս՝ '''Վարշաւա'''  '''մայրաքաղաք'''&lt;ref&gt;{{Citation|title=Warsaw|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Warsaw&amp;oldid=1351885160|date=2026-04-30|accessdate=2026-05-06|language=en}}&lt;/ref&gt;, Լեհաստանի մայրաքաղաքն ու մեծագոյն քաղաքն է: Մեծաքաղաքը կը գտնուի Վիսլա գետի ափին՝ արեւելեան-կեդրոնական Լեհաստանի մէջ։ Անոր բնակչութիւնը պաշտօնապէս կը գնահատուի 1.86 միլիոն, իսկ ընդհանուր մեծաքաղաքային տարածքը՝ 3.27 միլիոն բնակիչ, ինչ որ Վարշաւան կը դարձնէ Եւրոպական Միութեան 6-րդ ամենաբազմամարդ քաղաքը: Քաղաքի տարածքը 517 քառակուսի քիլոմեթր է եւ բաղկացած է 18 թաղամասերէ, մինչդեռ մեծաքաղաքային տարածքը կը գրաւէ 6,100 քառակուսի քիլոմեթր: Վարշաւան կը դասուի իբրեւ «ալֆա» մակարդակի համաշխարհային քաղաք. ան քաղաքական, տնտեսական ու մշակութային կարեւոր հանգոյց է եւ երկրի կառավարութեան նստավայրը: Ան նաեւ Մազովեան նահանգի մայրաքաղաքն է:

Վարշաւայի արմատները կը հասնին Մազովիոյ ձկնորսական փոքրիկ քաղաքի մը: Քաղաքը վերելք ապրեցաւ 16-րդ դարու վերջաւորութեան, երբ Սիկիզմունտ Գ.-ը որոշեց Լեհաստանի մայրաքաղաքն ու արքայական արքունիքը Քրաքովէն տեղափոխել հոս: 18-րդ դարուն Վարշաւան արդէն անցած էր Կտանսքէն՝ դառնալով Լեհաստանի ամենաբազմամարդ քաղաքը: Ան ծառայած է իբրեւ Լեհ-Լիտուական Համադաշնութեան մայրաքաղաք մինչեւ 1795 թուականը, իսկ յետագային՝ Նափոլէոնի Վարշաւայի Դքսութեան նստավայրը: 19-րդ դարն ու Արդիւնաբերական Յեղափոխութիւնը բերին ժողովրդագրական մեծ աճ, ինչ որ քաղաքը դարձուց Եւրոպայի ամենամեծ եւ խիտ բնակեցուած վայրերէն մէկը: Այդ ժամանակ իր շքեղ ճարտարապետութեան եւ ճեմուղիներուն համար ծանօթ քաղաքը ռմբակոծուեցաւ ու պաշարուեցաւ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի սկիզբը՝ 1939-ին: Պատմական քաղաքի մեծ մասը կործանեցաւ, իսկ անոր բազմազան բնակչութիւնը բնաջնջուեցաւ 1943-ի Կեթոյի ապստամբութեան, 1944-ի Վարշաւայի համընդհանուր ապստամբութեան եւ համակարգուած քանդումներու հետեւանքով:

Վարշաւան ունի երեք միջազգային օդակայաններ, որոնցմէ ամենաբանուկը Վարշաւայի Շոփենի անուան օդակայանն է, ինչպէս նաեւ Վարշաւա Մոտլին եւ Վարշաւա Ռատոմ օդակայանները: Քաղաքին մէջ գործող հանրային փոխադրութեան հիմնական միջոցներն են Վարշաւայի մեթրօն, հանրաշարժները (bus), արուարձանային գնացքները եւ թրամուայի ընդարձակ ցանցը: Քաղաքը տարածաշրջանի կարեւոր տնտեսական կեդրոնն է. Վարշաւայի ֆոնտային պորսան (Stock Exchange) մեծագոյնն է Կեդրոնական եւ Արեւելեան Եւրոպայի մէջ: Հոս կը գտնուին Frontex-ը՝ Եւրոպական Միութեան արտաքին սահմաններու անվտանգութեան գործակալութիւնը, եւ ODIHR-ը՝ Եւրոպայի մէջ Անվտանգութեան եւ Համագործակցութեան Կազմակերպութեան (ԵԱՀԿ) գլխաւոր հաստատութիւններէն մէկը: Վարշաւան ունի Եւրոպայի երկնաքերներու ամենամեծ խտութիւններէն մէկը, իսկ «Վարսօ Թաուըր»-ը (Varso Tower) Եւրոպական Միութեան ամենաբարձր շէնքն է:

Քաղաքի հիմնական կրթական եւ մշակութային հաստատութիւններն են Վարշաւայի Համալսարանը, Վարշաւայի Ճարտարագիտական Համալսարանը, SGH Վարշաւայի Տնտեսագիտական Դպրոցը, Շոփենի անուան Երաժշտական Համալսարանը, Լեհաստանի Գիտութիւններու Ակադեմիան, Ազգային Ֆիլհարմոնիք Նուագախումբը, Ազգային Թանգարանը եւ Վարշաւայի Մեծ Թատրոնը, որ Եւրոպայի մեծագոյններէն է: Վերակառուցուած Հին Քաղաքը, որ կը ներկայացնէ եւրոպական ճարտարապետական տարբեր ոճեր, 1980-ին ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի կողմէ դասուեցաւ Համաշխարհային Ժառանգութեան ցանկին մէջ: Այլ տեսարժան վայրերէն են Արքայական Ամրոցը, Սիկիզմունտի սիւնը, Վիլանով պալատը, Կղզիի պալատը, Սուրբ Յովհաննէսի Մայր Տաճարը, Գլխաւոր Շուկայի հրապարակը, ինչպէս նաեւ բազմաթիւ եկեղեցիներ ու դաստակերտներ՝ Արքայական Ուղիի երկայնքին: Վարշաւան «կանաչ» մայրաքաղաք է. քաղաքի տարածքի մօտ մէկ քառորդը զբաղեցուած է զբօսայգիներով: Մարզական կեանքի մէջ քաղաքը հայրենիքն է «Լեկիա» եւ «Փոլոնիա» մարզական ակումբներուն եւ ամէն տարի կը հիւրընկալէ Վարշաւայի մարաթոնը:

== Ծանօթագրութիւն ==
[[Ստորոգութիւն:Եւրոպական մայրաքաղաքներ]]</text>
      <sha1>s1ocibhfokc8v4yg1ored741iek7bn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Քննարկում:Կանաչեղէններով հաց (Ժինգեալով հաց)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>14099</id>
    <revision>
      <id>250722</id>
      <parentid>137910</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Քննարկում:Կանաչեղէններով հաց (Ժինգիալով հաց)]]»-էն «[[Քննարկում:Կանաչեղէններով հաց (Ժինգեալով հաց)]]»</comment>
      <origin>137910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="fi2z0bfroof9887cjawc5ekypyduvkv" xml:space="preserve">{{ՎՃ2014}}</text>
      <sha1>fi2z0bfroof9887cjawc5ekypyduvkv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ալ Պայտաա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15106</id>
    <revision>
      <id>250749</id>
      <parentid>196838</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:04:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maral Dikbikian</username>
        <id>4797</id>
      </contributor>
      <origin>250749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4415" sha1="8kkkkxu02ylussjuqbi7g95ls7lfltu" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Քաղաք}}
'''Պայտաա'''[a] կամ '''Ալպէյտաա'''[b] (Արաբերէն՝ البيضاء, արտասանութիւնը՝ [ալ-Պայտաա]), իտալական գաղութատիրութեան ժամանակաշրջանին ծանօթ իբրեւ '''Պետա Լիթորիա''', առեւտրական եւ ճարտարարուեստական քաղաք է հիւսիսային Կիւրենայիքայի (Cyrenaica) մէջ՝ արեւելեան Լիպիա։ Ունենալով 250,000 բնակիչ՝ Պայտաան Լիպիոյ 4-րդ ամէնամեծ քաղաքն է՝ Թրիփոլիէն, Պենկազիէն եւ Միսրաթայէն ետք։ Ան Ժապալ ալ Ախտար (Կանաչ Լեռ) գաւառի մայրաքաղաքն է։

== Անուն եւ պատմութիւն&lt;ref&gt;{{Citation|title=Bayda, Libya|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bayda,_Libya&amp;oldid=1333313853|date=2026-01-17|accessdate=2026-05-06|language=en}}&lt;/ref&gt; ==
Պայտաայի պատմութիւնը կը հասնի մինչեւ դասական հնադար, երբ ան ծանօթ էր Պալակրէ (Balagrae) անունով: Հին յունական գաղութ Կիւրենէի (Cyrene) 2000 տարուայ հնութիւն ունեցող աւերակները կը գտնուին քաղաքին մօտակայքը՝ Շահաթի մէջ:

Քաղաքի ամենամեծ ձգողականութիւններէն մէկը իսլամութեան մարգարէ Մուհամմատի յայտնի ընկերակիցներէն (սահապա) մէկուն՝ Ռուուայֆի պին Թապիթ ալ-Անսարիի դամբարանն է: Այդ պատճառով քաղաքը անոր անունով կոչուած է Սիտի Ռաֆա: 19-րդ դարուն, երբ Մուհամմատ իպն Ալի աս-Սենուսի հասաւ այս տարածքը, կառուցուեցաւ սպիտակ ներկուած զաուիա մը (մենաստան կամ աղօթատեղի), որ կը գտնուէր բարձր բլուրի մը վրայ եւ հեռուէն յստակօրէն տեսանելի էր: Այդ օրէն քաղաքը վերանուանուեցաւ ազ-Զաուիաթ ալ-Պայտաա («Ճերմակ մենաստան»): Ժամանակի ընթացքին «զաուիա» բառը դուրս մնաց եւ քաղաքը պարզապէս կոչուեցաւ (ալ-) Պայտաա: Սենուսիական շարժումը քաղաքին մէջ յատուկ կրօնական կեդրոններ (զաուիաներ) հաստատած էր՝ տեղացիներուն իսլամական իրաւագիտութիւն (ֆիքհ) եւ Ղուրանի սերտողութիւն սորվեցնելու, ինչպէս նաեւ տեղական ու ցեղային հարցերը լուծելու համար, ինչ որ ընդունուած էր այդ ժամանակ: Զաուիան մինչեւ օրս կանգուն է, սակայն անխնամ վիճակի մէջ կը գտնուի Օմար Ալ-Մուխթար համալսարանի մօտ՝ քաղաքի արեւմտեան մուտքին:

Ֆաշիստական Իտալիոյ տիրապետութեան տակ քաղաքը ծանօթ էր Պետա Լիթորիա անունով՝ ֆաշիստական հիմնական խորհրդանիշ «fascio littorio»-ի պատուին: Արդի քաղաքը, որ հրաժարեցաւ ֆաշիստական անունէն Լիպիոյ Թագաւորութեան օրով, կառուցուեցաւ 1950-ական թուականներուն: Նախապէս նպատակադրուած էր զայն դարձնել Լիպիոյ նոր մայրաքաղաքը, եւ հոն կառուցուեցան պետական անհրաժեշտ շէնքերուն մեծ մասը: Սակայն, ի վերջոյ, մայրաքաղաքը Թրիփոլիէն Պայտաա տեղափոխելու ծրագիրը չեղեալ համարուեցաւ:

Լիպիոյ առաջին քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, Պայտաան եղաւ առաջին քաղաքը, որ անցաւ հակա-քատաֆիական ուժերու ձեռքը 17 Փետրուար 2011-ին՝ Պայտաայի ճակատամարտէն ետք:

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
{{Արտաքին յղումներ}}

[[Ստորոգութիւն:Լիպիոյ քաղաքներ]]</text>
      <sha1>8kkkkxu02ylussjuqbi7g95ls7lfltu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ուիքիփետիա:CEE Women Campaign 2026/Առաջարկուած յօդուածներու ցանկ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>30730</id>
    <revision>
      <id>250725</id>
      <parentid>250713</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T14:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <origin>250725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47259" sha1="cgk88wwv9p0nee14eu2qrvuik23eobn" xml:space="preserve">== Ստեղծել ==
# [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--''
# [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սելենա]] - [[:en:Selena]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:04, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հերթա Միւլըր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա]] - [[:en:Sarah]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քեթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճոնիս Հան]] - [[:en:]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Հինտա  Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա  Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նաո­մի Քեմփ­պը­լ]] - [[:en:Naomi Campbell]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en: Շարլիզ Թերոն ]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կոլտա Մայիր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Էլինոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Ատամս]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:39, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Պեթի Ուիլիամս]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթի Գորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարիա Քորինա Մաչատօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ա­տա Եո­նաթ|Ատա Եոնաթ‎]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:24, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ջաղացպանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Թիխօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:21, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ամալ Խալիլ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:32, 5 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Լիլի Էլըն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:09, 5 Մայիս 2026 (UTC)
# [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] 
# [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]]
# [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] 
# [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Փինելոբի Տելթա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Էրսի]] - [[:en:Herse (daughter of Cecrops)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նեմեսիս]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աթինա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Պլանքա Մաթրակի]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 3 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Մարի Անթուանէթ]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Ռոպերթա Մեձոլա]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Թագուհի Էլիսավեթ Ա]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC)
=== Հայ Կանայք ===
# [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]],  ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Նորա Պայրագտարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարօ Երզնկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:44, 21 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիա Օսիպեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինիա Պապայեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 21:05, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւզի Շահպազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռոզ Զուլալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ներսիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Արմինէ Գրիգորեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նուարդ Ալիխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզան Աւետիքեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նուարդ Աբալեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:26, 26 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Սեդա Վերմիշեւա]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:06, 30 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Մարգարիտ Աթաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:18, 30 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարգարիտ Թէրզեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:18, 30 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարինա Մարգարեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 08:40, 3 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Ազնիւ-Այտա Պուճիքանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 08:40, 3 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Թամար (Ախթամար)]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Թագուհի Փարանձեմ]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Սիրանուշ (Merope Sahakyan)]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Հրաչուհի Տատուրեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:19, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Արաքսի Սարեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Արաքս Աւետիսեան]] ---[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Արաքսիա Դաւթեան]] ---[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC)</text>
      <sha1>cgk88wwv9p0nee14eu2qrvuik23eobn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250746</id>
      <parentid>250725</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T08:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>250746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47446" sha1="7k9uigba7122qihed6xaxwbr9m6u51y" xml:space="preserve">== Ստեղծել ==
# [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--''
# [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սելենա]] - [[:en:Selena]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:04, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հերթա Միւլըր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա]] - [[:en:Sarah]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քեթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճոնիս Հան]] - [[:en:]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Հինտա  Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Սառա  Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նաո­մի Քեմփ­պը­լ]] - [[:en:Naomi Campbell]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en: Շարլիզ Թերոն ]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կոլտա Մայիր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Էլինոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճէյն Ատամս]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:39, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Պեթի Ուիլիամս]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթի Գորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարիա Քորինա Մաչատօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ա­տա Եո­նաթ|Ատա Եոնաթ‎]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:24, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ջաղացպանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Թիխօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:21, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ամալ Խալիլ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:32, 5 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Լիլի Էլըն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:09, 5 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Փաս Վեկա]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:47, 6 Մայիս 2026 (UTC)
# [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] 
# [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]]
# [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] 
# [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Փինելոբի Տելթա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Էրսի]] - [[:en:Herse (daughter of Cecrops)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Նեմեսիս]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Աթինա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)''
# [[Պլանքա Մաթրակի]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 3 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Մարի Անթուանէթ]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Ռոպերթա Մեձոլա]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Թագուհի Էլիսավեթ Ա]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC)
=== Հայ Կանայք ===
# [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]],  ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն''
# [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)''
# [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Նորա Պայրագտարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարօ Երզնկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:44, 21 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիա Օսիպեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինիա Պապայեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 21:05, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC)
# [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Սիւզի Շահպազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռոզ Զուլալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Գայիանէ Ներսիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Արմինէ Գրիգորեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նուարդ Ալիխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Ռուզան Աւետիքեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Նուարդ Աբալեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:26, 26 Ապրիլ 2026 (UTC)]]
# [[Սեդա Վերմիշեւա]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:06, 30 Ապրիլ 2026 (UTC) 
# [[Մարգարիտ Աթաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:18, 30 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարգարիտ Թէրզեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:18, 30 Ապրիլ 2026 (UTC)
# [[Մարինա Մարգարեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 08:40, 3 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Ազնիւ-Այտա Պուճիքանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 08:40, 3 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Թամար (Ախթամար)]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Թագուհի Փարանձեմ]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Սիրանուշ (Merope Sahakyan)]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Հրաչուհի Տատուրեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:19, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Արաքսի Սարեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Արաքս Աւետիսեան]] ---[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC)
# [[Արաքսիա Դաւթեան]] ---[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC)</text>
      <sha1>7k9uigba7122qihed6xaxwbr9m6u51y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Կառք</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31572</id>
    <revision>
      <id>250764</id>
      <parentid>250701</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T11:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Neneart67</username>
        <id>14374</id>
      </contributor>
      <origin>250764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="786" sha1="ibl0t0v056y3gt2kg01874u7msni9le" xml:space="preserve">Կառք. երկու երեք կամ չորս անիւներով ձիաքարջ ջարժակազմ մըն է ուղեւորներ եւ կամ նաեւ ապրանքնէր փոխադրելու համար։Եւրոպայի մէջ ան հարուստներուն համար տարածուած փոխադրամիջոց մը էր Հռոմէական Կայսրութեան ժամանակաշրջանէն սկսեալ ապա մօտաւորապէս 1600-էն մինչեւ 1900 երբ ան փոխարինուեցաւ շարժիչ մէքենաներով:Ան սովորապար հարուստներուն սեփականութիւնն էր բայց գործածուած կառքերը նաեւ դարձան հասարակական փոխադրամիջոց այսօրուան մեքենաներուն</text>
      <sha1>ibl0t0v056y3gt2kg01874u7msni9le</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Սեդա Վերմիշեւա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31577</id>
    <revision>
      <id>250752</id>
      <parentid>250620</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>250752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5206" sha1="m8dk5w4k7s5vzxxlskxan4wp244z9s6" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Սեդա Վերմիշեւա''' ({{lang-ru|Седа Константиновна Вермишева}}, {{ԱԾ}}), [[բանաստեղծ]]ուհի, տնտեսագէտ եւ հասարակական գործիչ։ [[ԽՍՀՄ Գրողների միություն|ԽՍՀՄ գրողներու միութեան]] անդամ [[1974]] թուականէն։

== Կենսագրութիւն ==
Սեդա Վերմիշեւաւ ծնած է 9 Հոկտեմբեր 1932-ին, [[Թիֆլիս]]։ 1956-ին աւարտած է [[Երեւանի Պետական Համալսարան]]ի տնտեսագիտութեան ֆակուլտետը(1956)։ 1987—1988 թուականներուն եղած է ԽՍՀՄ մշակոյթի ֆոնտի հայկական բաժանմունքի, 1993 թուականէն՝ ԼՂՀ Մոսկուայի մէջ մշտական ներկայացուցչութեան փորձագէտ, 1995—1998 թուականներուն, միաժամանակ՝ Ռուս-հայկական նախաձեռնութիւններու կեդրոնի պատասխանատու քարտուղար, 1994—1999 թուականներուն՝ ՌԴ Պետդումայի եւ ՀՀ ԱԺ կապերու յանձնաժողովի նախագահ [[Նիքոլա Ռիժկով]]ի օգնական-խորհրդական (հասարակական կարգով), «[[Գոլոս Արմենի]]» թերթի ՌԴ ԱԳՆ-ի հաւատարմագրուած թղթակից։ 1988 թուականէն մասնակցած է Ղարաբաղեան հիմնախնդիրի լուծման գործընթացին, Հրապարակած ու տարածած է պատերազմին վերաբերող տեղեկատուական-վերլուծական ամփոփագրեր։ Հարցի կարգաւորման քաղաքական լուծումներու ի նպաստ համագործակցած է «Մոսկովեան Տրիբունա» կազմակերպութեան, Ռուսաստանի մտաւորականներու «[[Ղարաբաղ]]» կոմիտէի («КРИК»), «Մեմորիալ» ընկերութեան հետ։ ՀԳՄ (1974, ռուսալեզու գրողներու բաժանմունքի նախագահ՝ 2003 թուականէն), Մոսկուայի գրողներու միութիւն (1991), Հայ-ռուսական բարեկամութեան նախագահութեան (1993—2006) անդամ, Ռուսաստանի հայերու միութեան (2001 թուականէն), Մշակոյթի աջակցութեան միջազգային ընկերակցութեան (2006 թուականէն) վարչութիւններու անդամ։

Հօր՝ Կոստանդինի կողմէ սերած է [[Արղութեան-Երկայնաբազուկներ]]ու իշխանական տոհմէն։ Վերմիշեւան ծնած է Թիֆլիս, սակայն իր ողջ կեանքը ապրած է [[Մոսկուա]]յի մէջ։ Աշխատած է նաեւ Սովետական տնտեսագիտութեան եւ ծրագրաւորման ինստիտուտին մէջ, որպէս աւագ խորհրդական։ Հեղինակ է 8 պոետիկ գիրքերու եւ բազմաթիւ վերլուծական յօդուածներու։ [[Հայաստանի Գրողների Միություն|Հայաստանի Գրողներու Միութեան]] ռուսախօս սեկտորի ղեկավարն էր եւ Մոսկուայի գրողներու միութեան անդամ էր։ Սեդա Վերմիշեւան հայ-ռուսական բարեկամութեան Մոսկովեան համայնքի համանախագահն էր։&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Seda_Vermisheva&lt;/ref&gt;

== Ստեղծագործութիւններ ==
Սեդա Վերմիշեւան լոյս ընծայած է «Արեւը բարձրակէտում» (1970), «Առկայծող կէտագծեր» (1974), «Տերեւներ» (1982), «Ժայռանախշեր» (1988), «Անհարթ Սեպագիր» (1999), «Սիրոյ Թեւ» (1999), «Քարից Եւ Աւազից» (2005) բանաստեղծութիւններու ժողովածուները։ Բանաստեղծութիւններու հիմնական թեման սէրն է, հայրենի աշխարհի։ Հեղինակ է նաեւ վերլուծական ուսումնասիրութիւններու («Իշխանութեան կեդրոնացումը` Ռուսաստանի ներքին գաղափարի հրամայականը», 2002)։

== Պարգեւներ ==
* ՀՀ [[Ներսէս Շնորհալի]] շքանշանի (2005)
* Ռուսաստանի հայերի միութեան ադամանդակուռ արծաթէ խաչ (2002)
* ԼՂՀ «Մայրական երախտագիտութիւն Արցախի քաջորդիներուն» յուշամետալ
* ՀԳՄ ամէնամեայ մրցանակի (2006)
* ՌԴ ԳԱ Շոլոխովի յուշամետալի (2004)

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{ծանցանկ}}

== Արտաքին Յղումներ ==
#http://www.wua.am/writers/vermisheva_seda/eng.htm

== Աղբիւրներ ==
*Հայկ Խաչատրեան «Գրական տեղեկատու», «Սովետական Գրող» հրատարակչութիւն, Երեւան, 1981թ., էջ 445-446:</text>
      <sha1>m8dk5w4k7s5vzxxlskxan4wp244z9s6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մոնի էղինաս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31617</id>
    <revision>
      <id>250759</id>
      <parentid>250702</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T11:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27431-96</username>
        <id>14412</id>
      </contributor>
      <origin>250759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1585" sha1="hd3wjxd3zmmmegpxzis9km20nd96e08" xml:space="preserve">'''Մոնի Էղինաս''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Μονη Αιγινας)․Արղոսարոնիքոսի անբնակ կղզիակ է եւ վայրի  կենդանիներուն պատսպարան է։ Կը  գտնուի [[Սարոնիքոս ծոց|Սարոնիքոս ծոցին]] հիւսիսը, [[Էղինա|Էղինայի]] հարաւ-Արեւմտեան  ափերուն, Բերտիքա  հրուանդանէն 500 մ․ պակաս հեռաւորութեան վրայ եւ Բերդիքայի  նաւահանգիստէն 1800 մեթր հեռու։

== Նկարագրութիւն ==
երկարածեւ  կղզիակ է, երկայնքը մօտաւորապէս  1 ծովային մղոն է եւ 0,5 ծովային մղոն լայնքն է, հարաւ-արեւմուտքէն դէպի հիւսիս-արեւելք ուղղութեամբ եւ ամենաբարձր կէտը 179 մ․ է։ 

Կղզիակին գագաթները ժայռոտ են ու ունին համայնապատկերային տեսարան դէպի էղինա - բերտիքային  ,մեթինայի թերակղզին  ու անկիսթրի կղզին։

Ամրան էղինայի նաւահանգիստին հետ ունի յաճահակի ամէնորեայ կապ՛ նաւակով ,եւ շատ յաճախակի  կապ ունի բերդիքայի զբօսաշրջային հանգստավայիրին հետ Հեռաւորութիւնը երեք (3) ծովային մղոն է։

&lt;ref&gt;[]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[]&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>hd3wjxd3zmmmegpxzis9km20nd96e08</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250760</id>
      <parentid>250759</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T11:22:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27431-96</username>
        <id>14412</id>
      </contributor>
      <origin>250760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1864" sha1="eq4y5mnqfyb50zshhv5nnxdmy18m2lm" xml:space="preserve">'''Մոնի Էղինաս''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Μονη Αιγινας)․Արղոսարոնիքոսի անբնակ կղզիակ է եւ վայրի  կենդանիներուն պատսպարան է։ Կը  գտնուի [[Սարոնիքոս ծոց|Սարոնիքոս ծոցին]] հիւսիսը, [[Էղինա|Էղինայի]] հարաւ-Արեւմտեան  ափերուն, Բերտիքա  հրուանդանէն 500 մ․ պակաս հեռաւորութեան վրայ եւ Բերդիքայի  նաւահանգիստէն 1800 մեթր հեռու։

== Նկարագրութիւն ==
երկարածեւ  կղզիակ է, երկայնքը մօտաւորապէս  1 ծովային մղոն է եւ 0,5 ծովային մղոն լայնքն է, հարաւ-արեւմուտքէն դէպի հիւսիս-արեւելք ուղղութեամբ եւ ամենաբարձր կէտը 179 մ․ է։ 

Կղզիակին գագաթները ժայռոտ են ու ունին համայնապատկերային տեսարան դէպի էղինա - բերտիքային  ,մեթինայի թերակղզին  ու անկիսթրի կղզին։

Ամրան էղինայի նաւահանգիստին հետ ունի յաճահակի ամէնորեայ կապ՛ նաւակով ,եւ շատ յաճախակի  կապ ունի բերդիքայի զբօսաշրջային հանգստավայիրին հետ Հեռաւորութիւնը երեք (3) ծովային մղոն է։

&lt;ref&gt;[https://www.travelgo.gr/aigina/402224/moni-aiginas-paradeisenio-nisaki-me-ta-elafia-kai-mystiko-toynel  Մոնի Էղինաս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.travelgo.gr/aigina/402224/moni-aiginas-paradeisenio-nisaki-me-ta-elafia-kai-mystiko-toynel travelgo, մոնի էղինաս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[]&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>eq4y5mnqfyb50zshhv5nnxdmy18m2lm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250761</id>
      <parentid>250760</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T11:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27431-96</username>
        <id>14412</id>
      </contributor>
      <origin>250761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1908" sha1="1qsj7nn6hm65f1iln4dhfvcdutq25kt" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}}
'''Մոնի Էղինաս''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Μονη Αιγινας)․Արղոսարոնիքոսի անբնակ կղզիակ է եւ վայրի  կենդանիներուն պատսպարան է։ Կը  գտնուի [[Սարոնիքոս ծոց|Սարոնիքոս ծոցին]] հիւսիսը, [[Էղինա|Էղինայի]] հարաւ-Արեւմտեան  ափերուն, Բերտիքա  հրուանդանէն 500 մ․ պակաս հեռաւորութեան վրայ եւ Բերդիքայի  նաւահանգիստէն 1800 մեթր հեռու։

== Նկարագրութիւն ==
երկարածեւ  կղզիակ է, երկայնքը մօտաւորապէս  1 ծովային մղոն է եւ 0,5 ծովային մղոն լայնքն է, հարաւ-արեւմուտքէն դէպի հիւսիս-արեւելք ուղղութեամբ եւ ամենաբարձր կէտը 179 մ․ է։ 

Կղզիակին գագաթները ժայռոտ են ու ունին համայնապատկերային տեսարան դէպի էղինա - բերտիքային  ,մեթինայի թերակղզին  ու անկիսթրի կղզին։

Ամրան էղինայի նաւահանգիստին հետ ունի յաճահակի ամէնորեայ կապ՛ նաւակով ,եւ շատ յաճախակի  կապ ունի բերդիքայի զբօսաշրջային հանգստավայիրին հետ Հեռաւորութիւնը երեք (3) ծովային մղոն է։

&lt;ref&gt;[https://www.travelgo.gr/aigina/402224/moni-aiginas-paradeisenio-nisaki-me-ta-elafia-kai-mystiko-toynel  Մոնի Էղինաս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.travelgo.gr/aigina/402224/moni-aiginas-paradeisenio-nisaki-me-ta-elafia-kai-mystiko-toynel travelgo, մոնի էղինաս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[]&lt;/ref&gt;
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>1qsj7nn6hm65f1iln4dhfvcdutq25kt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250763</id>
      <parentid>250761</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T11:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27431-96</username>
        <id>14412</id>
      </contributor>
      <origin>250763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2056" sha1="r5zmvayrc8sukopyd20izjad6psr7ox" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}}
'''Մոնի Էղինաս''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Μονη Αιγινας)․Արղոսարոնիքոսի անբնակ կղզիակ է եւ վայրի  կենդանիներուն պատսպարան է։ Կը  գտնուի [[Սարոնիքոս ծոց|Սարոնիքոս ծոցին]] հիւսիսը, [[Էղինա|Էղինայի]] հարաւ-Արեւմտեան  ափերուն, Բերտիքա  հրուանդանէն 500 մ․ պակաս հեռաւորութեան վրայ եւ Բերդիքայի  նաւահանգիստէն 1800 մեթր հեռու։

== Նկարագրութիւն ==
երկարածեւ  կղզիակ է, երկայնքը մօտաւորապէս  1 ծովային մղոն է եւ 0,5 ծովային մղոն լայնքն է, հարաւ-արեւմուտքէն դէպի հիւսիս-արեւելք ուղղութեամբ եւ ամենաբարձր կէտը 179 մ․ է։ 

Կղզիակին գագաթները ժայռոտ են ու ունին համայնապատկերային տեսարան դէպի էղինա - բերտիքային  ,մեթինայի թերակղզին  ու անկիսթրի կղզին։

Ամրան էղինայի նաւահանգիստին հետ ունի յաճահակի ամէնորեայ կապ՛ նաւակով ,եւ շատ յաճախակի  կապ ունի բերդիքայի զբօսաշրջային հանգստավայիրին հետ Հեռաւորութիւնը երեք (3) ծովային մղոն է։

&lt;ref&gt;[https://www.travelgo.gr/aigina/402224/moni-aiginas-paradeisenio-nisaki-me-ta-elafia-kai-mystiko-toynel  Մոնի Էղինաս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://weloveaegina.com/el/aigina/%CE%B5%CE%BA%CE%B4%CF%81%CE%BF%CE%BC%CE%AE-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%AE/ կը սիրենք Էղինա{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.travelgo.gr/aigina/402224/moni-aiginas-paradeisenio-nisaki-me-ta-elafia-kai-mystiko-toynel travelgo, մոնի էղինաս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; 
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>r5zmvayrc8sukopyd20izjad6psr7ox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250765</id>
      <parentid>250763</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T11:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27431-96</username>
        <id>14412</id>
      </contributor>
      <comment>/* Նկարագրութիւն */</comment>
      <origin>250765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2141" sha1="fdu4v5m8ssqotbz2qu728rw7gmki091" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}}
'''Մոնի Էղինաս''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Μονη Αιγινας)․Արղոսարոնիքոսի անբնակ կղզիակ է եւ վայրի  կենդանիներուն պատսպարան է։ Կը  գտնուի [[Սարոնիքոս ծոց|Սարոնիքոս ծոցին]] հիւսիսը, [[Էղինա|Էղինայի]] հարաւ-Արեւմտեան  ափերուն, Բերտիքա  հրուանդանէն 500 մ․ պակաս հեռաւորութեան վրայ եւ Բերդիքայի  նաւահանգիստէն 1800 մեթր հեռու։

== Նկարագրութիւն ==
[[Պատկեր:Moni from space.jpg|մինի|Մոնի Էղինաս,օդանաւէն]]
Երկարածեւ  կղզիակ է, երկայնքը մօտաւորապէս  1 ծովային մղոն է եւ 0,5 ծովային մղոն լայնքն է, հարաւ-արեւմուտքէն դէպի հիւսիս-արեւելք ուղղութեամբ եւ ամենաբարձր կէտը 179 մ․ է։ 

Կղզիակին գագաթները ժայռոտ են ու ունին համայնապատկերային տեսարան դէպի էղինա - բերտիքային  ,մեթինայի թերակղզին  ու անկիսթրի կղզին։

Ամրան էղինայի նաւահանգիստին հետ ունի յաճահակի ամէնորեայ կապ՛ նաւակով ,եւ շատ յաճախակի  կապ ունի բերդիքայի զբօսաշրջային հանգստավայիրին հետ Հեռաւորութիւնը երեք (3) ծովային մղոն է։

&lt;ref&gt;[https://www.travelgo.gr/aigina/402224/moni-aiginas-paradeisenio-nisaki-me-ta-elafia-kai-mystiko-toynel  Մոնի Էղինաս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://weloveaegina.com/el/aigina/%CE%B5%CE%BA%CE%B4%CF%81%CE%BF%CE%BC%CE%AE-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%AE/ կը սիրենք Էղինա{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.travelgo.gr/aigina/402224/moni-aiginas-paradeisenio-nisaki-me-ta-elafia-kai-mystiko-toynel travelgo, մոնի էղինաս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; 
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>fdu4v5m8ssqotbz2qu728rw7gmki091</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Միրմիդոնես</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31618</id>
    <revision>
      <id>250762</id>
      <parentid>250703</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T11:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GEORGEMARINOS123</username>
        <id>14375</id>
      </contributor>
      <origin>250762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="695" sha1="r42hs1o57xmw6m4wndyllre9bg0mbim" xml:space="preserve">Մերմիդոննէրը հին ժամանակնէրու պատէրազմասէր ժողովուրդ մըն էին, որոնք, ըստ Օմիրոսին, կը բնակէին Ֆթիա, այսինքն ' նեկայիս Թեսալիայի հարաւ-արեւելեան շրջանին մէջ: Անոնք Ախիլէային հպատակներն էհն:

Ըստ մէկ ուրիշ աւանդութեան, Մէրմիդոննէրը Էղինայի բնակիչներէն էին: Անոնք Զէւսին կողմէ' կղզիին մրջիւններէ մարդկերու վերածուեցաւ, որպէսզի իր որդին ' Էաքոս, հոն մինակ չըլլայ եւ առանց հպատակներու:</text>
      <sha1>r42hs1o57xmw6m4wndyllre9bg0mbim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Աղիա մարինա էղինաիս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31619</id>
    <revision>
      <id>250755</id>
      <parentid>250707</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:30:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Margaro67</username>
        <id>14370</id>
      </contributor>
      <origin>250755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1638" sha1="lz2jcwcnb95qj4puh24xwh8e48s731v" xml:space="preserve">Աղիա մարինա էղինիս.Էղինա կղզիին քիւղէրէն  է :Վարչաքանօրէն կը պատկանի Մեսադղրու քաղաքապետական համայինքին Էղինայի «Գալիքրաթիս» ծրաքրին: Կղզին նախապէս կը պատկանէր Բիրէա նահանքի էղինա քաւարին ապա Ատիկէի նախանքին Յունաստանի կէտրոնական աշխարհակրական շրչանին:

Աշխարհաքրութիւն

Այիա Մարինա Էղինայն հիւսիս արելեան ձովափնեայ բնակավայր մըն է: Կը գտնուի համանուն ծոցին ներքնամասին եւ համանուն հրուանդանին արեւմուտքը ծովուն մակէրէսէն միջին հաշուով '30 մէթր բարձրութեամբ վրայ Էղինա մայրաքաղաքէն մոտավորապէս 12,5 քմ հերու է էւ անոր արեւելքը կը քտնուի ՝

Զբօսաշրջիկութիւուն

Մինչեւ 1960-ին,Այիա Մարինա փոքր քիւղ էր ,որուն սակաւաթին բնակիչները կ'ապրէին անասնապահութեամբ,երկրագորձութէամբ եւ ձկնորսութեամբ: 1970-ական թուականներէն ետք որ համընկաւ կղզին առաչին մեձ վերակառուցման ժամանակաշրջանի հէտ,կարուցուէցան մեձ հիւրանոցակին միաւորներ էւ խանութներ:

Տերարժան վաիրեր

Այիոս Նէքթարիիոս,Աֆէա  տաճար

բնակչութիւն</text>
      <sha1>lz2jcwcnb95qj4puh24xwh8e48s731v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Աթինա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31621</id>
    <revision>
      <id>250727</id>
      <parentid>250716</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T15:52:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <origin>250727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20240" sha1="mq93a6ruzpcbrt4j19375z92y1zt6tp" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}
'''Աթինա''' ([[Հին Յունարէն|հին յուն․]]՝ Ἀθηνᾶ, [[Յունարէն|յուն․]]՝ Αθηνά)․ հին [[Յունական Դիցաբանութիւն|յունական]] [[Յունական Դիցաբանութիւն|դիցաբանութեա]]&lt;nowiki/&gt;ն մէջ իմաստութեան, ռազմագիտութեան եւ արհեստագիտութեան աստուածուհին է։ Ճանչցուած էր որպէս Բոլիաս եւ Բոլիուհոս (երկուքն ալ բխած «πόλις» բառէն, որ կը նշանակէ «քաղաք-պետութիւն»)¨Անոր հռոմէական տարբերակը Միներվա աստուածուհին է: Աթինա կը համարուէր [[Յունաստան|Յունաստանի]] զանազան քաղաքներուն հովանաւորն ու պաշտպանը, յատկապէս Աթէնք քաղաքին:

[[Աթէնք|Աթէնքի]] [[Աքրոփոլիս (Աթէնք)|Աքրոփոլիսի]] [[Բարթենոն]] տաճարը նուիրուած է իրեն։ Կը խորհրդանշուի բուով մը, այծի կաշիէ պատրաստուած վահան մը ձեռքին՝ Էղիս ''Αιγίς'' որ իր հօրմէն տրուած էր իրեն։ Աթինա կ'ուղեկցուէր [[Նիքի (դիցաբանութիւն)|Նիքի]] դիցուհիին կողմէ։ Արուեստի մէջ, սովորաբար պատկերուած է սաղաւարտով եւ նիզակ բռնած։

== Անուան ստուգաբանութիւն ==
[[Պատկեր:Amphora birth Athena Louvre F32.jpg|մինի|Աթինային ծնունդը․ [[Ամֆորէա (αμφορέας)|Ամֆորէա]], Լուվր թանգարան]]
Աստուածուհիին անուան աւելի հին ձեւերն էին՝ Աթանա ''Ἀθάνα'' (դորիական) եւ Աթինի ''Ἀθήνη'', իսկ վերջնականապէս տարածուած Աթինա  ''Ἀθηνᾶ'' անունը ծագած է Աթանէա ''Ἀθαναία'' մակդիրէն, որ միացուելով դարձած է Աթինաա &gt; Աթինա։ Աթինա աստուածուհիին անուան անգլերէն թարգմանութիւնն է «Athena»։ 

== Աթինային ծնունդը ==
[[Պատկեր:Athena Herakles Staatliche Antikensammlungen 2648.jpg|մինի|Իրաքլիս եւ Աթինա․ [[Ամֆորէա (αμφορέας)|Ամֆորէայի]] գործ՝ Ք․Ա․ 480-470]]
Աթինա [[Զեւս|Զեւսին]] սիրելի դուստրն էր։ Մայրը [[Միթիս|Միթիսն]] էր՝ Զեւսի առաջին կինը։ Զեւս, մարգարէութենէ մը ետք, իմացաւ, որ Մեթիս պիտի ծնի զաւակ մը, որ զինք գահընկէց պիտի ընէր։ Աւելի ուշ, Զեւս սկսաւ գլխացաւէ տառապիլ եւ կանչեց [[Իֆեսթոս]], որպէսզի իրեն օգնէ։ Իֆեսթոս մեծ մուրճով մը Զեւսի գլխուն զարկաւ եւ Աթինա դուրս ժայթքեց՝ լրիւ զինուած, սաղաւարտ հագած եւ ձեռքին վահան մը բռնած։ Աթինա, Զեւս տեսնելով զանոնք անոր ոտքերուն առջեւ նետեց՝ իբրեւ նշան անոր գերագոյն աստուած եւ հայրը ըլլալ ճանաչելուն։

== Աթինային եւ Փոսիդոնասին վէճը Աթէնքի հովանաւորութեան համար ==
Ըստ դիցաբանութեան, Աթինան եւ [[Փո­սի­տո­ն (Փոսիտոնաս)|Փոսիդոնաս]] կը պայքարէին նոյն քաղաքին համար։ Անոնք բարձրացան [[Աքրոփոլիս (Աթէնք)|Աքրոփոլի]]&lt;nowiki/&gt;ս եւ աթենացիներուն առջեւ որոշեցին, թէ ով որ բնակիչներուն ամենագեղեցիկ նուէրը մատուցանէ, քաղաքին պիտի տիրանայ։ Փոսիդոնաս իր [[Եռաժանի|եռաժանին]] հարուածեց բլուրի մը լանջին եւ անմիջապէս ջուրի աղբիւր մը յայտնուեցաւ։ Ժողովուրդը հիացաւ, բայց ջուրը աղի էր, ինչպէս ծովուն ջուրը՝ որ Փոսիդոնասին թագաւորութիւնն էր եւ ատիկա շատ օգտակար չէր։ Աթինային նուէրը [[Ձիթենի|ձիթենիի]] ծառ մըն էր, որ աւելի օգտակար էր, քանի որ քաղաքին կը մատակարարէր սնունդ, [[ձէթ]] եւ փայտանիւթ։ Այսպէս, Աթինա յաղթեց եւ իր քաղաքը Աթէնք անուանեց։

== Աթինա եւ Էրիխթոնիոս ==
Աթինա սիրային յարաբերութիւն չունէր ու կը խորհրդանշէր յաւերժական կուսութիւնը։ Միայն մէկ անգամ Իֆեսթոս փորձեց իրեն մօտենալ եւ մխրճուեցաւ իր գիրկը։ Աստուածուհին մերժեց անոր կիրքը, սակայն Իֆեսթոս յաջողեցաւ իր սերմը ձգել անոր ազդրին վրայ։ Աթինա, զզուանքով լեցուն, մաքրեց իր ոտքը բուրդի կտորով մը եւ նետեց զայն Երկրին վրայ։ Այդ կտորէն ու [[Եէա|Եէային]] օգնութեամբ, ծնաւ [[Էրիխթոնիոս]], որ յետագային [[Ատիկէ|Ատիկէի]] թագաւորը դարձաւ:

== Աթինա եւ Արախնի ==
Կին մը Արախնի անունով, ճարտար ջուլհակ մը ըլլալով պարծենցաւ թէ իր արուեստին մէջ Աթինայէն ալ վեր է, որ զինք մարտի հրաւիրեց։ Աթինան, իր հիւսուածին մէջ պատկերացուցած էր Աթէնքի համար իր եւ Փոսիդոնասին ունեցած վէճը, իսկ Արախնի ծաղրի ենթարկած էր Ողիմպոսի աստուածներուն սիրային արարքները։ Աթինա զայրացած աստուածներուն հանդէպ այս անարգանքին համար, պատռեց Արախնիին հիւսուածքը, իսկ ան, ամաչանքը չկրնալով տանիլ՝ կախուեցաւ։ Աթինա գթաց անոր եւ փոթեց պարանը իր վիզէն, սակայն պատժեց զինք, ոտնանի կենդանիի՝ սարդի վերածելով։ Բայց չխլեց իրմէ ջուլհակութեան տաղանդը եւ այսպէս շարունակեց գործել իր սարդոստայնը։

== Աթինա եւ Բալադա ==
Երկու երիտասարդ աղջիկներ՝ Բալադա եւ Աթինա, կը մարզուէին բաւական դաժան վարժութիւններով։ Օր մը կռուեցան, ու Բալադա պատրաստ էր զարնել աստուածուհին, բայց Զեւս, վախնալով թէ իր աղջկան բան մը պիտի պատահի, Աթինային առջեւ դրաւ որպէս վահան իր հովանաւորութիւնը։ Բալադա սարսափեցաւ ահեղ վահանէն եւ Աթինա զարկաւ իրեն ու մեռած ձգեց։ Խորապէս յուսահատած աստուածուհին, պատրաստեց մեռած Բալադային փայտէ պատկերը ու կուրծքին վրայ դրաւ ահասարսուռ հովանաւորութիւնը եւ պատուելով զետեղեց այդ Զեւսի արձանին կողքին։

== Աթինա եւ Մեդուսա ==
Ըստ առասպելին, [[Մեդուսա|Մեդուսան]] շատ գեղեցիկ մահկանացու ծովանուշ մըն էր եւ ասոր համար էր որ Փոսիդոն զինք խսարեց ու Աթինային տաճարին մէջ սիրախաղեցան։ Այս առարքէն Աթինան վշտացաւ եւ որովհետեւ չէր կրնար Փոսիդոնասին մեղադրել, հարկադրաբար դարձաւ դէպի Մեդուսա, որուն հրէշի վերածեց, որպէսզի այլեւս մարդ մը զինք չսիրահարուի, իսկ եթէ որեւէ մէկը իր հայացքը անոր դարձնէր, քարի կը վերածուէր։ Երբ [[Բերսէաս]] սպաննեց Մեդուսան, որպէս շնորհակալական նուէր (որովհետեւ շնորհիւ փայլուն վահանին, որ աստուգուհին իրեն նուիրած էր, անիկա կարողացաւ ջախջախել Մեդուսան՝ նայելով միայն իր պատկերին անոր մէջէն) Աթինային մատուցանեց անոր գլուխը: Այն ատեն էր, որ աստուածուհին Մեդուսայի գլուխը միացուց իր վահանին՝ զայն վրան տեղադրելով:&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Atena promachos, copia da prototipo del V sec. ac. attr. a policleto, coll. albani.JPG|Աթինա Բրոմահոս
Պատկեր:Mattei Athena Louvre Ma530 n2.jpg|Աթինա․ [[Լուվր]] թանգարան
Պատկեր:16-03 Atena, testa di acrolito, II sec. d.C. -FG.jpg|Աթինա կոյս
Պատկեր:Ubekendt, Athena-Medici, rekonstruktion Amelung-Rizzo af torso i Paris, med hoved i Wien, , KAS1505, Statens Museum for Kunst.jpg|Աթինա զինուած
&lt;/gallery&gt;

== Աթինային մակդիրները ==

* [[Պատկեր:Silver tetradrachm Athens new style reverse.jpg|մինի|Բու մը կանգնած ամֆորէայի մը վրայ, շրջապատված ձիթենիի տերեւներու պսակով մը։ Աթէնքի արծաթեայ թեթրադրախմոս՝ դրամ, «նոր ոճ» (Ք․Ա․ 200-150), հակառակ կողմը:]]'''Բալադա'''․ հաւանաբար յառաջ եկած է Բալանտաս հսկայէն, զոր Աթինա  սպաննեց [[Հսկայամարտութիւն|Հսկայամարտութեան]] ընթացքին։ Ըստ այլ վարկածի, այս մականունը առաւ, որովհետեւ ծնած էր Զեւսի գլխէն՝ իր նիզակը թափահարելով։
* '''Ղլաւքոբիս'''․ Օմիրոս յաճախ կը գործածէ։ Ունի կապուտաչքեայի իմաստը՝ (կապոյտ + աչք ''γλαυκός''+ ''ωψ'') իմաստն ունի։ Հետաքրքրական է սակայն, որ բուն ([[Հին Յունարէն|հին յուն.]]՝ ղլաւքս ''γλαυξ''), Աթինա դիցուհիին սուրբ թռչունը, նոյն արմատէն կը ծագի, թերեւս իր մեծ եւ փայլուն աչքերուն պատճառով:
* '''Արիա'''․ Այս անունը Աթինա դիցուհին ստացաւ Օրեստիսին դատավարութեան ժամանակ՝ Արիոս Բաղոս (Ատիկէի օրոնստրութիւն),անոր մօր՝ Գլիթեմնիսթրայի սպաննելուն համար։ Աթինային վճռական քուէով Օրեստիս անպարտ արձակուեցաւ։
* [[Պատկեր:Silver tetradrachm Athens new style obverse.jpg|մինի|Աթէնքի արծաթեայ թեթրադրախմոս՝ դրամ, «նոր ոճ» (Ք․Ա․ 200-150), Աթինային գլուխը]]'''Էրղանի'''․ Անոր տրուած էր այս անունը, քանի որ անիկա արհեստաւորներուն եւ ձեռարուեստին հովանաւորն էր։
* '''Իբիա'''․ Այս անունը իրեն տրուեցաւ, որովհետեւ Հսկաներու պատերազմին ժամանակ կառքով մը հանդէս եկաւ, որ ձիեր կը քաշէին, եւ Էկեղադոսին սարսափ տարածեց:
* '''Իթոնիա'''․ Այս անունով Աթինա կը պաշտուէր [[Թեսալիա]], [[Վիոթիա]], [[Աթէնք|Աթէն]]&lt;nowiki/&gt;ք եւ [[Ամորղոս]]։
* '''Կոյս'''․ Այս անունով կը պաշտուէր [[Բարթենոնաս|Բարթենոնասին]] տաճարին մէջ։
* '''Բրոմահոս'''․ Այս անունով զայն կը կանչէին երբ ան զինուած Աթէնք կը մտնէր։
* '''Բոլիադա'''․ Այս անունով ան Աթէնքի, Աքրոբոլիսին եւ ընդհանրապէս յոյներուն պաշտպանն էր։
* '''Բրոնէա'''․ Բրոնէա կամ Բրոնիա անունով, Աթինա [[Տելֆի]] ունէր իր տաճարը, [[Ֆէդրիադես|Ֆէդրիադեսներուն]] առջեւ՝ «նախապէս եղողին» իմաստով։
* '''Զասթիրիա'''․ այս մականունով [[Տելֆի|Տելֆիի]] մէջ կը պահպանուին իր տաճարէն մասունքներ։

== Աթինայի Օրֆիքեան Ոգերգ ==
Բնիկ՝ հին յունարէն լեզուով․-

&lt;blockquote&gt;[Ἀθηνᾶς, θυμίαμα ἀρώματα]. «Παλλάς μουνογενής, μεγάλου Διός σεμνή έκγονε, δία, μακάρια Θεά, πολεμόκλονε, ομβριμόθυμε, άρρητη, ρητή, μεγαλώνυμη, αντροδίαιτε, που διέπεις τις ακρώριες όχθες στις κορυφές και στα σκιώδη όροι, που τέρπεις τις φρένες σου στα φαράγγια, οπλοχαρείς, που κεντάς τις ψυχές των βροτών μανίες, γυμνάζουσα κόρη, που έχεις φρικώδη θυμό, Γοργοφόνη, φυγόλεκτρε, πολύολβε μητέρα των τεχνών, ορμάστειρα, φίλοιστρε για τους κακούς, φρόνηση για τους αγαθούς. Που γεννήθηκες αρσενική και θηλυκή, πολεμοτόκε, μήτι, αιολόμορφε, δράκαινα, φιλένθεε, αγλαότιμη, ολέτειρα των Φλεγραίων Γιγάντων, ιππελάτειρα, Τριτογένεια, λύτειρα των κακών, νικηφόρε δαίμον, που ανανεώνεις αεί τα ήματα με της νύκτες κατά τις ώρες, άκουσέ με που εύχομαι, και δώσε ειρήνη πολύολβη και κόρον και υγεία εν ώραις, γλαυκόπιδα, ευρεσίτεχνε, πολύλλιστη, βασίλεισα.[http://Օրֆիքեան&amp;#x20;Ոգերգ&amp;#x20;Աթինային․&amp;#x20;Ուիքիդարան]

('''''թարգմանութիւն''''') Բալադա, միածին, մեծ Տիասին զաւակ վեհաշուք, փառաւոր, երանելի աստուածուհի, պատերազմաշարժ, բարկագին, անմատչելի, խօսելի, մեծանուն, քարայրաբնակ, որ կը տնօրինես բարձրավիզ լանջերը ժայռագագաթներուն եւ ստուարապատ լեռները, ու ձորերուն մէջ քու միտքդ կը զուարճացնես, զէնքով ցնծացող, մարդկային հոգիները մոլութիւններով մոլեգնեցնող, մարզուող դուստր, սարսափազդու բարկութիւն ունեցող, Ղորղոֆոնի, արհեստներու մայր շատ երջանիկ, գործադրիչ, ընկեր չարիքներուն, բարիքներուն համար` դատողութիւն• արական եւ էգ ծնած ես, պատերազմներ ծնող, խորհուրդ, զանազան ձեւերով, վիշապ, աստուածասէր, փառաւորուած արժէք, Ֆլեգրա համայնքի հսկաներուն կործանիչ, ձի հեծնող, Տրիտոկենիա, չարիքներու ազատարար, յաղթական ոգի, օր ու գիշեր, միշտ նոր ժամերուն մէջ, լսէ՛ ինծի աղօթողիս, տուր խաղաղութիւն շատ երջանիկ եւ բաւարարութիւն ու առողջութիւն բարեբեր ժամանակներուն մէջ, մոխրագոյն աչքերով, գիւտարար, շատ փափաքելի թագուհի:&lt;/blockquote&gt;

== Առած ==
«Աթինա օգնական, բայց դուն ալ ձեռքդ շարժէ» ''Σὺν Ἀθηνᾷ καὶ σὺ χεῖρα κίνει'' առած որ մնացած է [[Էսոբոս|Էսոբոսին]] «Նաւաբեկ տղամարդը» ''ἀνὴρ ναυαγός'' առասպելէն։

Բնիկ՝ հին յունարէն լեզուով․-

&lt;blockquote&gt;(տղամարդ նաւաբեկ)․ Ἀνὴρ πλούσιος Ἀθηναῖος μεθ' ἑτέρων τινῶν ἔπλει. Καὶ δὴ χειμῶνος σφοδροῦ γενομένου καὶ τῆς νηὸς περιτραπείσης, οἱ μὲν λοιποὶ πάντες διενήχοντο, ὁ δὲ Ἀθηναῖος παρ' ἕκαστα τὴν Ἀθηνᾶν ἐπικαλούμενος μυρία ἐπηγγέλλετο, εἰ περισωθείη. Εἷς δέ τις τῶν συννεναυαγηκότων παρανηχόμενος ἔφη πρὸς αὐτόν• &quot;Σὺν Ἀθηνᾷ καὶ σὺ χεῖρα κίνει. Ἀτὰρ οὖν καὶ ἡμᾶς μετὰ τῆς τῶν θεῶν παρακλήσεως χρὴ καὶ αὐτούς τι ὑπὲρ αὑτῶν λογιζομένους δρᾶν. Ὅτι ἀγαπητόν ἐστι καὶ ἐνεργοῦντας θεῶν εὐνοίας τυγχάνειν ἢ ἑαυτῶν ἀμελοῦντας ὑπὸ τῶν δαιμόνων περισώζεσθαι. Τοὺς εἰς συμφορὰς ἐμπίπτοντας χρὴ καὶ αὐτοὺς ὑπὲρ ἑαυτῶν κοπιᾶν καὶ οὕτω τοῦ θεοῦ περὶ βοηθείας δέεσθαι. [http://Ուիքիդարան․&amp;#x20;Էսոբոսին&amp;#x20;առասպելներ՝&amp;#x20;Տղամարդ&amp;#x20;նաւաբեկ]

('''''թարգմանութիւն''''') Աթենացի հարուստ մը նաւով կը ճամբորդէր, նաւը նաւաբեկութեան մատնուեցաւ ու շրջեցաւ։ Այն ատեն միւսները լողալով իրենք զիրենք փրկելու կը ջանային, իսկ հարուստ աթենացին Աթինա դիցուհին կ'աղերսէր ու կը խոստանար հազար ու մի զոհ մատուցանել իրեն, եթէ փրկուէր։ Մէկ ուրիշ նաւաբեկեալ մը գոչեց անոր. «Լաւ կ՚ընես որ կ՚աղօթես, բայց Աթինային հետ միասին, դուն ալ թեւերդ շարժէ»՛։&lt;/blockquote&gt;

&lt;ref&gt;[https://mythoi.org/genealogical-tree-of-the-olympians/ Ողիմպոսի աստուածներուն ազգագական ծառը, ըստ Իսիոդոսին Թէողոնիային{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.perseus-eng1:1.570 Աթինայի մասին, ըստ Օմիրոսի Իլիադային, 1570-579{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.perseus-eng1:14.338 Աթինայի մասին, ըստ Օմիրոսի Իլիադային, 14338{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg002.perseus-eng1:8.312 Աթինայի մասին, ըստ Օմիրոսի Օդիսիային,8312{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hes.+Th.+886 Աթինայի մասին, ըստ Իսիոդոսին Թէողոնիային, 886-890{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hes.+Th.+183 Աթինայի մասին, ըստ Իսիոդոսին Թէողոնիային, 183-200{{ref-en}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://pergamos.lib.uoa.gr/item/uoadl:1048607 Աթէնքի Ազգային եւ Գաբոդիսթրիաքոն համալսարան․ Աթինա աստուածուհին․ աստուածուհի եւ խորհրդանիշ Հելլենիզմի․ Լուքիա Դրուլիա, հրտ․Յունական մշակոյթի եւ ընդհանուր կրթութեան հիմնարկ, Աթէնք, 2002, էջ՝ 221-240{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; 

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>mq93a6ruzpcbrt4j19375z92y1zt6tp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Կանաչեղէններով հաց (Ժինգիալով հաց)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31622</id>
    <redirect title="Կանաչեղէններով հաց (Ժինգեալով հաց)" />
    <revision>
      <id>250721</id>
      <timestamp>2026-05-05T12:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Կանաչեղէններով հաց (Ժինգիալով հաց)]]»-էն «[[Կանաչեղէններով հաց (Ժինգեալով հաց)]]»</comment>
      <origin>250721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="ro02swqz3mae0o7xljkmqr2jb4c2sqe" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Կանաչեղէններով հաց (Ժինգեալով հաց)]]</text>
      <sha1>ro02swqz3mae0o7xljkmqr2jb4c2sqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Քննարկում:Կանաչեղէններով հաց (Ժինգիալով հաց)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>31623</id>
    <redirect title="Քննարկում:Կանաչեղէններով հաց (Ժինգեալով հաց)" />
    <revision>
      <id>250723</id>
      <timestamp>2026-05-05T12:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Azniv Stepanian տեղափոխեց էջը «[[Քննարկում:Կանաչեղէններով հաց (Ժինգիալով հաց)]]»-էն «[[Քննարկում:Կանաչեղէններով հաց (Ժինգեալով հաց)]]»</comment>
      <origin>250723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="rx2wq0ktz152kne7z3amm6xz28657fj" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Քննարկում:Կանաչեղէններով հաց (Ժինգեալով հաց)]]</text>
      <sha1>rx2wq0ktz152kne7z3amm6xz28657fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Լիլի Էլըն</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31624</id>
    <revision>
      <id>250724</id>
      <timestamp>2026-05-05T14:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}}  '''Լիլի Էլըն''' ({{Lang-en|Lily Allen}}, {{ԱԾ}}), անգլիացի  երգչուհի, երգերու հեղինակ, դերասանուհի եւ հաղորդավարուհի։  [[Անգլիա|Անգլիացի]] դերասան Թէոն Ալֆի Էլընի քոյրը։  == Կենսագրական գիծեր == Ան ծնած է 2 Մայիս 1985-ին, Համըրսմիթ , արեւմտեան [[Լոնտոն|Լոնտոնի]] մէջ։ Ան...»:</comment>
      <origin>250724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3760" sha1="dm9jak852sry2dvpw94z7nai2s7kv3d" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Լիլի Էլըն''' ({{Lang-en|Lily Allen}}, {{ԱԾ}}), անգլիացի  երգչուհի, երգերու հեղինակ, դերասանուհի եւ հաղորդավարուհի։

[[Անգլիա|Անգլիացի]] դերասան Թէոն Ալֆի Էլընի քոյրը։

== Կենսագրական գիծեր ==
Ան ծնած է 2 Մայիս 1985-ին, Համըրսմիթ , արեւմտեան [[Լոնտոն|Լոնտոնի]] մէջ։ Ան ունի աւագ քոյր՝ Սառա, կրտսեր եղբայր՝ դերասան Ալֆի (անոր «Alfie» երգի հերոսը) եւ կրտսեր քոյր՝ Ռեպեքա։ 
[[Պատկեր:Lily_1.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Lily_1.jpg|ձախից|235x235փքս| ]]
Լիլի Էլըն 15 տարեկանին կէս թողած է ուսումը եւ կենդրոնացած է [[Երաժշտութիւն|երաժշտութեան]] վրայ, խորացնելով իր երաժշտական գիտելիքները։

Լիլիի երաժշտական ասպարէզը սկսած է [[2005]] թուականին, երբ ան պայմանագիր կնքած է «Regal Recordings»ի հետ եւ սկսած է հրապարակել իր վոքալային ձայնագրութիւնները «Myspace» [[Ընկերային Ցանց|ընկերային ցանցին]] մէջ: Այդ բոլորին ժողովրդականութիւնը հանգեցուցած է «BBC Radio» 1-ի եթերի ընթացքին հնչելուն:

2006 թուականին, անոր առաջին ալպոմը՝ «Smile»ը («Ժպիտ»), նկատուած է տարուան Յուլիս ամսուան բրիտանական ամէնէն լաւ ալպոմը&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.theofficialcharts.com/all_the_no1_songs.php?show=6|title=&quot;All the No. 1s&quot;. Archived from the original on 28 July 2007. Retrieved 23 November 2009.|archive-url=https://www.webcitation.org/5QfBXZGIn?url=http://www.theofficialcharts.com/all_the_no1_songs.php?show=6|archive-date=2007 թ․ հուլիսի 28|accessdate=2007 թ․ հուլիսի 28|url-status=live}}&lt;/ref&gt;։ Անոր ձայնագրած առաջին ալպոմը մեծ ընդունելութիւն գտած է հանդիսատեսի կողմէն եւ վաճառուած է 2,6 միլիոն օրինակով՝ աշխարհի տարածքին։ Այս ալպոմին շնորհիվ Էլըն արժանացած է «&lt;nowiki/&gt;[[Կրեմմի Մրցանակ|Կրեմմի]]&lt;nowiki/&gt;», «''Brit Awards»'' եւ «''MTV Video Music Awards''» մրցանակներուն։

Ան սկսած է նկարահանել իր «թոք-շոու»ն՝ «Լիլի Էլընը եւ ընկերները» վերնագիրով, «''BBC Three»''-ի համար։

== Պատկերասրահ ==
&lt;gallery&gt;
Պատկեր:Lily_allen_live.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Lily_allen_live.jpg
Պատկեր:Lily_Allen_20070707_Solidays_10.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Lily_Allen_20070707_Solidays_10.jpg
Պատկեր:LilyAllenWarsaw.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:LilyAllenWarsaw.jpg
Պատկեր:LilyAllen.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:LilyAllen.jpg
Պատկեր:Lily_Allen_20070707_Solidays_03.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Lily_Allen_20070707_Solidays_03.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Երգչուհիներ]]
[[Ստորոգութիւն:Երգչուհիներ ըստ ազգութեան]]
[[Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ]]</text>
      <sha1>dm9jak852sry2dvpw94z7nai2s7kv3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Նեմեսիս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31625</id>
    <revision>
      <id>250726</id>
      <timestamp>2026-05-05T15:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HoMen</username>
        <id>269</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}}  '''Նեմեսիս''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Νέμεσις)․ յունական դիցաբանութեան աստուածուհի։ Ան կը պատկերացնէր պատիժը հայհոյելու մեղքին, այսինքն աստուածներուն առջեւ մարդերուն ամբարտաւանութիւնը։ Նեմեսիս կը նոյնանար երբեմն իբրեւ Իխնէի եւ երբեմն ալ որպէս Ադ...»:</comment>
      <origin>250726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6727" sha1="8kzhkdoer81n0msdyfqyqfitcuabfui" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Նեմեսիս''' ([[Յունարէն|յուն․]]՝ Νέμεσις)․ յունական դիցաբանութեան աստուածուհի։ Ան կը պատկերացնէր պատիժը հայհոյելու մեղքին, այսինքն աստուածներուն առջեւ մարդերուն ամբարտաւանութիւնը։ Նեմեսիս կը նոյնանար երբեմն իբրեւ Իխնէի եւ երբեմն ալ որպէս Ադրասթիա կամ Ռամնուսիա, այսինքն՝ «&lt;nowiki/&gt;[[Ռամնունտաս|Ռամնունտասի]] աստուածուհին»։

== Անուան ստուգաբանութիւն ==
Անունին արմատը՝ նեմօ «νέμω», սկզբնապէս կը նշանակէր արդար բաշխում՝ բաժանում մը, որ կը կատարուի օրինական իշխանութեան հիման վրայ։ Ժամանակի ընթացքին հետզհետէ ձեռք բերեց արդարադատութիւն հաստատելու նպատակով իշխանութեան կողմէ դատական քայլերու դիմելու նշանակութիւնը։

Որպէս բառ, «Նեմեսիս» նպատակային արժէք մը ունի եւ ոչ թէ՝ ենթակայական: Կը վերաբերի իշխանութիւն գործադրող մարմնին մասին։ Փոխաբերաբար իմաստով, երբ կ՛արտասանենք «Նեմեսիս», նկատի ունինք աստուածային դատաստանը:

== Դիցաբանական եզր ==
Ըստ [[Իսիոդոս|Իսիոդոսի]] [[Թէողոնիա|Թէողոնիային]] եւ [[Բաւսանիաս|Բաւսանիասին]], [[Նիքս]] (''Νυξ'' կամ ''Νύχτα, թարգմ․՝ գիշեր'') առանց կողակիցի ծնունդ բերաւ Նեմեսիս, որպէսզի մարդոց հարցերը հաւասարակշռէ։ Նոնոսի «Դիոնիսիաքա»ին մէջ, Նեմեսիսի մասին տարբեր տեսակէտ մը կայ, որ զայն [[Ովկիանոս (դիցաբանութիւն)|Ովկիանոսին]] դուստրը կը նկատէ, մինչ Եէոս Իղինոս ''Gaius Iulius Hyginus'' զայն կը նկարագրէ իբրեւ [[Էրեւոս|Էրեւոսին]] եւ [[Նիքս|Նիքսին]] արարածը:

Նեմեսիս նաեւ Ռամնուսիա կը կոչուէր, [[Ռամնունտա]] ([[Ատիկէ|Ատիկէի]] հիւսիսը գտնուող գիւղ եւ հնաբանական վայր) գտնուող տաճարի մը եւ արձանի մը պատճառով։

Անոր տրուած Ադրասթիա մականունը, հաւանաբար սկզբնական շրջանին պատկանած էր [[Փռիւկեցիներ|Փռիւկեան]] [[Գիվելի (դիցաբանութիւն)|Գիվելի]] աստուածուհիին։ Նեմեսիս, իբրեւ աստուածութիւն, այլոց հետ (Թեմիդա, Ճակատագիր եւ այլն), կը մարմնաւորէր արդարութեան գաղափարը եւ կարգի կը վերահաստատէր՝ բնութեան, մարդկային հասարակութեան, աշխարհի, երբ այդ կը խախտուէր։ Այն ատեն՝ մարդոց ամբարտաւանութիւնն ու մեծամտութիւնը (յանդգնութիւնը) կը պատժէր։ Եթէ մէկը միշտ անիրաւութիւն կը գործէ ուրիշներուն հանդէպ, ու ինչ-որ պահու մը իր կեանքը ցաւոտ արգելք մը դնէ իր ծուռ ուղիին, ուրեմն «աստուածային դատաստանի» մասին կը խօսինք:

[[Զմիւռնիա|Զմիռնի]] անոր նուիրուած տաճար մը կայ։

== Խորհրդանիշներ ==
Նեմեսիսին խորհրդանիշներն են կանոնը եւ սանձը։ Անոնք խիստ ակնյայտ նշաններն են անոր գործելակերպին, թէ ինչպէս կը չափէ մարդկային միտքը, զգացումը, արարքները, եւ սահման մը կը դնէ մարդկային եսասիրութեան անսանձ արձակումներուն։ Այդպէս մահկանացուներու գոռոզութիւնը Տիեզերական Օրէնքներուն դէմ ([[իվրիս]]) եւ ընդհանուր բարիքին հանդէպ ցուցաբերուած լկտի անտարբերութիւնը, կը ջնջուին Նէմեսիսի գործողութեամբ, եւ ատիկա կը նմանի Տիեզերական Կշիռքի մը, որ յաւիտեան [[արդարադատութիւն]] կը շնորհէ։

== Օրֆիքեան Ոգերգ ==
''Օրֆիքեան Ոգերգ 61, ուղղուած Նեմեսիսին''

&lt;blockquote&gt;Թագուհի՜ն ամենակարող, որուն միջոցաւ կը բացայայտուին մահկանացու մարդոց արարքները, յաւերժական, պատուական ու անսահման տեսողութեամբ օժտուած, այն որ կ'ընդգրկէ ուղղամտութեամբ ու արդարութեամբ:

․․․․իւրաքանչիւր մահկանացուի ծանօթ է քու ազդեցութիւնդ, եւ մարդիկ կը հառաչեն քու արդար կապերուդ ետեւէն,  վասն զի ամէն մտածում, լաւ պահուած միտքին մէջ, պարզապէս կը յայտնուի քու տեսադաշտիդ մէջ։

․․․․Ե՛կ մեծարեալ եւ սուրբ Աստուածուհի, լսէ աղօթքս, ու քու հոգատարութեանդ յանձնէ հաւատացեալիդ կեանքը, քու բարերար օգնութիւնդ տուր կարիքի ժամուն, եւ առատ զօրութիւն՝ բանականութեան ուժին, անհաւատալի, ամբարտաւան ու նսեմ մտքերը հեռացուր։&lt;/blockquote&gt;

&lt;ref&gt;[https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CE%BD%CE%AD%CE%BC%CE%B5%CF%83%CE%B7&amp;dq. Հասարակ յունարէնի բառարան{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://el.wikisource.org/wiki/%CE%98%CE%B5%CE%BF%CE%B3%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%B1#v220 Ուիքիդարան, Իսիոդոս Թէողոնիա, Alois Rzach επιμ. (1908). Hesiodi Carmina {{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.archaiologia.gr/blog/2009/10/13/%CE%B8%CE%B1-%CF%85%CF%80%CE%AC%CF%81%CE%BE%CE%B5%CE%B9-%CE%BD%CE%AD%CE%BC%CE%B5%CF%83%CE%B7-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7-%CF%83%CE%BC%CF%8D%CF%81%CE%BD%CE%B7-2/ Զմիւռնային համար պիտի ըլլա՞յ Նեմեսիս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; 
== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>8kzhkdoer81n0msdyfqyqfitcuabfui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մարի Անթուանէթ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31626</id>
    <revision>
      <id>250728</id>
      <timestamp>2026-05-05T17:29:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «Մարի Անթուանէթ (Marie Antoinette Josèphe Jeanne, ծնած՝ Maria Antonia Josefa Johanna. 2 Նոյեմբեր 1755 – 16 Հոկտեմբեր 1793), Ֆրանսայի թագուհին էր որպէս Լուի ԺԶ-ի (Louis XVI) կինը՝ 10 Մայիս 1774-էն մինչեւ միապետութեան վերացումը՝ 1792-ին։ Ան գլխատուեցաւ 1793-ին, Ֆրանսական Յեղափոխութեան «Ահաբեկչութեան ժամանակաշ...»:</comment>
      <origin>250728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5225" sha1="pz83n0kogxc50kwb75sz7d84woen1b9" xml:space="preserve">Մարի Անթուանէթ (Marie Antoinette Josèphe Jeanne, ծնած՝ Maria Antonia Josefa Johanna. 2 Նոյեմբեր 1755 – 16 Հոկտեմբեր 1793), Ֆրանսայի թագուհին էր որպէս Լուի ԺԶ-ի (Louis XVI) կինը՝ 10 Մայիս 1774-էն մինչեւ միապետութեան վերացումը՝ 1792-ին։ Ան գլխատուեցաւ 1793-ին, Ֆրանսական Յեղափոխութեան «Ահաբեկչութեան ժամանակաշրջանին» (Reign of Terror)։


== Կենսագրութիւն ==


 '''Վաղ Կեանք եւ Ամուսնութիւն'''
  
Մարի ծնած էր որպէս Աւստրիոյ արքայադուստր՝ Հապսպուրկ-Լորէն (Habsburg-Lorraine) տոհմէն։ Ան Մարիա Թերեզայի եւ Սուրբ Հռոմէական կայսր Ֆրանսուա Ա.-ի 15-րդ զաւակն էր եւ վերջին դուստրը։ 1769-ին ան նշանուեցաւ Ֆրանսայի թագաժառանգ Լուի-Օկիւսթին (Louis-Auguste)՝ Ֆրանսա-Գերմանիա դաշինքը ամրապնդելու նպատակով։ 1770-ին, 14 տարեկանին, ան ամուսնացաւ 15-ամեայ Լուիին հետ եւ դարձաւ Ֆրանսայի Տոֆինը (Dauphine)։ 1774-ին, Լուի ԺԶ-ի գահակալութեամբ, ան դարձաւ Ֆրանսայի թագուհի։


'''Թագուհիի Դերը եւ Քննադատութիւնները'''

Որպէս թագուհի, Մարի Անթուանէթ դարձաւ թիրախ թագաւորի քաղաքականութեան հակառակորդներուն համար։ Անոր կը մեղադրէին շռայլութեան, անբարոյականութեան եւ Աւստրիոյ հանդէպ համակրանք ունենալու մէջ։ Թէեւ սուտ էր, սակայն «Ադամանդեայ Մանեակի Գործը» (Affair of the Diamond Necklace) մեծապէս վնասեց անոր հեղինակութեան։ Յեղափոխութեան ընթացքին ան ծանօթ դարձաւ որպէս **«Մատամ Տեֆիսիթ» (Madame Déficit)**, քանի որ ժողովուրդը զինք կը մեղադրէր երկրի տնտեսական տագնապին համար։

'''Ֆրանսական Յեղափոխութիւնը'''

1789-ի Հոկտեմբերին թագաւորական ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Թուիլըրի պալատ (Tuileries)՝ տնային կալանքի տակ։ 1791-ի Յունիսին փախուստի ձախողած փորձը աւելի եւս գրգռեց ժողովուրդին զայրոյթը։
 * **10 Օգոստոս 1792:** Յարձակում Թուիլըրիի վրայ։
 * **13 Օգոստոս 1792:** Թագաւորական ընտանիքը բանտարկուեցաւ «Թամփլ» (Temple) բանտին մէջ։
 * **21 Սեպտեմբեր 1792:** Ֆրանսան հռչակուեցաւ հանրապետութիւն եւ միապետութիւնը վերացաւ։
 * **21 Յունուար 1793:** Լուի ԺԶ-ն մահապատժի ենթարկուեցաւ։
 
   '''Դատավարութիւնը'''
   
14 Հոկտեմբեր 1793-ին սկսաւ Մարի Անթուանէթի դատավարութիւնը։ Ան մեղաւոր ճանչցուեցաւ պետական գանձարանի վատնման եւ դաւաճանութեան մէջ։
16 Հոկտեմբերի առաւօտեան, ան ստիպուեցաւ սպիտակ զգեստ հագնիլ (Ֆրանսայի այրի թագուհիներու գոյնը), մազերը կտրեցին եւ ձեռքերը կապեցին։ Ի տարբերութիւն իր ամուսնոյն, զինք տարին բաց կառքով, որպէսզի ամբոխը կարենայ զինք հայհոյել։ Ան մինչեւ վերջ պահեց իր արժանապատուութիւնը։
Անոր վերջին խօսքերն էին. **«Ներեցէք, պարոն, ես ատիկա դիտմամբ չըրի»**, երբ պատահաբար կոխեց դահիճին ոտքը։ Ան գլխատուեցաւ 12:15-ին։

'''Իր դերը ֆիլմի աշխարհին'''

&gt; **«Թող թխուածք (Պրիոշ) ուտեն»**
&gt; Յաճախ այս խօսքը կը վերագրուի Մարի Անթուանէթին, սակայն փաստ չկայ, որ ան երբեւէ ըսած է ատիկա։ Այս նախադասութիւնը առաջին անգամ յայտնուած է Ժան-Ժաք Ռուսոյի «Խոստովանութիւններ» գիրքին մէջ, երբ Մարի Անթուանէթը դեռ Ֆրանսա չէր ժամանած։
&gt; 
Այսօր Մարի Անթուանէթի կեանքը կը շարունակէ հետաքրքրել աշխարհը։ Անոր մասին նկարահանուած են բազմաթիւ ֆիլմեր (ինչպէս՝ Սոֆիա Քոփոլայի 2006-ի ֆիլմը), գրուած են կենսագրականներ եւ ստեղծուած են թատերախաղեր ու անիմէներ (օրինակ՝ *The Rose of Versailles*)։ Ամերիկայի մէջ նոյնիսկ քաղաք մը անուանուած է իր պատուին՝ Մարիեթա, Օհայիօ (Marietta, Ohio)։

== Աղբիւրներ ==</text>
      <sha1>pz83n0kogxc50kwb75sz7d84woen1b9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250729</id>
      <parentid>250728</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T17:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <origin>250729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5553" sha1="0x14ygumnecnhvml4c2d1rmzdb66txm" xml:space="preserve">Մարի Անթուանէթ (, [[անգլերէն]]` Marie Antoinette. 2 Նոյեմբեր 1755 – 16 Հոկտեմբեր 1793), Ֆրանսայի թագուհին էր որպէս Լուի ԺԶ-ի (Louis XVI) կինը՝ 10 Մայիս 1774-էն մինչեւ միապետութեան վերացումը՝ 1792-ին։ Ան գլխատուեցաւ 1793-ին, Ֆրանսական Յեղափոխութեան «Ահաբեկչութեան ժամանակաշրջանին» (Reign of Terror)։


== Կենսագրութիւն ==


'''Վաղ Կեանք եւ Ամուսնութիւն'''

Մարի ծնած էր որպէս [[Աւստրիա|Աւստրիոյ]] արքայադուստր՝ Հապսպուրկ-Լորէն (Habsburg-Lorraine) տոհմէն։ Ան Մարիա Թերեզայի եւ Սուրբ Հռոմէական կայսր Ֆրանսուա Ա.-ի 15-րդ զաւակն էր եւ վերջին դուստրը։ 1769-ին ան նշանուեցաւ Ֆրանսայի թագաժառանգ Լուի-Օկիւսթին (Louis-Auguste)՝ [[Ֆրանսա]]-[[Գերմանիա]] դաշինքը ամրապնդելու նպատակով։ 1770-ին, 14 տարեկանին, ան ամուսնացաւ 15-ամեայ Լուիին հետ եւ դարձաւ Ֆրանսայի Տոֆինը (Dauphine)։ 1774-ին, Լուի ԺԶ-ի գահակալութեամբ, ան դարձաւ Ֆրանսայի թագուհի։


'''Թագուհիի Դերը եւ Քննադատութիւնները'''

Որպէս թագուհի, Մարի Անթուանէթ դարձաւ թիրախ թագաւորի քաղաքականութեան հակառակորդներուն համար։ Անոր կը մեղադրէին շռայլութեան, անբարոյականութեան եւ Աւստրիոյ հանդէպ համակրանք ունենալու մէջ։ Թէեւ սուտ էր, սակայն «Ադամանդեայ Մանեակի Գործը» (Affair of the Diamond Necklace) մեծապէս վնասեց անոր հեղինակութեան։ Յեղափոխութեան ընթացքին ան ծանօթ դարձաւ որպէս «Մատամ Տեֆիսիթ» (Madame Déficit), քանի որ ժողովուրդը զինք կը մեղադրէր երկրի տնտեսական տագնապին համար։

'''Ֆրանսական Յեղափոխութիւնը'''

1789-ի Հոկտեմբերին թագաւորական ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Թուիլըրի պալատ (Tuileries)՝ տնային կալանքի տակ։ 1791-ի Յունիսին փախուստի ձախողած փորձը աւելի եւս գրգռեց ժողովուրդին զայրոյթը։
10 Օգոստոս 1792: Յարձակում Թուիլըրիի վրայ։
13 Օգոստոս 1792: Թագաւորական ընտանիքը բանտարկուեցաւ «Թամփլ» (Temple) բանտին մէջ։
21 Սեպտեմբեր 1792: Ֆրանսան հռչակուեցաւ հանրապետութիւն եւ միապետութիւնը վերացաւ։
21 Յունուար 1793: Լուի ԺԶ-ն մահապատժի ենթարկուեցաւ։
 
   '''Դատավարութիւնը'''
   
14 Հոկտեմբեր 1793-ին սկսաւ Մարի Անթուանէթի դատավարութիւնը։ Ան մեղաւոր ճանչցուեցաւ պետական գանձարանի վատնման եւ դաւաճանութեան մէջ։
16 Հոկտեմբերի առաւօտեան, ան ստիպուեցաւ սպիտակ զգեստ հագնիլ (Ֆրանսայի այրի թագուհիներու գոյնը), մազերը կտրեցին եւ ձեռքերը կապեցին։ Ի տարբերութիւն իր ամուսնոյն, զինք տարին բաց կառքով, որպէսզի ամբոխը կարենայ զինք հայհոյել։ Ան մինչեւ վերջ պահեց իր արժանապատուութիւնը։
Անոր վերջին խօսքերն էին` «Ներեցէք, պարոն, ես ատիկա դիտմամբ չըրի», երբ պատահաբար կոխեց դահիճին ոտքը։ Ան գլխատուեցաւ 12:15-ին։

'''Իր դերը ֆիլմի աշխարհին'''

''«Թող թխուածք (Պրիոշ) ուտեն»''
 Յաճախ այս խօսքը կը վերագրուի Մարի Անթուանէթին, սակայն փաստ չկայ, որ ան երբեւէ ըսած է ատիկա։ Այս նախադասութիւնը առաջին անգամ յայտնուած է Ժան-Ժաք Ռուսոյի «Խոստովանութիւններ» գիրքին մէջ, երբ Մարի Անթուանէթը դեռ Ֆրանսա չէր ժամանած։

Այսօր Մարի Անթուանէթի կեանքը կը շարունակէ հետաքրքրել աշխարհը։ Անոր մասին նկարահանուած են բազմաթիւ ֆիլմեր (ինչպէս՝ Սոֆիա Քոփոլայի 2006-ի ֆիլմը), գրուած են կենսագրականներ եւ ստեղծուած են թատերախաղեր ու անիմէներ (օրինակ՝ The Rose of Versailles)։ Ամերիկայի մէջ նոյնիսկ քաղաք մը անուանուած է իր պատուին՝ Մարիեթա, Օհայիօ (Marietta, Ohio)։

== Աղբիւրներ ==
&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Marie-Antoinette-queen-of-France]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://www.mixanitouxronou.gr/o-vasilias-pou-ton-chlevazan-os-erotika-anikano-ke-i-vasilissa-pou-ti-theorousan-kataskopo-i-agnostes-leptomeries-apo-ti-zoi-tou-loudovikou-ke-tis-marias-antouanetas-pou-apokefalistikan-apo-tous-epan/]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/list/ls003429707/]&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>0x14ygumnecnhvml4c2d1rmzdb66txm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250730</id>
      <parentid>250729</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T17:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <origin>250730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5545" sha1="r9ppggs9d3aamnc5sxna9blt8qj6ih1" xml:space="preserve">Մարի Անթուանէթ (, [[անգլերէն]]` Marie Antoinette. 2 Նոյեմբեր 1755 – 16 Հոկտեմբեր 1793), Ֆրանսայի թագուհին էր որպէս Լուի ԺԶ-ի (Louis XVI) կինը՝ 10 Մայիս 1774-էն մինչեւ միապետութեան վերացումը՝ 1792-ին։ Ան գլխատուեցաւ 1793-ին, Ֆրանսական Յեղափոխութեան «Ահաբեկչութեան ժամանակաշրջանին» (Reign of Terror)։


== Կենսագրութիւն ==


'''Վաղ Կեանք եւ Ամուսնութիւն'''

Մարի ծնած էր որպէս [[Աւստրիա|Աւստրիոյ]] արքայադուստր՝ Հապսպուրկ-Լորէն (Habsburg-Lorraine) տոհմէն։ Ան Մարիա Թերեզայի եւ Սուրբ Հռոմէական կայսր Ֆրանսուա Ա.-ի 15-րդ զաւակն էր եւ վերջին դուստրը։ 1769-ին ան նշանուեցաւ Ֆրանսայի թագաժառանգ Լուի-Օկիւսթին (Louis-Auguste)՝ [[Ֆրանսա]]-[[Գերմանիա]] դաշինքը ամրապնդելու նպատակով։ 1770-ին, 14 տարեկանին, ան ամուսնացաւ 15-ամեայ Լուիին հետ եւ դարձաւ Ֆրանսայի Տոֆինը (Dauphine)։ 1774-ին, Լուի ԺԶ-ի գահակալութեամբ, ան դարձաւ Ֆրանսայի թագուհի։


'''Թագուհիի Դերը եւ Քննադատութիւնները'''

Որպէս թագուհի, Մարի Անթուանէթ դարձաւ թիրախ թագաւորի քաղաքականութեան հակառակորդներուն համար։ Անոր կը մեղադրէին շռայլութեան, անբարոյականութեան եւ Աւստրիոյ հանդէպ համակրանք ունենալու մէջ։ Թէեւ սուտ էր, սակայն «Ադամանդեայ Մանեակի Գործը» (Affair of the Diamond Necklace) մեծապէս վնասեց անոր հեղինակութեան։ Յեղափոխութեան ընթացքին ան ծանօթ դարձաւ որպէս «Մատամ Տեֆիսիթ» (Madame Déficit), քանի որ ժողովուրդը զինք կը մեղադրէր երկրի տնտեսական տագնապին համար։

'''Ֆրանսական Յեղափոխութիւնը'''

1789-ի Հոկտեմբերին թագաւորական ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Թուիլըրի պալատ (Tuileries)՝ տնային կալանքի տակ։ 1791-ի Յունիսին փախուստի ձախողած փորձը աւելի եւս գրգռեց ժողովուրդին զայրոյթը։
10 Օգոստոս 1792: Յարձակում Թուիլըրիի վրայ։
13 Օգոստոս 1792: Թագաւորական ընտանիքը բանտարկուեցաւ «Թամփլ» (Temple) բանտին մէջ։
21 Սեպտեմբեր 1792: Ֆրանսան հռչակուեցաւ հանրապետութիւն եւ միապետութիւնը վերացաւ։
21 Յունուար 1793: Լուի ԺԶ-ն մահապատժի ենթարկուեցաւ։

'''Դատավարութիւնը'''

14 Հոկտեմբեր 1793-ին սկսաւ Մարի Անթուանէթի դատավարութիւնը։ Ան մեղաւոր ճանչցուեցաւ պետական գանձարանի վատնման եւ դաւաճանութեան մէջ։
16 Հոկտեմբերի առաւօտեան, ան ստիպուեցաւ սպիտակ զգեստ հագնիլ (Ֆրանսայի այրի թագուհիներու գոյնը), մազերը կտրեցին եւ ձեռքերը կապեցին։ Ի տարբերութիւն իր ամուսնոյն, զինք տարին բաց կառքով, որպէսզի ամբոխը կարենայ զինք հայհոյել։ Ան մինչեւ վերջ պահեց իր արժանապատուութիւնը։
Անոր վերջին խօսքերն էին` «Ներեցէք, պարոն, ես ատիկա դիտմամբ չըրի», երբ պատահաբար կոխեց դահիճին ոտքը։ Ան գլխատուեցաւ 12:15-ին։

'''Իր դերը ֆիլմի աշխարհին'''

''«Թող թխուածք (Պրիոշ) ուտեն»''
Յաճախ այս խօսքը կը վերագրուի Մարի Անթուանէթին, սակայն փաստ չկայ, որ ան երբեւէ ըսած է ատիկա։ Այս նախադասութիւնը առաջին անգամ յայտնուած է Ժան-Ժաք Ռուսոյի «Խոստովանութիւններ» գիրքին մէջ, երբ Մարի Անթուանէթը դեռ Ֆրանսա չէր ժամանած։

Այսօր Մարի Անթուանէթի կեանքը կը շարունակէ հետաքրքրել աշխարհը։ Անոր մասին նկարահանուած են բազմաթիւ ֆիլմեր (ինչպէս՝ Սոֆիա Քոփոլայի 2006-ի ֆիլմը), գրուած են կենսագրականներ եւ ստեղծուած են թատերախաղեր ու անիմէներ (օրինակ՝ The Rose of Versailles)։ Ամերիկայի մէջ նոյնիսկ քաղաք մը անուանուած է իր պատուին՝ Մարիեթա, Օհայիօ (Marietta, Ohio)։

== Աղբիւրներ ==
&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Marie-Antoinette-queen-of-France]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://www.mixanitouxronou.gr/o-vasilias-pou-ton-chlevazan-os-erotika-anikano-ke-i-vasilissa-pou-ti-theorousan-kataskopo-i-agnostes-leptomeries-apo-ti-zoi-tou-loudovikou-ke-tis-marias-antouanetas-pou-apokefalistikan-apo-tous-epan/]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/list/ls003429707/]&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>r9ppggs9d3aamnc5sxna9blt8qj6ih1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250731</id>
      <parentid>250730</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T17:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <origin>250731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5546" sha1="by7xdhxf8uoy0fm9gw6fjqh96pc0hay" xml:space="preserve">Մարի Անթուանէթ (, [[անգլերէն]]` Marie Antoinette. 2 Նոյեմբեր 1755 – 16 Հոկտեմբեր 1793), Ֆրանսայի թագուհին էր որպէս Լուի ԺԶ-ի (Louis XVI) կինը՝ 10 Մայիս 1774-էն մինչեւ միապետութեան վերացումը՝ 1792-ին։ Ան գլխատուեցաւ 1793-ին, Ֆրանսական Յեղափոխութեան «Ահաբեկչութեան ժամանակաշրջանին» (Reign of Terror)։


== Կենսագրութիւն ==


'''Վաղ Կեանք եւ Ամուսնութիւն'''

Մարի ծնած էր որպէս [[Աւստրիա|Աւստրիոյ]] արքայադուստր՝ Հապսպուրկ-Լորէն (Habsburg-Lorraine) տոհմէն։ Ան Մարիա Թերեզայի եւ Սուրբ Հռոմէական կայսր Ֆրանսուա Ա.-ի 15-րդ զաւակն էր եւ վերջին դուստրը։ 1769-ին ան նշանուեցաւ Ֆրանսայի թագաժառանգ Լուի-Օկիւսթին (Louis-Auguste)՝ [[Ֆրանսա]]-[[Գերմանիա]] դաշինքը ամրապնդելու նպատակով։ 1770-ին, 14 տարեկանին, ան ամուսնացաւ 15-ամեայ Լուիին հետ եւ դարձաւ Ֆրանսայի Տոֆինը (Dauphine)։ 1774-ին, Լուի ԺԶ-ի գահակալութեամբ, ան դարձաւ Ֆրանսայի թագուհի։


'''Թագուհիի Դերը եւ Քննադատութիւնները'''

Որպէս թագուհի, Մարի Անթուանէթ դարձաւ թիրախ թագաւորի քաղաքականութեան հակառակորդներուն համար։ Անոր կը մեղադրէին շռայլութեան, անբարոյականութեան եւ Աւստրիոյ հանդէպ համակրանք ունենալու մէջ։ Թէեւ սուտ էր, սակայն «Ադամանդեայ Մանեակի Գործը» (Affair of the Diamond Necklace) մեծապէս վնասեց անոր հեղինակութեան։ Յեղափոխութեան ընթացքին ան ծանօթ դարձաւ որպէս «Մատամ Տեֆիսիթ» (Madame Déficit), քանի որ ժողովուրդը զինք կը մեղադրէր երկրի տնտեսական տագնապին համար։

'''Ֆրանսական Յեղափոխութիւնը'''

1789-ի Հոկտեմբերին թագաւորական ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Թուիլըրի պալատ (Tuileries)՝ տնային կալանքի տակ։ 1791-ի Յունիսին փախուստի ձախողած փորձը աւելի եւս գրգռեց ժողովուրդին զայրոյթը։
10 Օգոստոս 1792: Յարձակում Թուիլըրիի վրայ։
13 Օգոստոս 1792: Թագաւորական ընտանիքը բանտարկուեցաւ «Թամփլ» (Temple) բանտին մէջ։
21 Սեպտեմբեր 1792: Ֆրանսան հռչակուեցաւ հանրապետութիւն եւ միապետութիւնը վերացաւ։
21 Յունուար 1793: Լուի ԺԶ-ն մահապատժի ենթարկուեցաւ։

'''Դատավարութիւնը'''

14 Հոկտեմբեր 1793-ին սկսաւ Մարի Անթուանէթի դատավարութիւնը։ Ան մեղաւոր ճանչցուեցաւ պետական գանձարանի վատնման եւ դաւաճանութեան մէջ։
16 Հոկտեմբերի առաւօտեան, ան ստիպուեցաւ սպիտակ զգեստ հագնիլ (Ֆրանսայի այրի թագուհիներու գոյնը), մազերը կտրեցին եւ ձեռքերը կապեցին։ Ի տարբերութիւն իր ամուսնոյն, զինք տարին բաց կառքով, որպէսզի ամբոխը կարենայ զինք հայհոյել։ Ան մինչեւ վերջ պահեց իր արժանապատուութիւնը։
Անոր վերջին խօսքերն էին` «Ներեցէք, պարոն, ես ատիկա դիտմամբ չըրի», երբ պատահաբար կոխեց դահիճին ոտքը։ Ան գլխատուեցաւ 12:15-ին։

'''Իր դերը ֆիլմի աշխարհին'''

''«Թող թխուածք (Պրիոշ) ուտեն»''

Յաճախ այս խօսքը կը վերագրուի Մարի Անթուանէթին, սակայն փաստ չկայ, որ ան երբեւէ ըսած է ատիկա։ Այս նախադասութիւնը առաջին անգամ յայտնուած է Ժան-Ժաք Ռուսոյի «Խոստովանութիւններ» գիրքին մէջ, երբ Մարի Անթուանէթը դեռ Ֆրանսա չէր ժամանած։

Այսօր Մարի Անթուանէթի կեանքը կը շարունակէ հետաքրքրել աշխարհը։ Անոր մասին նկարահանուած են բազմաթիւ ֆիլմեր (ինչպէս՝ Սոֆիա Քոփոլայի 2006-ի ֆիլմը), գրուած են կենսագրականներ եւ ստեղծուած են թատերախաղեր ու անիմէներ (օրինակ՝ The Rose of Versailles)։ Ամերիկայի մէջ նոյնիսկ քաղաք մը անուանուած է իր պատուին՝ Մարիեթա, Օհայիօ (Marietta, Ohio)։

== Աղբիւրներ ==
&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Marie-Antoinette-queen-of-France]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://www.mixanitouxronou.gr/o-vasilias-pou-ton-chlevazan-os-erotika-anikano-ke-i-vasilissa-pou-ti-theorousan-kataskopo-i-agnostes-leptomeries-apo-ti-zoi-tou-loudovikou-ke-tis-marias-antouanetas-pou-apokefalistikan-apo-tous-epan/]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/list/ls003429707/]&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>by7xdhxf8uoy0fm9gw6fjqh96pc0hay</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250732</id>
      <parentid>250731</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T17:50:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <comment>/* Աղբիւրներ */</comment>
      <origin>250732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5592" sha1="h5szho3mjduxt3g8dd3ar2z3fuph7u5" xml:space="preserve">Մարի Անթուանէթ (, [[անգլերէն]]` Marie Antoinette. 2 Նոյեմբեր 1755 – 16 Հոկտեմբեր 1793), Ֆրանսայի թագուհին էր որպէս Լուի ԺԶ-ի (Louis XVI) կինը՝ 10 Մայիս 1774-էն մինչեւ միապետութեան վերացումը՝ 1792-ին։ Ան գլխատուեցաւ 1793-ին, Ֆրանսական Յեղափոխութեան «Ահաբեկչութեան ժամանակաշրջանին» (Reign of Terror)։


== Կենսագրութիւն ==


'''Վաղ Կեանք եւ Ամուսնութիւն'''

Մարի ծնած էր որպէս [[Աւստրիա|Աւստրիոյ]] արքայադուստր՝ Հապսպուրկ-Լորէն (Habsburg-Lorraine) տոհմէն։ Ան Մարիա Թերեզայի եւ Սուրբ Հռոմէական կայսր Ֆրանսուա Ա.-ի 15-րդ զաւակն էր եւ վերջին դուստրը։ 1769-ին ան նշանուեցաւ Ֆրանսայի թագաժառանգ Լուի-Օկիւսթին (Louis-Auguste)՝ [[Ֆրանսա]]-[[Գերմանիա]] դաշինքը ամրապնդելու նպատակով։ 1770-ին, 14 տարեկանին, ան ամուսնացաւ 15-ամեայ Լուիին հետ եւ դարձաւ Ֆրանսայի Տոֆինը (Dauphine)։ 1774-ին, Լուի ԺԶ-ի գահակալութեամբ, ան դարձաւ Ֆրանսայի թագուհի։


'''Թագուհիի Դերը եւ Քննադատութիւնները'''

Որպէս թագուհի, Մարի Անթուանէթ դարձաւ թիրախ թագաւորի քաղաքականութեան հակառակորդներուն համար։ Անոր կը մեղադրէին շռայլութեան, անբարոյականութեան եւ Աւստրիոյ հանդէպ համակրանք ունենալու մէջ։ Թէեւ սուտ էր, սակայն «Ադամանդեայ Մանեակի Գործը» (Affair of the Diamond Necklace) մեծապէս վնասեց անոր հեղինակութեան։ Յեղափոխութեան ընթացքին ան ծանօթ դարձաւ որպէս «Մատամ Տեֆիսիթ» (Madame Déficit), քանի որ ժողովուրդը զինք կը մեղադրէր երկրի տնտեսական տագնապին համար։

'''Ֆրանսական Յեղափոխութիւնը'''

1789-ի Հոկտեմբերին թագաւորական ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Թուիլըրի պալատ (Tuileries)՝ տնային կալանքի տակ։ 1791-ի Յունիսին փախուստի ձախողած փորձը աւելի եւս գրգռեց ժողովուրդին զայրոյթը։
10 Օգոստոս 1792: Յարձակում Թուիլըրիի վրայ։
13 Օգոստոս 1792: Թագաւորական ընտանիքը բանտարկուեցաւ «Թամփլ» (Temple) բանտին մէջ։
21 Սեպտեմբեր 1792: Ֆրանսան հռչակուեցաւ հանրապետութիւն եւ միապետութիւնը վերացաւ։
21 Յունուար 1793: Լուի ԺԶ-ն մահապատժի ենթարկուեցաւ։

'''Դատավարութիւնը'''

14 Հոկտեմբեր 1793-ին սկսաւ Մարի Անթուանէթի դատավարութիւնը։ Ան մեղաւոր ճանչցուեցաւ պետական գանձարանի վատնման եւ դաւաճանութեան մէջ։
16 Հոկտեմբերի առաւօտեան, ան ստիպուեցաւ սպիտակ զգեստ հագնիլ (Ֆրանսայի այրի թագուհիներու գոյնը), մազերը կտրեցին եւ ձեռքերը կապեցին։ Ի տարբերութիւն իր ամուսնոյն, զինք տարին բաց կառքով, որպէսզի ամբոխը կարենայ զինք հայհոյել։ Ան մինչեւ վերջ պահեց իր արժանապատուութիւնը։
Անոր վերջին խօսքերն էին` «Ներեցէք, պարոն, ես ատիկա դիտմամբ չըրի», երբ պատահաբար կոխեց դահիճին ոտքը։ Ան գլխատուեցաւ 12:15-ին։

'''Իր դերը ֆիլմի աշխարհին'''

''«Թող թխուածք (Պրիոշ) ուտեն»''

Յաճախ այս խօսքը կը վերագրուի Մարի Անթուանէթին, սակայն փաստ չկայ, որ ան երբեւէ ըսած է ատիկա։ Այս նախադասութիւնը առաջին անգամ յայտնուած է Ժան-Ժաք Ռուսոյի «Խոստովանութիւններ» գիրքին մէջ, երբ Մարի Անթուանէթը դեռ Ֆրանսա չէր ժամանած։

Այսօր Մարի Անթուանէթի կեանքը կը շարունակէ հետաքրքրել աշխարհը։ Անոր մասին նկարահանուած են բազմաթիւ ֆիլմեր (ինչպէս՝ Սոֆիա Քոփոլայի 2006-ի ֆիլմը), գրուած են կենսագրականներ եւ ստեղծուած են թատերախաղեր ու անիմէներ (օրինակ՝ The Rose of Versailles)։ Ամերիկայի մէջ նոյնիսկ քաղաք մը անուանուած է իր պատուին՝ Մարիեթա, Օհայիօ (Marietta, Ohio)։

== Աղբիւրներ ==
&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Marie-Antoinette-queen-of-France]&lt;/ref&gt;Մարի Անթուանէթ (անգլերեն)
&lt;ref&gt;[https://www.mixanitouxronou.gr/o-vasilias-pou-ton-chlevazan-os-erotika-anikano-ke-i-vasilissa-pou-ti-theorousan-kataskopo-i-agnostes-leptomeries-apo-ti-zoi-tou-loudovikou-ke-tis-marias-antouanetas-pou-apokefalistikan-apo-tous-epan/]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/list/ls003429707/]&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>h5szho3mjduxt3g8dd3ar2z3fuph7u5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250733</id>
      <parentid>250732</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T17:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <comment>/* Աղբիւրներ */</comment>
      <origin>250733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5623" sha1="o6l8g3e501sc64ff91i4j4wkfyn7lr2" xml:space="preserve">Մարի Անթուանէթ (, [[անգլերէն]]` Marie Antoinette. 2 Նոյեմբեր 1755 – 16 Հոկտեմբեր 1793), Ֆրանսայի թագուհին էր որպէս Լուի ԺԶ-ի (Louis XVI) կինը՝ 10 Մայիս 1774-էն մինչեւ միապետութեան վերացումը՝ 1792-ին։ Ան գլխատուեցաւ 1793-ին, Ֆրանսական Յեղափոխութեան «Ահաբեկչութեան ժամանակաշրջանին» (Reign of Terror)։


== Կենսագրութիւն ==


'''Վաղ Կեանք եւ Ամուսնութիւն'''

Մարի ծնած էր որպէս [[Աւստրիա|Աւստրիոյ]] արքայադուստր՝ Հապսպուրկ-Լորէն (Habsburg-Lorraine) տոհմէն։ Ան Մարիա Թերեզայի եւ Սուրբ Հռոմէական կայսր Ֆրանսուա Ա.-ի 15-րդ զաւակն էր եւ վերջին դուստրը։ 1769-ին ան նշանուեցաւ Ֆրանսայի թագաժառանգ Լուի-Օկիւսթին (Louis-Auguste)՝ [[Ֆրանսա]]-[[Գերմանիա]] դաշինքը ամրապնդելու նպատակով։ 1770-ին, 14 տարեկանին, ան ամուսնացաւ 15-ամեայ Լուիին հետ եւ դարձաւ Ֆրանսայի Տոֆինը (Dauphine)։ 1774-ին, Լուի ԺԶ-ի գահակալութեամբ, ան դարձաւ Ֆրանսայի թագուհի։


'''Թագուհիի Դերը եւ Քննադատութիւնները'''

Որպէս թագուհի, Մարի Անթուանէթ դարձաւ թիրախ թագաւորի քաղաքականութեան հակառակորդներուն համար։ Անոր կը մեղադրէին շռայլութեան, անբարոյականութեան եւ Աւստրիոյ հանդէպ համակրանք ունենալու մէջ։ Թէեւ սուտ էր, սակայն «Ադամանդեայ Մանեակի Գործը» (Affair of the Diamond Necklace) մեծապէս վնասեց անոր հեղինակութեան։ Յեղափոխութեան ընթացքին ան ծանօթ դարձաւ որպէս «Մատամ Տեֆիսիթ» (Madame Déficit), քանի որ ժողովուրդը զինք կը մեղադրէր երկրի տնտեսական տագնապին համար։

'''Ֆրանսական Յեղափոխութիւնը'''

1789-ի Հոկտեմբերին թագաւորական ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Թուիլըրի պալատ (Tuileries)՝ տնային կալանքի տակ։ 1791-ի Յունիսին փախուստի ձախողած փորձը աւելի եւս գրգռեց ժողովուրդին զայրոյթը։
10 Օգոստոս 1792: Յարձակում Թուիլըրիի վրայ։
13 Օգոստոս 1792: Թագաւորական ընտանիքը բանտարկուեցաւ «Թամփլ» (Temple) բանտին մէջ։
21 Սեպտեմբեր 1792: Ֆրանսան հռչակուեցաւ հանրապետութիւն եւ միապետութիւնը վերացաւ։
21 Յունուար 1793: Լուի ԺԶ-ն մահապատժի ենթարկուեցաւ։

'''Դատավարութիւնը'''

14 Հոկտեմբեր 1793-ին սկսաւ Մարի Անթուանէթի դատավարութիւնը։ Ան մեղաւոր ճանչցուեցաւ պետական գանձարանի վատնման եւ դաւաճանութեան մէջ։
16 Հոկտեմբերի առաւօտեան, ան ստիպուեցաւ սպիտակ զգեստ հագնիլ (Ֆրանսայի այրի թագուհիներու գոյնը), մազերը կտրեցին եւ ձեռքերը կապեցին։ Ի տարբերութիւն իր ամուսնոյն, զինք տարին բաց կառքով, որպէսզի ամբոխը կարենայ զինք հայհոյել։ Ան մինչեւ վերջ պահեց իր արժանապատուութիւնը։
Անոր վերջին խօսքերն էին` «Ներեցէք, պարոն, ես ատիկա դիտմամբ չըրի», երբ պատահաբար կոխեց դահիճին ոտքը։ Ան գլխատուեցաւ 12:15-ին։

'''Իր դերը ֆիլմի աշխարհին'''

''«Թող թխուածք (Պրիոշ) ուտեն»''

Յաճախ այս խօսքը կը վերագրուի Մարի Անթուանէթին, սակայն փաստ չկայ, որ ան երբեւէ ըսած է ատիկա։ Այս նախադասութիւնը առաջին անգամ յայտնուած է Ժան-Ժաք Ռուսոյի «Խոստովանութիւններ» գիրքին մէջ, երբ Մարի Անթուանէթը դեռ Ֆրանսա չէր ժամանած։

Այսօր Մարի Անթուանէթի կեանքը կը շարունակէ հետաքրքրել աշխարհը։ Անոր մասին նկարահանուած են բազմաթիւ ֆիլմեր (ինչպէս՝ Սոֆիա Քոփոլայի 2006-ի ֆիլմը), գրուած են կենսագրականներ եւ ստեղծուած են թատերախաղեր ու անիմէներ (օրինակ՝ The Rose of Versailles)։ Ամերիկայի մէջ նոյնիսկ քաղաք մը անուանուած է իր պատուին՝ Մարիեթա, Օհայիօ (Marietta, Ohio)։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Marie-Antoinette-queen-of-France]&lt;/ref&gt;Մարի Անթուանէթ]{{ref-en}}
&lt;ref&gt;[https://www.mixanitouxronou.gr/o-vasilias-pou-ton-chlevazan-os-erotika-anikano-ke-i-vasilissa-pou-ti-theorousan-kataskopo-i-agnostes-leptomeries-apo-ti-zoi-tou-loudovikou-ke-tis-marias-antouanetas-pou-apokefalistikan-apo-tous-epan/]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/list/ls003429707/]&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>o6l8g3e501sc64ff91i4j4wkfyn7lr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250734</id>
      <parentid>250733</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T17:59:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ծանօթագրութիւններ */</comment>
      <origin>250734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5731" sha1="l3sg7acd5j9fd55rnoaunyrrwubjnq2" xml:space="preserve">Մարի Անթուանէթ (, [[անգլերէն]]` Marie Antoinette. 2 Նոյեմբեր 1755 – 16 Հոկտեմբեր 1793), Ֆրանսայի թագուհին էր որպէս Լուի ԺԶ-ի (Louis XVI) կինը՝ 10 Մայիս 1774-էն մինչեւ միապետութեան վերացումը՝ 1792-ին։ Ան գլխատուեցաւ 1793-ին, Ֆրանսական Յեղափոխութեան «Ահաբեկչութեան ժամանակաշրջանին» (Reign of Terror)։


== Կենսագրութիւն ==


'''Վաղ Կեանք եւ Ամուսնութիւն'''

Մարի ծնած էր որպէս [[Աւստրիա|Աւստրիոյ]] արքայադուստր՝ Հապսպուրկ-Լորէն (Habsburg-Lorraine) տոհմէն։ Ան Մարիա Թերեզայի եւ Սուրբ Հռոմէական կայսր Ֆրանսուա Ա.-ի 15-րդ զաւակն էր եւ վերջին դուստրը։ 1769-ին ան նշանուեցաւ Ֆրանսայի թագաժառանգ Լուի-Օկիւսթին (Louis-Auguste)՝ [[Ֆրանսա]]-[[Գերմանիա]] դաշինքը ամրապնդելու նպատակով։ 1770-ին, 14 տարեկանին, ան ամուսնացաւ 15-ամեայ Լուիին հետ եւ դարձաւ Ֆրանսայի Տոֆինը (Dauphine)։ 1774-ին, Լուի ԺԶ-ի գահակալութեամբ, ան դարձաւ Ֆրանսայի թագուհի։


'''Թագուհիի Դերը եւ Քննադատութիւնները'''

Որպէս թագուհի, Մարի Անթուանէթ դարձաւ թիրախ թագաւորի քաղաքականութեան հակառակորդներուն համար։ Անոր կը մեղադրէին շռայլութեան, անբարոյականութեան եւ Աւստրիոյ հանդէպ համակրանք ունենալու մէջ։ Թէեւ սուտ էր, սակայն «Ադամանդեայ Մանեակի Գործը» (Affair of the Diamond Necklace) մեծապէս վնասեց անոր հեղինակութեան։ Յեղափոխութեան ընթացքին ան ծանօթ դարձաւ որպէս «Մատամ Տեֆիսիթ» (Madame Déficit), քանի որ ժողովուրդը զինք կը մեղադրէր երկրի տնտեսական տագնապին համար։

'''Ֆրանսական Յեղափոխութիւնը'''

1789-ի Հոկտեմբերին թագաւորական ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Թուիլըրի պալատ (Tuileries)՝ տնային կալանքի տակ։ 1791-ի Յունիսին փախուստի ձախողած փորձը աւելի եւս գրգռեց ժողովուրդին զայրոյթը։
10 Օգոստոս 1792: Յարձակում Թուիլըրիի վրայ։
13 Օգոստոս 1792: Թագաւորական ընտանիքը բանտարկուեցաւ «Թամփլ» (Temple) բանտին մէջ։
21 Սեպտեմբեր 1792: Ֆրանսան հռչակուեցաւ հանրապետութիւն եւ միապետութիւնը վերացաւ։
21 Յունուար 1793: Լուի ԺԶ-ն մահապատժի ենթարկուեցաւ։

'''Դատավարութիւնը'''

14 Հոկտեմբեր 1793-ին սկսաւ Մարի Անթուանէթի դատավարութիւնը։ Ան մեղաւոր ճանչցուեցաւ պետական գանձարանի վատնման եւ դաւաճանութեան մէջ։
16 Հոկտեմբերի առաւօտեան, ան ստիպուեցաւ սպիտակ զգեստ հագնիլ (Ֆրանսայի այրի թագուհիներու գոյնը), մազերը կտրեցին եւ ձեռքերը կապեցին։ Ի տարբերութիւն իր ամուսնոյն, զինք տարին բաց կառքով, որպէսզի ամբոխը կարենայ զինք հայհոյել։ Ան մինչեւ վերջ պահեց իր արժանապատուութիւնը։
Անոր վերջին խօսքերն էին` «Ներեցէք, պարոն, ես ատիկա դիտմամբ չըրի», երբ պատահաբար կոխեց դահիճին ոտքը։ Ան գլխատուեցաւ 12:15-ին։

'''Իր դերը ֆիլմի աշխարհին'''

''«Թող թխուածք (Պրիոշ) ուտեն»''

Յաճախ այս խօսքը կը վերագրուի Մարի Անթուանէթին, սակայն փաստ չկայ, որ ան երբեւէ ըսած է ատիկա։ Այս նախադասութիւնը առաջին անգամ յայտնուած է Ժան-Ժաք Ռուսոյի «Խոստովանութիւններ» գիրքին մէջ, երբ Մարի Անթուանէթը դեռ Ֆրանսա չէր ժամանած։

Այսօր Մարի Անթուանէթի կեանքը կը շարունակէ հետաքրքրել աշխարհը։ Անոր մասին նկարահանուած են բազմաթիւ ֆիլմեր (ինչպէս՝ Սոֆիա Քոփոլայի 2006-ի ֆիլմը), գրուած են կենսագրականներ եւ ստեղծուած են թատերախաղեր ու անիմէներ (օրինակ՝ The Rose of Versailles)։ Ամերիկայի մէջ նոյնիսկ քաղաք մը անուանուած է իր պատուին՝ Մարիեթա, Օհայիօ (Marietta, Ohio)։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Marie-Antoinette-queen-of-France]&lt;/ref&gt;Մարի Անթուանէթ{{ref-en}}
&lt;ref&gt;[https://www.mixanitouxronou.gr/o-vasilias-pou-ton-chlevazan-os-erotika-anikano-ke-i-vasilissa-pou-ti-theorousan-kataskopo-i-agnostes-leptomeries-apo-ti-zoi-tou-loudovikou-ke-tis-marias-antouanetas-pou-apokefalistikan-apo-tous-epan/]&lt;/ref&gt;Մանրամասութիւններ իր կեանքին համար{{ref-el}}
&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/list/ls003429707/]&lt;/ref&gt;Ֆիլմի աշխարհը{{ref-en}}</text>
      <sha1>l3sg7acd5j9fd55rnoaunyrrwubjnq2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250735</id>
      <parentid>250734</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T17:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ծանօթագրութիւններ */</comment>
      <origin>250735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5733" sha1="lgvly7p8s4z9bt2d7253oa5ojfrxd0o" xml:space="preserve">Մարի Անթուանէթ (, [[անգլերէն]]` Marie Antoinette. 2 Նոյեմբեր 1755 – 16 Հոկտեմբեր 1793), Ֆրանսայի թագուհին էր որպէս Լուի ԺԶ-ի (Louis XVI) կինը՝ 10 Մայիս 1774-էն մինչեւ միապետութեան վերացումը՝ 1792-ին։ Ան գլխատուեցաւ 1793-ին, Ֆրանսական Յեղափոխութեան «Ահաբեկչութեան ժամանակաշրջանին» (Reign of Terror)։


== Կենսագրութիւն ==


'''Վաղ Կեանք եւ Ամուսնութիւն'''

Մարի ծնած էր որպէս [[Աւստրիա|Աւստրիոյ]] արքայադուստր՝ Հապսպուրկ-Լորէն (Habsburg-Lorraine) տոհմէն։ Ան Մարիա Թերեզայի եւ Սուրբ Հռոմէական կայսր Ֆրանսուա Ա.-ի 15-րդ զաւակն էր եւ վերջին դուստրը։ 1769-ին ան նշանուեցաւ Ֆրանսայի թագաժառանգ Լուի-Օկիւսթին (Louis-Auguste)՝ [[Ֆրանսա]]-[[Գերմանիա]] դաշինքը ամրապնդելու նպատակով։ 1770-ին, 14 տարեկանին, ան ամուսնացաւ 15-ամեայ Լուիին հետ եւ դարձաւ Ֆրանսայի Տոֆինը (Dauphine)։ 1774-ին, Լուի ԺԶ-ի գահակալութեամբ, ան դարձաւ Ֆրանսայի թագուհի։


'''Թագուհիի Դերը եւ Քննադատութիւնները'''

Որպէս թագուհի, Մարի Անթուանէթ դարձաւ թիրախ թագաւորի քաղաքականութեան հակառակորդներուն համար։ Անոր կը մեղադրէին շռայլութեան, անբարոյականութեան եւ Աւստրիոյ հանդէպ համակրանք ունենալու մէջ։ Թէեւ սուտ էր, սակայն «Ադամանդեայ Մանեակի Գործը» (Affair of the Diamond Necklace) մեծապէս վնասեց անոր հեղինակութեան։ Յեղափոխութեան ընթացքին ան ծանօթ դարձաւ որպէս «Մատամ Տեֆիսիթ» (Madame Déficit), քանի որ ժողովուրդը զինք կը մեղադրէր երկրի տնտեսական տագնապին համար։

'''Ֆրանսական Յեղափոխութիւնը'''

1789-ի Հոկտեմբերին թագաւորական ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Թուիլըրի պալատ (Tuileries)՝ տնային կալանքի տակ։ 1791-ի Յունիսին փախուստի ձախողած փորձը աւելի եւս գրգռեց ժողովուրդին զայրոյթը։
10 Օգոստոս 1792: Յարձակում Թուիլըրիի վրայ։
13 Օգոստոս 1792: Թագաւորական ընտանիքը բանտարկուեցաւ «Թամփլ» (Temple) բանտին մէջ։
21 Սեպտեմբեր 1792: Ֆրանսան հռչակուեցաւ հանրապետութիւն եւ միապետութիւնը վերացաւ։
21 Յունուար 1793: Լուի ԺԶ-ն մահապատժի ենթարկուեցաւ։

'''Դատավարութիւնը'''

14 Հոկտեմբեր 1793-ին սկսաւ Մարի Անթուանէթի դատավարութիւնը։ Ան մեղաւոր ճանչցուեցաւ պետական գանձարանի վատնման եւ դաւաճանութեան մէջ։
16 Հոկտեմբերի առաւօտեան, ան ստիպուեցաւ սպիտակ զգեստ հագնիլ (Ֆրանսայի այրի թագուհիներու գոյնը), մազերը կտրեցին եւ ձեռքերը կապեցին։ Ի տարբերութիւն իր ամուսնոյն, զինք տարին բաց կառքով, որպէսզի ամբոխը կարենայ զինք հայհոյել։ Ան մինչեւ վերջ պահեց իր արժանապատուութիւնը։
Անոր վերջին խօսքերն էին` «Ներեցէք, պարոն, ես ատիկա դիտմամբ չըրի», երբ պատահաբար կոխեց դահիճին ոտքը։ Ան գլխատուեցաւ 12:15-ին։

'''Իր դերը ֆիլմի աշխարհին'''

''«Թող թխուածք (Պրիոշ) ուտեն»''

Յաճախ այս խօսքը կը վերագրուի Մարի Անթուանէթին, սակայն փաստ չկայ, որ ան երբեւէ ըսած է ատիկա։ Այս նախադասութիւնը առաջին անգամ յայտնուած է Ժան-Ժաք Ռուսոյի «Խոստովանութիւններ» գիրքին մէջ, երբ Մարի Անթուանէթը դեռ Ֆրանսա չէր ժամանած։

Այսօր Մարի Անթուանէթի կեանքը կը շարունակէ հետաքրքրել աշխարհը։ Անոր մասին նկարահանուած են բազմաթիւ ֆիլմեր (ինչպէս՝ Սոֆիա Քոփոլայի 2006-ի ֆիլմը), գրուած են կենսագրականներ եւ ստեղծուած են թատերախաղեր ու անիմէներ (օրինակ՝ The Rose of Versailles)։ Ամերիկայի մէջ նոյնիսկ քաղաք մը անուանուած է իր պատուին՝ Մարիեթա, Օհայիօ (Marietta, Ohio)։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Marie-Antoinette-queen-of-France]&lt;/ref&gt;Մարի Անթուանէթ{{ref-en}}

&lt;ref&gt;[https://www.mixanitouxronou.gr/o-vasilias-pou-ton-chlevazan-os-erotika-anikano-ke-i-vasilissa-pou-ti-theorousan-kataskopo-i-agnostes-leptomeries-apo-ti-zoi-tou-loudovikou-ke-tis-marias-antouanetas-pou-apokefalistikan-apo-tous-epan/]&lt;/ref&gt;Մանրամասութիւններ իր կեանքին համար{{ref-el}}

&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/list/ls003429707/]&lt;/ref&gt;Ֆիլմի աշխարհը{{ref-en}}</text>
      <sha1>lgvly7p8s4z9bt2d7253oa5ojfrxd0o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250736</id>
      <parentid>250735</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:02:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <origin>250736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5839" sha1="6kor2v9qdd4vrtqiv232c33zgpwdyv1" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Marie-Antoinette, 1775 - Musée Antoine Lécuyer.jpg|մինի|Մարի Անթուանէթ]]Մարի Անթուանէթ (, [[անգլերէն]]` Marie Antoinette. 2 Նոյեմբեր 1755 – 16 Հոկտեմբեր 1793), Ֆրանսայի թագուհին էր որպէս Լուի ԺԶ-ի (Louis XVI) կինը՝ 10 Մայիս 1774-էն մինչեւ միապետութեան վերացումը՝ 1792-ին։ Ան գլխատուեցաւ 1793-ին, Ֆրանսական Յեղափոխութեան «Ահաբեկչութեան ժամանակաշրջանին» (Reign of Terror)։


== Կենսագրութիւն ==


'''Վաղ Կեանք եւ Ամուսնութիւն'''

Մարի ծնած էր որպէս [[Աւստրիա|Աւստրիոյ]] արքայադուստր՝ Հապսպուրկ-Լորէն (Habsburg-Lorraine) տոհմէն։ Ան Մարիա Թերեզայի եւ Սուրբ Հռոմէական կայսր Ֆրանսուա Ա.-ի 15-րդ զաւակն էր եւ վերջին դուստրը։ 1769-ին ան նշանուեցաւ Ֆրանսայի թագաժառանգ Լուի-Օկիւսթին (Louis-Auguste)՝ [[Ֆրանսա]]-[[Գերմանիա]] դաշինքը ամրապնդելու նպատակով։ 1770-ին, 14 տարեկանին, ան ամուսնացաւ 15-ամեայ Լուիին հետ եւ դարձաւ Ֆրանսայի Տոֆինը (Dauphine)։ 1774-ին, Լուի ԺԶ-ի գահակալութեամբ, ան դարձաւ Ֆրանսայի թագուհի։


'''Թագուհիի Դերը եւ Քննադատութիւնները'''

Որպէս թագուհի, Մարի Անթուանէթ դարձաւ թիրախ թագաւորի քաղաքականութեան հակառակորդներուն համար։ Անոր կը մեղադրէին շռայլութեան, անբարոյականութեան եւ Աւստրիոյ հանդէպ համակրանք ունենալու մէջ։ Թէեւ սուտ էր, սակայն «Ադամանդեայ Մանեակի Գործը» (Affair of the Diamond Necklace) մեծապէս վնասեց անոր հեղինակութեան։ Յեղափոխութեան ընթացքին ան ծանօթ դարձաւ որպէս «Մատամ Տեֆիսիթ» (Madame Déficit), քանի որ ժողովուրդը զինք կը մեղադրէր երկրի տնտեսական տագնապին համար։

'''Ֆրանսական Յեղափոխութիւնը'''

1789-ի Հոկտեմբերին թագաւորական ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Թուիլըրի պալատ (Tuileries)՝ տնային կալանքի տակ։ 1791-ի Յունիսին փախուստի ձախողած փորձը աւելի եւս գրգռեց ժողովուրդին զայրոյթը։
10 Օգոստոս 1792: Յարձակում Թուիլըրիի վրայ։
13 Օգոստոս 1792: Թագաւորական ընտանիքը բանտարկուեցաւ «Թամփլ» (Temple) բանտին մէջ։
21 Սեպտեմբեր 1792: Ֆրանսան հռչակուեցաւ հանրապետութիւն եւ միապետութիւնը վերացաւ։
21 Յունուար 1793: Լուի ԺԶ-ն մահապատժի ենթարկուեցաւ։

'''Դատավարութիւնը'''

14 Հոկտեմբեր 1793-ին սկսաւ Մարի Անթուանէթի դատավարութիւնը։ Ան մեղաւոր ճանչցուեցաւ պետական գանձարանի վատնման եւ դաւաճանութեան մէջ։
16 Հոկտեմբերի առաւօտեան, ան ստիպուեցաւ սպիտակ զգեստ հագնիլ (Ֆրանսայի այրի թագուհիներու գոյնը), մազերը կտրեցին եւ ձեռքերը կապեցին։ Ի տարբերութիւն իր ամուսնոյն, զինք տարին բաց կառքով, որպէսզի ամբոխը կարենայ զինք հայհոյել։ Ան մինչեւ վերջ պահեց իր արժանապատուութիւնը։
Անոր վերջին խօսքերն էին` «Ներեցէք, պարոն, ես ատիկա դիտմամբ չըրի», երբ պատահաբար կոխեց դահիճին ոտքը։ Ան գլխատուեցաւ 12:15-ին։

'''Իր դերը ֆիլմի աշխարհին'''

''«Թող թխուածք (Պրիոշ) ուտեն»''

Յաճախ այս խօսքը կը վերագրուի Մարի Անթուանէթին, սակայն փաստ չկայ, որ ան երբեւէ ըսած է ատիկա։ Այս նախադասութիւնը առաջին անգամ յայտնուած է Ժան-Ժաք Ռուսոյի «Խոստովանութիւններ» գիրքին մէջ, երբ Մարի Անթուանէթը դեռ Ֆրանսա չէր ժամանած։

Այսօր Մարի Անթուանէթի կեանքը կը շարունակէ հետաքրքրել աշխարհը։ Անոր մասին նկարահանուած են բազմաթիւ ֆիլմեր (ինչպէս՝ Սոֆիա Քոփոլայի 2006-ի ֆիլմը), գրուած են կենսագրականներ եւ ստեղծուած են թատերախաղեր ու անիմէներ (օրինակ՝ The Rose of Versailles)։ Ամերիկայի մէջ նոյնիսկ քաղաք մը անուանուած է իր պատուին՝ Մարիեթա, Օհայիօ (Marietta, Ohio)։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Marie-Antoinette-queen-of-France]&lt;/ref&gt;Մարի Անթուանէթ{{ref-en}}

&lt;ref&gt;[https://www.mixanitouxronou.gr/o-vasilias-pou-ton-chlevazan-os-erotika-anikano-ke-i-vasilissa-pou-ti-theorousan-kataskopo-i-agnostes-leptomeries-apo-ti-zoi-tou-loudovikou-ke-tis-marias-antouanetas-pou-apokefalistikan-apo-tous-epan/]&lt;/ref&gt;Մանրամասութիւններ իր կեանքին համար{{ref-el}}

&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/list/ls003429707/]&lt;/ref&gt;Ֆիլմի աշխարհը{{ref-en}}</text>
      <sha1>6kor2v9qdd4vrtqiv232c33zgpwdyv1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250737</id>
      <parentid>250736</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <origin>250737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6094" sha1="co16codsv8cuzgu9euxtx3q70z0bojr" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Https://hips.hearstapps.com/hmg-prod/images/full-length-portrait-of-queen-marie-antoinette-of-france-news-photo-1689113652.jpg?crop=1.00xw:0.879xh;0,0.0885xh&amp;resize=480:*|մինի|Մարի Անթուանէթը եւ իր երեխաները]][[Պատկեր:Marie-Antoinette, 1775 - Musée Antoine Lécuyer.jpg|մինի|Մարի Անթուանէթ]]Մարի Անթուանէթ (, [[անգլերէն]]` Marie Antoinette. 2 Նոյեմբեր 1755 – 16 Հոկտեմբեր 1793), Ֆրանսայի թագուհին էր որպէս Լուի ԺԶ-ի (Louis XVI) կինը՝ 10 Մայիս 1774-էն մինչեւ միապետութեան վերացումը՝ 1792-ին։ Ան գլխատուեցաւ 1793-ին, Ֆրանսական Յեղափոխութեան «Ահաբեկչութեան ժամանակաշրջանին» (Reign of Terror)։


== Կենսագրութիւն ==


'''Վաղ Կեանք եւ Ամուսնութիւն'''

Մարի ծնած էր որպէս [[Աւստրիա|Աւստրիոյ]] արքայադուստր՝ Հապսպուրկ-Լորէն (Habsburg-Lorraine) տոհմէն։ Ան Մարիա Թերեզայի եւ Սուրբ Հռոմէական կայսր Ֆրանսուա Ա.-ի 15-րդ զաւակն էր եւ վերջին դուստրը։ 1769-ին ան նշանուեցաւ Ֆրանսայի թագաժառանգ Լուի-Օկիւսթին (Louis-Auguste)՝ [[Ֆրանսա]]-[[Գերմանիա]] դաշինքը ամրապնդելու նպատակով։ 1770-ին, 14 տարեկանին, ան ամուսնացաւ 15-ամեայ Լուիին հետ եւ դարձաւ Ֆրանսայի Տոֆինը (Dauphine)։ 1774-ին, Լուի ԺԶ-ի գահակալութեամբ, ան դարձաւ Ֆրանսայի թագուհի։


'''Թագուհիի Դերը եւ Քննադատութիւնները'''

Որպէս թագուհի, Մարի Անթուանէթ դարձաւ թիրախ թագաւորի քաղաքականութեան հակառակորդներուն համար։ Անոր կը մեղադրէին շռայլութեան, անբարոյականութեան եւ Աւստրիոյ հանդէպ համակրանք ունենալու մէջ։ Թէեւ սուտ էր, սակայն «Ադամանդեայ Մանեակի Գործը» (Affair of the Diamond Necklace) մեծապէս վնասեց անոր հեղինակութեան։ Յեղափոխութեան ընթացքին ան ծանօթ դարձաւ որպէս «Մատամ Տեֆիսիթ» (Madame Déficit), քանի որ ժողովուրդը զինք կը մեղադրէր երկրի տնտեսական տագնապին համար։

'''Ֆրանսական Յեղափոխութիւնը'''

1789-ի Հոկտեմբերին թագաւորական ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Թուիլըրի պալատ (Tuileries)՝ տնային կալանքի տակ։ 1791-ի Յունիսին փախուստի ձախողած փորձը աւելի եւս գրգռեց ժողովուրդին զայրոյթը։
10 Օգոստոս 1792: Յարձակում Թուիլըրիի վրայ։
13 Օգոստոս 1792: Թագաւորական ընտանիքը բանտարկուեցաւ «Թամփլ» (Temple) բանտին մէջ։
21 Սեպտեմբեր 1792: Ֆրանսան հռչակուեցաւ հանրապետութիւն եւ միապետութիւնը վերացաւ։
21 Յունուար 1793: Լուի ԺԶ-ն մահապատժի ենթարկուեցաւ։

'''Դատավարութիւնը'''

14 Հոկտեմբեր 1793-ին սկսաւ Մարի Անթուանէթի դատավարութիւնը։ Ան մեղաւոր ճանչցուեցաւ պետական գանձարանի վատնման եւ դաւաճանութեան մէջ։
16 Հոկտեմբերի առաւօտեան, ան ստիպուեցաւ սպիտակ զգեստ հագնիլ (Ֆրանսայի այրի թագուհիներու գոյնը), մազերը կտրեցին եւ ձեռքերը կապեցին։ Ի տարբերութիւն իր ամուսնոյն, զինք տարին բաց կառքով, որպէսզի ամբոխը կարենայ զինք հայհոյել։ Ան մինչեւ վերջ պահեց իր արժանապատուութիւնը։
Անոր վերջին խօսքերն էին` «Ներեցէք, պարոն, ես ատիկա դիտմամբ չըրի», երբ պատահաբար կոխեց դահիճին ոտքը։ Ան գլխատուեցաւ 12:15-ին։

'''Իր դերը ֆիլմի աշխարհին'''

''«Թող թխուածք (Պրիոշ) ուտեն»''

Յաճախ այս խօսքը կը վերագրուի Մարի Անթուանէթին, սակայն փաստ չկայ, որ ան երբեւէ ըսած է ատիկա։ Այս նախադասութիւնը առաջին անգամ յայտնուած է Ժան-Ժաք Ռուսոյի «Խոստովանութիւններ» գիրքին մէջ, երբ Մարի Անթուանէթը դեռ Ֆրանսա չէր ժամանած։

Այսօր Մարի Անթուանէթի կեանքը կը շարունակէ հետաքրքրել աշխարհը։ Անոր մասին նկարահանուած են բազմաթիւ ֆիլմեր (ինչպէս՝ Սոֆիա Քոփոլայի 2006-ի ֆիլմը), գրուած են կենսագրականներ եւ ստեղծուած են թատերախաղեր ու անիմէներ (օրինակ՝ The Rose of Versailles)։ Ամերիկայի մէջ նոյնիսկ քաղաք մը անուանուած է իր պատուին՝ Մարիեթա, Օհայիօ (Marietta, Ohio)։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Marie-Antoinette-queen-of-France]&lt;/ref&gt;Մարի Անթուանէթ{{ref-en}}

&lt;ref&gt;[https://www.mixanitouxronou.gr/o-vasilias-pou-ton-chlevazan-os-erotika-anikano-ke-i-vasilissa-pou-ti-theorousan-kataskopo-i-agnostes-leptomeries-apo-ti-zoi-tou-loudovikou-ke-tis-marias-antouanetas-pou-apokefalistikan-apo-tous-epan/]&lt;/ref&gt;Մանրամասութիւններ իր կեանքին համար{{ref-el}}

&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/list/ls003429707/]&lt;/ref&gt;Ֆիլմի աշխարհը{{ref-en}}</text>
      <sha1>co16codsv8cuzgu9euxtx3q70z0bojr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250738</id>
      <parentid>250737</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <origin>250738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5839" sha1="6kor2v9qdd4vrtqiv232c33zgpwdyv1" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Marie-Antoinette, 1775 - Musée Antoine Lécuyer.jpg|մինի|Մարի Անթուանէթ]]Մարի Անթուանէթ (, [[անգլերէն]]` Marie Antoinette. 2 Նոյեմբեր 1755 – 16 Հոկտեմբեր 1793), Ֆրանսայի թագուհին էր որպէս Լուի ԺԶ-ի (Louis XVI) կինը՝ 10 Մայիս 1774-էն մինչեւ միապետութեան վերացումը՝ 1792-ին։ Ան գլխատուեցաւ 1793-ին, Ֆրանսական Յեղափոխութեան «Ահաբեկչութեան ժամանակաշրջանին» (Reign of Terror)։


== Կենսագրութիւն ==


'''Վաղ Կեանք եւ Ամուսնութիւն'''

Մարի ծնած էր որպէս [[Աւստրիա|Աւստրիոյ]] արքայադուստր՝ Հապսպուրկ-Լորէն (Habsburg-Lorraine) տոհմէն։ Ան Մարիա Թերեզայի եւ Սուրբ Հռոմէական կայսր Ֆրանսուա Ա.-ի 15-րդ զաւակն էր եւ վերջին դուստրը։ 1769-ին ան նշանուեցաւ Ֆրանսայի թագաժառանգ Լուի-Օկիւսթին (Louis-Auguste)՝ [[Ֆրանսա]]-[[Գերմանիա]] դաշինքը ամրապնդելու նպատակով։ 1770-ին, 14 տարեկանին, ան ամուսնացաւ 15-ամեայ Լուիին հետ եւ դարձաւ Ֆրանսայի Տոֆինը (Dauphine)։ 1774-ին, Լուի ԺԶ-ի գահակալութեամբ, ան դարձաւ Ֆրանսայի թագուհի։


'''Թագուհիի Դերը եւ Քննադատութիւնները'''

Որպէս թագուհի, Մարի Անթուանէթ դարձաւ թիրախ թագաւորի քաղաքականութեան հակառակորդներուն համար։ Անոր կը մեղադրէին շռայլութեան, անբարոյականութեան եւ Աւստրիոյ հանդէպ համակրանք ունենալու մէջ։ Թէեւ սուտ էր, սակայն «Ադամանդեայ Մանեակի Գործը» (Affair of the Diamond Necklace) մեծապէս վնասեց անոր հեղինակութեան։ Յեղափոխութեան ընթացքին ան ծանօթ դարձաւ որպէս «Մատամ Տեֆիսիթ» (Madame Déficit), քանի որ ժողովուրդը զինք կը մեղադրէր երկրի տնտեսական տագնապին համար։

'''Ֆրանսական Յեղափոխութիւնը'''

1789-ի Հոկտեմբերին թագաւորական ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Թուիլըրի պալատ (Tuileries)՝ տնային կալանքի տակ։ 1791-ի Յունիսին փախուստի ձախողած փորձը աւելի եւս գրգռեց ժողովուրդին զայրոյթը։
10 Օգոստոս 1792: Յարձակում Թուիլըրիի վրայ։
13 Օգոստոս 1792: Թագաւորական ընտանիքը բանտարկուեցաւ «Թամփլ» (Temple) բանտին մէջ։
21 Սեպտեմբեր 1792: Ֆրանսան հռչակուեցաւ հանրապետութիւն եւ միապետութիւնը վերացաւ։
21 Յունուար 1793: Լուի ԺԶ-ն մահապատժի ենթարկուեցաւ։

'''Դատավարութիւնը'''

14 Հոկտեմբեր 1793-ին սկսաւ Մարի Անթուանէթի դատավարութիւնը։ Ան մեղաւոր ճանչցուեցաւ պետական գանձարանի վատնման եւ դաւաճանութեան մէջ։
16 Հոկտեմբերի առաւօտեան, ան ստիպուեցաւ սպիտակ զգեստ հագնիլ (Ֆրանսայի այրի թագուհիներու գոյնը), մազերը կտրեցին եւ ձեռքերը կապեցին։ Ի տարբերութիւն իր ամուսնոյն, զինք տարին բաց կառքով, որպէսզի ամբոխը կարենայ զինք հայհոյել։ Ան մինչեւ վերջ պահեց իր արժանապատուութիւնը։
Անոր վերջին խօսքերն էին` «Ներեցէք, պարոն, ես ատիկա դիտմամբ չըրի», երբ պատահաբար կոխեց դահիճին ոտքը։ Ան գլխատուեցաւ 12:15-ին։

'''Իր դերը ֆիլմի աշխարհին'''

''«Թող թխուածք (Պրիոշ) ուտեն»''

Յաճախ այս խօսքը կը վերագրուի Մարի Անթուանէթին, սակայն փաստ չկայ, որ ան երբեւէ ըսած է ատիկա։ Այս նախադասութիւնը առաջին անգամ յայտնուած է Ժան-Ժաք Ռուսոյի «Խոստովանութիւններ» գիրքին մէջ, երբ Մարի Անթուանէթը դեռ Ֆրանսա չէր ժամանած։

Այսօր Մարի Անթուանէթի կեանքը կը շարունակէ հետաքրքրել աշխարհը։ Անոր մասին նկարահանուած են բազմաթիւ ֆիլմեր (ինչպէս՝ Սոֆիա Քոփոլայի 2006-ի ֆիլմը), գրուած են կենսագրականներ եւ ստեղծուած են թատերախաղեր ու անիմէներ (օրինակ՝ The Rose of Versailles)։ Ամերիկայի մէջ նոյնիսկ քաղաք մը անուանուած է իր պատուին՝ Մարիեթա, Օհայիօ (Marietta, Ohio)։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Marie-Antoinette-queen-of-France]&lt;/ref&gt;Մարի Անթուանէթ{{ref-en}}

&lt;ref&gt;[https://www.mixanitouxronou.gr/o-vasilias-pou-ton-chlevazan-os-erotika-anikano-ke-i-vasilissa-pou-ti-theorousan-kataskopo-i-agnostes-leptomeries-apo-ti-zoi-tou-loudovikou-ke-tis-marias-antouanetas-pou-apokefalistikan-apo-tous-epan/]&lt;/ref&gt;Մանրամասութիւններ իր կեանքին համար{{ref-el}}

&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/list/ls003429707/]&lt;/ref&gt;Ֆիլմի աշխարհը{{ref-en}}</text>
      <sha1>6kor2v9qdd4vrtqiv232c33zgpwdyv1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250739</id>
      <parentid>250738</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <origin>250739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5932" sha1="77v80qevmotqftxx8344zn0oshhw2oz" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Marie-Antoinette sortant de la Conciergerie, le 16 octobre 1793.jpg|մինի]][[Պատկեր:Marie-Antoinette, 1775 - Musée Antoine Lécuyer.jpg|մինի|Մարի Անթուանէթ]]Մարի Անթուանէթ (, [[անգլերէն]]` Marie Antoinette. 2 Նոյեմբեր 1755 – 16 Հոկտեմբեր 1793), Ֆրանսայի թագուհին էր որպէս Լուի ԺԶ-ի (Louis XVI) կինը՝ 10 Մայիս 1774-էն մինչեւ միապետութեան վերացումը՝ 1792-ին։ Ան գլխատուեցաւ 1793-ին, Ֆրանսական Յեղափոխութեան «Ահաբեկչութեան ժամանակաշրջանին» (Reign of Terror)։


== Կենսագրութիւն ==


'''Վաղ Կեանք եւ Ամուսնութիւն'''

Մարի ծնած էր որպէս [[Աւստրիա|Աւստրիոյ]] արքայադուստր՝ Հապսպուրկ-Լորէն (Habsburg-Lorraine) տոհմէն։ Ան Մարիա Թերեզայի եւ Սուրբ Հռոմէական կայսր Ֆրանսուա Ա.-ի 15-րդ զաւակն էր եւ վերջին դուստրը։ 1769-ին ան նշանուեցաւ Ֆրանսայի թագաժառանգ Լուի-Օկիւսթին (Louis-Auguste)՝ [[Ֆրանսա]]-[[Գերմանիա]] դաշինքը ամրապնդելու նպատակով։ 1770-ին, 14 տարեկանին, ան ամուսնացաւ 15-ամեայ Լուիին հետ եւ դարձաւ Ֆրանսայի Տոֆինը (Dauphine)։ 1774-ին, Լուի ԺԶ-ի գահակալութեամբ, ան դարձաւ Ֆրանսայի թագուհի։


'''Թագուհիի Դերը եւ Քննադատութիւնները'''

Որպէս թագուհի, Մարի Անթուանէթ դարձաւ թիրախ թագաւորի քաղաքականութեան հակառակորդներուն համար։ Անոր կը մեղադրէին շռայլութեան, անբարոյականութեան եւ Աւստրիոյ հանդէպ համակրանք ունենալու մէջ։ Թէեւ սուտ էր, սակայն «Ադամանդեայ Մանեակի Գործը» (Affair of the Diamond Necklace) մեծապէս վնասեց անոր հեղինակութեան։ Յեղափոխութեան ընթացքին ան ծանօթ դարձաւ որպէս «Մատամ Տեֆիսիթ» (Madame Déficit), քանի որ ժողովուրդը զինք կը մեղադրէր երկրի տնտեսական տագնապին համար։

'''Ֆրանսական Յեղափոխութիւնը'''

1789-ի Հոկտեմբերին թագաւորական ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Թուիլըրի պալատ (Tuileries)՝ տնային կալանքի տակ։ 1791-ի Յունիսին փախուստի ձախողած փորձը աւելի եւս գրգռեց ժողովուրդին զայրոյթը։
10 Օգոստոս 1792: Յարձակում Թուիլըրիի վրայ։
13 Օգոստոս 1792: Թագաւորական ընտանիքը բանտարկուեցաւ «Թամփլ» (Temple) բանտին մէջ։
21 Սեպտեմբեր 1792: Ֆրանսան հռչակուեցաւ հանրապետութիւն եւ միապետութիւնը վերացաւ։
21 Յունուար 1793: Լուի ԺԶ-ն մահապատժի ենթարկուեցաւ։

'''Դատավարութիւնը'''

14 Հոկտեմբեր 1793-ին սկսաւ Մարի Անթուանէթի դատավարութիւնը։ Ան մեղաւոր ճանչցուեցաւ պետական գանձարանի վատնման եւ դաւաճանութեան մէջ։
16 Հոկտեմբերի առաւօտեան, ան ստիպուեցաւ սպիտակ զգեստ հագնիլ (Ֆրանսայի այրի թագուհիներու գոյնը), մազերը կտրեցին եւ ձեռքերը կապեցին։ Ի տարբերութիւն իր ամուսնոյն, զինք տարին բաց կառքով, որպէսզի ամբոխը կարենայ զինք հայհոյել։ Ան մինչեւ վերջ պահեց իր արժանապատուութիւնը։
Անոր վերջին խօսքերն էին` «Ներեցէք, պարոն, ես ատիկա դիտմամբ չըրի», երբ պատահաբար կոխեց դահիճին ոտքը։ Ան գլխատուեցաւ 12:15-ին։

'''Իր դերը ֆիլմի աշխարհին'''

''«Թող թխուածք (Պրիոշ) ուտեն»''

Յաճախ այս խօսքը կը վերագրուի Մարի Անթուանէթին, սակայն փաստ չկայ, որ ան երբեւէ ըսած է ատիկա։ Այս նախադասութիւնը առաջին անգամ յայտնուած է Ժան-Ժաք Ռուսոյի «Խոստովանութիւններ» գիրքին մէջ, երբ Մարի Անթուանէթը դեռ Ֆրանսա չէր ժամանած։

Այսօր Մարի Անթուանէթի կեանքը կը շարունակէ հետաքրքրել աշխարհը։ Անոր մասին նկարահանուած են բազմաթիւ ֆիլմեր (ինչպէս՝ Սոֆիա Քոփոլայի 2006-ի ֆիլմը), գրուած են կենսագրականներ եւ ստեղծուած են թատերախաղեր ու անիմէներ (օրինակ՝ The Rose of Versailles)։ Ամերիկայի մէջ նոյնիսկ քաղաք մը անուանուած է իր պատուին՝ Մարիեթա, Օհայիօ (Marietta, Ohio)։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Marie-Antoinette-queen-of-France]&lt;/ref&gt;Մարի Անթուանէթ{{ref-en}}

&lt;ref&gt;[https://www.mixanitouxronou.gr/o-vasilias-pou-ton-chlevazan-os-erotika-anikano-ke-i-vasilissa-pou-ti-theorousan-kataskopo-i-agnostes-leptomeries-apo-ti-zoi-tou-loudovikou-ke-tis-marias-antouanetas-pou-apokefalistikan-apo-tous-epan/]&lt;/ref&gt;Մանրամասութիւններ իր կեանքին համար{{ref-el}}

&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/list/ls003429707/]&lt;/ref&gt;Ֆիլմի աշխարհը{{ref-en}}</text>
      <sha1>77v80qevmotqftxx8344zn0oshhw2oz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250740</id>
      <parentid>250739</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:07:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <origin>250740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5931" sha1="2icifwd45sqkn8bmtqfohe2koqux0iv" xml:space="preserve">[Պատկեր:Marie-Antoinette, 1775 - Musée Antoine Lécuyer.jpg|մինի|Մարի Անթուանէթ]]Մարի Անթուանէթ (, [[անգլերէն]]` Marie Antoinette. 2 Նոյեմբեր 1755 – 16 Հոկտեմբեր 1793), Ֆրանսայի թագուհին էր որպէս Լուի ԺԶ-ի (Louis XVI) կինը՝ 10 Մայիս 1774-էն մինչեւ միապետութեան վերացումը՝ 1792-ին։ Ան գլխատուեցաւ 1793-ին, Ֆրանսական Յեղափոխութեան «Ահաբեկչութեան ժամանակաշրջանին» (Reign of Terror)։


== Կենսագրութիւն ==


'''Վաղ Կեանք եւ Ամուսնութիւն'''

Մարի ծնած էր որպէս [[Աւստրիա|Աւստրիոյ]] արքայադուստր՝ Հապսպուրկ-Լորէն (Habsburg-Lorraine) տոհմէն։ Ան Մարիա Թերեզայի եւ Սուրբ Հռոմէական կայսր Ֆրանսուա Ա.-ի 15-րդ զաւակն էր եւ վերջին դուստրը։ 1769-ին ան նշանուեցաւ Ֆրանսայի թագաժառանգ Լուի-Օկիւսթին (Louis-Auguste)՝ [[Ֆրանսա]]-[[Գերմանիա]] դաշինքը ամրապնդելու նպատակով։ 1770-ին, 14 տարեկանին, ան ամուսնացաւ 15-ամեայ Լուիին հետ եւ դարձաւ Ֆրանսայի Տոֆինը (Dauphine)։ 1774-ին, Լուի ԺԶ-ի գահակալութեամբ, ան դարձաւ Ֆրանսայի թագուհի։


'''Թագուհիի Դերը եւ Քննադատութիւնները'''

Որպէս թագուհի, Մարի Անթուանէթ դարձաւ թիրախ թագաւորի քաղաքականութեան հակառակորդներուն համար։ Անոր կը մեղադրէին շռայլութեան, անբարոյականութեան եւ Աւստրիոյ հանդէպ համակրանք ունենալու մէջ։ Թէեւ սուտ էր, սակայն «Ադամանդեայ Մանեակի Գործը» (Affair of the Diamond Necklace) մեծապէս վնասեց անոր հեղինակութեան։ Յեղափոխութեան ընթացքին ան ծանօթ դարձաւ որպէս «Մատամ Տեֆիսիթ» (Madame Déficit), քանի որ ժողովուրդը զինք կը մեղադրէր երկրի տնտեսական տագնապին համար։

'''Ֆրանսական Յեղափոխութիւնը'''

1789-ի Հոկտեմբերին թագաւորական ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Թուիլըրի պալատ (Tuileries)՝ տնային կալանքի տակ։ 1791-ի Յունիսին փախուստի ձախողած փորձը աւելի եւս գրգռեց ժողովուրդին զայրոյթը։
10 Օգոստոս 1792: Յարձակում Թուիլըրիի վրայ։
13 Օգոստոս 1792: Թագաւորական ընտանիքը բանտարկուեցաւ «Թամփլ» (Temple) բանտին մէջ։
21 Սեպտեմբեր 1792: Ֆրանսան հռչակուեցաւ հանրապետութիւն եւ միապետութիւնը վերացաւ։
21 Յունուար 1793: Լուի ԺԶ-ն մահապատժի ենթարկուեցաւ։

'''Դատավարութիւնը'''
[[Պատկեր:Marie-Antoinette sortant de la Conciergerie, le 16 octobre 1793.jpg|մինի]]
14 Հոկտեմբեր 1793-ին սկսաւ Մարի Անթուանէթի դատավարութիւնը։ Ան մեղաւոր ճանչցուեցաւ պետական գանձարանի վատնման եւ դաւաճանութեան մէջ։
16 Հոկտեմբերի առաւօտեան, ան ստիպուեցաւ սպիտակ զգեստ հագնիլ (Ֆրանսայի այրի թագուհիներու գոյնը), մազերը կտրեցին եւ ձեռքերը կապեցին։ Ի տարբերութիւն իր ամուսնոյն, զինք տարին բաց կառքով, որպէսզի ամբոխը կարենայ զինք հայհոյել։ Ան մինչեւ վերջ պահեց իր արժանապատուութիւնը։
Անոր վերջին խօսքերն էին` «Ներեցէք, պարոն, ես ատիկա դիտմամբ չըրի», երբ պատահաբար կոխեց դահիճին ոտքը։ Ան գլխատուեցաւ 12:15-ին։

'''Իր դերը ֆիլմի աշխարհին'''

''«Թող թխուածք (Պրիոշ) ուտեն»''

Յաճախ այս խօսքը կը վերագրուի Մարի Անթուանէթին, սակայն փաստ չկայ, որ ան երբեւէ ըսած է ատիկա։ Այս նախադասութիւնը առաջին անգամ յայտնուած է Ժան-Ժաք Ռուսոյի «Խոստովանութիւններ» գիրքին մէջ, երբ Մարի Անթուանէթը դեռ Ֆրանսա չէր ժամանած։

Այսօր Մարի Անթուանէթի կեանքը կը շարունակէ հետաքրքրել աշխարհը։ Անոր մասին նկարահանուած են բազմաթիւ ֆիլմեր (ինչպէս՝ Սոֆիա Քոփոլայի 2006-ի ֆիլմը), գրուած են կենսագրականներ եւ ստեղծուած են թատերախաղեր ու անիմէներ (օրինակ՝ The Rose of Versailles)։ Ամերիկայի մէջ նոյնիսկ քաղաք մը անուանուած է իր պատուին՝ Մարիեթա, Օհայիօ (Marietta, Ohio)։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Marie-Antoinette-queen-of-France]&lt;/ref&gt;Մարի Անթուանէթ{{ref-en}}

&lt;ref&gt;[https://www.mixanitouxronou.gr/o-vasilias-pou-ton-chlevazan-os-erotika-anikano-ke-i-vasilissa-pou-ti-theorousan-kataskopo-i-agnostes-leptomeries-apo-ti-zoi-tou-loudovikou-ke-tis-marias-antouanetas-pou-apokefalistikan-apo-tous-epan/]&lt;/ref&gt;Մանրամասութիւններ իր կեանքին համար{{ref-el}}

&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/list/ls003429707/]&lt;/ref&gt;Ֆիլմի աշխարհը{{ref-en}}</text>
      <sha1>2icifwd45sqkn8bmtqfohe2koqux0iv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250741</id>
      <parentid>250740</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <origin>250741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5932" sha1="n4ct42cm8d1llbbntx41l6n8vuc69jz" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Marie-Antoinette, 1775 - Musée Antoine Lécuyer.jpg|մինի|Մարի Անթուանէթ]]Մարի Անթուանէթ (, [[անգլերէն]]` Marie Antoinette. 2 Նոյեմբեր 1755 – 16 Հոկտեմբեր 1793), Ֆրանսայի թագուհին էր որպէս Լուի ԺԶ-ի (Louis XVI) կինը՝ 10 Մայիս 1774-էն մինչեւ միապետութեան վերացումը՝ 1792-ին։ Ան գլխատուեցաւ 1793-ին, Ֆրանսական Յեղափոխութեան «Ահաբեկչութեան ժամանակաշրջանին» (Reign of Terror)։


== Կենսագրութիւն ==


'''Վաղ Կեանք եւ Ամուսնութիւն'''

Մարի ծնած էր որպէս [[Աւստրիա|Աւստրիոյ]] արքայադուստր՝ Հապսպուրկ-Լորէն (Habsburg-Lorraine) տոհմէն։ Ան Մարիա Թերեզայի եւ Սուրբ Հռոմէական կայսր Ֆրանսուա Ա.-ի 15-րդ զաւակն էր եւ վերջին դուստրը։ 1769-ին ան նշանուեցաւ Ֆրանսայի թագաժառանգ Լուի-Օկիւսթին (Louis-Auguste)՝ [[Ֆրանսա]]-[[Գերմանիա]] դաշինքը ամրապնդելու նպատակով։ 1770-ին, 14 տարեկանին, ան ամուսնացաւ 15-ամեայ Լուիին հետ եւ դարձաւ Ֆրանսայի Տոֆինը (Dauphine)։ 1774-ին, Լուի ԺԶ-ի գահակալութեամբ, ան դարձաւ Ֆրանսայի թագուհի։


'''Թագուհիի Դերը եւ Քննադատութիւնները'''

Որպէս թագուհի, Մարի Անթուանէթ դարձաւ թիրախ թագաւորի քաղաքականութեան հակառակորդներուն համար։ Անոր կը մեղադրէին շռայլութեան, անբարոյականութեան եւ Աւստրիոյ հանդէպ համակրանք ունենալու մէջ։ Թէեւ սուտ էր, սակայն «Ադամանդեայ Մանեակի Գործը» (Affair of the Diamond Necklace) մեծապէս վնասեց անոր հեղինակութեան։ Յեղափոխութեան ընթացքին ան ծանօթ դարձաւ որպէս «Մատամ Տեֆիսիթ» (Madame Déficit), քանի որ ժողովուրդը զինք կը մեղադրէր երկրի տնտեսական տագնապին համար։

'''Ֆրանսական Յեղափոխութիւնը'''

1789-ի Հոկտեմբերին թագաւորական ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Թուիլըրի պալատ (Tuileries)՝ տնային կալանքի տակ։ 1791-ի Յունիսին փախուստի ձախողած փորձը աւելի եւս գրգռեց ժողովուրդին զայրոյթը։
10 Օգոստոս 1792: Յարձակում Թուիլըրիի վրայ։
13 Օգոստոս 1792: Թագաւորական ընտանիքը բանտարկուեցաւ «Թամփլ» (Temple) բանտին մէջ։
21 Սեպտեմբեր 1792: Ֆրանսան հռչակուեցաւ հանրապետութիւն եւ միապետութիւնը վերացաւ։
21 Յունուար 1793: Լուի ԺԶ-ն մահապատժի ենթարկուեցաւ։

'''Դատավարութիւնը'''
[[Պատկեր:Marie-Antoinette sortant de la Conciergerie, le 16 octobre 1793.jpg|մինի]]
14 Հոկտեմբեր 1793-ին սկսաւ Մարի Անթուանէթի դատավարութիւնը։ Ան մեղաւոր ճանչցուեցաւ պետական գանձարանի վատնման եւ դաւաճանութեան մէջ։
16 Հոկտեմբերի առաւօտեան, ան ստիպուեցաւ սպիտակ զգեստ հագնիլ (Ֆրանսայի այրի թագուհիներու գոյնը), մազերը կտրեցին եւ ձեռքերը կապեցին։ Ի տարբերութիւն իր ամուսնոյն, զինք տարին բաց կառքով, որպէսզի ամբոխը կարենայ զինք հայհոյել։ Ան մինչեւ վերջ պահեց իր արժանապատուութիւնը։
Անոր վերջին խօսքերն էին` «Ներեցէք, պարոն, ես ատիկա դիտմամբ չըրի», երբ պատահաբար կոխեց դահիճին ոտքը։ Ան գլխատուեցաւ 12:15-ին։

'''Իր դերը ֆիլմի աշխարհին'''

''«Թող թխուածք (Պրիոշ) ուտեն»''

Յաճախ այս խօսքը կը վերագրուի Մարի Անթուանէթին, սակայն փաստ չկայ, որ ան երբեւէ ըսած է ատիկա։ Այս նախադասութիւնը առաջին անգամ յայտնուած է Ժան-Ժաք Ռուսոյի «Խոստովանութիւններ» գիրքին մէջ, երբ Մարի Անթուանէթը դեռ Ֆրանսա չէր ժամանած։

Այսօր Մարի Անթուանէթի կեանքը կը շարունակէ հետաքրքրել աշխարհը։ Անոր մասին նկարահանուած են բազմաթիւ ֆիլմեր (ինչպէս՝ Սոֆիա Քոփոլայի 2006-ի ֆիլմը), գրուած են կենսագրականներ եւ ստեղծուած են թատերախաղեր ու անիմէներ (օրինակ՝ The Rose of Versailles)։ Ամերիկայի մէջ նոյնիսկ քաղաք մը անուանուած է իր պատուին՝ Մարիեթա, Օհայիօ (Marietta, Ohio)։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Marie-Antoinette-queen-of-France]&lt;/ref&gt;Մարի Անթուանէթ{{ref-en}}

&lt;ref&gt;[https://www.mixanitouxronou.gr/o-vasilias-pou-ton-chlevazan-os-erotika-anikano-ke-i-vasilissa-pou-ti-theorousan-kataskopo-i-agnostes-leptomeries-apo-ti-zoi-tou-loudovikou-ke-tis-marias-antouanetas-pou-apokefalistikan-apo-tous-epan/]&lt;/ref&gt;Մանրամասութիւններ իր կեանքին համար{{ref-el}}

&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/list/ls003429707/]&lt;/ref&gt;Ֆիլմի աշխարհը{{ref-en}}</text>
      <sha1>n4ct42cm8d1llbbntx41l6n8vuc69jz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250742</id>
      <parentid>250741</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:12:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <origin>250742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5944" sha1="gwjow6h87m4pshfy3cmjtywkz33b21d" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Marie-Antoinette, 1775 - Musée Antoine Lécuyer.jpg|մինի|Մարի Անթուանէթ]]Մարի Անթուանէթ (, [[անգլերէն]]` Marie Antoinette. 2 Նոյեմբեր 1755 – 16 Հոկտեմբեր 1793), Ֆրանսայի թագուհին էր որպէս Լուի ԺԶ-ի (Louis XVI) կինը՝ 10 Մայիս 1774-էն մինչեւ միապետութեան վերացումը՝ 1792-ին։ Ան գլխատուեցաւ 1793-ին, Ֆրանսական Յեղափոխութեան «Ահաբեկչութեան ժամանակաշրջանին» (Reign of Terror)։


== Կենսագրութիւն ==


'''Վաղ Կեանք եւ Ամուսնութիւն'''

Մարի ծնած էր որպէս [[Աւստրիա|Աւստրիոյ]] արքայադուստր՝ Հապսպուրկ-Լորէն (Habsburg-Lorraine) տոհմէն։ Ան Մարիա Թերեզայի եւ Սուրբ Հռոմէական կայսր Ֆրանսուա Ա.-ի 15-րդ զաւակն էր եւ վերջին դուստրը։ 1769-ին ան նշանուեցաւ Ֆրանսայի թագաժառանգ Լուի-Օկիւսթին (Louis-Auguste)՝ [[Ֆրանսա]]-[[Գերմանիա]] դաշինքը ամրապնդելու նպատակով։ 1770-ին, 14 տարեկանին, ան ամուսնացաւ 15-ամեայ Լուիին հետ եւ դարձաւ Ֆրանսայի Տոֆինը (Dauphine)։ 1774-ին, Լուի ԺԶ-ի գահակալութեամբ, ան դարձաւ Ֆրանսայի թագուհի։


'''Թագուհիի Դերը եւ Քննադատութիւնները'''

Որպէս թագուհի, Մարի Անթուանէթ դարձաւ թիրախ թագաւորի քաղաքականութեան հակառակորդներուն համար։ Անոր կը մեղադրէին շռայլութեան, անբարոյականութեան եւ Աւստրիոյ հանդէպ համակրանք ունենալու մէջ։ Թէեւ սուտ էր, սակայն «Ադամանդեայ Մանեակի Գործը» (Affair of the Diamond Necklace) մեծապէս վնասեց անոր հեղինակութեան։ Յեղափոխութեան ընթացքին ան ծանօթ դարձաւ որպէս «Մատամ Տեֆիսիթ» (Madame Déficit), քանի որ ժողովուրդը զինք կը մեղադրէր երկրի տնտեսական տագնապին համար։

'''Ֆրանսական Յեղափոխութիւնը'''

1789-ի Հոկտեմբերին թագաւորական ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Թուիլըրի պալատ (Tuileries)՝ տնային կալանքի տակ։ 1791-ի Յունիսին փախուստի ձախողած փորձը աւելի եւս գրգռեց ժողովուրդին զայրոյթը։
•10 Օգոստոս 1792: Յարձակում Թուիլըրիի վրայ։
•13 Օգոստոս 1792: Թագաւորական ընտանիքը բանտարկուեցաւ «Թամփլ» (Temple) բանտին մէջ։
•21 Սեպտեմբեր 1792: Ֆրանսան հռչակուեցաւ հանրապետութիւն եւ միապետութիւնը վերացաւ։
•21 Յունուար 1793: Լուի ԺԶ-ն մահապատժի ենթարկուեցաւ։

'''Դատավարութիւնը'''
[[Պատկեր:Marie-Antoinette sortant de la Conciergerie, le 16 octobre 1793.jpg|մինի]]
14 Հոկտեմբեր 1793-ին սկսաւ Մարի Անթուանէթի դատավարութիւնը։ Ան մեղաւոր ճանչցուեցաւ պետական գանձարանի վատնման եւ դաւաճանութեան մէջ։
16 Հոկտեմբերի առաւօտեան, ան ստիպուեցաւ սպիտակ զգեստ հագնիլ (Ֆրանսայի այրի թագուհիներու գոյնը), մազերը կտրեցին եւ ձեռքերը կապեցին։ Ի տարբերութիւն իր ամուսնոյն, զինք տարին բաց կառքով, որպէսզի ամբոխը կարենայ զինք հայհոյել։ Ան մինչեւ վերջ պահեց իր արժանապատուութիւնը։
Անոր վերջին խօսքերն էին` «Ներեցէք, պարոն, ես ատիկա դիտմամբ չըրի», երբ պատահաբար կոխեց դահիճին ոտքը։ Ան գլխատուեցաւ 12:15-ին։

'''Իր դերը ֆիլմի աշխարհին'''

''«Թող թխուածք (Պրիոշ) ուտեն»''

Յաճախ այս խօսքը կը վերագրուի Մարի Անթուանէթին, սակայն փաստ չկայ, որ ան երբեւէ ըսած է ատիկա։ Այս նախադասութիւնը առաջին անգամ յայտնուած է Ժան-Ժաք Ռուսոյի «Խոստովանութիւններ» գիրքին մէջ, երբ Մարի Անթուանէթը դեռ Ֆրանսա չէր ժամանած։

Այսօր Մարի Անթուանէթի կեանքը կը շարունակէ հետաքրքրել աշխարհը։ Անոր մասին նկարահանուած են բազմաթիւ ֆիլմեր (ինչպէս՝ Սոֆիա Քոփոլայի 2006-ի ֆիլմը), գրուած են կենսագրականներ եւ ստեղծուած են թատերախաղեր ու անիմէներ (օրինակ՝ The Rose of Versailles)։ Ամերիկայի մէջ նոյնիսկ քաղաք մը անուանուած է իր պատուին՝ Մարիեթա, Օհայիօ (Marietta, Ohio)։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Marie-Antoinette-queen-of-France]&lt;/ref&gt;Մարի Անթուանէթ{{ref-en}}

&lt;ref&gt;[https://www.mixanitouxronou.gr/o-vasilias-pou-ton-chlevazan-os-erotika-anikano-ke-i-vasilissa-pou-ti-theorousan-kataskopo-i-agnostes-leptomeries-apo-ti-zoi-tou-loudovikou-ke-tis-marias-antouanetas-pou-apokefalistikan-apo-tous-epan/]&lt;/ref&gt;Մանրամասութիւններ իր կեանքին համար{{ref-el}}

&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/list/ls003429707/]&lt;/ref&gt;Ֆիլմի աշխարհը{{ref-en}}</text>
      <sha1>gwjow6h87m4pshfy3cmjtywkz33b21d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250743</id>
      <parentid>250742</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NataliEkiz</username>
        <id>5748</id>
      </contributor>
      <origin>250743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5948" sha1="gvlndb5hnhpxczb6rndi1pox20p9zsl" xml:space="preserve">[[Պատկեր:Marie-Antoinette, 1775 - Musée Antoine Lécuyer.jpg|մինի|Մարի Անթուանէթ]]Մարի Անթուանէթ (, [[անգլերէն]]` Marie Antoinette. 2 Նոյեմբեր 1755 – 16 Հոկտեմբեր 1793), Ֆրանսայի թագուհին էր որպէս Լուի ԺԶ-ի (Louis XVI) կինը՝ 10 Մայիս 1774-էն մինչեւ միապետութեան վերացումը՝ 1792-ին։ Ան գլխատուեցաւ 1793-ին, Ֆրանսական Յեղափոխութեան «Ահաբեկչութեան ժամանակաշրջանին» (Reign of Terror)։


== Կենսագրութիւն ==


'''Վաղ Կեանք եւ Ամուսնութիւն'''

Մարի ծնած էր որպէս [[Աւստրիա|Աւստրիոյ]] արքայադուստր՝ Հապսպուրկ-Լորէն (Habsburg-Lorraine) տոհմէն։ Ան Մարիա Թերեզայի եւ Սուրբ Հռոմէական կայսր Ֆրանսուա Ա.-ի 15-րդ զաւակն էր եւ վերջին դուստրը։ 1769-ին ան նշանուեցաւ Ֆրանսայի թագաժառանգ Լուի-Օկիւսթին (Louis-Auguste)՝ [[Ֆրանսա]]-[[Գերմանիա]] դաշինքը ամրապնդելու նպատակով։ 1770-ին, 14 տարեկանին, ան ամուսնացաւ 15-ամեայ Լուիին հետ եւ դարձաւ Ֆրանսայի Տոֆինը (Dauphine)։ 1774-ին, Լուի ԺԶ-ի գահակալութեամբ, ան դարձաւ Ֆրանսայի թագուհի։


'''Թագուհիի Դերը եւ Քննադատութիւնները'''

Որպէս թագուհի, Մարի Անթուանէթ դարձաւ թիրախ թագաւորի քաղաքականութեան հակառակորդներուն համար։ Անոր կը մեղադրէին շռայլութեան, անբարոյականութեան եւ Աւստրիոյ հանդէպ համակրանք ունենալու մէջ։ Թէեւ սուտ էր, սակայն «Ադամանդեայ Մանեակի Գործը» (Affair of the Diamond Necklace) մեծապէս վնասեց անոր հեղինակութեան։ Յեղափոխութեան ընթացքին ան ծանօթ դարձաւ որպէս «Մատամ Տեֆիսիթ» (Madame Déficit), քանի որ ժողովուրդը զինք կը մեղադրէր երկրի տնտեսական տագնապին համար։

'''Ֆրանսական Յեղափոխութիւնը'''

1789-ի Հոկտեմբերին թագաւորական ընտանիքը տեղափոխուեցաւ Թուիլըրի պալատ (Tuileries)՝ տնային կալանքի տակ։ 1791-ի Յունիսին փախուստի ձախողած փորձը աւելի եւս գրգռեց ժողովուրդին զայրոյթը։

•10 Օգոստոս 1792: Յարձակում Թուիլըրիի վրայ։

•13 Օգոստոս 1792: Թագաւորական ընտանիքը բանտարկուեցաւ «Թամփլ» (Temple) բանտին մէջ։

•21 Սեպտեմբեր 1792: Ֆրանսան հռչակուեցաւ հանրապետութիւն եւ միապետութիւնը վերացաւ։

•21 Յունուար 1793: Լուի ԺԶ-ն մահապատժի ենթարկուեցաւ։

'''Դատավարութիւնը'''
[[Պատկեր:Marie-Antoinette sortant de la Conciergerie, le 16 octobre 1793.jpg|մինի]]
14 Հոկտեմբեր 1793-ին սկսաւ Մարի Անթուանէթի դատավարութիւնը։ Ան մեղաւոր ճանչցուեցաւ պետական գանձարանի վատնման եւ դաւաճանութեան մէջ։
16 Հոկտեմբերի առաւօտեան, ան ստիպուեցաւ սպիտակ զգեստ հագնիլ (Ֆրանսայի այրի թագուհիներու գոյնը), մազերը կտրեցին եւ ձեռքերը կապեցին։ Ի տարբերութիւն իր ամուսնոյն, զինք տարին բաց կառքով, որպէսզի ամբոխը կարենայ զինք հայհոյել։ Ան մինչեւ վերջ պահեց իր արժանապատուութիւնը։
Անոր վերջին խօսքերն էին` «Ներեցէք, պարոն, ես ատիկա դիտմամբ չըրի», երբ պատահաբար կոխեց դահիճին ոտքը։ Ան գլխատուեցաւ 12:15-ին։

'''Իր դերը ֆիլմի աշխարհին'''

''«Թող թխուածք (Պրիոշ) ուտեն»''

Յաճախ այս խօսքը կը վերագրուի Մարի Անթուանէթին, սակայն փաստ չկայ, որ ան երբեւէ ըսած է ատիկա։ Այս նախադասութիւնը առաջին անգամ յայտնուած է Ժան-Ժաք Ռուսոյի «Խոստովանութիւններ» գիրքին մէջ, երբ Մարի Անթուանէթը դեռ Ֆրանսա չէր ժամանած։

Այսօր Մարի Անթուանէթի կեանքը կը շարունակէ հետաքրքրել աշխարհը։ Անոր մասին նկարահանուած են բազմաթիւ ֆիլմեր (ինչպէս՝ Սոֆիա Քոփոլայի 2006-ի ֆիլմը), գրուած են կենսագրականներ եւ ստեղծուած են թատերախաղեր ու անիմէներ (օրինակ՝ The Rose of Versailles)։ Ամերիկայի մէջ նոյնիսկ քաղաք մը անուանուած է իր պատուին՝ Մարիեթա, Օհայիօ (Marietta, Ohio)։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/biography/Marie-Antoinette-queen-of-France]&lt;/ref&gt;Մարի Անթուանէթ{{ref-en}}

&lt;ref&gt;[https://www.mixanitouxronou.gr/o-vasilias-pou-ton-chlevazan-os-erotika-anikano-ke-i-vasilissa-pou-ti-theorousan-kataskopo-i-agnostes-leptomeries-apo-ti-zoi-tou-loudovikou-ke-tis-marias-antouanetas-pou-apokefalistikan-apo-tous-epan/]&lt;/ref&gt;Մանրամասութիւններ իր կեանքին համար{{ref-el}}

&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/list/ls003429707/]&lt;/ref&gt;Ֆիլմի աշխարհը{{ref-en}}</text>
      <sha1>gvlndb5hnhpxczb6rndi1pox20p9zsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Փաս Վեկա</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31627</id>
    <revision>
      <id>250744</id>
      <timestamp>2026-05-06T08:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}}  '''Փաս Վեկա''' ({{Lang-es|Paz Vega}}, {{ԱԾ}}), սպանացի դերասանուհի։  [[Պատկեր:Paz Vega &amp; Nicole Kidman - Grace of Monaco Cannes 2014 (cropped).jpg|ձախից|մինի|218x218փքս|Վեկան եւՆիկոլ Քիտմընը «Քանն»ի փառատօնի ընթացքին, 2014։]] [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Ցեղասպանութեան]] նուիրուած Թաւիանի եղբայրներու...»:</comment>
      <origin>250744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4301" sha1="a1mn7clunkij48tgfdanh9k87eqxajo" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Փաս Վեկա''' ({{Lang-es|Paz Vega}}, {{ԱԾ}}), սպանացի դերասանուհի։ 
[[Պատկեր:Paz Vega &amp; Nicole Kidman - Grace of Monaco Cannes 2014 (cropped).jpg|ձախից|մինի|218x218փքս|Վեկան եւՆիկոլ Քիտմընը «Քանն»ի փառատօնի ընթացքին, 2014։]]
[[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Ցեղասպանութեան]] նուիրուած Թաւիանի եղբայրներու «Արտոյտներու ագարակը» (2007) շարժապատկերին մէջ  մարմնաւորած է հայուհի Նունիկը:

2002 թուականին դերասանուհին ամուսնացած է [[Վենեզուելա|վենեզուելացի]] Օրսոն Սալասարի հետ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.revistavanityfair.es/articulos/entrevista-paz-vega-orson-salazar-20-aniversario-bodas|title=Hablamos con Paz Vega y Orson Salazar en el 20º aniversario de su boda: “Cuando sientes que tienes que luchar cada día para conservar a tu pareja, mal asunto. Es justo lo contrario”|last=Jordan|first=Marijo|date=2022-03-19|website=Vanity Fair|language=es-ES|access-date=2025-12-09}}&lt;/ref&gt; ունին երեք զաւակ։ Առաջին զաւակը ծնած է 2004 թուականի [[Մայիս|Մայիսին՝]] Օրսըն կրտսերը (մանչ)&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/05/03/arts/EU-A-E-Spain-Paz-Vega.php|title=Spanish actress Paz Vega gives birth to baby boy|page=3|date=3 May 2007|agency=Associated Press|newspaper=[[International Herald Tribune]]|access-date=10 February 2008|location=Madrid|archive-url=https://web.archive.org/web/20070527073752/http://www.iht.com/articles/ap/2007/05/03/arts/EU-A-E-Spain-Paz-Vega.php|archive-date=27 May 2007}}&lt;/ref&gt;, երկրորդ զաւակը 2006 թուականի [[Յունիս|Յունիսին]]՝ Աւուն  (դուստր)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://people.com/parents/paz-vega-welcomes-daughter-ava/|title=Paz Vega Welcomes Daughter Ava|last=Leonardo|first=Anya|date=21 July 2009|work=People|archive-url=https://archive.today/20120712081739/http://celebritybabies.people.com/2009/07/21/paz-vega-welcomes-daughter-ava/|archive-date=12 July 2012|access-date=13 November 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; եւ երրորդ զաւակը 2007 թուականի [[Օգոստոս|Օսգոստոսին]]՝ Լենընը (մանչ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.celebrity-gossip.net/paz-vega/paz-vega-leaves-hospital-baby-lenon-400878|title=Paz Vega Leaves Hospital with Baby Lenon|date=18 August 2010|work=Celebrity Gossip|publisher=Bluefin Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315170943/http://www.celebrity-gossip.net/paz-vega/paz-vega-leaves-hospital-baby-lenon-400878|archive-date=15 March 2016|access-date=13 September 2018|agency=Brand Technologies Inc.}}&lt;/ref&gt;։

== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է [[Սեւիլիա]], [[Անտալուսիա]]։ Մայրը՝ տնային տնտեսուհի, իսկ հայրը՝ նախկին ցլամարտիկ&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sfgate.com/entertainment/article/SPANGLISH-ACTRESS-TALENT-TRANSLATES-WELL-2629877.php|title='Spanglish' Actress' Talent Translates Well|newspaper=[[San Francisco Chronicle]]|date=12 December 2004|access-date=14 January 2014|first=Hugh|last=Hart}}&lt;/ref&gt;։ Վեկայի կրտսեր քոյրը հանդէս եկած է իբրեւ ֆլամենկօ պարուհի։ Վեկան իր ընտանիքը նկարագրած է իբրեւ «աւանդական» եւ [[Կաթոլիկ եկեղեցի|կաթոլիկ]]։

Ան իր բեմական ազգանունը՝ «Վեկա», ստացած է մեծ մօրմէն։

Փաս որոշած է դերասանուհի դառնալ 16 տարեկանին Ֆետերիքօ Կարսիա Լորքայի «Պեռնարդտա Ալպայի տունը» (La casa de Bernarda Alba) թատրոնի ներկայացումը դիտելէ ետք&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hola.com/biografias/paz-vega/|title=Paz Vega. Noticias, fotos y biografía de Paz Vega|last=S.A.|first=Hola|website=hola.com|language=es|access-date=20 December 2016}}&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ]]</text>
      <sha1>a1mn7clunkij48tgfdanh9k87eqxajo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>250745</id>
      <parentid>250744</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T08:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>250745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4357" sha1="tdrwrjy0hp2jlom3q00odoytqwokoll" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ|պատկեր=Premios Goya 2020 - Paz Vega (cropped).jpg}}

'''Փաս Վեկա''' ({{Lang-es|Paz Vega}}, {{ԱԾ}}), սպանացի դերասանուհի։ 
[[Պատկեր:Paz Vega &amp; Nicole Kidman - Grace of Monaco Cannes 2014 (cropped).jpg|ձախից|մինի|218x218փքս|Վեկան եւՆիկոլ Քիտմընը «Քանն»ի փառատօնի ընթացքին, 2014։]]
[[Հայոց Ցեղասպանութիւն|Ցեղասպանութեան]] նուիրուած Թաւիանի եղբայրներու «Արտոյտներու ագարակը» (2007) շարժապատկերին մէջ  մարմնաւորած է հայուհի Նունիկը:

2002 թուականին դերասանուհին ամուսնացած է [[Վենեզուելա|վենեզուելացի]] Օրսոն Սալասարի հետ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.revistavanityfair.es/articulos/entrevista-paz-vega-orson-salazar-20-aniversario-bodas|title=Hablamos con Paz Vega y Orson Salazar en el 20º aniversario de su boda: “Cuando sientes que tienes que luchar cada día para conservar a tu pareja, mal asunto. Es justo lo contrario”|last=Jordan|first=Marijo|date=2022-03-19|website=Vanity Fair|language=es-ES|access-date=2025-12-09}}&lt;/ref&gt; ունին երեք զաւակ։ Առաջին զաւակը ծնած է 2004 թուականի [[Մայիս|Մայիսին՝]] Օրսըն կրտսերը (մանչ)&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/05/03/arts/EU-A-E-Spain-Paz-Vega.php|title=Spanish actress Paz Vega gives birth to baby boy|page=3|date=3 May 2007|agency=Associated Press|newspaper=[[International Herald Tribune]]|access-date=10 February 2008|location=Madrid|archive-url=https://web.archive.org/web/20070527073752/http://www.iht.com/articles/ap/2007/05/03/arts/EU-A-E-Spain-Paz-Vega.php|archive-date=27 May 2007}}&lt;/ref&gt;, երկրորդ զաւակը 2006 թուականի [[Յունիս|Յունիսին]]՝ Աւուն  (դուստր)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://people.com/parents/paz-vega-welcomes-daughter-ava/|title=Paz Vega Welcomes Daughter Ava|last=Leonardo|first=Anya|date=21 July 2009|work=People|archive-url=https://archive.today/20120712081739/http://celebritybabies.people.com/2009/07/21/paz-vega-welcomes-daughter-ava/|archive-date=12 July 2012|access-date=13 November 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; եւ երրորդ զաւակը 2007 թուականի [[Օգոստոս|Օսգոստոսին]]՝ Լենընը (մանչ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.celebrity-gossip.net/paz-vega/paz-vega-leaves-hospital-baby-lenon-400878|title=Paz Vega Leaves Hospital with Baby Lenon|date=18 August 2010|work=Celebrity Gossip|publisher=Bluefin Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315170943/http://www.celebrity-gossip.net/paz-vega/paz-vega-leaves-hospital-baby-lenon-400878|archive-date=15 March 2016|access-date=13 September 2018|agency=Brand Technologies Inc.}}&lt;/ref&gt;։

== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է [[Սեւիլիա]], [[Անտալուսիա]]։ Մայրը՝ տնային տնտեսուհի, իսկ հայրը՝ նախկին ցլամարտիկ&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sfgate.com/entertainment/article/SPANGLISH-ACTRESS-TALENT-TRANSLATES-WELL-2629877.php|title='Spanglish' Actress' Talent Translates Well|newspaper=[[San Francisco Chronicle]]|date=12 December 2004|access-date=14 January 2014|first=Hugh|last=Hart}}&lt;/ref&gt;։ Վեկայի կրտսեր քոյրը հանդէս եկած է իբրեւ ֆլամենկօ պարուհի։ Վեկան իր ընտանիքը նկարագրած է իբրեւ «աւանդական» եւ [[Կաթոլիկ եկեղեցի|կաթոլիկ]]։

Ան իր բեմական ազգանունը՝ «Վեկա», ստացած է մեծ մօրմէն։

Փաս որոշած է դերասանուհի դառնալ 16 տարեկանին Ֆետերիքօ Կարսիա Լորքայի «Պեռնարդտա Ալպայի տունը» (La casa de Bernarda Alba) թատրոնի ներկայացումը դիտելէ ետք&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hola.com/biografias/paz-vega/|title=Paz Vega. Noticias, fotos y biografía de Paz Vega|last=S.A.|first=Hola|website=hola.com|language=es|access-date=20 December 2016}}&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Դերասանուհիներ]]</text>
      <sha1>tdrwrjy0hp2jlom3q00odoytqwokoll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Մարտիկ Մարթին</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31628</id>
    <revision>
      <id>250751</id>
      <timestamp>2026-05-06T10:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Azniv Stepanian</username>
        <id>8</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}}  '''Մարտիկ Մարթին''' ({{ԱԾ}}), ամերիկահայ բեմագիր։  == Կենսագրական գիծեր == Ծնած է  է [[Իրան]]։ Ան հասակ նետած է [[Իրաք|Իրաքի]] մէջ, ապա հաստատուած է [[Նիւ Եորք]], ուր իր համալսարանական տարիներուն ծանօթացած է ամերիկացի հռչակաւոր բեմադրիչ Մարթին Սքորսէզիի հետ...»:</comment>
      <origin>250751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1730" sha1="hn3n5obem7anx6mr54xxtuy5wt01vb9" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Անձ}}

'''Մարտիկ Մարթին''' ({{ԱԾ}}), ամերիկահայ բեմագիր։

== Կենսագրական գիծեր ==
Ծնած է  է [[Իրան]]։ Ան հասակ նետած է [[Իրաք|Իրաքի]] մէջ, ապա հաստատուած է [[Նիւ Եորք]], ուր իր համալսարանական տարիներուն ծանօթացած է ամերիկացի հռչակաւոր բեմադրիչ Մարթին Սքորսէզիի հետ, որուն երեք ֆիլմերուն («Mean Streets», «New York, New York», «Raging Bull») բեմագրութիւններուն հեղինակը կամ համահեղինակն է:

Մարտիկ Մարթինի վերջին գործերէն մէկն էր Հայոց Ցեղասպանութեան մասին Ֆաթիհ Աքընի բեմադրած «Հատումը» («The Cut») ֆիլմին համահեղինակութիւնը:

Անոր կեանքին նուիրուած «Mardik: Baghdad to Hollywood» ժապաւէնը («Մարտիկ. Պաղտատէն Հոլիվուտ») հրապարակ հանուած էր 2008-ին:

Մարտիկ Մարթին նաեւ բեմագրութիւն դասաւանդած է Նիւ Եորքի եւ Հարաւային [[Քալիֆորնիա|Քալիֆորնիոյ]] համալսարաններուն մէջ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://asbarez17.rssing.com/chan-9318650/all_p72.html#c9318650a1438|title=Ոչ Եւս Է Հեղինակաւոր Բեմագրող Մարտիկ Մարթին|website=asbarez17.rssing.com|accessdate=2026-05-06}}&lt;/ref&gt;։

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}
[[Ստորոգութիւն:Ամերիկահայեր]]
[[Ստորոգութիւն:Բեմագիրներ]]</text>
      <sha1>hn3n5obem7anx6mr54xxtuy5wt01vb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Վաթի էղիաս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31629</id>
    <revision>
      <id>250766</id>
      <timestamp>2026-05-06T11:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MARIA XAR</username>
        <id>14408</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «վափի էղինա: Էղինա կղզիին ձովաբնայ բնակավայր է գեղեցիկ ձովեզերքով : Ըստ 2011-ի մարդահարին ունի 1495 բնակիչ : Ծովու մակերեսէն բարձրութիւնը 80 մէթր է եւ էղինա քաղաքէն հերաւորութիւն 10քլ է:  Վաթին նախապէս քիւղատնտեսական շրջան մըն էր ուր խաղողի այգիներ եւ ձիթենիներ կը մշակ...»:</comment>
      <origin>250766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1265" sha1="3at1pp4cg1z0rqhie94clk3pujx09hb" xml:space="preserve">վափի էղինա: Էղինա կղզիին ձովաբնայ բնակավայր է գեղեցիկ ձովեզերքով : Ըստ 2011-ի մարդահարին ունի 1495 բնակիչ : Ծովու մակերեսէն բարձրութիւնը 80 մէթր է եւ էղինա քաղաքէն հերաւորութիւն 10քլ է:

Վաթին նախապէս քիւղատնտեսական շրջան մըն էր ուր խաղողի այգիներ եւ ձիթենիներ կը մշակուէին : Մինչեւ հիմա կը պահպանուին հին գիւղականմ տուներ : Վաթիի մէջ կը գտնուի Այիա Թրիանդա եկեղեցին ,Բանայիա Էլեֆթերիոթիսայի կիներու վանքը եւ Իլիա Էղինա Մարգարէ եկեղեցին բլուրի գագաթին բնակավայիրին վերեւը :

վաթին մէջ կը գտուի բիւզանդական ժամանակնէրու եկեղեցիներ ինչպէս օրինակ Այիոս Բանտելէիմոնաս Քքոքալաքիի մէջ Այոս Սերաֆիմ եւ Այիոս Թէոտորոս Սովալայի մէջ :

Բնակչութիւն 

Բնակչութեան թիւը վերջին  յիսուն տարիներուն բազմատկուած է:</text>
      <sha1>3at1pp4cg1z0rqhie94clk3pujx09hb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Վաթի Էղինաս</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31630</id>
    <revision>
      <id>250767</id>
      <timestamp>2026-05-06T11:47:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MARIA XAR</username>
        <id>14408</id>
      </contributor>
      <comment>Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}} '''Վաթի էղինա''' (յուն՝ Βαθύ Αίγινας) [[Էղինա]] կղզիին ձովաբնայ բնակավայր է գեղեցիկ ձովեզերքով: Ըստ 2011-ի մարդահամարին ունի 1 495 բնակիչ: Ծովու մակերեսէն բարձրութիւնը 80 մեթր է եւ էղինա քաղաքէն հերաւորութիւն 10քլ է:  Վաթին նախապէս գիւղատնտեսական շ...»:</comment>
      <origin>250767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2753" sha1="9l3imstcb5y5hfzfdylwq9sootlsp4z" xml:space="preserve">{{Տեղեկաքարտ Բնակավայր}}
'''Վաթի էղինա''' (յուն՝ Βαθύ Αίγινας) [[Էղինա]] կղզիին ձովաբնայ բնակավայր է գեղեցիկ ձովեզերքով: Ըստ 2011-ի մարդահամարին ունի 1 495 բնակիչ: Ծովու մակերեսէն բարձրութիւնը 80 մեթր է եւ էղինա քաղաքէն հերաւորութիւն 10քլ է:

Վաթին նախապէս գիւղատնտեսական շրջան մըն էր ուր խաղողի այգիներ եւ ձիթենիներ կը մշակուէին: Մինչեւ հիմա կը պահպանուին հին գիւղական տուներ: Վաթիի մէջ կը գտնուի Այիա Թրիադա եկեղեցին ,Բանայիա Էլեֆթերիոթիսայի կիներու վանքը եւ Իլիա Էղինա Մարգարէ եկեղեցին բլուրի գագաթին բնակավայիրին վերեւ:

Վաթիին մէջ կը գտնուի [[Բիւզանդական Կայսրութիւն|բիւզանդական ժամանակնրու]] եկեղեցիներ ինչպէս օրինակ Այիոս Բանտելէիմոնաս Քքոքալաքիի մէջ Այոս Սերաֆիմ եւ Այիոս Թէոտորոս Սովալայի մէջ:

== Բնակչութիւն ==
Բնակչութեան թիւը վերջին  յիսուն տարիներուն բազմապատկուած է:
{| class=&quot;wikitable&quot;
![[մարդահամար]]
!Բնակչութիւն
|-
|[[Ελληνική απογραφή 1928|1928]]
|442 &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|[[Ελληνική απογραφή 1940|1940]]
|389 &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|[[Ελληνική απογραφή 1951|1951]]
|273 &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|[[Ελληνική απογραφή 1961|1961]]
|230 &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|[[Ελληνική απογραφή 1971|1971]]
|601 &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|[[Ελληνική απογραφή 1981|1981]]
|917 &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|[[Ελληνική απογραφή 1991|1991]]
|1.147 &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
|[[Ελληνική απογραφή 2001|2001]]
|1.474
|-
|[[Ελληνική απογραφή 2011|2011]]
|1.495
|}

&lt;ref&gt;[https://aeginaproject.com/oikismoi/ բնակավաեր էղինա{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20211230142340/https://www.arxaiologikoktimatologio.gov.gr/el/monuments_info?id=164642&amp;type=Monument Վաթի էղինա յուշարձան{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.aegina.com.gr/mobile/gr_vathi.html  Վաթի էղինա{{ref-el}}]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20211230142346/https://www.arxaiologikoktimatologio.gov.gr/el/monuments_info?id=164638&amp;type=Monument Այիոս Բանտելէիմոնաս{{ref-el}}]&lt;/ref&gt;

== Ծանօթագրութիւններ ==
{{Ծնթ․ցանկ}}</text>
      <sha1>9l3imstcb5y5hfzfdylwq9sootlsp4z</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>