Ուիքիփետիա hywwiki https://hyw.wikipedia.org/wiki/%D4%B3%D5%AC%D5%AD%D5%A1%D6%82%D5%B8%D6%80_%D4%B7%D5%BB MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Մեդիա Սպասարկող Քննարկում Մասնակից Մասնակցի քննարկում Ուիքիփետիա Ուիքիփետիայի քննարկում Պատկեր Պատկերի քննարկում MediaWiki MediaWiki քննարկում Կաղապար Կաղապարի քննարկում Օգնություն Օգնության քննարկում Ստորոգութիւն Կատեգորիայի քննարկում TimedText TimedText talk Մոդուլ Մոդուլի քննարկում Event Event talk 0 81 250802 245249 2026-05-07T13:40:37Z ~2026-27755-92 14420 /* Ծնունդներ */ 250802 wikitext text/x-wiki '''1 Մարտ''', տարուայ 60-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 61-րդ) օրն է * [[Գարուն|Գարնան]] առաջին [[Գրիգորեան օրացոյց|օրացուցային]] օրն է * Տարուայ աւարտին կը մնայ 305 օր <center> [[29 Փետրուար]] [[Պատկեր:Aiga leftarrow.png|9px]] '''1 Մարտ''' [[Պատկեր:Aiga rightarrow.png|9px]] [[2 Մարտ]] </center> [[Պատկեր:Frederic Chopin photo.jpeg|մինի|202x202փքս|[[Ֆրետերիք Շոփէն]]]] == Դէպքեր == * '''Հայաստան՝''' ** [[1995 թուական|1995]]<big>.</big> սկսաւ պետական ունեցուածքի մասնաւորեցման գործընթացքը ** [[2008 թուական|2008]]<big>.</big> [[Երեւան]]ին մէջ [[ՀՀ նախագահի ընտրութիւններ 2008|ՀՀ նախագահի ընտրութիւններու]] դէմ բողոքի ցույցերուն<ref>Եւրոպայի Խորհուրդի Մարդու իրաւունքի հանձնաժողովի զեկոյցը [https://rm.coe.int/16806db879]{{Յղում en}}</ref> զոհ գնաց 10 հոգի * [[1867 թուական|1867]]<big>.</big> Նէպրասքան դարձաւ 37^-րդ [[ԱՄՆ|միացեալ նահանգը]] * [[1936 թուական|1936]]<big>.</big> կ'աւարտուի Հուվըրի ամբարտակի շինարարութիւնը * [[2002 թուական|2002]]<big>.</big> [[Սպանիա|Սպանիոյ]] մեջ ազգային փեսեթ արժոյթին կը փոխարինէ € [[եւրո]]ն * [[2006 թուական|2006]]<big>.</big> [[:en:Jordanhill railway station|Jordanhill railway station]]-ը դարձաւ [[անգլերէն]] Ուիքիփետիայի միլիոներորդ յօդուածը [[Պատկեր:Nar-Dos.jpeg|մինի|185x185փքս|[[Նար-Դոս]]]] [[Պատկեր:Justin Bieber NRJ Music Awards 2012.jpg|մինի|187x187փքս|[[Ճասթին Պիպըր]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|[[:Ստորոգութիւն:1 Մարտի ծնածներ|1 Մարտի ծնածներ]]}} * 1444 կամ 45<big>.</big> [[Սանտրօ Պոթչելի]] {{resize|90%|Sandro Botticelli (մ.[[1510 թուական|1510]]) իտալացի գեղանկարիչ}} * [[1810 թուական|1810]]<big>.</big> [[Ֆրետերիք Շոբեն]] {{resize|90%|Fryderyk Franciszek Chopin (մ.[[1849 թուական|1849]]) լեհ յորինող, երգահան}} * [[1842 թուական|1842]]․ [[Նիքոլաոս Կիզիս]] (մ․<nowiki/>[[1901 թուական|1901)]], ԺԹ․ դարու յոյն գլխաւոր գեղանկարիչներէն * [[1867 թուական|1867]]<big>.</big> [[Նար-Դոս]] {{resize|90%|(Միքայէլ Յովհաննէսեան, մ.[[1933 թուական|1933]]) արձակագիր}} * [[1922 թուական|1922]]<big>.</big> [[Արշաւիր Գազանճեան]], {{resize|90%|(մ.[[2013 թուական|2013]]) բեմադրիչ, դերասան եւ դերուսոյց}} * [[1978 թուական|1978]]<big>.</big> [[Տիգրան Սանոյեան]] {{resize|90%|հայ թմբուկահար եւ երաժիշտ}} * [[1987 թուական|1987]]<big>.</big> [[Քէշա]] Ռոզ Սիպըրթ {{resize|90%|(Kesha Rose Sebert) ամերիկացի երգչուհի}} * [[1994 թուական|1994]]<big>.</big> [[Ճասթին Պիպըր]] {{resize|90%|(Justin Drew Bieber) [[գանատա]]ցի երգիչ եւ դերասան}} [[Պատկեր:Toros Toramanyan in 1907.jpg|մինի|175x175փքս|[[Թորոս Թորամանեան]]]] == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|[[:Ստորոգութիւն:1 Մարտի մահացածներ|1 Մարտի մահացածներ]]}} * [[1934 թուական|1934]]<big>.</big> [[Թորոս Թորամանեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1864 թուական|1864]]), ճարտարապետ}} * [[1984 թուական|1984]]<big>.</big> [[Յովհաննէս Կիւրեղեան]]<ref>{{resize|90%|[[Լեւոն Կիւրեղեան]]ի որդին}}</ref><ref>[http://www.gurekian.com/hay/index.html {{resize|85%|Կիւրեղեան գերդաստան}}]</ref> {{resize|90%|({{lang-it|Ohannés Gurekian}}, ծն.[[1902 թուական|1902]]) հայ ճարտարապետ}} * [[1934 թուական|1934]]<big>.</big> [[Տայանա Տէր Յովհաննէսեան]] {{resize|90%|(Diana Der-Hovanessian, ծն.[[1934 թուական|1934]]), բանաստեղծուհի}} == Տօներ == {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=St Davids Day in Cardiff.jpg|դիրք=right|ստորագրութիւն =[[Պատկեր:Flag of Wales (1959–present).svg|32px]]<br>{{resize|85%|Սբ. Դաւիթի օրուան տօնակատա-րութիւնը Քարտիֆին մէջ, Ուէյլս}} |լայնք=100|ընդհանուր=100|վերեւ=2|աջ=|ներքեւ=2|ձախ=|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} * Քաղաքացիական պաշտպանութեան համաշխարհային օր։<ref>{{Յղում en}} [http://www.euromedcp.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=798%3A1-march-world-civil-defence-day&catid=199%3Ageneral-news&Itemid=881&lang=en] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407095733/http://www.euromedcp.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=798%3A1-march-world-civil-defence-day&catid=199%3Ageneral-news&Itemid=881&lang=en |date=2014-04-07 }} 1 March - World Civil Defence Day</ref> * [[ԱՄՆ|Միացեալ Նահանգներ]]՝ Գունաւոր կանանց ազգային օր * Պոսնիա եւ Հերզեկովինա՝ Անկախութեան օր * [[Իսլանտա]]՝ Գարեջուրի օր * [[Լեհաստան]]՝ Անիծուած զինուորներու օր * Փանամա՝ Սահմանադրութեան օր * Փարակուէյ՝ Հերոսներու օր == Արտաքին յղումներ == * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/1 BBC: On This Day] * [[Պատկեր:NewYorkTimes.svg|120px]] [https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/march-1/] {{Յղում en}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{Անաւարտ Օր}} {{ՎՊԵ|1 March|1 Մարտ}} {{Տարուայ օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Մարտ]] 95k1qzx5qjubga06w7j7p86wd9ls70d 0 87 250804 194206 2026-05-07T13:49:51Z ~2026-27755-92 14420 250804 wikitext text/x-wiki '''1 Փետրուար''', տարուան 32-րդ օրն է։ <center> [[31 Յունուար]] [[Պատկեր:Aiga leftarrow.png|9px]] '''1 Փետրուար''' [[Պատկեր:Aiga rightarrow.png|9px]] [[2 Փետրուար]] </center> [[Պատկեր:Hovhannes Katchaznouni.JPG|մինի|125x125փքս|[[Յովհաննէս Քաջազնունի]]]] [[Պատկեր:Rousey HOF 2018 (cropped).jpg|մինի|153x153փքս|[[Ռոնտա Ռոզի]]]] == Դէպքեր == * [[1810 թուական|1810]]<big>,</big> մարդահամարի տուեալներով [[ԱՄՆ|ՄՆ-ու]] բնակչութիւնը կազմեցաւ 7 239 881 հոգի, որմէ սեւերը՝ 1 377 808 (19%) * [[1958 թուական|1958]]<big>,</big> [[Եգիպտոս]]ը եւ [[Սուրիա]]ն կազմաւորեցին Միացեալ Արաբական Հանրապետութիւնը * [[1978 թուական|1978]]<big>,</big> Ռոման Փոլանսքին [[ԱՄՆ|ՄՆ-էն]] կը հեռանայ Միացեալ Թագաւորութիւն * [[2012 թուական|2012]], [[Եգիպտոս]]ի Փորթ Սայիտ քաղաքի մարզադաշտին մէջ մարզասերներու ընդհարումի զոհ դարձաւ 74 մարդ == Ծնունդներ == * [[1867 թուական|1867]]<big>,</big> [[Յովհաննէս Քաջազնունի]] {{resize|90%|(Տէր-Յովհաննիսեան, մ.[[1938 թուական|1938]]) պետական գործիչ}} * [[1897 թուական|1897]]<big>,</big> [[Յովսէփ Կարալեան]] {{resize|90%|(մ.[[1981 թուական|1981]]) հայ խորհրդային նկարիչ}} * [[1912 թուական|1912]]<big>,</big> [[Բաբկէն Առաքելեան]] {{resize|90%|(մ.[[2004 թուական|2004]]) պատմաբան, հնագէտ}} * [[1979 թուական|1979]]<big>,</big> [[Աշոտ Մկրտչեան (մոնտաժող)|Աշոտ Մկրտչեան]], {{resize|90%|հայ մոնտաժող}} * [[1987 թուական|1987]]<big>,</big> [[Ռոնտա Ռոզի]], {{resize|90%|(Ronda Rousy) ամերիկացի խառնամարտուհի}} == Մահեր == * [[1914 թուական|1914]]<big>.</big> [[Յարութիւն Շամշինեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1856 թուական|1856]]) հայ նկարիչ}} * [[1990 թուական|1990]]<big>.</big> [[Եղիվարդ]] {{resize|90%|(ծն.[[1910 թուական|1910]]) հասարակական գործիչ}} == Տօներ == {{resize|90%| *Հանրապետութեան օր ([[Հունկարիա]]) *Հերոսներու օր (Ռուանտա)}} {{ՎՊԵ|1 February|1 Փետրուար}} {{Տարուայ օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Փետրուար]] 2fqf1zd8pr6uvvafd9vsmbqgo3huk8t 0 126 250797 194398 2026-05-07T13:30:02Z ~2026-27755-92 14420 250797 wikitext text/x-wiki '''12 Ապրիլ''', տարուան 102-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 103-րդ) օրն է * Տարուան աւարտին կը մնայ 263 օր <center> [[11 Ապրիլ]] [[Պատկեր:Aiga leftarrow.png|9px]] '''12 Ապրիլ''' [[Պատկեր:Aiga rightarrow.png|9px]] [[13 Ապրիլ]] </center> [[Պատկեր:Senmurv.svg|աջից|մինի|176x176փքս|[[Սասանեան Պարսկաստան]]]] [[Պատկեր:Celtic_Sea_and_Bay_of_Biscay_bathymetric_map-en.svg|աջից|մինի|153x153փքս|[[Պիսքայի Ծոց]]ին խորաչափական քարտէսը]] == Դէպքեր == {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Rus Stamp-2011 Gagarin-50-Rub.jpg|դիրք=right|ստորագրութիւն = [[1961 թուական|1961]]<big>.</big><br> {{resize|90%|Եուրի Կակարինը կատարեց մարդու առաջին թռիչքը դէպի տիեզերք}}|լայնք=110|ընդհանուր=120|վերև=5|աջ=5|ներքև=5|ձախ=5|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} * {{0}}240<big>.</big> Շապուհ Ա-ն թագադրուեցաւ որպէս [[Սասանեան Պարսկաստան|Սասանեաններու]] տերութեան արքայ * [[1606 թուական|1606]]<big>.</big> անգլիական եւ սկովտիական նաւերը Union Jack-ն ընդունեցին որպէս միասնական դրօշ * [[1946 թուական|1945]]<big>.</big> Ֆրանքլին Ռուզվելթը մահացաւ իր աշխատասենեակին մէջ * [[1970 թուական|1970]]<big>.</big> միջուկային մարտագլխիկներ փոխադրող խորհրդային [[:en:Soviet submarine K-8|K-8 սուզանաւը]] խորտակուեց<ref>Ծովուն մէջ ռատիոակտիւ նիւթեր պարունակող կորուստներու եւ պատահարներու գոյքագրում <br>International Atomic Energy Agency 2001, online [http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/te_1242_prn.pdf pdf version]</ref> [[Պիսքայի Ծոց]]ին մէջ == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Hranush Hakobyan in 2013.jpg|մինի|191x191փքս|[[Հրանուշ Յակոբեան]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տես նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:12 Ապրիլի ծնածներ|12 Ապրիլի ծնածներ]]}} * [[1866 թուական|1866]]<big>.</big><ref>{{resize|90%|Ծնած է [[Վան]], [[Օսմանեան Կայսրութիւն|ՕԿ]]}}</ref>[[Վրթանէս Փափազեան]] {{resize|90%|(մ.[[1920 թուական|1920]] [[Երեւան]]) հայ մտաւորական եւ գրող}} *[[1875 թուական|1875]]․ [[Էտկար Մանաս]], միջազգային գնահատանքի արժանացած հայազգի [[երաժշտագէտ]], յօրինող եւ խմբավար * [[1954 թուական|1954]]<big>.</big> [[Հրանուշ Յակոբեան]]{{resize|90%|, քաղաքական գործիչ}} * [[1977 թուական|1977]]<big>.</big> [[Արսէն Սաֆարեան]]{{resize|90%|, հայ երգիչ, երգահան, դերասան, կիթառահար եւ երաժիշտ}} * [[1979 թուական|1979]]<big>.</big> [[Յարութ Բալեան]]{{resize|90%|(Harout Balyan) ամէրիկահայ երգիչ, երգահան եւ պրոդիւսէր}} * [[1986 թուական|1986]]<big>.</big> [[Մաթ Մքկորի]] {{resize|90%|(Matthew McGorry) ամերիկեան դերասան}} [[Պատկեր:Vrtanes Papazian.jpg|մինի|186x186փքս|[[Վրթանէս Փափազեան]]]] == Մահեր == [[Պատկեր:Arshavir Shirakyan.JPG|մինի|189x189փքս|[[Արշաւիր Շիրակեան]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տես նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:12 Ապրիլի մահացածներ|12 Ապրիլի մահացածներ]]}} * [[1973 թուական|1973]]<big>.</big> [[Արշաւիր Շիրակեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1900 թուական|1900]]) «[[Նեմեսիսի Գործողութիւն|Նեմեսիս]]» գործողութեան կազմակերպիչ եւ իրականացնող}} == Տօներ == {{resize|90%| * Տիեզերագնացութեան համաշխարհային օր * Ազատագրման օր (Լիպերիա)}} {{Անաւարտ Օր}}<br> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/12 BBC: On This Day] * [[Պատկեր:NewYorkTimes.svg|120px]][https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/april-12/] {{Յղում en}} {{ՎՊԵ|12 April|12 Ապրիլ}} {{Տարուայ Օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Ապրիլ]] 0pswufez17vgnlxzlqn88whc7a3qa16 250798 250797 2026-05-07T13:30:47Z ~2026-27755-92 14420 250798 wikitext text/x-wiki '''12 Ապրիլ''', տարուան 102-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 103-րդ) օրն է * Տարուան աւարտին կը մնայ 263 օր <center> [[11 Ապրիլ]] [[Պատկեր:Aiga leftarrow.png|9px]] '''12 Ապրիլ''' [[Պատկեր:Aiga rightarrow.png|9px]] [[13 Ապրիլ]] </center> [[Պատկեր:Senmurv.svg|աջից|մինի|176x176փքս|[[Սասանեան Պարսկաստան]]]] [[Պատկեր:Celtic_Sea_and_Bay_of_Biscay_bathymetric_map-en.svg|աջից|մինի|153x153փքս|[[Պիսքայի Ծոց]]ին խորաչափական քարտէսը]] == Դէպքեր == {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Rus Stamp-2011 Gagarin-50-Rub.jpg|դիրք=right|ստորագրութիւն = [[1961 թուական|1961]]<big>.</big><br> {{resize|90%|Եուրի Կակարինը կատարեց մարդու առաջին թռիչքը դէպի տիեզերք}}|լայնք=110|ընդհանուր=120|վերև=5|աջ=5|ներքև=5|ձախ=5|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} * {{0}}240<big>.</big> Շապուհ Ա-ն թագադրուեցաւ որպէս [[Սասանեան Պարսկաստան|Սասանեաններու]] տերութեան արքայ * [[1606 թուական|1606]]<big>.</big> անգլիական եւ սկովտիական նաւերը Union Jack-ն ընդունեցին որպէս միասնական դրօշ * [[1946 թուական|1945]]<big>.</big> Ֆրանքլին Ռուզվելթը մահացաւ իր աշխատասենեակին մէջ * [[1970 թուական|1970]]<big>.</big> միջուկային մարտագլխիկներ փոխադրող խորհրդային [[:en:Soviet submarine K-8|K-8 սուզանաւը]] խորտակուեց<ref>Ծովուն մէջ ռատիոակտիւ նիւթեր պարունակող կորուստներու եւ պատահարներու գոյքագրում <br>International Atomic Energy Agency 2001, online [http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/te_1242_prn.pdf pdf version]</ref> [[Պիսքայի Ծոց]]ին մէջ == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Hranush Hakobyan in 2013.jpg|մինի|191x191փքս|[[Հրանուշ Յակոբեան]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տես նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:12 Ապրիլի ծնածներ|12 Ապրիլի ծնածներ]]}} * [[1866 թուական|1866]]<big>.</big><ref>{{resize|90%|Ծնած է [[Վան]], [[Օսմանեան Կայսրութիւն|ՕԿ]]}}</ref>[[Վրթանէս Փափազեան]] {{resize|90%|(մ.[[1920 թուական|1920]] [[Երեւան]]) հայ մտաւորական եւ գրող}} *[[1875 թուական|1875]]․ [[Էտկար Մանաս]], միջազգային գնահատանքի արժանացած հայազգի [[երաժշտագէտ]], յօրինող եւ խմբավար * [[1954 թուական|1954]]<big>.</big> [[Հրանուշ Յակոբեան]]{{resize|90%|, քաղաքական գործիչ}} * [[1977 թուական|1977]]<big>.</big> [[Արսէն Սաֆարեան]] {{resize|90%|, հայ երգիչ, երգահան, դերասան, կիթառահար եւ երաժիշտ}} * [[1979 թուական|1979]]<big>.</big> [[Յարութ Բալեան]] {{resize|90%|(Harout Balyan) ամէրիկահայ երգիչ, երգահան եւ պրոդիւսէր}} * [[1986 թուական|1986]]<big>.</big> [[Մաթ Մքկորի]] {{resize|90%|(Matthew McGorry) ամերիկեան դերասան}} [[Պատկեր:Vrtanes Papazian.jpg|մինի|186x186փքս|[[Վրթանէս Փափազեան]]]] == Մահեր == [[Պատկեր:Arshavir Shirakyan.JPG|մինի|189x189փքս|[[Արշաւիր Շիրակեան]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տես նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:12 Ապրիլի մահացածներ|12 Ապրիլի մահացածներ]]}} * [[1973 թուական|1973]]<big>.</big> [[Արշաւիր Շիրակեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1900 թուական|1900]]) «[[Նեմեսիսի Գործողութիւն|Նեմեսիս]]» գործողութեան կազմակերպիչ եւ իրականացնող}} == Տօներ == {{resize|90%| * Տիեզերագնացութեան համաշխարհային օր * Ազատագրման օր (Լիպերիա)}} {{Անաւարտ Օր}}<br> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/12 BBC: On This Day] * [[Պատկեր:NewYorkTimes.svg|120px]][https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/april-12/] {{Յղում en}} {{ՎՊԵ|12 April|12 Ապրիլ}} {{Տարուայ Օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Ապրիլ]] o7okxoih0lbpbucwefker0dxsai0h3x 250799 250798 2026-05-07T13:31:46Z ~2026-27755-92 14420 250799 wikitext text/x-wiki '''12 Ապրիլ''', տարուան 102-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 103-րդ) օրն է * Տարուան աւարտին կը մնայ 263 օր <center> [[11 Ապրիլ]] [[Պատկեր:Aiga leftarrow.png|9px]] '''12 Ապրիլ''' [[Պատկեր:Aiga rightarrow.png|9px]] [[13 Ապրիլ]] </center> [[Պատկեր:Senmurv.svg|աջից|մինի|176x176փքս|[[Սասանեան Պարսկաստան]]]] [[Պատկեր:Celtic_Sea_and_Bay_of_Biscay_bathymetric_map-en.svg|աջից|մինի|153x153փքս|[[Պիսքայի Ծոց]]ին խորաչափական քարտէսը]] == Դէպքեր == {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Rus Stamp-2011 Gagarin-50-Rub.jpg|դիրք=right|ստորագրութիւն = [[1961 թուական|1961]]<big>.</big><br> {{resize|90%|Եուրի Կակարինը կատարեց մարդու առաջին թռիչքը դէպի տիեզերք}}|լայնք=110|ընդհանուր=120|վերև=5|աջ=5|ներքև=5|ձախ=5|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} * {{0}}240<big>.</big> Շապուհ Ա-ն թագադրուեցաւ որպէս [[Սասանեան Պարսկաստան|Սասանեաններու]] տերութեան արքայ * [[1606 թուական|1606]]<big>.</big> անգլիական եւ սկովտիական նաւերը Union Jack-ն ընդունեցին որպէս միասնական դրօշ * [[1946 թուական|1945]]<big>.</big> Ֆրանքլին Ռուզվելթը մահացաւ իր աշխատասենեակին մէջ * [[1970 թուական|1970]]<big>.</big> միջուկային մարտագլխիկներ փոխադրող խորհրդային [[:en:Soviet submarine K-8|K-8 սուզանաւը]] խորտակուեց<ref>Ծովուն մէջ ռատիոակտիւ նիւթեր պարունակող կորուստներու եւ պատահարներու գոյքագրում <br>International Atomic Energy Agency 2001, online [http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/te_1242_prn.pdf pdf version]</ref> [[Պիսքայի Ծոց]]ին մէջ == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Hranush Hakobyan in 2013.jpg|մինի|191x191փքս|[[Հրանուշ Յակոբեան]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տես նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:12 Ապրիլի ծնածներ|12 Ապրիլի ծնածներ]]}} * [[1866 թուական|1866]]<big>.</big><ref>{{resize|90%|Ծնած է [[Վան]], [[Օսմանեան Կայսրութիւն|ՕԿ]]}}</ref>[[Վրթանէս Փափազեան]] {{resize|90%|(մ.[[1920 թուական|1920]] [[Երեւան]]) հայ մտաւորական եւ գրող}} *[[1875 թուական|1875]]․ [[Էտկար Մանաս]], միջազգային գնահատանքի արժանացած հայազգի [[երաժշտագէտ]], յօրինող եւ խմբավար * [[1954 թուական|1954]]<big>.</big> [[Հրանուշ Յակոբեան]]{{resize|90%|, քաղաքական գործիչ}} * [[1977 թուական|1977]]<big>.</big> [[Արսէն Սաֆարեան]]{{resize|90%|, հայ երգիչ, երգահան, դերասան, կիթառահար եւ երաժիշտ}} * [[1979 թուական|1979]]<big>.</big> [[Յարութ Բալեան]] {{resize|90%|(Harout Balyan) ամէրիկահայ երգիչ, երգահան եւ պրոդիւսէր}} * [[1986 թուական|1986]]<big>.</big> [[Մաթ Մքկորի]] {{resize|90%|(Matthew McGorry) ամերիկեան դերասան}} [[Պատկեր:Vrtanes Papazian.jpg|մինի|186x186փքս|[[Վրթանէս Փափազեան]]]] == Մահեր == [[Պատկեր:Arshavir Shirakyan.JPG|մինի|189x189փքս|[[Արշաւիր Շիրակեան]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տես նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:12 Ապրիլի մահացածներ|12 Ապրիլի մահացածներ]]}} * [[1973 թուական|1973]]<big>.</big> [[Արշաւիր Շիրակեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1900 թուական|1900]]) «[[Նեմեսիսի Գործողութիւն|Նեմեսիս]]» գործողութեան կազմակերպիչ եւ իրականացնող}} == Տօներ == {{resize|90%| * Տիեզերագնացութեան համաշխարհային օր * Ազատագրման օր (Լիպերիա)}} {{Անաւարտ Օր}}<br> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/12 BBC: On This Day] * [[Պատկեր:NewYorkTimes.svg|120px]][https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/april-12/] {{Յղում en}} {{ՎՊԵ|12 April|12 Ապրիլ}} {{Տարուայ Օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Ապրիլ]] kih5bgqqt3lc92e1cvmgqsa4v5l0gom 0 174 250805 234849 2026-05-07T13:52:30Z ~2026-27755-92 14420 250805 wikitext text/x-wiki '''14 Մայիս''', տարուան 134-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 135-րդ) օրն է: * Տարուան աւարտին կը մնայ 231 օր: <center> [[13 Մայիս]] [[Պատկեր:Aiga leftarrow.png|9px]] '''14 Մայիս''' [[Պատկեր:Aiga rightarrow.png|9px]] [[15 Մայիս]] </center> [[Պատկեր:Robert Zemeckis "The Walk" at Opening Ceremony of the 28th Tokyo International Film Festival (21835891403) (cropped).jpg|մինի|217x217փքս|[[Ռոպերթ Զեմեքիս]]]] == Դէպքեր == * 1900՝ [[Փարիզ]]ի մէջ տեղի կ'ունենայ 2^րդ Ողիմպիական Խաղերու բացումը: * 1948՝ Դաւիթ եՊն Կուրիոնը կը յայտարարէ [[Իսրայէլ]]ի անկախութիւնը: * 1963՝ Քուէյթ կը դառնայ [[Միաւորուած Ազգերու Կազմակերպութիւն|ՄԱԿ]]<nowiki/>ի անդամ: == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] resize|85%|Տես նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:14 Մայիսի ծնածներ|14 Մայիսի ծնածներ]]}} *1941` [[Սթիվըն Քրաշըն]], լեզուաբան * 1952՝ [[Ռոպերթ Զեմեքիս]] resize|90%|(lang-en|Robert Lee Zemeckis}}) ամերիկացի շարժապատկերի բեմադրիչ}} * 1969՝ [[Ֆրանսիս Քիւրքճեան]] resize|90%|, [[ֆրանսա]]հայ գործարար, բուրագործ}}<ref>resize|90%|Ծնած է [[Փարիզ]]}} * 1979՝ [[Օլգա Այվազեան]] resize|90%|, հայ երգչուհի, երգահան}} [[Պատկեր:Frank Sinatra '57.jpg|մինի|185x185փքս|[[Ֆրանք Սինաթրա]]]] == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] resize|85%|Տես նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:14 Մայիսի մահացածներ|14 Մայիսի մահացածներ]]}} * 1998՝ [[Ֆրանք Սինաթրա]] resize|90%|(lang-en|Frank Sinatra}}, ծն.1915), ամերիկացի երգիչ, երաժիշտ, դերասան}} == Տօներ == * դրօշ|Վրաստան}} [[Վրաստան]]՝ resize|90%|Թամարոպա, Թամար Թագուհիի Օր}} Անաւարտ Օր}}<br> == Ծանօթագրութիւններ == Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/14 BBC: On This Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220814132858/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/14 |date=2022-08-14 }} * [[Պատկեր:NewYorkTimes.svg|120px]][https://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/may-14/] Յղում en}} ՎՊԵ|14 May|14 Մայիս}} Տարուայ օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Մայիս]] gahg16sht49oy6gjvvbk07b1k8fzhjk 0 1112 250824 214945 2026-05-08T08:12:30Z Azniv Stepanian 8 /* Դէպքեր */ 250824 wikitext text/x-wiki '''8 Սեպտեմբեր''', տարուան 251-րդ ([[նահանջ տարի]]ներուն՝ 252-րդ) օրն է։ * Տարուայ աւարտին կը մնայ 114 օր [[Պատկեր:Portrait de Pierre Mékhitar (Saint Lazare des Arméniens, Venise) (5182840694)(crop).jpg|մինի|159x159փքս|[[Մխիթար Սեբաստացի]]]] [[Պատկեր:San_Lazzaro_Chiesa.jpg|աջից|մինի|217x217փքս|Մխիթարեաններու եկեղեցւոյ ներքին յարդարանքը ([[Սուրբ Ղազար Կղզի|Ս. Ղազար Կղզի]])]] [[Պատկեր:Arandzar.jpg|մինի|148x148փքս|[[Առանձար]]]] == Դէպքեր == * [[1701 թուական|1701]]<big>.</big> կաթողիկէ վանահայր [[Մխիթար Սեբաստացի]]ն [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլսոյ մէջ]] հիմնեցաւ [[Մխիթարեան Միաբանութիւն]]ը * [[1822 թուական|1822]]․ կը սկսի [[Սփեցեսի նաւամարտ (1822)|Սփեցեսի նաւամարտը (1822)]] կամ [[Նաֆփլիօ|Նաֆփլիոյի]] նաւամարտ եւ կամ՝ Արմաթայի նաւամարտ ([[Յունարէն|յուն․՝]] Ναυμαχία των Σπετσών կամ Ναυμαχία του Ναυπλίου)․ յոյներուն եւ օսմանցիներուն միջեւ տեղի ունեցած վճռական նաւամարտ, Յունական [[1821 թուական|1821]]-ի Ապստամբութեան ընթացքին։ * [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ]]՝ ** [[1941 թուական|1941]]<big>.</big> գերմանական զօրքը սկսաւ Լենինկրատի պաշարումը, որը տեւեց 872 օր * [[1978 թուական|1978]]<big>.</big> շահի դէմ ապստամբող ցուցարարները ցրելու համար զօրքը կրակ բացաւ եւ սպաննեցաւ անոնցմէ 122-ը *[[1988 թուական|1988]]. Թորինոյի Ողիմպիական մարզադաշտին մէջ տեղի կ՛ ունենայ [[Մարդու Իրաւունքներ, Հի՛մա]] շարժումին նուիրուած համաշխարհային շրջապտոյտին 5-րդ համերգը * [[1999 թուական|1999]]<big>.</big> ուղիղ կէսգիշերին Մոսքուային մէջ ահաբեկիչները [[:ru:Террористический акт на улице Гурьянова|պայթեցուցած են ինը յարկանի շէնքը]] {{ref-ru}},<ref>Ռուսիոյ դաշնութեան դատավճիռը [http://terror1999.narod.ru/sud/delokd/prigovor.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208144523/http://terror1999.narod.ru/sud/delokd/prigovor.html |date=2011-02-08 }} {{ref-ru}}</ref> սպաննելով 106 մարդ *[[2013]]․ 98 տարի ետք, Աղթամարի Սուրբ Խաչ եկեղեցւոյ մէջ 6 անձեր կը կնքուին, որոնց մէջ նաեւ նորածին մը [[Պատկեր:Ashod Madatian.jpg|մինի|217x217փքս|[[Աշոտ Մատաթեան]]]] [[Պատկեր:Bernie Sanders March 2020 (cropped).jpg|մինի|183x183փքս|[[Պըռնի Սենտըրզ]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|[[:Ստորոգութիւն: 8 Սեպտեմբերի ծնածներ|8 Սեպտեմբերի ծնածներ]]}} * [[1876 թուական|1876]]<big>.</big><ref>[[Կեսարիա]]</ref>[[Առանձար]] {{resize|90%|(մ.[[1913 թուական|1913]], [[Ատանա]]) արեւմտահայ գրող, երգիծաբան}} * [[1884 թուական|1884]]<big>.</big> [[Աշոտ Մատաթեան]] {{resize|90%|(մ. [[1965 թուական|1965]]) հայ դերասան, բեմադրիչ, թարգմանիչ}} * [[1941 թուական|1941]]<big>.</big> [[Պըռնի Սենտըրզ]] {{resize|90%|({{lang-en|Bernie Sanders}}) ամերիկացի քաղաքական գործիչ}} [[Պատկեր:Rafael Israyelyan.jpg|մինի|158x158փքս|[[Ռաֆայէլ Իսրայէլեան]]]] == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|[[:Ստորոգութիւն: 8 Սեպտեմբերի մահացածներ|8 Սեպտեմբերի մահացածներ]]}} * [[1973 թուական|1973]]<big>.</big> [[Ռաֆայէլ Իսրայէլեան]] {{resize|90%|(ծն.[[1908 թուական|1908]], Թիփղիս), հայ ճարտարապետ}} == Տօներ == {{resize|90%| * Գրագիտութեան համաշխարհային օր * [[Պատկեր:Flag of Macedonia.svg|32px]] Անկախութեան օր {{resize|90%|(Մակեդոնիա, Եուկոսլաւիայէն, [[1991 թուական|1991]])}} * Յաղթանակի օր՝ **[[Պատկեր:Flag of Malta.svg|32px]] {{resize|90%|([[Մալթա]])}} **[[Պատկեր:Flag of Pakistan.svg|32px]] {{resize|90%|(Փաքիստան)<ref>[[Հնդկաստան]]ի դէմ ծովուն մէջ տարած յաղթանակի հետ կապուած</ref>}}}} {{անաւարտ}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{Տարուայ Օրեր}} [[Ստորոգութիւն:Սեպտեմբեր]] 7j1c1sc2tow2duhj1vw45scnx3snze2 0 1248 250819 249563 2026-05-08T06:47:46Z Azniv Stepanian 8 250819 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:NVIDIA logo.svg|աջից|frameless]] [[Պատկեր:2788-2888 San Tomas Expwy.jpg|աջից|frameless]] '''NVIDIA Corporation''', ամերիկեան մեծագոյն ընկերութիւն, որ կ'արտադրէ կրաֆիքական քարտեր եւ պրոցեսորներ։ Շուկային մէջ արտադրանքը յայտնի է նաեւ այսպիսի անուանումներով՝ [[GeForce]], [[nForce]], [[Quadro]], [[Tesla]], [[ION]] եւ [[Tegra]]։ Ընկերութիւնը հիմնադրուած է [[1993]] թուականին։ [[2006]] թուականի Օգոստոսին ընկերութիւնը ունէր աւելի քան 8000 աշխատակից, NVidia-ի 40 գրասենեակներ։ Ընկերութեան շտապ-գրասենեակը կը գտնուի [[Սանթա Քլարա]] քաղաքին մէջ ([[Քալիֆորնիա|Քալիֆորնիոյ նահանգ]], [[ԱՄՆ]])։ Ընկերութեան հիմնական մրցակիցներ են [[AMD]] (ATI) եւ [[Intel]] ընկերութիւնները։ == Ընկերութեան պատմութիւնը == Ընկերութեան պատմութեան հիմնական իրադարձութիւնները. * [[1993]] թուական — Խուան Ժենսյուն (Jen-Hsun Huang), ''Կետրիս Պրէմ''եւ ''Քրիս Մալաչովսկի''։ * [[1995]] թուական — կը թողարկէ NV1՝ ընկերութեան առաջին արտադրանքը։ * [[1998]] թուական — ընկերութիւնը կը տեղափոխուի Սանտա-Կլարա քաղաք * [[1999]] թուական — ** Կը ներկայացուի Nvidia [[Quadro]]՝ աշխարհի մէջ առաջին GPU-ն աշխատող կայաններու համար ** Յունուարին ընկկերութիւնը կ'անցնի [[IPO]]ն, [[NASDAQ]] դրամական շուկային մէջ։ * [[2000]] թուական — [[Microsoft]] ընտրեց NVIDIA ընկերութիւնը, որպէս կրաֆիքական պրոցեսորների մատակարար իր [[Xbox]] խաղային համակարգի համար։ * [[2002]] թուական — ** կը թողարկէ [[GeForce 4]]. ** գոյութեան ընթացքին ընկերութիւնը թողարկած է աւելի քան 100 միլիոն պրոցեսորներ։ * [[2003]] թուական — ձեռք կը բերէ Media Q՝ առաջատար մատակարար, որ կ'արտադրէ կրաֆիքայի եւ միւլթիմետիայի անլար սարքեր։ * [[2004]] թուական — կը թողարկէ 300 միլիոն պրոցեսորներ։ * [[2006]] թուական — կը թողարկէ [[GeForce 8|GeForce 8800GTX]] — աշխարհի առաջին վիտէոքարթը [[DirectX 10]]-ի աջակցութեամբ։ * [[2008]] թուական — Փետրուարին ընկերութիւնը ձեռք կը բերէ Ageia թեքնոլոկիաներու մշակողի PhysX շարժիչը։ * [[2011]] թուական — ընկերութիւնը, գրեթէ ամբողջութեամբ կը դադրի արտադրելէ կրաֆիքայի սարքեր։ Կը կնքէ համաձայնութիւն բազմաթիւ արտադրողներու հետ (ինչպիսիք են [[ASUS]], [[Palit]], [[MSI]], [[Zotac]], [[Gigabyte]] եւ ուրիշներ)։ * [[2012]] թուական — ընկերութիւնը կը մտնէ [[The Linux Foundation]]<ref>{{cite web|url=http://www.tomshardware.com/news/nvidia-linux-gpu-fluendo-lineo,14936.html|title=Linux Foundation Welcomes Nvidia, 3 Other New Members|author=Douglas Perry.|date=2012-03-07|publisher=[[Tom’s Hardware]]|lang=en|accessdate=2012 թ․ մարտի 10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304112348/http://www.tomshardware.com/news/nvidia-linux-gpu-fluendo-lineo,14936.html|archivedate=2016-03-04|dead-url=yes}}</ref>։ == Խորունկ ուսուցում (Deep learning)<ref>{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Nvidia|title=Nvidia - Wikipedia|website=en.wikipedia.org|language=en|accessdate=2026-03-30}}</ref> == «Էնվիտիա»-ի (Nvidia) կրաֆիքական փրոսեսորները (GPU) կը գործածուին խորունկ ուսուցման եւ արագացուած վերլուծումներու համար՝ շնորհիւ Nvidia-ի '''CUDA''' ծրագրային հարթակին եւ '''API'''-ին: Ասիկա թոյլ կու տայ ծրագրաւորողներուն օգտագործել GPU-ներու մեծաթիւ միջուկները՝ զուգահեռականացնելու (parallelize) համար '''BLAS''' գործողութիւնները, որոնք լայնօրէն կը կիրարկուին մեքենական ուսուցման ալկորիթմներուն մէջ: Նախքան Էլոն Մասքի 2019-ի յայտարարութիւնը, թէ «Թեսլա»-ն (Tesla) մշակած է իր սեփական '''SoC'''-ն ու լիակատար ինքնավար վարման համակարգիչը, Nvidia-ի սարքերը կը գործածուէին Tesla-ի բազմաթիւ մեքենաներուն մէջ: 2009-ին, Nvidia-ն մասնակից դարձաւ խորունկ ուսուցման «Մեծ պայթիւնին» (big bang), երբ խորունկ ուսուցման ջղային ցանցերը միացուեցան Nvidia-ի կրաֆիքական փրոսեսորներուն: Նոյն տարին, '''Google Brain''' խումբը օգտագործեց Nvidia GPU-ները՝ ստեղծելու համար խորունկ ջղային ցանցեր: Էնտրիւ Ընկ (Andrew Ng) հաստատեց, որ GPU-ները կրնան շուրջ 100 անգամ արագացնել խորունկ ուսուցման համակարգերը: === DGX === '''DGX'''-ը Nvidia-ի գերհամակարգիչներու (supercomputers) շարքն է: 2016 Ապրիլին, Nvidia-ն արտադրեց '''DGX-1'''-ը՝ հիմնուած 8 GPU-ներէ բաղկացած խումբի (cluster) վրայ: 2016 Օգոստոսին, Nvidia-ն իր առաջին DGX-1-ը նուիրեց '''OpenAI'''-ին՝ օգնելու համար աւելի մեծ ու բարդ AI մոտելներու մարզման, ինչ որ վերամշակման ժամանակը 6 օրէն նուազեցուց մինչեւ 2 ժամուան: Ընկերութիւնը նաեւ մշակեց Nvidia Tesla K80 եւ P100 GPU-ներու վրայ հիմնուած վիրտուալ մեքենաներ, որոնք հասանելի են '''Google Cloud'''-ի միջոցով: 2017-ին, ընկերութեան խորունկ ուսուցման արհեստագիտութիւնը պատճառ դարձաւ եկամուտներու զգալի աճի: 2018-ին, Nvidia-ի հետազօտողները ցուցադրեցին արդիւնաբերական ռոպոթներու համար նախատեսուած նմանակման միջոցով ուսուցման (imitation-learning) մեթոտները: Բացի GPU-ներու արտադրութենէն, Nvidia-ն գիտնականներուն կը տրամադրէ զուգահեռ վերամշակման (parallel processing) հնարաւորութիւններ՝ բարձր արդիւնաւէտութեամբ յաւելուածներ գործարկելու համար: === Ռոպոթաշինութիւն (Robotics) === 2020-ին, Nvidia-ն ներկայացուց '''Omniverse'''-ը՝ ճարտարագէտներու համար նախատեսուած վիրտուալ միջավայր մը: Ընկերութիւնը նաեւ բաց աղբիւրով (open-source) թողարկեց '''Isaac Sim'''-ը, որ կ'օգտագործէ Omniverse-ը՝ ռոպոթները մարզելու համար այնպիսի սիմուլիացիաներու միջոցով, որոնք կը նմանակեն իրական աշխարհի ֆիզիքական օրէնքները: 2024-ին, Ճենսըն Հուանկը Nvidia-ի ուշադրութիւնը ուղղեց դէպի '''մարդանման (humanoid) ռոպոթները''' եւ ինքնավար մեքենաները: 2025-ին, Nvidia-ն յայտարարեց '''Isaac GR00T N1'''-ը՝ բաց աղբիւրով հիմնարար մոտել (foundation model) մը, որ նախագծուած է արագացնելու մարդանման ռոպոթներու զարգացումն ու կարողութիւնները: '''Neura Robotics''', '''1X Technologies''' եւ '''Vention''' ընկերութիւնները առաջիններէն են, որոնք կ'օգտագործեն այս մոտելը: == Արտադրողներ == '''NVidia''' ընկերութիւնը չ'արտադրեր [[GPU]], ինչպէս նաեւ կրաֆիքական սարքեր, որոնք կ'արտադրեն քոյր կազմակերպութիւնները։ NVidia-ն միայն կը մշակէ սարքերու [[դիզայն]]ը։ '''NVIDIA GeForce'''-ի քոյր կազմակերպութիւնները՝ {{col-begin}} {{col-3}} * [[AOpen]] * [[ASUSTeK]] * [[BFG Technologies|BFG]] / [[3D Fuzion]] * [[Biostar]] * [[Chaintech]] * [[Creative Technology]] * [[EVGA (комания)|EVGA]] {{col-3}} * [[KFA2]] * [[Gainward]] * [[Gigabyte Technology|Gigabyte]] * [[InnoVISION Multimedia|Inno3D]] * [[Jetway]] * [[Leadtek]] * [[Manli]] * [[Micro-Star International|MSI]] {{col-3}} * [[OCZ Technology|OCZ]] * [[Palit]] * [[PC Partner]] * [[Point of View (компания)|POV]] * [[PNY Technologies]] * [[XFX]] * [[Zotac]] {{col-end}} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.nvidia.com Պաշտոնական կայք]{{ref-en}} * [http://www.nvidia.ru/ Ընկերության ռուսական պաշտոնական կայքը] * [http://www.thg.ru/graphic/nvidia_gpu_v_kartinkah/print.html Nvidia-ի գրաֆիկական սարքերը, պատմությունը նկարներով] == Ծանօթագրութիւն == 3qerxxrsx3ibeyj6r5ktv2pb3cya9uu 0 1974 250818 234558 2026-05-08T06:40:25Z Azniv Stepanian 8 250818 wikitext text/x-wiki '''Արագածոտն''', գաւառ Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի մէջ։ Կոչուած է նաեւ Ոտն Արագածոյ։ Այստեղ կը գտնուէին Հայաստանի մայրաքաղաքներ [[Արմաւիր]]ն ու [[Վաղարշապատ]]ը։ Արագածոտնի մէջ է Վարդագէսաւան բնակավայրը, որ Վաղարշակ Ա. թագաւորի օրով ([[117]]-[[140]] թթ.) վերանուանուած է Վաղարշապատ՝ դառնալով Մեծ Հայքի մայրաքաղաքը։ Միջին դարերուն Արագածոտնի հիւսիսոյին մասը կոչուած է Ամբերդ գաւառ՝ համանուն ամրոցի անունով։ IX-XIդդ Պահլաւունիներու կալուածն էր։ [[1386]]-ին Արագածոտնը ասպատակեցին Լենկթեմուրի զօրքերը։ XVդ գաւառն ինկած է Քարա-Քոյունլուներու, ապա Աղ-Քոյունլուներու տիրապետութեան տակ, իսկ [[1502]]-էն մտած է Սեֆեւեան Իրանի կազմին մէջ։ [[1639]]-էն Արագածոտնը [[Երեւան]]ի խանութեան մասերէն էր, իսկ [[1828]]-ին Արեւելեան Հայաստանի միւս շրջաններու հետ միացուեցաւ [[Ռուսիա|Ռուսաստանին]]։ == Աղբիւր == * Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, Երեւան։ [[Ստորոգութիւն:Այրարատ նահանգի գաւառներ]] qvp5vl2vtwfdw9edxqdc2ovxq91lfhg 0 2616 250825 213571 2026-05-08T08:14:00Z Azniv Stepanian 8 250825 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Գուրգէն Մխիթարեան''' ({{ԱԾ}}), սփիւռքահայ գրաքննադատ, խմբագիր եւ հանրային գործիչ։ == Կենսագրութիւն == Ծնած է [[Շապին Գարահիսար]], ուր ստացած է նախնական կրթութիւնը։ 1907-1908-ին ուսուցչական պաշտօն վարելէ ետք ծննդավայրին մէջ, Օսմանեան Սահմանադրութեան հոչակումէն ետք անցած է [[Պոլիս]] եւ հետեւած՝ [[Ագգ. Կեդրոնական]] վարժարանի դասընթացքներուն։ 1912-ին աւարտած է Կեդրոնականը, ու մինչեւ [[Համաշխարհային Ա. պատերազմ]] ուսուցչական պաշտօն վարած՝ Հայրիկեան վարժարանի մէջ։ Զօրակոչի ենթարկուած է իբրեւ սպայ թրքական բանակին մէջ։ Յաջողած է, փախստական, տարի մը պաշտօնավարել [[Սկիւտար]]ի «Քարէ Դպրոց»ին մէջ իրրեւ տեսուչ եւ ուսուցիչ եւ քանի մը ամիս ալ Կեդրոնականի մէջ իրրեւ հսկիչ եւ դասախօս։ Հետքը գտնուելով, վերստին բանակ տարուած է։ Զինադադարին «ճակատամարտ»-ի խմբագիր եղած է ու, միաժամանակ, այցելու ուսուցիչ Հինդլեանի «Նոր Դպրոց»ին եւ Դպրոցասէր Տիկնանց Աղջկանց վարժարանին, ուր աւանդած է գրականութիւն, ազգային պատմութիւն եւ աշխարհագրութիւն։ 1922-ի փոթորկայոյզ օրերուն անցած է<nowiki/>[[Եգիպտոս]], ուր ձեոնարկած է «Նոր Շարժում» գրական ամսագրի հրատարակութեան՝ 1923-ին։ Յետոյ «Յուսաբեր»-ի խմբագիր եղած է մինչեւ 1947-ի վերջերը։ [[Համաշխարհային Բ. Պատերազմ]]ի ընթացքին հրատարակած է «Յուսաբեր» ամսագիրը՝ համանուն օրաթերթի պատասխանատու խմրագրի իր պաշտօնին կից։ 1948-ին մեկնած է [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներ]] իբրեւ հանրային գործիչ, եւ 1952-1962ին «Հայրենիք» օրաթերթի խմբագիր դարձած է։ 1946-ին լոյս ընծայած է «Քառորդ դար գրականութիւն» ընդհանուր խորագրին տակ ամփոփուած վերլուծական իր էջերը՝ զանազան շրջաններէ գրական տիրական դէմքերու կեանքին ու գործերուն մասին։ Յանկարծամահ եղած է 1962-ին։ 1966-ին, իր այրիին նախաձեռնութեամբ, «Հայրենիք» հրատարակչականը համադրարար լոյս ընծայած է գրական, մշակութային, հանրային եւ ուղեւորական նկարագրով ցիրուցան էջերուն մէկ մասը, «Հերկ ու ցան» խորագրին տակ։ Հայերէնի թարգմանած է Զուտերմանի, Զոլայի եւ Կուպրինի կարգ մը գործեր<ref>{{Գիրք:Դար մը գրականութիւն|հատոր|141}}</ref>: == Ծանօթագրութիւններ == <references /> [[Ստորոգութիւն:Հայ խմբագիրներ]] gy3qvyt94tj0r4qnz9uegipfynx9l2t 0 3855 250816 250674 2026-05-08T06:33:28Z ~2026-20024-85 14397 250816 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:2014 Erywań, Rezydencja Prezydenta Republiki Armenii.jpg|մինի|300x300փքս]] '''Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի նստավայրը''' կը հանդիսանայ [[Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահ|Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի]] աշխատանքային վայրը, որ կը գտնուի [[Երեւան]]ի` [[Մարշալ Բաղրամեան Պողոտայ|Մարշալ Բաղրամեան Պողոտային վրայ]] 26 հասցէով։ 2018 թուականի Սեպտեմբեր 21-էն վարչապետ [[Նիկոլ Փաշինեան|Նիկոլ Փաշինեանին]] հրամանով '''Բաղրամեան''' 26-ի դարպասները բացուած են այցելուներու համար<ref>{{Cite web|url=https://www.tert.am/am/news/2018/09/21/Pashinyan-speech/2798088|title=Բաղրամեան 26-ի դռները կը բացւեն եւ այլեւս երբեք չեն փակւի. Նիկոլ Փաշինեանի ելոյթը|last=|first=|date=|website=www.tert.am|publisher=|language=hy|accessdate=2018-10-03|archive-date=2020-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114160838/https://www.tert.am/am/news/2018/09/21/Pashinyan-speech/2798088|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Citation|last=Government of Armenia|title=Բաղրամեան 26-ի դռները բաց կը լինեն քաղաքացիների համար|date=2018-09-21|url=https://www.youtube.com/watch?v=INC_l3zocT4|accessdate=2018-10-03}}</ref>։ == Պատմութիւն == Նստավայրի շէնքը նախագծուած է [[1951]] թուականին որպէս Հայաստանի ԽՍՀ նախարարական խորհուրդի տուն, հետագային ծառայած է որպէս Հայաստանի ԽՍՀ գերագոյն խորհուրդի նախագահութեան շէնք։ Նախագիծի հեղինակը [[Մարք Գրիգորեան]]ն է։ Շէնքը եղած է երկյարկանի, ենթարկուած է վերակառուցման, եւ մակերեսը 2720 քմ է։ Առաջին յարկի 338 քմ մակերեսով 10մ բարձրութեամբ տարածքը նախատեսուած է ընդունելութիւններու համար՝ առանձին սրահներով<ref>{{Cite web|url=http://վարչապետ.հայ/hy/history/|title=Պատմութիւն - Վարչապետ - Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետ|last=|first=|date=|website=վարչապետ.հայ|publisher=|accessdate=2018-11-22}}</ref>։ [[1987]] թուականին շէնքը վերակառուցուած է «Հայարդնախագիծ» ինստիտուտի նախագիծին հիման վրայ։ Շէնքի երկու կողմերը աւելցուած է 10մ լայնութեամբ եւ 6մ երկարութեամբ երկու եռայարկ շէնք։ Վերակառուցման արդիւնքով շէնքի ընդհանուր մակերեսը 4470 քմ է։ [[1992]] թուականէն սկսեալ կը ծառայէ որպէս [[Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահ|Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ]]ի նստավայր։ 2009-2010 թուականներուն Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր ճարտարապետ [[Նարէկ Սարգսեան]]ի նախագիծով շէնքի առանցքով ետեւի կողմը կառուցուած է քառայարկ շինութիւն, որպէս վարչական մասնաշէնք 3150.0 քմ ընդհանուր մակերեսով։ == Կառուցուածք == Առաջին յարկը եւ երրորդ յարկի մէկ բաժինը նախատեսուած են ընդունելութիւններու համար՝ առանձին սրահներով։ Շէնքի մնացած հատուածը կը ծառայէ որպէս վարչական մաս։ Շէնքի արտաքին պատերը կառուցուած են դեղնաւուն տուֆով։ == Գեղանկարներու հաւաքածոյ == ՀՀ նախագահի նստավայրի տարբեր սրահներուն մէջ կը պահուին [[Յովհաննէս Այվազովսկի]]ի, [[Փանոս Թերլեմեզեան]]ի, [[Մարտիրոս Սարեան]]ի, [[Գէորգ Բաշինջաղեան]]ի, [[Յակոբ Յակոբեան]]ի եւ շարք մը այլ նշանաւոր նկարիչներու գեղանկարները, որոնք տրուած են նախագահի աշխատակազմին [[Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահ|Հայաստանի ազգային պատկերասրահ]]ի կողմէ<ref>{{Cite web|url=http://xn--y9aam2fgumd.xn--y9a3aq/hy/gallery/|title=Ցուցասրահ - Վարչապետ - Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետ|last=|first=|date=|website=վարչապետ.հայ|publisher=|accessdate=2018-11-22|archive-date=2019-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105012500/http://xn--y9aam2fgumd.xn--y9a3aq/hy/gallery/|dead-url=yes}}</ref>։ == Հետաքրքրական == * [[1960]] թուականին Մարք Գրիգորեանը, որպէս շէնքին նախագիծի հեղինակ, պարգեւատրուած է Հայկական ԽՍՀ գերագոյն խորհրդի պատուոյ գիրով։ * Բաղրամեան 26 վարչական շէնքը [[Հայաստանի Հանրապետութեան Կառավարութիւն|Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան]] որոշմամբ [[2004]] թուականին ընդգրկուած է Երեւան քաղաքի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու պետական ցուցակին մէջ որպէս հանրապետական նշանակութեան յուշարձան։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Յղումներ == * [http://նախագահ.հայ/hy/history/ Նախագահի նստավայրը - Պատմութիւն] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180702022539/http://xn--y9aaah2cva0b.xn--y9a3aq/hy/history |date=2018-07-02 }} [[Ստորոգութիւն:Երեւանի շէնքեր եւ կառոյցներ]] [[Ստորոգութիւն:Պաշտօնական նստավայրեր]] 2xe5wlis0kmftfz1f3kz71gvlhfsy6b 250817 250816 2026-05-08T06:33:41Z ~2026-20024-85 14397 250817 wikitext text/x-wiki [[Պատկեր:2014 Erywań, Rezydencja Prezydenta Republiki Armenii.jpg|մինի|300x300փքս]] '''Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի նստավայրը''' կը հանդիսանայ [[Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահ|Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահի]] աշխատանքային վայրը, որ կը գտնուի [[Երեւան]]ի` [[Մարշալ Բաղրամեան Պողոտայ|Մարշալ Բաղրամեան Պողոտային վրայ]] 26 հասցէով։ 2018 թուականի Սեպտեմբեր 21-էն վարչապետ [[Նիկոլ Փաշինեան|Նիկոլ Փաշինեանին]] հրամանով Բաղրամեան 26-ի դարպասները բացուած են այցելուներու համար<ref>{{Cite web|url=https://www.tert.am/am/news/2018/09/21/Pashinyan-speech/2798088|title=Բաղրամեան 26-ի դռները կը բացւեն եւ այլեւս երբեք չեն փակւի. Նիկոլ Փաշինեանի ելոյթը|last=|first=|date=|website=www.tert.am|publisher=|language=hy|accessdate=2018-10-03|archive-date=2020-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114160838/https://www.tert.am/am/news/2018/09/21/Pashinyan-speech/2798088|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Citation|last=Government of Armenia|title=Բաղրամեան 26-ի դռները բաց կը լինեն քաղաքացիների համար|date=2018-09-21|url=https://www.youtube.com/watch?v=INC_l3zocT4|accessdate=2018-10-03}}</ref>։ == Պատմութիւն == Նստավայրի շէնքը նախագծուած է [[1951]] թուականին որպէս Հայաստանի ԽՍՀ նախարարական խորհուրդի տուն, հետագային ծառայած է որպէս Հայաստանի ԽՍՀ գերագոյն խորհուրդի նախագահութեան շէնք։ Նախագիծի հեղինակը [[Մարք Գրիգորեան]]ն է։ Շէնքը եղած է երկյարկանի, ենթարկուած է վերակառուցման, եւ մակերեսը 2720 քմ է։ Առաջին յարկի 338 քմ մակերեսով 10մ բարձրութեամբ տարածքը նախատեսուած է ընդունելութիւններու համար՝ առանձին սրահներով<ref>{{Cite web|url=http://վարչապետ.հայ/hy/history/|title=Պատմութիւն - Վարչապետ - Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետ|last=|first=|date=|website=վարչապետ.հայ|publisher=|accessdate=2018-11-22}}</ref>։ [[1987]] թուականին շէնքը վերակառուցուած է «Հայարդնախագիծ» ինստիտուտի նախագիծին հիման վրայ։ Շէնքի երկու կողմերը աւելցուած է 10մ լայնութեամբ եւ 6մ երկարութեամբ երկու եռայարկ շէնք։ Վերակառուցման արդիւնքով շէնքի ընդհանուր մակերեսը 4470 քմ է։ [[1992]] թուականէն սկսեալ կը ծառայէ որպէս [[Հայաստանի Հանրապետութեան Նախագահ|Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ]]ի նստավայր։ 2009-2010 թուականներուն Հայաստանի Հանրապետութեան վաստակաւոր ճարտարապետ [[Նարէկ Սարգսեան]]ի նախագիծով շէնքի առանցքով ետեւի կողմը կառուցուած է քառայարկ շինութիւն, որպէս վարչական մասնաշէնք 3150.0 քմ ընդհանուր մակերեսով։ == Կառուցուածք == Առաջին յարկը եւ երրորդ յարկի մէկ բաժինը նախատեսուած են ընդունելութիւններու համար՝ առանձին սրահներով։ Շէնքի մնացած հատուածը կը ծառայէ որպէս վարչական մաս։ Շէնքի արտաքին պատերը կառուցուած են դեղնաւուն տուֆով։ == Գեղանկարներու հաւաքածոյ == ՀՀ նախագահի նստավայրի տարբեր սրահներուն մէջ կը պահուին [[Յովհաննէս Այվազովսկի]]ի, [[Փանոս Թերլեմեզեան]]ի, [[Մարտիրոս Սարեան]]ի, [[Գէորգ Բաշինջաղեան]]ի, [[Յակոբ Յակոբեան]]ի եւ շարք մը այլ նշանաւոր նկարիչներու գեղանկարները, որոնք տրուած են նախագահի աշխատակազմին [[Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահ|Հայաստանի ազգային պատկերասրահ]]ի կողմէ<ref>{{Cite web|url=http://xn--y9aam2fgumd.xn--y9a3aq/hy/gallery/|title=Ցուցասրահ - Վարչապետ - Հայաստանի Հանրապետութեան վարչապետ|last=|first=|date=|website=վարչապետ.հայ|publisher=|accessdate=2018-11-22|archive-date=2019-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105012500/http://xn--y9aam2fgumd.xn--y9a3aq/hy/gallery/|dead-url=yes}}</ref>։ == Հետաքրքրական == * [[1960]] թուականին Մարք Գրիգորեանը, որպէս շէնքին նախագիծի հեղինակ, պարգեւատրուած է Հայկական ԽՍՀ գերագոյն խորհրդի պատուոյ գիրով։ * Բաղրամեան 26 վարչական շէնքը [[Հայաստանի Հանրապետութեան Կառավարութիւն|Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան]] որոշմամբ [[2004]] թուականին ընդգրկուած է Երեւան քաղաքի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու պետական ցուցակին մէջ որպէս հանրապետական նշանակութեան յուշարձան։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Յղումներ == * [http://նախագահ.հայ/hy/history/ Նախագահի նստավայրը - Պատմութիւն] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180702022539/http://xn--y9aaah2cva0b.xn--y9a3aq/hy/history |date=2018-07-02 }} [[Ստորոգութիւն:Երեւանի շէնքեր եւ կառոյցներ]] [[Ստորոգութիւն:Պաշտօնական նստավայրեր]] nyba24lfztwrcxmij1b3r4ocw1cgybs 0 4232 250807 228423 2026-05-07T14:32:59Z ~2026-27808-88 14422 250807 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ | անուն ազգանուն = Ճամալ Խաշըքճի | բնագիր ԱԱՀ = | պատկեր = | չափ = | նկարագրութիւն = | ծնած է = [[13 Հոկտեմբեր]] [[1958 թուական|1958]] | ծննդավայր = Մետինա | վախճանած է = 2 Հոկտեմբեր [[2018 թուական|2018]] (59 տարեկանին) | մահուան վայրը = Իսթանպուլ | քաղաքացիութիւն = {{դրօշ|Սաուդյան Արաբիա}} [[Սէուտական Արաբիա]] | հպատակութիւն = | ազգութիւն = Հայ | ալմա մատեր = | կրօնք = Քրիստոնեայ | ազդուած է = | ազդած է = | գրքեր = | աշխատանք = | կարողութիւն = | մասնագիտութիւն = | ամուսին = | ծնողներ = | երեխաներ = | պարգեւներ և մրցանակներ = | կայքէջք = | ստորագրութիւն = }} '''Ճամալ Ահմատ Համզա Խաշըքճի''' ({{lang-ar|جمال أحمد حمزة خاشقجي‎}}, {{lang-tr|}} ծն. [[13 Հոկտեմբեր]] [[1958 թուական|1958]], Մետինա) [[Սէուտական Արաբիա|սէուտցի]] լրագրող եւ գրագէտ: 2 Հոկտեմբեր [[2018 թուական|2018-ին,]] Իսթանպուլի մէջ անհետ կորած է: == Կենսագրութիւն == Ճամալ Խաշըքճին սէուտցի գործարար Ատնան Խաշըքճիին զարմիկն էր։ Ան ամերիկեան Ինտիանայի համալսարանն աւարտած է1982-ին: Համբաւ ձեռք բերած է որպէս սէուտական իշխանութեանց քննադատ, որոնցմէ նաեւ երկրի թագաժառանգ՝ վարչապետի եւ պաշտպանութեան նախարարի պաշտօնը զբաղեցնող Մուհամմէտ իպն Սալմանի: 2016-ի Դեկտեմբերին [[Սէուտական Արաբիա|Սէուտական Արաբիոյ]] իշխանութիւններն արգիլեցին Ճամալ Խաշըքճիին զբաղիլ լրագրութեամբ [[Տանըլտ Թրամփ]]ի մասին բացայայտ քննադատութեան պատճառաւ:<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/saudi-arabia-donald-trump-journalist-banned-for-criticising-us-president-elect-a7456956.html|title=Saudi Arabia bans journalist for criticising Donald Trump|author=Samuel Osborne|website=The Independent|date=5 December 2016|publisher=}}</ref>. 2017 Սեպտեմբերին Միացեալ նահանգներու մէջ սիւնեակ մը կը վարէր [[Washington Post|Washington Post-ին]]: Անոր մէջ ան բացէ ի բաց ելոյթ կ'ունենար Մուհամմէտ իպն Սալմանին դէմ: == Անհետացումը == 2 Հոկտեմբեր 2018-ին Ճամալ Խաշըքճին մեկնած է Իսթանպուլի Սէուտական Արաբիոյ հիւպատոսութիւն անհրաժեշտ փաստաթուղթ մը ստանալու, իր երկրորդ ամուսնութեան համար: Անոր հարսնացու Հատիճէ Ճէնկիզը {{lang-tr|Hatice Cengiz}} չեն թոյլատրած ներս մտնելու: Ան սպասած է Խաշըքճին մինչեւ կէս գիշեր, սակայն ան չէ վերադարձած:<ref>{{Cite web|url=https://www.middleeasteye.net/news/turkish-police-suspect-saudi-journalist-khashoggi-was-killed-consulate-report-1250529206|title=Turkish police suspect Saudi journalist Khashoggi was killed at consulate|author=|website=Middle East Eye|date=|publisher=}}</ref>: == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} ==Արտաքին Յղումներ== [[Ստորոգութիւն:1958 ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:13 Հոկտեմբերի ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:2018 մահեր]] [[Ստորոգութիւն:2 Հոկտեմբերի մահեր]] [[Ստորոգութիւն:Գրողներ այբբենական կարգով]] qikrbc9d96h6uvqngzfthh10i5lbvvk 0 5369 250820 250758 2026-05-08T07:13:10Z Maral Dikbikian 4797 250820 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Երկիր |բնագիր_անուանում = Ուքրանիա<br />Україна<br /> |common_name = Ուքրանիոյ |դրօշի_պատկեր = Flag of Ukraine.svg |դրօշի_նկարագրութիւն = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg |զինանշանի_նկարագրութիւն = {{PAGENAME}}ի զինանշան |քարտէզի_պատկեր = Europe-Ukraine (disputed territory).svg |ազգային_քայլերգ = ''[[Ուքրանիոյ քայլերգ|Ще не вмерла України і слава, і воля]]'' |պաշտօնական_լեզուներ = [[Ուքրաներէն]] |մայրաքաղաք = [[Քիեւ]] |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |ամենամեծ_քաղաք = |կառավարութեան_տեսակ = Նախագահ, <br /> Վարչապետ |established_event1 = &nbsp;-&nbsp;Յայտարարուած<br /> &nbsp;-&nbsp;Հաստատուած |established_date1 = Սկսած [[ԽՍՀՄ]]-էն<br /> [[Օգոստոս 24]] [[1991]]<br /> [[Դեկտեմբեր 1]] [[1991]] |population_estimate = 46, 481, 000 |population_estimate_year = 2005 |population_census = 48, 457, 102 |population_census_year = 2001 |population_density = 78 |population_densitymi² = 202 |currency = Գրիւնա |currency_code = UAH |time_zone = [[EET]] |utc_offset = +2 |time_zone_DST = [[EEST]] |utc_offset_DST = +3 |cctld = [[.ua]]<br/>[[.укр]] |calling_code = 380 }} [[Պատկեր:Flag of Ukraine.svg|մինի|Ուքրանիայի դրօշ]] [[Պատկեր:Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg|մինի|Ուքրանիայի զինանշան]] '''Ուքրանիա''' ([[ուքրաներէն|ուքր.]]՝ Україна, {{IPA|[ukrɑˈjinɑ]}}), պետութիւն Արեւելեան [[Եւրոպա]]յի մէջ։ Ուքրանիան հիւսիսէն եւ հիւսիս արեւելքէն սահմանակից է Ռուսիոյ, հիւսիս արեւմուտքէն՝ [[Բելառուս|Պելառուս]]ին, արեւմուտքէն՝ [[Լեհաստան]]ին, [[Սլովակիա|Սլովաքիոյ եւ]] [[Հունգարիա|Հունգարիոյ]], հարաւ արեւմուտքէն՝ [[Մոլդովա|Մոլտովա]]յին, հարաւէն եւ հարաւ արեւելքէն համապատասխանաբար [[Սեւ Ծով]]ուն եւ [[Ազովի Ծով]]ուն։ Ան 603, 628&nbsp;քմ² ցուցանիշով Եւրոպային յարակից երկիրներու մէջ Ռուսիոյ Դաշնութենէն ետք երկրորդն է իր տարածքով։<ref>[https://books.google.am/books?id=owsHh0v-QT4C&pg=PA345&dq=second+largest+European+country+after+%22Russian+federation%22&hl=nl&sa=X&ei=CXJKT4KvCOis0QW9oJWmDg&ved=0CGcQ6AEwCQ#v=onepage&q=second%20largest%20European%20country%20after%20%22Russian%20federation%22&f=false Global Clinical Trials] by [[Richard Chin]], [[Elsevier]], 2011, ISBN 0123815371 (page 345)</ref><ref>[https://books.google.am/books?id=JXPK9Qp8Yu8C&pg=PT88&dq=Ukraine+second+largest+country+Europe+after+Russia&hl=nl&sa=X&ei=u3NKT6LYNeWe0QWDkoGlDg&ved=0CG8Q6AEwCQ#v=onepage&q=Ukraine%20second%20largest%20country%20Europe%20after%20Russia&f=false Future of Google Earth] by [[Chandler Evans]], [[BookSurge Publishing]], 2008, ISBN 1419689037 (page 174)</ref><ref name="UKRCONSUL">{{cite web|title=Basic facts about Ukraine|url=http://www.ukrconsul.org/BASIC_FACTS.htm|publisher=Ukrainian consul in NY|accessdate=November 10, 2010|archive-date=March 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326032109/http://ukrconsul.org/BASIC_FACTS.htm|dead-url=yes}}</ref> Համաձայն տարածուած եւ հիմնաւոր տեսութեան [[Քիեւեան Ռուսիա|Քիեւեան Ռուսիայի]] պետութիւնը հիմնադրուած է [[Վարանգեաններ|Վարանգեաններուն]] կողմէ 9-րդ դարուն, որպէս պատմականօրէն հաստատագրուած առաջին [[արեւելեան սլաւոն]]ական պետութիւնը։ Ան ասպարէզ եկաւ [[միջին դարեր]]ուն որպէս հզօր պետութիւն, սակայն 12-րդ դարուն փլուզուեցաւ։ 14-րդ դարու կէսերուն Ուքրանական տարածքները երեք արտաքին ոյժերու տիրապետութեան տակ էին՝ [[Ոսկէ Հորդա|Ոսկի Հորդայ]], [[Լիտուական Մեծ Դքսութիւն|Լիթուական Մեծ Դքսութիւն]] եւ [[Լեհաստանի թագաւորութիւն]]։<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/612921/Ukraine/214508/History |title=Ukraine :: History – Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |accessdate=October 31, 2011}}</ref> [[Հիւսիսային Մեծ Պատերազմ]]էն ետք (1700–1721), Ուքրանիան բաժնուեցաւ քանի մը շրջանային ոյժերու միջեւ։ 19-րդ դարուն Ուքրանիոյ գերակշռող մասը ինտեգրուած էր [[Ռուսական կայսրութիւն|Ռուսական կայսրութեան]] մէջ, մնացած հատուածը [[Աւստրո-Հունգարիա|Աւստրօ-Հունգարիա]]յի վերահսկողութեան տակ էր։ Ռուսական յեղափոխութենէն ետք մշտական պատերազմական իրադարձութիւններուն հետեւած է 1917-1919 թթ. Ուքրանիոյ անկախութեան ճանաչման քանի մը միջազգային փորձ։ 1922 թ. Դեկտեմբեր 30-ին, Ուքրանական անկախութեան պատերազմէն կը կազմաւորուի [[Ուքրանիոյ Խորհրդային Հանրապետութիւն]]ը եւ կը դառնայ [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] հիմնադիր հանրապետութիւններէն մէկը։ Ուքրանիոյ Խորհրդային Հանրապետութեան տարածքը ընդարձակուած էր արեւմուտքէն անմիջապէս [[II Համաշխարհային պատերազմ]]էն առաջ եւ ետքը։ 1954 թ. Ուքրանիան ընդարձակուեցաւ դէպի հարաւ [[Ղրիմ]]ի փոխանցումով։ 1945-ին Ուքրանիոյ ԽՍՀ-ն դարձաւ [[Միաւորուած ազգերու կազմակերպութիւն|Միաւորուած ազգերու կազմակերպութեան]] հիմնադիր անդամներէն մէկը։ Ուքրանիան կրկին անկախացաւ 1991 թ., երբ Խորհրդային Միութիւնը փլուզուեցաւ։ Այդ փլուզումով սկսաւ անցումը [[շուկայական տնտեսութիւն|շուկայական տնտեսութեան]], որուն ընթացքին Ուքրանիան շուրջ 8 տարի շարունակ յետընթաց ունեցաւ։ Այնուհետեւ յաջորդեց տնտեսական բարձրակարգ վերելքի ժամանակաշրջանը։ 2008–2009 թթ Ուքրանիան ընկղմեցաւ ճգնաժամի մէջ։ ՀՆԱ-ն 2008 թ. գարունէն մինչեւ 2009 թ. գարունը նուազեցաւ 20% -ով, այնուհետեւ կարգաւորուեցաւ։ Երկիրը ինչպէս նախապէս, կարեւոր դեր կը խաղայ հացահատիկի համաշխարհային շուկային մէջ եւ 2011 թ. տուեալներով հացահատիկի արտահանման ծաւալով աշխարհին մէջ երրորդն է։ Ուքրանիան [[ունիտար պետութիւն]] է, բաղկացած 24 [[մարզ]]երէ, մէկ ինքնավար հանրապետութենէ (Ղրիմ) եւ յատուկ կարգավիճակ ունեցող երկու քաղաքներէ. [[Կիեւ|Քիեւ]]՝ մայրաքաղաք ու ամէնամեծ քաղաք եւ [[Սեւաստոպոլ]]ը, ուր վարձակալութեան պայմանագրով տեղակայուած է Ռուսիոյ [[Սեւծովեան նաւատորմ]]ը։ Ուքրանիան [[կիսանախագահական համակարգ]]ով պետութիւն է առանձին օրէնսդրական, գործադիր եւ դատական ճիւղերով։ Խորհրդային միութեան փլուզումէն ի վեր Ուքրանիան կը շարունակէ պահպանել իր դիրքերը որպէս Եւրոպայի մէջ, Ռուսիայէն ետք, երկրորդ մեծ [[սպառազինութիւն]] ունեցող պետութիւն։ Երկրին մէջ կը բնակին շուրջ 46 միլիոն մարդ, որուն 77.8 տոկոսը ուքրանացիներ են, կ'ապրին նաեւ [[ռուսեր]] (17%), [[բելառուսներ|պելառուսներ]] եւ [[ռումնացիներ|ռումանացիներ]]. [[պաշտօնական լեզու]]ն [[ուքրաներէն]]ն է։ Ռուսերէնը նոյնպէս շատ տարածուած է։ Երկրին մէջ գերակայող կրօնը [[Արևեւելեան Ուղղափառ քրիստոնէութիւն|Արեւելեան Ուղղափառ քրիստոնէութիւն]]ն է, որ նշանակալից ազդեցութիւն գործած է [[Ուքրանական ճարտարապետութիւն|Ուքրանական ճարտարապետութեան]], [[գրականութիւն|գրականութեան]] եւ [[երաժշտութիւն|երաժշտութեան]] վրայ։ == Ծագումնաբանութիւն == Ըստ աւանդական տեսակէտի, որ ձեւաւորուած է ռուսական եւ լեհական պատմագրութեան ազդեցութեան ներքեւ<ref>Русанівський, В. М. Українська мова // Енциклопедія «Українська мова». — К., 2000.</ref> ''Ուքրանիա'' բառը սլաւոնական ծագում ունի, որ կը նշանակէ ''սահմանի մօտ''։<ref>{{cite web|url=http://litopys.org.ua/rizne/nazva_eu.htm |title=З Енциклопедії Українознавства; Назва "Україна" |publisher=Litopys.org.ua |accessdate=October 31, 2011}}</ref> == Պատմութիւն == === Վաղ Պատմութիւն === Ուքրանիոյ եւ շրջակայ տարածքներուն մէջ, բնակութիւն հաստատուած է մ.թ.ա. 32, 000 դարերուն, որուն վկայութիւնն է [[Գրաւետեան մշակոյթ]]ի առկայութիւնը [[Ղրիմեան լեռներ]]ուն մէջ։<ref name=orig>{{cite news | url = http://www.plosone.org/article/info:doi/10.1371/journal.pone.0020834 | title = The Oldest Anatomically Modern Humans from Far Southeast Europe: Direct Dating, Culture and Behavior | first1 = Sandrine | last1= Prat | first2= Stéphane C. | last2= Péan | first3= Laurent | last3= Crépin | first4 =Dorothée G. |last4= Drucker | first5 =Simon J. | last5= Puaud | first6 =Hélène | last6=Valladas | first7= Martina |last7 =Lázničková-Galetová | first8 =Johannes | last8 =van der Plicht | first9= Alexander | last9= Yanevich |date = June 17, 2011 | publisher = plosone | accessdate =June 21, 2011}}</ref><ref name=bbc>{{cite news | url = http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-13846262 | title = Early human fossils unearthed in Ukraine | first = Jennifer | last = Carpenter |date = June 20, 2011 |publisher=BBC | accessdate =June 21, 2011}}</ref> Մ. թ.ա. 4, 500 ականներուն [[Նեոլիտեան մշակոյթ]]ը կը ծաղկէր ամէնուր ներառեալ ներկայիս Ուքրանիոյ տարածքի մաս մը [[Տրիբոլի]]ն եւ [[Դնեպր]]-[[Դնեստր]] տարածաշրջանը ամբողջովին։ [[Երկաթի դար]]ուն, երկրամասին մէջ բնակութիւն հաստատեցին [[Կիմերացիներ]]ը, [[Սկիւթներ]]ը եւ [[Սարմաթներ]]ը։<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9066426|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930012558/http://www.britannica.com/eb/article-9066426|archivedate=September 30, 2007|title=Scythian|accessdate=September 12, 2007|work=[[Encyclopædia Britannica]] (fee required)|dead-url=no}}</ref> Յետագային մ. թ. 6-րդ դարու սկզբները [[Սեւ Ծով]]ու հիւսիսարեւելեան ափին հիմնուեցան եւ նշանակալից առաջընթաց ապրեցան [[Հին Յունաստան]]ի, [[Հին Հռոմ]]ի եւ [[Բիւզանդական կայսրութիւն|Բիւզանդական կայսրութեան]] գաղութները, ինչպիսիք են [[Տիրա]]ն, [[Օլբիա]]ն եւ [[Հերմոնասա]]ն։ [[Գոթեր]]ը մնացին տարածաշրջանին մէջ, սակայն մ.թ. 370-ականներէն, ինկան [[հուններ|հուներ]]ու ազդեցութեան տակ։ Մ. թ. 7–րդ դարէն սկսած Արեւելեան Ուքրանիոյ տարածքը [[Հին Մեծ Պուլկարիա|Հին Մեծ Պուլկարիայի]] կեդրոնն էր։ Դարավերջին պուլկարական ցեղերու մեծ մասը գաղթեց տարբեր ուղղութիւններով եւ հողերու մեծ մասը անցաւ [[խազարներ]]ուն։ === Քիեւի Ոսկէ Դար === <!-- 800–1349 --> [[Պատկեր:Vasnetsov Bapt Vladimir.jpg|մինի|ձախից|upright|Իշխան Վլադիմիրի կնքուիլը կը տանի դէպի '''Քիեւեան Ռուսիոյ''' Քրիստոնէութեան ընդունում։]] Քիեւեան Ռուսիան հիմնած են ռուս մարդիկ, վարեագները, որոնք սկիզբը բնակեցան [[Լադոգա]]յի եւ [[Նովգորոդ]]ի շրջակայքին մէջ, այնուհետ աստիճանաբար տեղաշարժեցան հարաւ, վերջապէս մօտաւորապէս 880-ին հասան Քիեւ։ Քիեւեան Ռուսիան կ'ընդգրկէր ժամանակակից Ուքրանիոյ, Պելառուսիոյ արեւմտեան մասը, որուն գերակշռող մասը ժամանակակից Ռուսիոյ տարածքին մէջ է։ Համաձայն սկզբնական գրառումներու ռուսական էլիտան կազմաւորուած է [[Սկանդինավիա]]յի վարեագեաններէն։ 10-11-րդ դարերուն ան կը դառմայ Եւրոպայի մեծագոյն եւ ամէնահզօր պետութիւնը։<ref name="cia">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html|title=Ukraine|accessdate=December 24, 2007|date=December 13, 2007|work=[[CIA World Factbook]]|archive-date=January 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126230340/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html|dead-url=yes}}</ref> Յաջորդ դարերուն, ան ուքրանացիներու եւ ռուսերու համար ազգային ինքնագիտակցութեան հիմք կը ձեւաւորէ։<ref name="Columbia">{{cite encyclopedia|encyclopedia=The Columbia Encyclopedia|edition=|year=2001–2005|article=Kievan Rus|url=http://www.bartleby.com/65/ki/KievanRu.html|title=Archive copy|access-date=2016-03-28|archive-date=2000-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20000819153626/http://www.bartleby.com/65/ki/KievanRu.html|dead-url=yes}} Retrieved on 2008-01-27.</ref> Ժամանակակից Ուքրանիոյ մայրաքաղաք [[Կիեւ|Քիեւ]]ը կը դառնայ Ռուսիոյ ամէնակարեւոր քաղաքը։ [[Պատկեր:Kievan Rus en.jpg|մինի|Քիեւեան Ռուսիոյ քարտէզը 11-րդ դարուն։ Կիրի Ոսկէ Դարու ժամանակաշրջանին մէջ, Քիեւեան Ռուսիոյ կազմին մէջ կը մտնէին ժամանակակից արեւմտեան, կեդրոնական Ուքրանիոյ, Պելառուսի եւ արեւմտեան Ռուսիոյ տարածքը։ Ժամանակակից արեւելեան եւ հարաւային Ուքրանիան բնակեցուցած են նոմադները եւ այլ պատմութիւն ունին։]] Վարանգեանները յետագային ձուլուեցան տեղացի սլավոնական բնակչութեան հետ եւ դարձան Ռուսիոյ առաջին դինաստիայի՝ [[Ռիւրիկեան դինաստիա]]յի մաս։<ref name="Columbia"/> Քիեւեան Ռուսիան կազմուած էր քանի մը իշխանութիւններէ, որոնք կը կառավարուէին Ռիւրիկեան իշխաններու կողմէ։ Քիեւի նստավայրը ամէնաազդեցիկն ու հեղինակութիւն վայելողն էր, ուստի այն դարձած էր մրցակցութեան առարկայ Ռիւրիկեան իշխաններու համար։ Քիեւեան Ռուսիոյ Ոսկէ Դարը կը սկսի [[Վլատիմիր Մեծ]]ի (980–1015) թագաւորութեամբ, որ Քրիստոնէութիւն ընդունելով Քիեւեան Ռուսիան շրջեց դէպի [[Բիւզանդական Քրիստոնէութիւն]]. անոր որդի՝ [[Յարոսլաւ Իմաստուն]]ի (1019–1054) թագաւորութեան ժամանակ Քիեւեան Ռուսիան հասաւ իր մշակութային ռազմական հզօրութեան գագաթնակէտին։<ref name="Columbia" />Ատոր ետեւէն պետութեան մասնատում եւ նորէն արդիականացաւ տարածաշրջանային իշխանութիւններու կարեւորութիւնը։ [[Վլատիմիր Մոնոմախ]]ի (1113–1125) եւ անոր որդի [[Մստիսլաւ]]ի (1125–1132) օրով, Քիեւեան Ռուսիան վերջնականապէս մասնատուեցաւ առանձին իշխանութիւններու։ 11 եւ 12-րդ դարերուն քոչուոր [[թուրք]] ցեղերու կողմէ մշտական յարձակումները բերին սլաւոնական ժողովուրդներու զանգուածային տեղահանման դէպի հիւսիս՝ աւելի անվտանգ անտառային շրջաններ։<ref name="Klyuch1">{{cite book|last=Klyuchevsky|first=Vasily|title=The course of the Russian history|location=v.1|url=http://www.kulichki.com/inkwell/text/special/history/kluch/kluch16.htm|isbn=5-244-00072-1|year=1987|publisher="Myslʹ}}</ref> 13-րդ դարու մոնկոլական ներխուժման հետեւանքով Քիեւան Ռուսիան դատարկուեցաւ, իսկ Քիեւը 1240 թ. ամբողջովին աւերուեցաւ<ref>{{cite web|url=https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|title=The Destruction of Kiev|accessdate=January 3, 2008|work=University of Toronto's Research Repository|archive-date=August 19, 2016|archive-url=https://wayback.archive-it.org/6473/20160819150506/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html|dead-url=yes}}</ref>։ Ուքրանիոյ ներկայիս տարածքը Քիեւեան Ռուսիայէն յաջողած է պահպանել Գալիչի եւ Վոլհինիայի տարածքները, որոնք միացած են կազմաւորել [[Գալիցիա-Վոլհինիա]] պետութիւնը։ === Օտարերկրեայ Տիրապետութիւն === [[Պատկեր:Repin Cossacks.jpg|մինի|''"Զապորոժեան կազակներու պատասխանը [[Օսմանեան կայսրութիւն|թրքական]] սուլթանին."'' Նկարիչ՝ [[Իլյա Րեպին]] 1880 - 1891]] <!-- 1349–1914 --> [[Պատկեր:Rzeczpospolita2nar.png|մինի|ձախից| [[Մոնկոլեան ներխուժում]]էն ետք ինկած դարերուն, Ուքրանիան մեծապէս կը գտնուէր Լիթուայի տիրապետութեան տակ, ( 14-րդ դարէն) եւ Լիւբլինի միութենէն (1569) սկսած Լեհաստանի [[Լեհ–Լիտուական համագործակցութիւն|Լեհ–Լիթուական համագործակցութիւն]] 1619]] 14-րդ դարու կէսերուն [[Լեհաստանի Կազիմիր III թագաւոր]]-ը ձեռք բերաւ Գալիցիա-Վոլինիայի վերահսկողութիւնը, երբ Ռուսիոյ սիրտը այդ թիւին մէջ եւ Քիեւը [[Իրպէն գետի ճակատամարտ]]էն ետք դարձաւ [[Գեդեմինաս|Գեդեմինասի]]՝ Լիտուայի մեծ դքսութեան տարածք։ 1386 թ. [[Կրեվոյի միութիւն]], Լեհաստանի եւ Լիտուայի [[արքայատներու միաւորում|արքայատուներու միաւորում]]էն ետք, Հիւսիսային Ուքրանիոյ մեծ մասը կը կառավարուէր Լիտուայի տեղական ազնուականութեան կողմէ, որպէս Լիտուայի Մեծ Դքսութեան մաս։ 1569 թ. [[Լիւբլինի միութիւն]]ը կը ձեւաւորէ Լեհ–Լիտուական համաձայնագիրը, որմով Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը լիտուական ենթակայութենէն կ'անցնի [[Լեհական թագաւորութիւն|Լեհական թագաւորութեան]] ենթակայութեան տակ, այդպիսով կը դառնայ լեհական տարածք։ Լեհականացման ուղղուած ճնշման ներքեւ, բարձր խաւի ներկայացուցիչները կրօնափոխ եղան եւ դարձան կաթողիկէ եւ լեհ ազնուականութենէն անհնար էր զանոնք տարբերել։<ref>Subtelny, p. 92–93</ref> Այդպիսով հասարակ մարդիկ զրկուելով իրենց ազգակից պաշտպաններէն՝ յանձինս ուղղափառ ազնուականութեան, շրջեցան դէպի կազակները, որոնք կը մնային ուղղափառ։ === Ուքրանիոյ Ժողովրդական Հանրապետութիւն === Հանրապետութիւնը ստեղծուած է 1917 թ.-ի [[Նոյեմբեր 20]]-ին, անկախ հռչակուած է 1918 թ.-ի Յունուար 22-ին՝ Կեդրոնական խորհուրդի ({{lang-uk|Центральна Рада}})-ի որոշմամբ։ Սկզբնապէս հանրապետութիւնը ինքզինք կը համարէր Ռուսական հանրապետութեան մաս, սակայն [[Հոկտեմբերեան Ընկերային Յեղափոխութիւն|Փետրուարեան Յեղափոխութենէն]] ետք ան կը փորձէր բոլորովին անկախ ըլլալ։ 1919 թ.-ի սկիզբը ան իրեն միացուց [[արեւմտաուքրանական շրջաններ]]ը, որոնք առանձնացած էին [[Աւստրո-Հունգարիա]]յէն։ Սակայն շուտով [[Կարմիր բանակ]]ը գրաւեց երկիրը։ 1919 թ.-ի Յունուար 14-ին ստեղծուեցաւ [[Ուքրանական ԽՍՀ]]-ն։ Ուքրանիոյ Ժողովրդական Հանրապետութեան պետական խորհրդանիշները՝ {|class="graytable" align="center" style="text-align:center" |- |[[Պատկեր:Coat of Arms of UNR.svg|100px|աջից]] |[[Պատկեր:Flag of Ukrainian People's Republic 1917.svg|160px|աջից]] |- |Զինանշան||դրօշ |} == Աշխարհագրութիւն == {{Հիմնական|Ուքրանիոյ աշխարհագրութիւն}} [[Պատկեր:Ukraine topo en.jpg|մինի|300px|աջից]] '''Ուքրանիան''' տարածքով երկրորդ պետութիւնն է [[Արեւելեան Եւրոպա|Արեւելեան]] [[Եւրոպա]]յի մէջ Երկրի տարբեր մասերն ունեն աշխարհագրական տարբեր առանձնահատկություններ՝ լեռնայինից մինչեւ հարթավայրային։ Երկիրը գտնվում է {{coord|49|00|N|32|00|E|type:country}} կոորդինատներում։ Զբաղեցնում է 603 700 քմ² տարածք, որն աշխարհում 44-րդ ցուցանիշն է։ Ուքրանիայի մակերեւույթի 98% ցամաքային է, եւ միայն 2% են զբաղեցնում ջրային տարածքները։ Հարավից երկիրը դուրս է գալիս դեպի [[Սև ծով|Սեւ ծով]], ափեզրի երկարությունն է 2782 քմ։ Ուքրանիայի ընդհանուր սահմանի երկարությունն է 4663 քմ։ Երկիրը սահմանակից է [[Ռուսաստան]]ի (1576 քմ), [[Մոլդավիա]]յի (939 քմ), [[Պելառուսիա|Պելառուսիայի]] (891 քմ), [[Ռումանիա|Ռումանիայի]] (531 քմ), [[Լեհաստան]]ի (526 քմ), [[Հունգարիա]]յի (103 քմ), եւ [[Սլովաքիա|Սլովաքիայի]] (97 քմ) հետ։ Ուքրանիայի ամէնաբարձր կետն է [[Գովերլա]] լեռը, որու բարձրութիւնն է 2061 մ, իսկ ամէնացած կէտն է [[Կույալնիկի լիման]]ը, այս կէտը կ'իյնայ [[ծովի մակերևույթ|ծովի մակերեւոյթէն]] 5 մ. ցած։ === Ընդհանուր Տեղեկութիւններ === Ուքրանիան ունի կարեւոր ռազմավարական դիրք [[Արեւելեան Եւրոպա]]յի մէջ, շրջապատուած [[Սեւ Ծով]]ով հարաւէն, միւս կողմերէն զինք կը շրջապատեն [[Լեհաստան]]ը, [[Սլովաքիա|Սլովաքիան]] եւ [[Հունգարիա]]ն արեւելքէն, [[Պելառուսիա|Պելառուսիան]] հիւսիսէն, [[Մոլտովա|Մոլտովան]] եւ [[Ռումանիա|Ռումանիան]] հարաւ-արեւմուտքէն եւ [[Ռուսիա]]ն արեւելքէն։ Ուքրանիան կը տարածուի արեւմուտքէն արեւելք 1316 քմ եւ հիւսիսէն հարաւ 893քմ։ Երկրի ծայրագոյն կէտերն են [[Գրեմեաչ]] գիւղը ([[Չեռնիգովի մարզ]]) հիւսիսը, [[Սառիչ հրուանդան]]ը ([[Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետութիւն]]) հարաւը, [[Չոպ]] քաղաքը ([[Անդրկարպատեան մարզ]]) արեւմուտքը եւ [[Չերվոնա Զիրկա (Լուգանսկի մարզ)|Չերվոնա Զիրկա]] գիւղը ([[Լուգանսկի մարզ]]) արեւելքը։ [[Կարպատեան լեռներ|Կարպատեան լեռներու]] հիւսիսային մասը կը հասնի Ուքրանիոյ արեւելեան մասին։ Երկրի ամէնաբարձր կէտը [[Գովերլա]] լեռն է, որուն բարձրութիւնը կը կազմէ 2061 մ։ Ուքրանիոյ տարածքի մեծ մասը կը զբաղեցնեն [[Սեւ Ծով]]ու հիւսիսը տարածուող [[տափաստան]]անման շրջանները։ Ուքրանիան համարեայ կը կիսուի երկու հաւասար մասերու [[Դնեպր]] գետով, որ կը տարածուի ամբողջ Ուքրանիայով հիւսիսէն հարաւ։ Ան կը թափուի Սեւ ծով [[Ղրիմ]] թերակղզիին հիւսիս [[Հարաւային Բուգ]]ի եւ [[Դնեստր]]ի գետաբերաններու մօտ։ Սահմանը Ռուսիոյ հետ երկրէ երկիր ամէնաերկար սահմանն է. ան կը տարածուի նաեւ [[Ազովի ծով]]ով։ [[Պատկեր:Pontic Caspian climate.png|մինի|300px|Մօտաւորապէս կը ներկայացնէ Սեւ ծովու շուրջ ինկած [[բիոմ]]ները։ [[Ղրիմի թերակղզի]]ի հարաւային ծայրամասին մէջ, [[Ղրիմի լեռներ]]էն ներքեւ ինկած է [[մերձարեւադարձային գօտի]]:]] Ուքրանիոյ տարածքին մեծ մասը կը զբաղեցնեն ոչ բերրի [[տափաստան]]ները եւ [[սարաւանդ]]ները։ Ուքրանիոյ հողերուն 58% կ'օգտագործուի որպէս ոռոգուող տարածքներ, 2% կ'օգտագործուի մշտական մշակաբոյսերու աճեցման համար, 13% որպէս արօտավայրեր, 18% կը զբաղեցնեն անտառները եւ 9% միւսները։ Երկիրը կը շրջապատեն լեռներ, հարաւին մէջ այդ [[Ղրիմի լեռներ]]ն են [[Ղրիմի թերակղզի|Ղրիմի թերակղզիին մէջ]] եւ [[Ազովի ծով]]ու մօտ, արեւմտեան կողմէն այդ [[Կարպատեան լեռներ]]ն են, Ազովի ծովուն մօտ կան նաեւ քամահրուած ցած լեռներ՝ [[Դոնեցի բլրաշար]]ը։ === Ռելիեֆ === Ուքրանիոյ տարածքին մեծ մասը կը զբաղեցնեն սովորական հարթավայրեր, [[ծովու մակարդակ]]էն միջինին մէջ 175 մ բարձրութեամբ։ Հարթավայրերը շրջապատուած են լեռներով արեւմուտքը եւ հարաւը, Ուքրանիոյ տարածքին մէջ գտնուող հարթավայրերուն մեծ մասը տեղաբաշխուած են [[Արեւելաեւրոպական հարթավայր]]ի հարաւ արեւմտեան մասին մէջ։ Հարթավայրերը ունին բազմաթիւ բարձրադիր եւ ցածրադիր շրջաններ, որոնք առաջացած են [[Արեւելաեւոպական պլատֆորմ|Արեւելաեւոպական բլաթֆորմ]]ի հիմքերու ոչ հաւասար բիւրեղացման հետեւանքով։ Ուքրանիոյ տարածքին մէջ կը գտնուին հետեւեալ ցածրավայրերը՝ հիւսիսը [[Պոլեսեան ցածրավայր|Պոլեսեան]], երկրի կեդրոնը [[Մերձդնեպրեան ցածրավայր|Մերձդնեպրեան]] եւ հարաւը [[Մերձսեւծովեան ցածրավայր]]երը։ Ուքրանիոյ տարածքի բարձրավայրերն են՝ [[Վոլինեան բարձրավայր|Վոլինեան]], [[Պոդոլեան բարձրավայր|Պոդոլեան]], [[Մերձդնեպրեան բարձրավայր|Մերձդնեպրեան]], ինչպէս նաեւ հետեւեալ բլրաշարերը՝ [[Տովրի]]ները արեւմուտքը, [[Սլովեչանսկ-Օվրուչանսկի բլրաշար]]ը հիւսիսը, [[Դոնեցի բլրաշար]]ը եւ [[Մերձազովեան դաշտավայր]]ը հարաւ արեւելքը։ Երկրի տարածքին մօտ 5 % կը զբաղեցնեն լեռները՝ Ուքրանեան [[Արեւելեան Կարպատներ|Կարպատները]] (բարձրութիւնը՝ 2061 մ) հարաւ-արեւմուտքը եւ [[Ղրիմի լեռներ]]ը [[Ղրիմի թերակղզի|Ղրիմի թերակղզին]] հարաւը։ === Կլիմայ === Ուքրանիան ունի չափաւոր մայրցամաքային կլիմայ ցուրտ [[ձմեռ]]ներով եւ համեմատաբար տաք [[ամառ]]ներով։ Միայն Ղրիմի թերակղզիի հարաւային ափերուն գոյութիւն ունի խոնաւ մերձարեւադարձային կլիմայի գօտի<ref>{{cite journal | last = Կոտեկ | first = Մ. | coauthors =Ջ. Գրեզեր, Ս. Բեք, Բ. Ռուդոլֆ, և Ֆ. Ռուբել | title =Կլիմայի դասակարգման Կյոպեն-Գեյգերի աշխարհի քարտէզը | journal =Մետեորոլ. Զ. | volume =15 | pages =259–263 | url =http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/kottek_et_al_2006_A4.pdf | doi =10.1127/0941-2948/2006/0130 | accessdate = 2012-08-24 | year =2006 | issue = 3}}</ref>։ Ուքրանիոյ կլիման կ'ենթարկուի խոնաւ [[Ատլանտեան օվկիանոս|ատլանտիկական]] օդի ազդեցութեան<ref name="britannica.com">Ուքրանիա։ (2010). Բրիտանիկա հանրագիտարանին մէջ։ Ստացած է 23 Օգոստոս 2010-ին, առցանց Encyclopædia Britannica-էն՝ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/612921/Ukraine</ref>։ Տեղումներու մակարդակը Ուքրանիոյ տարածքին մէջ, հաւասարաչափ չէ բաշխուած, հիւսիսիը կը գրանցուին մեծ քանակութեամբ տեղումներ, արեւելքը ատկէ պակաս եւ հարաւ-արեւելքը աւելի քիչ։ Տարեկան տեղումներու քանակութիւնը հարթավայրերուն մէջ 300 - 700 մմ է, Ղրիմի լեռներուն մէջ 1000 - 1200 մմ, Ուքրանիոյ Կարպատներուն մէջ աւելի քան 1500 մմ։ Յունիսը եւ Յուլիսը սովորաբար ամէնախոնաւ ամիսներն են, մինչդեռ Փետրուար ամիսը սովորաբար ամէնաչորն է<ref name="britannica.com"/>։ Ձմեռային կլիման կը տատանուի պաղ եղանակէն Սեւ ծովու ափերուն մինչեւ ցուրտ եղանակը երկրի ներսը, ամառները երկրի հիմնական մասը տաք են, իսկ՝ հարաւային մասը սովորաբար կ'ըլլան շատ տաք։ Միջին բազմամեայ օդի ջերմաստիճանը կը կազմէ՝ Յունուարին −5&nbsp;°C, Յուլիսին +20&nbsp;°C։ === Ջրային Ռեսուրսներ === {{Հիմնական|Ուքրանիոյ մեծ գետեր|Ուքրանիոյ լիճեր}} Ուքրանիան հարաւային եւ հարաւ արեւելեան կողմերէն կը լուացուի [[Սեւ Ծով|Սեւ]] եւ [[Ազովի ծով]]երով։ Երկրի տարածքով հոսող գետերու 90% կը հանդիսնան այս երկու ծովերու [[ներհոսքի աւազան]]ի մասերը։ Քանի մը գետեր կը պատկանին [[Պալթեան Ծով|Պալթեան ծովի]] աւազանին։ Ուքրանիոյ մէջ կան եօթ հիմնական գետեր՝ [[Դեսնա (Դնեպրի վտակը)|Դեսնան]] (591 քմ), [[Դնեպր]]ը (982 քմ), [[Դնեստր]]ը (705 քմ), [[Դանուբ]]ը (174 քմ), [[Պրիպեատ (գետ)|Պրիպյատը]] (261 քմ), [[Սեւերսկի Դոնեց]]ը (672 քմ) եւ [[Հարաւային Բուգ]]ը (806 քմ)։ Ուքրանիոյ տարածքի 2 տոկոսը կը կազմեն ջրային տարածքները, անոնց մէջ կը մտնեն [[լիճ|լիճերը]] եւ [[լիման]]ները։ Ուքրանիոյ մեծ լիճերը եւ լիմաններն են.- Լիճեր՝ * [[Սասիկ (Օդեսայի մարզ)|Սասիկ]] (Կունդուկ) (205 քմ²) * [[Յալպուգ]] (149 քմ²) * [[Կուրուգլույ]] (94 քմ²) * [[Կագուլ (լիճ)|Կագուլ]] (90 քմ²) Լիմաններ՝ * [[Դնեպրի լիման]] (800 քմ²) * [[Ուտլյուկի լիման]] (700 քմ²) * [[Դնեստրի լիման]] (360 քմ²) * [[Մոլոչնի լիման]] (168 քմ²) * [[Տիլիգուլի լիման]] (70 − 150 քմ²) * [[Խաջիբեյի լիման|Խաջիպէյի լիման]] (70 քմ²) * [[Կույալնիկի լիման]] (60 − 56 քմ²) === Լեռներ === Ուքրանիոյ տարածքի հարթավայրային մասի ամէնաբարձր կէտն է [[Բերդա (լեռ)|Բերդա]] լեռը (515 մ), ձախափնեայ հարթավայրային մասի բարձրագոյն կէտն է [[Մոգիլա Մեչետնաեայ]]ն (367, 1 մ)։ Ստորեւ կը բերուի Ուքրանիոյ բարձր լեռներու ցանկը՝ Ուքրանական Կարպատներ * [[Գովերլա]] - 2060, 8 մ * [[Բրեբենեսկուլ (լեռ)|Բրեբենեսկուլ]] - 2035, 8 մ * [[Չոռնայա Գոռա]] - 2020, 2 մ * [[Պետրոս (լեռ)|Պետրոս]] - 2020, 2 մ * [[Գուտին Տոմնատիկ]] - 2016, 4 մ * [[Ռեբրա]] - 2001, 1 մ Ղրիմի լեռներ * [[Ռոման-Կոշ]] - 1545 մ * [[Դեմիր-Կապու]] - 1540 մ * [[Զեյտին-Կոշ]] - 1534 մ * [[Քեմալ-Էգերեկ]] - 1529 մ * [[Էկլիզի-Բուրուն]] - 1527 մ === Օգտակար Հանածոներ === Ուքրանիոյ մէջ առկայ են [[երկաթ]]ի հանքաքարի, [[ածուխ]]ի, [[մանգան]]ի, [[բնական գազ]]ի, [[նաֆթ]]ի, [[աղ]]ի, [[ծծումբ]]ի, [[գրաֆիտ]]ի, [[տիտան]]ի, [[մագնեզիում]]ի, [[կաոլին]]ի, [[նիկել]]ի, [[պղինձ]]ի զգալի պաշարներ։ === Բնապահպանական խնդիրներ === Ուքրանիան ունի բազմաթիւ բնապահպանական խնդիրներ։ Որոշ շրջաններու մէջ կայ խմելու ջուրի զգալի պակաս։ Օդը եւ ջուրը երկրին մէջ ապականած են, ինչպէս նաեւ՝ կայ անտառահատման խնդիր։ Երկրի հիւսիս-արեւելքը 1986 թուականի [[Չեռնոբիլի ատոմակայան]]ի մէջ տեղի ունեցած աղետէն ետք գոյութիւն ունի հսկայական տարածութիւն, որ վարակուած է ռադիացիայով։ === Երկնաքարային Խառնարաններ === Տուեալ պահուն Ուքրանիոյ տարածքին մէջ յայտնի են ութ [[հարուածային խառնարան]]ներ, որոնք առաջացած են [[երկնային մարմին]]ներու անկման պատճառով։ Բոլոր [[խառնարան]]ները, բացի Իլինեցկիէն, թաղուած են, այսինքն ծածկուած են [[նստուածքային ապար]]ներով, եւ հետազօտուած են հորատանցքերու միջոցով։ * [[Բոլտիշի խառնարան]] ([[Կիրովոգրադի մարզ]]) - տրամագիծը 25 քմ, տարիքը - 100 մլն. տարի * [[Իլինեցկիի խառնարան]] ([[Վիննիցայի մարզ]]) - տրամագիծը 300 մ, տարիքը - 400 մլն. տարի * [[Զապադնի (խառնարան)|Զապադնի]] - տրամագիծը 4 քմ, տարիքը - 115 մլն. տարի * [[Զելենոգայի խառնարան]] - տրամագիծը 2, 5 քմ, տարիքը - 120 մլն. տարի * [[Օբոլոնի խառնարան]] ([[Պոլտաւայի մարզ]]) - տրամագիծը - 20 քմ, տարիքը - 169 ± 7 մլն. տարի, կոորդինատները՝ 49°35’հս.լ. 32°55’աե.ե. * [[Ռոտմիստրովի խառնարան]] - տրամագիծը - 2, 7 քմ, տարիքը - 140 մլն. տարի * [[Տերնովի խառնարան]] - տրամագիծը - 12 քմ, տարիքը - 280 մլն. տարի * [[Բելիլովի խառնարան]] - տրամագիծը - 6, 2 քմ, տարիքը - 166± 10 մլն. Տարի == Վարչական Բաժանում == {{Հիմնական|Ուքրանիոյ վարչական բաժանում}} Համաձայն 1996 թուականի [[Ուքրանիոյ սահմանադրութիւն|Ուքրանիոյ սահմանադրութեան,]] երկրին մէջ ընդունուած է հետեւեալ վարչական բաժանումը՝ 24 մարզ, 2 հանրապետական նշանակութեան քաղաք եւ [[Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետութիւն]]։ Ուքրանիոյ մէջ կան 490 շրջաններ, 446 քաղաք, 907 քաղաքատիպ աւան եւ 10196 գիւղ։ Ուքրանիոյ տարածքային կազմութիւնը կը հիմնուի միասնականութեան եւ պետական տարածքի ամբողջականութեան վրայ, համադրելով կեդրոնացած եւ ապակեդրոնացած պետական իշխանութեան համակարգերը, ինչպէս նաեւ շրջաններու հաւասարակշռուած ընկերա-տնտեսական զարգացման սկզբունքներու վրայ, հաշուի առնելով անոնց պատմական, տնտեսական, աշխարհագրական եւ դեմոգրաֆիկ առանձնայատկութինները, էթնիկական եւ մշակութային աւանդոյթները։ ; Մարզեր {{col-begin}} {{col-4}} * [[Վիննիցայի մարզ]] * [[Վոլինի մարզ]] * [[Դնեպրոպետրովսկի մարզ]] * [[Դոնեցկի մարզ]] * [[Ժիտոմիրի մարզ]] * [[Անդրկարպատեան մարզ]] * [[Զապորոժիէի մարզ]] * [[Իվանո-Ֆրանկովսկի մարզ]] ; Պետական նշանակութեան քաղաքներ [[Պատկեր:COA of Kyiv Kurovskyi.svg|50px|link=Կիեւ]] [[Կիեւ]] {{col-4}} * [[Քիեւի մարզ]] * [[Կիրովոգրադի մարզ]] * [[Լուգանսկի մարզ]] * [[Լուովի մարզ]] * [[Նիկոլաեւի մարզ]] * [[Օդեսայի մարզ]] * [[Պոլտաւայի մարզ]] * [[Ռովնոյի մարզ]] ; [[Պատկեր:COA of Sevastopol.svg|50px|link=Սեգաստոպոլ]] [[Սեգաստոպոլ]] {{col-4}} * [[Սումիի մարզ]] * [[Տերնոպոլի մարզ]] * [[Խարկովի մարզ]] * [[Խերսոնի մարզ]] * [[Խմելնիցկիի մարզ]] * [[Չերկասիի մարզ]] * [[Չեռնիգովի մարզ]] * [[Չերնովիցիի մարզ]] {{col-4}} {{Ukraine Labelled Map|float=right}} {{col-end}} Ղրիմի Ինքանավար Հանրապետութիւնը կը հանդիսանայ Ուքրանիոյ անբաժան մասը, եւ Ուքրանիոյ սահմանադրութեան շրջանակներում մէջ, գործող իրաւասութիւններով կը լուծէ իրեն յատկացուած խնդրիները։ == Քաղաքական Համակարգ == Ուքրանիան [[ունիտար պետութիւն|ունիտար հանրապետութիւն]] է, որուն գլխաւոր օրէնքը կը հանդիսանայ [[1996]] թուականին ընդունուած [[Սահմանադրութիւն]]ը։ === Գործադիր Իշխանութիւն === Պետութեան եւ գործադիր իշխանութեան ղեկավարը [[նախագահ]]ն է, 2014 թ. Յունիս 7-էն՝ [[Պետրո Պորոշենկո]]ն։ Նախագահը կը հանդիսանայ նաեւ [[Ուքրանիոյ զինուած ոյժեր]]ու գլխաւոր [[հրամանատար]]ը։ Պետութեան ղեկավարի պարտականութիւնները կատարած նախագահին կ'օգնէ [[վարչապետ]]ը․ 2013 թ դրութեամբ՝ [[Նիքոլայ Ազարով]]ը։ Վարչապետը կը զբաղեցնէ նախագահի պաշտօնը վերջինիս մահուան կամ հրաժարականի պարագային։ Նախագահը կ'ընտրուի հինգ տարի ժամկէտով գաղտնի քուէարկութեամբ ուղղակի համընդհանուր ընտրական իրաւունքի հիման վրայ։ Նոյն թեկնածուն չի կրնար զբաղեցնել նախագահի պաշտօնը 2 անգամէն աւելի անընդմէջ։ [[1991]] թ երկրի առաջին նախագահ ընտրուած է [[Լեոնիդ Կրավչուկ]]ը։ Նախագահը կը կազմէ [[կառավարութիւն]]ը՝ [[նախարարներու կաբինետ]]ը, որուն ղեկավարն է [[վարչապետ]]ը։ Կառավարութեան կազմին մէջ կը մտնեն [[փոխվարչապետ]]ներ (կը վերահսկեն քանի մը նախարարութիւններ եւ գերատեսչութիւններ), [[նախարար]]ներ (կը ղեկավարեն նախարարութիւնները) եւ գերատեսչութիւններու ղեկավարներ, որոնք նախարարական պաշտօն չեն զբաղեցներ, սակայն պաշտօնապէս իրենց կարգավիճակով նախարարներուն հաւասար են։ Կառավարութեան քանակական կազմը եւ կառուցուածքը (փոխվարչապետներու, նախարարներու եւ գերատեսչութիւններու ղեկավարներու քանակը) օրէնքով չեն կարգաւորուիր եւ կը սահմանուին նախագահին կողմէ։ === Օրէնսդիր Իշխանութիւն === Ուքրանիոյ գերագոյն օրենսդիր մարմինը [[Ուքրանիոյ գերագոյն ռադա|Գերագոյն ռադան]] է ({{lang-uk|Верховна рада України, ВРУ}})։ Ան կը հանդիսանայ մշտական գործող կառոյց, որ կը հրաւիրուի տարին 2 անգամ։ Գերագոյն ռադան իր կանոնաւոր նստաշրջաններուն կ'իրականացնէ նորընտիր նախագահի երդմնակալութեան արարողութիւնը եւ կը հաստատէ նախագահին կողմէ առաջարկուող պետական քաղաքականութեան հիմնական ուղղութիւնները 5 տարի ժամկէտով։ Նախագահը պատասխանատու է ռադայի առջեւ, [[խորհրդարան]]ը կրնայ անվստահութիւն յայտարարել անոր։ Գերագոյն ռադան կազմուած է 450 պատգամաւորներէ։ [[2013]] թ դրութեամբ խորհրդարանի նախագահն է [[Վլատիմիր Ռիբակ]]ը։ Ռադայի իրաւասութիւններուն մէջ կը մտնէ [[օրէնք]]ներու մշակումը, ընդունումը եւ ատոնց իրագործման վերահսկողությունը, պետական պիւտճէի հաստատումը, միջազգային համաձայնագրերու վաւերացումը։ Ռադայի պատգամաւորները կ'ընտրուին 5 տարի ժամկէտով ընդհանուր ուղղակի ընտրութիւններու միջոցով, որոնք տեղի կ'ունենան խառն համակարգով։ [[ՊատկերВерховна рада 8 скликання.png|մինի|435px|Գերագոյն ռադայի 8-րդ նստաշրջանի կուսակցական կազմը]] {|class="wikitable" |- !Խմբակցություն||Տեղ |- |[[Շրջաններու կուսակցութիւններ]] |align=right|210 |- |[[Բատկիվշչինա]] |align=right|99 |- |[[Ուքրանիոյ ժողովրդավարական դաշինք յանուն բարեփոխումներու]] |align=right|42 |- |[[«Ազատութիւն» համաուքրանական միաւորում]] |align=right|37 |- |[[Ուքրանիոյ կոմունիստական կուսակցութիւն]] |align=right|32 |- |Անկախ պատգամաւորներ |align=right|30 |- |'''Տեղերու ընդհանուր քանակը''' |align=right|450 |} === Դատական Իշխանութիւն === Արդարադատութիւնը Ուքրանիոյ մէջ կ'իրականացուի բացառապէս դատարաններու միջոցով։ Դատարաններու իրաւասութիւնները կը տարածուին պետութեան մէջ առկայ բոլոր իրաւայարաբերութիւններու վրայ։ Ուքրանիոյ մէջ ընդհանուր իրաւասութիւններու դատարաններու համակարգը կը կազմուի մասնագիտացման եւ տարածքայնութեան սկզբունքներու հիման վրայ։ Ընդհանուր իրաւասութեան դատարաններուն մէջ կը գործեն քաղաքացիական եւ քրէական գործերով զբաղող խորհուրդներ։ Ընդհանուր իրաւասութեան դատարաններու համակարգի գերագոյն դատական մարմինը կը հանդիսանայ քաղաքացիական եւ քրէական գործերը քննող [[Ուքրանիոյ Գերագոյն դատարան|Գերագոյն դատարանը]]։ Գերագոյն դատարանը աւելի շատ դատական գործունէութիւնը համընդհանրացնող կարգավիճակ ունի։ Ունի վերանայման իրաւունք։ Գերագոյն դատարանն իր ոյժը կորսնցուցած է [[Ուքրանիոյ Բարձրագոյն յատուկ դատարան|Բարձրագոյն յատուկ դատարանի]] ձեւաւորումէն ետք։ Յատուկ դատարաններ՝ * Կենցաղային (Տարածաշրջանային, Վերաքննիչ, Բարձրագոյն) * Վարչական (Թաղային, Վերաքննիչ, Բարձրագոյն) [[Ուքրանիոյ Սահմանադրական դատարան]]ը առանձին, ընդհանուր իրաւասութիւններու դատարաններէն անկախ դատարան է։ === Քաղաքական Կուսակցութիւններ === Ուքրանիոյ ներկայիս կուսակցական համակարգը կազմուած է [[1990]]-ական թուականներուն։ Այն ժամանակ լիպերալ-դեմոկրատական փոփոխութիւններու հետեւանքով միակուսակցական համակարգը փոխարինուեցաւ բազմակուսակցականով։ Կուսակցութիւններու գործունէութիւնը կը կարգաւորուի գործող օրէնսդրութեամբ, որ պարբերաբար վերանայման կ'ենթարկուի։ [[2012]] թ [[Հոկտեմբեր]]ի դրութեամբ կը գործէ կուսակցութիւններու վերաբերեալ [[2011]] թ [[Նոյեմբեր]]ին ընդունուած օրէնքը։ Համաձայն այդ օրէնքի՝ կուսակցութիւն ստեղծելու իրաւունք ունին երկրի որեւէ 30 քաղաքացի։ Կուսակցութիւնը պէտք է գրանցուի արդարադատութեան նախարարութեան մէջ եւ կուսակցական գործունէութիւն սկսելու համար պէտք է ապացոյց ներկայացնէ, որ երկրի բոլոր մարզերուն մէջ ունի իր անդամները։ Բոլոր կուսակցութիւնները պարտաւոր են ընդունիլ [[Սահմանադրութիւն]]ը որպէս Ուքրանիոյ հիմնական օրէնք։ [[2012]] թ դրութեամբ Ուքրանիոյ մէջ պաշտօնապէս գրանցուած է աւելի քան 200 կուսակցութիւն։<ref>[http://www.minjust.gov.ua/parties Ուքրանիոյ արդարադատութեան նախարարութիւն]</ref> Վերջին խորհրդարանական ընտրութիւններու ժամանակ, որ տեղի ունեցած է [[2012]] թ [[Հոկտեմբեր 28]]-ին, մասնակցած է 21 կուսակցութիւն։ Օրէնքով սահմանուած 5%-ի շեմը յաղթահարեց 5 կուսակցութիւն, 16 կուսակցութիւն խորհրդարանին մէջ տեղ չզբաղեցուց։ === Արտաքին Քաղաքականութիւն === [[1918]]-[[1922]] թթ Ուքրանիան դիւանագիտական յարաբերութիւններ ունէր [[Լեհաստան]]ի, Պուլկարիոյ, Թուրքիոյ, [[Վատիկան]]ի, [[Դանիա]]յի, [[Նորվեկիա]]յի, [[Շուետ]]ի, [[Զուիցերարիա]]յի, [[Իրան]]ի, [[Ռումանիա]]յի, [[Լիթվա]]յի, [[Լաթվիա]]յի, [[Ֆինլանտա]]յի, [[Էսթոնիա]]յի, [[Վրաստան]]ի, [[Աւստրիա]]յի եւ [[Չեխոսլովաքիա]]յի հետ։ [[1945]] թ դարձաւ [[ՄԱԿ]]-ի, այնուհետեւ [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ]]-ի, [[Աշխատանքի միջազգային կազմակերպութիւն|Աշխատանքի միջազգային կազմակերպութեան]] (ԱՄԿ) անդամ։ Խորհրդային Ուքրանիոյ առաքելութիւնը ՄԱԿ-ին կից որոշուեցաւ [[Վիեննա]]յի, [[Փարիզ]]ի, [[Ժնեւ]]ի, [[Նիւ Եորք]]ի մէջ։ [[1948]] թ Ուքրանիան առաջին անգամ դարձաւ [[ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան Խորհուրդ|ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան խորհուրդի]] ոչ մշտական անդամ։ Մինչեւ [[1991]] թ Լեհաստանը, [[Գերմանիոյ Դեմոկրատական Հանրապետութիւն|ԳԴՀ]]-ն, Չեխոսլովաքիան, [[Հունգարիա]]ն, Ռումանիան, Պուլկարիան, [[Հարաւ Սլաւիա]]ն, [[Քանատա]]ն, [[Գերմանիոյ Դաշնային Հանրապետութիւն|ԳԴՀ]]-ը, [[ԱՄՆ]] հիւպատոսութիւններ ունէին [[Քիեւ]]ի մէջ, իսկ Պուլկարիան, [[Գուպա]]ն, [[Հնդկաստան]]ը եւ [[Եգիպտոս]]ը՝ [[Օտեսա]]յի մէջ։ [[1991]] թ ետք, Ուքրանիան վերականգնեց դիւանագիտական յարաբերութիւնները աշխարհի պետութիւններու մեծ մասին հետ, որովհետեւ [[ՌԴ]] [[ԽՍՀՄ]]-ին պարտքի փոխարէն իրեն վերցուց Ուքրանիոյ արտերկիրներուն մէջ գտնուող նախկին դեսպանատուները, ապա պետութիւնը բոլորովին մնաց առանց դեսպանատուներու՝ բացառութեամբ ԱՄՆ-ի մէջ գտնուող դեսպանատունը։ ՌԴ եւ [[Պելառուս]]ի հետ միասին Ուքրանիան դարձաւ [[ԱՊՀ]] հիմնադիրը, թէեւ յետագային որոշակիօրէն հեռացաւ անկէ։ [[1997]] թ [[Մայիս 31]]-ին ՌԴ եւ Ուքրանիոյ նախագահները ստորագրեցին ընկերութեան, համագործակցութեան եւ գործընկերութեան պայմանագիր, որ վաւերացուեցաւ Գլխաւոր ռադայի եւ Պետական դումայի կողմէ։ [[1999]] թ [[Մայիս 14]]-[[Մայիս 15|15]] [[Լվով]]ի մէջ կայացած [[Կեդրոնական Եւրոպա]]յի պետութիւններու նախագահներու հանդիպման Կուչման յայտարարեց, որ Ուքրանիան կ'երթայ «եւրոպական ուղիով» եւ սերտ կապեր կը հաստատէ ԵՄ հետ։ Դատապարտելով [[1999]] թ գարնան Հարաւսլաւիայի ռմբակոծութիւնները՝ ուքրանացի դիւանագէտները իրենց միջնորդական դերակատարութիւնը առաջարկեցին [[Բալկաններ]]ու հակամարտութեան լուծման գործին մէջ։ Ներկայիս, Ուքրանիան կը հանդիսանայ հետեւեալ կազմակերպութիւններու անդամ՝ [[ՄԱԿ]] ([[1945]]), [[ՄԱԿ-ի Եւրոպական Տնտեսական Յանձնաժողով|ՄԱԿ-ի ԵՏՀ]] ([[1947]]), [[Առողջապահութեան համաշխարհային կազմակերպութիւն|ԱՀԿ]] ([[1948]]), [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ]] ([[1954]]), [[Եւրոպայի անվտանգութեան եւ համագործակցութեան կազմակերպութիւն|ԵԱՀԿ]] ([[1992]]), [[Վերակառուցման եւ զարգացման եւրոպական պանք|ՎԶԵԲ]] ([[1992]]), [[Արժոյթի միջազգային հիմնադրամ|ԱՄՀ]] ([[1992]]), [[Վերակառուցման եւ զարգացման միջազգային պանք|ՎԶՄԲ]] ([[1992]]), [[Սեւծովեան տնտեսական համագործակցութեան կազմակերպութիւն|ՍՏՀԿ]] ([[1992]]), [[Միջազգային ֆինանսական կորպորացիա|ՄՖԿ]] ([[1993]]), [[Ներդրումային երաշխիքներու բազմակողմ գործակալութիւն|ՆԵԲԳ]] ([[1994]]), [[Գործընկերութիւն յանուն խաղաղութեան կազմակերպութիւն|ԳՀԽԿ]] ([[1994]]), [[Եւրախորհուրդ|ԵԽ]] ([[1995]]), [[Ժողովրդավարութեան եւ տնտեսական զարգացման կազմակերպութիւն|ՏՀՁԿ]] ([[1997]]), [[Եւրո-ատլանտեան համագործակցութեան խորհուրդ]] ([[1997]]), [[Սեւծովեան առեւտուրի եւ զարգացման պանք|ՍԱԶԲ]] ([[1998]]), [[Ներդրումային վէճերու կարգաւորման միջազգային կեդրոն]] ([[2000]]), [[Զարգացման միջազգային ասոցիացիա|ԶՄԱ]] ([[2004]]), [[Առեւտուրի Համաշխարհային Կազմակերպութիւն|ԱՀԿ]] ([[2008]])։ Ուքրանիան նաեւ կը հանդիսանայ ԱՊՀ-ի փաստացի անդամը ([[1991]]) եւ դիտորդի կարգավիճակ ունի հետեւեալ կազմակերպութիւններուն մէջ՝ [[Պալթեան երկիրներու խորհուրդ]] ([[1999]]), [[Եւրասիական տնտեսական ընկերակցութիւն|ԵվրԱզԷՍ]] ([[2002]]), [[Ֆրանքոֆոնիա]] ([[2006]])։ === Զինուած ոյժեր === [[Պատկեր:Ukrainian BTR-80.jpg|մինի|Ուքրանական բանակի զինուորները ԲՏՌ-80 զրահափոխադրիչի մէջ իրաքեան պատերազմին մէջ]] [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] փլուզումէն ետք, Ուքրանիոյ մնաց 780000 զինուժ, որ կը համարուի աշխարհի երրորդ մեծագոյն [[միջուկային զէնք]]ով յագեցած ռազմական ոյժը։<ref name=milgov/><ref> [http://www.globalsecurity.org/wmd/world/ukraine/index.html Ուքրանիոյ յատուկ զինամթերքը]</ref>[[1992]] թ [[Մայիս]]ին Ուքրանիան ստորագրեց [[ռազմավարական յարձակողական սպառազինութիւններու սահմանափակման պայմանագիր]], ուր երկիրը համաձայնեցաւ Ռուսիոյ տալ ողջ միջուկային զէնքը եւ միանալ միջուկային զէնքի չտարածման պայմանագրին որպէս միջուկային զէնք չունեցող երկիր։ Ուքրանիան վաւերացուց պայմանագիրը [[1994]] թ եւ [[1996]] թ երկիրը ազատեցաւ միջուկային զէնքէն։<ref name=milgov>[http://www.mil.gov.ua/index.php?lang=en&part=history&sub=history Ուքրանիոյ ռազմական ոյժերու պատմութիւնը]</ref> Ուքրանիան հետեւողական քայլեր ձեռնարկեց սովորական զէնքի կրճատման ուղղութեամբ։ Ան ստորագրեց [[Եւրոպայի մէջ Սովորական Սպառազինութիւններու մասին պայմանագիր]], որ կ'ենթադրէր [[տանկ]]երու, [[հրետանի]]ի եւ [[զրահապատ մեքենա]]ներու թիւի կրճատում (զինուած ոյժերը կրճատուեցան 300000-ի)։ Պետութիւնը կը նախատեսէ ներկայիս բանակը փոխարկել փրոֆեսիոնալ կամաւոր բանակի ոչ ուշ քան [[2011]] թ։<ref name="wbook06">{{Cite web |url=http://www.mil.gov.ua/files/white_book_eng2006.pdf |title=Սպիտակ գիրք, 2006 թ |accessdate=2012-10-28 |archive-date=2012-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028133352/http://www.mil.gov.ua/files/white_book_eng2006.pdf |dead-url=no }}</ref> [[Պատկեր:Sukhoi Su-27UB Belyakov.jpg|մինի|ձախէն|Ուքրանիոյ օդային ոյժը, Սուխոյ Սու-27]] Ուքրանիան զգալի դեր կը խաղայ խաղաղապահ գործողութիւններուն մէջ։ Ուքրանական զօրքերը տեղաբաշխուած են [[Քոսովո]]յի մէջ որպէս ուքրանա-լեհական [[գումարտակ]]ի մաս։<ref>[http://www.mil.gov.ua/index.php?lang=en&part=peacekeeping&sub=kfor_kosovo Բազմազգեան խաղաղապահ զօրքերը Կոսովոյի մէջ]</ref> Ուքրանական զօրքեր տեղաբաշխուեցան նաեւ [[Լիբանան]]ի մէջ, որպէս [[ՄԱԿ-ի ժամանակաւոր ոյժեր]]ու մաս՝ հրադադարը պահպանելու նպատակով։ Տեխնիկական սպասարկման եւ ուսումնական գումարտակ տեղակայուեցաւ նաեւ [[Սիերա Լեոնէ]]ի մէջ։ [[2003]]-[[2005]] թթ ուքրանական զօրքերը լեհական հրամանատարութեան ներքոյ մեկնեցան [[Իրաք]] որպէս [[Միջազգային գոալիցիոն ոյժեր Իրաքի մէջ|միջազգային գոալիցիոն ոյժերու]] մաս։ Ուքրանական բանակի զինծառայողներիւ թիւը աշխարհի մէջ կը կազմէ շուրջ 562։<ref> [http://www.mil.gov.ua/index.php?part=peacekeeping&lang=en Խաղաղապահ առաքելութիւն]</ref> Այլ երկիրներու զինմիաւորումները՝ ներառեալ [[ԱՄՆ զինուժ]]ը, ուքրանական ոյժերու հետ մէկտեղ կանոնաւորապէս կը մասնակցին զօրավարժութիւններու Ուքրանիոյ մէջ։<ref>[http://www.kyivpost.com/news/politics/detail/67094 Խորհրդարանը կը հաստատէ օտարերկրեայ զինմիաւորումներու մասնակցութիւնը Ուքրանիոյ զօրավարժութիւններուն]</ref> Անկախութենէն ետք, Ուքրանիան ինքզինք չեզոք երկիր հռչակեց։<ref>[http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Ukraine_rev1.htm Ուքրանիոյ ինքնիշխանութեան մասին հռչակագիր]</ref> Պետութիւնը սահմանափակ ռազմական համագործակցութիւն ունի Ռուսիոյ, այլ [[Անկախ պետութիւններու համագործակցութիւն|Անկախ պետութիւններիու համագործակցութեան]] երկիրներու եւ [[ՆԱԹՕ]]-ի հետ սկսած [[1994]] թուականէն։ [[2000]]-ական թուականներուն, կառավարութիւնը հակուած էր դէպի ՆԱԹՕ-ն եւ խոր համագործակցութեան սկիզբը դրուեցաւ, երբ [[2002]] թ ստորագրուեցաւ ՆԱԹՕ-Ուքրանական գործողութիւններու ծրագիրը։ Ետքը որոշուեցաւ, որ ՆԱԹՕ-ին միանալու որոշումը պէտք է ընդունուի համազգային հանրաքուէի միջոցով յետագային։<ref name="wbook06"/> Գործող նախագահ [[Վիքթոր Եանուկովիչ]]ը Ուքրանիոյ եւ ՆԱԹՕ-ի միջեւ համագործակցութիւնը բաւարար կը համարէ։<ref name=NATOTAK>[http://www.kyivpost.com/news/nation/detail/63797/ ՆԱԹՕ-ն կը հաստատէ Ուքրանիոյ պատրաստուածութիւնը կազմակերպութեան մէջ ընդգրկուելու համար]</ref> Եանուկովիչը դէմ է Ուքրանիոյ միացման ՆԱԹՕ-ին։<ref>[http://www.reuters.com/article/idUSTRE6062P320100107 Եանուկովիչը կը խոստանայ Ուքրանիոյ՝ հեռու պահել զինք ՆԱԹՕ-էն]</ref> [[2008]] թ [[Պուխարեստ]]ի մէջ կայացած համաժողովին ՆԱԹՕ-ն յայտարարեց, որ Ուքրանիան կրնայ անդամակցիլ ՆԱՏԹՕ-ին, երբ ան ցանկանայ եւ երբ ան կը համապատասխանէ անդամակցման չափանիշերուն։<ref name=NATOTAK/> === Պետական Խորհրդանիշեր === Ուքրանիան ունի 3 պետական խորհրդանիշ՝ [[դրօշ]], [[զինանշան]], [[քայլերգ]]։ [[1996]] թ [[Յունիս 28]]-ին Ուքրանիոյ Սահմանադրութեան 20-րդ յօդուածով հաստատուեցաւ պետութեան փոքր զինանշանը՝ ոսկիէ եռաժանին՝ կապոյտ ֆոնի վրայ։ Եռաժանին [[Քիեւեան Ռուսիոյ ժամանակ Ռիւրիկովիչ իշխանատոհմի պետական խորհրդանիշը եւ տոհմական կնիքը կը հանդիսանար։ Փոքր զինանշանը այդպէս ալ չընդունուած մեծ զինանշանի մասը կը կազմէ. անոր վրայ պատկերուած է կապոյտ վահան՝ դեղին եռաժանիով։ [[1992]] թ [[Յունուար 28]]-ին Ուքրանիոյ Գերագոյն խորհուրդը հաստատեց Ազգային դրօշը, որ ուղղանկիւն պաստառ՝ կազմուած լայնութեամբ իրար հաւասար 2 հորիզոնական շերտերէն․ վերին շերտը [[կապոյտ]] է, ստորինը՝ [[դեղին]]։<ref name="Конституция Украины">[[Ուքրանիոյ Սահմանադրութիւնը]]</ref><ref>[https://archive.is/20120913134435/www.ukrgold.net/country/page554.htm Խորհրդանիշեր]</ref> {|class="graytable" align="center" style="text-align:center" |- |[[Պատկեր:Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg|100px]] |[[Պատկեր:Flag of Ukraine.svg|150px]] |[[Պատկեր:Flag of the President of Ukraine.svg|120px]] |- |Զինանշան||դրօշ||Նախագահական դրօշ |} === Պետական Տօներ === * [[Յունուար 1]] - [[Նոր տարի]] * [[Յունուար 7]] - [[Սուրբ Ծնունդ]] * [[Յունուար 22]] - Ուքրանիոյ համախմբուածութեան եւ ազատութեան օր * [[Մարտ 8]] - Կանանց միջազգային օր * [[Մայիս 1]] - Աշխատաւորներու համերաշխութեան միջազգային օր * [[Մայիս 9]] - Յաղթանակի օր * [[Յունիս 28]] – Ուքրանիոյ Սահմանադրութեան օր * [[Օգոստոս 24]] - Անկախութեան օր * Փոխուող ամսաթիւ - [[Զատիկ]] * Փոխուող ամսաթիւ - Սուրբ Երրորդութեան օր == Տնտեսութիւն == Ուքրանիան կը պատկանի արդիւնաբերա-ագրարային երկիրներու բաժինին։ Ըստ ազգային մրցունակութեան՝ ան [[2012]] թ աշխարհին մէջ զբաղեցուցած է 73-րդ տեղը։ Ուքրանիոյ տնտեսութիւնը կը զբաղեցնէ 39-րդ տեղը աշխարհի մէջ, ըստ [[ՀՆԱ]]-ի չափի ([[2011]])։<ref>[http://mostinfo.su/86-vvp-po-pps-stran-mira.html Աշխարհի երկիրներու ՀՆԱ-ն]</ref><ref name="Сіа.gov">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |title=CIA — The World Factbook |accessdate=2016-03-28 |archive-date=2018-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126230340/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |dead-url=yes }}</ref> Մէկ բնակչին բաժին ինկող ՀՆԱ-ի չափը կը կազմէ 7600 ԱՄՆ դոլար (2011)։<ref name="Сіа.gov" /> 2011 թ ՀՆԱ-ի աճը կազմեց 5, 2%։<ref name="Сіа.gov:рост">[http://korrespondent.net/business/economics/1313156-vvp-ukrainy-v-2011-godu-vyros-na-52-gosstat Ուքրանիոյ ՀՆԱ-ն 2011 թ աճեցաւ 5,2%-ով]</ref> Ուքրանիոյ պարտքը [[2010]] թ հասաւ ՀՆԱ-էն 93, 5%-ի, իսկ 2010 թ [[Յուլիս 1]]-ի դրութեամբ ՀՆԱ-ի աճը կազմեց 3, 7%։<ref>[http://top.rbc.ru/economics/17/03/2010/381129.shtml Ուքրանիոյ պետական պարտքը կազմեց ՀՆԱ-էն 93, 5%։]</ref> Ուքրանիան կը համարուի արտահանման ուղղուածութիւն ունեցող երկիր․ ըստ որոշ գնահատականներու՝ երկրի ՀՆԱ-ի 50%-ը կը կազմուի արտահանումէն։<ref>[http://www.ukrrudprom.ua/digest/Vsemirniy_bank_poddergit_ukrainskiy_eksport.html Համաշխարհային պանքը կ'աջակցի ուքրանական արտահանութեան]</ref> [[2011]] թ ըստ [[Առեւտուրի Համաշխարհային Կազմակերպութիւն|Առեւտուրի Համաշխարհային Կազմակերպութեան]]՝ Ուքրանիան համաշխարհային ներմուծողներու շարքին մէջ զբաղեցուց 25-րդ տեղը։ [[1992]] թ սկսեալ նկատուեցաւ յարաճող ապաինդուստրալացին մէջ, որ բարձր տեխնոլոգիական արտադրութիւններու մէջ եւ [[մեքենաշինութիւն|մեքենաշինութեան]] ոլորտին մէջ, ընդհանուր բնոյթ կրեց։ [[1999]] թ [[ՀՆԱ]]-ն 40%-ով ցած էր [[1991]] թ մակարդակէն։ Որոշակիօրէն բարձրորակ վիճակին մէջ, յայտնուեցան մետաղագործական, քիմիական եւ ցած աւելացուած արժէքով այլ էներգատար արտադրութիւնները, որոնք [[համաշխարհային շուկայ]]ին մէջ պահպանեցին իրենց մրցունակութիւնը՝ շնորհիւ էներգակիրներու ռուսական ցած գիներու։ Արդիւնաբերութեան այն ճիւղերը, որոնք քիչ թէ շատ կ'աշխատին [[մետաղագործութիւն]]ն է, [[էներգետիկա]]ն (կան աթոմային էլեկտրակայաններ եւ [[Դնեպր (գետ)|Դնեպր]] գետի վրայ ՀԷԿ-ի ամբողջ համալիր մը), ինչպէս նաեւ [[քիմիական արդիւնաբերութիւն]]ը եւ [[հանքարդիւնաբերութիւն]]ը ([[ածուխ]]ի, [[հանքանիւթ]]ի արդիւնահանում)։ Որոշակի չափով տնտեսապէս զարգացած շրջաններն են [[Դոնբաս]]ը (Դոնեցկի եւ Լուգանսկի մարզ), [[Պրիդնեպրովիէ]]ն (Դնեպրոպետրովսկի եւ Զապորոժիէի մարզ), ինչպէս նաեւ [[Քիեւ]], [[Խարկով]], [[Օտեսա]] եւ [[Լվով]] քաղաքները։ Տնտեսութեան իր շուկայական բնոյթին համաձայն բնորոշ է պետութեան աշխոյժ դերը: Անոր կը պատկանին մօտ 140 մեծ ընկերութիւններ ազգային տնտեսութեան տարբեր ոլորտներուն մէջ, ինչպէս նաեւ պետութիւնը կը վերահսկէ շարք մը ապրանքներու գիները՝ ներառեալ հիմնական [[սննդամթերք]]ը եւ վառելիքաքսանիւթերը։ [[2011]] թ ՀՆԱ ծաւալին մէջ, արդիւնաբերութեան մասնաբաժինը կազմեց 34, 4%, ծառայութիւններու ոլորտը՝ 56, 2%, [[գիւղատնտեսութիւն]]ը՝ 9, 4%։ Ընդ որում արդիւնաբերութեան մէջ, զբաղուած է աշխատող բնակչութեան 18, 5%, գիւղատնտեսութեան մէջ՝ 15, 8%, իսկ ծառայութիւններու ոլորտին մէջ՝ 65, 7%։ Աշխատունակ բնակչութեան ընդհանուր թուաքանակը կը կազմէ 22.09 մլն մարդ (30-րդ տեղը աշխարհին մէջ), գործազրկութեան մակարդակը կը կազմէ 7% (81-րդ տեղը աշխարհին մէջ)։ === Արդիւնաբերութիւն === Ուքրանիոյ արդիւնաբերական զարգացումը սկսաւ [[18-րդ դար|18]]-[[19-րդ դար]]երուն, երբ հիմք դրուեցաւ գիւղատնտեսական արտադրանքի մշակման։ Սակայն ինդուստրացման ուղղուած ծրագիրը մշակուեցաւ միայն 19-րդ դարու վերջին եւ [[20-րդ դար]]ու սկիզբին։ Ուքրանիան գլխաւորապէս կ'արտահանէ [[գունաւոր մետալուրգիա]], որ կը կազմէ [[ծանր արդիւնաբերութիւն|ծանր արդիւնաբերութեան]] արտահանման գրեթէ կէսը։ [[Քիմիական արդիւնաբերութիւն]]ը կ'աշխատի մետալուրգիայի հետ մէկտեղ՝ օգտագործելով մետաղագործութեան եւ [[գետնածուխ]]ի արդիւնաբերութեան կողմնակի ապրանքները՝ [[ազոտային պարարտանիւթ]]երու, [[լաք]]երու, [[ներկ]]երու, [[դեղ]]երու արտադրութեան համար։ [[Ֆոսֆորիտ]]ները, [[կալիումի աղ]]երը եւ [[կերակուրի աղ]]ը կ'օգտագործուի հանքային պարարտանիւթերու՝ [[ծծմբաթթու|ծծմբաթթվի]] արտադրութեան մէջ։ [[Նաֆթ]]ը ու [[գազ]]ը (ինչպէս տեղական, այնպէս ալ ներմուծուած) կ'օգտագործուի [[սինթետիկ կաուչուկ]]ի եւ [[սինթետիկ մանրաթել]]ի արտադրութեան մէջ։ Արդիւնաբերութեան հիմնական կեդրոններն են՝ * ''Ցեմենտի արտադրութիւն''՝ [[Բալակլեա]], [[Ամվրոսիևկա]], [[Զդոլբունով]], [[Բախչիսարայ]], [[Նիկոլաեւ]] (Լվովի մարզ) * ''Բետոնային կառուցուածքներու արտադրութիւն''՝ [[Խարկով]], [[Դնեպրոպետրովսկ]], [[Զապորոժիէ]], [[Կրիվոյ Ռոգ]], [[Չերնիգով]], [[Կիեւ]], [[Դոնեցկ]], [[Սոկիրեանի]], [[Կախովկա]] * ''Պատերու կառուցման նիւթերու արտադրութիւն''՝ [[Սումի]], [[Կիեւ]], [[Խմելնիցկի]], [[Չերնովցի]], [[Չերնիգով]] * ''Ապակիի արտադրութիւն''՝ [[Կիեւ]], [[Ստրի]], [[Կոնստանտինովկա]], [[Լուով]], [[Բերեժանի]], [[Բուչա]] * ''Ճենապակու և հախճապակու արդյունաբերություն''՝ [[Բուդի]], [[Կորոստեն]], [[Պոլոննոյէ]], [[Բարանովկա]], [[Սումի]] * ''Սնունդի արդիւնաբերութեան'' մէջ զբաղուած է երկրի աշխատուժի 12.8%-ը ([[2003]] թ տուեալներով)։ Կ'արտադրուի աւելի քան 3000 տեսակ ապրանք։ Ուքրանիոյ անտառային ռեսուրսները սահմանափակ են եւ կը կազմեն երկրի տարածքի 14, 3%-ը։ Անտառներու հիմնական մասը կը գտնուի [[Կարպատներ]]ու, [[Պոլեսիէ]]ի եւ [[Ղրիմ]]ի լեռներուն մէջ։ Տարածուած են ծառերու թանկարժէք տեսակներ՝ [[հաճարենի]], [[կաղնի]], [[եղեւնի]], [[սոճի]], [[հացենի]]։ Անտառամշակման արդիւնաբերութիւնը ձեւաւորուած է Կարպատներու եւ Պոլեսիեու մէջ, (կը կազմէ ամբողջ անտառամշակման արդիւնաբերութեան 90%)։ Անտառային զանգուածները անխնայ օգտագործուած են։ Անտառամշակման մեծ կեդրոններն են՝ [[Լուով]], [[Չերնովցի]], [[Իվանո-Ֆրանկովսկ]], [[Լուցկ]], [[Ժիտոմիր]], [[Չերնիգով]], [[Ռախով]], [[Յասինյա]], [[Խուստ]], [[Ուժգորոդ]], [[Մուկաչեւո]], [[Կոստոպոլ]], [[Շոստկա]]։ Անտառամշակման գօտիներէն դուրս՝ արդիւնաբերական մեծ կեդրոններուն մէջ եւ փոխադրութեան հանգոյցներուն մէջ ([[Կիեւ]], [[Դոնեցկ]], [[Խարկով]], [[Օտեսա]], [[Չերկասի]], [[Խերսոն]]) ներկրուող հումքի հիման վրայ, կը գործեն փայտամշակման գործարաններ։ Կ'արտադրուի [[փայտանիւթ]], [[նրբատախտակ]], [[լուցկի]]։ Կահոյքագործական գործարանները տարածուած են հիմնականին մէջ, այնպիսի մեծ քաղաքներու մէջ, ինչպիսիք են [[Կիեւ]]ը, [[Լուով]]ը, [[Օտեսա]]ն, [[Խարկով]]ը։ Այս բնագաւառի գործարաններու տեղաբաշխումը իրականացնելէն հաշուի կ'առնուի հումքը, ջրային ռեսուրսները, էլեկտրաէներգիայի առկայութիւնը, որակաւորուած աշխատուժը։ === Գիւղատնտեսութիւն === [[ԽՍՀՄ]]-ի փլուզումէն ետք, [[գիւղատնտեսութիւն|գիւղատնտեսութեան]] մէջ նկատուեցաւ համակարգային ճգնաժամ, որ բացասաբար անդրադարձաւ բնագաւառի արտադրական ցուցանիշերու վրայ։ [[2000]]-ական թուականներու կէսերուն, [[բուսաբուծութիւն|բուսաբուծութեան]] ցուցանիշերը հասան եւ նոյնիսկ գերազանցեցին [[1990]]-ական թուականներուն արձանագրուած ցուցանիշերուն։ Միեւնոյն ժամանակ [[անասնաբուծութիւն]]ը մինչ՝ այժմ չի կրնար վերականգնել նախկին ծաւալները։ Գիւղատնտեսութեյան ցուցանիշերը ըստ [[2011]] թ Ուքրանիոյ Պետական վերլուծական ծառայութեան տուեալներու՝ # [[Բուսաբուծութիւն]] * [[Հացահատիկ]]ի արտադրութիւն՝ 56.7մլն տոննա (51մլն տոննա [[1990]] թ) * [[Շաքարի ճակնդեղ]]ի արտադրութիւն՝ 18, 7մլն տոննա (44, 2մլն տոննա 1990 թ) * [[Արեւածաղիկ|Արեւածաղկի]] արտադրութիւն՝ 8, 6մլն տոննա (2, 5մլն տոննա 1990 թ) * [[Կարտոֆիլ]]ի արտադրութիւն՝ 24, 2մլն տոննա (16, 7մլն տոննա 1990 թ) * [[Բանջարեղէն]]ի արտադրութիւն՝ 9, 8մլն տոննա (6, 6մլն տոննա 1990 թ) # [[Անասնաբուծութիւն]] * [[Միս|Մսի]] արտադրութիւն՝ 2, 1մլն տոննա (4, 3մլն տոննա 1990 թ) * [[Կաթ]]ի արտադրութիւն՝ 11մլն տոննա (24, 5մլն տոննա 1990 թ) * [[Ձու|Ձվի]] արտադրություն՝ 18, 6մլդ տոննա (16, 2մլն տոննա 1990 թ) * Ոչխարի բուրդի արտադրութիւն՝ 3, 8 հազ. տոննա (29, 8մլն տոննա 1990 թ) === Ծառայութիւններու Ոլորտ === Ծառայութիւններու ոլորտը սովորաբար կարեւոր դեր չէ խաղացած Ուքրանիոյ տնտեսությեն մէջ (ներառեալ [[ԽՍՀՄ]] կազմի մէջ)։ Այս ոլորտի զարգացումը կապուած է [[1990]]-[[2000]] թթ հետ։ [[2011]] թ ծառայութիւններու ոլորտը կը կազմէր [[ՀՆԱ]]-ի 56, 2%-ը եւ աշխատանքով կ'ապահովէր երկրի աշխատուժի 65.7%-ին։ ==== Բանկային Ոլորտ ==== Ուքրանիոյ ֆինանսաւարկային համակարգը [[1997]]-[[1998]] թթ խորը ճգնաժամէն ետք, [[2000]]-ական թթ առաջին կիսուն, ընդհանուր առմամբ կայունացաւ։ [[2005]] թ [[Ուքրանիոյ Ազգային բանկ]]ը երկարաժամկէտ ծրագիր մշակեց՝ ուղղուած երկրին մէջ գործող մասնաւոր բանկային հաստատութիւններու թիւի կրճատմանը՝ փոքր բանկերու միաձուլման կամ մեծ բանկերու կողմէն փոքրերու «կուլ տալու» միջոցով։ Ի տարբերութիւն [[2009]]-[[2011]] թթ բացասական արդիւնքներու ([[2009]] թ կորուստը կազմեց 38 450մլն գրին, [[2010]] թ՝ 13 027մլն գրին, [[2011]] թ՝ 7 708մլն գրին) [[2012]] թ 9 ամիսներու ընթացքին, Ուքրանիոյ բանկային համակարգը դրական ֆինանսական արդիւնք ցուցաբերեց, որ հաւասար էր +2 775մլն գրինի։<ref>{{Cite web |url=http://news.finance.ua/ru/~/3/0/all/2012/11/16/291418 |title=Ուքրանիոյ բանկային համակարգի վերլուծական ուսումնասիրութիւնը 2012 թ 9 ամիսներու ընթացքին |accessdate=2016-03-28 |archive-date=2013-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130103914/http://news.finance.ua/ru/~/3/0/all/2012/11/16/291418 |dead-url=yes }}</ref> [[2012]] թ [[Սեպտեմբեր]]ի դրութեամբ Ուքրանիոյ մէջ, կը հաշուըւի 176 կոմերցիոն [[բանկ]], որոնցմէ 55-ը օտարերկրեայ գործընկերներու հետ կը համագործակցի, 10-ի վերահսկող փաթեթը կը պատկանի օտարերկրեայ սեփականատերերու։<ref>[http://www.bank.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=36807 Основні показники діяльності банків України]</ref> Յատկանշական է, որ այդ բանկերէն 10 ամենամեծերը կը ղեկավարուին բանկային ոլորտի 63, 4%-ը, որուն ընդհանուր միջոցները կը կազմեն $353մլդ։<ref name="Госдеп">[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3211.htm Department of State]</ref> [[2010]] թ Ուքրանիոյ Ազգային բանկի վերաֆինանսաւորումը կը կազմէր 11, 97% (27-րդ տեղը աշխարհին մէջ), կոմերցիոն բանկերու վարկաւորման բազային տոկոսադրոյքը՝ 15, 95% (36-րդ տեղը աշխարհին)։<ref name="CIA-Main" /> ==== Զբօսաշրջութիւն ==== Ուքրանիան ունի զբոսաշրջական լայն հնարաւորութիւններ՝ Ղրիմը եւ Կարպատները, հին ուքրանական քաղաքներու պատմական յուշարձանները, գիւղական զբօսաշրջութիւնը եւ բնական արգելոցները։ ''Համաշխարհային ժառանգութեան օբյեկտները Ուքրանիոյ մէջ'' * [[Սոֆիայի տաճար (Կիեւ)|Սոֆիայի տաճարը]] եւ անոր հետ կապուած վանքային կառոյցները * [[Կիեւ-Պեչորեան մայրավանք]] (Կիեւ) * [[Լուովի պատմական կեդրոն]]ը (Լուով) === Էներգետիկա === Ուքրանիան կը հանդիսանայ էներգետիկայի արտահանող։ Ըստ «Ուքրանատերէներգո» պետական ընկերութեան տուեալներու՝ [[2012]] թ Ուքրանիան արտահանած է 9 745մլդ կվ/ժ էլեկտրաէներգիա։ Հիմնական գնորդներն են [[Հունգարիա]]ն, [[Լեհաստան]]ը, [[Սլովակիա]]ն, [[Ռումինիա]]ն եւ [[Մոլդովա]]ն։ Միջուկային վառելիքի 100%-ը Ուքրանիան կ'երթայ արտասահմանէն։ Հիմնական մատակարարը կը հանդիսանայ ռուսական «ТВЭЛ» (վառելիքի մեծ մասը Ուքրանիոյ համար ընկերութիւնը կը ստանայ ուքրանական [[ուրան]]էն) ընկերութիւնը։ [[2011]] թուականէն, ՀարաւՈւքրանիական ատոմակայանի երրորդ եւ չորրորդ սնուցման բլոկներուն մէջ մասնակիօրէն կ'օգտագործուի Westinghouse ընկերութեան վառելիքը։ [[2004]] թ ուքրանական 4 ատոմակայաններ արտադրեցին երկրի էլեկտրաէներգիայի 53.2%-ը։ Մինչ 2030 թ Ուքրանիան կը ծրագրէ կառուցել 9 նոր ատոմային էներգաբլոկներ եւ եւս 2 բլոկներ կառուցման տարբեր մակարդակներու վրայ կ'ըլլան։ {| class="wikitable" |Ուքրանիոյ ատոմակայաններ !Ատոմակայաններու անուանում !Էներգաբլոկներու քանակ !Օգտագործուող ռեակտորներու տեսակ !Աշխարհագրական դիրք !Արտադրուող էլեկտրաէներգիայի ամենամեայ ծաւալ |- |[[Զապորոժիէի ատոմակայան]] |6 |[[ՎՎԷՌ-1000]] |քաղաք [[Էներգոդար]], [[Զապորոժիէի մարզ]], [[Կախովսկի ջրամբար]]ի մօտ |40-42մլդ կվ/ժ |- |[[Հարաւուքրանական ատոմակայան]] |3 |[[ՎՎԷՌ-1000]], |քաղաք [[Յուժնոուկրանսկ]], [[Նիկոլաեւի մարզ]], [[Հարաւային Բուգ (գետ)|Հարաւային Բուգի]] ափ |17-18մլդ կվ/ժ |- |[[Ռովենսկի ատոմակայան]] |4 |[[ՎՎԷՌ-440]], [[ՎՎԷՌ-1000]] |քաղաք [[Կուզնեցովսկ]], [[Ռովենսկի մարզ]], [[Ստիր (գետ)|Ստիր]] գետի ափին |11-12մլդ կվ/ժ |- |[[Խմելնիցկի ատոմակայան]] |2 |[[ՎՎԷՌ-1000]] |քաղաք [[Նետեշին]], [[Սլավուցկի շրջան]], [[Խմելնիցկի մարզ]], [[Գորին (գետ)|Գորին]] գետի ափին |7մլդ կվ/ժ |- |} Ուքրանիան ունի նաեւ 2 չգործող ատոմակայան՝ * [[Չեռնոբիլի ատոմակայան]]ը, որ [[2000]] թ [[Դեկտեմբեր 15]]-էն հանուած է շահագործումէն * [[Ղրիմի ատոմակայան]]ը, որուն միայն շէնքը կառուցուած է։ Շինարարութիւնը դադարեցուած է դեռեւս [[ԽՍՀՄ]]-ի ժամանակ, երբ պարզ դարձաւ, որ շէնքի նախագծման ժամանակ հաշուի չէ առնուած Ղրիմի սեյսմիկ աշխուժութիւնը։ [[2005]] թ [[Դեկտեմբեր]]ին պետական ատոմային էներգետիկ «Էներգոատոմ» ընկերութիւնը պայմանագիր ստորագրեց ամերիկեան «Holtec International» ընկերութեան հետ՝ չոր տեսակի թափոն հանդիսացող միջուկային վառելիքի համար պահեստի նախագծման եւ կառուցման համար։ Այս պահեստը օգտագործուելու է Ռովենսկի, Հարավուքրանական եւ Խմելնիցկի ատոմակայաններու թափոն միջուկային վառելիքի պահպանման համար, որ այժմ արտահանուած է [[Ռուսաստան]]։ [[2010]] թ 20 տարով երկարաձգուած է Ռովենսկի ատոմակայանի առաջին Էներգաբլոկի ռեսուրսը, իսկ [[2011]] թ աշխատանքներ տարուած են Ռովենսկի ատոմակայանի երկրորդ էներգաբլոկի եւ Հարաւուքրանական ատոմակայանի առաջին էներգաբլոկի ռեսուրսներու երկարաձգման ուղղութեամբ։ === Արտաքին Առեւտուր եւ Օտարերկրեայ Ներդրումներ === [[2011]] թ արտաքին առեւտուրի ծաւալը կազմեց $125, 3մլդ՝ $31, 1մլդ բացասական մնացորդի դէպքին մէջ, արտահանման ծաւալը՝ $69, 42մլդ, ներմուծումը՝ $83, 22մլդ (արտահանումով 38-րդն է աշխարհին, իսկ ներմուծմամբ՝ 51-րդը)։<ref name="CIA-Main" /> Կ'Արտահանոուի հիմնականին մէջ, ելեկտրական սարքաւորումներ, տեքստիլ, փայտանիւթ, նրբատախտակ։ Կը ներմուծուի գլխաւորապէս [[էներգակիր]]ներ, [[մեքենա]]ներ, սարքաւորումներ, քիմիական արդիւնաբերութեան եւ նաֆթամշակման ապրանքներ։<ref name="CIA-Main" /> [[2009]] թ դրութեամբ ուքրանական արտահանման հիմնական սպառողները կը հանդիսանան [[ՌԴ]] (27.3%), [[Թուրքիա]]ն (5.9%), [[Իտալիա]]ն (4.7%)։<ref name="CIA-Main" /> Ուքրանական տնտեսութեան մէջ օտարերկրեայ ներդրումները [[2011]] թ դրութեամբ կազմած են մօտ $60.5մլդ (52-րդ տեղը աշխարհին)։ Ուքրանական ներդրումները արտասահմանին մօտ, կազմած են $3մլդ (65-րդ տեղը աշխարհին)։<ref name="CIA-Main">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |title=Տեղեկութիւն Ուքրանիոյ մասին ԿՀՎ-ի պաշտօնական կայքին մէջ |accessdate=2016-03-28 |archive-date=2018-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180126230340/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/up.html |dead-url=yes }}</ref> === Փոխադրութիւն === ==== Ջրային Փոխադրութիւն ==== Գետային նաւարկելու ճանապարհներու երկարութիւնը կը կազմէ 1672կմ։ [[Դնեպր (գետ)|Դնեպր]] եւ [[Դանուբ (գետ)|Դանուբ]] գետերը միջազգային բեռնափոխադրումներու գործին մէջ, կարեւոր դեր կը խաղան։ Ուքրանիոյ մէջ, կը գործէ նաֆթատարներու եւ գազատարներու զարգացած համակարգ (20 070կմ եւ 7 4540կմ համապատասխանաբար, ինչպէս նաեւ 4170քմ խողովակատար մաքուր ապրանքներւ համար)։ [[Սեւ Ծով|Սեւ]] եւ [[Ազովի Ծով]]ու հիմնական նաւահանգիստներն են՝ [[Յուժնի]], [[Խերսոն]], [[Նիկոլաև]], [[Մարիուպոլ]]։ 2008 թ ընդհանուր առմամբ բոլոր նաւահանգիստներու բեռնաշրջանառութիւնը կազմած է 132.18մլն տոննա։ {|class="wikitable" !colspan=2|Ուքրանիոյ մեծագոյն նաւահանգիստները ([[2008]]) |- !Նաւահանգիստ !Բեռնաշրջանառութիւն, միլիոն տոննա |- |[[Օդեսայի նաւահանգիստ]] |34, 56 |- |[[Հարաւային նաւահանգիստ]] |21, 7 |- |[[Իլյիչյովսկի նաւահանգիստ]] |18, 9 |- |[[Մարիուպոլի նաւահանգիստ]] |16, 3 |- |[[Նիկոլաեւի նաւահանգիստ]] |9, 25 |} Միջազգային օդակայաններ կը գործեն [[Կիեւ]]ի, [[Խարկով]]ի, [[Դնեպրոպետրովսկ]]ի, [[Դոնեցկ]]ի, [[Մարիուպոլ]]ի (2009 թուականէն կանոնաւոր ուղերթներ չ'իրականար), [[Սիմֆերոպոլ]]ի, [[Լվով]]ի, [[Օտեսա]]յի մէջ։ [[1833]] թ ստեղծուած եւ [[ԽՍՀՄ]]-ի ժամանակ զարգացող Սեւծովեան [[շոգենաւ]]երը վաճառուեցան կասկածելի գործարքներու արդիւնքինմէջ եւ այժմ գրեթէ դադարած են գոյութիւն ունենալ․ 350 նաւերէն մնացած է միայն 6։<ref>{{Cite web |url=http://www.zn.ua/2000/2675/54298/ |title=Ցամաքային նաւագնացութիւն |accessdate=2007-07-16 |archive-date=2007-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070716095103/http://www.zn.ua/2000/2675/54298/ |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.realestate.net.ua/news234.html Սեւծովեան նաւագնացութիւնը կը զբաղի անշարժ գոյքով]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Երկաթուղային Փոխադրութիւն ==== Երկաթուղային փոխադրութիւնը սկսաւ բաւական աշխուժօրէն զարգանալ [[19-րդ դար]]ու վերջին (առաջին երկաթուղային ճանապարհը դրբւած է [[1861]] թ)։ [[2009]] թ դրութեամբ երկաթուղային ճանապարհներու երկարութիւնը կը կազմէ 22 300քմ եւ կը զբաղեցնէ 7-րդ տեղը աշխարհին։ Ելեկտրաֆիկացուած երկաթուղիներու երկարութիւնը 9752քմ է։ Որպէս ազգային ստանդարտ ընդունուած է այսպէս կոչուած լայնագիծը, որ ունի 1520մմ լայնութիւն։ Երկաթուղային ցանցի զարգացման համար բնորոշ են նույն շրջանային անհամաչափութիւնները, ինչ աւտոճանապարհներու համար։ [[2012]] թ վերջի դրութեամբ [[Կիեւ]]ի, [[Խարկով]]ի, [[Դնեպրոպետրովսկ]]ի կը գործէ մեթրօ։ ==== Կապ եւ Հեռայաղորդակցութիւն ==== Բնակչութեան կապի միջոցներով ապահովելու աստիճանով Ուքրանիան միջին զարգացած երկրներու շարքին մէջ, առաջնային տեղ կը գրաւէ, սակայն [[2000]]-ական թուականներուն այս ոլորտին բնորոշ էր բարձր դրական դինամիկան, մասնաւորապէս՝ [[համացանձ]]ի բնագաւառին մէջ։ Պետութեան հեռախոսային կոդն է՝ +380։ Բաւական արագ կը տարածուի նաեւ համացանձի հասանելիութիւնը։ Ազգային համացանձի դոմենն է՝ .ua։ == Մշակոյթ == [[Պատկեր:St. Michael's Cathedral from belltower.JPG|մինի|ձախից|[[Ս. Մխայիլի Ոսկեգմբեթ տաճար]]ը [[Կիեւ]]ի մէջ որպէս ուքրանական ենմուշ]] Ուքրանիոյ աւանդոյթները մեծ ազդեցութեան տակ կը գտնուին քրիստոնէական կրօնէն, որ երկրի գերակայող կրոնն է։<ref name=derzhkomrelig>{{cite web|url=http://www.derzhkomrelig.gov.ua/info_zvit_2003.html|title=Ուքրանիոյ կրոնական պետդեպարտամենտ|accessdate=Յունուար 27, 2008|work=2003 Statistical report|archive-date=2004-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20041204115821/http://www.derzhkomrelig.gov.ua/info_zvit_2003.html|dead-url=}}</ref> Ուքրանացիները կ'աշխատին պահել իրենց աւանդոյթները եւ երեխաներու դաստիարակման գործին մէջ, էական է տատիկներու եւ պապիկներու աւանդը։ Այն զգալիօրէն կը տարբերի արեւմուտքէն։<ref>{{cite web|url=http://www.tryukraine.com/society/cultural_differences.shtml |title=մշակութային տարբերութիւններ|accessdate=Յունուար 27, 2008|work=Ուքրանացիներու մշակոյթ}}</ref> Ուքրանիոյ մշակոյթի վրայ ազդած են նաեւ արեւելեան եւ արեւմտեան հարեւանները՝ հիմանականին մէջ ազդեցութիւն ընելու [[Ուքրանիոյ ճարտարապետութիւն|ճարտարապետութեան]] եւ երաժշտութեան վրայ։ [[Պատկեր:VolynPysanky.jpg|մինի|[[Վոլինիա]]յի աւանդական [[Զատկի ձեւի նկարազարդում]]ը Կոմունիստական դարաշրջանը մեծ ազդեցութիւն ըրած է ուքրանական գիրի վրայ։<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-30078/Ukraine|title=Խորհրդային Ուքրանիա|accessdate=Սեպտեմբեր 12, 2007|work=Բրիտանիկա հանրագիտարան|quote=Ընդհանուր առմամբ Ուքրանիոյ մշակոյթի չորս հինգերորդը վերացուած է 1930-ական թթ.}}</ref> 1932 թ.-ին Ստալինը Խորհրդային Միութեան մէջ, հրապարակեց «գրական գեղարուեստական խմբակցութիւններու ռեֆորմ», որմով եւ առաջ քաշեց [[ընկերային ռեալիզմ]]ը։ Այս հանգամանքը զգալիօրէն խեղդեց մշակւյթը։ Իրավիճակը շտկուեցաւ միայն 1980-ականներուն, երբ սովետական գրողները եւ նկարիչները ազատօրէն կրնային արտայայտել իրենց միտքերը։<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9037405|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080622041436/http://www.britannica.com/eb/article-9037405|archivedate=2008-06-22|title=Միխայիլ Գրոբաչով|accessdate=Յուլիս 30, 2008|publisher=Բրիտանիկա հանրագիտարան|quote=Անոր նոր քաղաքականութեան շնորհիւ խօսքի ազատութիւն եղաւ։|dead-url=no}}</ref> [[Զատկի ձու]]ն նկարազարդելու աւանդոյթը խորը արմատներ ունի Ուքրանիոյ մէջ։ Անոնք զայն կ'անուանեն ''պիսանկա''։ Ներկելու համար կայ յատուկ տեխնոլոգիա։ Ձուերը կը պատուին մոմի շերտով, որմէ ետք, անոնք կը սկսին գունազարդել տարբեր ներկանիւթերով։ Մոմը արդիւնքին մէջ, կը պաշտպանէ ձուի կլեպը ներկերու ազդեցութենէն։ Ներկելէն ետք, մոմի շերտը կը հեռացնեն՝ արտոնելով որ մնան գեղեցիկ նախշերը։ Այս աւանդոյթը ունի հազարաւոր տարիներէն աւելի պատմութիւն եւ նոյնիսկ եղած է քրիստոնէութենէն առաջ։<ref>{{cite web|url=http://www.cs.unc.edu/~yakowenk/pysanky/index.html|title=Ուքրանիոյ Զատկի ձուեր|accessdate=Յուլիս 28, 2008|publisher=Հիւսիսային Գարոլինայի համալսարան|archive-date=2021-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125004425/http://www.cs.unc.edu/~yakowenk/pysanky/index.html|dead-url=yes}}</ref> 2000 թ.-ին Կոլոմիա քաղաքի մոտակայքին մէջ՝ [[Կարպատներ]]ու ստորորտը, կառուցուած է «պիսանկայի» թանգարանը, որ 2007 թ.-ին ճանաչցուած է [[Ուքրանիոյ եօթ հրաշալիքներ]]էն մէկը։ === Ճարտարապետութիւն === [[Պատկեր:2005-08-15 Pechersk Lavra seen from river Dnepr Kiev 311 cropped.jpeg|մինի|ձախից|[[Կիեւ-Պեչորեան մայրավանք]]]] [[Ուքրանական ճարտարապետութիւն]]ը տերմին է, որ կը նկարագրէ այն մոտիվները եւ ոճը, որոնցմով կառուցուած են շինութիւնները ժամանակակէն Ուքրանիիոյ մէջ, ամբողջ աշխարհին մէջ գտնուող ուքրանացիներու կողմէն։ Ուքրանական ճարտարապետութեան առաջին տարրերը ի յայտ հկած են Կիեւեան Ռուսիոյ ժամանակաշրջանին մէջ։ [[12-րդ դար]]էն ետք, ճարտարապետական պատմութիւնը միանգամայն այլ կերպ զարգացաւ Գալիցկի-Վոլինսկեան տիրապետութեան ժամանակաշրջանին մէջ։ Զապորոժեան կազակներու տիրապետութեան ժամանակաշրջանին մէջ, նոր եզակի ճարտարապետական ոճ զարգացաւ Լեհա-Լիտվական միութեան ազդեցութեան տակ։ Ցարական Ռուսիոյ հետ միաւորուելէն ետք, ճարտարապետութիւնը սկսաւ զարգանալ տարբեր ուղղութիւններով․ ռուսական տիրապետութեան տակ գտնուող շրջաններուն մէջ, շինութիւնները կը կառուցուէին այդ ժամանակաշրջանի Ռուսիոյ բնորոշ ոճով, մինչդեռ արեւմտեան Գալիցիայի ճարտարապետութիւնը, կը զարգանար Աւստրո-Հունգարական ազդեցութեան տակ՝ երկու դէպքերուն մէջ ա, լ հոյակերտ շինութիւններ կառուցուեցաւ։ Ուքրանական ազգային մոտիվները կիրառուեցան նաեւ [[Խորհրդային Միութիւն|Խորհրդային Միութեան]] ժամանակ եւ այժմեան անկախ Ուքրանիոյ մէջ։ === Թատրոն === Ուքրանիոյ թատրոնը [[կերպարուեստ]]ի ձեւ է, որ կը հանդիսանայ մշակութային զարգացման մակարդակի նույնականացման եւ մշակութային արտայայտման միջոց։ Որպէս [[արուեստ]]ի տեսակ այն դերասանի խաղի միջոցով գեղարւեստօրէն կը բնութագրէ կեանքը հանդիսատեսի առջեւ։ Ուքրանական թատրոնը, որպէս ազգային թատրոն, հիմնուած է Ուքրանիոյ [[աւանդութիւն]]ներու, [[սովորոթիւն]]ներու եւ [[լեզու]]ի վրայ։ Ուքրանական թատրոնի մասին առաջին յիշատակները եղած են [[19-րդ դար]]ու սկզբներուն։ == Մարզանք == Ուքրանիան ընդունեց [[Ոտնագնդակի Եւրոպայի առաջնութիւն 2012|2012 թուականի Ոտնագնդակի Եւրոպայի առաջնութինը]] Ուքրանիոյ մէջ խաղացին 16 խումբեր, Ուքրանիոյ մէջ 8 քաղաքներու նոյնքան մարզադաշտներուն մէջ։ [[Ամառային Օլիմպիական խաղեր 2012|2012 թ.-ի ամառային օլիմպիական խաղերուն]] մէջ, Ուքրանիոյ խումբը նուաճեց՝ 6 ոսկիէ, 5 արծաթէ եւ 9 պրոնզէ մետալներ։ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} == Արտաքին Յղումներ == * [http://samu.org.ua/index/armjansikj_vestnik/0-38 «Ուքրանիոյ Հայերու Միութեան» տեղեկատուական-վերլուծական հանդէս] * [http://encyclopediaofukraine.com Ուքրանական Հանրագիտարանին մէջ] * [http://kievao.com.ua Կիեւի Հայ Համայնք] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130171804/http://kievao.com.ua/ |date=2020-11-30 }} * [http://khano.com.ua Խարկովի Հայ Համայնք] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120183912/http://khano.com.ua/ |date=2021-01-20 }} * [http://arm-odessa.ucoz.ru Օդեսայի Հայ Համայնք] == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} {{Արտաքին յղումներ}} [[Ստորոգութիւն:Ուքրանիա]] [[Ստորոգութիւն:Եւրոպայի երկրներ]] [[Ստորոգութիւն:Երկիրներ այբբենական կարգով]] tvpes96w4osuztfq4ph2291ys5trwd9 0 6528 250821 250709 2026-05-08T07:38:37Z Maral Dikbikian 4797 250821 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Բնակավայր|կարգավիճակ=Քաղաք}} '''Վլորա''' (ալպաներէն՝ ''Vlorë'' կամ ''Vlora'') Ալպանիոյ երրորդ ամէնաբնակեցուած քաղաքն է, ինչպէս նաեւ Վլորայի գաւառին եւ համայնքին կեդրոնը։ Կը գտնուի Ալպանիոյ հարաւ-արեւմուտքը՝ Վլորայի ծոցի ափին եւ շրջապատուած է Չերաունեան լեռներու նախալեռներով՝ ատրիական եւ յոնիական ափերուն երկայնքով։ Քաղաքը ունի միջերկրականեան կլիմայ, որուն վրայ կ'ազդեն [[Չերաունեան լեռներ|Չերաունեան լեռները]] եւ Միջերկրական ծովու մօտիկութիւնը։ Վլորայի ծովափնեայ շրջանը եղած է իլլիրիական այն վայրերէն մէկը, որ ապրած է նախաքաղաքային աշխուժութիւն՝ սկսեալ Ք.Ա. 11-րդէն 10-րդ դարերուն։ Տարածքը գաղութացուած էր հին յոյներու կողմէ։ Խոշոր ու ամրացուած նաւահանգստային քաղաք մը, որ բնակեցուած էր Ք.Ա. 6-րդ դարէն մինչեւ Ք.Ե. 2-րդ դար, կը գտնուէր [[Թրիփորթ|Թրիփորթի]] մէջ (ներկայիս Վլորայի հիւսիս-արեւմուտքը), որ այժմ մասամբ ընկղմած է ջուրի տակ։ Այս վայրին մէջ նաւահանգստային զգալի գործունէութիւն տեղի ունեցած է առնուազն արխայիք շրջանէն մինչեւ միջնադար։ Կ'ենթադրուի, թէ հին քաղաքը Թրիփորթէն փոխադրուած է ներկայիս Վլորայի տարածքը։ Արդի քաղաքի կեդրոնը կը գտնուին ուշ անտիկ շրջանէն թուագրուող հնագիտական մնացորդներ։ Աւլոնը, որմէ յառաջացած է քաղաքին ներկայ անունը, պատմական աղբիւրներու մէջ կը յիշատակուի Ք.Ե. 2-րդ դարէն սկսեալ։ Պատմութեան ընթացքին զայն յաջորդաբար նուաճած են հռոմէացիները, բիւզանդացիները, նորմանները, վենետիկցիները եւ օսմանցիները։ 18-րդ եւ 19-րդ դարերու միջեւ ալպանացիները համախմբեցին իրենց հոգեւոր ու մտաւոր ուժերը ազգային գիտակցութեան շուրջ, ինչ որ վերջնականապէս յանգեցաւ [[Ալպանական Վերածնունդ|Ալպանական Վերածնունդին]]։ Վլորան վճռորոշ դեր խաղաց Ալպանիոյ անկախութեան գործին մէջ՝ իբրեւ կեդրոնատեղի ժամանակակից Ալպանիոյ հիմնադիրներուն համար, որոնք 28 Նոյեմբեր 1912-ին, Վլորայի ժողովին ընթացքին, ստորագրեցին Անկախութեան հռչակագիրը։ Վլորան հարաւային Ալպանիոյ եւ Լապերիա շրջանի կարեւորագոյն քաղաքներէն մէկն է, որը աւանդաբար յայտնի է իր մշակոյթով, սովորութիւններով եւ ժողովրդական բանահիւսութեամբ։ Քաղաքը կը սպասարկուի Վլորայի նաւահանգիստով, SH 8 մայրուղիով եւ A2 արագընթաց ճանապարհով, որոնք միասնաբար մաս կը կազմեն Ատրիական-Յոնիական միջանցքին եւ Համաեւրոպական VIII միջանցքին<ref>{{Citation|title=Vlorë|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Vlor%C3%AB&oldid=1350425550|date=2026-04-21|accessdate=2026-05-08|language=en}}</ref>։ == Ծանօթագրութիւն == <references /> ju0us1496hbg1znegx3ws61nhq9tlau 0 7187 250822 237981 2026-05-08T07:59:33Z Maral Dikbikian 4797 250822 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Քաթրին Լիթուաք''', ճանչցուած իբրեւ ''Քաթ Տէնինկզ'' ({{ԱԾ}}), [[ԱՄՆ|Ամերիկացի]] [[դերասան]]ուհի մըն է: Սկսելով դերով մը [[HBO]] ընկերութեան կատակերգական ''[[Sex and the City]]'' հեռուստաշարին դրուագներէն մէկուն մէջ, Տէնինկզ սկսաւ բազմաթիւ դերեր ստանձնել տարբեր ֆիլմերու մէջ, ինչպէս ''[[The 40-Year-Old Virgin]]'', ''[[Big Momma's House 2]]'', ''[[Charlie Bartlett]]'', ''[[Raise Your Voice]]'', ''[[The House Bunny]]'', ''[[Defendor]]'', ''[[Nick and Norah's Infinite Playlist]]'', ''[[Thor (ֆիլմ)|Thor]]'', եւ ''[[Thor: The Dark World]]'': 2011էն ի վեր, ան Պէթ Պէհըրզի հետ գլխաւոր դերասանն է [[CBS]] կայանի կատակերգական ''[[2 Broke Girls]]'' հեռուստաշարին մէջ: == Վաղ Կեանք == Տէնինկզ ծնած ու մեծցած է Պրայն Մաուր, Փենսիլվէնիա, [[ԱՄՆ]]<ref name="PhiladelphiaOct2008">{{cite web |last=Rys |first=Richard |date=September 24, 2008 |url=http://www.phillymag.com/articles/exit-interview-kat-dennings/ |title=Exit Interview: Kat Dennings |work=[[Philadelphia (magazine)|Philadelphia]] |accessdate=November 17, 2014 |archive-date=July 21, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721034352/http://www.phillymag.com/articles/exit-interview-kat-dennings/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |last=Leiren-Young |first=Mark |url=http://www.straight.com/movies/daydream-nation-director-michael-goldbach-emerges-don-mckellars-shadow |title=Daydream Nation director Michael Goldbach emerges from Don McKellar's shadow |work=[[The Georgia Straight]] |date=April 8, 2011 |accessdate=November 17, 2014 |archive-date=November 2, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141102114426/http://www.straight.com/movies/daydream-nation-director-michael-goldbach-emerges-don-mckellars-shadow |dead-url=yes }}</ref>: Մայրը՝ Էլըն Ճուտիթ Լիթուաք, բանաստեղծ է եւ խօսակցական բուժման բժիշկ մը<ref>{{cite web |last=Abcairn |first=Robin |url=http://articles.latimes.com/2006/aug/26/entertainment/et-swag26 |title=Swag! |work=[[Los Angeles Times]] |date=August 26, 2006 |accessdate=August 12, 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.indielondon.co.uk/Film-Review/charlie-bartlett-kat-dennings-interview |title=Charlie Bartlett – Kat Dennings interview |publisher=IndieLondon |accessdate=October 4, 2008}}</ref>, եւ հայրը՝ Ճէրըլտ Ճ. Լիթուաք, մասնկային դեղաբան մըն է, ինչպէս նաեւ համալսարանի դասախօս: Տէնինկզը ամէնէն կրտսերն է ընդհանուր 5 եղբայր-քոյրերուն մէջ<ref name="PhiladelphiaOct2008"/><ref name="JewishJournal"/>: Իր ընտանիքը հրեայ է<ref name="JewishJournal">{{cite news |last=Klein |first=Amy |url=http://www.jewishjournal.com/film/article/nick_and_norah_star_kat_dennings_is_infinitely_jewish_in_her_own_way_200810 |title=‘Nick and Norah’ star Kat Dennings is infinitely Jewish, in her own way |newspaper=[[The Jewish Journal of Greater Los Angeles]] |date=October 29, 2008 |accessdate=December 21, 2014 |archive-date=October 11, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141011225645/http://www.jewishjournal.com/film/article/nick_and_norah_star_kat_dennings_is_infinitely_jewish_in_her_own_way_200810 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news |last=Elkin |first=Michael |title=Kid Kat: A local suburban teen plans on 'Raising Dad' |newspaper=[[The Jewish Exponent]] |date=July 19, 2001 |issn=0021-6437}}</ref>: Տէնինկզը իր կրթութիւնը ստացած է տան մէջ, անձնական ուսուցիչներու դրութեամբ. իր միակ փորձառութիւնը դպրոց երթալու, եղած է միայն կէս օր մը [[Friends' Central School]] դպրոցին մէջ<ref name="PhiladelphiaOct2008"/>: Ան կանուխ աւարտեց երկրորդական կարգերը, երբ միայն 14 տարեկան էր<ref name="TheTimes">{{cite web |last=Maher |first=Kevin |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article5605616.ece |title=Kat Dennings offers directors a touch of va-va-voom |work=[[The Times]] |date=January 29, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615083852/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article5605616.ece |archivedate=June 15, 2011 |accessdate=January 29, 2009}}</ref>: Ընտանիքին հետ կը փոխադրուի Լոս Անճելըս, որպէսզի սկսի իր ուսումը դերասանական ասպարէզին հետեւելու նպատակով: Ան «Տէնինկզ» մականունը մանկութենէն ուզած է, որ իր դերասանական մականունը ըլլայ<ref name="Gross">{{cite web |last=Gross |first=Dan |authorlink=Dan Gross |url=http://www.philly.com/dailynews/features/gossip/20080218_Dan_Gross__Charlie_Bartlett_co-star_Kat_Dennings_fond_of_Philly_roots.html |title=Dan Gross: 'Charlie Bartlett' co-star Kat Dennings fond of Philly roots |work=[[Philadelphia Daily News]] |date=February 18, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080308234412/http://www.philly.com/dailynews/features/gossip/20080218_Dan_Gross__Charlie_Bartlett_co-star_Kat_Dennings_fond_of_Philly_roots.html |archivedate=March 8, 2008 |accessdate=August 12, 2008}}</ref>: == Ասպարէզ == === 2000-2003 - Վաղ Կեանք === Տէնինկզ սկսաւ իր ասպարէզը ծանուցումներու մէջ, երբ 10 տարեկան էր<ref name="PhiladelphiaOct2008"/>: Իր առաջին դերասանական դերը եղած է տապկուած գետնախնձորի ծանուցումի մը մէջ<ref name="TheTimes"/>: Տէնինկզ իր առաջին գլխաւոր դերասանական դերը ստանձնեց [[2000]]-ին [[HBO]] ընկերութեան ''[[Sex and the City]]'' հեռուստաշարին մէջ՝ "[[Hot Child in the City (Sex and the City)|Hot Child in the City]]" դրուագին մէջ, ստանձնելով 13 տարեկան զզուելի աղջկայ մը դերը<ref name="Gross"/><ref>{{cite journal |title=It's Evening in America |journal=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] |date=May 2012 |page=153 |issn=0733-8899}}</ref>: Այդ դերէն ետք, ան ստանձնեց երկրորդական դեր մը [[The WB|WB]] ընկերութեան ''[[Raising Dad]]'' հեռուստաշարին մէջ՝ [[2001]]էն [[2002]] իբրեւ Սարա՝ 15 տարեկան աղջկայ մը դերով, որ մեծցած էր մարդու մը կողմէ, որու կինը մահացած էր. ան նաեւ ունէր քոյր մը: [[2002]]-ին՝ Տէնինկզ ստանձնեց դեր մը [[Disney Channel]] կայանի ''[[The Scream Team]]'' ֆիլմին մէջ իբրեւ պատանի մը, որ ոգիներու խումբի մը կը ծանօթանայ<ref>{{cite news |title=Ch. 3 is wooing a familiar Philly face – Nancy Glass |newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]] |date=December 16, 2002 |issn=0885-6613}}</ref>: === [[2004]]-[[2011]] === Տէնինկզ շարունակեց իր աշխատանքը հեռուստաշարերու մէջ, երբ հիւր մըն էր ''[[Without a Trace]]'' հեռուստաշարին մէջ եւ ստանձնած էր պատանի աղջկան մը դերը, որուն սիրահարը կորսուած էր։ Ան նաեւ հիւր դեր մը կը ստանձնէ ''[[Less than Perfect]]'' ֆիլմին մէջ՝ [[2003]]-ին: [[2004]]-ի [[Փետրուար]]ին, ան գլխաւոր դեր մը կը ստանձնէ [[CBS]] կայանի ''Sudbury'' հեռուստաշարի առաջին դրուագին մէջ, ինչ որ ''[[Practical Magic]]'' [[1998]]-ի ֆիլմին վրայ հիմնուած էր, սակայն հեռուստաշարը չծախուեցաւ<ref>{{cite web |url=http://www.thefutoncritic.com/news/2004/02/26/development-update-february-26-16447/6431/ |title=Development Update: February 26 |publisher=[[The Futon Critic]] |date=February 26, 2004 |accessdate=December 22, 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thefutoncritic.com/news/2004/11/05/development-update-november-3-5-17207/6764/ |title=Development Update: November 3–5 |publisher=The Futon Critic |date=November 5, 2004 |accessdate=December 22, 2014}}</ref>: Ան ունէր երկրորդական դեր մը ''[[ER (հեռուստաշար)|ER]]'' հեռուստաշարին մէջ [[2005]]էն [[2006]] իբրեւ Զօ Պաթլըր: Նաեւ ունէր դերեր CSI հեռուստաշարներուն մէջ, նախ՝ CSI հեռուստաշարին մէջ իբրեւ Միսի Ուիլսըն [[2004]]-ի '''"Early Rollout"''' դրուագին մէջ, եւ երկրորդ՝ ''[[CSI: NY]]'' հեռուստաշարին մէջ իբրեւ Սարա Էնտքոթ [[2005]]-ի "[[Manhattan Manhunt (CSI դրուագ)|Manhattan Manhunt]]" դրուագին մէջ: [[Պատկեր:KatDennings08TIFF.jpg|thumb|upright|Տէնինկզը՝ [[2008 Toronto International Film Festival]]]] Տէնինկզի առաջին ֆիլմի դերը եղաւ Հիլըրի Տաֆի ''[[Raise Your Voice]]'' ֆիլմին մէջ, [[2004]]-ին, իբրեւ Սլոն՝ դաշնակահար մը<ref>{{cite news |last=Gates |first=Anita |url=http://www.nytimes.com/2004/10/08/movies/08RAIS.html |title=Lost Your Voice? Head West Young Woman |newspaper=[[Նյու Յորք Թայմս]] |date=October 8, 2004 |accessdate=December 22, 2014}}</ref>: [[2005]]-ին ան ստանձնեց երկրորդական դեր մը ''[[The 40-Year-Old Virgin]]'' ֆիլմին մէջ իբրեւ դուստր մը, ինչպէս նաեւ ստանձնեց դեր մը ''[[Down in the Valley (ֆիլմ)|Down in the Valley]]'' ֆիլմին մէջ<ref name="TheTimes"/>: Ան յեղափոխական պատանի աղջկայ մը դերը կը ստանձնէ ''[[Big Momma's House 2]]'' ֆիլմին մէջ, [[2006|2006-ին]]<ref>{{cite web |last=Lemire |first=Christy |url=http://www.today.com/id/11023410#.VJZv2cw6U |title='Big Momma's House 2' is a one-joke movie |work=[[Today (U.S. TV program)|Today]] |date=January 25, 2006 |accessdate=December 21, 2014}}</ref>: == Դերեր == [[Պատկեր:Kat Dennings 2010.jpg|thumb|Տէնինկզը ''[[Daydream Nation (ֆիլմ)|Daydream Nation]]'' aֆիլմի առաջին թողարկման, [[2010]]]] {| class="wikitable sortable" |+ Ֆիլմ ! Տարի ! Վերնագիր ! Դեր ! class="unsortable" | Ծանօթ |- | 2004 | ''[[Raise Your Voice]]'' | Սլոն | |- | 2005 | ''[[Down in the Valley (ֆիլմ)|Down in the Valley]]'' | Էյբրիլ | |- | 2005 | ''[[The 40-Year-Old Virgin]]'' | Մառլա Բայմոնթ | |- | 2005 | ''[[London (2005 ֆիլմ)|London]]'' | Լիլի | |- | 2006 | ''[[Big Momma's House 2]]'' | Մոլի Ֆալըր | |- | 2007 | ''[[Charlie Bartlett]]'' | Սուզըն Կարտնըր | |- | 2008 | ''{{sortname|The|House Bunny}}'' | Mona | |- | 2008 | ''[[Nick and Norah's Infinite Playlist]]'' | Նորա Սիլվըրպըրկ | |- | 2009 | ''{{sortname|The|Answer Man|dab=ֆիլմ}}'' | Տալիա | |- | 2009 | ''[[Shorts (2009 ֆիլմ)|Shorts]]'' | Սթէյսի Թոմսըն | |- | 2009 | ''[[Defendor]]'' | Քաթրինա «Քաթ» Տէպրոֆքօուիթզ/Էյնճըլ | |- | 2010 | ''[[Daydream Nation (ֆիլմ)|Daydream Nation]]'' | Քէրըլայն Ուէքսլըր | |- | 2011 | ''[[Thor (ֆիլմ)|Thor]]'' | Տարսի Լուիս | |- | 2012 | ''[[To Write Love on Her Arms (ֆիլմ)|To Write Love on Her Arms]]'' | Ռընէ Եոհի | |- | 2013 | ''[[Thor: The Dark World]]'' | Տարսի Լուիս | |- | 2014 | ''[[Suburban Gothic (ֆիլմ)|Suburban Gothic]]'' | Պէքա | |- | 2015 | ''[[Hollywood Adventures]]'' | Ինքը | Հիւր |} {| class="wikitable sortable" |+ Հեռուստաշարներ ! Տարի ! Վերնագիր ! Դեր ! class="unsortable" | Ծանօթ |- | 2000 | ''[[Sex and the City]]'' | Ճէնի Պրայըր | Դրուագ՝ "[[Hot Child in the City (Sex and the City)|Hot Child in the City]]" |- | 2001–02 | ''[[Raising Dad]]'' | Սարահ Սթիուըրթ | Գլխաւոր դեր՝ 22 Դրուագներ |- | 2002 | ''{{sortname|The|Scream Team}}'' | Քլէր Քարլիլ | |- | 2003 | ''[[Without a Trace]]'' | Ճէնիֆըր Նորթըն | Դրուագ՝ "Sons and Daughters" |- | 2003 | ''[[Less than Perfect]]'' | Քէյթլին | Դրուագ՝ "The Girl Next Door" |- | 2004 | ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]'' | Միսի Ուիլսըն | Դրուագ՝ "[[Early Rollout]]" |- | 2005 | ''[[Clubhouse (հեռուստաշար)|Clubhouse]]'' | Անճըլա | Դրուագ՝ "Stealing Home" |- | 2005–06 | ''[[ER (հեռուստաշար)|ER]]'' | Զօ Պաթլըր | 5 Դրուագներ |- | 2005 | ''[[CSI: NY]]'' | Սարա Էնտըքոթ | Դրուագ՝ "[[Manhattan Manhunt (CSI: NY)|Manhattan Manhunt]]" |- | 2009 | ''[[American Dad!]]'' | Թանքուէրայ | Դրուագ՝ "[[G-String Circus]]" | Ձայնային դերասան |- | 2010 | ''American Dad!'' | Կին դատախազը | Դրուագ՝ "[[The People vs. Martin Sugar]]" | Ձայնային դերասան |- | 2011–present | ''[[2 Broke Girls]]'' | Մաքս Պլաք | Գլխաւոր դեր |- | 2012 | ''[[Robot Chicken]]'' | Տարբեր տեսակի ձայներ | Դրուագ՝ "Executed by the State" |- | 2014 | ''[[40th People's Choice Awards]]'' | Ինքը | Վարող |- | 2014 | ''{{sortname|The|Newsroom|dab=U.S. հեռուստաշար}}'' | Պլէր Լանսինկ | Դրուագ՝ "Run" |- | 2015 | ''[[RuPaul's Drag Race]]'' | Ինքը | Հիւր դատական կազմ, Դրուագ՝ "ShakesQueer" |- | 2015–16 | ''[[Drunk History]]'' | Քէնթաքի Տէյզի/Սէյտի Ոգին | 2 Դրուագներ |} == Մրցանակներ եւ Պաշտօնակարգումներ == {| class="wikitable sortable" |- ! Տարի ! Մրցանակ ! Բաժամունք ! Գործ ! Արդիւնք |- | 2008 | [[13th Satellite Awards|Satellite Award]] | [[Satellite Award for Best Actress – Motion Picture|Best Actress – Motion Picture Drama]] | rowspan="3"| ''Nick and Norah's Infinite Playlist'' | {{Պաշտօնակարգուած}} |- | 2009 | [[2009 MTV Movie Awards|MTV Movie Award]] | [[MTV Movie Award for Best Breakthrough Performance|Breakthrough Performance – Female]] | {{Պաշտօնակարգուած}} |- | 2009 | [[2009 Teen Choice Awards|Teen Choice Award]] | Choice Movie Actress: Music/Dance | {{Պաշտօնակարգուած}} |- | 2014 | [[40th People's Choice Awards|People's Choice Award]] | Favorite TV Gal Pals {{small|(with [[Beth Behrs]])}} | ''2 Broke Girls'' | {{Պաշտօնակարգուած}} |} == Ծանօթագրութիւններ == {{ծանցանկ|2}} {{Արտաքին յղումներ}} [[Ստորոգութիւն:13 Յունիսի ծնունդներ]] [[Ստորոգութիւն:Դերասաններ]] quxrngapv7z6vhb80dj6r92jetbxdzg 0 7800 250794 227768 2026-05-07T13:03:01Z ~2026-27755-92 14420 250794 wikitext text/x-wiki '''1972 թուական''', նահանջ տարի, 20^րդ դարու 72^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} == Դէպքեր == * Կը հիմնուի [[Նաքսոսի Հնագիտական թանգարան]] ([[Յունարէն|յուն․՝]] Αρχαιολογικό Μουσείο Νάξου) [[Պատկեր:Gabriel Mann.JPG|մինի|226x226փքս|[[Կապրիէլ Մենն]]]] [[Պատկեր:Zidane Zizu.jpg|մինի|227x227փքս|[[Զինետին Զիտան]]]] [[Պատկեր:Scott Foley 1.jpg|մինի|198x198փքս|[[Սքոթ Ֆոլի]]]] [[Պատկեր:Eminem - Concert for Valor in Washington, D.C. Nov. 11, 2014 (2) (cropped).jpg|մինի|158x158փքս|[[Էմընէմ]]]] [[Պատկեր:James Dashner (14595088277).jpg|մինի|134x134փքս|[[Ճէյմս Տաշնըր]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1972 ծնունդներ]]}}<br /> {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Garo Paylan interview.jpg|դիրք=right|ստորագրություն ={{resize|85%|Կարօ Փայլան<br />ծն.[[3 Հոկտեմբեր]]}} |լայնք=120|ընդհանուր=280|վերեւ=|աջ=75|ներքեւ=100|ձախ=85|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} ==== Մարտ ==== * [[20 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Արմէն Բրուսուզեան]]'''}} ամէրիկահայ հնչիւնային օպերատոր և մոնտաժող ==== Մայիս ==== * [[12 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Կապրիէլ Մենն]]''' Gabriel Mann}} ամերիկացի դերասան ==== Յունիս ==== * [[23 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Զինետին Զիտան]]''' Ziédine Vazid Zidane}} ֆրանսացի մարզիչ եւ նախկին ֆութպոլիստ ==== Յուլիս ==== * [[15 Յուլիս]] {{resize|90%|'''[[Սքոթ Ֆոլի]]''' Scott Kellerman Foley}} ամերիկացի դերասան ==== Հոկտեմբեր ==== * {{0}}[[3 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Կարօ Փայլան]]''' Garo Paylan}} [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] մէջ հայազգի քաղաքական գործիչ * [[17 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Էմինէմ]]''' Eminem Մարշըլ Պրուս Մաթերս III}} ամերիկացի րեփր եւ դերասան ==== Նոյեմբեր ==== * [[26 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Ճէյմս Տաշնըր]]''' James Smith Dashner}} ամերիկացի գրագէտ եւ հեղինակ ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''[[Քարլոս Անթառամեան]]'''}} մարդաբան Մեքսիքոյին մէջ * {{resize|90%|'''[[Թալին Էօզգալայճ]]'''}} հայ ասմունքող * {{resize|90%|'''[[Քարին Քարաքաշլը]]''' Karin Karakaşlı}} հայազգի բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ == Մահեր == [[Պատկեր:Martiros Saryan.jpg|մինի|160x160փքս|[[Մարտիրոս Սարեան]]]] [[Պատկեր:Leonid Yengibarov 2011 Armenian stamp.jpg|մինի|189x189փքս|[[Լէոնիտ Ենգիբարեան]]]] [[Պատկեր:Haygazn K. Ghazarian.png|մինի|197x197փքս|[[Հայկազն Գ. Ղազարեան]]]] [[Պատկեր:Mkrtich Armen's Plaque, Yerevan.jpg|մինի|149x149փքս|[[Մկրտիչ Արմէն]]]] [[Պատկեր:Nichan Béchiktachlian.jpg|մինի|174x174փքս|[[Նշան Պէշիկթաշլեան]]]] [[Պատկեր:Nigoghos Sarafian.jpg|մինի|161x161փքս|[[Նիկողոս Սարաֆեան]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1972 մահեր]]}} <br /> ==== Մայիս ==== * {{0}}[[5 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Մարտիրոս Սարեան]]''' (ծն.[[1880 թուական|1880]], Նոր Նախիջեւան)}} հայ նկարիչ ==== Յուլիս ==== * [[25 Յուլիս]] {{resize|90%|'''[[Լէոնիդ Ենգիբարեան]]''' Леонид Енгибаров (ծն.[[1935 թուական|1935]], Մոսքուա)}} կրկէսի դերասան ==== Սեպտեմբեր ==== * [[21 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Հայկազն Գ. Ղազարեան]]''' (ծն.[[1892 թուական|1892]], [[Սեբաստիա]])}} մտավորական ==== Դեկտեմբեր ==== * [[22 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Մկրտիչ Արմէն]]''' (Յարութիւնեան, ծն.[[1906 թուական|1906]], Ալեքսանտրափոլ)}} բանաստեղծ, արձակագիր ==== Անստոյգ օրով ==== * [[Փարիզ]] մահացած՝ ** {{resize|90%|'''[[Նշան Պէշիկթաշլեան]]''' Nshan Beshiktashlian (ծն.[[1896 թուական|1896]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} գրող, երգիծագիր ** {{resize|90%|'''[[Նիկողոս Սարաֆեան]]''' (ծն.[[1902 թուական|1902]], Վարնա, [[Պուլկարիա]])}} սփիւռքահայ գրող, բանաստեղծ == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1972.html 1972-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1972.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1972]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1972]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] [[Ստորոգութիւն:1971]] bav3akhherf1ko5f1ie6eu1mbvq7dj9 250796 250794 2026-05-07T13:21:17Z ~2026-27755-92 14420 250796 wikitext text/x-wiki '''1972 թուական''', նահանջ տարի, 20^րդ դարու 72^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} == Դէպքեր == * Կը հիմնուի [[Նաքսոսի Հնագիտական թանգարան]] ([[Յունարէն|յուն․՝]] Αρχαιολογικό Μουσείο Νάξου) [[Պատկեր:Gabriel Mann.JPG|մինի|226x226փքս|[[Կապրիէլ Մենն]]]] [[Պատկեր:Zidane Zizu.jpg|մինի|227x227փքս|[[Զինետին Զիտան]]]] [[Պատկեր:Scott Foley 1.jpg|մինի|198x198փքս|[[Սքոթ Ֆոլի]]]] [[Պատկեր:Eminem - Concert for Valor in Washington, D.C. Nov. 11, 2014 (2) (cropped).jpg|մինի|158x158փքս|[[Էմընէմ]]]] [[Պատկեր:James Dashner (14595088277).jpg|մինի|134x134փքս|[[Ճէյմս Տաշնըր]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1972 ծնունդներ]]}}<br /> {{Լուսանկարի հատված|պատկեր=Garo Paylan interview.jpg|դիրք=right|ստորագրություն ={{resize|85%|Կարօ Փայլան<br />ծն.[[3 Հոկտեմբեր]]}} |լայնք=120|ընդհանուր=280|վերեւ=|աջ=75|ներքեւ=100|ձախ=85|շրջանակ=ոչ|մեծացնել = }} ==== Մարտ ==== * [[20 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Արմէն Բրուսուզեան]]'''}} ամէրիկահայ հնչիւնային օպերատոր եւ մոնտաժող ==== Մայիս ==== * [[12 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Կապրիէլ Մենն]]''' Gabriel Mann}} ամերիկացի դերասան ==== Յունիս ==== * [[23 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Զինետին Զիտան]]''' Ziédine Vazid Zidane}} ֆրանսացի մարզիչ եւ նախկին ֆութպոլիստ ==== Յուլիս ==== * [[15 Յուլիս]] {{resize|90%|'''[[Սքոթ Ֆոլի]]''' Scott Kellerman Foley}} ամերիկացի դերասան ==== Հոկտեմբեր ==== * {{0}}[[3 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Կարօ Փայլան]]''' Garo Paylan}} [[Թուրքիա|Թուրքիոյ]] մէջ հայազգի քաղաքական գործիչ * [[17 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Էմինէմ]]''' Eminem Մարշըլ Պրուս Մաթերս III}} ամերիկացի րեփր եւ դերասան ==== Նոյեմբեր ==== * [[26 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Ճէյմս Տաշնըր]]''' James Smith Dashner}} ամերիկացի գրագէտ եւ հեղինակ ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''[[Քարլոս Անթառամեան]]'''}} մարդաբան Մեքսիքոյին մէջ * {{resize|90%|'''[[Թալին Էօզգալայճ]]'''}} հայ ասմունքող * {{resize|90%|'''[[Քարին Քարաքաշլը]]''' Karin Karakaşlı}} հայազգի բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ == Մահեր == [[Պատկեր:Martiros Saryan.jpg|մինի|160x160փքս|[[Մարտիրոս Սարեան]]]] [[Պատկեր:Leonid Yengibarov 2011 Armenian stamp.jpg|մինի|189x189փքս|[[Լէոնիտ Ենգիբարեան]]]] [[Պատկեր:Haygazn K. Ghazarian.png|մինի|197x197փքս|[[Հայկազն Գ. Ղազարեան]]]] [[Պատկեր:Mkrtich Armen's Plaque, Yerevan.jpg|մինի|149x149փքս|[[Մկրտիչ Արմէն]]]] [[Պատկեր:Nichan Béchiktachlian.jpg|մինի|174x174փքս|[[Նշան Պէշիկթաշլեան]]]] [[Պատկեր:Nigoghos Sarafian.jpg|մինի|161x161փքս|[[Նիկողոս Սարաֆեան]]]] [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1972 մահեր]]}} <br /> ==== Մայիս ==== * {{0}}[[5 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Մարտիրոս Սարեան]]''' (ծն.[[1880 թուական|1880]], Նոր Նախիջեւան)}} հայ նկարիչ ==== Յուլիս ==== * [[25 Յուլիս]] {{resize|90%|'''[[Լէոնիդ Ենգիբարեան]]''' Леонид Енгибаров (ծն.[[1935 թուական|1935]], Մոսքուա)}} կրկէսի դերասան ==== Սեպտեմբեր ==== * [[21 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Հայկազն Գ. Ղազարեան]]''' (ծն.[[1892 թուական|1892]], [[Սեբաստիա]])}} մտավորական ==== Դեկտեմբեր ==== * [[22 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Մկրտիչ Արմէն]]''' (Յարութիւնեան, ծն.[[1906 թուական|1906]], Ալեքսանտրափոլ)}} բանաստեղծ, արձակագիր ==== Անստոյգ օրով ==== * [[Փարիզ]] մահացած՝ ** {{resize|90%|'''[[Նշան Պէշիկթաշլեան]]''' Nshan Beshiktashlian (ծն.[[1896 թուական|1896]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} գրող, երգիծագիր ** {{resize|90%|'''[[Նիկողոս Սարաֆեան]]''' (ծն.[[1902 թուական|1902]], Վարնա, [[Պուլկարիա]])}} սփիւռքահայ գրող, բանաստեղծ == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1972.html 1972-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1972.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն՝ 1972]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1972]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] [[Ստորոգութիւն:1971]] kzrehk52proroa0444qj1jo2gw87t7o 0 7805 250795 195577 2026-05-07T13:20:49Z ~2026-27755-92 14420 250795 wikitext text/x-wiki '''1977 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 77^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} == Դէպքեր == [[Պատկեր:Kerry Washington LF.jpg|մինի|218x218փքս|[[Քէրի Ուաշինկթըն]]]] [[Պատկեր:Shakira 2012.jpg|մինի|185x185փքս|[[Շաքիրա]]]] [[Պատկեր:Floyd Mayweather, Jr. cropped.jpg|մինի|222x222փքս|[[Ֆլոյտ Մէյուետըր]]]] [[Պատկեր:Cyrine AbdelNour 66ème Festival de Venise (Mostra) 6.jpg|մինի|212x212փքս|[[Սիրին Ապտլնուր]]]] [[Պատկեր:John Oliver November 2016.jpg|մինի|165x165փքս|[[Ճոն Օլիվըր]]]] [[Պատկեր:John Green 2020 (C6txQ5yn5S8).jpg|մինի|183x183փքս|[[Ճոն Կրին]]]] [[Պատկեր:Emmanuel Macron in July 2017.jpg|մինի|177x177փքս|[[Էմանուէլ Մաքրոն]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1977 ծնունդներ]]}} ==== Յունուար ==== * [[31 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Քէրի Ուաշինկթըն]]''' Kerry Washington}} ամերիկացի դերասանուհի ==== Փետրուար ==== * {{0}}[[2 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Շաքիրա]]''' Շաքիրա Իսապէլ Մեպարաք Րիփուլ Shakira}} քոլոմպիացի երգչուհի * {{0}}[[4 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Ֆլոյտ Մէյուետըր]]''' Floyd Joy Mayweather, Jr.}} ամերիկացի արհեստավարժ բռնցքամարտիկ * [[21 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Սիրին Ապտլնուր]]'''}} լիբանանեան արաբ երգչուհի ==== Մարտ ==== * {{0}}[[2 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Քրիս Մարթին]]''' Chris Martin}} անգլիացի երաժիշտ * {{0}}[[3 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Սելինա Տողան|Սելինա Օզուզուն Տողան]]''' Selina Özuzun Doğan}} հայկական ծագումով թուրքիացի պատգամաւորուհի * [[10 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Ռոպին Թիք]]''' Robin Ticke}} ամերիկա-[[գանատա]]ցի երգիչ-երգահան եւ դերասան ==== Ապրիլ ==== * [[12 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Արսէն Սաֆարեան]]'''}} հայ երգիչ, երգահան, դերասան, կիթառահար եւ երաժիշտ * [[23 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Ճոն Օլիվըր|Ճոն Ուիլիըմ Օլիվըր]]''' John William Oliver}} անգլիացի կատակերգակ, քաղաքական քննադատ եւ դերասան ==== Յունիս ==== * {{0}}[[8 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Քանյէ Ուեսթ]]''' Kanye Omari West}}<ref>{{resize|85%|Հեռուստատեսային կերպար [[Քիմ Քարտաշեան]]ի ամուսինն է}}</ref>, ամերիկացի ռափըր, երգիչ, երգերու հեղինակ, երաժշտական արտադրող եւ դերասան ==== Օգոստոս ==== * [[24 Օգոստոս]] {{resize|90%|'''[[Ճոն Կրին]]''' John Green}} ամերիկացի գրող ==== Դեկտեմբեր ==== * [[21 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Էմանուէլ Մաքրոն]]''' Emmanuel Macron}} [[Ֆրանսա]]յի նախագահ ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''[[Ռոպեր Քոփթաշ]]''' Rober Koptaş}} հայազգի պատմաբան, լրագրող<ref>{{resize|85%|«Ակօս» օրաթերթի գլխ. խմբագիրն է [[2010 թուական]]էն}}</ref><ref>{{resize|85%|[[2015 թուական|2015-էն]] ի վեր կը վարէ [[«Արաս» հրատարակչութիւն|«Արաս» հրատարակչութեան]] ընդհանուր խմբագիրի պաշտօնը}}</ref> [[Պատկեր:აკაკი წერეთელი, ვასილ ამაშუკელი.jpg|մինի|165x165փքս|[[Վասիլի Ամաշուքելի]]]] [[Պատկեր:Garo Sassouni.png|մինի|148x148փքս|[[Կարօ Սասունի]]]] == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1977 մահեր]]}} <br /> [[Պատկեր:Elvis Presley 1970 cropped.jpg|աջից|մինի|120px|{{resize|85%|Էլվիս Փրեսլի<br />մ.[[6 Օգոստոս]]}}]] ==== Յունուար ==== * [[24 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Վարդան Աճեմեան]]''' (ծն.[[1905 թուական|1905]], [[Վան]])}} թատերական գործիչ, խմբավար ==== Օգոստոս ==== * {{0}}[[6 Օգոստոս]] {{resize|90%|'''[[Էլվիս Փրեսլի]]''' Elvis Aaron Prasley (ծն.[[1935 թուական|1935]])}} ամերիկացի երգիչ ==== Նոյեմբեր ==== * [[14 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''Արմիս''' ([[Արմենակ Միսիրեան]], ծն.[[1901 թուական|1901]], [[Օսմանեան Կայսրութիւն]])}} հայ նկարիչ ==== Դեկտեմբեր ==== * {{0}}[[1 Դեկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Վասիլի Ամաշուքելի]]''' ვასილ ამაშუკელი (ծն.[[1986 թուական|1986]])}} վրացի բեմադրիչ ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''Վիգէն Գլակ''' ([[Կարօ Սասունի]], ծն.[[1889 թուական|1889]])}} հայ բանասէր, իրաւաբան, պետական գործիչ == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1977]] 2ms7gdfzheik46z3nl2nsk8xkufx7x9 0 7806 250800 250485 2026-05-07T13:37:41Z ~2026-27755-92 14420 250800 wikitext text/x-wiki '''1978 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 78^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} [[Պատկեր:Jaimekj.png|մինի|154x154փքս|[[Ճէյմի Քլէյթըն]]]] == Դէպքեր == '''Յուլիս''' [[7 Յուլիս]]․ [[Սողոմոնեան Կղզիներ|Սողոմոնեան Կղզիներու]] անկախութիւն ==== Դեկտեմբեր ==== [[26 Դեկտեմբեր]]․ [[Փարիզ|Փարիզէն]] կը մեկնարկէ [[Տաքար մրցաշարք|Փարիզ-Տաքար առաջին մրցաշարքը]]։[[Պատկեր:Omar Sy (2020).jpg|մինի|172x172փքս|[[Օմար Սի]]]] [[Պատկեր:Amal Clooney in London - 2018 (41999192931) (cropped).jpg|մինի|206x206փքս|[[Ամալ Քլունի]]]] [[Պատկեր:James Franco 4, 2013.jpg|մինի|169x169փքս|[[Ճէյմս Ֆրանքօ]]]] [[Պատկեր:Caroline Dhavernas (14769472041).jpg|մինի|[[Քարոլին Տավէրնաս]]]] [[Պատկեր:Sophie Shevardnadze, 2019.jpg|մինի|179x179փքս|[[Սոֆի Շեւարտնաձէ]]]] [[Պատկեր:Rachel McAdams by Gage Skidmore.jpg|մինի|195x195փքս|[[Ռէյչըլ ՄքԱտամս]]]] [[Պատկեր:Katherine Heigl at 27 Dresses Premiere 17 (cropped).jpg|մինի|192x192փքս|[[Քաթրին Հէյկըլ]]]] [[Պատկեր:Աննա Աստվածատուրյան Թերքոթ.jpg|մինի|167x167փքս|[[Աննա Աստուածատուրեան–Թըրքոթ]]]] [[Պատկեր:Rain Queen Makobo Constance Modjadji VI.jpg|մինի|240x240փքս|[[Մաքոպօ Մոճաճի]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1978 ծնունդներ]]}}<br /> ==== Յունուար ==== * [[15 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Ճէյմի Քլէյթըն]]''' Jamie Clayton}} ամերիկացի դերասանուհի եւ գեղեցկուհի * [[20 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Օմար Սի]]''' Omar Sy}} ֆրանսացի դերասան ==== Փետրուար ==== * {{0}}[[3 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Ամալ Քլունի]]'''<ref>{{resize|85%|Ամալ Ռամզի Ալամուտին Քլունի}}</ref> Amal Clooney}} լիբանանեան ծագումով պրիթանացի իրաւաբան եւ լրագրող ==== Մարտ ==== * [[1 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Տիգրան Սանոյեան]]'''}} ամերիկացի թմբուկահար եւ երաժիշտ ==== Ապրիլ ==== * [[19 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Ճէյմզ Ֆրանքօ]]''' James Edward Franco}} ամերիկացի դերասան, բեմադրիչ, արտադրող, գրող ==== Մայիս ==== * {{0}}[[6 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Աֆշին|Աֆշին Ճաֆարի]]''' Afshin}} պարսիկ-գերման փոփ երգիչ * [[15 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Քարոլին Տավէրնաս|Քարոլին Տավէրնայ]]''' Caroline Dhavernas}} [[քանատա]]ցի դերասանուհի ==== Մարտ ==== ===== Անստոյգ օրով ===== * [[Վազգէն Եսայեան]], բանաստեղծ, արձակագիր եւ հրապարակագիր ==== Յունիս ==== * [[20 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Ֆրենք Լամբարտ]]''' Frank James Lampard, Jr.}} անգլիացի ֆութպոլիստ ==== Սեպտեմբեր ==== * [[20 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Չառլի Ուէպըր]]''' Charles Alan "Charlie" Weber, Jr.}} ամերիկացի դերասան * [[23 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Սոֆի Շեւարտնաձէ]]''' სოფო შევარდნაძე Софико Паатовна Шеварднадзе}} վրացի ծագումով ռուս լրագրողուհի * [[26 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Գուրգէն Մարգարեան]]''' (սպ.[[2004 թուական|2004]])}} հայ զինուորական ==== Նոյեմբեր ==== * [[17 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Ռէյչըլ ՄքԱտամս]]''' Rachel McAdams}} [[քանատա]]ցի դերասանուհի * [[24 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Քաթրին Հէյկլ]]''' Katherine Marie Heigl}} ամերիկացի դերասանուհի ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''[[Աննա Աստուածատուրեան–Թըրքոթ]]''' Anna Astvatsaturian Turcotte, ծնած է [[Պաքու]],}} ամերիկահայ գրող * {{resize|90%|'''[[Մաքոպօ Մոճաճի]]''' Makobo Modjadji, (մ.[[2005 թուական|2005]])}} պալոպետու ցեղի անձրեւի թագուհի [[Պատկեր:Mr Neshan Krekorian.jpeg|մինի|208x208փքս|[[Նշան Գրիգորեան]]]] [[Պատկեր:Hrant maloyan 2.jpg|մինի|195x195փքս|[[Հրանդ Մալոյեան]]]] [[Պատկեր:Jomo Kenyatta.jpg|մինի|197x197փքս|[[Ճոմոյ Քենեաթա]]]] [[Պատկեր:A.I. Mikoyan TASS Portrait Trim Edit.jpg|մինի|196x196փքս|[[Անաստաս Միկոյեան]]]] == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1978 մահեր]]}} <br /> ==== Մայիս ==== * [[21 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Նշան Գրիգորեան]]'''<ref>{{resize|85%|Խորտակուած «Թայթընիք» շոգենաւին ուղեւոր, 711 փրկուած մարդկութենէ մէկը}}</ref> Neshan Krekorian (ծն.[[1886 թուական|1886]], [[Արեւմտեան Հայաստան|Արեւմ.Հայաստան]])}} ==== Յունիս ==== * [[10 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Մարք Գրիգորեան]]''' (ծն.[[1900 թուական|1900]], Նոր Նախիջեւան)}} հայ ճարտարապետ<ref>{{resize|85%|Հեղինակն է [[Երեւանի Մաշտոցի Անուան Մատենադարան|Մատենադարանի]] շէնքի}}</ref> ==== Յուլիս ==== * [[24 Յուլիս]] {{resize|90%|'''[[Հրանդ Մալոյեան]]''' (ծն.[[1896 թուական|1896]], [[Մուշ]])}} զինուորական<ref>{{resize|85%|Ֆրանսական բանակի սպայ}}</ref> ==== Օգոստոս ==== * [[22 Օգոստոս]]՝ {{resize|90%|'''[[Ճոմոյ Քենեաթա]]''' Jomo Kenyatta (ծն.[[1897 թուական|1897]])}}, 1964-78-ներուն [[Քենիա]]յի առաջին նախագահը եղած է ==== Հոկտեմբեր ==== * [[15 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Կարապետ Չոպանեան]]''' (ծն.[[1927 թուական|1927]], Կարծախ գ. [[Վրաստան]])}} ճարտարագէտ, գիտնական ==== Մոսկուա մահացած ==== * {{0}}[[1 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Ժագ Իհմալեան]]''' Jak İhmalyan Жак Гарбисович Ихмальян (ծն.[[1922 թուական|1922]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} հայ նկարիչ * {{0}}[[1 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Արամ Խաչատրեան]]''' Арам Ильич Хачатурян (ծն.[[1903 թուական|1903]], [[Թիֆլիս]])}} երգահան * [[21 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Անաստաս Միկոյեան]]''' Анастас Иванович Микоян (ծն.[[1895 թուական|1895]], Սանահին, [[Թիֆլիս]]ի կուպերնիա, Ռուսիոյ կայսրութիւն)}} խորհրդային պետական եւ քաղաքական գործիչ ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''[[Յակոբ Մնձուրի]]''' (Տէմիրճեան, ծն.[[1886 թուական|1886]], [[Արեւմտեան Հայաստան|Արեւմ.Հայաստան]])}} * {{resize|90%|'''[[Վազգէն Եսայեան]]''' (ծն.[[1908 թուական|1908]])}} բանաստեղծ, արձակագիր եւ հրապարակագիր == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1978]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] 0nkbpi2gp57ecwj8nugqpyh69zicjse 250801 250800 2026-05-07T13:38:09Z ~2026-27755-92 14420 250801 wikitext text/x-wiki '''1978 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 78^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} [[Պատկեր:Jaimekj.png|մինի|154x154փքս|[[Ճէյմի Քլէյթըն]]]] == Դէպքեր == '''Յուլիս''' [[7 Յուլիս]]․ [[Սողոմոնեան Կղզիներ|Սողոմոնեան Կղզիներու]] անկախութիւն ==== Դեկտեմբեր ==== [[26 Դեկտեմբեր]]․ [[Փարիզ|Փարիզէն]] կը մեկնարկէ [[Տաքար մրցաշարք|Փարիզ-Տաքար առաջին մրցաշարքը]]։[[Պատկեր:Omar Sy (2020).jpg|մինի|172x172փքս|[[Օմար Սի]]]] [[Պատկեր:Amal Clooney in London - 2018 (41999192931) (cropped).jpg|մինի|206x206փքս|[[Ամալ Քլունի]]]] [[Պատկեր:James Franco 4, 2013.jpg|մինի|169x169փքս|[[Ճէյմս Ֆրանքօ]]]] [[Պատկեր:Caroline Dhavernas (14769472041).jpg|մինի|[[Քարոլին Տավէրնաս]]]] [[Պատկեր:Sophie Shevardnadze, 2019.jpg|մինի|179x179փքս|[[Սոֆի Շեւարտնաձէ]]]] [[Պատկեր:Rachel McAdams by Gage Skidmore.jpg|մինի|195x195փքս|[[Ռէյչըլ ՄքԱտամս]]]] [[Պատկեր:Katherine Heigl at 27 Dresses Premiere 17 (cropped).jpg|մինի|192x192փքս|[[Քաթրին Հէյկըլ]]]] [[Պատկեր:Աննա Աստվածատուրյան Թերքոթ.jpg|մինի|167x167փքս|[[Աննա Աստուածատուրեան–Թըրքոթ]]]] [[Պատկեր:Rain Queen Makobo Constance Modjadji VI.jpg|մինի|240x240փքս|[[Մաքոպօ Մոճաճի]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1978 ծնունդներ]]}}<br /> ==== Յունուար ==== * [[15 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Ճէյմի Քլէյթըն]]''' Jamie Clayton}} ամերիկացի դերասանուհի եւ գեղեցկուհի * [[20 Յունուար]] {{resize|90%|'''[[Օմար Սի]]''' Omar Sy}} ֆրանսացի դերասան ==== Փետրուար ==== * {{0}}[[3 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Ամալ Քլունի]]'''<ref>{{resize|85%|Ամալ Ռամզի Ալամուտին Քլունի}}</ref> Amal Clooney}} լիբանանեան ծագումով պրիթանացի իրաւաբան եւ լրագրող ==== Մարտ ==== * [[1 Մարտ]] {{resize|90%|'''[[Տիգրան Սանոյեան]]'''}} հայ թմբուկահար եւ երաժիշտ ==== Ապրիլ ==== * [[19 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Ճէյմզ Ֆրանքօ]]''' James Edward Franco}} ամերիկացի դերասան, բեմադրիչ, արտադրող, գրող ==== Մայիս ==== * {{0}}[[6 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Աֆշին|Աֆշին Ճաֆարի]]''' Afshin}} պարսիկ-գերման փոփ երգիչ * [[15 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Քարոլին Տավէրնաս|Քարոլին Տավէրնայ]]''' Caroline Dhavernas}} [[քանատա]]ցի դերասանուհի ==== Մարտ ==== ===== Անստոյգ օրով ===== * [[Վազգէն Եսայեան]], բանաստեղծ, արձակագիր եւ հրապարակագիր ==== Յունիս ==== * [[20 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Ֆրենք Լամբարտ]]''' Frank James Lampard, Jr.}} անգլիացի ֆութպոլիստ ==== Սեպտեմբեր ==== * [[20 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Չառլի Ուէպըր]]''' Charles Alan "Charlie" Weber, Jr.}} ամերիկացի դերասան * [[23 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Սոֆի Շեւարտնաձէ]]''' სოფო შევარდნაძე Софико Паатовна Шеварднадзе}} վրացի ծագումով ռուս լրագրողուհի * [[26 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Գուրգէն Մարգարեան]]''' (սպ.[[2004 թուական|2004]])}} հայ զինուորական ==== Նոյեմբեր ==== * [[17 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Ռէյչըլ ՄքԱտամս]]''' Rachel McAdams}} [[քանատա]]ցի դերասանուհի * [[24 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Քաթրին Հէյկլ]]''' Katherine Marie Heigl}} ամերիկացի դերասանուհի ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''[[Աննա Աստուածատուրեան–Թըրքոթ]]''' Anna Astvatsaturian Turcotte, ծնած է [[Պաքու]],}} ամերիկահայ գրող * {{resize|90%|'''[[Մաքոպօ Մոճաճի]]''' Makobo Modjadji, (մ.[[2005 թուական|2005]])}} պալոպետու ցեղի անձրեւի թագուհի [[Պատկեր:Mr Neshan Krekorian.jpeg|մինի|208x208փքս|[[Նշան Գրիգորեան]]]] [[Պատկեր:Hrant maloyan 2.jpg|մինի|195x195փքս|[[Հրանդ Մալոյեան]]]] [[Պատկեր:Jomo Kenyatta.jpg|մինի|197x197փքս|[[Ճոմոյ Քենեաթա]]]] [[Պատկեր:A.I. Mikoyan TASS Portrait Trim Edit.jpg|մինի|196x196փքս|[[Անաստաս Միկոյեան]]]] == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1978 մահեր]]}} <br /> ==== Մայիս ==== * [[21 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Նշան Գրիգորեան]]'''<ref>{{resize|85%|Խորտակուած «Թայթընիք» շոգենաւին ուղեւոր, 711 փրկուած մարդկութենէ մէկը}}</ref> Neshan Krekorian (ծն.[[1886 թուական|1886]], [[Արեւմտեան Հայաստան|Արեւմ.Հայաստան]])}} ==== Յունիս ==== * [[10 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Մարք Գրիգորեան]]''' (ծն.[[1900 թուական|1900]], Նոր Նախիջեւան)}} հայ ճարտարապետ<ref>{{resize|85%|Հեղինակն է [[Երեւանի Մաշտոցի Անուան Մատենադարան|Մատենադարանի]] շէնքի}}</ref> ==== Յուլիս ==== * [[24 Յուլիս]] {{resize|90%|'''[[Հրանդ Մալոյեան]]''' (ծն.[[1896 թուական|1896]], [[Մուշ]])}} զինուորական<ref>{{resize|85%|Ֆրանսական բանակի սպայ}}</ref> ==== Օգոստոս ==== * [[22 Օգոստոս]]՝ {{resize|90%|'''[[Ճոմոյ Քենեաթա]]''' Jomo Kenyatta (ծն.[[1897 թուական|1897]])}}, 1964-78-ներուն [[Քենիա]]յի առաջին նախագահը եղած է ==== Հոկտեմբեր ==== * [[15 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Կարապետ Չոպանեան]]''' (ծն.[[1927 թուական|1927]], Կարծախ գ. [[Վրաստան]])}} ճարտարագէտ, գիտնական ==== Մոսկուա մահացած ==== * {{0}}[[1 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Ժագ Իհմալեան]]''' Jak İhmalyan Жак Гарбисович Ихмальян (ծն.[[1922 թուական|1922]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} հայ նկարիչ * {{0}}[[1 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Արամ Խաչատրեան]]''' Арам Ильич Хачатурян (ծն.[[1903 թուական|1903]], [[Թիֆլիս]])}} երգահան * [[21 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Անաստաս Միկոյեան]]''' Анастас Иванович Микоян (ծն.[[1895 թուական|1895]], Սանահին, [[Թիֆլիս]]ի կուպերնիա, Ռուսիոյ կայսրութիւն)}} խորհրդային պետական եւ քաղաքական գործիչ ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''[[Յակոբ Մնձուրի]]''' (Տէմիրճեան, ծն.[[1886 թուական|1886]], [[Արեւմտեան Հայաստան|Արեւմ.Հայաստան]])}} * {{resize|90%|'''[[Վազգէն Եսայեան]]''' (ծն.[[1908 թուական|1908]])}} բանաստեղծ, արձակագիր եւ հրապարակագիր == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:1978]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] qxk22r4ik35432i013s7tu84xi5jp58 0 7807 250803 227741 2026-05-07T13:48:11Z ~2026-27755-92 14420 250803 wikitext text/x-wiki '''1979 թուական''', ոչ նահանջ տարի, 20^րդ դարու 79^րդ տարին է {{Քսաներորդ դար}} == Դէպքեր == === Անստոյգ ամսաթիւով՝ === * [[Ապու Մինա]] կը յայտարարուի [[ԵՈՒՆԵՍՔՕ|Եունեսքոյի]] Համաշխարհային ժառանգութեան Յուշարձան [[Պատկեր:AaronPaulTIFFSept2012.jpg|մինի|207x207փքս|[[Էրըն Փոլ]]]] [[Պատկեր:Bae Doona 2010.jpg|մինի|197x197փքս|[[Պէյ Տունա]]]] [[Պատկեր:Փոլ_Ֆարաճեան.jpg|մինի|206x206փքս|Փոլ Ֆարաճեան․ նկար՝ 23 Մարտ 1953]] [[Պատկեր:Agop Dilaçar.jpg|մինի|197x197փքս|[[Յակոբ Մարթաեան]]]] == Ծնունդներ == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1979 ծնունդներ]]}}<br /> {{Բազմապատիկ պատկերներ | գոտի = right | ուղղություն = horizontal | վերնագիր = | վերնագրի գոտի = left/right/center | վերնագրի ֆոն = | նկարագրություն = | նկարագրության գոտի = left/right/center | նկարագրության ֆոն = | լայնություն = | պատկեր1 = | լայնություն1 = 194 | նկարագրություն1 = {{resize|85%|Փաթրիք Պապումեան<br />ծն.[[1 Յուլիս]]}} | պատկեր2 = The Game 2016.jpg | լայնություն2 = 100 | նկարագրություն2 = {{resize|85%|The Game<br />ծն.[[29 Նոյեմբեր]]}} }} ==== Փետրվար ==== * [[1 Փետրուար]] {{resize|90%|'''[[Աշոտ Մկրտչեան (մոնտաժող)|Աշոտ Մկրտչեան]]'''}} հայ մոնտաժող ==== Ապրիլ ==== * [[12 Ապրիլ]] {{resize|90%|'''[[Յարութ Բալեան]]''' Harout Balyan}} ամէրիկահայ երգիչ, երգահան եւ պրոդիւսէր ==== Մայիս ==== * [[14 Մայիս]] {{resize|90%|'''[[Օլգա Այվազեան]]'''}} հայ երգչուհի եւ երգահան ==== Յունիս ==== * [[26 Յունիս]] {{resize|90%|'''[[Միսթըր Հատսըն]]''' Mr Hudson}} պրիթանացի երգիչ ==== Յուլիս ==== * {{0}}[[1 Յուլիս]] {{resize|90%|'''[[Փաթրիք Պապումեան]]''' Patrik Babumian}} գերմանացի ծանրաբարձ ==== Օգոստոս ==== * [[27 Օգոստոս]] {{resize|90%|'''[[Էրըն Փոլ|Էրըն Փոլ Սթըրթէվընթ]]''' Aaron Paul Sturtevant}} ամերիկացի դերասան ==== Սեպտեմբեր ==== * {{0}}[[2 Սեպտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Ճոնաթան Քայթ]]''' Jonattan Kite}} ամերիկացի դերասան ==== Հոկտեմբեր ==== * [[11 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Պէյ Տունա]]''' Bae Doona 배두나}} հարաւային քորեացի դերասանուհի եւ նկարիչ * [[12 Հոկտեմբեր]] {{resize|90%|'''[[Նի Եո]]''' Ne-Yo (Շաֆէր Չիմէր Սմիթ)}} R&B երգիչ, երգահան ==== Նոյեմբեր ==== * [[29 Նոյեմբեր]] {{resize|90%|'''[[The Game (Ռէփր)|The Game]]''' Ճէյսըն Թերըլ Թէյլըր}} ամերիկացի րէփըր == Մահեր == [[Պատկեր:Searchtool-80%.png|16px]] {{resize|85%|Տե՛ս նաեւ՝ [[:Ստորոգութիւն:1979 մահեր]]}} <br /> * [[8 Յունուար]]․ [[Փոլ Ֆարաճեան]] (ծն․<nowiki/>[[1910 թուական|1910]], [[Հաճըն]]) լուսանկարիչ ==== Անստոյգ օրով ==== * {{resize|90%|'''[[Յակոբ Մարթայեան]]''' (ծն.[[1895 թուական|1895]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} բանաստեղծ * {{resize|90%|'''[[Յարութ Կոստանդեան]]''' (ծն.[[1909 թուական|1909]], Պարսկաստան)}} հայ գրող * {{resize|90%|'''[[Արամ Շաւարշ]]''' (ծն.[[1917 թուական|1917]], [[Կոստանդնուպոլիս|Կ.Պոլիս]])}} == Արտաքին յղումներ == * [http://www.brainyhistory.com/years/1979.html 1979-ը Պատմութեան մէջ]{{Յղում en}}* [http://www.islandnet.com/~kpolsson/worldhis/wor1979.htm Աշխարհի Պատմութեան Ժամանակագրութիւն 1979]{{Յղում en}} [[Ստորոգութիւն:1979]] [[Ստորոգութիւն:Տարեթիւեր]] 2s5y2jvme6edl7y3vq8708wrj5a3uez 0 20684 250806 247600 2026-05-07T14:17:24Z ~2026-27642-09 14421 /* */ Photo 250806 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Երգիչ}} [[File:Maneskin 2018.jpg]] '''Måneskin''', [[Իտալիա|Իտալական]] ռոք խումբ մըն է [[Հռոմ|Հռոմէն]]: Գլխաւոր երգիչն է [[Տամիանօ Տէյվիտ]], կիթառիսթներ Վիքթորիա տը Անկէլիս եւ Թոմըս Ռաճի, եւ թմփկահար Իթըն Թորչիօ:<ref>{{cite web|url=https://ordnet.dk/ddo/ordbog?query=måneskin|title=måneskin|work=Den Danske Ordbog|language=da|accessdate=January 10, 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.it/artista/maneskin/|title=Måneskin|work=[[Rolling Stone (magazine)|Rolling Stone]]|language=Italian|accessdate=5 October 2018}}</ref> Խումբը դարձաւ հանրածանօթ երբ երկրորդ հանդիսացան [[X Factor Իտալիա|Իտալական X Factor]] երգի մրցոյթին 2017 թուականին:<ref name="Bolognini 2017">{{cite web|url=http://www.repubblica.it/spettacoli/tv-radio/2017/12/15/news/x_factor_finale_licitra_maneskin-184165621/|title=TV X Factor, la vittoria di Lorenzo Licitra: la voce del tenore batte il glam rock dei Maneskin|date=15 December 2017|work=[[la Repubblica]]|accessdate=5 October 2018|author=Luigi Bolognini}}</ref> Խումբը առաջին հանդիսացաւ [[Սանռէմօ Երգի Փառատօն|Սանռէմօ Երգի Փառատօնին]] 2021 թուականին, իսկ Իտալիան ներկայացնելով [[Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթ|Եւրատեսիլ Երգի Մրցոյթին]] արժանացան առաջնութեան, «Zitti e buoni» երգով:<ref name="eurovision_2021_winner_wiwibloggs">{{Cite news|date=22 May 2021|title=Eurovision 2021 winner: Italy's Måneskin takes the victory with "Zitti e buoni"|work=wiwibloggs|url=https://wiwibloggs.com/2021/05/22/eurovision-2021-winner-italys-maneskin-takes-the-victory-with-zitti-e-buoni/265446/|access-date=22 May 2021|archive-date=22 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522224945/https://wiwibloggs.com/2021/05/22/eurovision-2021-winner-italys-maneskin-takes-the-victory-with-zitti-e-buoni/265446/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.iltempo.it/tv-news/2021/03/02/video/sanremo-i-maneskin-raccontano-il-loro-brano-zitti-e-buoni--26394985/|title=Sanremo, i Maneskin raccontano il loro brano "Zitti e buoni"|date=2 March 2021|work=[[Il Tempo]]|access-date=4 March 2021}}</ref><ref>{{cite AV media|url=https://youtube.com/watch?v=4HU0HVIH3lE|author=''X Factor Italia''|author-link=X Factor (Italian TV series)|title=I Måneskin in collegamento dal Polo Nord {{!}} Videodiario 7|language=it|date=December 6, 2017|work=[[YouTube]]|accessdate=January 10, 2019}}</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծանցանկ}} hp5hu45s67hpuoxt2fv4hxzgg80gom4 0 21546 250814 247258 2026-05-08T00:16:40Z CommonsDelinker 146 Replacing Gysis_003.jpg with [[File:Learning_by_heart_by_Nikolaus_Gysis.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]:). 250814 wikitext text/x-wiki [[Նիքոլաոս Կիզիս]] ԺԹ․ դարու յոյն գլխաւոր գեղանկարիչներէն է եւ Միւնիխի Դպրոցին գլխաւոր ներկայացուցիչներէն։ Անոր գործերը կը գտնուին թանգարաններու (գլխաւորաբար [[Եւրոպա|Եւրոպայի]] եւ Յունաստանի) եւ անձնական հաւաքածոներու (յատկապէս [[Գերմանիա]] եւ Յունաստան)։ Կիզիսին երկու մեծ գործերը՝ «Փոքր արդիւնաբերութեան արուեստը եւ ազատ արուեստներն ու հոգիները» եւ «Պավարիոյ (Պայերն) յաղթանակը» որ կը զարդարէին յաջորդաբար Գայզըրսլաութըրնի ''Kaiserslautern'' Զարդարման Արուեստի թանգարանին առաստաղը եւ Նիւրընպերկի ''Nürnberg'' Արուեստի թանգարանի ժողովասրահը՝ [[Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմ|Բ․ Համաշխարհային Պատերազմին]] ընթացքին կը քանդուին։ Կեանքի վերջին շրջանին գործերուն նիւթը կրօնական է։ <gallery> Պատկեր:Nikolaos Gysis Alter Bauer 1883.jpg|Ծերունի գիւղացին, 1883 - Նիքոլաոս Կիզիին գլուխ գործոցներէն Պատկեր:Παιδικοί αρραβώνες.jpg|Մանկական նշանտուքներ (Նշանտուքներ), [[1877 թուական|1877]] Պատկեր:Gizis kryfo skoleio.jpg|Գաղտնի դպրոցը․ 1885-1886 Պատկեր:Gysis Nikolaos Koukou.jpg|Քու - Քու (պահուըտուկ), 1882 Պատկեր:Gysis Nikolaos Pastryman.jpg|Անուշավաճառը, 1898 Պատկեր:Nikolaos Gyzis - The Orphans.jpg|Որբերը, 1871 Պատկեր:Gysis Nikolaos Girl playing.jpg|Աղջիկը կը խաղայ, 1868 Պատկեր:Learning by heart by Nikolaus Gysis.jpg|Գոց սորվիլ, 1883 Պատկեր:Gysis Nikolaos Oriental man with pipe.jpg|Ծխափայտով արեւելքցին, 1874 Պատկեր:Nikolaos Gyzis - The Barber.jpg|Սափրիչը, 1880 Պատկեր:Alligoria tis zografikis.jpg|Նկարչութեան այլաբանութիւնը, 11-1-1890 Պատկեր:Gysis Nikolas Wishbone.jpg|Հաւքաշ (Եատես), 1878 Պատկեր:Αποκριά στην Αθήνα.jpg|Բարեկենդանը Աթէնք, 1878 Պատկեր:Mgp gyzis tama.jpg|Ուխտը (Թօ թամա)․ 1874 Պատկեր:Gyzis, Nikolaos - Oriental Warrior, 1842.jpg|Արեւելքցի զինուոր, 1842 Պատկեր:Nikolaos Gyzis - Historia.jpg|Պատմութիւնը, 1892 Պատկեր:Nekri fisi.jpg|Մեռեալ բնութիւն, 9-1-1890 Պատկեր:Gysis Nikolaos Nymph and Cupid.jpg|Յաւերժահարսը եւ Սէրը, 1897 Պատկեր:Gyzis Nikolas Old man's head.jpg|Ծերունիին գլուխը, 1880 Պատկեր:Gyzis Nikolaos Middle Easterner with fruits.jpg|Պտուղներով արեւելքցին․1873 Պատկեր:Psaria.jpg|Ձուկեր, 10-1-1890 Պատկեր:Girl washing by a river 1871.jpg|Կին մը կը լուացուի գետափին, 19-1-1871 Պատկեր:Paparounes kai toulipes.jpg|Կակաչներ, 6-1-1880 Պատկեր:Gyzis Nikolaos The Step Mother.jpg|Խորթ մայրը, 1882-1883 Պատկեր:I texni kai ta pnevmata tis.jpg|Արուեստն ու իր ոգիները, 1876 Պատկեր:Sklavopazaro to paidomazoma.jpg|Փոքրերու բռնի հաւաքում, 1885 Պատկեր:Gysis Nikolaos Capuchin.jpg|Քափուչին Պատկեր:To paramythi tis giagias.jpg|Մեծ մօր հեքիաթը, 1880 Պատկեր:Mana me paidi.jpg|Մայրն ու զաւակը, 1890 Պատկեր:Gyzis Nikolaos - Old man wearing a red fez - Google Art Project.jpg|Ֆեսով տարեց մը Պատկեր:Anthi 1895.jpg|Ծաղիկներ, 1895 Պատկեր:Koritsaki.jpg|Աղջնակը, 1890 Պատկեր:Gysis Nikolaos Boy with cherries.jpg|Կեռաներով տղան, 1888 Պատկեր:I xara ton goneon.jpg|Ծնողներուն ուրախութիւնը, 1890 Պատկեր:Giagia xorevei me ta eggonia tis.jpg|Մեծ մայրը թոռներուն հետ կը պարէ, 1890 Պատկեր:Ta prota grammata.jpg|Առաջին տառերը, 1880 Պատկեր:I xartomantissa 1885.jpg|Գուշակողը, 1885 Պատկեր:Thrinos sto spiti tou dasofylaka 1880.jpg|Անտառապահին ողբը, 1880 Պատկեր:Gysis Nikolaos Psyche.jpg|Արուեստագէտին հոգին, 1893 Պատկեր:Εαρινή Συμφωνία, Νικόλαος Γύζης.jpg|Գարնանային սիմֆոնիք, 1886 Պատկեր:Το Πνεύμα της Θλίψεως, Νικόλαος Γύζης.jpg|Վիշտին հոգին, 1896 Պատկեր:To madimeno kotopoulo.jpg|Փրցուած հաւը, 1890 Պատկեր:Gysis Nikolaos After the destruction of Psara.jpg|Փսարա կղզիին կոտորածէն ետք, 1896-1898 Պատկեր:Siegerdiplom Olympische Spiele 1896.JPG|1897, Ողիմպիական խաղեր, երկրերդ մաս Պատկեր:Αρχάγγελος, σπουδή για τη Θεμελίωση της Πίστεως, 1894-1895.jpg|Հրեշտակապետը, 1894 Պատկեր:Eksosi.jpg|Վտառումը, 1890 </gallery> <ref>[https://www.tinos.biz/culture/gyzi_eng.htm Թինոսի մշակոյթ․ Նիքոլաոս Կիզիս{{ref-en}}․ ]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20090306224001/http://www.bankofgreece.gr/en/Banknotes Յունաստանի դրամատուն, 200 տրախմիի թսթադրամը{{ref-en}}]</ref> <ref>[http://www.museumsyndicate.com/artist.php?artist=928 museum syndicate - Նիքոլաոս Կիզիս{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://rkd.nl/en/explore/artists/34808 rkd - Նիքոլաոս Կիզիս{{ref-el}}]</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.timesnews.gr/nikolaos-gyzis-enas-apo-toys-pio-siman/ |title=timesnews - ԺԹ․ դարու գլխաւոր գեղանկարիչները, Նիքոլաոս Կիզիս{{ref-el}} |accessdate=2022-01-22 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118185403/https://www.timesnews.gr/nikolaos-gyzis-enas-apo-toys-pio-siman/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>[https://www.nationalgallery.gr/el/zographikh-monimi-ekthesi/painter/guzis-nikolaos.html Ազգային Պատկերասրահ․ Նիքոլաոս Կիզիս{{ref-el}}]</ref> == Տե՛ս նաեւ == [[Եորղոս Եաքովիտիս, գործերը]] [[Նիքիֆորոս Լիթրաս]] [[Նիքոս Հածիքիրիաքոս-Կիքաս]] [[Եորղոս Եաքովիտիս]] == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 3pj1gwch4aqw2yzs8cgcxazpxbrh0ee 0 29761 250826 243345 2026-05-08T08:19:16Z Azniv Stepanian 8 250826 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Կրօնական կառոյց|երկիր=Սուրիա|տեղագրութիւն=Հոմս|թեմ=Դամասկոսի Հայոց Թեմ|հիմնադրուած=2009|պատկեր=St. Mesrop church.jpg|պատկերի չափ=350px}} '''Սուրբ Մեսրոպ եկեղեցի,''' '''[[Սուրիա|Սուրիոյ]] [[Հոմս]]''' քաղաքին մէջ գտնուող կրօնական կառոյց, որ կը պատկանի [[Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին|Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի]] [[Դամասկոս|Դամասկոսի]] հայոց թեմին։ Կը համակարգէ Սուրիոյ Հոմս քաղաքի [[Հայ Առաքելական Եկեղեցի|առաքելական]] հայութեան կեանքը։ Կից կը գտնուի Սահակեան վարժարանը<ref>{{Cite web|url=https://horizonweekly.ca/fr/39114-2/|title=Հոմսի հայկական վարժարանի դասարանները վերածուած էին հիւանդասենեակի|date=Մայիսի 26, 2014|website=https://horizonweekly.ca/|publisher=Հորիզոն|language=հայերեն}}</ref>։ == Անուանում == Եկեղեցին եւ դպրոց-վարժարանը կոչուած են [[Հայերէն|հայերէնի]] այբուբենի հիմնադիրներու՝ [[Մեսրոպ Մաշտոց|Մեսրոպ Մաշտոցի]] եւ [[Սահակ Պարթեւ|Սահակ Պարթեւի]] անուններով։ == Պատմութիւն == Հոմս քաղաքին մէջ [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|հայոց ցեղասպանութենէն]] յետոյ կը հաստատուին շուրջ 20 հազար հայեր, որոնք կը հիմնեն հայկական թաղամասը։ [[Պատկեր:Entrance_of_Sahakian_school,_Homs.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_of_Sahakian_school,_Homs.jpg|ձախից|մինի|Սահակեան վարժարան]] Ի սկզբանէ Հոմսի հայ առաքելական համայնքը առաջնորդուած է Երուսաղէմի հայոց պատրիարքութեան Դամասկոսի թեմի կողմէ, ապա [[1929 թուական|1929]] թուականէն անցած է [[Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւն|Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան]]՝ Ամէնայն հայոց կաթողիկոս [[Գէորգ Ե. Սուրէնեանց|Գէորգ Ե Սուրէնեանցի]] օրհնութեամբ, Երուսաղէմի հայոց պատրիարքութիւնը [[Պէյրութ|Պէյրութի]] ([[Լիբանան]]) եւ [[Կիպրոս|Կիպրոսի]] թեմերուն հետ Կիլիկիոյ աթոռին փոխանցած է նաեւ Դամասկոսի թեմը։ [[1956 թուական|1956]] թուականին Դամասկոսի թեմը, Դամասկոսի եւ Հոմսի հայ առաքելական համայնքուած է հետ (Սուրբ Սարգիս եկեղեցի) կ՚անցնի Մայր Աթոռ սուրբ Էջմիածնի ուղիղ ենթակայութեան։ Բուն եկեղեցին կ՚օծուի [[2009 թուական|2009]] թուականին<ref>{{Cite web|url=https://archive.aztagdaily.com/archives/187675|title=Հոմսի Հայերու Իրավիճակը|date=Մայիսի 31, 2014|website=https://aztagdaily.com/|publisher=[[Ազդակ]]|language=հայերեն}}</ref>։ Վերջին պատարագը մատուցուած է [[2011]] թուականին՝ Սուրբ Զատիկի տաղաւար տօնի կապակցութեամբ։ Դպրոցը երկու յարկ ունէր․ ներքը կը գտնուէին ծիլ, բողբոջ եւ մանկապարտէզ խումբերը, իսկ վերեւը՝ առաջին, երկրորդ եւ երրորդ դասարանները։ Շինութենէն աջ տեսչարանն էր եւ 4-6-րդ դասարանները։ Նախքան Սուրիական ճգնաժամը կը բնակէր աւելի քան 40 հազար քրիստոնեայ՝ կաթոլիկ արաբներ, ասորիներ, յոյներ, հայեր։ Սուրիական բանակի կողմիէ քաղաքին ազատագրումէն յետոյ քրիստոնեայ որոշ մաս կը սկսի վերադառնալ<ref>{{Cite web|url=https://www.catholicnewsagency.com/news/31779/christians-returning-to-homs-syria-even-though-islamic-state-looms|title=Christians returning to Homs, Syria, even though Islamic State looms|date=Ապրիլի 1, 2015|website=https://www.catholicnewsagency.com/|publisher=Catholic News Agency|language=en-US}}</ref>։ [[2011]] թուականի նոյեմբերէն եկեղեցին եւ վարժարանը գտնուած են իսլամական պետութեան ահաբեկիչներու հսկողութեան տակ, որոնք վերածած էին անոնք իրենց կենդրոններու , նկուղին մէջ գտնուող սրահը՝ հիւանդանոցի, ուսուցիչներու սենեակը՝ մզկիթ-աղօթարանի, եկեղեցին՝ հանրակացարանի<ref>{{Cite web|url=https://mirrorspectator.com/2016/03/24/armenian-church-and-school-to-be-renovated-in-homs/|title=Armenian Church and School to Be Renovated in Homs|date=Մարտի 24, 2016|website=https://mirrorspectator.com/|publisher=Հայելի|language=անգլերեն}}</ref>: Եկեղեցւոյ սուրբ խորանը պղծուած էր: [[2016 թուական|2016]] թուականի ամռան կը քննարկուէր եկեղեցւոյ վերանորոգման եւ վերականգնման հարցը<ref>{{Cite web|url=https://www.panorama.am/am/news/2016/03/22/%D5%8D%D5%AB%D6%80%D5%AB%D5%A1-%D5%80%D5%B8%D5%B4%D5%BD-%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB/1548974|title=Հոմսի Սբ. Մեսրոպ եկեղեցին կվերակառուցվի|date=Մարտի 22, 2016|website=https://www.panorama.am/|publisher=panorama.am|language=հայերեն}}</ref>։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> == Արտաքին յղումներ == * [https://www.facebook.com/p/%D4%B1%D5%A6%D5%A3-%D5%8D%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%AF%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%D5%8E%D5%A1%D6%80%D5%AA%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%A7%D8%B5% Ազգային Սահակյան վարժարան], ֆեյսբուքյան էջ * [https://hayerenblog.wordpress.com/2022/07/22/%D5%B4%D5%A5%D6%80-%D5%A4%D5%BA%D6%80%D5%B8%D6%81%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%AF%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%A7%D5%B6/ Նորա Շահպազեան, Մէր դպրոցական կյանքեն] [[Ստորոգութիւն:Դամասկոսի հայոց թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ]] [[Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով]] g8cbqv6sdxzs60mw0kj39dd328cs1yg 250827 250826 2026-05-08T08:20:50Z Azniv Stepanian 8 250827 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Կրօնական կառոյց|երկիր=Սուրիա|տեղագրութիւն=Հոմս|թեմ=Դամասկոսի Հայոց Թեմ|հիմնադրուած=2009|պատկեր=St. Mesrop church.jpg|պատկերի չափ=350px}} '''Սուրբ Մեսրոպ եկեղեցի,''' '''[[Սուրիա|Սուրիոյ]] [[Հոմս]]''' քաղաքին մէջ գտնուող կրօնական կառոյց, որ կը պատկանի [[Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին|Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի]] [[Դամասկոս|Դամասկոսի]] հայոց թեմին։ Կը համակարգէ Սուրիոյ Հոմս քաղաքի [[Հայ Առաքելական Եկեղեցի|առաքելական]] հայութեան կեանքը։ Կից կը գտնուի Սահակեան վարժարանը<ref>{{Cite web|url=https://horizonweekly.ca/fr/39114-2/|title=Հոմսի հայկական վարժարանի դասարանները վերածուած էին հիւանդասենեակի|date=Մայիսի 26, 2014|website=https://horizonweekly.ca/|publisher=Հորիզոն|language=հայերեն}}</ref>։ == Անուանում == Եկեղեցին եւ դպրոց-վարժարանը կոչուած են [[Հայերէն|հայերէնի]] այբուբենի հիմնադիրներու՝ [[Մեսրոպ Մաշտոց|Մեսրոպ Մաշտոցի]] եւ [[Սահակ Պարթեւ|Սահակ Պարթեւի]] անուններով։ == Պատմութիւն == Հոմս քաղաքին մէջ [[Հայոց Ցեղասպանութիւն|հայոց ցեղասպանութենէն]] յետոյ կը հաստատուին շուրջ 20 հազար հայեր, որոնք կը հիմնեն հայկական թաղամասը։ [[Պատկեր:Entrance_of_Sahakian_school,_Homs.jpg|link=https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:Entrance_of_Sahakian_school,_Homs.jpg|ձախից|մինի|Սահակեան վարժարան|248x248փքս]] Ի սկզբանէ Հոմսի հայ առաքելական համայնքը առաջնորդուած է Երուսաղէմի հայոց պատրիարքութեան Դամասկոսի թեմի կողմէ, ապա [[1929 թուական|1929]] թուականէն անցած է [[Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւն|Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան]]՝ Ամէնայն հայոց կաթողիկոս [[Գէորգ Ե. Սուրէնեանց|Գէորգ Ե Սուրէնեանցի]] օրհնութեամբ, Երուսաղէմի հայոց պատրիարքութիւնը [[Պէյրութ|Պէյրութի]] ([[Լիբանան]]) եւ [[Կիպրոս|Կիպրոսի]] թեմերուն հետ Կիլիկիոյ աթոռին փոխանցած է նաեւ Դամասկոսի թեմը։ [[1956 թուական|1956]] թուականին Դամասկոսի թեմը, Դամասկոսի եւ Հոմսի հայ առաքելական համայնքուած է հետ (Սուրբ Սարգիս եկեղեցի) կ՚անցնի Մայր Աթոռ սուրբ Էջմիածնի ուղիղ ենթակայութեան։ Բուն եկեղեցին կ՚օծուի [[2009 թուական|2009]] թուականին<ref>{{Cite web|url=https://archive.aztagdaily.com/archives/187675|title=Հոմսի Հայերու Իրավիճակը|date=Մայիսի 31, 2014|website=https://aztagdaily.com/|publisher=[[Ազդակ]]|language=հայերեն}}</ref>։ Վերջին պատարագը մատուցուած է [[2011]] թուականին՝ Սուրբ Զատիկի տաղաւար տօնի կապակցութեամբ։ Դպրոցը երկու յարկ ունէր․ ներքը կը գտնուէին ծիլ, բողբոջ եւ մանկապարտէզ խումբերը, իսկ վերեւը՝ առաջին, երկրորդ եւ երրորդ դասարանները։ Շինութենէն աջ տեսչարանն էր եւ 4-6-րդ դասարանները։ Նախքան Սուրիական ճգնաժամը կը բնակէր աւելի քան 40 հազար քրիստոնեայ՝ կաթոլիկ արաբներ, ասորիներ, յոյներ, հայեր։ Սուրիական բանակի կողմիէ քաղաքին ազատագրումէն յետոյ քրիստոնեայ որոշ մաս կը սկսի վերադառնալ<ref>{{Cite web|url=https://www.catholicnewsagency.com/news/31779/christians-returning-to-homs-syria-even-though-islamic-state-looms|title=Christians returning to Homs, Syria, even though Islamic State looms|date=Ապրիլի 1, 2015|website=https://www.catholicnewsagency.com/|publisher=Catholic News Agency|language=en-US}}</ref>։ [[2011]] թուականի նոյեմբերէն եկեղեցին եւ վարժարանը գտնուած են իսլամական պետութեան ահաբեկիչներու հսկողութեան տակ, որոնք վերածած էին անոնք իրենց կենդրոններու , նկուղին մէջ գտնուող սրահը՝ հիւանդանոցի, ուսուցիչներու սենեակը՝ մզկիթ-աղօթարանի, եկեղեցին՝ հանրակացարանի<ref>{{Cite web|url=https://mirrorspectator.com/2016/03/24/armenian-church-and-school-to-be-renovated-in-homs/|title=Armenian Church and School to Be Renovated in Homs|date=Մարտի 24, 2016|website=https://mirrorspectator.com/|publisher=Հայելի|language=անգլերեն}}</ref>: Եկեղեցւոյ սուրբ խորանը պղծուած էր: [[2016 թուական|2016]] թուականի ամռան կը քննարկուէր եկեղեցւոյ վերանորոգման եւ վերականգնման հարցը<ref>{{Cite web|url=https://www.panorama.am/am/news/2016/03/22/%D5%8D%D5%AB%D6%80%D5%AB%D5%A1-%D5%80%D5%B8%D5%B4%D5%BD-%D5%A5%D5%AF%D5%A5%D5%B2%D5%A5%D6%81%D5%AB/1548974|title=Հոմսի Սբ. Մեսրոպ եկեղեցին կվերակառուցվի|date=Մարտի 22, 2016|website=https://www.panorama.am/|publisher=panorama.am|language=հայերեն}}</ref>։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> == Արտաքին յղումներ == * [https://www.facebook.com/p/%D4%B1%D5%A6%D5%A3-%D5%8D%D5%A1%D5%B0%D5%A1%D5%AF%D5%A5%D5%A1%D5%B6-%D5%8E%D5%A1%D6%80%D5%AA%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D8%A9-%D8%A7%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%A7%D8%B5% Ազգային Սահակյան վարժարան], ֆեյսբուքյան էջ * [https://hayerenblog.wordpress.com/2022/07/22/%D5%B4%D5%A5%D6%80-%D5%A4%D5%BA%D6%80%D5%B8%D6%81%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6-%D5%AF%D5%A5%D5%A1%D5%B6%D6%84%D5%A7%D5%B6/ Նորա Շահպազեան, Մէր դպրոցական կյանքեն] [[Ստորոգութիւն:Դամասկոսի հայոց թեմի վանքեր եւ եկեղեցիներ]] [[Ստորոգութիւն:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով]] j8mx5yz7s2chemiu6jq5gr1o8ehctuu 4 30730 250810 250746 2026-05-07T15:19:10Z HoMen 269 /* Ստեղծել */ 250810 wikitext text/x-wiki == Ստեղծել == # [[Ակնեզ Մօ]] - [[:en:Agnez Mo]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 16 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Անկուն]] - [[:en:Anggun]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:58, 16 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սարա Պեռնար]] - [[:en:Sarah Bernhardt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:54, 30 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոնիա Կանտի]] - [[:en:Sonia Gandhi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 14:39, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քլոտիա Գարտինալէ]] - [[:en:Claudia Cardinale]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ֆետերիքա Մողերինի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:53, 24 Մարտ 2026 (UTC) # [[Մարլին Տիթրիք]] - [[:en:Marlene Dietrich]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Տեպի Ռէյնոլծ]] - [[:en:Debbie Reynolds]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ճուտի Կարլընտ]] - [[:en:Judy Garland]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Աննա Նեթրեպքօ]] - [[:en:Anna Netrebko]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:12, 16 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Անն Իտալկօ]] - [[:en:Anne Hidalgo]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ակնես Քալամար]] - [[:en:Agnès Callamard]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:59, 30 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մուրասաքի Շիքիպու]] - [[:en:Murasaki Shikibu]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 15:10, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հիլըրի Քլինթըն]] - [[:en:Hillary Clinton]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ռոզա Լիւքսեմպուրկ]] - [[:en:Rosa Luxemburg]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճէյն Օսթըն]] - [[:en:Jane Austen]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ]] - [[:en:Mary Wollstonecraft]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Շելլի]] - [[:en:Mary Shelley]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:47, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)--'' # [[Ճոան Պաէզ]] - [[:en:Joan Baez]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մարիլին Մոնրօ]] - [[:en:Marilyn Monroe]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճուլիա Ռոպըրթս]] - [[:en:Julia Roberts]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Շթեֆի Կրաֆ]] - [[:en:Steffi Graf]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 09:44, 25 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սիմոն Տը Պուվուար]] - [[:en:Simone de Beauvoir]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:39, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Պենազիր Պութօ]] - [[:en:Benazir Bhutto]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Աւրիլ Հէյնզ]] - [[:en:Avril Haines]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Ուիթնի Հիուսթըն]] - [[:en:Whitney Houston]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Թերեզա Մէյ]] - [[:en:Theresa May]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Կրեթա Թունպըրկ]] - [[:en:Greta Thunberg]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:53, 17 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սելենա]] - [[:en:Selena]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ուրսուլա ֆոն տեր Լայըն]] - [[:en:Ursula von der Leyen]], --[[Մասնակից:L0l1g2|L0l1g2]] ([[Մասնակցի քննարկում:L0l1g2|քննարկում]]) 21:24, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Սերենա Ուիլիըմզ]] - [[:en:Serena Williams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Պրիթնի Սփիրզ]] - [[:en:Britney Spears]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քլաուտիա Սէյինպաում]] - [[:en:Claudia Sheinbaum]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Ճորճիա Մելոնի]] - [[:en:Giorgia Meloni]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մարիա Զախարովա]] - [[:en:Maria Zakharova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նուր Ալ-Հուսէյն]] - [[:en:Queen Noor of Jordan]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Վիքթորիա Պեքհամ]] - [[:en:Victoria Beckham]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Նիքոլ Քիտմըն]] - [[:en:Nicole Kidman]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Օփրա Ուինֆրի]] - [[:en:Oprah Winfrey]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Պրիժիթ Մաքրոն]] - [[:en:Brigitte Macron]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մոնիքա Պելուչի]] - [[:en:Monica Bellucci]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հալի Պերի]] - [[:en:Halle Berry]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Օտրի Ազուլէ]] - [[:en:Audrey Azoulay]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մելանիա Թրամփ]] - [[:en:Melania Trump]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մարիա Շարափովա]] - [[:en:Maria Sharapova]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:04, 22 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նաթալի Փորթմըն]] - [[:en:Natalie Portman]], ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:21, 15 Ապրիլ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սանտրա Պուլլոք]] - [[:en:Sandra Bullock]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հերթա Միւլըր]] - [[:en:Herta Müller]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Ճաքսոն]] - [[:en:Mary Jackson (engineer)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Սառա]] - [[:en:Sarah]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Քլեր Ատամզ]] - [[:en:Claire Adams]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Պելլա Հատիտ]] - [[:en:Bella Hadid]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Քամալա Հարիս]] - [[:en:Kamala Harris]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մատոննա]] - [[:en:Madonna]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սառա Շահի]] - [[:en:Sarah Shahi]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ալիս Սթոն Պլաքուէլ]] - [[:en:Alice Stone Blackwell]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Լիւսի Սթոն]] - [[:en:Lucy Stone]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Քեթրին Քլարք]] - [[:en:Katherine Clark]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:13, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Եսթեր]] - [[:en:Esther]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ճոնիս Հան]] - [[:en:]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ռեպեքա (աստուածաշնչական կերպար)]] - [[:en:Rebecca (biblical figure)]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Պարպարա Սամփսըն]] - [[:en:Barbara Sampson]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Պարպարա]] - [[:en:Barbara]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Աննա Փաուլա տոս Սանթոշ]] - [[:en:Ana Paula dos Santos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Շանթալ Պիա]] - [[:en:Chantal Biya]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Հինտա Տէպայ Իթնօ]] - [[:en:Hinda Déby Itno]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Սառա Նազարպայեւա ]] - [[:en:Sara Nazarbayeva]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Անկելա Մերքել]] - [[:en:Angela Merkel]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ռի Սոլ-ճու]] - [[:en:Ri Sol-ju]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Թաթիանա Քարիմովա]] - [[:en:Tatyana Karimova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սիլիա Ֆլորես]] - [[:en:Cilia Flores]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Կրէյս Մուկապէ]] - [[:en:Grace Mugabe]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Փիքֆըրտ]] - [[:en:Mary Pickford]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մէյ Ուեսթ]] - [[:en:Mae West]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Ճէյն Ֆոնտա]] - [[:en:Jane Fonda]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սինտի Քրաուֆորտ]] - [[:en:Cindy Crawford]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Լիզ Թրաս]] - [[:en:Liz Truss]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Սուելա Պրէյվըրմեն]] - [[:en:Suella Braverman]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Շէյք Հասինա]] - [[:en:Sheikh Hasina]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Նաո­մի Քեմփ­պը­լ]] - [[:en:Naomi Campbell]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Օպրի Փլազա]] - [[:en:Aubrey Plaza]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Շարլիզ Թերոն ]] - [[:en: Շարլիզ Թերոն ]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Կոլտա Մայիր]] - [[:en:Golda Meir]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Ժիզել Պիւնտհեն]] - [[:en:Gisele Bündchen]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Քամերոն Տիազ]] - [[:en:Cameron Diaz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Փենելոփէ Քրուզ]] - [[:en:Penélope Cruz]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կրէյս Քելի]] - [[:en:Grace Kelly]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Էլինոր Ռուզվելթ]] - [[:en:Eleanor Roosevelt]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:28, 14 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Քարլա Պրունի]] - [[:en:Carla Bruni]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Էվա Փերոն]] - [[:en:Eva Perón]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 19:27, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Իմելտա Մարքոս]] - [[:en:Imelda Marcos]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Միշէլ Օպամա]] - [[:en:Միշէլ Օպամա]], ''--[[Մասնակից:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|Սեւան Դանիէլեան Մկրեան]] ([[Մասնակցի քննարկում:Սեւան Դանիէլեան Մկրեան|քննարկում]]) 15:48, 28 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճէյն Ատամս]] - [[:en:Jane Addams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:39, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Նատիա Մուրատ]] - [[:en:Nadia Murad]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Լամիէ Աճի Պաշար]] - [[:en:Lamiya Haji Bashar]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Պեթի Ուիլիամս]] - [[:en:Betty Williams]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Օլկա Թոկարչուկ]] - [[:en:Olga Tokarczuk]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Կերթի Գորի]] - [[:en:Gerty Cori]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Տորոթի Սաթոն]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 08:03, 17 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Կերթրուտ Պել]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:46, 16 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճեն Փսաքի]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:57, 20 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մերի Փիքֆորտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 11:57, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Ճիւլի Անտրիւս]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:00, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Սիրիմաւօ Պանտարանայքէ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:01, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Իզապէլ Փերոն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:05, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Քլարա Ցեթքին]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:05, 6 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Քեթլին Քենետի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Քեթրին Հեփպըրն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:23, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ուաֆա Սլէյման]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:07, 9 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Պել Պոյտ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարիա Քորինա Մաչատօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:37, 20 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ա­տա Եո­նաթ|Ատա Եոնաթ‎]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:24, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Գայիանէ Ջաղացպանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:50, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Աննա Թիխօ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:21, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ամալ Խալիլ]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:32, 5 Մայիս 2026 (UTC) # [[Լիլի Էլըն]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 14:09, 5 Մայիս 2026 (UTC) # [[Փաս Վեկա]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:47, 6 Մայիս 2026 (UTC) # [[The Supremes]] - [[:en:The Supremes]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:34, 29 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ալիս Կրիֆիթ Քար]] - [[:en:Alice Griffith Carr]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոֆիա Լորեն]] - [[:en:Sophia Loren]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճինա Լոլոպրիճիթա]] - [[:en:Gina Lollobrigida]], ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 07:37, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կանացի Արուեստի Ազգային Թանգարան]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:36, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] # [[Կանացիակերպ աղամաններ]] --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 07:01, 23 Մարտ 2026 (UTC)]] # [[Թուլիփ Ճոշի]] - [[:en:Tulip Joshi]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 19:07, 26 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մարինելա]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:44, 31 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոֆիա Վեպօ]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:38, 31 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Վենիւս Ուիլիըմս]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 05:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Քոլեթ Խուրի]] - [[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 11 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Անտիղոնի Մեթաքսա Գրոնտիրա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Փինելոբի Տելթա]] - , ''[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 14:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Էրսի]] - [[:en:Herse (daughter of Cecrops)]], ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Նեմեսիս]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Աթինա]] - ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 16:10, 22 Ապրիլ 2026 (UTC)'' # [[Պլանքա Մաթրակի]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:09, 3 Մայիս 2026 (UTC) # [[Մարի Անթուանէթ]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ռոպերթա Մեձոլա]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Թագուհի Էլիսավեթ Ա]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Էլիզապէթ Պլաքուէլ]] - ''----[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 15:19, 7 Մայիս 2026 (UTC)'' === Հայ Կանայք === # [[Կրեթա Վարդանեան]] - [[:en:Greta Vardanyan]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:06, 18 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ատելիա Պետրոսեան]] - [[:en:Adeliia Petrosian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 12:07, 18 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քլարա Աբգար]] - [[:en:Clara Abkar]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:35, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կարինէ Ասլամազեան]] - [[:en:Karine Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոնա Մովսէսեան]] - [[:en:Sona Movsesian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:22, 23 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ալիս Փանիկեան]] - [[:en:Alice Panikian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:10, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Լոռի Հայթայեան]] - [[:en:Laury Haytayan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Վարդուհի Խաչատրեան (օփերայի երգչուհի)]] - [[:hy:Վարդուհի Խաչատրյան (օպերային երգչուհի)]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մարիա Նալպանտեան]] - [[:en:Maria Nalbandian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:11, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Նուրհան]] - [[:en:Nourhanne]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նորա Գէորգեան]] - [[:en:Noura Kevorkian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:12, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Մարիամ Նուր]] - [[:en:Mariam Nour]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ալինա Մնացականեան]] - [[:en:Alina Mnatsakanian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Կրեթա Թասլաքեան]] - [[:en:Gretta Taslakian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:13, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Կլատիս Պերեճիքլեան]] - [[:en:Gladys Berejiklian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 18:14, 19 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քաթրին Ռոպ-Կրիյէ]] - [[:en:Catherine Robbe-Grillet]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Մարիաննա Շիրինեան]] - [[:en:Marianna Shirinyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նինա Պէրպէրովա]] - [[:en:Nina Berberova]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նարինէ Սիմոնեան]] - [[:en:Nariné Simonian]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Աննա Կասեան]] - [[:en:Anna Kasyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 12:52, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Հիլտա Չոպոյեան]] - [[:en:Hilda Tchoboian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:55, 24 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սառա Թանզիլլի]] - [[:en:Sarah Tanzilli]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Քարինա Ազնաւուրեան]] - [[:en:Karina Aznavourian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:05, 24 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Թամարա Խանըմ]] - [[:en:Tamara Khanum]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 20:03, 26 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Երանուհի Ասլամազեան]] - [[:en:Eranuhi Aslamazyan]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 14:22, 21 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Ճեքի Ղազարեան]] - [[:en:Jackie Kazarian]], ''--[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:48, 24 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Սոնիա Պալասանեան]] - [[:en:Սոնիա Պալասանեան]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:33, 20 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Տաթեւ Չախեան]] - [[:en:Tatev Chakhian]], ''--[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 11:32, 20 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Նելլի Դանիէլեան]] - [[:en:Nelly Danielyan]], ''Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Հուրի Պէրպէրեան]] - ''--[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 19:00, 16 Մարտ 2026 (UTC)Մասնակիցի Ստորագրութիւն'' # [[Նարինէ Աղբալեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:55, 25 Մարտ 2026 (UTC) # [[Կարինէ Ռաֆայէլեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 08:57, 30 Մարտ 2026 (UTC) # [[Սեւան Նագգաշեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 17:59, 6 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սիրան Աւետիսեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:53, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Աննա Արզումանեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 16:30, 7 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռայա Նազարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:38, 8 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 09:09, 13 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մաթա Հարի]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 15:07, 13 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Վարդուհի Քալանթար]] - , ''--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC)'' # [[Քնար Սվաճեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 13:16, 15 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Վարդիթեր Ֆելէկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:58, 17 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նորա Պայրագտարեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 10:46, 20 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարօ Երզնկեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 18:44, 21 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Լիա Օսիպեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 12:26, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արմինիա Պապայեան]] - --[[Մասնակից:Azniv Stepanian|Azniv Stepanian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Azniv Stepanian|քննարկում]]) 21:05, 22 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Կեդրոնական բանտի կիներուն բաժինը]] - ,--[[Մասնակից:HoMen|HoMen]] ([[Մասնակցի քննարկում:HoMen|քննարկում]]) 09:07, 25 Մարտ 2026 (UTC) # [[Լիւսի Աշճեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:35, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Եւա Պեկլարեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:37, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Ռէյչըլ Գաբրիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 23:38, 27 Մարտ 2026 (UTC) # [[Յասմիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:14, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Իզապելլա Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Էլէն Ասատրեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:17, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նունէ Հայրապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Էմմա Նահապետեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Վարսէն Աղաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:19, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արմինէ Անտա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Աստղիկ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Այտա Գիւմրեցի]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռուզաննա Դանիէլեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Զուարթ Ղուկասեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Մակինցեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Հեղինէ Մելիք-Հայկազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:30, 1 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արփենիկ Չարենց]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:01, 2 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Անահիտ Թարխանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 04:52, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Նուարդ Թումանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 19:42, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Մարինէ Ալես]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:41, 7 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Ալլա Տէր Յակոբեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:05, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Ռոզա Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:25, 10 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Լիլիթ Գալստեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:16, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Նունէ Եսայեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Շուշան Պետրոսեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Սիլվա Յակոբեան]] - -[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Նարէ Գէորգեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:19, 13 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Անահիտ Չիպուխչեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սիւնէ Սեւադա]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սեւդա Սեւան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Զոյա Փիրզադ]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Հայկուշ Օհանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:55, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մելանիա Աբովեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նայիրուհի Ալավերդեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Լիանա Ալեքսանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 21:59, 14 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Սիւզի Շահպազեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռոզ Զուլալեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Գայիանէ Ներսիսեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Արմինէ Գրիգորեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նուարդ Ալիխանեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Ռուզան Աւետիքեան]] - --[[Մասնակից:Betty Kilerjian|Betty Kilerjian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Betty Kilerjian|քննարկում]]) 10:03, 19 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Նուարդ Աբալեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:26, 26 Ապրիլ 2026 (UTC)]] # [[Սեդա Վերմիշեւա]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:06, 30 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարգարիտ Աթաբեկեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:18, 30 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարգարիտ Թէրզեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 21:18, 30 Ապրիլ 2026 (UTC) # [[Մարինա Մարգարեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 08:40, 3 Մայիս 2026 (UTC) # [[Ազնիւ-Այտա Պուճիքանեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 08:40, 3 Մայիս 2026 (UTC) # [[Թամար (Ախթամար)]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Թագուհի Փարանձեմ]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Սիրանուշ (Merope Sahakyan)]] - --[[Մասնակից:NataliEkiz|NataliEkiz]] ([[Մասնակցի քննարկում:NataliEkiz|քննարկում]]) 17:11, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Հրաչուհի Տատուրեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:19, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Արաքսի Սարեան]] - --[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Արաքս Աւետիսեան]] ---[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC) # [[Արաքսիա Դաւթեան]] ---[[Մասնակից:Marina Boghigian|Marina Boghigian]] ([[Մասնակցի քննարկում:Marina Boghigian|քննարկում]]) 20:52, 4 Մայիս 2026 (UTC) mih2gwvb3el4tdmk9rbidaj9e2g2gfg 0 31213 250815 249379 2026-05-08T06:27:49Z Azniv Stepanian 8 250815 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Թերէզա Մերի Մէյ''' (անգլ.՝ Theresa Mary May, ի ծնէ՝ Պրէյզիըր (Brasier), {{ԱԾ}}), անգլեացի քաղաքական գործիչ, 1 Մայիս 1997-էն սկսեալ Համայնքներու պալատի անդամ է։<ref>Ո՞վ է Թերեզա Մէյ՝ Պիպիսի Նեուզ: [https://www.bbc.com/news/uk-politics-36660372]</ref> Ան եղած է Միացեալ Թագաւորութեան վարչապետը՝ 13 Յուլիս 2016-էն մինչեւ 24 Յուլիս 2019, ինչպէս նաեւ Պահպանողական կուսակցութեան առաջնորդ՝ 11 Յուլիս 2016-էն մինչեւ 23 Յուլիս 2019։ Զբաղեցուցած է նաեւ կիներու եւ իրաւահաւասարութեան հարցերով նախարարի (2010-2012 թուականներ) եւ ներքին գործոց նախարարի (2010-2016 թուականներ) պաշտօնները։ == Ծանօթագրութիւններ == <references /> bk9lxkiwqxhwz6kmeqis3rebvlu1yzh 0 31628 250823 250751 2026-05-08T08:07:36Z Maral Dikbikian 4797 250823 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Մարտիկ Մարթին''' ({{ԱԾ}}), ամերիկահայ բեմագիր։ == Վաղ տարիներ<ref>{{Citation|title=Mardik Martin|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mardik_Martin&oldid=1351904388|date=2026-04-30|accessdate=2026-05-08|language=en}}</ref> == Մարթին ծնած է Իրանի Ապատան քաղաքը՝ ազգութեամբ հայ ծնողներու՝ Վարդանի եւ Հրանուշ Մարթինի ընտանիքին մէջ, որոնք հոն գաղթած էին իբրեւ Հայոց ցեղասպանութենէն փրկուած գաղթականներ։ Անոնք աւելի ուշ տեղափոխուած են Պաղտատ (Իրաք)։ Թէեւ անոր ընտանիքը Իրաքի մէջ հարուստ էր, սակայն Մարթին, տակաւին 18 տարին չբոլորած, փախուստ տուած է երկրէն՝ զինուորական ծառայութենէն խուսափելու համար, եւ Նիւ Եորք հասած է բոլորովին սնանկ վիճակի մէջ։ Մարթին յաճախած է Նիւ Եորքի համալսարանը (NYU), ուր 1961-ին ծանօթացած է իր ուսանողակից Մարթին Սքորսեզիի հետ, որուն երեք ֆիլմերուն («Mean Streets», «New York, New York», «Raging Bull») բեմագրութիւններուն հեղինակը կամ համահեղինակն է։ 1968-ին ան ստացած է մագիստրոսի աստիճան՝ շարժանկարի սենարի (screenwriting) ճիւղին մէջ։ == Ասպարէզ<ref>{{Citation|title=Mardik Martin|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mardik_Martin&oldid=1351904388|date=2026-04-30|accessdate=2026-05-08|language=en}}</ref> == Մարթին եւ Սքորսեզի մտերիմ ընկերներ դարձան եւ միասին աշխատեցան Սքորսեզիի վաղ շրջանի նախագիծերուն վրայ, ինչպէս են՝ ''It's Not Just You, Murray!''-ն եւ կիսակենսագրական ''Season of the Witch''-ը, որ ի վերջոյ դարձաւ ''Mean Streets'' (Չար փողոցներ)։ Ըստ Հոլիվուտի կենսագիր Փիթըր Պիսքինտի. «Երկու երիտասարդները նստած Մարթինի ''Plymouth Valiant'' մեքենային մէջ կը գրէին։ Ձմրան, ցուրտին ու ձիւնին տակ»։ Մարթին նաեւ Սքորսեզիի ''New York, New York'' (Իրլ Մաք Ռաուշի հետ) եւ ''Raging Bull'' (Փոլ Շրետըրի հետ) ֆիլմերու համասենարիստն է։ 2012-ին Մարթին արժանացաւ «Փարաջանով-Վարդանով» հիմնարկի (Parajanov-Vartanov Institute) մեծարանքին՝ ''Mean Streets'' եւ ''Raging Bull'' նման ամերիկեան խորհրդանշական ֆիլմերու մէջ իր «գրիչի վարպետութեան համար»։ 2014-ին Մարթին համահեղինակեց գերմանական ''The Cut'' (Սպին) դրամայի սենարը, որուն բեմադրիչ Ֆաթիհ Աքինը Վենետիկի 2014-ի շարժապատկերի փառատօնին արժանացաւ «Vittorio Veneto» ժիւրիի երիտասարդ անդամներու յատուկ գնահատանքին։ Մարթին նաեւ սենարի արուեստ դասաւանդած է Նիւ Եորքի համալսարանի (NYU) ''Tisch School of the Arts'' եւ Հարաւային Քալիֆորնիոյ համալսարանի (USC) ''School of Cinematic Arts'' դպրոցներուն մէջ։ Ան ընդգրկուած է Ամերիկայի գրողներու համքարութեան (Writers Guild of America) «101 մեծագոյն սենարներու» ցանկին մէջ (''Raging Bull'' ֆիլմին համար)։ Անոր կեանքին նուիրուած «Mardik: Baghdad to Hollywood» ժապաւէնը («Մարտիկ. Պաղտատէն Հոլիվուտ») հրապարակուած էր 2008-ին: Մարտիկ Մարթին նաեւ բեմագրութիւն դասաւանդած է Նիւ Եորքի եւ հարաւային [[Քալիֆորնիա|Քալիֆորնիոյ]] համալսարաններուն մէջ<ref>{{Cite web|url=https://asbarez17.rssing.com/chan-9318650/all_p72.html#c9318650a1438|title=Ոչ Եւս Է Հեղինակաւոր Բեմագրող Մարտիկ Մարթին|website=asbarez17.rssing.com|accessdate=2026-05-06}}</ref>։ == Անձնական կեանք [խմբագրել]<ref>{{Citation|title=Mardik Martin|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mardik_Martin&oldid=1351904388|date=2026-04-30|accessdate=2026-05-08|language=en}}</ref> == Ըստ Մարթինի, 1980-ականներուն եւ 90-ականներուն ան անցած է թմրեցուցիչներու կախուածութեան շրջաններէ, ինչ որ իրեն ձգած է զրկուիլ սենարիստի քանի մը գործերէ, ներառեալ՝ ''Carlito's Way'' ֆիլմը։ === Մահ [խմբագրել] === Մարթին մահացած է անյայտ պատճառներով՝ 11 Սեպտեմբեր 2019-ին։ Ան իր տան մէջ մահացած գտնուած է իր 85-ամեակէն հինգ օր առաջ։ == Ֆիլմագրութիւն [խմբագրել]<ref>{{Citation|title=Mardik Martin|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mardik_Martin&oldid=1351904388|date=2026-04-30|accessdate=2026-05-08|language=en}}</ref> == ==== Գեղարուեստական ֆիլմեր [խմբագրել] ==== {| class="wikitable" |'''Տարի''' |'''Վերնագիր''' |'''Բեմադրիչ''' |'''Նշումներ''' |- |1967 |''Who's That Knocking at My Door'' |Մարթին Սքորսեզի |Իբրեւ բեմադրիչի օգնական |- |1971 |''Revenge Is My Destiny'' |Ճոզեֆ Ատլըր |Համահեղինակ՝ Ատլըրի հետ |- |1973 |''Mean Streets'' |Մարթին Սքորսեզի |Համահեղինակ՝ Սքորսեզիի հետ |- |1977 |''New York, New York'' |Մարթին Սքորսեզի |Համահեղինակ՝ Իրլ Մաք Ռաուշի հետ |- |1977 |''Valentino'' |Քեն Ռասըլ |Համահեղինակ՝ Ռասըլի հետ |- |1978 |''The Last Waltz'' |Մարթին Սքորսեզի | |- |1980 |''Raging Bull'' |Մարթին Սքորսեզի |Համահեղինակ՝ Փոլ Շրետըրի հետ |- |2014 |''The Cut'' |Ֆաթիհ Աքին |Համահեղինակ՝ Աքինի հետ |} ==== Կարճ ֆիլմեր [խմբագրել] ==== {| class="wikitable" |'''Տարի''' |'''Վերնագիր''' |'''Բեմադրիչ''' |'''Նշումներ''' |- |1964 |''It's Not Just You, Murray!'' |Մարթին Սքորսեզի |Նաեւ բեմադրիչի օգնական |} ==== Վաւերագրական ֆիլմեր [խմբագրել] ==== {| class="wikitable" |'''Տարի''' |'''Վերնագիր''' |'''Բեմադրիչ''' |'''Նշումներ''' |- |1974 |''Italianamerican'' |Մարթին Սքորսեզի |Համահեղինակ՝ Լորենս Տ. Քոհենի հետ |- |1978 |''The Last Waltz'' |Մարթին Սքորսեզի | |- |1978 |''American Boy: A Profile of Steven Prince'' |Մարթին Սքորսեզի |Համահեղինակ՝ Ճուլիա Քամերոնի հետ |- |2008 |''Mardik: Baghdad to Hollywood'' |Ռամի Քաթրիպ, Էվան Եորք | |} == Մրցանակներ եւ անուանակարգեր [խմբագրել]<ref>{{Citation|title=Mardik Martin|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mardik_Martin&oldid=1351904388|date=2026-04-30|accessdate=2026-05-08|language=en}}</ref> == {| class="wikitable" |'''Տարի''' |'''Հաստատութիւն''' |'''Կարգ''' |'''Աշխատանք''' |'''Արդիւնք''' |- |1974 |Writers Guild of America |Լաւագոյն բնագիր սենար |''Mean Streets'' |Առաջադրուած |- |1981 |Golden Globe Awards |Լաւագոյն սենար |''Raging Bull'' |Առաջադրուած |- |2007 |Arpa International Film Festival |Կեանքի վաստակի մրցանակ |— |Յաղթած |} == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} [[Ստորոգութիւն:Ամերիկահայեր]] [[Ստորոգութիւն:Բեմագիրներ]] sm9hd1rv51oucga2mol1f2572djgqbm 0 31636 250808 2026-05-07T15:14:14Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ալիս Սթոն Պլաքուէլ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Alice Stone Blackwell, 14 Սեպտեմբեր, 1857 - 15 Մարտ 1950)․ ազգութեամբ ամերիկացի, կանանց իրաւունքներու պաշտպանութեան ջատագով, լրագրող, ծայրայեղ ընկերվար եւ մարդու իրաւունքներու փաստաբան։ == Առաջին տարիներ եւ կրթութիւն...»: 250808 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ}} '''Ալիս Սթոն Պլաքուէլ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Alice Stone Blackwell, 14 Սեպտեմբեր, 1857 - 15 Մարտ 1950)․ ազգութեամբ ամերիկացի, կանանց իրաւունքներու պաշտպանութեան ջատագով, լրագրող, ծայրայեղ ընկերվար եւ մարդու իրաւունքներու փաստաբան։ == Առաջին տարիներ եւ կրթութիւն == Պլաքուէլ ծնած է Արեւելեան Նիւ Ճըրզիի Օրենճ քաղաքին մէջ։ [[Հենրի Պրաուն Պլաքուէլ]] եւ [[Լիւսի Սթոն]] իր ծնողքն էին՝ երկուքն ալ մարդու իրաւունքներու առաջնորդներ էին եւ օգնած՝ հիմնուի Ամերիկացի Կնոջ Ընտրելու Իրաւունքի Ընկերակցութիւն (AWSA)։ Ան նաեւ զարմուհին էր Ամերիկայի առաջին կին բժիշկ [[Էլիզապէթ Պլաքուէլ|Էլիզապէթ Պլաքուէլին]]: Իր մայրն էր որ [[Սուզան Պ. Անթոնի|Սուզան Պ. Անթոնիին]] ծանօթացուց կանանց իրաւունքներու շարժումին, եւ առաջին կինն էր, որ համալսարանական վկայական ստացաւ Մասաչուսեցի համալսարանէն, առաջինը՝ որ պահեց իր անունը ամուսնութենէն ետք, եւ առաջինը, որ մինչեւ վերջ խօսեցաւ կանանց իրաւունքներուն մասին։ Ալիս Սթոն Պլաքուէլ յաճախած է Հարիս Քրականութեան Վարժարանը (Տորչեսթըր), Չոնսի Դպրոցը (Պոսթոն) եւ Ապոթ Ակադեմի (Անտովըր)։ Ան ուսանած է [[Պոսթըն]] Համալսարանը (կը պատկանէր Ֆի Պէթա Քափփա ընկերակցութեան), եւ եղած է իր դասարանին նախագահը։ Ուսումը աւարտած է [[1881 թուական|1881]]-ին, 24 տարեկան հասակին։ == Ասպարէզ == Պլաքուէլ ծանօթ է իր աշխատանքով կանանց իրաւունքներուն համար։ Սկիզբը ան դիմադրեց իր մօր եւ հօր հարցին, սակայն ետքը դարձաւ նշանաւոր բարեկարգիչ մը: Պոսթընի Համալսարանէն շրջանաւարտ ըլլալէ ետք, Ալիս սկսաւ աշխատիլ «Կնոջ Օրաթերթ»-ին ''Woman's Journal'', իր ծնողքին կողմէ հիմնադրուած թերթին: [[1884 թուական|1884]]-ին թերթին մէջ իր անունը իր ծնողքին կողքին կը գտնուէր։ Իր մօր մահէն ետք՝ [[1893 թուական|1893]]-ին, Ալիս ստանձնեց թերթին խմբագրութիւնը: [[1890 թուական|1890]]-էն մինչեւ [[1908 թուական|1908]], Ալիս Սթոն Պլաքուէլ NAWSA-ի (Կանանց Ընտրելու իրաւունքի Ազգային Միութիւն) արձանագրող քարտուղարն էր, իսկ [[1909 թուական|1909]]-ին եւ [[1910 թուական|1910]]-ին՝ ազգային քննիչներէն մէկը։ Ան նշանաւոր դէմք էր [[Կնոջ Քրիստոնէական Ժուժկալութեան Միութիւն|Կնոջ Քրիստոնէական Ժուժկալութեան Միութեան]] գործունէութեան մէջ։ 1903-ին, ան վերակազմակերպեց [[Ռուսական Ազատութեան Բարեկամներու Ընկերութիւն|Ռուսական Ազատութեան Բարեկամներու Ընկերութիւնը]] Պոսթընի մէջ։ Ան նաեւ նախագահն էր Նիու Ինկլանտի եւ Մասաչուսեցի Կնոջ Իրաւունքներու Ընկերակցութիւններուն, եւ պատուոյ նախագահ՝ Մասաչուսեցի Կին Ընտրողներու Միութեան։ == Վերջին տարիները == Կեանքին վերջին տարիներուն, Ալիս Սթոն Պլաքուէլ կուրացաւ։ Ան մահացաւ 15 Մարտ 1950-ին, ինիսունըերկու տարկան հասակին։ == Հայասէր մարդասէրը == Ալիս Սթոն Պլաքուէլ Միացեալ Նահանգներէն դուրս ալ ներգրաուած էր մարդասիրական արարքներով։ [[1890 թուական|1890]]-ականներուն, ան [[Պատմական Հայաստան|Հայաստան]] ճամբորդեց եւ մեծ աջակցութիւն բերաւ հայ գաղթականներուն համայնքին մէջ։ Ան ծախեց իր ունեցածներէն մաս մը, մանաւանդ Տորչեսթըրի Փոփս Հիլի իր տան արեւելեան գորգերը, որպէսզի օգնէ հայերուն ու կերակրէ անոնց զաւակները։ Ինչպէս նաեւ օժանդակեց գործ փնտռող չափահասներուն։ Այդ ժամանակն էր նաեւ, երբ ան միջազգային գրականութեան մէջ հետաքրքրութիւն գտաւ։ Ան բազմաթիւ գործեր անգլերէնի թարգմանեց՝ «Հայ Բանաստեղծութիւններ» ''Armenian Poems'' (1896) գիրքին մէջ։ Ան շարունակեց գրականութիւն թարգմանել անգլերէնի, ներառեալ հունգարական, եիտիշ, սպանական, ֆրանսական, իտալական եւ ռուսական բանաստեղծութիւններ։ <ref>[https://web.archive.org/web/20120515214104/http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~sch01011 հարվարտ Համալսարան M-133, reel D2; WRC 17-21 / Պլաքուէլ Ալիս Սթոն, 1857-1950{{ref-en}}]</ref> <ref>[http://www.armenianhouse.org/blackwell/biography-en.html armenianhouse - Պլաքուէլ Ալիս Սթոն, կենսագրական{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20190107233218/http://www.dorchesteratheneum.org/page.php?id=38 dorchesteratheneum - Ալիս Սթոն Պլաքուէլ, 1857-1950․ 7 Յունուար 2019{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} jeatg4r4x7eiu620ry9b4scyp2pvt6f 250809 250808 2026-05-07T15:16:34Z HoMen 269 250809 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|բնագիր անուանում=Alice Stone Blackwell}} '''Ալիս Սթոն Պլաքուէլ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Alice Stone Blackwell, 14 Սեպտեմբեր, 1857 - 15 Մարտ 1950)․ ազգութեամբ ամերիկացի, կանանց իրաւունքներու պաշտպանութեան ջատագով, լրագրող, ծայրայեղ ընկերվար եւ մարդու իրաւունքներու փաստաբան։ == Առաջին տարիներ եւ կրթութիւն == Պլաքուէլ ծնած է Արեւելեան Նիւ Ճըրզիի Օրենճ քաղաքին մէջ։ [[Հենրի Պրաուն Պլաքուէլ]] եւ [[Լիւսի Սթոն]] իր ծնողքն էին՝ երկուքն ալ մարդու իրաւունքներու առաջնորդներ էին եւ օգնած՝ հիմնուի Ամերիկացի Կնոջ Ընտրելու Իրաւունքի Ընկերակցութիւն (AWSA)։ Ան նաեւ զարմուհին էր Ամերիկայի առաջին կին բժիշկ [[Էլիզապէթ Պլաքուէլ|Էլիզապէթ Պլաքուէլին]]: Իր մայրն էր որ [[Սուզան Պ. Անթոնի|Սուզան Պ. Անթոնիին]] ծանօթացուց կանանց իրաւունքներու շարժումին, եւ առաջին կինն էր, որ համալսարանական վկայական ստացաւ Մասաչուսեցի համալսարանէն, առաջինը՝ որ պահեց իր անունը ամուսնութենէն ետք, եւ առաջինը, որ մինչեւ վերջ խօսեցաւ կանանց իրաւունքներուն մասին։ Ալիս Սթոն Պլաքուէլ յաճախած է Հարիս Քրականութեան Վարժարանը (Տորչեսթըր), Չոնսի Դպրոցը (Պոսթոն) եւ Ապոթ Ակադեմի (Անտովըր)։ Ան ուսանած է [[Պոսթըն]] Համալսարանը (կը պատկանէր Ֆի Պէթա Քափփա ընկերակցութեան), եւ եղած է իր դասարանին նախագահը։ Ուսումը աւարտած է [[1881 թուական|1881]]-ին, 24 տարեկան հասակին։ == Ասպարէզ == Պլաքուէլ ծանօթ է իր աշխատանքով կանանց իրաւունքներուն համար։ Սկիզբը ան դիմադրեց իր մօր եւ հօր հարցին, սակայն ետքը դարձաւ նշանաւոր բարեկարգիչ մը: Պոսթընի Համալսարանէն շրջանաւարտ ըլլալէ ետք, Ալիս սկսաւ աշխատիլ «Կնոջ Օրաթերթ»-ին ''Woman's Journal'', իր ծնողքին կողմէ հիմնադրուած թերթին: [[1884 թուական|1884]]-ին թերթին մէջ իր անունը իր ծնողքին կողքին կը գտնուէր։ Իր մօր մահէն ետք՝ [[1893 թուական|1893]]-ին, Ալիս ստանձնեց թերթին խմբագրութիւնը: [[1890 թուական|1890]]-էն մինչեւ [[1908 թուական|1908]], Ալիս Սթոն Պլաքուէլ NAWSA-ի (Կանանց Ընտրելու իրաւունքի Ազգային Միութիւն) արձանագրող քարտուղարն էր, իսկ [[1909 թուական|1909]]-ին եւ [[1910 թուական|1910]]-ին՝ ազգային քննիչներէն մէկը։ Ան նշանաւոր դէմք էր [[Կնոջ Քրիստոնէական Ժուժկալութեան Միութիւն|Կնոջ Քրիստոնէական Ժուժկալութեան Միութեան]] գործունէութեան մէջ։ 1903-ին, ան վերակազմակերպեց [[Ռուսական Ազատութեան Բարեկամներու Ընկերութիւն|Ռուսական Ազատութեան Բարեկամներու Ընկերութիւնը]] Պոսթընի մէջ։ Ան նաեւ նախագահն էր Նիու Ինկլանտի եւ Մասաչուսեցի Կնոջ Իրաւունքներու Ընկերակցութիւններուն, եւ պատուոյ նախագահ՝ Մասաչուսեցի Կին Ընտրողներու Միութեան։ == Վերջին տարիները == Կեանքին վերջին տարիներուն, Ալիս Սթոն Պլաքուէլ կուրացաւ։ Ան մահացաւ 15 Մարտ 1950-ին, ինիսունըերկու տարկան հասակին։ == Հայասէր մարդասէրը == Ալիս Սթոն Պլաքուէլ Միացեալ Նահանգներէն դուրս ալ ներգրաուած էր մարդասիրական արարքներով։ [[1890 թուական|1890]]-ականներուն, ան [[Պատմական Հայաստան|Հայաստան]] ճամբորդեց եւ մեծ աջակցութիւն բերաւ հայ գաղթականներուն համայնքին մէջ։ Ան ծախեց իր ունեցածներէն մաս մը, մանաւանդ Տորչեսթըրի Փոփս Հիլի իր տան արեւելեան գորգերը, որպէսզի օգնէ հայերուն ու կերակրէ անոնց զաւակները։ Ինչպէս նաեւ օժանդակեց գործ փնտռող չափահասներուն։ Այդ ժամանակն էր նաեւ, երբ ան միջազգային գրականութեան մէջ հետաքրքրութիւն գտաւ։ Ան բազմաթիւ գործեր անգլերէնի թարգմանեց՝ «Հայ Բանաստեղծութիւններ» ''Armenian Poems'' (1896) գիրքին մէջ։ Ան շարունակեց գրականութիւն թարգմանել անգլերէնի, ներառեալ հունգարական, եիտիշ, սպանական, ֆրանսական, իտալական եւ ռուսական բանաստեղծութիւններ։ <ref>[https://web.archive.org/web/20120515214104/http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~sch01011 հարվարտ Համալսարան M-133, reel D2; WRC 17-21 / Պլաքուէլ Ալիս Սթոն, 1857-1950{{ref-en}}]</ref> <ref>[http://www.armenianhouse.org/blackwell/biography-en.html armenianhouse - Պլաքուէլ Ալիս Սթոն, կենսագրական{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20190107233218/http://www.dorchesteratheneum.org/page.php?id=38 dorchesteratheneum - Ալիս Սթոն Պլաքուէլ, 1857-1950․ 7 Յունուար 2019{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} ohcefrhko9k4s5f4fuvca8uzr7ez25k 0 31637 250811 2026-05-07T15:49:54Z HoMen 269 Նոր էջ «{{Տեղեկաքարտ Անձ|բնագիր անուանում=Alice Stone Blackwell}} '''Էլիզապէթ Պլաքուէլ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Elizabeth Blackwell, 3 Փետրուար 1821 - 31 Մայիս 1910)․ բրիտանացի բժիշկ, ծանօթ նաեւ որպէս Ամերիկայի մէջ առաջին կինը որ տիրացաւ բժիշկութեան վկայականին, ինչպէս նաեւ առաջին կինը որ արձանագրու...»: 250811 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|բնագիր անուանում=Alice Stone Blackwell}} '''Էլիզապէթ Պլաքուէլ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Elizabeth Blackwell, 3 Փետրուար 1821 - 31 Մայիս 1910)․ բրիտանացի բժիշկ, ծանօթ նաեւ որպէս Ամերիկայի մէջ առաջին կինը որ տիրացաւ բժիշկութեան վկայականին, ինչպէս նաեւ առաջին կինը որ արձանագրուած է [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]] Բժշկական Ընդհանուր Խորհուրդի Մատեանին մէջ։ Պլաքուէլ մեծ դեր խաղցած է թէ՛ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներուն]] մէջ եւ թէ՛ Միացեալ Թագաւորութեան մէջ ընկերային իրազեկութեան եւ բարոյական բարեփոխման եւ կանանց բժշկական կրթութեան խթանման գործին առաջնորդը եղած է։ Ի յիշատակ անոր, ամէն տարի Էլիզապէթ Պլաքուէլ մետալը կը շնորհուի այն կնոջ, որ մեծ ներդրում ունեցած է բժշկութեան մէջ կանանց առաջխաղացման։ Պլաքուէլ իր ասպարէզը սկսած է որպէս ուսուցչուհի, որպէսզի իր ընտանիքին հոգ տանի։ Բժշկութեան հանդէպ հետաքրքրութիւն ունեցաւ երբ մէկ ընկերուհի մը հիւանդացաւ եւ նկատեց թէ ան աւելի լաւ հոգատարութիւն պիտի ունենար կին բժիշկէ մը։ Ան սկսաւ բժշկական վարժարաններ դիմել, եւ սակայն անմիջապէս փորձառեց իր սեռին դէմ նախապաշարումը, զոր իրեն հետեւեցաւ իր ամբողջ ասպարէզին ընթացքին: Մերժուեցաւ բոլոր բժշկական համալսարաններէն որոնց դիմած էր, բացի Ժընեւի Բժշկական Գոլէճէն, ուր արական սաները իր ընդունելութեան թեր քուէարկեցին: [[1847 թուական|1847]]-ին, Պլաքուէլ Միացեալ Նահանգներուն մէջ բժշկական համալսարան յաճախող առաջին կինը դարձաւ: [[Ընդերային Տենդ|Ընդերային Տենդի]] մասին իր ատենախօսութիւնը, հրատարակուեցաւ [[1849 թուական|1849]]-ին Buffalo Medical Journal-ի մէջ, իր աւարտականէն ետք։ Իր յօդուածը կը ներկայացնէ զգայուն եւ կարեկից մօտեցում մարդկային տառապանքներուն հանդէպ, արտայայտելով իր ջատագովութիւնը տնտեսական եւ ընկերային արդարութեան։ Այս տեսակէտը բժշկական շրջանակներէն կը նկարագրուէր իբրեւ «իգական»։ Էլիզապէթ Պլաքուէլ իր քրոջ՝ Էմիլի Պլաքուէլի հետ 1857-ին, հիմնեց Նիու Եորքի Բժշկարանը կանանց ու մանուկներու համար, եւ կնոջ կրթութեան կարեւորութեան դասախօսել կանանց լսարաններուն մէջ։ <ref>[https://www.britannica.com/biography/Elizabeth-Blackwell Բրիտանական հանրագիտարան, Էլիզապէթ Պլաքուէլ, կենսագրական{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/excellentdoctorb0000juli Հիանալի Պլաքուէլ բժիշկը․ Ճիւլիա Պոյտ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-history-of-medicine_1944-06_16_1/page/n94/mode/1up Johns Hopkins University Press - Բժշկութեան Պատմութեան Տեղեկագիր, 1944-06, հտ․16 Iss 1{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.ohiohistory.org/research/archives-library/state-archives/ohio-womens-hall-of-fame/ Օհայոյի Կանանց Փառքի Սրահը{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} 4svvfgfa7klfaad44yj7xkm1f1kxcbk 250812 250811 2026-05-07T15:54:02Z HoMen 269 250812 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|բնագիր անուանում=Elizabeth Blackwell}} '''Էլիզապէթ Պլաքուէլ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Elizabeth Blackwell, 3 Փետրուար 1821 - 31 Մայիս 1910)․ բրիտանացի բժիշկ, ծանօթ նաեւ որպէս Ամերիկայի մէջ առաջին կինը որ տիրացաւ բժիշկութեան վկայականին, ինչպէս նաեւ առաջին կինը որ արձանագրուած է [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]] Բժշկական Ընդհանուր Խորհուրդի Մատեանին մէջ։ Պլաքուէլ մեծ դեր խաղցած է թէ՛ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներուն]] մէջ եւ թէ՛ Միացեալ Թագաւորութեան մէջ ընկերային իրազեկութեան եւ բարոյական բարեփոխման եւ կանանց բժշկական կրթութեան խթանման գործին առաջնորդը եղած է։ Ի յիշատակ անոր, ամէն տարի Էլիզապէթ Պլաքուէլ մետալը կը շնորհուի այն կնոջ, որ մեծ ներդրում ունեցած է բժշկութեան մէջ կանանց առաջխաղացման։ Պլաքուէլ իր ասպարէզը սկսած է որպէս ուսուցչուհի, որպէսզի իր ընտանիքին հոգ տանի։ Բժշկութեան հանդէպ հետաքրքրութիւն ունեցաւ երբ մէկ ընկերուհի մը հիւանդացաւ եւ նկատեց թէ ան աւելի լաւ հոգատարութիւն պիտի ունենար կին բժիշկէ մը։ Ան սկսաւ բժշկական վարժարաններ դիմել, եւ սակայն անմիջապէս փորձառեց իր սեռին դէմ նախապաշարումը, զոր իրեն հետեւեցաւ իր ամբողջ ասպարէզին ընթացքին: Մերժուեցաւ բոլոր բժշկական համալսարաններէն որոնց դիմած էր, բացի Ժընեւի Բժշկական Գոլէճէն, ուր արական սաները իր ընդունելութեան թեր քուէարկեցին: [[1847 թուական|1847]]-ին, Պլաքուէլ Միացեալ Նահանգներուն մէջ բժշկական համալսարան յաճախող առաջին կինը դարձաւ: [[Ընդերային Տենդ|Ընդերային Տենդի]] մասին իր ատենախօսութիւնը, հրատարակուեցաւ [[1849 թուական|1849]]-ին Buffalo Medical Journal-ի մէջ, իր աւարտականէն ետք։ Իր յօդուածը կը ներկայացնէ զգայուն եւ կարեկից մօտեցում մարդկային տառապանքներուն հանդէպ, արտայայտելով իր ջատագովութիւնը տնտեսական եւ ընկերային արդարութեան։ Այս տեսակէտը բժշկական շրջանակներէն կը նկարագրուէր իբրեւ «իգական»։ Էլիզապէթ Պլաքուէլ իր քրոջ՝ Էմիլի Պլաքուէլի հետ 1857-ին, հիմնեց Նիու Եորքի Բժշկարանը կանանց ու մանուկներու համար, եւ կնոջ կրթութեան կարեւորութեան դասախօսել կանանց լսարաններուն մէջ։ <ref>[https://www.britannica.com/biography/Elizabeth-Blackwell Բրիտանական հանրագիտարան, Էլիզապէթ Պլաքուէլ, կենսագրական{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/excellentdoctorb0000juli Հիանալի Պլաքուէլ բժիշկը․ Ճիւլիա Պոյտ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-history-of-medicine_1944-06_16_1/page/n94/mode/1up Johns Hopkins University Press - Բժշկութեան Պատմութեան Տեղեկագիր, 1944-06, հտ․16 Iss 1{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.ohiohistory.org/research/archives-library/state-archives/ohio-womens-hall-of-fame/ Օհայոյի Կանանց Փառքի Սրահը{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} a2fryjjn9y2lcsisf0afcyr10rcu5ol 250813 250812 2026-05-07T15:55:56Z HoMen 269 250813 wikitext text/x-wiki {{Տեղեկաքարտ Անձ|բնագիր անուանում=Elizabeth Blackwell}} '''Էլիզապէթ Պլաքուէլ''' ([[Անգլերէն|անգլ․]]՝ Elizabeth Blackwell, 3 Փետրուար 1821 - 31 Մայիս 1910)․ բրիտանացի բժիշկ, ծանօթ նաեւ որպէս Ամերիկայի մէջ առաջին կինը որ տիրացաւ բժիշկութեան վկայականին, ինչպէս նաեւ առաջին կինը որ արձանագրուած է [[Միացեալ Թագաւորութիւն|Միացեալ Թագաւորութեան]] Բժշկական Ընդհանուր Խորհուրդի Մատեանին մէջ։ Պլաքուէլ մեծ դեր խաղցած է թէ՛ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներուն]] մէջ եւ թէ՛ Միացեալ Թագաւորութեան մէջ ընկերային իրազեկութեան եւ բարոյական բարեփոխման եւ կանանց բժշկական կրթութեան խթանման գործին առաջնորդը եղած է։ Ի յիշատակ անոր, ամէն տարի Էլիզապէթ Պլաքուէլ մետալը կը շնորհուի այն կնոջ, որ մեծ ներդրում ունեցած է բժշկութեան մէջ կանանց առաջխաղացման։ Պլաքուէլ իր ասպարէզը սկսած է որպէս ուսուցչուհի, որպէսզի իր ընտանիքին հոգ տանի։ Բժշկութեան հանդէպ հետաքրքրութիւն ունեցաւ երբ մէկ ընկերուհի մը հիւանդացաւ եւ նկատեց թէ ան աւելի լաւ հոգատարութիւն պիտի ունենար կին բժիշկէ մը։ Ան սկսաւ բժշկական վարժարաններ դիմել, եւ սակայն անմիջապէս փորձառեց իր սեռին դէմ նախապաշարումը, զոր իրեն հետեւեցաւ իր ամբողջ ասպարէզին ընթացքին: Մերժուեցաւ բոլոր բժշկական համալսարաններէն որոնց դիմած էր, բացի [[Ժընեւ Բժշկական Գոլէճ, Ա․Մ․Ն․|Ժընեւ Բժշկական Գոլէճէն]], ուր արական սաները իր ընդունելութեան թեր քուէարկեցին: [[1847 թուական|1847]]-ին, Պլաքուէլ [[Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ|Միացեալ Նահանգներուն]] մէջ բժշկական համալսարան յաճախող առաջին կինը դարձաւ: [[Ընդերային Տենդ|Ընդերային Տենդի]] մասին իր ատենախօսութիւնը, հրատարակուեցաւ [[1849 թուական|1849]]-ին Buffalo Medical Journal-ի մէջ, իր աւարտականէն ետք։ Իր յօդուածը կը ներկայացնէ զգայուն եւ կարեկից մօտեցում մարդկային տառապանքներուն հանդէպ, արտայայտելով իր ջատագովութիւնը տնտեսական եւ ընկերային արդարութեան։ Այս տեսակէտը բժշկական շրջանակներէն կը նկարագրուէր իբրեւ «իգական»։ Էլիզապէթ Պլաքուէլ իր քրոջ՝ Էմիլի Պլաքուէլի հետ 1857-ին, հիմնեց Նիու Եորքի Բժշկարանը կանանց ու մանուկներու համար, եւ կնոջ կրթութեան կարեւորութեան դասախօսել կանանց լսարաններուն մէջ։ <ref>[https://www.britannica.com/biography/Elizabeth-Blackwell Բրիտանական հանրագիտարան, Էլիզապէթ Պլաքուէլ, կենսագրական{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/excellentdoctorb0000juli Հիանալի Պլաքուէլ բժիշկը․ Ճիւլիա Պոյտ{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-history-of-medicine_1944-06_16_1/page/n94/mode/1up Johns Hopkins University Press - Բժշկութեան Պատմութեան Տեղեկագիր, 1944-06, հտ․16 Iss 1{{ref-en}}]</ref> <ref>[https://www.ohiohistory.org/research/archives-library/state-archives/ohio-womens-hall-of-fame/ Օհայոյի Կանանց Փառքի Սրահը{{ref-en}}]</ref> == Ծանօթագրութիւններ == {{Ծնթ․ցանկ}} fl8aysrehcknguhz90s3x49nv48mmu8